p,

JF

■    ’■■ »♦ V y J >* /1

! ‘f..

>. :

Уа£Ж

WV*. > r.uVv >1

14^л ' л $M*

T *r..;

■ЕЯЗ||

■»

4s

■ ,;*t*

st*

да

v-*ł 1

■ i • •>

|§f ^:л. ■

щш л

ll S *■

ip.

ш ш

•^щг л

■т

Si»-/

a*

äP

&у>.

№'

*♦: ■

w.***

■ЛИ,-

■•V*

Г"Я \*.

шЩЩ

, * -> V

-4Ś>'

Wy. V

Ж 3 j»*Ä

кИ •дй£ /,.

§H#$&Ł i ■

"    . ч • Ж

¹ .

b rj ' Щ

Ш)

V../ *

KVi i

■“ Йрг

№

.к#

łv

T-J

air

to*

щ*Ж

<»»4ч

' Ä’jp

г*

/'

%Л.

п*

», 'f>fw

i „A#

U.

С* *

/5

1 v->;.

Ш . к <    f *

1 T’

/>

**

yj>

it

Ш.ш

V ł ж* щ

‘ ft -

®nt?

TO

;i

Biblioteka Politechniki Krakowską

v .V    * «    o

г

à

ZBIÓR USTAW

I ROZPORZĄDZEŃ

ADMINISTRACYJNYCH

W KRÓLESTWIE GALICYI I LODOMERYI Z WIELK1EM KSIĘSTWEM KRAKOW SKIEM

OBOWIĄZUJĄCYCH

z wyciągiem orzeczeń c. k. Trybunału administracyjnego.

PODBĘCZNIK

dla orgauów c. k. Władz rządowych i Władz autonomicznych

ułożył i wydał

JAN RUDOLF KASPAREK c. k. Starosta em.

ozdobiony złotym krzyżem zasługi z korona, honorowy obywatel miasta Chrzanowa.

Wydanie trzecie poprawne i pomnożone.

TOM II.

LWÓW Nakładem Wydawcy. 1884.

и*

И 34.зад

., К- ЛгУ/7 /и

1гУСС» 1^1    «'^2ü33®^ *

SPIS RZECZY w II Tomie „Zbioru ustaw admiuistracyjnycb“ zawartych.

CZĘŚĆ II.

DZIAŁ A.

Rozdział I.

U "

*    Лч

Jfr ' %■

I.    Prawa.    ;i -r ^... Str?'

Regulamin targowy .....

9.    Prawo pobierania opłaty za cechowanie miar i wag . . .

II.    Realności stanowiące majątek gminy.

1.    Dobra (większe posiadłości)...........

2.    Budynki ...................

3.    Lasy

a)    Ustawa lasowa...............

I.    O gospodarstwie leśnein............

II.    O wyprowadzaniu produktów leśnych.......

III.    O pożarach lasów i szkodach zrządzonych przez owady

IV.    O służbie do ochrony lasów...........

V.    O przestępstwach przeciw bezpieczeństwu własności leśnej

VI.    O postanowieniach co do wynagrodzenia szkody w lasach

zrządzonej...............

A.    Rota przysięgi dla służby leśnej •......

B.    Wykaz miesięczny przekroczeń lasowych ....

C.    Wykaz kar . ............ • • , '

D.    Zasady według których taryfa wynagrodzenia szkód leśnych ma być sporządzoną i szkoda wynagrodzoną

b)    O Władzach w sprawach leśnych......

aa) O Władzach i ich zakresie działania w ogólności bb) O stanowisku i zakresie działania Inspektora la-

sowego przy Namiestnictwie........

cc) O leśnych technikach rządowych . . . •    •    •

e) O śeiślejszem wykonywaniu ustawy lasowej, o rewizyach

przez rządowych leśniczych i o założeniu katastru lasów...............«    •

d)    O uzdolnieniu do służby leśnej ........

aa) Przez uczęszczanie do zakładów naukowych dla leśnictwa.........

bb) Postanowienia względem egzaminów państwowych cc) Przez składanie egzaminów celem uzyskania służby przy zarządzie lasów rządowych

e)    O zniesieniu (Bereinigung) obcych gruntów (enklaw)

w lasach i zaokrągleniu lasów.......

1003

1016

1025

1031

1034

1034

1042

1048

1050

1052

1057

1060

1060

1061

1061

1068

1068

1070

1078

1083

1102

1102

1109

1116

IT

f) Dodatkowe rozporządzenia i orzeczenia do pojedynczych paragrafów ustawy lasowej....... . .

4.    Wikle (łozy)................

5.    Grunta ..................

a) O gruntach w ogólności...........

fc) O księgach gruntowych.............

c)    O dzieleniu gruntów.............

aa) O wolności obrotu własnością ziemską .... bb) O rozdzieleniu gruntów do dóbr tabularnych należących ...............

ее) O fideikomisaeh (powierznietwaeh)......

dd) O dzieleniu gruntów spólnyeh i regulacyi odnoszących się do nich spólnyeh praw użytkowania i zarządu ................

d)    O komasacyi (zaokrąglaniu, porządkowaniu, skupianiu

Zusammenlegung) gruntów /........

e)    O melioraeyi gruntów........... .

f)    O wywłaszczeniu..............

III. Przemysł.

1. P r z era ysł w ogólności.

a)    Patent ogłaszający ustawę przemysłową ....

(o Adwokatach .............

o Notaryuszach.............

o Ajentach publicznych..........

o Ajentach prywatnych..........

o przemyśle rzeczowym)..........

b)    Ustawa przemysłowa............

Rozdział I. Postanowienia ogólne ......

„ II. Warunki samoistnego trudnienia się

przemysłem..........

„ III. O potrzebie przyzwolenia na otwarcie zakładu przemysłowego przy niektórych

rodzajach przemysłu.......

„ IV. Zakres uprawnień przemysłowych i ich

wykonywanie........

„ V. Ruch targowy.........

„ VI. O pomocnikach przemysłowych . .    .

„ VII. Stowarzyszenia.........

„ VIII. Przekroczenia i kary.......

„ IX. O Władzach i postępowaniu ....

c)    Rozporządzenia i orzeczenia uzupełniające i objaśnia

jące ustawę przemysłową .........

d)    O ustanowieniu Inspektorów przemysłowych .    . .

e)    O Sądach przemysłowych..........

f)    O organizacyi Izby handlowej i przemysłowej .    .

2,    O handlu ob nośnym.

a)    Patent cesarski o handlu obnośnym (domokrążnictwie) 1384

b)    Rozporządzenie wykonawcze do patentu ces o handlu

obnośnym ...............

e) Dodatkowe przepisy i orzeczenia Władz odnoszące się

do handlu obnośnego........"...

d) Postanowienia dotyczące zarobkowości zbliżonych do handlu obnośnego............

3.    O ochronie znaków przemysłowych i innych ozna

czeń (Gewerbliche Marken und Bezeichnungen) . 1416

гъЩ Ä {ft O’O'5 5« Й> Д-

сг ел о» о< ос-а os о

1167

1174

1191

1194

1216

1218

1218

1224

1227

1231

1235

1235

1237

1250

1255

1264

1266

1274

1291

1293

1297

1360

1364

1366

1390

1393

1408

Str.

4,    О oehronie wzorów i modeli dla wyrobów przemysłowych

5.    O przywilejach .    ................

6, aj O składach (Lagerhäuser)    ..........

b) O giełdach (Börsen).............

e) O stręczycielach handlowych (Handelsmäkler)    . . .

d) O handlowych pełnomocnikach, handlowych podróżnikach (Handelsreisende) i handlowych ajentach .    .

1423

1428

1438

1439

1445

1450

7. O młynach.

IV.    O gotowiśnie (gotówce), o kapitałach ........

1.    O monecie (brzęczącej) ............

2.    O papierach monetę zastępujących........

3.    O papierach kredytowych (giełdowych) ......

a)    O obligacyach długu Państwa.........

b)    O obligacyach indemnizacyjnych........

e) O listach zastawnych galic. Towarzystwa kredytowego

ziemskiego...............

d)    O listach zastawnych gal. Zakładu kredytowego ziem

skiego w Krakowie............

e)    O banku krajowym.............

f)    aa) O ubezpieczeniu praw posiadaczy listów zastawnych bb) O spólnein zastępstwie praw służących posiadaczom

udziałowych zapisów dłużnych .......

4.    O kasach oszczędności ............

a)    nierządowych...............

b)    rządowych .................

5.    O kasach pożyczkowych gminnych....... .

V.    O górnictwie.

a) Powszechna ustawa górnicza..........

1462

1463

1471

1475

1476

1478

1479

1479

1480

1498

1500

1509

1509

1517

1524

1529

b) Dodatkowe rozporządzenia do ustawy górniczej .    . 1546

e) Ustawa regulująca w Galieyi i W. ks. Krakowskiem

prawo wydobywania kopalin żywicznych ....    1556

d)    O kamieniołomach

e)    O torfie VI. O fundacyach.

1561

1563

1 Pojęcie fundacyi ................1566

2. O kompetencyi Władz w sprawach fundacyjnych .... 1566

1568

3.    O udzielaniu fundaeyj...............

4.    O sposobie używania kapitałów fundacyjnych i ubezpieczeniu

tychże .... : ...........

5.    O zastępstwie Prokuratoryi Skarbu co do ubezpieczenia fun-

dacyj i wprowadzenia ich w życie......

6.    O ewideneyi fundaeyj...............

7.    O zachowaniu się Sądów pertraktaeyjnych celem zabezpiecze

nia fundaeyj ..............

8.    O aktach fudaeyjnyeh (Stiftbrief)..........

9.    O należytościach stemplowych i opłatach w sprawach funda

cyjnych.......... . .• .....

10.    O oddaniu Wydziałowi krajowemu zarządu fundaeyj stypen-

dyjnyeh a względnie rozdawnictwa stypendyów niektórych fundaeyj .............

1569

1571

1571

1571

1571

1572

1573

Rozdział II.

Ustawy odnoszące się do związku gminy. I. O prawie przynależności (swojszczyzny Heimatrecht).

1. Patent konskrypeyjny z roku 1804    .    . .....

Str.

2.    Prowizoryczna, ustawa gminna z roku 1849    . . .

3.    Patent z 24 Kwiet. 1859, ogłaszający ustawę gminną

4.    Ustawa z roku 1863 o uregulowaniu stosunków przynale

żności (swojszczyzny)...........

A. Postanowienia ogólne...........

. . 1584 . 1586

1593 1593

B.    O nabywaniu, zmianie i utracie prawa przynależności 1595

C.    O postępowaniu z tułaczami (Heimatlose)    ....    1599

D.    O obowiązku gminy zaopatrywania ubogich. . . . 1601

E.    O certyfikatach (świadectwach) przynależności . . 1606

F.    O kompeteneyi i postępowaniu w sprawach co do

przynależności..............

G.    Zastosowanie ustawy o przynależności do obszarów

dworskich...............

1608

1612

II.    O prawie obywatelstwa austryaekiego {Staatsbür

gerrecht) ................

1.    O uzyskaniu prawa obywatelstwa.........1613

2.    O utracie prawa obywatelstwa przez emigracyą .    .    . 1620

III.    O prawach wypływającyh ze związku gminy.

1.    Prawo nadania przynależności i obywatelstwa miejskiego lub

honorowego...............

2.    Prawo ustanowienia opłaty za nadanie prawa przynależności

i obywatelstwa miejskiego.........

1613

1625

1626

6.    Prawo do udziału w fundacyach i zakładach gminnych . . 1627

7.    Prawo mianowania służby......^.......

IV. O obowiązkach wypływających ze związku gminy.

1.    O kwaterowaniu wojska ............

2.    O dawaniu podwód..............

3.    O budowaniu i utrzymywaniu w dobrym stanie budynków

szkół ludowych.............

4.    O dostarczaniu potrzebnych lokalów do dochodzeń w celu

założenia ksiąg hypotecznych

5.    O dawaniu pomocy obcym chorym i grzebaniu zmarłych

ubogich obcych .............

6.    O odbywaniu nocnej straży...........

7.    O odprowadzaniu szupaśników (wydaleueów Schüblinge)    1671

a)    Ustawa z 27 Lipca 1871 o uregulowaniu wydalenia

przymusowego..............

b)    Bozporządzenia dotyczące wykonania ustawy o przy-

musowem wydaleniu...........

c)    Dodatkowe rozporządzenia co do przymusowego wyda

lenia .................

8.    O zgartywaniu śniegu i błota z dróg.

a)    O zgartywaniu śniegu z dróg rządowych .... 1722

b)    O zgartywaniu śniegu z dróg nierządowych . . . 1725

c)    O zgartywaniu błota z dróg nierządowych ....    1727

9.    O opłacaniu ekwiwalentu od nieruchomego i ruchomego

majątku.

a)    O ekwiwalencie naleźytości w ogólności.....

b)    O obliczaniu wartości majątku celem wymiaru ekwiwa

lentu naleźytości .............

c)    O zeznaniach majątku . .    ..........

d)    Środki prawne . ...............

1628

1633

1662

1668

. 1668

1669

1669

1671

1679

1708

1728

1731

1738

Str.

Rozdział III.

O Instrukcyach dotyczących kasowośei i rachunkowości gminnej 1739

I.    Instrukcya dla urzędników kasowych i rachmistrzów gminnych 1743

II.    Instrukcya dla Magistratów i Radnych w celu zawiadywania

majątkiem i sprawdzania rachunków . .

III.    Instrukcya dla szkontrujących kasy ......

DZIib B.

Ustawy co do bezpieczeństwa osób i ich mienia. Rozdział I.

Ustawy w ogólności bezpieczeństwo osób i ich mienia na celu mające.

1.    a) O ochronie osobistej wolności przeciw nadużyciom orga

5.    O osobach pod dozorem zostających:

a)    O zbrodniarzach .............

b)    O więźniach wypuszczonych i wypuszczonych z domu

przymusowej pracy............

c)    Ö cudzoziemcach z kraju wydalonych......

d)    O pisarzach pobątnych............

e)    O emisariuszach, szpiegach i werbownikach bez upra

wnienia ................

f)    O zbiegach popisowych i wojskowych......

g)    O cyganach ................

h)    O głuchoniemych i umysłowo-niedołęźnych ....

i)    O włóczęgach i próżniakach . . ........

6.    O domu roboczym i poprawy............

7.    O użyciu prasy drukowej.............

. . 1759

1770

1807

1809

1821

1822

1824

1825

1831

1835

1836

1843

1845

Rozdział II.

Ustawy w szczególności bezpieczeństwo życia osób na uwadze mające.

1.    O próbowaniu i peryodycznej rewizyi kotłów parowych 1861

a)    O środkach bezpieczeństwa przeciw eksplozyom kotłów pa

rowych ................

b)    O wymiarach metrycznych kotłów do próbowania lub do re

wizyi przeznaczonych . ..........

c)    Rozporządzenie wykonawcze do ustawy z 7 Czerwca 1871 .

2.    O wyrobie, użyciu i sprzedaży trucizn.......

3.    O przywróceniu życia pozornie zmarłym i podaniu ratunku

6.    O wyrabianiu i użyciu gazu i innych palnych materyałów 1904

1862

1872

1873

1874

1885

1885

Uprasza się o łaskawe sprostowanie następujących błędów lub opusiejeń :

Strona XVI wiersz 12 z góry zamiast: (i „ 4 od dołu

XVI

531

czytac: 6 z góry

XVI

XVI

11

21

20

108

131

166

n    Я

„ ma politycznej „ mado politycznej „ z d. 20 Wrześ. 186(1 dz. u. k. N. 26 czytae: patent z 26 Lutego 1861 (dz. u. p. N 1)

dodać: Ustawa z 2 Kwietnia 1873 (dz u. p. N. 41)

3 od dołu zamiast: 1876 czytać: 1786 8 z góry

10

~ я

2 z góry

У)

СГ Oî    О» V w'i    ^

fcc    СПС'

^ ^    О О О    СС ьс

958

959

960

974

982

ælisülsl

„ 188# . 1881 do § 4 dodać: według ustawy z 30 Marca 1881 (dz. u. p. N. 25) termin do wyrównania nadpłaconego podatku gruntowego osobną ustawą oznaczony zostanie, po wyrazie : na mocy dodać : przepisów dodać: przepis wykonawczy Min. skar. ,    z 11 Czerwca 1883 (dz. u. p. N. 91).

16 od dołu zamiast: 1885 czytać: 1845 4 z góry    „ od roku 1880    „ do roku 1880

13 od dołu    „ 20 Lipca    „ 29 Lipca

z góry „ 1860    * 1861

„ d d    „ d

„ lub 5 zł.    „ do 5 zł.

„ a nie trzymane czytać: a nie są trzymane я niższy „ być winien

przed wyrazem : „zaprzęgi“ dodać „lub“ zamiast: powyżej czytać: po wyżej „ ostatecznym „ bydła targ „ przychodów „ ściślejszym , sprowadzone „ do zleceń

16

14

СМ Г-1

15

23

18

4 od dołu

„ niżej „ był winien

11

2 „

11 z góry «

8 „

6 *

2 od dołu

1327

1284-

1529

1566

1593

„ ostatnim „ bydła na targ „ przyóorów „ ściślej szem „ spowodowane „ do ich zleceń „ do

4 z góry dodać: „monopol saletry zniesiony patentem z 31 Marca 1853“. zamiast: §29 ezytać: 27 1.28 rozp.min. z 25 Marca 1883 (dz. u. p. N. 41 ) „mogą być“ czytae: „nie va o-gąbyć“

„ 0. O górnictwie czytać: V. O górnictwie

» 7. O fundacyach czytać: VI. O fundaeyach

17

10

5 od dołu

15

1 z góry

20

„    105 czytać : 105.

6. Prawo pobierania opłat.

Oprócz dodatków do podatków stałych lub do podatków konsumcyjnych, które Bada gminna w myśl § 77 ustawy gmin. (str. 40 Zb. u. ad.) nakładać może, jeżeli dochody gminne nie wystarczają na pokrycie wydatków na cele gminne, zaprowadzone być mogą w myśl § 81 ust. gm. (str. 42 Zb. u. ad.) opłaty nie należące do kategoryi dodatków do podatków stałych lub bezpośrednich, o których w przytoczo-czonych po § 81 ust. gm. rozporządzeniach i orzeczeniach Trybunału administracyjnego w ogólności mowa była. Na tern miejscu zastanowić się wypada nad opłatami w szczególności, mianowicie :

a)    nad opłatami od wprowadzanych do gminy lub tamże wyrabianych i zużywanych napojów;

b)    nad opłatą od psów;

c)    nad opłatą od czynszów najmu.

Do a) Opłaty od wprowadzanych do gminy lub tamże wyrabianych i zużywanych napojów po różnych miastach Galicyi istnieją od dawnych lat i uregulowane zostały w roku 1820 przy zaprowadzeniu monety konwencyjnej rozporządzeniem kancelaryi nadwornej z 27 Kwietnia 1820 r. L. 11380 (Zb. ust. prow. str. 124) w ten sposób, że do kas miejskich od 1 Listopada 1820 następujące opłaty spożywcze pod nazwą : Getränkverzehrungs-Aufschlag w monecie konwencyjnej wpływać miały :

Od piwa aj od wiadra (36 garncy) pojedynczego-piwa 10 kraje. (17*/₂ cent.); Ъ) od wiadra piwa dubeltowego 20 kr. (35 ct.).

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział A.

Od wódki: a) od garnca zwykłej gorzałki według 3 klas po 4, 5 i 6 kraje.; b) od lepszych gatunków o połowę więcej, więc po 6, 7‘/₂ i 9 kr. (12*/₂, 13¹/₈, 15³/₄ ct.).

Od miodu: a) od garnca miodu, wiśniaki, lipniaku i maliniaku 4 kr. ;

Odwiną: a) od wiadra węgierskiego lub innego lepszego wina po 1 złr., lub od butelki 1 kraje.; b) od wiadra austryackiego lub morawskiego wina 30 kr. (52ł/a ct.), lub od butelki pół krajcara mon. konw.

żu-

Przy tern nakazano Starostwom : 1. aby opłaty od żywanych napojów według powyższych postanowień taryfy i rodzajów napoi oznaczyły, licytacyą rozpisały i wynik przy uwidocznieniu ceny fiskalnej przedkładały ; 2. że ustanowienie ceny fiskalnej nastąpić winno także w tych miastach, w których z powodu późniejszego ukończenia się kontraktu z dotychczasowym dzierżawcą propinacyi, nowa taryfa dopiero w roku 1821 lub 1822 obowiązywać zacznie.

Ponieważ zaś opłata spożywcza ź" Versehrungs-Aufschlag) od piwa, miodu i wina we wszystkich miastach w równej wysokości pobierana być winna, i tylko co do gorzałki i do gatunku tejże należących ulepszonych trunków 3 stopnie 4, 5 i 6 kraje, za pierwszą, a po 6, 7¹/a i 9 kraje., za ostatnie w ten sposób postanowić należy, że w tych miastach, gdzie opłata spożywcza od zwykłej gorzałki dotychczas po 8 kr. lub mniej w wal. wiedeńskiej pobieraną była, na przyszłość po 4 kraje, w mon. konw., gdzie 12 kraje. wal. wied. od garnca pobierano, można pobierać po 5 kraje. mon. konw. ; nakoniec gdzie postanowiono 12 kr. wal. wied. i wyżej, można pobierać na przyszłość po 6 kr. mon. konw., od ulepszonych zaś trunków palonych postanowić można tylko o połowę więcej, więc po 6, 7y₂ i9krajcarÓw monety konwencyjnej.

Zważywszy, że opłata spożywcza (Verzehrungs-Aufschlag) po dochodzie z propinacyi stanowi najintratniejsze źródło dochodów miast, takowa więc z wszelką dokładnością i ostrożnością traktowaną być musi, zwrócono uwagę Sta

rostw na nią z nadmienieniem, iż w razie gdyby dla jakiego miasta ze względu na pokryć się mające wydatki i zachodzące inne okoliczności zaprowadzenie i pobór tej opłaty w wyższej klasie potrzebnemi się okazały, wniosek umotywowany w tym względzie przy załączeniu dotyczącego operatu przedstawiony być może.

Te opłaty W niektórych miastach rozp. gub. z 27 Października 1820 L. 53609 ustanowione zostały przez zatwierdzenie osobnych taryf i postanowienie sposobu wydzierżawienia prawa propinacyi i prawa pobierania tych opłat.

Z powodu dozwolonej rozporządzeniem Izby nadwornej z dnia 31 Maja 1839 r. L. 23627 (str. 215 Zb. ust. adm ) sprzedaży słodzonych spirytusowych trunków, jak : arak, rum, esencya ponczowa, likier i t. d, przez posiadaczy sklepów korzennych po miastach, a posiadaczy handlu różnych towarów po miasteczkach i po wsiach, nakazano rozporządzeniem gub. z 2 Sierpnia 1839 L. 40651 zmienić tekst protokołów licytacyi dla wydzierżawienia prawa propinacyi miejskiej w ten sposób, że § 3 (jak to uwidoczniono na str. 270 Zb-ust. adm.) postanawiać ma: „Od wprowadzonych na sprzedaż trunków, obowiązani są kupcy towarów mieszanych lub korzennych zapłacić opłaty gminne, ustanowione w § 2, oraz dodatek 5O°/₀ od tych opłat na rzecz dzierżawcy propinacyi do poboru takowych uprawnionemu. W tym celu obowiązani są należycie oznajmić trunki, które wprowadzić zamyślają, a to pod karą w § 2 za zaniedbanie tego oznajmienia ustanowioną“.

Orzeczenie wydaje Starostwo w myśl rozporządzenia min. spr. wew. z 23 Stycznia 1869 L. 13055 (Zb. ust. adm. str. 42), w sprawach przemycania wódki i innych trunków według rozp. min. spr. wew. z 30 Września 1857 dz. u. p. N. 198 (str. 31 Zb. ust. adm ). Konfiskaty pierwej używanej jako kary oznaczać nie należy, wolno zaś karać konfiskatą przekraczających przepisy ustawy propinaeyjnej. (§ 33 ust. z 30 Grudnia 1875 str. 299 Zb. ust. adm.).

Rozporządzeniem gub. z 18 Października 1840 L. 65111 (Zb. ust. prow. str. 593) dalej w tym względzie oznajmiono, że wprawdzie rozp. z 27 Października 1820 L. 53609 usta-

61*

Część II. Dział A.

nowiono opłatę spożywczą jako Erzeugungsentgel d t. j. wynagrodzenie miasta jako właściciela propinacyi za ubytek z powodu wyrobu piwa, wódki i miodu przez obce osoby wprowadzające te napoje do miasta, lecz to ustanowienie bardzo często źle pojmowano i mniemano, że ta opłata raz na zawsze niezmiennie dla wszystkich miast ustanowioną została. Rzecz ma się atoli inaczej, Rząd krajowy bowiem otrzymał od najwyższych Władz upoważnienie, podwyższania lub zniżania tej opłaty od czasu do czasu (von Fall zu Fall) w miarę stósunków, miejsca i czasu. Wolno zatem Magistratom stawiać uzasadnione wnioski, jeżeli zajdzie potrzeba zmian wysokości opłaty za wyrób (Erzeugungsentgel d). Taka zmiana okaże się dla dochodu z propinacyi szczególnie ważną w tych miastach, gdzie dochód ten doznaje uszczerbku od posiadaczy szynków do realności przywiązanych (radi-zirte), i przez markietanów (Marhetendereij, gdzie więc Magistraty (dla ochrony prawa propinacyi) przez odpowiednie wnioski przeciwdziałać winny.

Rozporządzeniem gubernialnem z dnia 16 Sierpnia 1845 L. 47905 (Zb. ust. prow. str. 409) wydano co do poboru tych opłat następujące pouczenie, które podaje się na tem miejscu w dosłownem brzmieniu:

W formularzu protokołu licytacyi do wydzierżawienia propinacyi miejskiej, który kancelarya nadworna za skazówkę ustanowiła, a który Urzędom obwodowym rozporządzeniem tutejszem z dnia 5 Kwietnia 1834 do 1. 9610 udzielono, zawiera się postanowienie, że każdy nieposiadający prawa propinacyi, powinien od trunku, na własny użytek wprowadzonego, opłacić dzierżawcy propinacyi należytość pod nazwą opłaty za wyrób, oraz powiedziano, że ona ma służyć za wynagrodzenie ubytku w dochodzie z wyrobu i wyszynku.

Ta stylizacya dała powód do zapytania, czy miasta są upoważnione taką należytość pobierać tytułem prawa propinacyi, gdyż to sprzeciwia się okólnikowi z dnia 21 Marca 1788 (zbiór Pillera rok 1788 N. XXXII) i wnoszono ztąd dalej, że jeżeli ta należytość pomimo wymienionego okólnika

miastom istotnie z prawa propinacji należy się i dominia, mające prawo propinacyi, upoważnione są pobierać podobną należytość tymże tytułem od trunków, które konsumenci na własny użytek w ich obrębie propinacyi wprowadzają.

To pytanie raczył Najjaśniejszy Pan najwyższą uchwałą z dnia 19 Grudnia 1831 tak rozstrzygnąć, że Zwierzchności, mające prawo propinacyi, nie są upoważnione pobierać od stron opłatę od trunków, wprowadzonych przez nie na własny użytek do ich okręgu propinacyjnego, jako wynagrodzenie ubytku w dochodzie z propinacyi. Oraz raczył Najjaśniejszy Pan nakazać Władzom nadwornym, ażeby ściśle rozpoznały, o ile pobierana przez miasta galicyjskie zapłata za wyrób może być dozwolona, a gdyby się niesłuszną okazała, nakazać uchylenie onej.

O tem Władze nadworne, porozumiawszy się z sobą, wydały dekretem kancelaryi nadwornej z dnia 4 Czerwca 1840 roku do liczby 13674 — 817 decyzyą, że w samej rzeczy żądana zapłata nie wynika z tytułu prawa propinacyi, że ją się jednakże jako podatek gminny usprawiedliwiony uznaje, i że nie ma nic przeciwko dalszemu jej trwaniu.

Oraz upoważniono Rząd krajowy do rozrządzania tą zapłatą od czasu do czasu w obrębie swej działalności.

To rozrządzanie może się tylko do dwóch pytań odnosić, a to :

1. Czy zapłata za wyrób w jakiem mieście ma istnieć? Lecz to pytanie rozstrzygnęła już sama kancelarya nadworna, gdyż takowa zaprowadzona jest w przepisanym formularzu na protokoły licytacyi we wszystkich miastach, które pro-pinacyą posiadają i wydzierżawiają.

Drugie pytanie odnosi się do wysokości należytości.

Tę ustanowił wprawdzie Rząd krajowy rozporządzeniem z dnia 27 Października 1820 do liczby 53609 w ogólności zarówno dla wszystkich miast. Jednakże stósownie do różności stósunków miejscowych pojedynczych miast wolno Rządowi krajowemu zamienić te należytości wyjątkowo na inne pozycje, i istotnie ustanowiono w niektórych inne, aniżeli wymienione dopiero rozporządzenie postanawia.

Z tego, co się rzekło, wypływa tedy, że dekret kance-laryi nadwornej z dnia 4 Czerwca 1840 utrzymał i nadal zapłatę za wyrób, a więc także i w zachodzących może sporach z mającymi prawo propinacyi nie zrobiono żadnej w istniejących przepisach odmiany, lecz wyrzeczono tylko, że nazwa jej była niewłaściwa (mylna), i że ona jest podatkiem dla gminy (GremeindemschlagJ.

Niewłaściwa jej nazwa prowadzi atoli tylko do różnych omyłek, a tekst protokołów licytacyi oznacza tę zapłatę jako wynikłość prawa propinacyi, a więc jako przedmiot prawa prywatnego, czem jako podatek dla gminy w rzeczywistości nie jest; gdyż pytanie, czy podatek dla gminy i w jakiej ilości ma być opłacony, jest jedynie finansowo-politycznem.

względem wydzierża-

Aby więc uniknąć wszelkich niedogodności, wynikłych z niewłaściwego nazwania podatku dla gminy, nakazuje się Urzędom obwodowym : ażeby oświeciły Magistraty i Kame-rarye miejskie, polecając im oraz, aby we wszystkich protokołach licytacyjnych i kontraktach dzierżawnych wszędzie, gdzie tylko o zapłacie za wyrób jest wzmianka, zamiast tej nazwy używały właściwszej, to jest: „podatku dla gminy“ a w § 2 wzoru protokołu zamiast słów: „wynagrodzenie ubytku w dochodzie z wyrobu i wyszynku“ położyły: „podatek dla gminy“. I w napisie protokołu licytacyjnego taką trzeba zrobić odmianę, ażeby brzmiał w ten sposób: Protokół licytacyi, który w skutek wienia miejskiego prawa wyrobu i wyszynku trunków.... wraz z podatkiem dla gminy itd. w mieście itd. spisano. —

Właściciele fabryk rosolisów i likierów w mieście się znajdujących, obowiązani są pobierać okowitę do fabryki potrzebną od właściciela prawa propinacyi, albo opłacać taryfą wyznaczoną opłatę guninną od wprowadzonych do miasta likierów, rosolisów lub okowity. (Dekr. kanc. nadw. z 23 Stycznia 1834 L. 24066).

Prawo pobierania opłat

951

Na mocy tych rozporządzeń pobierały gminy miejskie opłaty pod nazwą Communalauflagę. To słowo tłumaczono przez wyrazy „podatki gminne" w zbiorze ustaw prowin-cyonalnych str. 411 i 413 — zaś przez wyrazy „dodatki gminne" w mojem dziele wydanie II. str. 708, co może naprowadzało na myśl, że te prestacye należą do kategoryi dodatków w myśl § 77 ust. gminnej, które w wysokości dotychczasowej bez potrzeby uzyskania wyższego pozwolenia nadal pobierane być mogą.

. 1279 N. 136, umieszczonem w tern dziele na

Tegc zapatrywania nie podzielał jednak Trybunał administra^ ny, który orzeczeniem z dnia 16 Października 1877 r. ’

stronicy j 2 i 944, uznał tego rodzaju prestacye za opłaty, do któryt i zaprowadzenia lub podwyższenia potrzeba ustawy

krajowej.

W tej myśli pozwolono różnym gminom miejskim pobór opłat, mianowicie gminie miasta Stryja ustawą z d. 5 Sierpnia 1876 (dz. ust. kraj, N. 44), gminie Nadworna ustawą z d. 24 Października 1880 (dz. ust. kr. N. 41), gminie Mielec ustawą z d. 30 Grudnia 1880 (dz. ust. kr. N. 24 ex 1881), gminie Staremiasto ustawą z d. 11 Stycznia 1881 (d. u. k. N. 26), na pobór opłat od napojów spirytusowych i piwa, ustawą z d. 9 Lutego 1884 (dz. ust. kraj. N. 26) gminie Sambor na pobór podwyższonych opłat od piwa, miodu i napojów spirytusowych następującej treści:

Art. I. Gminie miasta Sambora zezwala się w latach

1883, 1884, 1885, 1886, 1887, 1888 i 1889, (a względnie do dnia zniesienia prawa proninacyi w Samborze gdyby nastąpiło w latach tu wymienionych) pobierać od niżej po-szczególnionych napojów propinacyjnych w tej gminie wyrabianych i z tego miejsca wyrobu, albo też z poza obrębu tej gminy do niej bądź na wyszynk bądź na własny użytek sprowadzanych, i w jej obrębie zużywanych, następ °РЫУ:    ШйяШякИвк

1. od litra wódki szumówki cztery ct. ;

2. od litra okowity mającej 30 stopni lub wyżej

sześć et.;

3.    od litra araku, rumu, rozolisu, likieru, śliwowicy lub ponezowej esencyi :

a)    sprowadzonych przez kupców, mających prawo sprowadzać napoje słodzone w butelkach opieczętowanych przez fabrykantów rozolisów dziewięć ct. ;

b)    sprowadzanych przez inne osoby sześć ct. ;

4.    od litra miodu ośm ct. ;

5.    od litra wiśniaku, maliniaku lub lipcu piętnaście ct. ;

6.    od piwa :

aj sprowadzonego na własny użytek jeden cent od litra ;

ЪJ sprowadzonego na wyszynk 1 złr. 70 ct. od hektolitra.

Art. II. Opłaty te nie mogą obciążać ani produkcyi ani też obrotu handlowego napojów spirytusowych, miodu i piwa.

Art. III. Bliższe postanowienia co do sposobu poboru tych opłat, wyda w drodze administracyjnej c. k. Rząd w porozumieniu z Wydziałem krajowym.

Art. IY. Postanowienia ustawy krajowej z dnia 15 Stycznia 1881 r. (dz. ust. kraj. N. 28 z r. 1881) znoszą się.

Dalej pozwolono ustawą z d. 15 Stycznia 1881 (dz. ust. kraj. N. 29) gminie miejskiej Mościska na pobór opłaty od napojów spirytusowych, ustawą z d. 2 Marca 1882 (dz. ust. kraj. N. 54) gminie miasta Sanoka na pobór opłat od napojów spirytusowych i piwa, ustawą z d. 2 Marca 1882 r. (dz. ust. kraj. N. 55) gminie miasta Chrzanowa na pobór opłat od napojów spirytusowych i od piwa, ustawą z dnia 9 Marca 1882 (dz. ust. kraj. N. 32) gminie miasta Jasła na pobór opłat gminnych od napojów spirytusowych i od piwa, ustawą z d. 5 Lipca 1882 (dz. ust. kraj. N. 70) gminie miasta Kałusza na pobór opłaty od napojów spirytusowych i piwa, nakoniec w roku 1883 i 1884 gminom : Buczacz, Gorlice, Jarosław, Dolina, Rohatyn, Sądowa Wisznia, Bochnia, Strzyżów i Podhajce na pobór opłat różnych, ustawami, które na str. 956 Zb. ust. adm. powołane zostały. Wszystkie te ustawy różnią się co do przedmiotu, od którego opłata pobieraną być może, co do wysokości tej opłaty, co do ilości lat, podczas których, i co do sposobu poboru, według którego opłaty pobierane być mogą. W ustawach z roku 1883 i 1884 umieszczony jest artykuł tej treści : „Bliższe postanowienia co do sposobu poboru tych opłat, wyda w drodze administracyjnej c. k. Rząd w porozumieniu z Wydziałem krajowym“. Co do gminy Podhajce dodany jest ustęp: „Przed wydaniem tych postanowień winna jednak gmina porozumieć się poprzednio z obszarem dworskim, jako właścicielem prawa propinacyi co do spólnej administracyi a względnie spólnego wydzierżawienia rzeczonych opłat z prawem propinacyi".

Co do sposobu poboru opłat od trunków do miast wprowadzać się mających, w których takie opłaty pobierane być mogą, obowiązuje rozporządzenie gub. z 12 Marca 1836 L. 14605 (str. 263 Zb. ust. ad.) ; gdy zaś § 3 opiewający: „Trunki, które tylko transito przez jakie miasto przechodzą i ani wyładowane, ani też do piwnicy złożone nie będą, nie podlegają opłacie ; wszelakoż muszą przy przewozie należycie być oznajmione i pod ścisły dozór dzierżawcy propinacyi i opłaty gminnej podciągnięte“ —stał się powodem licznych utyskiwań handlarzy, tamowanych w obrocie handlowym przez sekatury dzierżawców propinacyi i opłat gminnych, którzy obawiając się przemycania trunków wszelki przewóz trunków przez miasto powstrzymywać usiłowali, przeto Komisya namiestnicza w Krakowie reskryptem z dnia 22 Czerwca 1865 L. 11462 spory te w toku instancyi w następujący sposób rozstrzygnęła: Trunki przez terytoryum propinacyjne miasta N. przez obce osoby przenieść się mające, mogą być zgłoszone bez względu na ich ilość każdego czasu przy w stepie na terytoryum propinacyjne bezpośrednio u straży ustawionej na wstępie do terytoryum miasta, straż ta winna albo towarzyszyć wprowadzonym do miasta trunkom od tego punktu granicznego przez całe terytoryum miasta aż do najbliższego posterunku straży, ustawionego przy wyjściu z terytoryum miasta, albo też wydać przewożącemu trunki natychmiast potwierdzenie o zgłoszeniu transportu.

Jeżeliby przewożący trunki nie zastał straży przy tablicy ostrzegającej, wtedy transport towarów przez miejskie terytoryum propinacyjne nie może być z powodu zaniedbanego zgłoszenia wstrzymywanym, dla tego, że prawo dozoru nad przewożonemi przez miasto trunkami, postanowieniem § 5 warunków licytacyjnych w przedmiocie wydzierżawienia opłat propinacyjnych w N. dzierżawcy propinacyi zastrzeżone, nie może być tak pojmowanem, jakoby dotyczący interesent wraz ze swoim towarem, poza terytoryum miasta zatrzymanym i przynaglonym być mógł, aby się udał do kancelaryi miejskiej, względnie do manipulacyjnej kance-laryi propinatora w celu zgłoszenia przewozu, i by tam od woli dzierżawcy zależało, czyli i kiedy przyda asystencyą do przewozu, lub wyda kartę przewozu.

Zobowiązywanie kupców do zgłaszania przewozu jedynie w kancelaryi manipulacyjnej dzierżawcy propinacyjnego, tamowałoby tylko ruch handlowy w sposób nieuprawniony i nie sprawiałoby żadnego ułatwienia w wykonaniu dozoru, gdyż bez względu na to czy przewóz zgłoszono w kancelaryi propinacyjnej, czyli też bezpośrednio u straży przy wejściu do miasta, obowiązek dzierżawcy jest jeden i ten sam, a mianowicie: trunki muszą być expedyowane bez najmniejszej zwłoki bądź to przydaniem asystencyi lub przez wydanie karty transportu.

Zresztą jedyną dążnością dozoru dzierżawcy propinacyi jest, aby przewożone trunki, skoro opłata gminna nie będzie od nich pobraną, nie zostały wewnątrz miasta wyładowane względnie sprzedane; dążności tej wcale nie stoi na przeszkodzie powyżej określona modyfikacya orzeczenia obwodowej Władzy, zwłaszcza że nie uchybia to wcale prawu dzierżawcy umieszczenia przewożonych towarów pod zamknięciem i postawienia straży na wypadek, jeżeli nastąpiła konieczność zatrzymania ich w mieście lub wyładowania.

Rozumie sie samo przez się, że kupcom przysługuje prawo zgłoszenia przewozu także i przed wstąpieniem nate-rytoryum propinacyjne albo i w manipulacyjnej kancelaryi dzierżawcy propinacyi.

Nie potrzeba także bliżej uzasadniać, iż każda jakość trunków, do przewozu przeznaczonych, a więc i we flaszkach, jednakowo traktowaną być ma, zwłaszcza co do jakości przewożonych trunków § 5 warunków licytacyjnych żadnej nie czyni różnicy.

Że dalej zgłaszanie względnie transport przewożonych przez miasto towarów nie może być do pewnych tylko godzin przywiązany, że więc i w niedzielę i święta bez przeszkody odbywać się może, to wypływa z natury rzeczy a wszelkie ograniczenia w tym kierunku nie mają żadnej prawnej podstawy. Oprócz tego dzierżawca propinacyi, jeżeli w ogóle chce zapobiedz przemycaniu opłatnych trunków do miasta, musi nieustannie strzedz terytoryum propinacyjnego, i dla tego tylko obojętnem mu będzie, kiedy przewóz przez terytoryum propinacyjne się odbywa; w jego interesie leży tylko, by trunki wewnątrz tego terytoryum wyładowanemi nie zostały.

Ponieważ dalej dzierżawca propinacyi obowiązany jest dostateczną liczbę służby trzymać, tak aby nadzór dzień i noc wykonywanym był, przeto dalsze orzeczenie, że prowadzący transport może bez przeszkody przez terytoryum miejskie trunki przeprowadzić, skoro u wejścia na terytoryum posterunku straży nie zastanie, jest całkiem uzasadnionem.

z 24 Marca 1883 L. 4476

Najnowsze ustawy postanowiły w myśl rozporządzenia min. spr. wew. z 20 Kwietnia 1882 L. 3499 (reskrypt Nam. z 10 Maja 1882 L. 3113/pr., „że opłaty te obciążają jedynie konsumcyą w obrębie miasta, nie mogą przeto obciążać ani produkcyi, ani obrotu handlowego, bliższe zaś postanowienia co do sposobu poboru tych opłat wyda w drodze administracyjnej c. k. Rząd w porozumieniu z Wydziałem krajowym." W wykonaniu tych uchwał w skutek reskryptu Ministerstwa spraw wewn.

(resk. Nam. z 2 Sierp. 188.3 L. 2982/pr.) otrzymały gminy dotyczące polecenie, aby wypracowały zarys instrukcyi wykonawczej, która po zasiągnięciu opinii c. k. kraj. Dyrekcyi Skarbu ogłoszoną zostanie.

Uwaga. Dotychczas dziennikiem ustaw krajowych takainstru-kcya wykonawcza ogłoszoną nie została, zapewne dla tego, że w gminach dotyczących nie ma fachowych ludzi do wypracowania takiej instrukcyi wykonawczej. W obee art. VII. ustawy z d. 18 Grudnia 1881 (dz. ust. kraj. N. 48) o zaprowadzeniu miejskich opłat konsumeyjnych i policyjnych w mieście Lwowie (str. 259 Zb. ust. adm.), art. IV. ustawy z 19 Marca 1883 (dz. ust. kraj. N. 53) zezwalającej gminie miasta Jarosławia pobierać opłatę od piwa, art. IV. ustawy z d. 19 Marca 1883 (dz. ust. kraj. N. 62) zezwalającej gminie miasta В u e z a c z a pobierać opłaty gminne od napojów spirytusowych i od piwa; art. IV. ustawy z d. 20 Kwietnia 1883 (dz. ust. kraj. N. 52) zezwalającej gminie miasta Gorlic pobierać opłaty od napojów spirytusowych i piwa; art. III. ustawy z d. 25 Kwietnia 1883 (dz. ust. kraj. N. 51) o zezwoleniu gminie miasta Doliny na pobór opłat od napojów spirytusowych i od piwa; art. V. ustawy z d. 28 Czerwca 1883 (dz. ust. kraj. N. 61) zezwalającej gminie miasta Rohatyna pobierać opłaty od napojów spirytusowych i piwa; art. V. ustawy z d. 28 Listopada 1883 (dz. ust. kraj. N. 75) o zezwoleniu gminie Sądowej Wiszni na pobór opłaty od napojów spirytusowych; art. III. ustawy z d. 9 Lutego 1884 (dz. ust. kraj. N. 26) zezwalającej gminie miasta Sambora na pobór opłat od piwa, miodu i napojów spirytusowych; art. V. ustawy z d. 11 Lutego 1884 (dz. ust. kraj. N. 27) zezwalającej gminie miasta Bochni na pobór opłat od napojów spirytusowych i miodu; art. V* ustawy z d. 11 Lutego 1884 (dz. ust. kraj. N. 28) zezwalającej pobierać gminie miasteczka Strzyżów a opłatę gminną od słodzonych napojów spirytusowych; art. V ustawy z dnia 11 Lutego 1884 (dz. ust. kraj. N. 29) zezwalającej gminie miasta Po dhaje e pobierać opłatę od napojów' spirytusowych, piwa i miodu — życzyć należy, żeby Władze wyższe dla wszystkich gmin miejskich wypracowały wzór takiej instrukcyi wykonawczej co do sposobu poboru dozwolonych opłat, a gminy miejskie mając taki wzór łatwo poczynią modyfikaeye miejscowym stosunkom odpowiednie, przez co zamiar uznania godny Ministerstwa, w rozporządzenia z dnia 20 Kwietnia 1882 L. 3499 i 24 Marca 1883 L. 4476 wypowiedziany, aby przez nieodpowiedni sposób poboru opłat dozwolonych, wolność produkcyi i obrót handlowy nie były narażone,

będzie wcześniej osiągnięty i ustaną zażalenia, które z różnych stron, mianowicie z Jasła, ze Sądowej Wiszni, z Wieliczki it p. do najwyższych Władz wnoszono.

Co do wysokości zezwolić się mających opłat od piwa oznajmiło Ministerstwo spr. wewnętrznych reskryptem z d. 20 Kwietnia 1882 L. 3499 gminie Jarosław, że pobór opłaty gminnej od piwa tylko w takim razie dozwolonymby został, jeżeliby takowa nie przewyższała ustalonego dla opłat gminnych od piwa najwyższego wymiaru 1 złr. 70 et. od hektolitra.

Wysokość opłat w ogólności zawisła od wysokości niedoboru w rocznym budżecie i zamknięciu raehunkowem się wykazującego, który wykazuje nieodzowną potrzebę podwyższenia dochodów gminy. Jeżeli ma być uzyskane zezwolenie na opłatę od napojów propinaeyjnych w gminach, które nie wykonują samoistnie prawa propinacyi, porozumienie z właścicielem prawa propinacyi jest niezbędnie potrzebnem dla uniknienia kolizyj przy poborze opłat wspo-mnionyeh zajść mogących ; to porozumienie łatwo osiągnąć się da, jeżeli jak to okazuje stenograficzne sprawozdanie posiedzenia Sejmu z dnia 19 Października 1882 str. 675 do 681, dwór posiadający prawo propinacyi w gminie zgodzi się na pobór pewnej części dochodu z dozwolić się mającej opłaty gminnej (w Rohatynie 56% dwór, 44% gmina), albo pobór dodatków nie nastąpi od wprowadzonych do szynków propinaeyjnych napojów (jak w Oświęcimie na Podzamczu), albo dwór wydzierżawia od gminy dozwolić się mający pobór opłat gminnych od propinaeyjnych trunków za pewnym przez Radę gminną i Reprezentacyą powiatową zatwierdzić się mającym czynszem dzierżawnym w myśl § 99 ustawy gminnej (jak w Buezaczu).

(Przypisek Autora).

Do b) Co do opłaty od psów przytacza się ustawę z 30 Stycznia 1882 (dz. u. k. N. 28) nadającą gminie miasta Wadowic prawo pobierania tej opłaty w obrębie miasta Wadowic i przedmieść jego ogłoszona dnia 30 Marca 1882:

§ l. Od każdego psa w obrębie miasta Wadowic i przedmieść jego utrzymywanego, ustanawia się opłatę w kwocie dwóch złr. w. a. w dwóch półrocznych ratach 1 Stycznia i 1 Lipca każdego roku uiszczać się mającą.

§ 2. Wolne są od opłaty :

a)    szczenięta nie mające więcej nad dni dziesięć;

b)    psy które służą do strzeżenia, o ile przez dzień są trzymane na uwięzi ; z tych psów jeden u każdego właściciela wolny jest od opłaty;

958

Część II. Dział A.

c) psy należące do osób zamiejscowych t. j. osób, które mają stałe swe zamieszkanie po za obrębem Wadowic, a przytem dłużej nad jeden miesiąc w Wadowicach się nie zatrzymują.

§ 3. Spis psów odbywa się corocznie. Tak posiadacze domów jak i posiadacze psów, obowiązani są do zgłoszenia psów.

W tym celu zgłosi się w Urzędzie gminnym każdy posiadacz domu lub jego zarządca o dwie karty zgłoszenia, jedne na psy podlegające opłacie, drugą na psy od niej uwolnione.

Karty te po wypełnieniu przez posiadaczy psów, winny być w terminie dni ośmiu przez posiadacza lub zarządcę domu podpisane i Urzędowi gminnemu zwrócone, a to pod karą 2 lub 5 złr. w. a.

Jeżeli posiadacz psa nie wypełni karty, uskutecznia to za niego posiadacz lub zarządca domu i zrobi stósowną wzmiankę w rubryce uwag. Posiadacz psa, wzbraniający się wypełnić kartę, ulegnie karze 2 do 5 złr. w. a.

§ 4. W karcie zgłoszenia dla psów uwolnionych od opłaty, wyrazić należy przyczynę uwolnienia.

§ 5. W ciągu dni 14 po rozpoczęciu półrocza t. j. po 1 Stycznia i po 1 Lipca, każdy posiadacz psa obowiązanym jest uiścić półroczną opłatę, na którą odbiera pokwitowanie wraz ze znakiem, wyrażającym rok i liczbę porządkową spisu psów.

Posiadacze psów uwolnionych od opłaty, winni zgłosić się w powyższym terminie o kartę uwolnienia, wyrażającą czas i dom, dla którego służy. Dla psów, osób czasowo bawiących w Wadowicach, wydawane będą za opłatą 10 ct. w. a. marki odmiennego kształtu.

§ 6. Szczenięta, które mają więcej jak dni dziesięć, winny być po upływie tego terminu, najdalej w dni ośm, ustnie lub pisemnie do opłaty zgłoszone.

Również i psy, które po upływie peryodycznego terminu zgłoszenia nabyte zostaną, lub po upływie tego terminu

na własność nowego posiadacza przechodzą, winny być najdalej w ciągu dni ośmiu ustnie lub pisemnie na nowo zgłaszane i opłata od nich za bieżąee półrocze złożoną, o ile już przedtem uiszczoną nie była.

Jeżeli posiadacz psa zgłoszonego, który w ciągu półrocza padł, zaginął, sprzedanym został lub w inny sposób wyszedł z jego posiadania, chce uwolnić się od obowiązku poniesienia opłaty za następujące półrocze, winien w terminie dni 14, od rozpoczęcia nowego półrocza rachując, donieść o ubytku psa, dla uwidocznienia w spisie. Zaniechanie tego doniesienia pociąga za sobą obowiązek uiszczenia półrocznej opłaty.

§ 7. Uiszczone opłaty zwracanemi nie będą.

§ 8. Kto psa przed opłatą ukrywa, lub cudzej marki używa, ulegnie karze wysokości potrójnej opłaty.

§ 9. Marka winna być przymocowaną na obroży psa.

Psy nieopatrzone marką, będą przez oprawcę chwytane a po upływie trzech dni gładzone, jeżeli się posiadacz nie zgłosi.

Schwytane psy wydawać będzie oprawca zgłaszającemu się posiadaczowi tylko po udowodnieniu uiszczenia opłaty lub kary w § 8 przepisanej i zapłaceniu oprawcy kwoty 1 złr. w a.

Psy, które służą do strzeżenia a nie trzymane na uwięzi, będą jako wałęsające się chwytane, posiadacze zaś żądający w powyższym terminie ich zwrotu, winni będą wykazać się kartą uwolnienia, a nadto ulegną karze 1 złr. w. a.

§ 10. W razie zagubienia marki można za opłatą 20 et. w. a. otrzymać nową markę, przedtem atoli udowodnić należy, że opłata uiszczoną została.

§ 11. Kary z mocy postanowień §§ 3, 8 i 9 orzeka Zwierzchność gminna. Od takich orzeczeń odwoływać się można w terminie dni 14 do politycznej Władzy powiatowej. Kary te wpływają do kasy miejskiej.

§ 12. Sposób pobierania tej opłaty, kontrolowanie i środki zaradzenia nadużyciom, określi bliżej regulamin, wydać się mający przez właściwe organy Reprezentacyi miasta Wadowice.

Część IL Dział A.

§ 13. Ustawa niniejsza ma moc obowiązującą z początkiem najbliższego półrocza po jej ogłoszeniu.

Do cj Co do opłaty od czynszów najmu w najnowszych czasach wydaną została ustawa z 28 Paźdz. 1880 (dz. u. k. N. 39) zezwalająca gminie miasta Białej na pobór takiej opłaty, tudzież ustawa z 12 Lutego 1882 (dz. u* kr. N. 29) zezwalająca gminie miasta Stanisławowa na pobór tej opłaty. Treść tych ustaw jest następująca :

§ 1. Gminie miasta Biała i Stanisławów pozwala się pobierać w latach (w Białej 1881—1886), w Stanisławowie 1882—1891) opłaty od czynszów najmu od każdej nieruchomości (od każdego w obrębie miasta znajdującego się przedmiotu) podlegającego podatkowi domowo-ezynszowemu.

§ 2. Opłata ma wynosić w Białej po 4 centy, w Stanisławowie po 3 centy o każdego zeznanego i w drodze urzędowej stwierdzonego zł. w. a. czynszu najmu.

§ 3. Tej opłacie nie podlegają mieszkańcy, którzy opłacają w Białej 24 złr., w Stanisławowie 30 złr. lub niżej roczny czynsz najmu.

§ 4. Bliższe postanowienia względem przeprowadzenia tej opłaty uchwali Reprezentancya gminna.

Oprócz gminy miasta Stanisławowa i Biały, pobierają gminy miasta Lwowa i Krakowa opłaty od czynszów najmu.

W tym względzie obowiązują następujące ustawy:

Co do Lwowa statut z dnia 14 Października 1870 (dz. ust. kr. N. 79), który w § 86 postanawia: że Bada gminna może nakładać oprócz dodatków do podatków bezpośrednich lub do podatku konsumcyjnego także inne opłaty, nie należące do kategoryi dodatków do podatków. Do ważności uchwały dotyczącej bądź nakładania dodatków do podatków, bądź zaprowadzenia nowych, lub podwyższenia istniejących opłat gminnych, potrzeba, aby taka uchwała była powziętą na dwóch, nie prędzej jak w ośm dni po sobie następujących posiedzeniach. § 90 tego statutu przepisuje, że do zaprowadzenia opłat, nie należących do^

kategoryi dodatków do podatków bezpośrednich lub do podatku konsumcyjnego, jakoteż do podwyższenia istniejących już tego rodzaju opłat, niemniej do zaprowadzenia podatku czynszowego, mającego się pobierać od opłacanego przez mieszkańców czynszu mieszkalnego, lub od oszacowanej wartości tego czynszu, jeżeli ten podatek czynszowy przenosi 10 centów od każdego reńskiego czynszu, potrzeba ustawy krajowej. Wypływające z prawa propinacyi opłaty od przywozu, wyrobu i wyszynku trunków propinacyjnyeh nie mogą być uważane jako dodatki do podatku konsumcyjnego.

Na podstawie tych paragrafów uchwala Rada gminna opłaty od czynszów najmu; ponieważ jednak od 1 Kwietnia 1874 począwszy nigdy większej opłaty jak 10 centów od reńskiego nie uchwalała, przeciwnie niższą, bo od 3°/₀ do 5°/o w miarę wysokości czynszu opłacanego, przeto nigdy nie potrzeba było uzyskania ustawy krajowej.

Obowiązek płacenia gminnego czynszowego podatku we Lwowie ciąży na lokatorze ; właściciel domu zaś jest za wszelkie zaległości lokatorów tylko wtedy odpowiedzialnym, jeżeli zaniedbał zrobić doniesienia o niezapłaceniu podatku i zaległość stała się nieściągalną. (Tr. ad. 13 Lipca 1878 L. 1121 N. 303).

Co do miasta Krakowa obowiązuje względem opłat statut tymczasowy z 1 Kwietnia 1866 (dz. u. kr. N. 7), który w § 63 postanawia co następuje :

62

Do zakresu działania Rady miejskiej należy : 23. Stanowienie dodatków gminnych do podatków rządowych, tudzież nakładanie nowych podatków gminnych, niemniej ustanawianie zasad rozkładu i poboru tych dodatków i innych ciężarów gminnych. Wprowadzanie nowych opłat i podatków, podwyższenie istniejących, pobór dodatków gminnych do podatków stałych, o ileby 25 od sta przeniosły, nakoniec zmiana taryfy poboru dodatków gminnych do podatków niestałych, tylko w drodze ustawodaw-Kasparek Zb. ust. adm. Тош II.

stwa krajowego nastąpić może. Uchwała pobierania dodatków gminnych do podatków stałych dziesięć od sta przenoszących, przez Wydział krajowy zatwierdzona być musi. Jednakże dodatkami do podatków, a w ogólności rozkładami na gminę obciążeni być nie mogą: a) urzędnicy i słudzy Dworu, Państwa, kraju lub przy zakładach publicznych ustanowieni, tudzież wojskowi, ich wdowy i sieroty, co do płac służbowych i co do pochodzących ze stósunku służbowego emerytur, prowizyj, dodatków na wychowanie i gracyj ;

Ъ) sterownicy dusz i publiczni nauczyciele co do kongruy.

Uwaga. Statuta wspomnione miasta Lwowa i Krakowa obejmujące 4 arkusze druku w dosłownem brzmieniu w tem dziele V Części znajdą może umieszczenie, jeżeli inne ogół więcej obchodzące ustawy i rozporządzenia nie zajmą 180 arkuszy druku, które progra-

raem są objęte.

(Przypisek Autora).

7. Prawo pobierania a) myta drogowego, mostowego i przewozowego; b) niemniej pobierania myta ko-pytkowego.

8) Prawo pobierania targowego i straganowego.

a) Ustawa lasowa.

b) O Władzach w sprawach leśnych.

e) O zniesieniu (Bereinigung) obcych gruntów (enklaw) w lasach, i o zaokrągleniu lasów.

4) Wikle (łozy).

e) 0 melioracyi gruntów.

рряр

§ 101. Przemysłowiec, który z wiedzą przyjmuje zbi

Część II. Dział A.

d) O ustanowieniu Inspektorów przemysłowych.

c) Dodatkowe przepisy i orzeczenia Władz odnoszące się do handlu obnośnego.

5. O przywilejach.

IV. O gotowiznie (gotówce), ô kapitałach

4. O kasach oszczędności.

b) Dodatkowe rozporządzenia do ustawy górniczej.

I Patent konskrypcyjny

II. O prawie obywatelstwa austryackiego.

§ 46. Za pokój oficerski z oświetleniem, opałem i 

wraz

O Instrukcyach dotyczących kasowości i rachunkowości gminnej.

2. O paszportach.

5. O osobach pod dozorem zostających.

6. O domu roboczym i poprawy.

7. Prawo pobierania a) myta drogowego, mostowego i przewozowego; b) niemniej pobierania myta ko-pytkowego.

a) O prawie pobierania myta drogowego, mostowego i przewozowego

Prawo pobierania myta od dróg, mostów i przewozów' eraryalnych nie należy do zakresu Władz politycznych, lecz skarbowych w myśl ustawy z 17 Maja 1868, mianowicie należy w tym względzie do zakresu działania Władz skarbowych, jeżeli się rozchodzi aa) o ustanowienie myta, bb) o ustanowienie taryfy, cc) o postanowienie i zastósowa-nie przepisów co do uwolnienia od myta lnb ulgi w opłacie, dd) utrzymywanie i ustawienie rogatek i domów mytniczych, ее) dozorowanie poborców myta w wykonaniu ich obowiązków, ff) wpływ i karanie za bezprawia i nadużycia mytników.

Co do myt prywatnych właściwe są Władze administracyjne (polityczne, tak rządowe jak autonomiczne) do załatwiania spraw odnoszących się do stósunków pod aa) do ff) wspomnionych ; zachodzące spory mają być załatwiane według przepisów względem myt rządowych wydanych.

W tym względzie obowiązują następujące ustawy i

przepisy :

Najjaśniejszy Pan najwyższem postanowieniem z dnia 25 Września 1816 roku zezwolić raczył, że osoby prywatne lub towarzystwa prywatne, które mają zamiar przedsięwziąć budowę bitych gościńców tam, gdzie takowych jeszcze nie ma, i utrzymywać je w dobrym stanie, mogą przed rozpoczęciem tego przedsiębiorstwa przy podaniu planu

62*

zawarować sobie prawo do poboru myta, które im od dnia ukończenia drogi bitej na 50 lat dozwolonem zostanie.

Prawo poboru myta drogowego, udziela się zwykle osobom prywatnym, według tych samych zasad, jak prawo poboru na gościńcach rządowych, więc po 2 cent. za 8 kilometrów od każdej sztuki bydła w zaprzęgu, po 1 cencie za 8 kilometrów od każdej sztuki bydła luzem prowadzonej, lub pędzonej, a po *|₂ centa za 8 kilometrów od każdej sztuki bydła drobnego. (Rozp. ces. z dnia 15 Sierp. 1858 r. Dz. ust, państ. N. 124 i z dnia 3 Lipca 1875 Dz. ust. państ. N. 106).

. Udzielanie prawa do pobierania myta od mostów i przewozów według dekr. kanc. nad w. z dnia 16 Maja 1835 do L. 9980 ma na celu, aby właściciele istniejących na publicznych gościńcach mostów i przewozów uzyskali słuszne i odpowiednie wynagrodzenie za utrzymanie takowych: jeżeli więc mosty (przewozy) znajdują się na drogach obwodowych (powiatowych), które nietylko przez dwory lecz przez kon-kurencyą utrzymywane bywają — to w takim razie prawo poboru myta nie dworom lecz koukurencyi udzielonem być winno.

Dekretem kanc. nadw. z dnia 23 Września 1841 r. do L. 17672 nakazano regulacyą taryfy na myta prywatne drogowe, mostowe i przewozowe; dekr. zaś kancel. nadw. z dnia 18 Grudnia 1841 r. do L. 38372 następujące zasady w tej mierze wskazuje :

W ogólności należy dokładnie zbadać stósunki miejscowe, w szczególności zaś uważać: aj na długość drogi i mostu lub szerokość koryta rzeki; bj czyli mosty i przewozy według zasad względem myt rządowych z r. 1821 do poboru myta i w której klasie uprawnione być mogą *) ; c) że główną

ł) Mosty mające długości 20 aż do 40 metrów zaliczać należy do I klasy, te które mają więcej niż 40 aż do 80 metrów do II klasy, a mające więcej niż 80 metrów długości do III klasy teraźniejszej taryfy myta mostowego ; myta przewozowe opłacane będą podług taryfy myta mostowego z tą różnicą, że i u przewozów na rzekach mających szerokości mniej niż 20 metrów, pobierane będzie myto I klasy, i że także za przewiezienie osób pobierać należy dotychczasowe opłaty. (Rozp. min. z dnia 3 Lipca 1875 r. Dz. ust. państ. N. 106).

jest zasadą, aby myta prywatne pokrywały tylko koszta budowy i utrzymania (drogi, mostu, przewozu) a nie stanowiły zyskownego' źródła dochodu. Nie dość więc na tern, aby się przekonać o długości drogi, o porządnej konstrukcyi i kosztach przedmiotu, od którego myto pobierane być ma, lecz obliczyć oprócz tego należy koszta zwyczajnego utrzymania, tudzież przypuszczalne dochody z myta ze względu na spodziewane uczęszczanie fur i bydła pędzonego.

Nakoniec uważać należy, czyli mosty i przewozy przez osoby prywatne na własną potrzebę wybudowane zostały, czyli też ze względu na istniejącą drogę komunikacyjną ko-rzystnemi są dla ogólnego ruchu.

Dekretem kancelaryi nadw. z dnia 7 Maja 1842 r. do L. 12255 nakazano pobierać na rogatkach prywatnych mostowe i przewozowe według następującej taryfy, która co do kwot pobierać się mających w skutek rozp min. skar. z dnia 24 Września 1858 r. L. 51747 zmienioną została. (Zbiór ust. min. skar. z roku 1858 str. 353).

1. Taryfa mostowego prywatnego.

I. II. III.

klasa

ilość centów

1.    Przy każdym wozie od jednego by

dlęcia zaprzężonego

2.    Od bydląt przepędzonych :

aj od każdego konia, dorosłego bydlęcia rogatego, osła, mula .

by od pięciu świń albo cieląt . c) od dziesięciu owiec

Vio

i⁸/lO

2⁶/io

⁹/l0

’/i«

7io

l⁸/l0

VlO

⁹/lO

2⁶/io

⁹/io

⁹/l0

ma.

Według patentu z dnia 10 Lutego 1853 Dz. ust. państ. N. 153 jest zasadą, że myta opłacają się z góry, jadąc od granicy ku głównemu miastu kraju, więc w przeciwnym kierunku opłacają się z dołu t. j. po przebyciu gościńca, od którego się myto opłacać

Jeżeli wypada zapłacić kwotę w ułamku centa niewypłacalnym, natenczas płaci się pół centa, gdy płacić wypada s|₁₀ lub mniej, całego centa zaś, jeżeli się należy więcej niż ⁵|l0. (Eozp. min. z dnia 13 Września 1858 Dz. ust. państ. N. 148).

II. Taryfa przewozowego prywatnego.

i. ! ii. 1

klasa

ilość centów

aj Od jednej osoby pieszej, jadącej powozem lub wierzchem .

b) Od jednego konia, idącego pod wierzchem, pędzonego albo zaprzężonego .

cj Od jednego źrebięcia do dwóch lat

dj Od jednego wołu na rzeź albo w jarzmie, krowy, jałownika ; bukała f/шг-gen) i trzylatki ( Ter zen) .

ej Od jednego cielęcia niemającego jeszcze dwóch lat, świni karmnej, owcy, kozła, kozy i małych Świn .

⁹ ho

⁹Uo

l⁸/io

⁹/l0

l⁸/lO

⁹ ho

2⁶/io

⁹/io

2⁶/m

'/10

Eeskryptem minist, handlu z dnia 12 Grudnia 1856 r. do L. 31121 nakazano, aby Władze wnioski o d o z w o-len i e pobierania myta drogowego, mostowego i przewozowego uzasadniały tabelą, w której wyszczególnione być winny: 1) długość i rodzaj budowli przedmiotu podlegać mającego opłacie myta; 2) czyim kosztem wybudowanym został i kto o utrzymanie takowego się stara ; 3) wysokość kosztów wybudowania i rocznego utrzymania każdego przedmiotu z osobna; 4) przewidziany lub dotychczasowy dochód z każdego przedmiotu; 5) taryfa, według której myto od każdego przedmiotu pobieranem być ma; 6) ilość i miejsca rogatek ; 7) uwolnienia od myta lub uwzględnienia; 8) czas, do którego myto pobierać będzie można.

Jeżeli gmina ma pobierać myto, to Władze wyjaśnić mają majątkowe stósunki tej gminy. Tabela wzmiankowana

Władzom skarbowym do opinii udzielaną bywa, według rozporządzenia zaś min. spr. wew. w porozumieniu z min. sk. wydanego w dniu 9 Sierpnia 1870 L. 11652 zażądanie opinii Władz skarbowych jest zbyteczne, jeżeli się rozchodzi t y 1-k o o myto prywatne i ustanowienie taryfy, o ile w to nie wchodzi interes Skarbu ani pośrednio ani bezpośrednio.

Doz wo lenie pobierania myta (drogowego, mostowego i przewozowego) w drodze ustawy tylko na pewną ilość lat udzielane bywa, po upływie więc takowych jeżeli zawczasu o odnowienie prawa poboru myta prośba wniesioną i uwzględnioną nie została, myto pobiera-nem być nie może ; Władze zatem odebrały polecenie w skutek dekretu minist, spr. wewn. z dn. 18 Listopada 1853 r. L. 8512, aby termina dotyczące zapisywały i nieprawnego poboru myta zabraniały.

Uregulowaniu taryfy mostowego nie przeszkadza wcale ta okoliczność, że most jest prywatnem przedsiębiorstwem. Władzy państwowej nie można zasadniczo odmówić prawa regulowania taryfy mostowego nawet bez zezwolenia stron. Przy regulowaniu taryfy mostowego prywatnego nie są Władze związane taryfą dla mostów skarbowych, lecz mają się trzymać zasady, iż mostowe prywatne winno pokryć koszta budowy i utrzymywania mostu. (Tr. ad. 9 Marca 1882 L. 522 N. 1335).

Art. 1. Wszelkie koncesye na pobór opłat mytniczych, na rzecz funduszów powiatowych, gminnych, jako też na rzecz stron prywatnych udzielone być mają na podstawie uchwał Sejmu krajowego i za cesarskiem zezwoleniem.

Art. 2 Ogólne przepisy obowiązujące w tej mierze, o ile nie są zmienione obecną ustawą, zachowują swą moc obowiązującą. (Ust. z d. 17 Kwiet. 1874 r. dz. ust. kraj. Ń. 35).

1.    Pozwolenie do utworzenia na rzekach spławnych przewozu należy do zakresu działania politycznej Władzy krajowej tego kraju, w którym przewóz urządzonym być ma. Jeżeli w przestrzeni urządzić się mającego przewozu istnieje przewóz rządowy, należy znieść się przed udzieleniem pozwolenia z krajową Władzą skarbową.

2.    Jeżeli urządzenie przewozu dotyka dwa okręgi administracyjne, udziela pozwolenie ta Władza krajowa, w której obrębie najgłówniejsza część urządzenia się znajduje, w porozumieniu z drugą Władzą krajową, a gdyby się nie zgadzały, przedłożą akta Ministerstwu do rozstrzygnienia. W ten sam sposób postąpić należy przy udzielaniu pozwolenia między obrębem węgierskiego i austryackiego kraju.

3.    Ministeryalnego rozstrzygnienia zasięgać należy, gdy przewóz ustanowiony być ma między Austryą i zagranicą. Przed przedłożeniem wniosków zasiągnąć należy, opinii Władzy krajowej skarbu.

4.    O ile w pojedynczych krajach przez późniejsze zarządzenia prawne co do opłaty przewozowej co innego nie postanowiono, mają być pozwolenia na przewozy i na pobór przewozowego udzielane na zasadzie rozp. min. z d. 14 Grudnia 1867 L. 18260 względnie z dnia 18 Marca 1866 L. 1452/St. M. przez Władzę krajową tylko na przeciąg lat 5. ; przy udzieleniu pozwolenia na czas dłuższy ma być sprawa przedłożoną do rozstrzygnienia Ministerstwa z wnioskiem co do ustanowienia wysokości taryfy.

5.    W ten sam sposób postąpić należy, jeżeli rzeki nie są spławne.

6.    Sprawy tego rodzaju należą do kompetencyi Ministerstwa spraw wewn., jeżeli przewóz urządza się w sposób przemysłowy i przy poborze przewozowego, w innych wypadkach do kompetencyi Ministerstwa rolnictwa. (Rozp min. sp. wew. z 27 Sierp. 1879 L. 4386).

W celu zapobieżenia ile możności przeciążaniu promów na przewozach i przygodom stąd wynikającym a oraz w celu ułatwienia przewożącym się osobom, aby granicę największego zagłębienia się promu, jakie może mieć miejsce, z łatwością ujrzeć mogły przed wejściem na prom lub z niego i aby uchronić się można w razie niebezpieczeństwa, rozporządza się co następuje :

Prom obciążać wolno tylko o tyle, aby w połowie długości swojej nie zagłębił się nigdy więcej niż do 025 metrów poniżej burty.

Aby oznaczyć widocznie tę linię graniczną największego jakie być może zagłębienia się promu, przybite będą po obu ścianach zewnętrznych dłuższych promu, w odległości 0*25 metrów poniżej burty grube deski, poziomo leżeć mające, takiej szerokości, aby i z promu widziane być mogły. Deski te, które służyć także będą aby utrudnić przewrócenie sie promu, przymocowane będą silnie do ścian promu mocnemi klamrami żelaznemi. Granica największego dozwolonego zagłębienia się oznaczona będzie na ścianie promu przez technika rządowego lub upoważnionego inżyniera cywilnego, przyczem wyznaczy się także, jakiej szerokości deski mają być przybite.

Gdy w skutek obciążenia promu, powierzchnie górne deski przymocowanej do jego ścian zewnętrznych, leżą równo z poziomem powierzchni wody, zagłębienie sie promu jest największe jakie miejsce mieć może i wtedy niewolno już nikogo wpuścić, ani przyjąć żadnego ciężaru. Gdyby dopiero po odbiciu promu od brzegu spostrzeżono, iż jest przeciążony, przewoźnik obowiązany jest nawrócić z promem do brzegu.

Jeżeli przedsiębiorcy przewozów i przewoźnicy, rozporządzenie niniejsze przekroczą, zarządzi sie o ile przekroczenia ich nie podpadają pod powszechną ustawę karną, stósownie do okoliczności oddalenie przewoźnika na karę zasługującego, zakazanie trudnienia się przewoźnictwem i t. d. i nadto karani będą podług rozporządzenia ministeryalnego z dnia 30 Września 1857 (Dz. u. p. 198); jeżeli zaś osoby przewożące się przedstawiały przewoźnikowi, iż prom jest przeciążony, a on na to nie zważał, poczyta się to za okoliczność obciążającą.

Rozporządzenie niniejsze, równie jak inne przepisy, tyczące się przewodnictwa, przybite być ma u przewozów.

Nad śeisłem wykonaniem rpzporządzenia niniejszego czuwać mają Władze administracyjne i policyjne, organa budownictwa wodnego, Zwierzchności gminne i Żandarmerya. (Rozporz. min. spr. wew. z 16 Października 1876 dz. u. p. N. 128).

Co do poboru myta na drogach krajowych postanawia ustawa z dnia 25 Grudnia 1871 (dz. ust. państ. N. 18 ex 1872 co następuje:

§ 1. Na wszystkich drogach krajowych pobieraną będzie opłata myta według postanowień określonych następnemi paragrafami.

§ 2. Myto drogowe opłaca się tylko za przestrzenie dróg, których budowa przynajmniej w nieprzerwanej długości jednej całej mili jest ukończoną.

§ 3. Opłatę myta drogowego oblicza się w całych milach. Nadwyżkę ³/* mili i więcej przyjmuje się za całą milę, a */* i mniej wcale się nie liczy. » Ułamek od */₄ do ³/* mili wlicza się do najbliższej linii mytniczej ; jeżeli zaś linia ta nie ma żadnego ułamka do uzupełnienia, natenczas opuszcza go się całkiem.

§ 4. Myta mostowe mają być pobierane od mostów długości 10 sążni i wyżej, a to według następujących klas :

I.    od mostów do 20 sążni długości włącznie, będzie pobieraną należytość, równająca się należytości myta drogowego za jedne milę ;

II.    od mostów do 40 sążni długości włącznie, pobieraną będzie należytość myta drogowego za dwie mile ;

III.    od mostów nad 40 sążni nareszcie należytość, równająca się należytości myta drogowego za trzy mile.

Przy wymiarze myta mostowego uwzględnia się również wszystkie pomiędzy dwiema stacyami mytniczemi położone mosty, które mają wyżej pięciu sążni długości, jeżeli łączna długość wszystkich takich mostów najmniej 20 sążni wy-

Należytość mostowa na jednej stacyi dla wszystkich mostów razem nie może przekraczać taryfy jednego mostu najwyższej klasy.

nosi, i natenczas wymierza się należytość według tej łącznej długości.

§ 5. Myta przewozowe dzielą się również na trzy klasy wedle szerokości rzek i wedle tych samych stopniowaû jak myta mostowe, z tą różnicą, iż od przewozów przez rzeki mniejszej niż 10 sążni szerokości, również należytość ma być opłaconą według najniższego wymiaru.

§ 6. Myta mostowe i drogowe pobierane będą tylko od bydła, myto przewozowe zaś także i od osób, bez różnicy, czyli takowe pieszo idą lub wozem się przeprawiają. Woźnica przy zaprzęgu i wierzchem jadący od opłaty myta przewozowego są wolni.

§ 7. Jeżeli most, od którego opłaca się myto, musi być tymczasowo zastąpiony przewozem, pobieranem będzie od takiego przewozu myto nie przewozowe ale mostowe, wedle taryfy dla mostu zastąpionego przewozem.

§ 8. Jako pojedynczy wymiar taryfy dla dróg krajowych stanowi się na milę za most i przewóz I klasy :

a)    od każdej sztuki bydła pociągowego w zaprzęgu 2 ct.;

b)    od każdej sztuki bydła pociągowego nie w zaprzęgu, od bydła pędzonego ciężkiego i koni wierzchowych 1 ct. ;

e) od każdej sztuki bydła pędzonego drobnego */a centa. W szczególności przy przewozach:

od jednej osoby 1 cent.

Konie, woły, krowy, muły, osły, należą do bydła ciężkiego, zaś cielęta, źrebięta, owce, kozę i świnie do drobnego.

Od bydła niesionego lub wiezionego wozem nie opłaca się żadnej należytości.

Zwierzęta, które ssą i przy matkach idą, są wolne od wszelkiej opłaty mytniczej.)

§ 9. Wszystkie na drogach eraryalnych ustanowione zniżenia myta, jakoteż uwolnienia od opłaty myta, niemniej

Częsc II. Dział A.

wszystkie względem dróg eraryalnych obecnie obowiązujące przepisy o wzajemnych obowiązkach publiczności i poborców myta, stósują się także do myt na drogach krajowych.

§ 10. Wydział krajowy jest upoważnionym do nakładania i pobierania myta na drogach krajowych stósownie do postanowień niniejszej ustawy.

Wydział krajowy po poprzedniem porozumieniu się z krajową Władzą polityczną oznaczy miejsca dla stacyj mytniczych. (Ustawa z dnia 25 Grudnia 1871 r. dz. ust. kraj. N. 18 ex 1872).

Zezwolenie na przeniesienie rogatki mytniczej na drogach państwowych, udzielają Władze skarbowe według swego swobodnego uznania. (Tr. ad. 19 Grudnia 1882 L. 2493 N. 1597).

Przeniesienie rogatki mytniczej, w miejscowości mytem otoczonej (mauthumschlossenJ, dozwolone nie z publicznych wyłącznie wględów, nie może naruszać praw mieszkańców tejże miejscowości. (Tr. ad. 19 Grudnia 1882 L. 2491 N. 1595).

Co do uwolnień od myta mostowego, drogowego i przewozowego zebrane i ogłoszone zostały przepisy rozporządzeniem Ministerstwa spr. wewn. z dnia 13 Grudnia 1858 L. 31303, reskryptem Komisyi namiestniczej krakowskiej z 14 Grudnia I860 L. 294291, tudzież okólnikiem Wydziału krajowego do L. 13995 ex 1879, które się tu w streszczeniu przytaczają bez powołania się na dawniejsze rozporządzenia z 15 Czerwca 1821, 7 Marca ls23 L. 11370 i t. d.; wystarczy bowiem powołanie rozp. ministeryalnego ex 1858, kom. nam. ex 1868 i Wydziału krajowego ex 1879, w których szczegółowe rozporządzenia są powołane.

Wolni więc są od opłaty myta: aj C k. Dwór i jego bezpośredni orszak.

Wszyscy członkowie najwyższego domu cesarskiego wraz z bezpośrednim orszakiem.

Ъ) Obcy Monarchowie wraz z orszakiem, jeżeli z ja-wnem zachowanem swego dostojeństwa austryackie państwo objeżdżają. W razie podróży „incognito“ tylko na wyraźne zlecenie Ministerstwa skarbu.

cj Uwierzytelnieni przy najwyższym Dworze ambasadorowie, posłowie, pełnomocni zastępcy i ministrowie — rezydenci mocarstw zagranicznych nietylko wtedy wolni są od myta, kiedy jadą końmi pocztowemi lub własnemi, lecz i natenczas gdy jadą końmi najętemi, jeżeli woźnica przy prze-jeździe przez rogatkę ma liberyą jednego z dygnitarzy wyżej wymienionych.

d)    C. k. wielki łowczy nadworny i koronny wraz z swoimi powozami, wierzchowcami i kuchnią (wozami pod kuchnię) we wszystkich cesarskich okręgach lasowych i łowieckich, tudzież jego podwładni urzędnicy leśni i łowieccy, jego domownicy, których dla swojej usługi naprzód wyszle, lub którzy za nim jadą, jeżeli okażą należyte zaświadczenie.

e)    C. k. urzędnicy leśni i łowieccy (podwładni wielkiemu łowczemu nadwornemu lub koronnemu) w wyznaczonej każdemu kniei w okręgu lasowym.

Urzędnicy przy kameralnych lasach obowiązani są opłacać myto przy objeżdżaniu przydzielonych im okręgów lasowych tak samo, jak i inni urzędnicy Państwa.

f)    Stojące załogą wojsko w mundurze i c. k. Źandar-merya jednakże tylko w ćwierciomilowym promieniu obwodu kwatery pułkowej.

W razie oddzielonej dyslokacyi pułków, przysługuje to uwolnienie tylko w ten sposób, że każdy oddział na ćwierć mili w około miejsca swej kwatery (t. j. w okół owego okręgu, w którym oddział stoi) wolny ma być od opłaty myta, zaś wojskowi udający się z oddziału, okręgu kwatery, do którego należą, do oddziału w innym okręgu zakwaterowanego, nie mają prawa do uwolnienia od myta na stacyach pośrednich.

Jeżeli nie zachodzi okoliczność pod f) przytoczona, natenczas opłacają myto wszystkie podróżujące osoby wojskowe bez różnicy, czy eraryalnemi, czy swemi lub podwodowemi końmi jadą.

Oficerowie i urzędnicy wojskowej komisyi mundurowej nie mają prawa do uwolnienia od opłaty myta.

Z powodu częstych skarg dzierżawców myta, że c. k. wojsko wzbrania się uiszczać należytość mytniczą, wydała c. k. Komenda jeneralna okólnik z dnia 29 Lutego 1828, 431 lit. Q wzywając naczelników pułków, batalionów i oddziałów do przestrzegania z całą surowością, ażeby przepisy mytnicze jak najściślej zachowane były.

Przepisy te określają dokładnie, w których razach przysługuje c. k. wojsku prawne uwolnienie od myta, a w których takowe ma uiszczać. Jeżeli przeto osoba wojskowa żąda uwolnienia od myta, tedy musi się wykazać przed mytnikiem marszrutą.

Jeżeliby zaś mytnik nie chciał uwzględnić uzasadnionego przedstawienia wojskowej osoby, natenczas osoba ta niepo-winna wdawać się z nim w spór, lecz opłatę uiścić i w przepisanej drodze zdać sprawę, a ukaranie dzierżawcy myta nastąpi niechybnie.

Wykroczenia jak na przykład: znieważenie lub nawet porwanie się na mytnika, otworzenie rogatki przemocą i t. p. będą bezwzględnie surowo ukarane. Jeneralna Komenda czyni naczelników oddziałów wojskowych osobiście odpowiedzialnymi za najściślejsze wykonanie tego rozporządzenia.

Wojsko w marszu, w oddziałach lub pojedynczo, wolne jest od opłaty przewozowego.

Urlopnicy wojskowi powołani do swoich leż, jeżeli się należycie wylegitymują, wolni są od myta, tak jak i wojsko maszerujące, a zatem i od opłaty przewozowego.

Oficerowie udający się w sprawach konskrypcyjnych i rekrutacyjnych wolni są od opłaty myta.

Okrąg, w którym się wszystkie przez oddziały jednego korpusu wojskowego zajęte stacye tego samego kraju koronnego znajdują, uważanym był winien za powiat kwaterunkowy pułku, a wojskowi w mundurze jadący, wolni być mają od opłaty myta w staeyach pośrednich przez korpus właściwy niezajętych, atoli w okręgu rzeczonym położonych.

Jenerałowie komenderujący korpusu armii, jenerałowie dywizyi lub brygady a w ogólności osoby nienależące do stanu pułku, jakoteż i osoby wojskowe i urzędnicy, wolni są od myta tylko na ćwierć mili w okół okręgu kwaterunkowego.

Jeżeli jenerałowie nie przejeżdżają sami osobiście przez rogatki, dostateczny jest do uwolnienia ich wozów i koni pisemny certyfikat, wystawiony przez nich ich sługom, stangretom i masztalerzom, a mający tymże służyć za legityma-cyą ich cechy wojskowej.

Jeżeli z osobą wojskową od opłaty myta uwolnioną w jednym wozie jadą inne osoby, nawet do rodziny wojskowego nienależące i od opłaty myta prawnie nieuwolnione i gdy wóz ten jest własnością osoby wolnej od opłaty myta lub od niej wyłącznie najęty, natenczas nie można pobierać myta. Jeżeliby pomienione okoliczności były wątpliwe, musi dzierżawca myta zadawalniać się tymczasowo orzeczeniem osoby wojskowej wolnej od opłaty myta.

Postanowienie to nie tyczy się ekwipażów, w których zwykle wynajmuje się tylko pojedyncze miejsca np. powozów towarzyskich, omnibusów i t. p.

Wojskowi urzędnicy prowiantowi co do opłaty myta postawieni są na równi z innymi urzędnikami cywilnymi.

Komisarze i nadkomisarze c. k. Straży skarbowej, inspektorowie pograniczni i inspektorowie wolni są od opłaty drogowego i mostowego, jeżeli odbywają podróże urzędowe w przydzielonych im powiatach i występują w mundurze.

Konna Straż skarbowa wolna jest od opłaty myta. Konni respicyenci Straży skarbowej wolni są i w takim razie od opłaty myta, jeżeli w podróżach respicyjnych zamiast konia podwody używają.

д) Konie odstawiane dla wojska, tam i napowrót za okazaniem certyfikatu Zwierzchności miejscowej, potwierdzającego ich przeznaczenie, niemniej konie przyprowadzone do klasyfikaeyi przepisanej ustawą z 16 Kwietnia 1873 (rozp. min. z 20 Maja 1876 L. 6546).

05 ⁴'

'£

Certyfikaty na uwolnienie od myta, o których w przepisach my-tniczych jest mowa, nie są wcale dokumentami nadającemi stronom prawo używania dróg omyeonych bezpłatnie, tylko są potwierdzeniem urzędowem istnienia takich okoliczności, które uwalniają stronę podług istniejących przepisów od płacenia myta tak na drogach rządowych, jak krajowych i powiatowych.

Certyfikaty, któreby stronom nadawały prawo uwolnienia od płacenia myta w przypadkach, w których przepisy takiego uwolnienia nie przyznają, nie mogą być przez żadne Władze lub Urzędy wystawiane, a dzierżawcy myt nie byliby nawet obowiązani takiego rodzaju certyfikatu uwzględniać.

Certyfikaty poświadczające istnienie okoliczności uwalniających prawnie od płacenia należytości myta, mają być wystawione przez te Władze i Urzędy rządowe lub autonomiczne, które są według właściwości pojedynczych wypadków powołane, poświadczać urzędownie dotyczące okoliczności. Osnowa tego rodzaju certyfikatu ma być następująca: „ Certyfikat stwierdzający okoliczność, iż okaziciel jedzie w sprawie .....“ (tu należy wyraźnie przytoczyć tę okoliczność, która we

dług istniejących przepisów mytniezych od płacenia myta uwalnia).

Fury używane przez wójtów, przybywających na sesye urzędowe, od myta nie są uwolnione, w takich razach wydawanie certyfikatu samo przez się odpada. (Reskr. nam. z dnia 10 Marca 1870 L. 491).

h) Wszystkie podwody, któremi przewozi się przedmioty stanowiące bezpośrednią własność skarbową, końmi skar-bowemi, jeżeli zaś do takiego przewożenia używa się koni najętych, natenczas podwody wolne są od opłaty tylko za okazaniem karty uwolnienia, wystawionej przez Rząd krajowy.

Materyały przeznaczone do budowy i utrzymania państwowych kolei żelaznych, odebrane przez c. k. jeneralną Dyrekcyą państwowych kolei żelaznych albo przez pełnomocników tejże, uważane być mają za własność skarbową i z tego tytułu wolne są od opłaty myta, jeżeli okoliczność ta stwierdzona jest certyfikatem c. k. Dyrekcyi jeneralnej państwowych kolei żelaznych, albo też certyfikatem urzędnika, specyalnie umocowanego do wydawania certyfikatów. Imię tego urzędnika podać należy do wiadomości c. k. Administra-cyi dochodów skarbowych.

Najęte podwody dla transportu pieniędzy skarbowych z Węgier do Galicyi wolne są od opłaty myta, za okazaniem

karty uwolnienia wystawionej w niemieckim języku przez król. węgierskie Prezydyum kancelaryi nadwornej.

Podwody najęte przez Władze rządowe, które wiozą zboże zakupione przez Skarb Państwa, wolne są od opłaty myta za certyfikatami Namiestnictwa albo Starostwa, z wy-raźnem odwołaniem się na upoważnienie Namiestnictwa.

Natomiast nie są uwolnione od opłaty myta podwody próżne jadące po zboże zakupione od Rządu, ani podwody wiozące dla funduszu zapomogi zboże zebrane składkami dobroczynnemi, ani też podwody wiozące zboże od Rządu zakupione lub przez Rząd darowane.

Materyały przeznaczone do budowy telegrafów i odebrane przez Dyrekcyą telegrafów państwowych, albo przez pełnomocnika tejże, otrzymują cechę własności skarbowej i wolne są od opłaty myta za okazaniem poświadczenia Dy-rekcyi telegrafów państwowych albo urzędnika umocowanego przez Dyrekcyą do wydawania podobnych poświadczeń.

Transporta dostaw wojskowych, którymi własność skarbowa przewożoną bywa z jednej stacyi magazynowej do drugiej podwodami prywatnemi, jakoteż i podwody dostaw krajowych z wyjątkiem podwód dla prochu i salitry, wolne są od opłaty myta za okazaniem przepisanych certyfikatów.

i) Wszystkie podwody wojskowe tak pojedynczo, jak i w marszu wojska, również konie zaprzężne i wierzchowe będącego w pochodzie wojska i oficerów.

Osobną podwodą jadące osoby wojskowe obowiązane są opłacać drogowe i mostowe.

Od opłaty myta drogowego i mostowego wolne są:

1)    Wszystkie podwody wojskowe, do których zaprzągnięte są konie skarbowe lub podwodowe, a więc nie za pieniądze najęte i użyte podczas pochodu wojska lub też pojedynczo do przewiezienia tych przedmiotów, których oddział wojska potrzebuje;

2)    Wszystkie konie zaprzężne i wierzchowe wojska, oficerów i osób wojskowych, będących w marszu, a więc i

63

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

w takim razie, jeżeli wymienione osoby przeznaczono do marszu eskortowego z wojskowemi końmi służbo-wemi i opatrzono marszrutą.

Próżno wracające podwody użyte przez urzędników cywilnych i osoby wojskowe, jakoteż furmani wracający z końmi i wolami używanemi do tych podwód, muszą wykazywać się certyfikatami Zwierzchności miejscowej, jeżeli chcą być wol-nemi od opłaty myta drogowego, mostowego i przewozowego.

Podwody z osobami szupasem odesłanemi, tudzież z rekrutami, aresztantami i złoczyńcami, mają być za okazaniem karty szupasowej bez opłaty myta przepuszczane na wszystkich stacyach myta drogowego, mostowego i przewozowego.

Wolne są także podwody z osobami przeznaczonemi z urzędu do prowadzenia transportów, tudzież podwody, użyte pod ruchomości i tłumoki osób transportowanych, za zleceniem Zwierzchności lub Sądów i za onychże potwierdzeniem.

k)    Podwody, któremi się zwozi krajowe produkta do c. k. magazynów wojskowych, albo przewozi z jednego magazynu do drugiego, jeżeli okoliczność ta udowodnioną jest rewersem na dostawę.

l)    Zwykłe poczty, jeżeli niemi nie jedzie żaden podróżny, ponieważ w takim razie tenże opłaca myto za jednego konia.

Wszystkie regularne jazdy posłańców pocztowych od stacyi do stacyi skarbowych przeznaczonych do zbierania listów dla utrzymania komunikacyi z stanowiskami poczto-wemi, za zwyczajne poczty uważane być mają i doznają przyznanego przepisami zwyczajnej poczcie ograniczonego uwolnienia od myta o tyle, o ile na osoby przeznaczone do zbierania listów Administracya pocztowa wyraźnie włożyła obowiązek posyłania listów i innych pakietów pocztowych wozem albo konno. Jeżeli dzierżawca rogatki powątpiewa, czy posłaniec istotnie jest posłańcem pocztowym (do zbierania listów), powinien tenże wykazać się wydanym urzędowym paszportem godzinnym, który powinien mieć przy sobie*

Owi zaś posłańcy pocztowi, na których właściwa Władza poczrowa nie włożyła powyższego obowiązku posyłania listów i innych pakietów pocztowych wozem lub konno, powinni za swoje jazdy z listami i pakietami pocztowemi do stacyi pocztowych i napowrót rogatkę opłacać.

Grdyby się zdarzyło, że zbieracz listów albo też jego posłaniec nadużywa w ogólności będącego w mowie uwzględnienia co do rogatek, albo w szczególności paszportu godzinnego, który dzierżawcy rogatki na żądanie okazać powinien, w takim przypadku należy zaraz donieść głównemu Zarządowi pocztowemu; ten zaś ukarze surowo winnego.

Ministerstwo skarbu zarządziło w porozumieniu z Ministerstwem handlu dekretem z dnia 21 Maja 1851 do L. 15902/866 uwolnienie jednokonnych wózków posłańców pocztowych od opłaty myta drogowego, nawet i w tym razie, jeżeli z posłańcem pocztowym podróżny jedzie.

Jazdy przeznaczone wyłącznie do transportu listów i pakunków pocztowych, wolne są od opłaty myta bez względu na ilość zaprzężonych koni jako zwykłe poczty listowe, któremi żaden podróżny nie jedzie. Jeżeli zaś choćby jeden podróżny nią jedzie, a dwa lub więcej koni jest przyprzę-żonych, natenczas tylko jeden koń jest wolny od opłaty myta.

Nadzorcy przy telegrafach jadący konno lub zaprzęgiem, wolni są od opłaty myta drogowego, mostowego i przewozowego, za okazaniem każdorazowem certyfikatu służby, wystawionego przez Dyrekcyą telegrafów państwowych.

m) Sztafety, kuryery, powozy c. k. Zakładu poczty wozowej, jakoteż i wszystkie konie pocztowe wracające luzem lub zaprzężone do wozu pocztowego.

Uwolnienie od opłaty myta tyczy się i tych koni, które pocztmistrz w braku własnych koni musi najmywać od mieszkańców okolicznych dla jazdy pocztowej.

Podług przepisów istniejących zaprzęgi przy wozach pocztowych wolne są od opłaty myta drogowego i mostowego, a zatem w następstwie były także wolne zaprowadzone od

63*

Częśe II. Dział A.

Instytutu poczt powozowych jazdy powozem spiesznym czyli tak zwanym szybkowozem, jazdy przydanemi kolaskami, brykami ładownemi i przydanymi wozami tudzież osobnemi tak zwanemi powozami. Kamera nadworna zważywszy jednak że podróżni w teraźniejszym czasie zamiast ekstrapoczty, daleko częściej używają osobnych tak zwanych separowanych powozów, i że podróżni jadący ekstrapocztą są obowiązani do opłaty myt pomienionych, postanowiła, iż zaprzęgi przy powozach separowanych ces. króleskich Instytutu poczt powozowych podlegają opłacie drogowego i mostowego.

Ażeby podróżni jadący extrapoczta nie byli zatrzymywani przy zaporze mytniczej, muszą należytość myt drogowych, mostowych i przewozowych uiszczać razem z należy-tościami pocztowemi. Pocztylioni mają przepisane opłaty mytnicze oddawać dzierżawcom myt jadąc z powrotem. Wszyscy dzierżawcy myt obowiązani są przeto przepuszczać każdą ekstrapocztę na znak dany przez pocztyliona i dopiero od wracającego pocztyliona odbierać przepisaną opłatę.

W jazdach osobnych szybkowozem i ekstrapocztą z paszportem godzinnym ma powracający pocztylion płacić gotówką myto drogowe, mostowe i przewozowe.

Zagraniczne konie pocztowe wracające próżno wolne są od opłaty myta drogowego i mostowego.

Jazdy szybkowozami (w nowszych czasach na niektórych drogach zamiast jazd, za pomocą t. z. Mallewagen wyłącznie kosztem Skarbu utrzymywanych) zaprowadzone na spólny rachunek eraryum i pocztmistrzów, tak co do wozów przez pocztmistrza przydanych, jako też co do głównych wozów eraryalnych, nie podlegają opłacie myta według postanowień okólnika z r. 1821.

n) Zaprzęgi duszpasterzy użyte przy wykonywaniu powinności stanu w ich pasterskich okręgach, jako to : dla odprawienia służby Bożej, dla nauki chrześciańskiej, odwiedzenia chorego i pogrzebania zmarłego.

Prawo pabierania myta.

Zaprzęgi, które po wykonaniu funkcyj duchownych przez księży odwiozły tychże do domu i próżno wracają, wolne są od opłaty myta.

Zaprzęgi, jadące próżno po księdza, mającego wykonać duchowne fimkcye w swoim pasterskim okręgu, wolne są od opłaty myta, jeżeli się wykażą certyfikatem Naczelnika gminy lub w inny wiarogodny sposób.

Zaprzęgi wiozące umarłych, i im towarzyszące inne wozy, które z asystencyą księdza lub bez takowej do miejsca pogrzebania jadą, wolne są od opłaty myta.

Zaprzęg, który zawiózłszy umarłego na miejsce pogrzebania, próżno wraca, wolny jest od opłaty myta, zaś wozy i powozy wracające po odprowadzeniu zwłok na miejscu pogrzebu, obowiązane są uiszczać przepisane myto.

oj W miejscowościach, gdzie zapora mytnicza jest postawiona, przysługują mieszkańcom miejscowości następne uwolnienia :

1. Bydło pędzone na pastwisko, do leczenia, do kucia, do pławienia i pojenia, także pędzone na lato w góry do Karpat.

2. Zaprzęgi do uprawy pól, jako to: pługi, brony, wozy z gnojem i gipsem, jeżeli się gips zaraz na łąki i pola wywozi i zaoruje, i t.a okoliczność stwierdzona jest certyfikatem Zwierzchności.

3.    Wszystkie fury gospodarcze mieszkańców miejscowości, gdzie zapora mytnicza postawioną jest, tak o własnym lub o zaprzęgu w tem samem miejscu najętym, albo fury, które do prowadzenia gospodarstwa i profesyi mieszkańców pomienionej miejscowości w ten sposób są potrzebne, że wozi się tam i napowrót te same płody natury i te same towary n. p. jeżeli wozi się zboże lub mąkę do młyna lub piekarni albo fabrykaty do najbliższego foluszu lub innego przyrządu, jeżeli przy gospodarstwie wozi się własne materyały budulcowe, zbiór polny albo drzewo z lasu do własnego użytku opłaca się zaś myto od drzewa na sprzedaż wywiezionego.

4.    Materyały budulcowe wzięte z gruntu miejscowości omyconej dla użytku tejże miejscowości.

5. Wszystkie fury gospodarcze obszarów dworskich, tak o własnych, jak i najętych zaprzęgach, jeżeli obszary ^ dworskie mają w mieście lub w iunej miejscowości, gdzie się znajduje zapora mytnicza, swe budynki gospodarcze, w których budynkach mieszkając uprawiają rolę i do których wiozą własne materyały budulcowe i drzewo do użytku budynków gospodarczych wzięte z własnych lasów. Wyjęte są od uwolnienia od opłaty myta przy rogatkach miejscowych : zaprzęgi industryalne, to są zaprzęgi, któremi pro-dukta jako to : ziarno, siano, słoma i t. d. albo fabrykaty wywozi się z miejsca na sprzedaż gdzieindziej do innej miejscowości.

Fury, które z pobliskich miejscowości do miejsca zamkniętego rogatką wywożą na targ albo w ogóle na sprzedaż wiktuały, drzewo i inne potrzeby, muszą myto opłacać, choćby tego samego dnia próżno wracały.

Uwolnienie od opłaty myta drogowego, mostowego i przewozowego mieszkańców miejscowości, w której ustawiona jest zapora mytnicza, dotyczy wprawdzie tylko tej rogatki miejscowej, i to bez ograniczenia co do położenia i oddalenia gruntów, dokąd iść mają zaprzęgi i bydło.

Tylko mieszkańcy osad, w których się znajdują rogatki myta drogowego, mostowego i przewozowego, wolni są od opłaty myta za bydło pędzone na paszę, do leczenia lub okucia, tudzież za zaprząg do uprawy pola i za pod-wody gospodarskie; to uwolnienie przysługuje także tym mieszkańcom osad okolicznych bez różnicy oddalenia, którzy posiadają za rogatką myta drogowego, mostowego lub przewozowego, własne lub wydzierżawione grunta i przymuszeni są dla zagospodarowania onych, jechać przez rogatkę innej osady lecz tylko w takim razie, jeżeli na drodze do tej rogatki, nie byli uwolnieni od opłaty myta za pomienione bydło, zaprzęgi gospodarskie już na jakiej innej rogatce.

Mieszkańcy miejscowości, w których znajduje się rogatka mytnicza uwolnieni są od opłaty myta od fur o własnym lub w miejscu wynajętym zaprzęgu, których do swego gospodarstwa lub przemysłu w ten sposób potrzebują, że

Bydło pędzone do karmienia na zimę i do stanowienia nie jest wolne od opłaty myta. (Rozp. Adm. dochodów skarbowych z d. 31 Grudnia 1846 1. 23901).

niemi ten sam produkt i ten sam towar tam i napowrót przewożą. Fury zaś tak zwane przemysłowe, któremi produkta,jak ziarno siano, słoma i t. p. na sprzedaż gdzieindziej się wywozi, nie mają tego uwolnienia. Wyjątek ten nie odnosi się zatem do fur przewożących owe produkta i towar na sprzedaż w miejscu, gdzie się rogatka znajduje, i dla tego fury przewożące ziemniaki mieszkańców dotyczącej miejscowości sprzedane do gorzelni i brahę kupioną w gorzelni są wolne od myta. (Tr. ad. z d. 3 Października 1882 L. 1889 N. 1511).

Fury wiozące lód, którego mieszkańcy miejscowości rogatką zamkniętej do wykonania przemysłu potrzebują, nie należą do zaprzęgów gospodarczych i przemysłowych i nie mają prawa do uwolnienia od opłaty myta.

Zaprzęgi gospodarcze, potrzebne do prowadzenia gospodarstwa i przemysłu, odróżniać należy od właściwych tj. industryalnych zaprzęgów i tylko tamte wolne są od opłaty przy rogatce miejscowej, i tak:

1.    jeżeli zboże będące własnością mieszkańca miejscowości, w której stoi rogatka, odwozi się własnemi lub w temże miejscu najętemi końmi do zmielenia do młyna, który jest tak blisko, iż jadąc do niego drogą przejeżdża się tylko przez jedne rogatkę i jeżeli mąka, jako własność tegoż mieszkańca odwozi się na powrót dla niego do użytku gospodarczego a to bez różnicy, czyli zaprząg najęty w miejscowości omyconej jest własnością młynarza lub trzeciej osoby, natenczas są zaprzęgi wolne od myta, jako zwykle fury gospodarcze, albo jako fury gospodarcze potrzebne do wykonania przemysłu.

2.    Przeciwnie zaś

jeżeli młynarz trudni się mieleniem swego własnego zboża i sprzedażą mąki, natenczas zaprzęgi, któremi zboże do młyna a mąkę z młyna się wiezie, podlegają opłacie myta, jako fury industryalne.

Do fur gospodarskich od myta w miejscowości mytniczej uwolnionych, należą także fury przewożące wyroby przemysłu na sprzedaż w t-ęjże miejscowości, gdyż przez przemysłowe

od myta nieuwolnione fury rozumie się tylko te, które produkta z poza miejscowości mytniczej przywożą. (Dekret kanc. nadworny z dnia 17 Maja 1821 Zb. ust. polit. N. 74). Do miejscowości mytnb czej należą wszystkie domy do niej zakonskrybowane. (Tr, ad. z d 18 Stycznia 1883 L. 2476 N. 1631).

Tylko te fury z drzewem są jako podwody gospodarcze wolne od opłaty myta, któremi mieszkaniec miejsca omyconego sprowadza drzewo własnemi, lub w temże miejscu najętemi zaprzęgami dla swego własnego użytku :

a)    ze swego własnego lasu,

b)    z najętego lasu

a zatem jako produkt własnego gospodarstwa,

c)    z lasu gminnego, albo nakoniec

d)    z cudzego lasu na podstawie przysługującego mu prawa

rzeczowego.

W wypadku c) zawisło uwolnienie od opłaty myta od warunku, żeby mieszkaniec miejscowości omyconej, który drzewo pobiera, był spółwłaścicielem lub spółużytkującym lasu gminnego.

Ten warunek należy uważać za istotny, jeżeli pobór drzewa z lasu jest bezpłatny, albo jeżeli się uiszcza nale-żytość, stanowiącą tylko wynagrodzenie pewnych wydatków opędzonych przez gminę na wspólny rachunek, za rąbanie drzewa i t. d.

Jeżeli zaś drzewo przedaje się każdemu według ustanowionej ceny targowej, natenczas opłaca się myto.

Normale o mytach z 1824 r., mówiąc q mieszkańcach miejscowości (Ortsbewohner albo Bewohner einer Ortschaft) nie wykluczyło osób prawnych od uwolnienia od myta. Fury z m ateryałem budowlanym użyć się mającym w gminie, w której rogatka się znajduje, wolne są od myta. (Tr. ad. z dnia 1 Lutego 1882 L. 247 N. 1287).

Cegły brane z gruntów konskrybowanych do miejscowości zamkniętej mytem, są wolne od opłaty myta lokalnego, jeżeli jako materyał budowniczy służyć mają do użytku miejscowości omyconej.

Fury wiozące ziemiopłody dla of i су a listów obszaru dworskiego, jeżeli takowe tytułem deputatu brane

Prawo pobierania myta.

985

są dla_ nich z gruntów obszaru dworskiego, nie ulegają opłacie myta przy rogatce miejscowej jako fury gospodarcze. Także furmanki używane w celu dozoru gospodarstwa w miejscu za rogatką położonego.

Węgle z drzewa potrzebne do wykonania przemysłu, wolne są od opłaty myta tak samo jak fury z drzewem, z temiż ograniczeniami, jakim drzewo podlega i pod warunkami wyżej określonemi.

Wszystkie zaprzęgi wiozące potrzebny materyał do budowy i utrzymania wszystkich dróg publicznych, czy to we własnym zarządzie, czy w przedsiębiorstwie, wolne są od opłaty myta za okazaniem certyfikatu dyrekcyi budownictwa lub urzędnika rozpisującego szarwark (względnie Zwierzchności rozpisującej prestacye) albo mającego nadzór nad utrzymaniem dróg.

Uwolnienie pod w ód użytych do robót koło drogi od opłaty myta drogowego i mostowego, na podstawie certyfikatów, wydanych przez Zwierzchność, rozciągać się powinno w przyszłości także i na podwody, użyte do robót koło zabezpieczenia brzegów i budowli, około regulacyi koryt rzecznych, które przedsięwzięte być muszą celem zabezpieczenia się od powodzi w drodze konkurencyjnej.

Państwowe koleje żelazne należą do kategoryi dróg eraryalnych w myśl przepisówr mytniczych z r. 1821 i bez względu nawet na to, że materyał do budowy kolei państwowych jest własnością skarbową, są fury wiozące materyał do budowy i utrzymania tych kolei natenczas wolne od opłaty myta, jeżeli się wykażą certyfikatem e. k. jeneralnej Dyrekcyi państwowych kolei żelaznych, albo urzędnika upoważnionego specyalnie od Dyrekcyi do wydawania certyfikatów dla poszczególnionych przestrzeni. Nazwisko tego urzędnika należy podać do wiadomości krajowych Władz skarbowych.

Zaprzęgi do budowy domów strażniczych i innych budynków potrzebnych do nadzoru i ruchu państwowych kolei żelaznych, jeżeli takowym nie przysługuje uwolnienie od

Część II, Dział A.

opłaty myta z tytułu wożenia materyału, będącego własnością skarbową, są tylko wtedy wolne od opłaty myta, jeżeli zachodzą warunki, pod któremi zaprzęgi do budowy i utrzymywania innych budynków uwolnione są od opłaty należy-tości mytniczej.

Tylko natenczas są zaprzęgi wiozące materyał do brukowania wolne od opłaty myta drogowego i mostowego za certyfikatami wystawionemi wedle przepisów, jeżeli ten materyał przeznaczony jest do brukowania takich przestrzeni dróg przez miasto prowadzących, które uważa się jako kontynuacyą dróg głównych, tworzących najkrótsze połączenie z wjazdem do miasta i jeżeli droga prowadząca przez miasto i brukować się mająca, łączy się po obu końcach z główną drogą i przeto część jej stanowi.

Ponieważ w ogóle zaprzęgi do budowy i utrzymania dróg publicznych prawnie wolne są od opłaty należytości mytniczej za okazaniem przepisanych certyfikatów, przeto i zaprzęgi użyte do brukowania wyżej wymienionych przestrzeni mają prawo do uwolnienia, ponieważ nie ma tu innej różnicy prócz tej, iż takie przestrzenie właściwych dróg głównych w szczególny sposób się budują i utrzymują.

Z powyższego wyjaśnienia wynika, że zaprzęgi przeznaczone do brukowania ubocznych ulic i placów miejskich, nie-będących dalszym ciągiem drogi głównej, nie są wolne od myta.

Przeprowadzenie wyżej przytoczonych zarządzeń nie powinno nastręczać trudności, ponieważ ilość materyału potrzebnego do brukowania pewnej przestrzeni łatwo się da wyrachować a przeto i ilość fur, którym przysługiwać ma uwolnienie od myta za okazaniem przepisanych poświadczeń.

qj Zaprzęgi z materyałami budowniczemi do odbudowania spalonego domu na wsi za kartą Starostwa a w miastach statuta swe posiadających za poświadczeniem Magistratu. (Rozp. min. skar. z 28 Listopada 1857 L. 48054).

Wozy z sikawkami i innemi przyrządami d o gaszenia ognia, jeżeli się takowych używa przy pożarze, wolne są od opłaty myta.

r) Fury z surową rudą (rohe Erzfuhren), węglami i drzewem tylko w miejscowościach, gdzie się znajduje rogatka, a nie po za takowemi.

Wozy z kołami o szerokich dzwonach mających szerokości przynajmniej 6 cali wiedeńskich, wolne są od opłaty myta drogowego i mostowego i nie są ograniczone co do ilości ciężaru nałożonego.

To powyższe postanowienie względem wozów z kołami o szerokich dzwonach nie rozciąga się na prywatne myto mostowe.

Uwolnienie fur z drzewem i węglami na rzecz górniczych przedsiębiorstw, jako to: hut i hamerni itd. tyczy się tylko miejscowości, gdzie się rogatka znajduje, a nie rozciąga się po za takową, albowiem, gdyby to ograniczone uwolnienie tyczyło się nietylko takich przedsiębiorstw, ale w ogóle wszystkich, którzy drzewo sprowadzają w miejscowościach zamkniętych rogatką, natenczas uwolnienie to musiałoby być przytoczone przy lit. oj pomienionego okólnika.

Ponieważ saliny także do kategoryi takich górniczych przedsiębiorstw należą, przeto według powyższych prawnych postanowień, musi być i drzewo wiezione do użytku tych warzelni wolne od opłaty myta przy rogatkach miejscowością w których się takowe warzelnie znajdują.

Zaprzęgi, które dostawiły surowe materyały do obrobienia, albo materyały palne dla koncesyonowanych zakładów górniczych i próżno wracają, albo zaprzęgi, które dopiero powyżej wymienione przedmioty próżno jadą, nie mają prawa do uwolnienia od opłaty myta.

s) Wszystkie pod wody, które do budowli kościołów i budynków plebańskich i szkolnych według istniejących przepisów bezpłatnie dawane być muszą, za okazaniem certyfikatu Zwierzchności miejscowej.

Uwolnienie od opłaty myta drogowego i mostowego, które przysługuje zaprzęgom dostarczanym bezpłatnie według istniejących przepisów do budowy kościołów, ple-banij i szkół, rozciąga się i na te zaprzęgi, które do budowy cmentarzów bezpłatnie dawane być muszą.

Część II. Dział. A..

988

Powyższe uwolnienia obowiązują bez różnicy, czyli zaprzęgów dostarczają zobowiązani sami, czyli inne osoby za zapłatę.

Trupiarnie są przynależytością kościołów i ci, na których obowiązek utrzymania kościołów cięży, obowiązani są do utrzymania trupiarni według tego samego stósunku.

Z tego powodu są zaprzęgi wiozące materyał do budowy trupiarni tak jak zaprzęgi do budowy kościołów, ple-banij i szkół wolne od opłaty myta drogowego za okazaniem certyfikatów Starostwa lub Zwierzchości miejscowej.

Drzewo na opał szkoły przeznaczone i wydane z lasu byłego dominium bez wynagrodzenia na podstawie stósunku patronatu szkolnego, i które gmina, do której szkoła należy, bez wynagrodzenia zwozi, wolne jest od opłaty myta za poświadczeniem politycznej Władzy powiatowej.

Zaprzęgi, któremi gmina drzewo wydane z własnego lasu bez wynagrodzenia dla potrzeby swojej szkoły dostawia, wolne są od opłaty myta jako zaprzęgi gospodarcze, jeżeli ta prestacya odbywa się bez opłaty.

t)    Inżynierowie okręgowi i konduktorowie przy drogach krajowych wolni są od opłaty myta na drogach krajowych w urzędowych podróżach i w przydzielonych im przestrzeniach.

u)    Straż skarbowa w ogólności wolna jest od opłaty myta na wszystkich drogach krajowych, powiatowych i gminnych, ile razy podróże służbowe w uniformie odbywa. (Okólnik Wydz. kraj. z 27 Czerwca 1873 L. 4879).

Co do wzajemnych stósunków dzierżawcy myta i publiczności obowiązują następujące przepisy :

1.    Dzierżawca obowiązany jest oświetlać dostatecznie miejsce przy rogatce nocną porą, jak długo tego potrzeba wymaga. (Izb. nadw. z 25 Stycznia 1822 L. 449).

2.    Dzierżawca obowiązany jest odbierać należytość od podróżnych, furmanów i pędzących bydło, którzy przez rogatkę przebywają, po za domem mytniczym ua drodze i takowym wydawać bolety. (Adm. cłowa 5 Lut. 1822 L. 1141).

3. Przebycie rogatki stanowi tytuł do pobrania opłaty mytniczej, bez względu jaką przestrzeń drogi omyconej przebyto.

Myto od wozów płaci się według ilości koni lub w ogóle bydła pociągowego, bez względu czy wóz jest naładowanym lub nie. (Tr. ad. 4 Stycznia 1881 L. 15 N. 972).

4.    Jakkolwiek subarendowanie stacyi mytniczej oddanej przez Skarb w dzierżawę nie sprzeciwia się ani prawu, ani kontraktowi, nie zmienia wszelako stósunku prawnego Skarbu w sprawach myta do pierwotnego czyli głównego dzierżawcy.

Skarb Państwa przeto trzymać się będzie zawsze rzeczywistego dzierżawcy, który objął kontraktem dzierżawę

1    tylko ten odpowiada Skarbowi za dokładne przestrzeganie zobowiązań kontraktowych pod rygorem kar, ustanowionych dla wydzierżawionej stacyi mytniczej. (Rozp. Adm. cła z dnia

2    Lipca 1825 N. 3374).

5.    Dzierżawcy myta obowiązani są wystawić na rogatce taryfę mytniczą do tablicy przymocowaną i starać się o utrzymanie tej taryfy i tablicy; niemniej mają obowiązek oświetlać dostatecznie miejsce przy rogatce nocną porą, jak długo potrzeba zachodzi.

na-

Ponieważ niektórzy dzierżawcy myta tego przepisu nie zachowali, przeto poleciła c. k. Kamera nadworna dekretem z dnia 24 Listopada 1827 L. 51385/2447, ażeby Zwierzchności miejscowe w miejscach, w których stacye mytnicze się znajdują, przypomniały poprzednio dzierżawcom wypełnienie tych powinności, a gdyby to przypomnienie nie odniosło tychmiast skutku, natenczas mają donieść o tem odnośnej Władzy, która postąpi z dzierżawcą wedle prawa. (Okólnik gub. z dnia 15 Stycznia 1823 L. 83864).

(Przypisek Autora).

(Przy mytach nieeraryalnyeh Zwierzchność gminy n-a mocy § 27 i § 60 ust. gm. przeprowadzić winna postępowanie karne.

6. Kary za objeżdżanie rogatek lub przemy kiwanie się przez takowe należą do dzierżawcy i tenże ma prawo pobierać takowe za pokwitowaniem.

Część II. Dział A.

W razie gdy strona do winy się przyznaje, spór rozstrzyga Administracya dochodów ełowych. (Przy mytach nie-eraryalnych Zwierzchność gminy § 27 i 60 ust. gm.).

Samo opuszczenie drogi przed rogatką, i wejście na nią za rogatką, nie stanowi jeszcze ominięcia rogatki; do istoty tego czynu potrzeba, aby to opuszczenie drogi i wejście na nią stało się w celu pokrzywdzenia uprawnionego do poboru myta, co Władze w każdym wypadku według swobodnego uznania osądzić winny. (Tr. ad. 28 Września 1881 L. 1542 N. 1168).

7. Grdyby dzierżawca myta drogowego wymógł na stronie należytość większą aniżeli ją ustanawia tarÿfa, natenczas może strona pokrzywdzona zanieść natychmiast skargę do Zwierzchności miejscowej, która przekonawszy się dowodnie o popełnionem bezprawiu, powinna od dzierżawcy to co nad taryfę wybrał odebrać i stronie pokrzywdzonej wręczyć, zaś o wykroczeniu donieść najbliższemu Urzędowi mającemu nadzór nad mytem drogowem eraryalnem, który postąpi z dzierżawcą wedle prawa. Nałożone na dzierżawcę kary egzekwuje Zwierzchność miejscowa na rzecz funduszu drogowego (i nakłada kary przestępstw na drogach nieraryalnych — § 27 i 60 ust. gmin.).

8.    W niektórych miejscach doznawały dochody mytowe uszczerbku w ten sposób, że od wozów przybywających gościńcem bydło przed rogatką lub przed mostem wyprzęgano, wozy bez zaprzężonego bydła przez rogatkę lub przez most przeciągano, a po drugiej stronie rogatki lub mostu inne w pogotowiu stojące bydlę zaprzęgano, lub wozy zapomocą sił ludzkich aż do miejsca przeznaczonego prowadzono. Nadużycia te doszły do wiadomości Kamery nadwornej, która w skutek najwyższego postanowienia z d. 1 Września 1828 dekretem z d. 17 Września 1828 do L. 49163/2346 rozporządziła, że od takich wozów myto drogowe i mostowe musi być opłacane podług zaprzęgu, który przywiózł wóz do rogatki lub mostu.

9.    Jeżeli zaprząg jakiegokolwiek wozu w pobliżu rogatki albo mostu w części wyprzęźono, aby przez to od wy-przężonego bydlęcia jako od bydlęcia pędzonego zapłacić na-leżytość mniejszą o połowę, i gdy toż bydlę użyto potem do zaprzęgu tegoż powozu, natenczas opłaca się myto od takiego bydlęcia tak, jakoby ono było w zaprzęgu. (Okólnik gub. z 27 Grudnia 1823 L. 89883).

10.    Jeżeli most omycony w skutek wypadku elementarnego czasowo zniesionym został lub zamkniętym być musi a komunikacyą utrzymuje się za pomocą przewozu, natenczas pobiera się myto mostowe a nie przewozowe. Osoby piesze i z taczkami należy przewozić bez opłaty. (Rozp. gub. z 30 Września 1848 L. 72601).

na-

11.    Opłatę myta uiszczać należy przy wstąpieniu na rogatkę za każdym razem jadąc tam i napowrót, bez względu czyli się tego samego dnia przez rogatkę przejeżdżało i leżytość mytniczą już raz zapłaciło.

we-

12.    Jeżeliby kto przed przestąpieniem rogatki z drogi zboczył i objechawszy zaporę mytniczą na drogę napowrót wyjechał, albo, jeżeliby kto przejechał przez rogatkę przed zapłaceniem należytości, złożyć ma należytość mytniczą dług taryfy, a oprócz tego tytułem grzywny dziesięciokrotną opłatę myta drogowego od każdej sztuki bydła zaprzężonego

albo pędzonego.

13. Według postanowień okólnika gubernialnego z d. 18 Września 1822 nie opłacają myta handlarze bydła, którzy niewstępując na drogę bitą, pędzą bydło drogami gminnemi ze względu na tańsze wyżywienie lub z uwagi, że bydło tędy lżej idzie. Nie można przeto żądać od nich opłaty myta za te stacye, przez któreby przechodzili, gdyby zamiast diogą gminną pędzili bydło drogą bitą. Jeżeli zaś przebywają z bydłem rogatkę, natenczas obowiązani są za stacyą opłatę uiścić.

14. Od bydła w zaprzęgu lub luzem pędzonego, które nie wstępuje na most lub przewóz, tylko brodem przechodzi, nie opłaca się ani mostowego ani przewozowego. Wyjątek stanowi wypadek, kiedy zapora mytniczą znajduje się w ta-kiem oddaleniu od mostu lub przewozu, że przedmiotów tych od rogatki widzieć nie można. W razie ostatecznym musi być zapłacona należytość mytniczą.

Częśd II. Dział А.

15.    Konie wierzchowe podlegają takiej opłacie jak inne bydło nieidące w zaprzęgu.

16.    Jeżeliby kto mostu lub przewozu rzeczywiście używał a od opłaty należytości się usuwał przez objeżdżanie rogatki, należy^ go zmusić do złożenia dziesięciokrotnej należytości mostowej lub przewozowej. (Ok. gub. z d. 7 Marca 1823 L. 11470).

17.    Mytnicy winni nietylko poczty listowe ale i inne strony przepuszczać bez zatrzymywania i jak najrychlej. Gdyby którykolwiek z dzierżawców okazywał w tej mierze opieszałość, będzie bardzo dotkliwie ukarany (rozp. Adm. cła z dnia 14 Lutego 1824 N. 1092).

18.    W jaki sposób wystawione być mają certyfikaty uwolnienia zaprzęgów użytych przy budowie i utrzymaniu państwowych kolei żelaznych, pouczają rozporządzenia Ministerstwa Skarbu z d. 20 Sierpnia 1850 L. 24195/1416 i Ministerstwa handlu z d. 4 Sierpnia 1850 L. 3789 ogłoszone rozporządzeniem krajowej Dyrekcyi skarbu z d. 4 Września 1850 L. 13017.

19.    Mieszkańcom tych miejscowości, w których się znajduje kilka wjazdów zamkniętych rogatkami przyzwolono, żeby jadąc swojemi, lub w miejscu omyconęm najętemi końmi, uiszczali drogowe i mostowe za wjazd i wyjazd raz tylko, przy wjeżdżaniu i to opłatę zwykłą, zaś przy wyjeździe mają być wolni od opłaty myta. (Kanc. nad. z 7 Sierpnia 1830 L. 28834).

20.    Kilka rogatek w obrębie jednej miejscowości ustanowionych mają być za jedne stacyą myta uważane. Strony więc przejeżdżające opłacają myto raz tylko, a mianowicie przy pierwszym przejeździe rogatki i niewolno wymagać tego myta od strony przy wyjeździe, jeżeli wjeżdżając przez rogatkę wjazdową udowodni złożeniem otrzymanej bolety rogatkowej, że już raz myto opłaciła.

Uwzględnienie przyznane mieszkańcom miejsc zamkniętych kilku rogatkami, przysługuje w równy sposób wszystkim wozom miejsca mytowego* bez różnicy, czy takowe służą do

transportu osób lub towarów, i czy tamte są mieszkańcami miejsca mytowego lub osobami obcemi (obwiesz. gub. z d. 29 Kwietnia 1847 L. 28307).

21. W miejscach zamkniętych kilku rogatkami te zaprzęgi, które z takiego miejsca tąż rogatką wyjeżdżają, którą wjechały, mają być tak samo uważane jak zaprzęgi, które jedną rogatką miejsca omyconego wjeżdżają a drugą wyjeżdżają.

Takie fury uiszczają należytość drogową raz tylko przy wjeździe do miejsca omyconego, a przy wyjeździe niewolno od nich żądać opłaty myta drogowego, jeżeli wykażą się bo-letą, że myto już raz przy wjeździe zapłaciły. (Rozp. kraj. Dyrekcyi Skarbu z d. 17 Kwietnia 1854 L. 16614).

22. Jeżeliby dzierżawca myta wzbraniał się wydać bo-letę mytniczą, zapłaci tytułem kary 20krotną należytość mytniczą, na którą boleta opiewa.

Taż kara wyznaczona jest na ten wypadek, jeżeliby dzierżawca poważył się pobierać myto, chociażby mu się takowe nie należało, albo pobierał opłatę wyższą, aniżeli ozna

czono.

W powyższy sposób wszystkie doniesione przekroczenia karać należy.

Karą tą wszelako nie znosi się postępowania wskazanego kodeksem karnym w razach popełnionego oszustwa. W tym wypadku należy odstąpić akta Sądowi karnemu do dalszej czynności urzędowej, (dekret Kamery nadwornej z d. 19 Kwietnia 1826 L. 1448/686).

23.    Z dzierżawcami myta, którzy poprawiają piórem należytość mytniczą lub ilość zaprzęgów wyrażoną w boletach, należy postąpić według postanowienia dekretu nadwornego z d. 19 Kwietnia 1826. (Rozp. kraj. Dyrekcyi skarbowej z d. 19 Listopada 1850 N. 24384).

64

24.    Objeżdżanie rogatki lub też przejechanie takowej bez opłaty myta według § 436 i 437 ustawy o przestępstwach defraudacyjnych z 11 Lipca 1835 karanem być ma; te §§ opiewają :

Kaąparek. Zb. ust. adm. Tom. II.

Część II. Dział. A.

§ 486. Karze, równającej się pięciokrotnej lub dziesięciokrotnej kwocie, którą utracił do poboru myta uprawniony, podpadnie :

1) Kto miejsce, gdzie myto drogowe, mostowe lub przewozowe pobieranem bywa, omija w sposób przepisami wzbroniony.

2)    Kto przekracza wzmiankowane miejsce, w sposób przepisom ubliżający, bez opłacenia przepisanej należytości.

3)    Kto używa mostu lub przewozu, od którego myto opłacać należy w sposób opłacie myta podlegający, od opłaty zaś się usuwa.

§ 437. Jeżeli istnieje zakaz przewożenia rzeczy lub osób w pewnej odległości powyżej lub poniżej mostu, lub przewozu z jednego brzegu na drugi, natenczas przekraczający ten zakaz, podlega karze pięć do dziesięć razy wziętej kwoty, która od przewiezionych osób lub rzeczy przy użyciu mostu lub przewozu, na które się nakaz rzeczony ściąga, zapłaconą być musiała.

25.    Myta nie pobiera się od osób, tylko wyjątkowo osoby za przewóz płacą przewozowe.

26.    Od bydła pociągowego w zaprzęgu u wozów z kołami o szerokich dzwonach, przynajmniej 6 cali mających, opłaca się tylko połowa należytości myta drogowego.

27.    Urzędy i organa bezpieczeństwa (Zwierzchności gmin § 27 ust. gm.) obowiązane są wdać się niezwłocznie na każde zażalenie o zdzierstwo lub jakiekolwiek niestósowne postępowanie ze strony mytnika. (do 25, 26 i 27 rozp. min. wyżej powołane z roku 1858).

b) O prawie pobierania myta kopytkowego.

Prawo pobierania myta kopytkowego w ostatnich latach udzielonem zostało gminom miast Stanisławowa, Kzeszowa (ustawa z 28 Grudnia 1881 dz. u. kr. N. 6 ex 1882), Przemyśla (ust. z 28 Grudnia 1881 dz. u. kr. N. 7 ex 1882), Brzeżan i Brodów (ustawa z 10 Stycznia 1882 dz. u. kr.

N. 9). Podaje się na tem miejscu tę ostatnią ustawę z uwidocznieniem w art. II i III zmian co do miast Stanisławowa, Przemyśla i Rzeszowa.

Art. I. Dla ulżenia ciężaru utrzymywania w dobrym stanie ulic, placów i dróg miejskich, udziela się gminom miasta Brzeżan i Brodów prawo pobierania myta kopytko-wego na trzy lata, pod następującemi warunkami:

Art. II. Gmina miasta Brzeżan pobierać ma myto kopytkowe na sześciu rogatkach miejskich, a mianowicie :

1.    Na drodze ku Posuchowu za ostatniemi chałupami przedmieścia Adamówki:

2.    na rządowym gościńcu, wiodącym z Adamówki do Potutor za mostem pod Lipą, pod folwarkiem zwanym Marcelówką ;

3.    na gościńcu ku Rajowi, obok bramy żelaznej za cmentarzem ;

4.    na przedmieściu Miasteczku przy drodze do Leśnik za ostatniemi chałupami przedmieścia ;

5.    na gościńcu rządowym, wiodącym do Lwowa przy rogatce Lwowskiej ;

6.    na drodze krajowej ku Złoczowu i Tarnopolowi przy rogatce Złoczowsko-Tarnopolskiej.

Opłatę myta kopytkowego należy pobierać raz tylko, przy wstępie do miasta, a to podług następującego wymiaru ;

1.    Od każdej sztuki bydła pociągowego, 2 (dwa) ct. ;

2.    od każdej sztuki bydła pociągowego nie w zaprzęgu, od bydła pędzonego ciężkiego i koni wierzchowych, 1 (jeden) ct.;

3.    od każdej sztuki bydła pędzonego drobnego */з (pół) centa.

Konie, woły, krowy, muły, osły należą do bydła ciężkiego, zaś cielęta, źrebięta, owce, kozy i świnie do drobnego.

Od bydła niesionego lub wiezionego wozem nie opłaca się żadnej należytości.

Zwierzęta, które ssą i przy matkach idą, są wolne od

opłaty myta kopytkowego.

64*

CzęśÓ II. Dział A.

Art. III. Gmina miasta Brodów pobierać ma myto kopytkowe na siedmiu rogatkach, a mianowicie :

a)    przy drodze wiodącej na ulicę Leszniowską,

b)    przy drodze wiodącej na ulicę Lwowską;

cj przy drodze do Wielkich folwarków obok starego

okopiska ;

d) przy drodze do Małych folwarków, obok Skarbowego Chmielnika ;

ej na Jurydyce, w miejscu dawnego wału miejskiego; fj na Podzamczu naprzeciw skarbowego browaru;

gj przy drodze do dworca kolei żelaznej obok mostu na Suchowólce.

Opłatę myta kopytkowego należy pobierać raz tylko przy wstępie do miasta, a to podług następującego wymiaru :

a)    od każdej sztuki bydła pociągowego w zaprzęgu 5 (pięć) centów;

b)    od każdej sztuki bydła pociągowego nie w zaprzęgu, od bydła pędzonego ciężkiego i koni wierzchowych 2 (dwa) centy.

c) od każdej sztuki bydła pędzonego drobnego 1 (je

den) cent.

Konie, krowy, woły, muły, osły należą do bydła ciężkiego , zaś cielęta, źrebięta, owce, kozy i świnie do drobnego.

Zwierzęta, które ssą i przy matkach idą, są wolne od opłaty mytniczej.

Dla Przemyśla.

ma na

Art. II. Pobór myta kopytkowego odbywać się ośmiu rogatkach miejskich przy wjazdach do miasta mianowicie :

1.    Przy rogatce Lwowskiej ;

2.    przy rogatce Dobromiłskiej ;

3.    przy rogatce Jarosławskiej;

4.    przy rogatce na trakcie węgierskim ;

5.    na drodze do Prałkowic ;

6. na drodze miejskiej od Buszkowie z zaporą na

Zasaniu ;

7.    na drodze od Krownik z zaporą na tejże drodze,

8.    na drodze od Cybulanki z zaporą tamże na teryto-ryum miejskiem.

Art. III. Opłatę myta kopytkowego należy pobierać raz tylko przy wstępie do miasta, a to podług następującego wymiaru :

a)    od każdej sztuki bydła pociągowego w zaprzęgu 2 (dwa) centy;

b)    od każdej sztuki bydła pociągowego nie w zaprzęgu, od bydła pędzonego ciężkiego i koni wierzchowych 1 (jeden) cent;

c)    od każdej sztuki bydła pędzonego drobnego ¹/i (pół) ct. Konie, woły, krowy, muły, osły należą do bydła ciężkiego,

zaś źrebięta, cielęta, owce, kozy i świnie do drobnego.

Od bydła niesionego lub wiezionego wozem nie opłaca się żadnej należytości.

Zwierzęta, które ssą i przy matkach idą, są wolne od wszelkiej opłaty kopytkowego.

Dla miasta Stanisławowa:

Art. II. Gmina miasta Stanisławowa pobierać ma myto kopytkowe na następujących dziewięciu do miasta prowadzących drogach :

1.    Mykityńce-Knihynin.

2.    Krechowce-Knihynin.

3.    Pasieczna-Knihynin.

4.    Opryszowee-Knihynin.

5.    Czokałówka-Knihynin.

6.    Krechowce-Knihynin (ulica Lipowa).

7.    Zagwoźdż-Knihynin.

8.    Wołczyniec-Knihynin.

9.    Na drodze do kolei żelaznej.

Art. III. Opłatę myta kopytkowego należy pobierać raz tylko przy wstępie do miasta, a to podług następującego wymiaru 1) od konia, osła lub mula w zaprzęgu 3 (trzy) ct. ;

Część 11. Dział A.

2)    od każdej sztuki bydła rogatego w zaprzęgu 2 (dwa) ct. ;

3)    od każdej sztuki bydła pociągowego nie w zaprzęgu, od bydła pędzonego ciężkiego i koni wierzchowych 1 (jeden) cent;

4)    od każdej sztuki bydła pędzonego drobnego ¹/₂ (pół) ct. Konie, woły, krowy, muły, osły należą do bydła ciężkiego, zaś cielęta, źrebięta, owce, kozy i świnie do drobnego.

Od bydła niesionego lub wiezionego Avozem nie opłaca się żadnej należytości.

są wolne od

Zwierzęta, które ssą i przy matkach idą opłaty myta kopytkowego.

Dla miasta Rzeszowa:

Art. III. Ominą miasta Rzeszowa pobierać ma myta kopytkowe przy siedmiu rogatkach miejskich, a mianowicie :

1. Na drodze zwanej Łańcucko-Tyczyńska.

Ruska wieś. Sandomierska. Krakowska.

Stajnie.

7. „

Psiarniska. Staroniwa.

Rogatki na drodze zwanej Ruska wieś, tudzież rogatka na drodze Łańcucko-Tyczyńskiej, mają być postawione w takich punktach, ażeby na pierwszej — przejazd pomiędzy miastem a dworcem kolejowym i magazynami kolejowemi, na drugiej zaś — komunikacya pomiędzy Tyczynem a Łańcutem — wolne były od myta kopytkowego.

Opłatę myta kopytkowego należy pobierać raz tylko przy wstępie do miasta, a to podług następującego wymiaru :

1. Od każdej sztuki bydła pociągowego w zaprzęgu 2

(dwa) ct.

2.    Od każdej sztuki bydła pociągowego nie w zaprzęgu, od bydła pędzonego ciężkiego i koni wierzchowych 1 (jeden) ct.

3.    Od każdej sztuki bydła pędzonego drobnego 1 (je

den) ct.

Konie, woły, krowy, muły, osły należą do bydła ciężkiego, zaś cielęta, źrebięta, owce, kozy i świnie do drobnego.

Od bydła niesionego lub wiezionego wozem nie opłaca się żadnej należytości.

Źrebięta, które ssą i przy matkach idą, są wolne od opłaty myta kopytkowego.

Art. IV. Przy poborze opłaty kopytkowej mają być zachowane ogólne przepisy o uwolnieniu od opłat mytniczych, lub o zniżeniu takowych.

Art. V. Dochód z myta kopytkowego nie może być obrócony ua żaden inny cel, jak tylko na brukowanie lub szutrowanie ulic, placów i dróg miejskich i na zakładanie lub utrzymywanie na nich ścieków, kanałów i mostów.

Art. VI. Zużycie dochodu z myta kopytkowego na opędzenie kosztów utrzymania ulic, placów i dróg miejskich, nie uwalnia miasta od obowiązku utrzymywania takowych w ogóle i w dobrym stauie, i używania na ten cel prestacyi mieszkańców miasta według postanowień ustawy drogowej.

Art. VII. Każdego roku przedłoży gmina pobierająca myto kopytkowe, przed rozpoczęciem roku budżetowego, Wydziałowi powiatowemu preliminarz tych robót, które zamierza w tym roku wykonać i pokryć prawdopodobnie spodziewanym dochodem z myta kopytkowego, i podług postanowień powyższego artykułu VI.

Art. VIII. Najpóźniej w cztery tygodnie po upływie każdego roku budżetowego, wykaże gmina, pobierająca myto kopytkowe Wydziałowi powiatowemu, czyli i o ile preliminowane na ten rok z funduszu poboru myta kopytkowego roboty, uskutecznione zostały i czy cały dochód, który z poboru myta kopytkowego wpłynął, był na ten cel obrócony i wyczerpany.

Art. IX. Kontrola nad robotami około utrzymania w dobrym stanie ulic, placów i dróg miejskich, pokrywanemi z funduszu poboru myta kopytkowego, służy Wydziałowi powiatowemu a względnie Wydziałowi krajowemu.

Część II. Dział' A.

Art. X. Grdyby gmina pobierająca myto kopytkowe, wymienionych w tej ustawie warunków nie dopełniła, zarządzi polityczna Władza powiatowa wskazane w ustawie drogowej środki przymusowe. Grdyby zaś takowe nie skutkowały, może polityczna Władza krajowa w porozumieniu z Wydziałem krajowym wstrzymać pobór myta kopytkowego.

Art. XI. Od zwierząt wyżej poszczególnionych, to jest opłatą kopytkowego objętych, nie będzie gmina, pobierająca myto kopytkowe, pobierała żadnej innej opłaty podczas dni targowych lub jarmarcznych.

8) Prawo pobierania targowego i straganowego.

Niektóre gminy, w których się targi i jarmarki odbywają, uzyskały prawo pobierania pewnej opłaty od różnych przedmiotów, sprowadzanych na jarmarki i targi pod nazwą targowego i straganowego.

Według taryfy ustanowionej rozp. gub. z dnia 11 Lutego 1825 L. 2533 dozwolone są trojakie opłaty miastom jako targowe i straganowe:

1.    opłaty podczas jarmarków pobierane ;

2.    opłaty pobierane podczas targów, albo na cały przeciąg jarmarku lub targu, albo dziennie t. j. za każdy dzieh, jak długo jarmark lub targ trwa;

3.    opłaty od zajmowanego przez sprzedających miejsca lub straganu (Standgelder).

W tej taryfie, (która dla pojedynczych gmin według jej stósunków i na jej wniosek przez Władze krajowe na podstawie ust. przemysłowej (§ 70) ustanowioną zostaje i publicznie wywieszoną być ma) oznaczono, iż wszystkie towary i przedmioty, które na plecach przyniesione zostały, a sprzedają się albo na ziemi albo na rękach, wolne są od opłaty targowego i straganowego.

W wielu gminach targowe nie jest zaprowadzone, bo odstręcza kupców od przybywania na jarmarki i targi.

Kupcy jarmarczni tylko w dniach targowych i jarmarcznych w celu sprzedaży swych towarów do miast przybywać i za to targowe opłacać są obowiązani ; lud wiejski zaś z wiktuałami każdego dnia w tygodniu bez obowiązku opłaty targowego do miast przybywać może.

Dotychczasowe codzienne pobieranie targowego bez różnicy wzmiankowanej zostaje zabronionem (reskrypt nam. z dnia 8 Września 1868 L. 5026).

Rozporządzenie minist, z dnia 5 Maja 1849 r. (Dz. pr. p. tom uzup. str. 279), które według rozp. min. z dnia 12 Września 1849 (Dz. ust. p. str. 706) Galicją obowiązuje, postanawia, że pobieranie targowego i straganowego na rachunek Skarbu publicznego nastąpić winno, jeżeli dotychczas ta opłata jako rodzaj taks politycznych za wykonywanie policy i targowej, pobieraną była, ponieważ wykonywanie policji miejscowej, od roku 1849 w ręku dworów będącej, w skutek ustawy z 7 Września 1848 przeszło na Władze rządowe.

Reskryptem min. z dnia 29 Września 1850 roku do L. 22290 oznajmiono, że pobieranie targowego i straganowego na rachunek kasy gminnej dozwolonem zostaje gminom, o ile takowe wykonywają we własnym zakresie działania policyą targową; jednakowoż według rozp. min. handlu z dnia 1 Listopada 1854 L. 24642 dzierżawcy targowego i straganowego obowiązani są żądać od gminy taryfy opłat dozwolonych, urzędownie stwierdzonej, którą kupcom jarmarcznym i targowym na żądanie okazać powinni, niemniej jest obo-bowiązkiem Zwierzchności gminnych, aby taką taryfę zawsze przed rozpoczęciem targu lub jarmarku w sposób odpowiedni publicznie do powszechnej podawały wiadomości, iżby przez to zapobiedz zatargom i nieufności co do prawa pobierania targowego i straganowego.

Reskryptem minister, spraw we w. i handlu z dnia 13 Września 1858 (Dziennik ust. pań. N. 148) pobieranie targowego i straganowego po redukcyi mon. konwencyjnej na walutę austryacką uregulowanem zostało w ten sposób, że jeżeliby przy ogólnem obrackowaniu okazało się, że wypada zapłacić 0.5 lub mniej, natenczas trzeba zapłacić 0.5 czyli pół centa, jeżeli zaś wypada płacić 0.6 lub więcej jak 0.6, natenczas wypada zapłacić całego centa.

Gminy o dozwolenie targowego i straganowego się sta-muszą na pełnej Radzie uchwalić regulamin

rające,

targowy, który dla jednostajuości według załączonego formularza ułożony być winien:

REGULAMIN TARGOWY dla gminy.......

Rozdział I.

Postanowienia ogólne.

§ 1. Zawiadywanie sprawami targowemi i przestrzeganie niniejszego regulaminu targowego należy do Zwierzchności gminnej, która przez ustanowione ku temu osoby nadzór i porządek na placach targu utrzymuje i przeciw przestępcom z urzędu wkracza, o ile zaś wykroczenie ogólnym prawom karnym lub c. k. Starostwu jako Władzy przemysłowej nie podlega, kary wymierza.

§ 2. Postanowieniom niniejszego regulaminu targowego podlegają wszystkie tutejsze i obce na targu znajdujące się strony, niemniej kupcy i profesyoniści ; wszyscy zatem są obowiązani wezwaniu inspekcyi targowej zadość uczynić.

Każdemu zaś, który obejściem lub zarządzeniem inspekcyi targowej czuje się być pokrzywdzonym, wolno wnieść o to ustne lub pisemne zażalenie do Zwierzchności gminnej.

§ 3. Każdemu wolno zwiedzać' tutejsze targi z towarami w następnych §§ wyszczególnionemi.

§ 4. Na odbywanie targów wyznacza się poniżej wymienione place z tym dodatkiem, że rzeczą Zwierzchności gminnej będzie, w razie potrzeby wydać stósowne rozporządzenie celem rozszerzenia lub przeniesienia placów targowych.

aj plac N dla ......

bj plac N dla ......

§ 5. Jeśli w dzień targowy, t. j. we środę, przypada święto, targ odbędzie się w najbliższym dniu powszednim tego samego tygodnia.

§ 6. Wszelkie towary mają być sprzedawane według przepisanej miary i wagi i w tym względzie należy zachować przepisy cechownicze.

§ 7. Na zapytanie inspekcyi targowej strony obowiązane są umówioną lub uzyskaną za towar cenę kupna rzetelnie oznajmić.

Część IL Dziai A.

1004

Rozdział IL

§ _8. Przedmiotem targów tygodniowych są : wiktuały i pospolite artykuły potrzeb powszednich, tudzież trzoda chlewna, Nie wolno atoli pod karami zagrożonemi § 5 i 6 ust. z dnia 30 Stycznia 1875 N. 15 Dz. ust. kr. ani zwierzyny, ani ptactwa w porach roku, które ta ustawa jako zakazane oznacza,* na targ sprowadzać.

§ 9. Przedmiotem obrotu na targach tygodniowych są nadto surowe płody, narzędzia gospodarskie i rolnicze, artykuły, należące do zakresu zwykłych domowych zatrudnień włościan okolicznych, bydło rzeźne i robocze i konie. Sprzedawanie innych prócz wymienionych powyżej artykułów na targach tygodniowych w budach i na straganach dozwolonem jest tylko profesyonistom, w gminie tutejszej zamieszkałym, a to co do przedmiotów ich profesyi.

§ 10. Dla ułatwienia obrotu i wolnego przyjazdu postanawia się :

a)    fury przyjeżdżające na targ mają po lewej stronie ulicy wprost bez przerwy na właściwy plac targowy zdążać, gdyż po drodze sprzedawać nie wolno ;

b)    fury i bryki ładowne po nadejściu ich na właściwy plac targowy powinny być bez zwłoki wyładowane i usunięte.

§ 11. Wprowadzone artykuły targowe wolno tylko na wyznaczonych ku temu placach, w godzinach targowych, sprzedawać, inaczej bowiem sprzedający i wyszczególnieni w następnych paragrafach kupujący, karze podlegają. Wyjątek stanowi śmietanka i mleko zamówione, tudzież drzewo w wiązkach.

§ 12. Przekupniom, jako to : mleczarkom, siedziarkom, handlarzom wiktuałów, graislerom, liwerantom, handlarzom owsa, siana i słomy zakazuje się do godziny . . . przed południem na targ przychodzić, a tern bardziej wiktuały kupować.

§ 13. Sprzedawać na targu wolno tylko artykuły dobre, niefałszowane, zatem mąka powinna być ze zdrowego

Prawo pobierania targowego i straganowego.

1005

ziarna wyrobiona i niemieszana, ehleb żytny z mąki nie-mieszanej i według wagi oznajmionej wypieczony ; wszystkie gatunki zboża i nasiona strączkowe mają być czyste, nie-moczone, wiktuały w stanie naturalnym i niezepsutym.

§ 14. Ryby mają się na wagę sprzedawać, a waga powinna być czysto utrzymaną.

§ 15. Konie parszywe i nosacizną zarażone z targowicy końskiej są wykluczone, i w razie, jeżeli choroba ich jest nieuleczalną, mają być oprawcy do zgładzenia oddane; konie złośliwe, kąsające lub wierzgające, należy opatrzeć kagańcem i trzymać na uboczu a przechodniów w czas ostrzegać.

§ 16. Ktoby na placu targowym nieprzyzwoicie zachował się, nie słuchał bez zwłoki inspektorów lub nadzorców targowych, albo ich nakazom sprzeciwiał się, lub ktoby w celu podniesienia cen fałszywe pogłoski rozsiewał, będzie z placu oddalony i wedle okoliczności ulegnie karom postanowionym w następnym § 18.

§ 17. Wyszynk napojów propinacyjnych w czasie targu na placach targowych dozwolony jest wyłącznie tym, którzy do tego od właściciela lub dzierżawcy prawa propinacyi będą upoważnieni.

§ 18. Przekroczenia niniejszego regulaminu targowego, o ile nie stanowią przekroczeń według ustawy przemysłowej lub według osobnych przepisów policyjnych, karami zagrożonych, karane będą na podstawie przepisu § 82 ustawy gminnej grzywną od 1 do 15 zlr.

W policyjnym względzie niedopuszczalne, mianowicie zdrowiu szkodliwe przedmioty ulegną konfiskacie.

§ 19. Kary pieniężne, równie jak pieniądze ze sprzedaży skonfiskowanych towarów pochodzące idą na rzecz miejscowego funduszu ubogich.

Rozdział III.

Opłaty targowe.

§ 20. a) Od każdej fury przybywającej na targ Zł. ct. z towarami, drzewem opałowem, budowlanem lub materyałowem, zbożem, sianem, słomą i t. p. . .

Część II. Dział A.

h) Od wózków lub taczek siłą ręczną cią- zł. et. gnionych.........

c)    Od każdej sztuki bydła rogatego i koni,

na targu stawającej.......

d)    Od każdej sztuki nierogacizny, baranów,

owiec, kóz, skopów, jakoteż cieląt, źrebiąt mających (rok).........

e)    Kupcy i rzemieślnicy miejscowi, którzy

swe towary i wyroby w kramach lub straganach krytych sprzedają, od każdego kramu lub straganu, i targu po .......

f)    Kupcy miejscowi i rzemieślnicy, sprzedający swe towary na stołach, pułkach, wieszadłach do ścian przypartych i niekrytych, od każdego takiego przedmiotu i targu po ....

Uwaga. Opłaty pod e) i f) wymienione należą się za zajęcie pewnej przestrzeni w metrach kwadratowych, dokładnie oznaczyć się mających; jeżeli zaś miejsce zajęte przeniesie tę przestrzeń, to za każdy dalszy metr, lub jego część, należy dopłacić połowę nalezytości powyżej określonej.

Dla targu bydła rogatego w Oświęcimie następujący porządek targowy z oznaczeniem należytości targowych w § 22 rozporządzeniem Namiestnictwa z dnia 31 Marca 1884 L. 5338 (dz. u. k. N. 42) ogłoszonym został:

§ 1. Targ bydła rogatego w Oświęcimie przeznaczony jest dla sprzedaży bydła rogatego rosłego.

§ 2. Omina Oświęcim obowiązaną jest dostarczyć :

a)    placu rewizyjnego, oznaczonego N. 1 ;

b)    właściwej targowicy, oznaczonej N. 2;

c)    stanowiska oznaczonego N. 3 dla takiego bydła, które przybywa do Oświęcima przed dniem targowym ;

d)    stanowiska oznaczonego N. 4 dla bydła, które weterynarz uzna za zdrowe i niepod ej rżane, które jednakowoż dla braku lub niedokładności paszportu na targowicę przypuszczone być nie może ;

ШОТ

e)    stanowiska, oznaczonego N. 5 dla spędów bydła, w których znajdują się sztuki chore lub podejrzane o chorobę albo z których pojedyncze sztuki zginęły w transporcie na chorobę zaraźliwą.

Stanowisko to musi być położone w odpowiednem oddaleniu od stanowisk N. 1, 2, 3 i 4 oznaczonych.

f)    ścierwiska, które w odpowiednem oddaleniu od stanowisk oznaczonych pod a) do e) wyznaczyć należy.

§ 3. Oprócz tego ma gmina na placu rewizyjnym utrzymywać wagę, w pobliżu stanowiska dla chorych bydląt urządzić budkę do desinfekcyi, dalej budkę dla komisyi i strażnicę jako mieszkanie dla stałego wartownika targowicy i utrzymywać w należytym stanie drogę dojazdową.

Grmina jest uprawnioną na pojedynczych placach targowicy urządzić stajnie dla umieszczenia bydła i pobierać za użycie tychże osobne należytości (§ 22).

§ 4. Każde z wymienionych w § 2 a) do e) stanowisk winno być należytej wielkości, odpowiednemi tablicami oznaczone i tak okolone, aby umknięcie bydła było niemożliwem, aby wpęd i wypęd bydła odbywał się jedynie tylko bramą wpędową i- wypędową i żeby bydło wprowadzone albo do urządzonych palów albo też do poręczy mogło być przymocowane.

Na właściwej targowicy N. 2 musi oprócz tego bydło w ten sposób być ustawiane, aby kupcy takowe z łatwością i bezpiecznie oglądać mogli.

§ 5. Grmina Oświęcim jest oprócz tego obowiązaną starać się o utrzymanie i czystość wszystkich placów przez regularne czyszczenie placu rewizyjnego i właściwej targowicy po każdym dniu targowym, jakoteż reszty stanowisk podczas przebywania tudzież po opuszczeniu bydła.

Grmina dostarcza także środków desinfekcyjnych, potrzebnych do odwietrzania stanowisk, zajmywanych przez chore zwierzęta, tudzież ścierw.

§ 6. Wszelkie czynności oświęcimskiego targu wykonuje

Komisya targowa, składająca się z zamianowanego przez

Część II. Dział A.

c. k. Namiestnictwo weterynarza, i z komisarza, przez gminę Oświęcim zamianowanego a przez c. k. Starostwo zatwierdzonego i zaprzysiężonego.

Jej służą do rozporządzalności:

a)    1 stały dozorca, mający swe mieszkanie na targowicy ;

b)    4 dozorców, którzy w dniu targu stanowiska pod N. 2,

3, 4 i 5 oznaczone nadzorować mają:

c)    dalej, odpowiedna liczba policystów.

Personalu do nadzorowania bydła potrzebnego, t. j. wartowników bydła, dostarczyć mają w odpowiednej ilości sami właściciele.

Stacyonowany w Oświęcimie posterunek Żandarmeryi udzielać będzie zresztą Komisyi targowej poparcia swego, stósownie do instrukcyi służbowej.

Dozorców i policystów dostarczyć ma gmina oświę

cimska.

§ 7. Weterynarz orzeka:

aj o stanie zdrowia bydła przypuścić się mającego;

b)    według uznania o tern, na którem stanowisku targowicy takowe umieszczone być ma;

Weterynarz spólnie z komisarzem targowym mają:

c)    badać paszporty bydlęce co do ich ważności, prawdziwości, tożsamości spędów paszportami pokrytych, co do nieprawdziwości i braków paszportów, pod względem zgodności ilości sztuk i znamion zwierząt, tudzież co do pochodzenia (czy nie są przemycone, lub nie pochodzą z okręgu zarazy) i

d)    oznaczyć według tego stanowiska dla tychże.

Obaj mają dalej :

e)    podpisywać paszporty bydlęce, nowo wystawić się mające (§ 19), a pierwszy ma nadto potwierdzić dobry stan zdrowia bydlęcia.

Komisarz targowy ma:

fj od właścicieli bydła przed wpuszczeniem tegoż na targ, paszporty odbierać i takowe przechowywać;

g) protokół targowy we wszystkich rubrykach dokładnie wypełniać.

hj o ruchu bydła na targu tygodniowe raporty c. k. Starostwu w Białej składać.

§ 8. Bez wiedzy i zezwolenia Komisyi targowej nie może żaden spęd bydła ani też pojedyncze partye tegoż na targ być wpuszczone, ani z targu wypędzone.

Bo zarządzeń Komisyi targowej zastósować się mają nietylko właściciele bydła lub ich zastępcy i poganiacze, ale także wszystkie osoby na targowicę wstępujący.

Ona ma prawo wydalić z targowicy osoby, które się jej zarządzeniom sprzeciwiają.

§ 9. Przed wpuszczeniem bydła targ ma weterynarz takowe obejrzeć dokładnie co do stanu z d r o w i a a to podczas karmienia i pojenia na placu rewizyjnym.

Spędy, w których jedDa lub nawet więcej sztuk się zuachodzi chorych na chorobę zaraźliwą lub o takie choroby podejrzanych, należy, bez względu na to, czy są pokryte przepisanym paszportem lub nie, umieścić na przezuaczonem dla chorego bydła stanowisku N. 5 i przeprowadzić natychmiast oczyszczenie i odwietrzenie placu rewizyjnego i drogi przypedowej.

Także stanowisko N. 5 należy dokładnie oczyścić i od-wietrzyć, po wydaleniu ztamtąd zwierząt, które jako choie lub podejrzane uznano.

odpowiednich ostrożności przeprowadzić i jeżeli były chore na choroby zaraźliwe, postąpić z niemi w miarę postanowień ustaw o chorobach zaraźliwych.

Po skonstatowaniu choroby zaraźliwej, należy z zacho-

chorobacb

Zwierzęta padłe na stanowiskach, należy z zachowaniem

na

ścierwisko (§ 2 f)

waniem postanowień § 30 powszechnej ustawy o zaraźliwych i § 33 ustawy księgosuszowej wykonać zarządzenia tychże ustaw odpowiednio dotyczącej chorobie.

O skonstatowaniu zaraźliwej choroby należy bezzwłocznie, a w razie potrzeby n. p. przy księgosuszu, w drodze telegraficznej, zawiadomić Władzę polityczną powiatową.

§ 10. Przed wpuszczeniem bydła ma dalej Komisya targowa przejrzeć dokładnie paszporty bydlęce .

Kasparek. Zb. ust adm. Tom II.

Część IL Dział A.

a)    Bydło pochodzące z okręgu pogranicznego G-alicyi lub Bukowiny ma być zaopatrzone w paszport bydlęcy, różowego koloru; paszport ma być przez rewizora podpisany a wszystkie zwierzęta muszą być zaopatrzone piętnem (a to piętnem okręgowi rewizyjnemu odpowie-dnem i w drodze rozporządzenia publikowanem).

b)    Bydło przypędzone z reszty obszaru Galicyi lub Bukowiny, albo też z innych krajów, musi być pokryte paszportem bydlęcym, koloru białego, i przez przełożonego gminy lub obszaru dworskiego podpisanym.

c)    Ilość sztuk i znamiona zwierząt odpowiadać ma ilości i znamionom wymienionym w paszporcie bydlęcym, a wszelki ubytek lub odprzedaż pojedynczych sztuk musi być przez rzeczone organa stwierdzony.

dj Paszporty bydlęce nie powinny przekroczyć 10 dniowego czasu ważności, lub też musi się okazywać z paszportu przedłużenie tegoż przez powołane do tego organa udzielone.

Paszporty te mają zresztą odpowiadać wszelkim postanowieniom § 8 rozporządzenia wykonawczego z dnia 12 Kwietnia 1880 dz. u. p. 1ST. 36.

§ 11. Spędy, które przed targiem lub w dniu targu przybywają i którym albo paszportu brakuje, albo też paszport niedokładności zawiera, jako to braki pod względem ilości sztuk i znamion zwierząt, mają być od właściwego targu wykluczone, na przeznaczonem dla takich zwierząt stanowisku N. 4 umieszczone i ponownym dokładnym oględzinom weterynarnym poddane.

O tern co zaszło ma Komisya targowa przynależnej według ustawy z dnia 24 Maja 1882 dz. u. p. n. 51 Władzy karnej bezzwłocznie doniesienie uczynić, i w regule zarządzić, aby zakwestyonowane bydło na targowicy N. 4 aż do wydaliła orzeczenia ze strony tejże Władzy, pozostało.

Tylko w tym wypadku, j.eżeli zwierzęta przy oględzinach weterynarskich uznane zostały za zupełnie zdrowe i pochodzenie tychże okazało się jako niepodejrzane, a także niezachodzi żadne podejrzenie przekroczenia ustawy z dnia 29 Lutego 1880 dz. u. p. 35 i 37 przeciw właścicielowi bydła lub przeciw ustanowionemu przez niego poganiaczowi spędu, może Komisya targowa dla tych zwierząt wystawić paszporty do dalszego odpędzenia na miejsce ich przeznaczenia, także przed orzeczeniem Władzy karnej, w których to paszportach zaszły wypadek uwidocznić należy, na targowicę jednak zwierzęta te przypuszczone być nie mogą.

Jeżeli właściciel zwierząt nie mieszka w bialskim powiecie, natenczas ma on względnie jego poganiacz, przed wystawieniem paszportu mieszkającego w tymże powiecie pełnomocnika wyznaczyć, który ma go przed Władzą karną zastępować : w razie potrzeby ma on także według uznania Komisyi targowej złożyć kaucyą dla zabezpieczenia zwrotów ewentualnych, z dochodzenia karnego wynikłych.

Protokół na to spisany ma Komisya targowa dodatkowo do doniesienia o zaszłym wypadku przesłać dotyczącej Władzy karnej.

Bydło niepewnego pochodzenia ma być w Oświęcimie na rzeź zabite (§ 9 ustawy o zaraźliwych chorobach zwierzęcych).

ustanawia się każdą

§ 12. Jako dzień targowy

środę tygodnia.

Jeżeli na środę przypada święto, przenosi się dzień

targowy na poprzedzający wtorek.

Kwietnia do końca ździernika do końca Marca godzinę lOtą przedpołudniem; koniec targu wyznacza się na godzinę 4tą po południu..

Tak początek jak i koniec targu oznajmia Komisarz targowy znakiem dzwonkiem danym.

Dla rozpoczęcia targu wyznacza się w czasie od Igo Września godzinę 9tą, zaś od 1 Pa-

na właściwą

§ 13. Wpuszczenie bydła przeznaczonego targowicę Nr. 2 ma miejsce tylko w dnie targowe, a to na 2 godziny przed rozpoczęciem aż do godziny Prze( zamknięciem targu.

Ze spędów sprzedanych, lub jako niesprzedane pozostałych, mogą sztuki drogą lądową dalej pędzie się т^1Дсе

Ozęśd II. Dział A,

pozostać na targowicy do godziny 10 dnia następnego, te zaś, które transportować się mają koleją, do czasu ładowania, jednakże najpóźniej do piątku włącznie, a w razie odbycia się targu w poprzedni wtorek, najpóźniej do czwartku włącznie. Takowe mogą, w razie, jeżeli są przeznaczone na najbliższy targ, być postawione na stanowisku Nr. 3, lub też za zezwoleniem Komisyi targowej umieszczone na pastwisku, przez polityczną Władzę powiatową na to prze-znaczonem.

§ 14. O- przybyciu bydła przed dniem targowym należy wcześnie zawiadomić Komisaryat targowy gminy oświęcimskiej w celu przedsięwzięcia oględzin weterynarno-poli-: cyjnych.

Bydło to umieścić należy na stanowisku Nr. 3, jeżeli jest zdrowe i w przepisane paszporty zaopatrzone. W przeciwnym razie należy postąpić według ustawy § 9, 10 i 11.

Spędy i pojedyncze sztuki bydła rogatego, które koleją przybyły, przy władowaniu na stacyi pod względem stanu zdrowia dowodnie przez rzeczoznawców oglądane i jako nie-podejrzane uznane zostały, jakoteż z Prus przybyłe i na stacyi kolejowej przez oglądającego weterynarza jako nie-zakwestyonowane podane, nie mają podlegać na targowicy ponownym oględzinom weterynarno-policyjnym.

§ 15. Komisya targowa wraz (z wartownikami i poli-cystami) ma być w dniu targowym na targowicy obecną od godziny wpuszczania (§ 13) bydła na targowicę, a po zamknięciu targu aż do ukończenia wszystkich czynności.

§ 16. Komisya targowa

a)    odbiera i przechowuje paszporty, czy takowe są prawidłowe lub niedokładne od wszystkich spędów, na targowicę lub inne stanowiska przed lub w dniu targu przybywających ;

b)    wyznacza miejsce na właściwej targowicy dla spędów przed dniem targowym przybyłych i na stanowisku Nr. 3 umieszczonych ;

o) ogląda (ściągając paszporty) na placu rewizyjnym bydło, przybyłe podczas targu i postępuje przytem według

postanowień § 9, 10 i 11, albo też wyznacza dla bydła, za zdrowe uznanego i legalnemi paszportami pokrytego, stanowisko na właściwej targowicy;

dj nadzoruje targowicę przez cały czas trwania targu, pod względem sanitarnym i policyjnym;

e)    wydala z targowicy bydło, które w czasie targu jako chore się okaże (§ 9) ;

f)    prowadzi według § 17 protokół targowy i wystawia według § 19 nowe paszporty.

W ogóle postępuje Komisya targowa ściśle według niniejszego porządku targowego, tudzież według przepisów ustawy o zaraźliwych chorobach zwierzęcych i ustawy księ-gosuszowej z r. 18öO dz. ust. państ. 1ST. 35 — 37.

§ 17. .Komisya targowa wciąga paszporty spędów, na właściwą targowicę lub na inne stanowiska wpuszczonych, pod liczbą bieżącą według czasu wpuszczenia tegoż bydła

w którym mają byc

tegoż , wpisać.

do protokołu targowego oznaczone: liczba i miejsce wystawienia paszportu, ilość sztuk i znamiona zwierząt, tudzież imię właściciela bydła. Przed wystawieniem nowego paszportu należy liczbę ilość sztuk bydła i imię kupiciela do protokołu

co

§ 18. Sposób sprzedaży bydła, na targ przyprowadzonego, pozostawia się dobrowolnej umowie spizeda-jących i kupujących ; ważenie bydła ma się odbywać na wadze targowej i pod kontrolą komisarza targowego, na urzędowe poświadczenie wydać należy.

Przed wystawieniem paszportu targowego ma sprzedający wręczyć kupującemu poświadczenie zawai tego kupna, w którem wciągnięty być ma numer, miejsce wystawienia, ilość sprzedanych zwierząt i cena tychże.

Przy wystawieniu paszportu targowego ma kupujący wręczyć poświadczenie komisarzowi targowemu.

§ 19. Wszystkie spędy bydła, które opuszczają targ oświęcimski, jakoteż każda pojedyncza sztuka bydła, w i nu y być zaopatrzone paszportem przez Komisyą

targową wystawionym, w którym weterynarz dobry stan zdrowia zwierzęcia ma potwierdzić.

Paszporty wystawione być mają na drukach, których udzieli polityczna Władza, w sposób przepisany w § 8 rozporządzenia wykonawczego z dnia 12 Kwietnia 1880 r. dz. list. państ. N. 36, a w takowych należy oprócz ilości zwierząt, tychże znamiona, dalej nr., miejsce wystawienia i datę pierwotnego paszportu wypisać.

Jeżeli nastąpi podział wpuszczonych spędów na więcej partyj i jeżeli spędy wypuścić się mające składają się z więcej partyj, rozmaitemi paszportami pokrytych, wtedy należy dla całego oświęcimski targ opuszczającego spędu, wystawić paszport spólny, w którym jednak podaną być ma ilość sztuk i znamiona zwierząt, jakoteż nr., miejsce wystawienia i data paszpotów pojedynczych partyj.

§ 20. Zwierzęta, które w skutek zewnętrznego uszkodzenia, stłuczenia lub z innego powodu stały się niezdatne do dalszego transportu, lecz zresztą uznane są za zupełnie zdrowe, mogą na koszt właściciela być zabite, który też uzyskanemi płodami surowemi rozporządzać może.

§ 21. Komisya targowa kontroluje siano przez ustanowionego liweranta dostarczone i dla bydła na targ przypędzonego przeznaczone, które ma być dobrej jakości w wiązankach 4 kilogramów ważących dostarczane.

§ 22. Przed wpuszczeniem spędów na targowicę, winien właściciel bydła lub tegoż zastępca uiścić w Urzędzie gminnym lub komisarzowi targowemu za pokwitowaniem : aynależytość targową od sztuki 20 ct. ; bj za użytkowanie stanowisk pod 3, 4 i 5 naprowadzonych, od dnia i sztuki 2 ct. ;

e) za użytkowanie znajdujących się tamże ewentualnie stajen, za każdy dzień i sztukę o ct. ;

d)    za ważenie bydła wraz z potwierdzeniem 10 ct. ;

e)    za wystawienie paszportu 2 ct. ;

f)    koszta potrzebnej desinfekcyi, ubicia, zagrzebiania zwierząt w razie, jeżeli spęd uznany został jako chory.

Z należytości targowej ma gmina oświęcimska 2 ct. od każdej sztuki odwieść do Skarbu Państwa na opędzenie dotacyi weterynarza.

Członkom Komisyi targowej nie wolno od właściciela bydła przyjmywać lub wymagać żadnej należytości.

Niniejszy porządek targowy wraz z taryfą należytości ma być na targowicy i w oświęcimskim Urzędzie gminnym

affigowany.

§ 23. Przekroczenia postanowień niniejszego porządku targowego, o ile takowe podpadają pod postanowienia karne ustaw z dnia 29 Lutego 1880 Dz. ust. państ N. 35 i-37 i z dnia 24 Maja 1882 dz. ust. państ. N. 51, mają być karane według postanowień tychże ustaw.

Inne przekroczenia tego porządku targowego, jakoteż wydanych na podstawie tegoż przez Komisyą targową zarządzeń, mają być karane według rozporządzenia ministeryal-nego z dnia 30 Września 1857 Dz. ust. państ N. 198.

Do przeprowadzenia dochodzeń karnych powołane jest c. k. Starostwo w Białej.

§ 24. Niniejszy porządek targowy wchodzi w życie z chwilą urządzenia targowicy w Oświęcimie.

9. Prawo pobierania opłaty za cechowanie miar i wag.

Dekretem kanc. nadw. z dnia 31 Stycznia 1821 r. L. 2088 „ postanowiono, że prawo pobierania opłaty za mie-raenie i ważenie nie może być uważanem jako monopol miast, gdyż ważenie na miejskich wagach tylko dla dogodności publiczności bez przymusu wykonywanem bywa. Miasta i miasteczka odebrały zatem polecenie, aby nie wzbraniały żadnemu prywatnemu utrzymywania wagi cetna-rowej, aby więc przy wydzierżawieniu prawa pobierania opłaty za mierzenie i ważenie wyraźnie w protokole licy-tacyi wyszczególniły, że to prawo nie jest prawem wyłą-cznem gminy.

W Krakowie prawo pobierania opłaty od wagi miejskiej. opiera się na rozporządzeniu byłego rządzącego Senatu z dnia 16 Grudnia 1835 r. L. 6239 ex 1n34, na mocy którego także taryfa poboru opłat ustanowioną została. Ta taryfa w skutek reskryptu Komisyi Namiestniczej z dnia 29 Sierpnia 1863 r. L. 19508 podwyższoną została w ten sposób, że teraz za odważenie przedmiotu bez względu na wartość, lub jakość onegoż, włącznie do 25 funtów niższo-austr. płaci się 3 centy, do 50 funtów 6 centów, do 75 funtów 9 centów, do 100 funtów 12 centów, do 150 funtów 15 centów, do 200 funtów 18 centów, do 250' funtów 21 ct. i tak dalej postępując, od każdych 50 funtów więcej po 3 centy.    _

Co do cechowania wag miar, istnieją osobne przepisy o których obszerniej w Dziale E III mowa. Opłaty, które gminy w tym względzie pobierają, uważane być mogą tylko jako zwrot wydatków przez gminę, przy cechowaniu pono-

ion

szonych, n. p. pobieranie w Krakowie opłaty od wymierzenia i cechowania beczki, jeżeli strona potrzebnych do noszenia wody robotników nie dostarczy, (za każde wiadro 5 centów, które robotnik dostaje).

Jak postępować przy cechowaniu miar i wag i jakie obowiązki w tym względzie Zwierzchność gminna wykonywać winna, wskazuje rozporządzenie Wydziału krajowego z dnia 12 Sierpnia 1S68 r. L. 8421 następującej treści:

Na mocy § 27 t) ust. gm. należy dozór nad miarą i wagą do własnego zakresu działania gmin.

W skutek najwyższego postanowienia z dnia 6 Sierpnia 1855 zaprowadzone zostały w królestwie Galicy i i Lodomeryi z Wielkiem księstwem Krakowskiem miary i wagi wiedeń-2 skie, które ze względu, iż na mocy ustawy zasadniczej z 21 Grudnia 1867 § li e) ustawodawstwo o miarach i wagach do zakresu iUdy Państwa należy, aż do nowego w tym względzie postanowienia i nadal obowiązują.

Z dozorem nad miarą i wagą połączony jest także obowiązek cechowania miar i wag według wzorów miar i wag wiedeńskich.

Dla wy działów dawniejszego okręgu administracyjnego Krakowskiego:

e n-

poruczono.

tnie zą połączonych, obowiązane były w tymże okręgu administracyjnym gminy w miejscu Urzędów cymentni-czych dostarczać lokal i tegoż urządzenie i utrzymanie, a

Aż do wejścia w życie ustawy gminnej, sprawowały czynność tę w byłym okręgu administracyjnym Krakowskim ustanowione w skutek rozporządzenia Ministerstwa spraw wewnętrznych z dnia 22 Czerwca 1856 r. L. 4 )6J na 68 dawniejszych powiatów politycznych, 40 Urzędów cymentni-czych, z których każdy do jednego z dawniejszych Urzędów powiatowych należał, któremu zwierzchnictwo nad tymże Urzędem cymentniczym rozporządzeniem byłej Władzy krajowej w Krakowie z dnia 5 Października 1856 r. L. 2J561 Co do kosztów z czynnością cym

Część II. Dział’ A.

' niektóre ponosiły także w części wynagrodzenia dla ustanowionych cymentników, koszta zaś sprawienia wzorowych miar i wag i przyrządów do cechowania, tudzież wynagrodzenia cymentników, o ile tychże gminy przynajmniej w części nie opłacały, ponosił w zupełności fundusz krajowy.

Dla wydziałów byłego okręgu administracyjnego Lwowskiego.

Aż do wejścia w życie ustawy gminnej, sprawowały czynność tę w byłym okręgu administracyjnym Lwowskim, ustanowione w skutek rozporządzenia Ministerstwa spraw wewnętrznych z dnia 16 Kwietnia 1856 L. 439 Urzędy cy-mentnicze w miejscu każdego z dawniejszych Urzędów powiatowych pod tychże zwierzchnictwem.

Koszta z czynnością cymentniczą połączone, mianowicie lokal dla Urzędu cymentniczego, urządzenie i utrzymanie tegoż, sprawdzenie wzorowych miar i wag wiedeńskich, ja-koteż przychodów do cechowania i wynagrodzenia poustana-wianych cymentników, ponosiły w tym okręgu w zupełności gminy, do każdego powiatu cymentniczego należące.

Dla wszystkich:

Za cechowanie zaś miar i wag nie opłacały strony żadnej należytości. Z wejściem w życie ustawy gminnej, porozumiał się Wydział krajowy z c. k. Namiestnictwem względem oddania czynności cymentniczych w myśl § 27 e) tej ustawy samymże gminom, na które z mocy tejże ustawy także i obowiązek ponoszenia kosztów z czynnością cymentniczą połączonych prawnie przeszedł.

Gdy jednakże cechowanie miar i wag w gminach wiejskich nietylko byłoby zbytecznem, lecz zaprowadzenie takie jest oraz rzeczą namysłu, ażeby przy notorycznej niedbałości Naczelników gmin wiejskich, trudniącym się wyrobem miar i wag rzemieślnikom, po większej części żydom, nie pozostawić wolnego pola do wyzyskiwania tej okoliczności w celu oszu-kaństwa, przeto postanowił Wydział krajowy zgodnie z Namiestnictwem na razie poruczyć sprawy cymentnicze tylko tym gminom miejskim, które takowe dotąd sprawowały, ure-

gnlowanie zaś sprawy tej w reszcie gmin małomiejskich, które dotąd samoistnego Urzędu cymentniczego nie miały, jakoteż w gminach wiejskich, czyto stósownem przydzieleniem tychże do gmin, Urząd cymentniczy posiadających, czy też podziałem na nowe okręgi cymentnicze wedle wymagań miejscowych stosunków handlowo-przemysłowych, poruczyć najbliżej z' temiż obznajmionym Wydziałom powiatowym.

W skutek tego porozumienia, poleciło Namiestnictwo rozporządzeniem z dnia 8 Maja 1868 L. 26161 wszystkim Urzędom powiatowym, ażeby czynności cymentnicze oraz wzory miar i wag, jakoteż przyrządy do cechowania, nietylko w miejscach teraźniejszych Urzędów powiatowych, lecz także w miejscach, gdzie takowe przedtem istniały, i dla których przedmioty powyższe sprawiono, dotyczącym Zwierzchnościotn gminnym na podstawie inwentarza oddały.

Stósownie do powziętej decyzyi, w których miejscach nowy Urząd cymentniczy ma być zaprowadzony, zawezwie Wydział powiatowy Radę dotyczącej gminy, ażeby potrzebne ku temu celowi wzory miar i wag wiedeńskich, oraz przyrządy do cechowania sprawiła, i Urząd cymentniczy w życie wprowadziła.

Zarazem zawiadomi Wydział powiatowy tak Zwierzchność gmin, w których Urząd cymentniczy istnieje, o przydzielonym jej okręgu, jakoteż wszystkie gminy, o wcieleniu ich do tego okręgu.

Czyni się jednak Wydział powiatowy uważnym, ażeby cymentnicze ifrzędy zaprowadzał ściśle tylko według

nowe

potrzeby powiatu, oraz pewnej rękojmi, iż dotycząca Zwierzchność gminna zadaniu należytego wykonania czynności cymen-tniczej odpowie.

Zaprowadzenie i urządzenie samego Urzędu cymentniczego, ustanowienie cymentnika i wynagrodzenie dla tegoż należy do własnego zakresu działania gmin. Co się zaś tyczy kwalifikacyi cymentnika, obowiązany jest ubiegający się o tę posadę wykazywać się świadectwem Urzędu cymentniczego w Krakowie lub we Lwowie, iż potrzebnych w tej mierze

Cześć II. Dział A.

wiadomości nabył i sposobu sprawdzania i stemplowania miar i wag się wyuczył, jakoteż przepisany w tym względzie egzamin złożył. Oymentnika takiego ma gmina zamianować, a po zatwierdzeniu nominacyi przez Wydział powiatowy, za-przysiądz i odpowiedzialną jest za to, ażeby nieegzaminowa-nych i nieuzdolnionych eymentników nie ustanawiała.

Gdy dotychczas cechowanie nie podlegało żadnej opłacie, obecnie zaś koszta utrzymywania Urzędu cymentniczego i cymentnika na gminę do tego obowiązaną przechodzą, przeto zawezwie Wydział powiatowy Radę tych gmin, którym czynność cymentnicza poruczoną będzie, ażeby w miarę istotnych kosztów, ze sprawowaniem czynności cymentniczych połączonych, stósowną opłatę od pewnych miar i wag ustanowiła i w tym celu stałą taryfę ułożyła.

Opłata taka winna być wszakże jak najumiarkowańszą, i nie może być jako źródło dochodu uważaną, lecz tylko jako zwrot wydatków przez gminę rzeczywiście ponoszonych.

Taryfy te mają gminy Wydziałowi powiatowemu do zatwierdzenia przedłożyć.

Z czynności cymentniczych ma Urząd cymentniczy prowadzić dokładny protokół, w którym strony do cechowania przedmiotów się zgłaszające i wnoszone do tychże przedmioty, oraz ilość przedmiotów sprawdzonych jakoteż odrzuconych i czas kiedy się to działo, t. j. datum wykazane być mają.

Wydział powiatowy prowadzić będzie kontrolę, obowiązując Zwierzchności gminne do peryodycznego przedkładania tychże protokołów dla sprawdzenia i zatwierdzenia takowych.

Co się tyczy postępowania i ścisłego zachowywania przepisów o cechowaniu, w tym względzie obowiązuje rozporządzenie ministeryalne z 16 Kwietnia 1856 L. 43Э. Według tegoż udziela się Wydziałowi powiatowemu następujące wskazówki, które wszystkim gminom do utrzymywania Urzędu cymentniczego obowiązanym, wydać należy.

W skutek najw. postanowienia z dnia 6 Sierpnia 1855 r. są w Królestwie Galicyi i Lodomeryi z W. Ks. Krakowskiem jedynie prawnemi miary i wagi niższo-austryackie, t.j. niż-

KM

szo-austr. masa, niźszo-austr. meca, wiedeński sążeń, wied. łokieć, tudzież wied. waga, a to ze wszystkiemi icli podziałami.

Używanie innych miar i wag przy sprzedażach publicznych, zakazane jest pod karą konfiskaty miar i wag, a w razie powtórzenia tego przekroczenia pod karą pieniężną od 1 do 25 złr. Przekroczenia zaś cięższe należą do kompetencyi Sądów.

Miary i wagi w handlu i obrocie publicznym, muszą w dowód, że są sprawiedliwe, opatrzone być stemplem urzędowym, w przeciwnym razie podlegają właściciele nieostem-plowanych miar i wag powyższej karze. Urząd cymentniezy zaopatrzony być ma w autentyczne miary i ciężary do ważenia, jakoteż potrzebne do cechowania stemple i utrzymywać takowe w stanie należytym. W razie zużycia tych przedmiotów, mają takowe być uzupełnione lub nowemi zastąpione.

Gdy miary i ciężary do ważenia, wniesione przez stronę do cechowania, nie zgadzają się z autentykami miar i ciężarów, natenczas takow.e Urząd cymentniezy jedynie tylko zwróci nie wchodząc wcale w sprawdzenie tychże, co wyłącznie do strony należy.

Gdy się miary i ciężary do cechowania przyniesione z autentykami zgadzają, natenczas ma się na nich prócz liczby roku także znak sprawdzenia odbić, który według najw. postanowienia z 3 Listopada 1855 składać się ma z orła Państwa, z dołączeniem początkowych głosek miejsca, w któ-rem Urząd cymentniezy istnieje.

Ciężary do ważenia z lanego żelaza mogą tylko wtedy być cechowane, gdy żelazną obrączką zaopatrzone są, na której stempel sprawdzenia wybitym być ma; ciężary do ważenia z lanego żelaza z przydatkiem ołowianym lub też innym, nietylko że nie mają być cechowane, lecz podlegają konfiskacie.

Rękodzielnicy, którzy się sporządzeniem wag, ciężarów do ważenia i miar objętości i długości trudnią, obowiązani są sprzorządzone przedmioty swoim znakiem majsterskim opatrzyć i jeszcze przed sprzedażą ocechować.

Część II. Dział A.

Każdy rękodzielnik i kupiec, który według miary i wagi kupuje i sprzedaje, używać musi zawsze przepisanych do tego i należycie cechowanych wag, ciężarów do ważenia, lub miar i nie wolno mu w tern miejscu, gdzie swoje zatrudnienie prowadzi, żadnych innych wag, ciężarów do ważenia lub miar nawet przechowywać.

Wszyscy rękodzielnicy i kupcy obowiązani są swoje wagi, ciężary do ważenia i miary w ogóle, co dwa lata- dawać świeżo cechować. O ile jednak przedmioty te z powodu częstego używania prędszemu zużyciu podlegają, powinuo od-cechowanie co rok się odnawiać.

Oberżyści iszynkarze mają gościom w szynkach trunek, którego się według miary żąda, nietylko z cechowanych naczyń nalewać, lecz także i w naczyniach trzymających miarę'podawać.

Gdy w razie przekroczenia konfiskata uskutecznioną być nie może, zapada już za pierwszem przekroczeniem wyznaczona kara pieniężna.

Kara w odebranych przedmiotach, lub w pieniądzach przypada funduszowi ubogich tego miejsca, gdzie przekroczenie popełnionem zostało.

U rękodzielników i kupców, którzy jakiekolwiek towary i napoje na miarę i wagę sprzedają, jakoteż po gospodach i szynkach, niemniej też i po dworcach kolei żelaznych, gdzie takowe istnieją, należy kilka razy w roku niespodzianą re-wizyą odbywać, zaszłe uchybienia dochodzić, fałszywe wagi, ciężary do ważenia i miary konfiskować i na wykraczające strony stósowne kary nakładać.

Dochodzenie i karanie przestępstw należy ъ mocy § 60 ust. gm. do Zwierzchności gminnej, przeciwko orzeczeniu tejże przysłużą z moey § 61 ust. gmin. rekurs do politycznej. Władzy powiatowej. Wydział powiatowy poleci Zwierzehno-ściom gminnym, aby przepisów tych ściśle przestrzegały, i czuwać będzie nad zachowaniem tychże.

0 publicznych zakładach Wagowych i mierniczych postanawia ustawa z dnia 19 Czerwrea 1866 dz. ust. państ. N. 85) co następuje :

§ 1. Jako publiczne zakłady wagowe i miernicze uznane zostają takie zakłady, które do odważenia i odmierzenia towarów, tudzież do mierzenia stopni palonych płynów spirytusowych zapomoeą alkoholometra dla trzecich osób, przez Eząd szczególnie są autoryzowane i wyposażone prawem, iż mogą o przedsiębranych przez nie czynnościach ważenia i mierzenia, tudzież o rezultatach przytem się okazujących wydawać poświadczenia z mocą dowodu dokumentów publicznych.

§ 2. Pozwolenie do tworzenia publicznych zakładów wagowyeh i mierniczych, należy do Władzy przemysłowej (powiatowej).

§ 3. Do ustanowienia osób załatwiających czynność ważenia i mierzenia potrzeba zatwierdzenia Władzy przemysłowej. Osoby te przed Sądem handlowym lub delegowanym do tego Sądem powiatowym, na obowiązki ich odnoszące się do ile możności starannego i akuratnego zajęcia się ważeniem i mierzeniem, wystawiania poświadczeń i dokładnego prowadzenia książek zaprzysiądz należy.

§ 4. Właściciel publicznego zakładu wagowego i mierniczego, który osobę jaką do zawiadywania tymże zakładem ustanawia, obejmuje wszelką odpowiedzialność za czynności przez też przedsiębrane, i ręczy podług ogólnych ustaw za wszelką, w skutek nieprawdziwych podań co do wagi i miary, dla trzecich osób wynikającą szkodę.

§ 5. Władza przemysłowa ma prawo i obowiązek, zarządzić przy wykryciu nadużyć, oddalenie osób w § 8 wymienionych, a gdyby te osoby zarazem były posiadaczami zakładu, lub ci ostatni uczestniczyli w zaszłych nadużyciach, zarządzić odebranie im uprawnienia bez ujmy możliwych, wedle powszechnego kodeksu karnego przypadających następstw.

§ 6. Publiczne zakłady wagowe i miernicze mają się przy poborze należytośei za ich czynność trzymać w obrębie urzędowo zatwierdzonej taryfy, i zastosować do wszystkich innych dla zaprowadzenia tych zakładów wydanych lub wydać się mających rozporządzeń.

§ 7. Zakłady te mogą tylko używać prawnie i wedle przepisów stemplowanych wag i miar, i muszą być zaopatrzone w odpowiednie aparata wagowe i miernicze.

§ 8. O każdem, przy publicznym jakim zakładzie wagowym i mierniczym uskuteeznionem odważeniu lub odmierzeniu należy skonstatowanie w rejestr sznurowy (juksty), z dokładnem podaniem nazwiska strony, oznaczenia towarów i powziętej należytośei zaciągnąć, a stronie równobrzmiąey wycinek bolety jako poświadczenie wydać. Eejestra sznurowe (juksty) i bolety, stronom wydawać się mające, należy według formularzy przez Ministerstwo handlu przepisać się mających prowadzić. Eejestry sznurowe (juksty) przez trzy

Część IC Dział A

lata przechowywać się mają. (Reskr. min. handlu z dnia 2 Sierpnia 1866 r. do L. 12652 taki formularz przepisuje).

§ 9. Gminy i osoby prywatne, znajdujące się w prawnem posiadaniu zakładów wagowych i mierniczych, mają takowe zatrzymać. Gdyby zaś zamierzały nabyć dla swych zakładów uprawnienia publicznych zakładów wagowych i mierniczych, natenczas mają się zastosować do prawa niniejszego, i należy im na ich podanie nadać prawo publicznych zakładów wagowych i mierniczych.

§ 10. Udzielając pozwolenie na nowo utworzyć się mające zakłady wagowe i miernicze należy uwzględnić stosunki lokalne, i w tej mierze zasięgnąć zdania właściwej Izby handlowej.

§ 11. Do wzmiankowanego pozwolenia gmina ma pierwsze prawo; w razie gdyby taż podobnego zakładu nie utworzyła, albo utworzone przez nią zakłady wymogom obrotu nie podołały, mogą prywatni osiągnąć pozwolenie na podobny zakład, jeżeli, potrzebne do tego zaufanie posiadają.

§. 12. Do załatwiania czynności wagowych i mierniczych wolno tylko takie osoby ustanawiać, które prócz osobistej godności i zaufania, także należyto uzdolnienie posiadają. [Posiadanie tego uzdolnienia udowodnione być ma egzaminem z dostatecznej znajomości tak systemu miar i wag, jak i przepisanych narzędzi, do mierzenia i ważenia, tudzież z dostatecznej wprawy w czynnościach ważenia i mierzenia, który zdać potrzeba przed c. k. Inspektorem miar i wag. Taksa dla Inspektora wynosi 5 zł. (Rozp. min. z 12 Paźd. 1876 d. u. p. N. 126).]

§ 13. Wydzierżawienie prawa prowadzenia podobnych zakładów, znajdujących się w posiadaniu gmin. jest przypuszczalne; atoli nie wolno takowego przeprowadzać w drodze publicznej konkurencyi.

§ 14. Gminy mają istniejące w ich okręgu publiczne zakłady wagowe i miernicze ściśle dozorować, i każdą spostrzeżoną wadę według swego zakresu działania usunąć, albo Władzy natychmiast oznajmić.

§ 15. Publiczne zakłady wagowe i miernicze uprawnione są do pobierania naleźytości wedle taryfy t§ 6 ustawy niniejszej) za każdą czynność ważenia lub mierzenia.

Taryfy podlegają zatwierdzeniu politycznych Władz krajowych po wysłuchaniu Izb handlowo-przemysłowyeh. Przy wymiarze taryfy należy mieć przed oczyma, iż takowe tylko umiarkowanego wynagrodzenia za czynność i za wydatki z podobnemi zakładami połączone żądać mogą.

§ 16. Istnienie publicznego zakładu wagowego i mierniczego uie ogranicza nikogo w swem prawie mierzenia i ważenia towarów swych własnych lub osoby trzeciej, bezpłatnie lub za wynagrodzeniem. i przy zachowaniu prawnych warunków czynnością tą także dla zarobku się zajmować.

II. Realności stanowiące majątek gminy.

I. Dobra (większe posiadłości).

0 ile gminy posiadają dobra na własność, o tyle używać będą wszelkich praw, które służą właścicielom posiadłości większych na podstawie ustawy o obszarach dworskich (str. 81 Zb. ust. adm.), a używać ich i wykonywać je mogą przez swego przełożonego (burmistrza, wójta), który według § 54 ust. gmin. (str. 24 Zb. ust. adm.) reprezentuje gminę na zewnątrz, a według § 56 tej ustawy prowadzi zarząd gminy. Jeżeli zaś właścicielowi dóbr, stanowiących majątek gminy, przysługuje prawo patronatu lub prezenty, to wykonanie takich praw należy do zakresu działania Rady gminnej (§ 40 ust. gmin, str. 20 Zb. ust. adm.).

Prawo wyboru posła według § 10 statutu krajowego (str. 121 Zb. ust. adm.) i § 54 ust. gmin. (str. 24 Zb. ust. adm.), przysługujące gminie, jako właścicielowi posiadłości większej, wykonywać będzie naczelnik gminy.

O warunkach, pod jakiemi odstąpienie części dóbr tabularnych nastąpić może, postanawia ustawa z dnia 6 Lutego 186‘J dz. ust. państ. N. 18 co następuje :

§ 1. Do oddzielenia części realności zaciągniętej w księgach publicznych o tyle nie potrzeba przedwstępnego uwiadomienia i zezwolenia osób, które swe rzeczowe prawa na realności mają zahypotekowane, o ile dla oddzielić się mającej części nowa rubryka otworzoną bywa, w której wszystkie na tej realności zaciągnięte urawa, mianowicie prawa zastawu, jako hypoteki zbiorowe zaciągnięte zostaną.

66

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

Częśd II. Dział A.

Podobne zaciągania dzieją się bez opłaty.

O uskutecznionem oddzieleniu i otworzeniu nowej rubryki zawiadomić należy wszystkich interesowanych.

§ 2. Oprócz wypadku w § 1 wzmiankowanym, oddzielenie części realności, w publicznych księgach zapisanej, przypuszczalne jest jedynie na podstawie rozprawy wyzwa-wczej przeprowadzonej w myśl następujących paragrafów, jeżeli nie ma dowodu na zezwolenie wyraźne osób w § 1 oznaczonych.

§ 3. Celem rozpoczęcia rzeczonej rozprawy, winien posiadacz realności, który od tejże część oddzielić zamierza, osobom, na rzecz których prawa realne na realności są zaciągnięte, wolę swoje oznajmić przez Władzę tabularną z zawezwaniem, ażeby wszelkie możebne zarzuty przeciw oddzieleniu tern pewniej przed upływem terminu wedle okoliczności oznaczyć się mającego u rzeczonej Władzy założyły, ile że inaczejby się przypuszczało, że zawezwany na oddzielenie zezwala, i swego prawa pod względem części oddzielonej z chwilą się zrzeka, w której tabularne odpisanie nastąpi.

Terminów do wniesienia zarzutów w żadnym wypadku na mniej niż na 30 dni Władza wyznaczyć nie może.

Podanie o oddzielenie w księdze publicznej zanotować należy przy realności, od której oddzielenie nastąpić ma. Zanotowanie to ma ten skutek, że późniejsze zaciągania jakiego prawa realnego oddzieleniu¹ na przeszkodzie być nie mogą.

§ 4. W podaniu, w skutek którego wyzwanie następuje, część oddzielona dokładnie, a w razie potrzeby zapomocą planów czyli map oznaczona być musi.

Każdemu wyzwanemu doręczyć się ma prośba w sposób, jaki przepisują ustawy o doręczeniu skarg.

§ 5. Termin do wniesienia zarzutów poczyna się z dniem po doręczeniu wyzwania, płynie bez przerwy i bez potrącenia dni przesyłki pocztowej, a nie może być przedłużony.

Dobra.

Bestytucya w stan dawniejszy przy zaniedbaniu tegoż terminu miejsca nie ma.

6. Wyzwany ma swoje zarzuty do Władzy tabularnej, a to pisemnie lub ustnie wnieść ; przytoczenia powodów pro-testacyi nie trzeba.

Protestacyą z urzędu temu oznajmić należy, który wezwanie wyjednał.

Jeżeli zarzutów w okresie przeznaczonego na to terminu nie wniesiono, natenczas Władza tabularna wydaje na żądanie potwierdzenie tej okoliczności, wymieniając owych wezwanych, którzy zarzutów nie wnieśli.

Potwierdzenie to podlega jako zaświadczenie urzędowe opłacie- przepisanej w pozycyi taryfowej 116 A. aa) ustawy z d. 13 Grudnia 1862 r.

§ 7. W należytym czasie wniesione zarzuty wstrzymują zamierzone oddzielenie.

Spłaceniem długu (§ 8) albo sądowym wyrokiem, unieważniającym protestacyą (§§ 9—12), powstrzymanie to usu-niętem być może.

§ 8. Wierzyciele, którzy zarzuty wnieśli, muszą, jeżeli należytość ich jako kapitał w pewnej kwocie jest zaciągnięta, przyjąć płacę nawet wtedy, jeżeli termin wypłaty ich należytości jeszcze nie nadszedł; atoli zastrzeżone zostaje im osobiste prawo do wynagrodzenia z powodu straty poniesionej przez wypłatę przedwczesną.

§ 9. Jeżeli zarzuty jakiego wierzyciela wniesione są przeciw przedsiębraniu zamiany gruntów, uprawie rolniczej podlegających, natenczas zarzut orzeczeniem Władzy tabularnej jako nieważny uznany być może, jeżeli zamiana służyć może albo do przeprowadzenia arondacyi, albo też do ulepszenia gospodarskich posiadłości osób zamieniających je, tudzież jeżeli w obydwóch wypadkach przez zamianę pewność należytości, co do której zarzut był wniesiony, wedle postanowień paragrafu 1374 p. k. c. nie okazuje się naruszoną.

Na właściwość Władzy tabularnej do tegoż orzeczenia nie wpływa, czy należytość pod dozorem Władzy publicznej

(Władzy lenmczej, fideikomisowej, substytucyjnej, funduszowej, fundacyjnej, opiekuńczej, kuratelarnej lub innej Władzy ochronnej) się znajduje, i czy należytość na pewny jaki cel, n. p. na kaucyą służy.

§ 10. W podaniu o orzeczenie w § 9 określone, dowód, że przez zamianę gruntów arondacya uskutecznioną zostanie, przytoczony być może albo zapomocą mapy katastralnej, albo w braku tejże zapomocą urzędowego zaświadczenia naczelnika owej gminy, w której obrębie grunta są położone, albo w inny podobny sposób wierzytelny. Przez drogi i strumyki grunta nie tracą łączności.

Dowód faktu, że zamiana gruntów służyć może do ulepszenia gospodarstwa, przytoczony być może przez dołączenie rozstrzygnienia owych organów, które do osądzenia i orze- . czenia o podobnym fakcie na mocy ustaw krajowych są powołane.

Art. I. Ocenienie i rozstrzygnienie kwestyi, czy zamiana gruntów gospodarskich, do uprawy rolniczej przeznaczonych, w myśl § 9 ustawy z dnia 9 Lutego 1869 r. (dz. pr. p. N. 18), wpłynie na ulepszenie posiadłości gospodarskich, należy do kompetencyi Władzy politycznej tego powiatu, w obrębie którego posiadłość gospodarcza, ulepszoną być mająca, jest położoną (§    10 powołanej ustawy).

W obrębie zaś gmin, własny swój statut posiadających, rozstrzyga o tem Zwierzchność gminna.

Gdyby części składowe posiadłości w dwóch lub kilku powiatach politycznych leżały, Władzę właściwą, o*A:tórej powyżej mowa, sprawuje Władza polityczna tego powiatu, gdzie jest obejście gospodarskie, a w braku jego, gdzie główna część składowa posiadłości leży.

Art. II. Rozstrzygnienia powyższego żądać mo że każda ze stron o zmianę się układających.

W podaniu należy dokładnie oznaczyć przedmiot zamierzonej zamiany, z załączeniem lub przytoczeniem dowodów, ulepszenie gospodarstwa wykapać mających.

Gdyby ze względu na położenie posiadłości, zamianie uledz mających, okazało się, że w tym przedmiocie dwie lub kilka Władz politycznych powiatowych rozstrzygać mają, natenczas wolno jest wnieść podanie albo do każdej z osobna, albo — wedle wyboru — tylko do jednej z nich. W tym ostatnim razie Władza, do której podanie wniesiono, winna jest swoje orzeczenie wraz z wszystkiemi aktami sprawy przesłać spółkompetentnej Władzy do dalszego urzędowego postąpienia.

Dobra.

Art. III. Władza polityczna okoliczności i fakta, na ocenienie sprawy i na orzeczenie stanowczo wpływające, zbada z urzędu, i za-siągnie w każdym razie opinii biegłych w gospodarstwie, w obecności stron. Przed wydaniem orzeczenia ma ona akła całego rokowania udzielić Wydziałowi powiatowemu do wydania opinii, wyjąwszy, gdyby posiadłość ta leżała w gminie wyłączonej ze związku powiatowego.

Art. IV. Eekurs do Namiestnictwa, w przeciągu dni 14 wnieść się mający, służy tylko stronom o zamianę się układającym : Namiestnictwo zaś wyda orzeczenie swoje za porozumieniem się z Wydziałem krajowym

Jeźli porozumienie się między Namiestnictwem a Wydziałem krajowym do skutku nie przyjdzie, rekurs odmownie załatwionym będzie.

Art. V. Gdyby zaś w powyższym przypadku Wydział krajowy uznał, iż są widoki ulepszenia gospodarstwa, okoliczność ta winna być przytoczoną obok powodów decyzyi odmownej, i w tym tylko razie wolno jest przeciw decyzyi drugiej instancyi odnieść się do Ministerstwa rolnictwa w przeciągu czterech tygodni, (ust. z 5 Kwiet. 1870 dz. ust. p. N. 36).

§ 11. Na podanie (§ 10) Władza tabularna tych, którzy zarzuty wnieśli, zawezwać ma do terminu urzędowego z ostrzeżeniem, że także w razie ich niestawienia się, orzeczenie na podanie nastąpi.

Każdemu zawezwanemu doręczyć się ma prośba w sposób, jaki przepisują ustawy o doręczeniu skarg. Zawezwanym wolno swe zdania pisemnie na termin (Tagfahrt) przysłać.

§ 12. Po upływie terminu winna Władza tabularna na podanie wydać rezolucyą, a przytem z urzędu rozważyć, ażali wymogi w § 9 określone istnieją, o ileby ocenienie takowych innym organom poruczone nie było, (§ 10 ustęp 2) i w tymże celu, jeźli potrzeba, dochodzenia i detaksacyą zarządzić.

Orzeczenie podlega tej samej opłacie, jak orzeczenia przy skargach wyzwawczych (poz. taryf. 103. A. a) ustawy z dnia 13 Grudnia 1862 r.).

§ 13 O odpisanie części jakiejś z rubryki tabularnej i dopisanie jej do innej, lub o otworzenie dla niej rubryki nowej, jednem i tem samem podaniem upraszać należy.

Czeéd II. Dział A.

G-dyby rezolucye o tem w księgach dwóch' Władz tabularnych wykonane być miały, natenczas podanie wnieść należy do owej Władzy, u której odpisanie ma nastąpić. Jeżeli rzeczona Władza nie ma nic przeciw pozwoleniu, winna odpisanie w księdze zanotować, a podanie względem pozwolenia i wykonania dopisu lub otworzenia nowej rubryki przesłać drugiej Władzy tabularnej z uwagą, że przeciw odpisaniu nie masz żadnej przeszkody.

Zanotowanie tego odpisania ma ten skutek, że każde później na realności uzyskane zaciągnięcie tylko w tym wypadku jest skutecznem pod względem oddzielonej cząstki, jeźli na jej zaciągnięcie do innej rubryki się nie pozwoli.

§ 14. Druga Władza tabularna winna, jeżeli i ona żadnej przeszkody nie upatrzy, dopisanie lub otworzenie nowej rubryki przedsięwziąć, i o tem pierwszą Władzę tabularną uwiadomić, która bezzwłocznie odpisanie zanotowane z przytoczeniem księgi i rubryki, do której odpisana cząstka wciągniętą została, wykonać i interesowanych o tem zawiadomić ma.

Przeciwnie, gdyby na odpisanie lub otworzenie nowej rubryki nie zezwolono, natenczas pierwszą Władzę tabularną z przytoczeniem powodów odmownych uwiadomić należy. Rzeczona Władza winna podającego z przytoczeniem powodów odmownych z tym dodatkiem uwiadomić, że zanotowane odpisanie wykreśli się (extabuluje) po wejściu odmownej rezo-lucyi w prawomocność.

Jeżeli dopisanie i odpisanie się uskutecznia, natenczas podanie z załącznikami u owej Władzy tabularnej przechować należy, u której odpisanie lub otworzenie nowej rubryki nastąpiło.

W sposób podobny postepywać należy przy odpisywaniu i dopisywaniu parceli w skutek zamiany. Interesowanym zostawia się przytem wolny wybór, do której z obu Władz tabularnych podanie wnieść zechcą.

§ 15. Z wykonaniem odpisania gaśnie, oprócz wypadku § 1, ood względem odpisanej parceli skuteczność wszystkich na realności istniejących zaciągnieó.

Dobra.

Przez dopisanie osiągną wszystkie na realności, przy której takowe nastąpiło, istniejące zaciągnienia zupełną skuteczność także pod względem cząstki dopisanej.

§ 16. Postanowienia pod względem potrzeby pozwolenia Władzy politycznej do dzielenia i zamiany gruntów, w szczególności ze względu na to, czy takowe jako dominikalne (kra-jowo lub lenniczo-tabulanie), albo jako rustykalne (w księgach miejskich lub wiejskich) się okażą, nie naruszają się ustawą niniejszą tam, gdzie jeszcze istnieją.

2. Budynki.

Gminy (obszary dworskie) bywają właścicielami budynków, mianowicie : ratuszów, szkół, domów mieszkalnych, zajezdnych (gościnnych) i szynkownych, koszar, szpitali, szpichlerzy, jatek i t. d.

Wszystkie takie według przepisów budowane i w dobrym, od niebezpieczeństwa ognia zabezpieczonym stanie utrzymywane być powinny. — Czyli, jakie podatki i w jakiej wysokości od tych zabudowań opłacać należy, wyszczególniono na str. 545 do 597 Zb. ust. adm.

Jak budynki szkolne utrzymywane być mają i które strony do ich utrzymania przyczyniać się winny, to w Dziale L. wyszczególnionem zostanie.

Właściciele domów zajezdnych, gościnnych i szynkownych, obowiązani są: a) w skutek dekr. gub. z dnia 8 Grudnia 1815 r. L. 49230 brukować lub szutrować odpowiednią przed temi domami przestrzeń, przeznaczoną do stawania tam wozów, dalej obowiązani są według rozp. gub. z dnia 14 Września 1825 r. L. 47395: b) do brukowania lub szutrowania miejsc po obu stronach domów zajezdnych i karczem; c) do zgartywania własnym kosztem błota i nawozu w całej długości swych karczem koło gościńców ; d) do . brukowania lub szutrowania miejsca przed karczmą w celu utrzymania go w dobrym i czystym stanie; e) do przestrze-

gania, aby bydło pociągowe na gościńcach przed karczmą karmionem nie było, a fury natychmiast usunięte zostały, jeżeli utrudniają przejazd ; f) aby stósownie do §§ 422 i 423 gościńce w nocy nie były zastawione jakimkolwiekbądź gatunkiem wozów, drzewem budowlanem albo innym materya-łem budowlanym, towarami, beczkami, skrzyniami i w ogólności niezem, przez co przechodzący szkodę ponieśćby mogli, gdyż oberżysta podpadnie karze, jeżeliby gościniec zastawionym był powozami podróżujących lub ładownemi wozami, od których konie w gospodzie postawiono.

Co do jatek, gminy, jako właścicielki takowych, nad tem czuwać są obowiązane, aby czystość w jatkach była utrzymywaną, mianowicie, aby ściany często były bielone, aby naczynia rzeźnicze co tydzień były wymywane, a pomyje i inne nieczystości kanałowe do odpowiednich miejsc były spuszczane. — Urzędnicy gminni, którym powierzony jest dozór nad bydłem rzeżnem, baczyć mają na utrzymanie porządku i czystości w jatkach. Wszelkie przestępstwa w tym względzie przez Zwierzchność gminną karane będą. (Eozp. gub. z dnia 22 Czerwca 1832 r. L. 25988).

Ponieważ niektóre gminy posiadają zabytki sztuki i pomniki historyczne, przeto wspomnieć tu wypada, że rozporządzeniem Min. wyz. i ośw. z dnia 2i Lipca 1873 (dz. u p. N. 31) ogłoszono statut dla Komisyi centralnej do badań i zachowywania zabytków sztuki i pomników historycznych, który postanawia : § 1. Przeznaczeniem Komisyi centr. do badania i zachowywania zabytków sztuki i pomników historycznych jest pobudzać do coraz większego udziału w badaniu i zachowywaniu zabytków sztuki i pomników historycznych, ożywiać i popierać na tem polu działalność towarzystw naukowych i mężów, oddających się temu powołaniu w królestwach i krajach w Radzie Państwa reprezentowanych itd.

Komisya ta centralna podzielona na 3 sekcye, według przedmiotów, na które się ich czynność rozciąga, t. j. 1. na przedmioty przedhistorycznego czasu (pomniki, sprzęty) ;

юзз

Budynki.

II.    na przedmioty architektury, płaskorzeźby, malarstwa;

III.    przedmioty historycznych pomników różnego rodzaju od najdawniejszych lat do końca XVIII wieku.

Najważniejsze mi organami pomocniczemi tej Komisyi są „konserwatorowie“, którzy cele Komisyi centralnej wspierać winni wewnątrz okręgu im przydzielonego. Konserwatorów mianuje Minister oświecenia na wniosek Komisyi centralnej (w Gralicyi są 2 konserwatorowie).

O ubezpieczeniu budynków i zakładów gminnych od szkód ogniowych.

Wydział krajowy mając z mocy ustawy z dnia 18 Lutego 1875 L. 14 Dz. u. kr. sobie poruczony najwyższy nadzór nad całością zakładowego majątku i zakładowego dobra gmin i zakładów gminnych, i będąc upoważnionym do używania stósownych środków zaradczych, doszedł do przekonania. że majątek gmin i zakładów gminnych, w razie pogo-rzeli budynków, będących własnością gminy lub zakładów gminnych, narażonym jest na dotkliwą szkodę, od której zasłonić go można przez uiszczenie premii ubezpieczenia stó-sunkowo nie wysokiej.

i zakładów

ezone

Wydział krajowy zarządza zatem z mocy władzy sobie przynanej ustawą z dnia 18 Lutego 1875 L. 14 Dz. u. kr., że wszystkie budynki gminne gminnych, najdalej od dnia 1 Stycznia 1883, ubezpie-być mają od szkód ogniowych.

Wydział powiatowy uwiadomi wszystkie Zwierzchności gminne w swoim powiecie o tern zarządzeniu, zażąda wykazania się najdalej do dnia 1 Lutego 1883, że temu zaizą-dzeniu zadość się stało, i przynagli członków Zwierzchności gminnych,, ociągających się z dopełnieniem tego zarządzenia środkami przepisanemi w § 102 u. gm. do wypełnienia otrzymanego polecenia.

Kwestya ubezpieczenia budynków kościelnych, parafialnych i szkolnych odrębnie załatwioną zostanie. (Rozp.Wydz. kraj. z 14 Listopada 1882 L. 54540).

3. Lasy.

a)    Ustawa lasowa;

b)    O Władzach w sprawach leśnych ;

aa) o Władzach i ich zakresie w ogólności; bb) o stanowisku i zakresie działania Inspektora lasowego przy Namiestnictwie; cc) o leśnych technikach rządowych ; e) o ściślejszym wykonaniu ustawy lasowej ;

d)    o uzdolnieniu do służby leśnej :

aa) przez uczęszczanie do zakładów naukowych dla leśnictwa ; bb) przez składanie egzaminów państwowych dla gospodarzy leśnych i dla służby pomocniczej ; cc) przez składanie egzaminów celem uzyskania służby rządowej przy zarządzie lasów ;

e)    o zniesieniu obcych enklawów w lasach i zaokrągleniu granic lasów ;

f)    dodatkowe rozporządzenia do poszczególnych paragrafów ustawy lasowej.

a) Ustawa lasowa.

(Patent z dnia 3 Grudnia 1852 dz. ust. państ. N. 250).

I. O gospodarstwie leśne m.

§ 1. Lasy dzielą się: a) na lasy rządowe, tj. na takie, które albo są wlasnośeią Rządu, albo tylko znajdują się pod bezpośrednim zarządem Władz rządowych;

Ъ) na lasy gminne, tj. na takie lasy i zarośla, które należą do gmin miejskich i wiejskich; nekoniec c) na lasy prywatne, tj. lasy należące do pojedynczych obywateli, tudzież do różnych zakonów, klasztorów, beneficyów i funduszów i do takich spółek (Gemeinschaften), które polegają na tytule prawa prywatnego.

§ 2. Bez pozwolenia, nie wolno gruntu leśnego odejmować uprawie drzewa (der Holzzucht) i obracać go na inne cele. Pozwolenie mogą udzielić co do lasów rządowych (§ 1 ajy tylko Ministerstwa, do których zakresu sprawy takie należą; gdzie zaś zachodzą względy strategii lub obrony, także tylko w porozumieniu z Ministerstwem wojny, po dokladnem rozpoznaniu rzeczy przez Władze polityczne i po wysłuchaniu wszystkich stron interesowanych. Co do

Lasy. — Ustawa lasowa.

1035

lasów gminnych (§ 1 b) i lasów prywatnych (§ 1 c), udzielenie pozwolenia należy do zakresu Władzy obwodowej, która po poprzedniem wysłuchaniu samychże posiadaczy, tudzież osób, mających prawo do tegoż lasu, rozstrzygnie, czy ze względu na dobro publiczne pozwolenie udzielonem być może czy nie. Jeżeli przy tej sposobności inne osoby wystąpią z zarzutami, na prawie prywatnem opartemi, wówczas Władza powiatowa odeszle posiadacza, proszącego o pozwolenie do przeprowadzenia praw swoich przeciw nim, do zwyczajnego sędziego cywilnego. Aż do rozstrzygnienia, mającego nastąpić w tym przedmiocie, nie można czynić żadnej zmiany ze szkodą stanu leśnego. Samowolne obrócenie gruntu leśnego na inne cele, ulega karze od 1 do 5 zł. za każde sześćdziesiąt arów. Dotyczące części lasu, należy według potrzeby w odpowiednim przeciągu czasu, orzeczeniem przez biegłych oznaczonym, poddać znowu pod uprawę leśną. Jeżeli uprawa nie nastąpi w czasie oznaczonym, kara ponownie nałożoną zostanie.

§ 3. Świeże wyręby w lasach rządowych lub gminnych najdalej w pięciu latach znowu na las zapuszczone być mają. Z dawniejszych wyrębów należy co rok taką część na las zapuścić, jaka rokrocznie wyrębywaną bywa według ustanowionego planu gospodarstwa leśnego. W lasach prywatnych (§ 1 c), można pod warunkami § 20 (co do postępowania) zezwolić według okoliczności na dłuższe termina, jeżeli nie zostało dozwolonem zupełne od tego odstąpienie. Niedopełnienie tego przepisu podlega takiej samej karze, jak samowładne obrócenie gruntu leśnego na cel inny; a zaniedbaną uprawę leśną (zapuszczenie na las) wymusić należy według § 2.

§ 4. Nie wolno żadnego lasu pustoszyć, tj. tak się z nim obchodzić, iżby przez to dalsze hodowanie drzew za-grożonem było, lub zupełnie niemożliwem się stało. Jeżeli dalsze hodowanie drzew tylko zagrożonem jest, natenczas spustoszenie tak samo karanem będzie, jak samowolne obrócenie gruntu leśnego na inne cele, lub zaniedbane zapuszczenie na las : nadto zaś ponowne zapuszczenie gruntu na las

należy wymusić w sposób wyżej rzeczony. Jeżeli zaś hodowanie drzew zupełnie stało się niemożliwem, wówczas można podwyższyć karę aż do 10 złr. za każde sześćdziesiąt arów.

§ 5. Obchodzenie się z lasem w taki sposób, iż przez to las sąsiedni wystawionym jest oczywiście na niebezpieczeństwo uszkodzenia przez wiatr, jest zakazanem. W szczególności tam, gdzieby zupełne wycięcie części lasu takiem niebezpieczeństwem zagrażać mogło, należy pozostawić pewną smugę istniejącego stanu drzewa, najmniej na trzydzieści siedm metrów szeroką, zwaną ścianą leśną, czyli osłoną od wiatru, a to dopóty, dopóki las sąsiedni według zasad nauki leśnej, nie będzie mógł być wyrąbanym. Osłona leśna tymczasem może być tylko przerębywaną (durchplentert).

§ 6. Na gruncie, który przy zupełnem obnażeniu na szerokich przestrzeniach, łatwo się stać może lotnym, tudzież w położeniu ostro spadzistem i bardzo wysokiem, wyrębywać można lasy smugami wązkiemi, lub przecinać takowe stopniowo, poczem natychmiast znowu obsadzone być wiuny młodemi drzewkami. Jednakże gospodarstwo lasów wysokopiennych na górnym krańcu wegetacyi leśnej tylko przez przerębywanie ( PIenter hieb) wprowadzonem być może.

§ 7. Uprawa lasów na brzegach większych wód, jeżeli brzegów nie tworzą skały, tudzież na pochyłościach gór, gdzie się osypisk obawiać trzeba, musi uwzględniać powstrzymanie niebezpieczeństwa z ziemi grożącego, a korczowanie i kopanie korzeni o tyle tylko dozwolonem być może, o ile dół przez to powstały zabezpieczonym zostanie natychmiast przeciw wszelkiemu dalszemu rozszerzaniu się.

§ 8. Przekroczenia przepisów, objętych w poprzedzających §§ 5, 6 i 7 ulegają karze od 20 do 200 złr. Uszkodzenia, jakich przez to inna osoba doznała, wynagrodzi winowajca.

§ 9. Lasy, na których ciężą służebności leśne, muszą nie tylko być utrzymanemi, lecz także wr sposób trwały i odpowiedni zagospodarowanemi.

Sposób i wysokość pożytków z takich lasów pobieranych , oznaczy plan gospodarczy na żądanie uprawnionego lub obciążonego, według dopiero wyrzeczonej zasady skreślony; plan ten jednakże tylko na żądanie jednego lub drugiego ustanowionym zostanie przez Władzę obwodową, a gdzie jej nie ma, przez najniższą Władzę polityczną, po wysłuchaniu stron obydwóch, i na podstawie, zarysu sporządzonego lub rozpoznanego przez bezstronnych biegłych.

Jeżeli sie okaże w ogóle, albo przy tej sposobności, iż uprawniony i obciążony nie zgadzają się z sobą tylko co do sposobu wykonywania służebności leśnej, samej przez się niezaprzeczonej, natenczas rozstrzygnienie należy do wyż-wspomnionej Władzy politycznej.

§ 10. Nie wolno wpędzać bydła na paszę leśną do części lasu, przeznaczonych do młodnienia, w których bydło szkodliwem się stać może zarośli już istniejącej, lub dopiero się wydobywającej (zagajniki, miejsca od paszy wyłączone), zaś w inne części lasu nie wolno wpędzać więcej bydła, jak tylko tyle, ile tam znajdzie potrzebne dla siebie pożywienie.

Zagajniki wynosić mają prawidłowo w lasach wysokopiennych najmniej szóstą część, w lasach zaś nisko i średnio połączonych najmniej piątą część całej przestrzeni leśnej.

Posiadacze lasów i mający prawo paszy, winni są powstrzymywać bydło od miejsc, od paszy wyłączonych (zagajników), bądź przez ustanowienie pastuchów, bądź też w inny odpowiedni sposób. Bydło, o ile to być może, powinno się paść nie oddzielnie, ale razem. Przy pędzeniu bydła na paszę, należy mieć wzgląd na potrzebne oszczędzanie lasu, a w razie potrzeby pędzić bydło ubocznemi drogami.

§ 11. Liści i szpilek opadłych, tudzież mchu na pod-ściółkę nie wolno zbierać inaczej jak drewnianemi grabiami, żadną zaś miarą nie wolno wraz z niemi wydrapywać i zbierać ziemi. Wrzos, borówki, żarnowiec miotłowy, krzęcinkę, i inne podobne rośliny, służące do podściółki, można odcinać

tylko tak, aby nie uszkadzać znajdujących się pomiędzy niemi latorośli drzew. Na przerębach lasu nie wolno wcale zbierać liści i szpilek opadłych. Również nie wolno ich zbierać w zrębach odmłodniających, jeżeliby przez to zagrożonym był porost nowego drzewa.

§ 12. Ściółki gałęzistej (obcinku, okrzesanki, szczątku) nie wolno zbierać, jak tylko w miejscach, do cięcia przeznaczonych (na zrębach, przerębach, wyrębach). Drzewa już ścięte można obrać ze wszystkich gałęzi, stojące zaś, do ścięcia przeznaczone tylko z dolnych dwóch trzecich części. Drzew nie przeznaczonych do ścięcia, stojących na zrębach, nie wolno wcale obierać z gałęzi. Zewnątrz zrębów można tylko grubsze gałęzie do trzeciej części obcinać. Cieńszych gałązek (młodzizna), znajdujących się między grubszemi, ścinać nie wolno. Z drzew, nie przeznaczonych do bliskiego ścięcia, można ścinać gałęzie, tylko zacząwszy od miesiąca Sierpnia aż do końca Marca, wyłączając jednakże czas najostrzejszego zimna; przyczem nie wolno używać żelazek do łażenia.

§ 13. Zbieranie ściółki na tern samem miejscu, może się odbywać co najczęściej każdego trzeciego roku, nigdy jednakże nie wolno zbierać równocześnie ściółki z liści ze ściółką z gałęzi. Używanie młodych latorośli drzew na ściółkę pozostawia się ocenieniu posiadacza lasu.

§ 14. Stósownie do przepisów, objętych w §§ 9 aż do 13 włącznie, winni posiadacze lasów, na których ciążą służebności, zaasygnować uprawnionym w czasie odpowiednim, po poprzedniem zgłoszeniu się, co im się należy w drzewie i zbiórce, a przestrzenie wyłączone od owego użytku, naznaczyć odpowiedniemi znakami. O dniu i miejscu asygna-cyi, tudzież o dokonanem wyłączeniu zagajników, winni posiadacze lasów należycie zawiadomić uprawnionych, za pośrednictwem Naczelników gmin. Do wydawania asygnacyj późniejszych, posiadacze lasów wtenczas tylko obowiązani są, jeżeli nieprzewidziane wypadki czynią takowe koniecznemi.

§ 15. Asygnacye na drzewo w ten sposób uskutecznić należy, iż stojące większe drzewa zacechowane będą mło-

tkiem leśnym, co do słabszego drzewa i drzewa żerdziowego, należy dokładnie objaśnić i naznaczyć przykładowym sposobem to, co wziętem być może; co do drzewa obalonego i drzewa gałązkowego, należy je wskazać na samem miejscu, a co do pniaków i korzeni, tudzież co do zbieraniny (zbiórki) suchych gałęzi opadniętych, lub odłamanych, i trzasek czyli odłamków z drzewa, które zbierać wolno, oznaczyć miejsca, gdzie drzewo takie pobrane być ma.

§ 16. Tam gdzie wymaga tego troskliwość o porost młody, należy drzewo wybierać w jesieni lub w zimie po śniegu, a rąbanie i wywożenie drzewa następować powinno bezzwłocznie po jego ścięciu. Można zresztą także na wiosnę lub w lecie brać drzewo, należy je atoli najdalej przed początkiem następującej wiosny wywieźć z lasu. Drzewo ścięte w soku, lub podczas umajenia się, należy z wyjątkiem krą-glaków i gałęzi natychmiast, ścięte zaś po opadanięciu liścia, najdalej przed wypuszczeniem nowych liści, całkiem lub częściowo z kory obłupać, porąbać lub obciesać. Przy ścinaniu drzew, przeznaczonych na cięcie, nie wolno pniaków zostawiać zbyt wysokich. Należy się także strzedz, ażeby przy ścinaniu, rąbaniu i wywożeniu drzewa, nie uszkadzać drzew obok stojących, lub latorośli młodych. Ten sam przepis zachować należy przy gromadzeniu i wywożeniu zbiórki, którą najdalej we trzy miesiące po nagromadzeniu jej z lasu wywieść należy. Przepisy te należy przypomnieć uprawnionym przy asygnowaniu im drzewa i zbiórki.

§ 17. Wszelkie produkta leśne należy wyprowadzać z lasów stałemi drogami, spustami, żłobami, kolejami, lub innemi sposobami, które przez posiadacza lasu wskazanemi będą. Oprócz tego może żądać posiadacz lasu, ażeby drzewo wybrane przed wywiezieniem go z lasu, było naznaczone przez niego samego, lub przez jego służbę leśną, ażeby uprawnieni kazali sobie wystawiać kartki asygnacyjne na produkta leśne, jakie im mają być wydane, i kartki te przy wywożeniu produktów na żądanie okazali, tudzież ażeby uprawnieni potwierdzili rzetelne ich otrzymanie. Jeżeli uprawnieni nie wyprowadzili z lasu produktów leśnych po upły-

Część IL Dział. A.

wie. czasu oznaczonego, i pomimo otrzymanego od posiadacza lasu upomnienia z naznaczeniem terminu co najwięcej dni czternastu, natenczas posiadacz lasu sam niemi rozporządzić powinien.

§ 18. Wątpliwości, przeszkody i spory, wydarzające się w lasach obciążonych służebnictwami leśnemi, co do zastosowania powyższych postanowień, rozstrzygać będą Władze polityczne, z wyłączeniem drogi prawa. Posiadacze lasów, którzy przekraczają powyższe postanowienia i odnoszące się do nich rozkazy Władz politycznych, karani będą za każdy raz karą pieniężną od 20 do 200 złr. którą Władza polityczna ustanowi. Przekroczenia popełnione przez uprawnionych, należy uważać i karać jak przekroczenia leśne (§§ 60, 61, 62).

§ 19. Jeżeli bezpieczeństwo osób, majątku państwowego lub prywatnego, wymaga nagląco szczególnego postępowania z lasami dla obrony od lawin, obrywania się skał, walenia się kamieni, zsypywania się szutru, usuwania ziemi i t. p., natenczas postępowanie takie może być z urzędu nakazanem i dotycząca część lasu zamkniętą. Zamknięcie takie lasu (Bannlegung) polega na ścisłem przepisaniu i jak największem ile możności zabezpieczeniu potrzebnego osobliwego obchodzenia się z lasem. Pretensye do wynagrodzenia szkody, temi zarządzeniami uzasadnione, należy rozstrzygnąć według ustaw istniejących. Osoby, którym powierzone będzie gospodarstwo lasów zamkniętych, złożyć mają na to osobną przysięgę, i odpowiedzialnemi będą za wykonanie tych szczególnych zarządzeń.

§ 20. Orzeczenie o zamknięciu lasu wyda na prośbę gminy miejscowej, lub osób przy tem interesowanych, albo w skutek doniesienia urzędnika publicznego, tudzież na podstawie dochodzenia komisyonalnego Władza najniższa polityczna. I)o dochodzenia komisyonalnego należy przyzwać Naczelników gmin, wszystkie strony w tem interesowane, tudzież potrzebnych znawców. Służebnictwa, ciążące na lasach zamkniętych, pozostaną w zawieszeniu według potrzeby w całości. Podobnie jak zamknięcie lasu orzeczonem, tak samo też przy zachowaniu takiegoż postępowania jak przy zamknięciu, odwołanem być może.

§ 21. Lasów gminnych w ogóle rozdzielać nie wolno. Gdyby w szczególnych przypadkach rozdzielenie ich było konieczną potrzebą, lub obiecywało korzyści, nie stojące w sprzeczności z ogólną starannością o utrzymanie lasu, wówczas w każdym takim przypadku może Rząd krajowy na to udzielić pozwolenia. Względem podziału innych lasów, roz-itrzygać będą przepisy o podzielności i łączeniu gruntów.

§ 22. Ażeby przepisy prawne, pod względem uprawy lasów i borów wydane, w każdym względzie zachowane były, są właściciele lasów dostatecznej wielkości, która stósownie do szczególnych okoliczności przez Rząd krajowy oznaczoną będzie, obowiązani ustanowić biegłych leśniczych, którzy do tych czynności przez Rząd za zdatnych uznanymi są. Pod względem uznania zdolności, obowiązywać mają istniejące przepisy. Ktokolwiek spostrzegł nieprawne samowładne postępowanie w obracaniu gruntu leśnego na inne cele, zaniedbanie gospodarstwa lasu, spustoszenie i w ogólności niestósowne obchodzenie się z lasami (§§ 2, 3, 4, 5, 6 i 7), uprawnionym jest, w obec § 23, uczynić o tern doniesienie Władzy.

§ 23. Władze polityczne winne są w ogólności czuwać nad gospodarstwem we wszystkich lasach, znajdujących się w ich okręgu. W razie doniesień, uczynionych im wedle § 22 przez kogokolwiekbądź, obowiązane są z przybraniem osób interesowanych i bezstronnych biegłych, tudzież gdzie idzie o lasy prywatne, z przybraniem posiadaczy lasów sąsiednich lub ich pełnomocników, czynić dochodzenia i wydać rozstrzygnienie. Koszta komisyi winien opłacić oskarżony, jeżeli nie będzie uznanym za niewinnego, w razie fałszywych zaś doniesień lub zaskarżeń ten, komu w tym względzie wina przypisaną będzie. Jeżeli strony nie mogą się pogodzić co do wynagrodzenia szkody, oznaczonej przez biegłych (§ 8), natenczas dozwoloną im jest droga prawa.

67

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

Część II Dział A.

II. O wyprowadzaniu produktów leśnych.

§ 21. Każdy właściciel gruntu winien jest pozwolić na przewożenie płodów leśnych przez swoje grunta, jeżeli inną drogą albo wcale nie, albo tylko z niestósunkowemi kosztami z lasu wyprowadzonemi lub dalej przewożonemi być mogą. Odbywać się to może tylko w sposób dla właściciela gruntu najmniej szkodliwy, i posiadacz lasu za wszelką szkodę z jego powodu wyrządzoną, zupełnie winien właścicielowi gruntu dać zadośćuczynienie. O potrzebie prowadzenia drzewa przez obce grunta, rozstrzyga najniższa Władza polityczna po wysłuchaniu stron i biegłych, i ustanowi przy-tem także tymczasowe wynagrodzenie. Jeżeli strony na tern nie poprzestają, mogą od rozstrzyguienia najniższej Władzy politycznej założyć rekurs do wyższych instaneyj polityczuych (§ 77). Po l względem oznaczenia spornych kwot wynagrodzenia stronom, otwartą jest zwykła droga prawa, jeżeli w drodze politycznej porozumienie nie przyjdzie do skutku. Jeżeli zaś tymczasowo oznaczona kwota złożoną zostanie, wyprowadzenie drzewa nie może być wstrzymane.

§ 25. Do prowadzenia spustów wszelkiego rodzaju (spusty ziemue czyli żłoby, spusty lodowe i śnieżne, spusty wodne), lub innych przyrządów do sprowadzania drzewa przez drogi lub rzeki publiczne, przez wsie, obok lub przez obce budynki, potrzebnem jest pozwolenie Władzy obwodowej, która je według potrzeby udzieli po wysłuchaniu biegłych i wszystkich stron interesowanych.

§ 23. Spust (Holztrift) (sprowadzanie drzewa w stanie nie wiązanym^ czyli'tak zwany spław dziki (Schwemmen) tudzież spław drzewa wiązanego lub niewiązanego, zapo-mocą urządzeń do spławu, jakoteż urządzęnia do spławu (Schwemmwerke), wymagają osobnego pozwolenia. Pozwolenie to udziela Władza obwodowa, a w krajach, gdzie jej niema, Władza krajowa, i udzielonem być może przez wspomnione Władze, bez względu czy spław przechodzić będzie przez jeden lub przez kilka powiatów tegoż obwodu, co najwięcej na lat trzy. Jeżeli spust przechodzić ma przez więcej obwodów udzieli pozwolenia Władza krajowa, a jeżeli przez rozmaite kraje koronne, lub jeżeli ma być dłużej wykonywany niż lat trzy, natenczas udzielenie pozwolenia należy do Ministerstwa spraw wewnętrznych. Jeżeli do sprowadzania drzewa użycie wód prywatnych jest niezbędnie potrze* bnem, natenczas postąpić należy w myśl § 24.

§ 27. Wolno jest każdemu żądać pozwolenia na spust i na budowę urządzeń do spławu. Jeżeli udzielone już upoważnienie do spuszczania rozciąga się na wyłączne używanie pewnej wody spustowej, natenczas bez zezwolenia uprawnionego, nie można nikomu innemu udzielać nowego pozwolenia na spust na tej samej wodzie, jak długo trwa dawniejsze prawo. Jednakże uprawniony związanym jest niżej podanemi przepisami (§§ 31 i 34), co do przyjmowania drzewa do spuszczania lub spólnego spustu, tudzież co do budowli zabezpieczających i szkód przez spust zrządzonych.

§ 2d. Podania o pozwolenie nowych spławów, albo o odnowienie już wygasłych uprawnień do spustu, winny wyrażać jak najdokładniej czas spustu, miejsce, w którem się spust zaczynać i dokąd dochodzić ma, tudzież gatunki i ilość drzew spuszczać się mających.

Podania o pozwolenie na budowę urządzeń do spustu winny wyrażać miejsce i cel zakładania takowego, a w załączonych rysunkach i opisach wykazać zamierzoną budowę, stósunek jej do całego jej otoczenia, tudzież do innych budowli i zakładów wodnych, na wodzie dla spustu już istniejących.

§ 29. Wniesienie podania o nowe pozwolenie do spuszczania lub o odnowienie już wygasłych pozwoleń na spust, równie jak podania o pozwolenie na budowę urządzeń do spustu ogłosi Władza polityczna bezzwłocznie w tych gminach, przez których granice spust przechodzić lub skutek budowli do spustu rozciągać się ma.

Kto zamyśla starać się o pozwolenie na spólny spust w roku bieżącym, winien w przeciągu dni 14, zresztą zaś w przeciągu sześciu tygodni, podanie swoje wnieść. Poupły-

67*

wie tego terminu, Władze polityczne winny rozpocząć dochodzenie komisyonalne na miejscu, z przybraniem gmin, których się to tyczy, wszystkich sąsiadów i innych osób w tem interesowanych i biegłych, i rozstrzygnąć na zasadzie tychże dochodzeń lub innych, skądinąd już wiadomych stósunków.

§ 30. Pozwolenia spustu, lub budowy urządzeń spławu, jeżeli dopuszczonemi być mogą na zasadzie § 27, tam tylko odmówić należy, gdzie spust połączony jest z wielkiemi niebezpieczeństwami, gdzie wymaga usunięcia innych już istniejących zakładów, które ze względów publicznych mają większą lub równą ważność, i nie dadzą się przenieść na inne miejsce, lub gdzie przewidzieć można, iż sprowadzą uszkodzenia, którychby przedsiębiorcy wynagrodzić nie byli w stanie.

Jeżeli kilka osób stara się o spust lub o budowę urządzeń do spustu na tem samem miejscu, lub w miejscach blisko-siebie położonych, i jeżeli spust lub budowla do spustu jest dopuszczalną, natenczas starać się należy o dobrowolne pojednanie stron.

Jeżeli pojednanie nie przyjdzie do skutku w przeciągu czasu, który Władza polityczna oznaczyć winna, wówczas rozstrzyga taż Władza, lub według okoliczności (§ 26) Ministerstwo.

Co się tyczy wywłaszczeń, potrzebnych na urządzenia do spustu, zastósować się należy do ustaw obowiązujących,

§ 31. Spust uznany za dopuszczalny, względem którego kilku starających się zgodzić się nie może, rozdzielony być winien albo w taki sposób, iż każdemu starającemu się osobny czas spławu naznaczonym być ma, albo, jeżeliby to było niemożliwem, potrzebne przestrzenie temu wyznaczyć należy, który ma do spuszczania drzewo największej wartości.

Przy równej wartości drzewa pierwszeństwo należy się temu, który dłuższy czas spuszcza, przy zupełnie zaś nowem urządzeniu spustu, temu, który na dłuższej przestrzeni spuszczać zamyśla.

Wyłącznie do spustu uprawnieni powinni jednak na żądanie innych starających się o spust przyjmować drzewo na

spust przeznaczone według wartości miejscowej, albo spuszczać spólnie za stósownem wynagrodzeniem, o tyle, o ile to nie przeszkadza spuszczaniu własnego ich drzewa. Jeżeli w taki sposób drzewo wszystkich starających się o spust spólnie spuszczonem być nie może, natenczas temu ze starających się służy pierwszeństwo, który się znajduje najbliżej zapasów drzewa przedsiębiorcy spustu.

§ 32. Jeżeli się kilku stara o pozwolenie wystawienia urządzeń spustów na tern samem miejscu, lub na miejscach blisko siebie leżących, a dobrowolne porozumienie nie przyszło do skutku, wówczas pozwolenie udzielonem być winno także temu, który ma do spuszczania ilość drzewa największej wartości. Jeżeli wartość drzewa jest równą, pierwszeństwo temu dać należy, który już dłuższy czas spuszcza.

Każde pozwolenie na urządzenia do spustu udzielonem być może tylko pod tym warunkiem, iż przedsiębiorca użycia swoich urządzeń za stósownem wynagrodzeniem dozwoli wszystkim tym, którzy uzyskają pozwolenie do spuszczania.

§ 33. Wszelkie nowe urządzenie do spustu tak musi być założonem, ażeby nie było na przeszkodzie spustom już dozwolonym, tudzież ażeby nie przerywało działania istniejących już i w ruchu będących urządzeń tego rodzaju.

Istniejące już przyrządy spustowe muszą być oddane do użytku nowym przedsiębiorstwom spustowym na żądanie tychże i za stósownem wynagrodzeniem, wszelako tylko o tyle, o ile nie należą wyłącznie do uprawnionych przedsiębiorców spustu, i o ile właściciele sami nie będą przez to wstrzymani w użyciu ich dla siebie samych.

Jeżeli właściciel sam nie chce na przyszłość utrzymywać przyrządów spustowych w dobrym stanie, winien je sprzedać, albo puścić w dzierżawę, lub zupełnie usunąć, jeżeli wcale więcej użytemi być nie mogą.

§ 34. Każdy przedsiębiorca spustu powinien obwarować należycie brzegi, budynki i zakłady wodne, zagrożone spustem, jeżeli Władza polityczna uzna to za potrzebne. Do kosztów na budowle ochronne, które dla bezpieczeństwa nie-

§ 36. W miarę postanowień, objętych w paragrafach poprzednich, i z uwagą na wszelkie iune zresztą okoliczności na wzgląd zasługujące, należy albo udzielić pozwolenia na spust lub na budowę urządzeń spustowych, albo go też odmówić. Na czas dłuższy jak lat 30, nie można udzielać uprawnienia do spustu. Czas trwania s uistu uależy oznaczyć w tych ostatecznych granicach w miarę kosztów, jakie założenie onegoż wymaga.

tylko z powodu spustu, lecz w ogóle przeciw uszkodzeniom przez wylewy wody mają być wystawione, przedsiębiorstwo spustu przyczynić się winno stósunkowo. Szkodę, wedle dowodów zrządzoną wyłącznie przez spust, nawet gdyby się wydarzyła mimo wystawienia budowli ochronnych, wynagrodzić mają przedsiębiorcy spustu. Uszkodzenia zaś, sprowadzone nie wyłącznie przez spust, ponosić będą przedsiębiorcy spustu i poszkodowani stósunkowo, a jeżeli stósunek oznaczonym być nie może, w równych częściach. Za szkody, któ-reby nastąpiły nawet wtedy, gdyby spust nie istniał, przedsiębiorcy spustu nie odpowiadają

§ 35. Jeżeli zaprowadzenie spustu, lub budowa urządzeń, spustowych, wymaga osobnych zarządzeń pod względem wody, użytej do zakładów wodnych, natenczas rzeczone zarządzenia wydano będą przy zachowaniu odnośnych szczegółowych przepisów. Względem składu drzewa na spust przeznaczonego rozstrzygać ma w razie potrzeby Władza polityczna.

§ 37. Jako rękojmię, iż dotrzymane będą wszelkie wa-junki, połączone z pozwoleniem na spust lub przyrząd spustowy, a w szczególności dla zabezpieczenia wynagrodzenia szkody, można wymagać od przedsiębiorców kaucyi, którą oznaczy Władza polityczna, po wysłuchaniu stron interesowanych i powołanych do tego biegłych (§ 42).

Г//3

38. Z wyjątkiem polan drzewa na opał i krąglaków, należy drzewo spuszczone naznaczyć cechą, którą do wiadomości Władzy politycznej, a przez nią do publicznej wiadomości podać należy. Przy polanach drzewa na opał i krągla-kach zastąpi długość, jaka im daną będzie, miejsce cechy,

§ ЗЭ. Robotnikom u uprawnionych do spustu nie może być zabronionem, dla dopełnienia ich czynności około spustu chodzić po obcych gruntach wzdłuż wód spustowych. Właścicielom gruntu należy wszakże wynagrodzić szkodę, jakaby ztąd wynikła.

§ 40. Po ukończeniu każdego pojedynczego spustu, winien przedsiębiorca natychmiast donieść o tern Władzy politycznej. Rzeczona Władza wezwie wszystkie strony interesowane bezzwłocznie, ażeby z pretensyami swojemi o szkodę, jeżeli mają jakie, zgłosiły się w dniach czternastu o ile już pierwej tego nie uczyniły. Za pretensye, z jakiemi się zgłoszą dopiero po upływie wspomnionego terminu, przedsiębiorca spustu odpowiadać nie będzie.

§ 41. Na przekroczenia przepisów niniejszych, wydanych względem spustu drzewa i budowli spustowych, wyrzeczona być ma kara w miarę zrządzonej przez to szkody, a to, jeżeli uszkodzenie jest mniejszej wagi, kara aresztu od dnia jednego do tygodni trzech, albo od 5 do 100 złr.; jeżeli zaś szkoda jest znaczniejszą, kara aresztu od trzech tygodni do trzech miesięcy, albo od stu do pięciuset złr., albo też utrata pozwolenia. Przestępcy winni są oprócz tego wynagrodzić wszelką szkodę przez to zrządzoną.

§ 42. Do komisyj, odbywać się mających w sprawach przedsiębiorstw spustu i urządzeń do spustu, należy zawsze przybierać biegłych bezstronnych. Ci obowiązani są oświadczyć się co do wartości drzewa spuszczać się mającego, co do przeciętnej wysokości kosztów spustu, co do wynagrodzenia za używanie urządzeń do spustu, co do budowli ochronnych, i co do wynagrodzenia szkód, tudzież co do rodzaju i wysokości kaucyi (§§ 7, 31, 32, 33, 34, 37, ЗЭ, 40 i 77).

Jeżeli strony interesowane nie poprzestają na orzeczeniu biegłych co do wartości drzewa na spust przyjąć się mającego, co do stósownego wynagrodzenia za spólny spust i za używanie urządzeń do spustu, tudzież co do wynagrodzeń za szkody i co do kaucyi, i jeżeli porozumienie w tej mierze nie może przyjść do skutku, natenczas należy tymczasem

Część II. Dział A.

1048

zabezpieczyć kwoty określone, a strony odesłać na drogę prawa.

Zarządzeniom Władz politycznych pod względem spustów, należy mimo tego zadosyć uczynić.

§ 43. Naczelnicy gmin i Władze polityczne obowiązane są dopomagać przedsiębiorcom spustów do odzyskania drzewa na spuście zagubionego.

III. O pożarach lasów i szkodach zrządzonych przez owady.

§ 44. Przy rozniecaniu ognia i używaniu rzeczy łatwo się zapalających w lasach i na brzegu lasów, należy postępować ze ścisłą ostrożnością.

Jeżeli z zaniedbania takiej ostrożności, lub z innego przewinienia, wybuchną pożary, wówczas winowajca obowiązanym jest wynagrodzić szkodę, jaka ztąd wynikła, a nawet według okoliczności, o ile powszechne prawo karne nie ma zastósowania, może uledz karze od pięciu do czterdziestu złr. m. k., lub karze aresztu od dnia jednego do dni ośmiu.

§ 45. Ktokolwiek spotka w lesie lub na brzegu jego ogień opuszczony i nieuga3zony, według możności obowią-zany jest ugasić takowy. Kto spostrzeże pożar w lesie, winien o tern zawiadomić mieszkańców najbliższych domów, w kierunku w jakim go droga prowadzi. Ci zaś obowiązani są uwiadomić o tern natychmiast najbliższego naczelnika gminy i posiadacza lasu, lub jego straż leśną. Kto nie uczyni doniesienia o pożarze leśnym, ulegnie karze od pięciu do

piętnastu złr. m. k., albo karze aresztu od jednego do dni trzech.

§ 46. Wszystkie okoliczne wsie mogą być zawezwanemi przez posiadacza lasu, straż leśną, lub przez naczelników gminy, do gaszenia pożaru w lesie. Ludzie zawezwani powinni z narzędziami potrzebnemi do gaszenia pożaru, jako to: z osękami, motykami, rydlami, siekierami, wiadrami do noszenia wody i t. p. natychmiast spieszyć na miejsce pożaru, i najsilniejszej udzielić tam pomocy. Naczelnicy gmin

i służba lasowa powinni towarzyszyć ludziom do gaszenia

wezwanym.

Gaszeniem kierować ma znajdujący się na miejscu najwyższy urzędnik lasowy, a gdyby takiego na miejscu nie było, naczelnik gminy, w której obrębie pożar leśny się wydarzył lub jego zastępca.

§ 47. Temu, co ma obowiązek kierowania gaszeniem, należy się bezwarunkowe posłuszeństwo we wszystkich zarządzeniach, mających na celu gaszenie pożaru.

Reszta naczelników gmin i służby leśnej ma utrzymywać porządek między gaszącymi, i starać się o to, aby nakazane środki gaszenia były wykonanemi. Po ugaszeniu pożaru należy jeszcze przez jeden lub dwa dni, a według potrzeby jeszcze dłużej strzedz pogorzeliska, do czego odpowiednią liczbę ludzi ustanowić należy,

§ 4,3. Naczelnicy gmin, którzy nie przyczyniają się na wezAvanie do gaszenia pożaru w lesie, ulegną karze od 5 do 50 złr. mon. konw., ci zaś, co bez dostatecznej przyczyny -nie stawią się na wezwanie, ulegną karze od 5 do 15 złr. mon. konw., albo karze aresztu od jednego do dni trzech.

§ 49. Uszkodzenia obcego grnntu, zrządzone przy gaszeniu, wynagrodzić winien teu, dla którego korzyści gaszenie było przedsięwziętem, wyjąwszy, jeżeli poszkodowany sam przez ugaszenie został zachowany od większej jeszcze szkody. Jeżeli Władza dochodząca nie może oznaczyć szkody, zrządzonej przez przekroczenie przepisów, wydanych w celu zapobieżenia pożarom leśnym, natenczas poszkodowanych należy odesłać na drogę prawa.

§ 50. Na uszkodzenie lasów przez owady należy mieć zawsze baczne oko. Właściciele lasów lub ich służba lasowa, spostrzegłszy takie uszkodzenia, widząc oraz, iż środki przeciw temu użyte nie są dostateczne, i obawiać się należy, że to złe dotknie nawet lasów sąsiednich, obowiązani są donieść o tem Władzy politycznej, pod karą pięciu do pięćdziesięciu złr. mon. konw. Zresztą każdy ma prawo uczynić podobne doniesienie.

Część II. Dział. A,

§ 51. Władza polityczna z przybraniem odpowiednich znawców, natychmiast na uwagę wziąć powinna, czy i jakich środków użyć należy przeciw spustoszeniom przez owady, i nakazać spiesznie co potrzeba, po uprzedniem wysłuchaniu właścicieli lasówr i służby laspwej. Wszyscy posiadacze lasów, którym grozi niebezpieczeństwo, obowiązani są do spólnej pracy, i winni są posłuszeństwo zupełnie zarządzeniom Władzy politycznej, która w tym względzie nawet 4» przymusu użyć może. Koszta nonosić będą interesowani w tern właściciele w miarę przestrzeni leśnej, która w ten sposób ochronioną została.

IV. O służbie do ochrony lasów.

§. 52. Osobom, ustanowionym do zarządu lasami (§ 22), należy dodać odpowiednią straż do ochrony i dozoru lasów, według zwyczaju krajowego.

Jeżeliby co do tego powstały wątpliwości i spory, a względy publiczne tego wymagały, wtedy Władza krajowa uwzględniwszy wszystkie zachodzące stósunki, wyda odpowiednie zarządzenia.

Cała ta straż, jeżeli jest ustanowiona przez Rząd lub gminy, powinna być bezwarunkowo co do zarządu i ochrony lasów zaprzysiężoną przed Władzami politycznemi ; jeżeli zaś jest ustanowioną przez właścicieli lasów prywatnych, wtedy tylko zaprzysiężoną zostanie, jeżeli ci ostatni żądają tego dla korzyści z tern połączonych.

końcu ustawy jako za-

ua

łącznik A.

Rota przysięgi znajduje się

patrz str. 372 Zb.

O warunkach zaprzysiężenia straży leśnej ust. adm.

tcn>

53. Osoby, które d эс1 ług- 52, uważane

ochrony lasów, złożyły przy-...    ,    ^ą w służbie leśnej za straż

publiczną, używają w tym względzie wszystkich praw, opar-tjch na ustawach, służących osobom urzędowym i strażom cywilnym, i mogą w służbie nosić broh zwykłą. Każdy obo-wiązany jest zastósować się do zleceń w dawanych.

•xn

er⁴

pełnieniu służby

§ 54. Straż leśna nie może czynić użytku z broni chyba w przypadku koniecznej, usprawiedliwionej obrony.

Ażeby takowa poznaną i jako straż publiczna szanowaną być mogła, obowiązaną jest nosić w służbie ubiór służbowy przepisany, albo też wyszczególniającym sposobem odznaczać się nakryciem głowy lub przepaską na ramieniu, podaną do publicznej wiadomości powiatu.

§ 55. Straż leśna, zaprzysiężona urzędownie, obowiązaną jest wydalić z lasu każdego, kogo tylko spotka w lesie poza drogą publiczną, jeżeli obecność jego w lesie daje powód do obawy o bezpieczeństwo publiczne własności leśnej.

Jeżeli spotka kogo w lesie poza drogą publiczną z narzędziami, których się używa zwyczajnie do zbierania lub wyprowadzania drzewa (z siekierami, piłami, narzędziami ręcznemi wszelkiego rodzaju i t. p.), wówczas odbierze mu te narzędzia, jeżeli się nie może usprawiedliwić, dlaczego je z sobą wziął, i odda je na fundusz miejscowych ubogich.

Do udowodnienia wyrządzonej szkody w lesie wystarczy zeznanie zaprzysięgłego leśnego lub leśniczego, odebranie więc narzędzia wyż wspomnionego nie jest niezbędnie potrzebnem do uzyskania dowodu, w wielu zatem wypadkach nie należałoby nastawać straży leśnej na odebranie tych narzędzi, mianowicie od ludzi gwałtownych, jeżeli narażają straż leśną na szkodę cielesną.

§ 56. Jeżeli spotkany w lesie podejrzanym jest, iż popełnił przestępstwo leśne, natenczas można mu zabrać znalezione przy nim podejrzane płody leśne.

§ 57. Osoby nieznajome, schwytane na uczynku przekroczenia, lub o przekroczenie podejrzane, należy przytrzymać, osoby zaś znajome na uczynku schwytane, wtedy tylko, jeżeli się opierają straży leśnej, takową lżą, lub na nią się porywają, tudzież jeżeli nie mają stałego mieszkania, lub bardzo znacznych przekroczeń się dopuściły.

Osoby ujęte należy bezzwłocznie oddać Władzy wła

ściwej.

§ 58. Jeżeliby schwytany na gorącym uczynku zbiegł, można go ścigać także i po za lasem, i odebrać mu skradzione płody leśne.

Część II. Dział A.

V. O przestępstwach przeciw bezpieczeństwu własności leśnej.

§ 59. Naruszenia bezpieczeństwa własności leśnej, przewidziane w powszechnej ustawie karnej, będą sądzone i karane według tej ustawy.

§ 60. Oprócz przekroczeń osób, prawo służebności mających (§ 18), tudzież oprócz zakazanych a wymienionych w § 44 do § 51 czynów i zaniechań, należy uważać i karać £ :    \ jako przekroczenia leśne następujące czyny, jeżeli nie pod

padają pod zastósowanie powszechnej ustawy karnej, lub jeżeli były popełnione bez przyzwolenia właściciela lasu lub jego zastępcy, albo też wbrew ustanowionym warunkom:

1.    Zbieranie patyków, odłamków lub trzasek.

2.    Naciesanie stojącego drzewa i drzewa na tyki (żerdzie) (Stangenhölzer Jnawiercanie onegoż, nakarbowauie, łażenie na drzewa zapomocą haków żelaznych, uszkodzenia zrządzone przez wywożenie drzewa i kamieni, tłuczenie i bicie drzew i obłupywanie onychże z kory.

3.    Przywłaszczenie sobie kory z drzew leżących na ziemi, odkrywanie korzeni i drzew, korczowanie, odrębywa-nie, odcinanie i obrywanie wierzchołków, gałęzi i gałązek, tudzież osmykanie z liści.

4.    Wykopywanie, wyrębywanie lub wyciąganie i wszelkie innego rodzaju uszkodzenie młodych drzewek i krzewów, tudzież zbieranie rózg na miotły, prętów, kijów i innych drobnych gatunków krzewów.

5.    Zbieranie soków z drzewa (żywicy, terpentyny, soku brzozowego i jaworowego), owoców leśnych (nasienia leśnego, płonek, jagód), grzybów i spróchniałków, tudzież kopanie korzeni.

przy-

6. Nieuprawnione zbieranie podściołu wszelkiego rodzaju (liści, szpilek, chwastów, mchu i t. p.), w szczególności zaś zbieranie takowych siekierami i grabiami żelaznemi, właszczanie sobie ziemi, gliny, torfu, kamieni, gipsu i innych płodów mineralnych; wykopywanie darni, koszenie, ścinanie

i wyrywanie trawy leśnej, ziół i innych roślin, nie będących przedmiotem kultury leśnej.

Według § 31 rozp. miii. z 19 Styez. 1853 i ustępu У rozp. min. Stanu z 23 Styez. 1867 (dz. u. p. N. 17) Władza pow. udziela pozwolenia na dobywanie torfu.

7. Pozostawanie w lesie przeciw wyraźnemu zakazowi służby leśnej (§ 55), robienie nowych dróg i kładek, lub używanie dróg lub ścieżek już zarzuconych, robienie spustów w ziemi fEnlriesenJ, odprowadzanie wody do' lasów sąsiedzkich, zakładanie węglami i wszelkie inne używalne gruntu leśnego.

8. Nieuprawnione wpędzanie bydła do lasów obcych w ogólności, tudzież wpędzanie większej liczby innego gatunku lub innego wieku bydła, używanie paszy leśnej na innych miejscach i w innym czasie, jak jest pozwolonem.

§ 61. Kto bez uprawnienia lub bez pozwolenia, albo wbrew ustanowionym warunkom zbiera patyki i odłamki pv lesie, może być przymuszonym do pozostawienia nazbieranego już drzewa; narzędzia i przyrządy, jakie bez pozwolenia miał przy sobie, przepadają na rzecz funduszu ubogich tego miejsca, w którego okręgu czyn karygodny popełnionym został. W razie powtórnego przekroczenia, nastąpi kara aresztu od jednego do trzech dni.

§ 62. Jeżeli ani ogólne przepisy karne, ani postanowienia §§ 44 do 51 łącznie, równie jak § 6L nie mają za-gtósowania, należy czynności, które w § 60 uznane zostały za przestępstwa leśne, a zatem także przekroczenia prawo służebnictwa mających (§ 18) ukarać w miarę okoliczności winę łagodzących lub obciążających, albo naganą tylko, albo też aresztem od jednego do dni czernastu, lub karą pieniężną od pięciu do pięćdziesięciu złr. m. k.

§ 63. Jeżeli bydło do obcych lasów bez uprawnienia wpędzonem lub tamże przez niebaczność pozostawionem zostało, natenczas właściciel lasu, lub jego zastępca (straż leśna) nie ma w ogóle (§ 65) prawa zabijać go; może je tylko odpowiednim sposobom wypędzić, lub jeżeli poniósł szkodę, zająć tyle sztuk bydła, ile do wynagrodzenia szkody

swej uznaje za dostateczne. Pastuch, dodany bydłu, może być zmuszonym, aby takowe natychmiast odpędził.

§ 64. Właściciel lasu, lub jego zastępca, winien jest pogodzić się z właścicielem bydła zajętego w przeciągu dni 8, albo też równocześnie z doniesieniem o czynności ulegającej karze, jaka przez wpędzenie bydła popełnioną została, do Władzy w tej mierze właściwej (§ 68), wnieść oraz żądanie swojo o wynagrodzenie szkody, w przeciwnym zaś razie zwrócić bydło zajęte. Do szkody, która ma być wynagrodzoną, policzyć należy także wydatki, poniesione przez zajęcie i zaopatrywanie bydła zajętego (w szczególności zapłatę ludziom użytym i potrzebnym do zapędzenia bydła).

Bydło zajęte zwrócić należy także i wtedy, jeżeli jego właściciel stósowne przedstawi zabezpieczenie. Jeżeli właściciel bydła zajętego jest nieznajomym, lub nie popełniono czynu ulegającego karze, wówczas winien poszkodowany w razie rzeczonym wnieść przed sędziego cywilnego żądanie o wynagrodzenie szkody.

§ 65. Jeżeli nie można zająć kóz, owiec, świń i drobiu, natenczas wolno takowe zastrzelić, co jednak przy ukaraniu winowajców odpowiednio uwzględnić należy. Bydło zabite należy zostawić właścicielowi onegoż na miejscu.

§ 66. Jeżeli będzie udowodnionem, iż bydło tylko przez ukrycie w sąsiednim lesie scbronionem być mogło przed grożącem niebezpieczeństwem (przed zaspami śnieźnemi, gwałtowną burzą, gradem i t. p.), natenczas wpędzenie bydła nie ulega karze. Uszkodzenia przez to wyrządzone należy jednakże wynagrodzić.

§ 67. Pastuchy, działający wbrew przepisom leśnym, karanymi będą według § 62.

Ktokolwiek

zrywa, lub w jakibądź sposób uszkadza albo psuje znaki, służące do ogrodzenia, winien wynagrodzić szkodę, i oprócz tego ulegnie karze aresztu od 1 do dni 3, lub kaize pieniężnej od 5 do 15 złr. m. k., jeżeli przez to nie popełni czynu, podlegającego karze według powszechnej ustawy karnej.

Lasy.— Ustawa lasowa.

1055

§ 68. Postępowanie względem wszystkich tych karygodnych czynów, popełnionych przeciw bezpieczeństwu własności leśnej, które ulegają karze według powszechnej ustawy karnej, prowadzić będą Sądy karne stósownie do istniejących ustaw.

Jeżeli zaś takie czyny nie są czem innem, jak tylko wyżej wyrażonemi przekroczeniami leśnemi (§§ 50—67, lub też przekroczeniami przepisów wydanych co do spustu drzewa i urządzeń do spustu (§ 44), natenczas postępowanie karne i osądzenie przestępców należy do Władz politycznych, równie jak to jest postanowionem względem przekroczeń posiadaczy lasów (§ 18), tudzież względem czynów i zaniechań zakazanych w § 44 aż łącznie do § 51.

Przy wyznaczania terminu dochodzeń przestępstw lasowyeh zważać na to należy, aby służba lasowa nie doznała uszczerbku i straż lasowa z powodu tych dochodzeń jak najmniej od swego zatrudnienia odciąganą była. (Resk. min. sp. wew. z d. 16 Paźdz. 1874 L. 4217).

Według rozp. min. z dnia 20 Czerwca 1853 r. L. 14552 kary pieniężne z tego powodu nałożone wpływać mają do funduszu kultury krajowej, strony zatem kary wspomnione do Urzędów poborowych opłacać powinny. Fundusz ten zostawał pod zarządem Władz administracyjnych, lecz na mocy najw. postanowienia z 3 Marca 1868 wpływać miały kary za przekroczenia ustawy polowej i lasowej do funduszu kultury krajowej ( Landeskultur fond), pod samoistnym zar/.ądetn Wydziału krajowego zostawać mającym, pod warunkiem, że fundusz ten tylko na cele kultury krajowej użytym być może.

Odebranie funduszu kultury krajowej, który powstał z kar za przestępstwa lasowe i polne, w zarząd Wydziału krajowego nastąpiło dnia 30 Maja 1868 w skutek rozp. min. roln, z 11 Marca 1865 L. 502/119. Wydział krajowy otrzymał w papierach wartościowych 87.250 złr. w mon. konw. i 5 zł. 57\a et. wal. austr. Od tego czasu nastąpiła co do poborów tego funduszu ta zmiana, że według § 57 ustawy polowej z 17 Lipca 1876 (dz. u. kr. N. 28) kary za przestępstwa połowę wpływają na utworzenie lub zapomogę funduszu pożyczkowego odnośnej gminy, za to według § 73 ustawy wodnej z dnia 14 Marca 1875 (dz. u. kr. N. 38) wpływają kary pieniężne nałożone w wykonaniu ustawy wodnej do funduszu kultury krajowej. Według sprawozdania Wydziału krajowego o budżecie krajowym na rok 1884 L. 30753 ex 1883 spieniężono w r. 1878 i 1879 wszystkie efekta funduszu kultury krajowej, a mianowicie: 1) 5% książeczkę galic. kasy oszczędności na 197 zł. 85 et., 2) 6°/₀ listy galic. Banku hypotecznego

w imiennej wartości 15.600 złr., 3) 6°f₀ obligaeye pożyczki krajowej z r. 1873 w im. wart. 17 600 złr., 4) 5°|₀ obJig. indemn. w im. wart. 100 złr., mon. konw. razem 33.497 zł. 85 ct. i z 6% lokacyi bankowej na rachunku bieżącym kwotę 9.420 zł. 45 et, na pokrycie potrzeb funduszu krajowego, które-to efekta na mocy uchwały Sejmu z 17 Lipca 1880 w takiej samej imiennej wartości i kapitał podniesiony w takiej samej wysokości fundusz krajowy zwrócić winien funduszowi kultury krajowej z odsetkami, które na rok 1884 wynoszą

2381 zł. 56 ct.

(Przypisek Autora).

§ 63. Śledztwo przeciw takim przekroczeniom rozpocząć i przeprowadzić należy nietylko na żądanie poszkodowanego, albo na doniesienie czy to publiczne, przez gminę, czy też przez osobę prywatną, ustanowionego i urzędownie zaprzysiężonego urzędnika lub sługi do dozoru lasów, pól, winnic i tym podobnych, (personal dozoru leśnego § 52, Stróże pól, ogrodów i winnic), dalej na doniesienie urzędnika lub sługi powszechnych Władz bezpieczeństwa, w szczególności żandarmów i strażników skarbowych, lecz i wtenczas także, gdy Władza polityczna w jakikolwiekbądź inny sposób otrzyma wiadomość o popelnionem przekroczeniu leśnem.

§ 70. Rzeczonym osobom wolno czynić doniesienia podobne pojedynczo za każdym razem osobno, ustnie lub na piśmie, albo też w wykazie co miesiąc podać się mającym do Władzy politycznej tego okręgu, w którym przekroczenie popelnionem zostało; któryto wykaz wypełnić należy według załącznika na końcu ustawy pod B.

Zgodnie z temi wykazami nie będzie się nawet prowadzić formalnego protokołu przy śledztwie karnem, jak najspieszniej się rozpocząć mającem, lecz należy śledztwo to w głównych tylko punktach zamieścić według załącznika C w rejestr karny, a stronom interesowanym na żądanie zamiast odpisów wyroku, wydać wyciąg z tego rejestru.

§ 71. Przeciw wyrokom wydanym z powodu takich przekroczeń, tudzież z powodu przekroczeń posiadaczy lasów (§ 18), niemniej z powodu czynów i zaniedbań zakazanych w §§ 44 aż łącznie do 51, dozwolone są do Władz politycz-

nych wyższych te środki prawne, jakich dopuszczają ustawy istniejące o przekroczeniach (§ 77).

§ 1. Przez zadawnienie ustaje dochodzenie i kara za ulegające karze czyny lub zaniechania, ’które według patentu z dnia 3 Grudnia 1852 stanowią przestępstwo ustawy leśnej i nie podlegają postępowaniu według ogólnej ustawy karnej — jeżeli obwiniony w przeciągu sześciu miesięcy od dnia popełnionego przestępstwa pod śledztwo nie był podciągniętym.

§ 2. Ażeby zadawnienie miejsce miało, niepotrzebne jest wypełnienie warunków w § 531 og. ust. karnej z dnia 27 Maja 1852 L. 127 Dz. pr. państ. pod а) Ъ) przepisanych. (Rozp. min. z d. 3 Maja 1855 r. Dz. pr. państ. N. 84).

(Te warunki § 531 są: a) sprawca nie powinien mieć z przestępstwa żadnego już więcej pożytku; Ъ) o ile natura karygodnego czynu tego dozwala, musiał był szkodę wynagrodzić; c) nareszcie nie powinien był w czasie na przedawnienia oznaczonym popełnić ani zbrodni, ani wykroczenia, ani przestępstwa).

Prośby w drodze łaski wniesione jako rekursa są uważane; z urzędu zaś uwzględnia się przedawnienie, jeżeli orzeczenie nie jest prawomocnem, gdyby zaś orzeczenie już było prawomoenem, przedstawienie tylko o tyle uwzględnionem zostanie, że służyć ma za podstawę do zmniejszenia kary, orzeczone zaś kwoty jako wynagrodzenie szkody zmniejszone być nie mogą (rozp. min. z dnia 4 Czerwca 1854 r. do L. 5137).

VI. O postanowieniach co do wynagrodzenia szkody w lasach zrządzonej.

na-

§ 72. Ktokolwiek stał się winnym czynu karygodnego przeciw bezpieczeństwu własności leśnej, powinien wynagrodzić pokrzywdzonemu posiadaczowi lasu wszelką szkodę, a zatem nietylko wartość produktu leśnego, jakiego go pozbawił, lecz także pośrednią szkodę, którą wyrządził przez ruszenie lub zmniejszenie siły produkcyjnej lasu.

68

■Właściciele lasów, którym wynagrodzenie szkody w lasach wyrządzonej w pewnej kwocie przez Władzę przysądzonem zostało, mają po*upływie czasu do wniesienia rekursu przeznaczonego, albo po rozstrzygnięciu rekursu o ściągnięcie kwoty przysądzonej z odwołaniem się na prawomocne orzeczenie wnieść prośbę, gdyż tylko na podstawie takiej prośby środki przymusowe przeciw zasądzonym szkodnikom zarządzone być mogą (rozp. Rządu kraj. krak. z dnia 10 Stycznia . 1858*r. do L. 36741).

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział A.

§ 73. Ażeby Władze poznać mogły z zupełną pewnością wysokość szkody, obowiązaną jest służba leśna oceniać rodzaj i wysokość szkody, według zasad wyłuszczonych w załączniku D. na końcu tej ustawy.

Szczegóły, podane przez dozorującą służbę leśną, potwierdzi lub sprostuje przełożony nad nią urzędnik leśny.

§ 74. Jeżeli dozorująca służba leśna nie zostaje pod kierunkiem urzędników leśnych, lub jeżeli doniesienie o poszkodowaniu uczynią inne osoby, nie zaś wspomniona służba dozorująca, natenczas Władza polityczna powołać winna do oszacowania szkody jednego z najbliższych urzędników leśnych, lub w braku takich urzędników innego znawcę bezstronnego, który osobną na to przysięgę złożyć ma.

§ 75. Jeżeli powstaną ważne wątpliwości przeciw prawdziwości oszacowania szkody, wówczas Władza polityczna obowiązaną jest zarządzić przez swego delegata zbadanie i oszacowanie szkody na miejscu przez wybranych do tego bezstronnych i zaprzysiężonych biegłych, których przy tej czynności prawidłowo i ile możności dwóch być powinno.

§ 76. W każdym okręgu Władzy politycznej, a według potrzeby nawet w osobnych jego częściach, obowiązane są Władze polityczne, w porozumieniu ze znawcami zaraz po ogłoszeniu niniejszej ustawy, ułożyć taryfę wynagrodzenia szkód leśnych, według zasad, wyrażonych w załączniku D, mającą służyć za podstawę przy oznaczeniu wynagrodzenia. Taryfę tę zmienić należy, jeżeli w biegu czasu ceny drzewa doznały znacznej zmiany, jednakże wolno jest poszkodowanym udać się na zwykłą drogę prawa, jeżeli w szczegółowych wypadkach żądają większego, aniżeli taryfą oznaczonego wynagrodzenia za szkodę i sądzą, że takową udowodnić mogą.

VII. O toku instancyj.

§ 77. Ktokolwiek mieni się być pokrzywdzonym przez rozporządzenie wydane na mocy niniejszej ustawy leśnej przez niższą Władzę polityczną, może przeciw onemuż założyć rekurs do wyższej Władzy politycznej. Jeżeli rozporzą-

Lasy. — Ustawa lasowa.

1059

dzenie rekurowane obejmuje w sobie nałożenie kary (§§ 2 do 18, 41, 44, 45, 48, 50, 60, 61, 62 i 67), natenczas § 71 ma wejść w zastósowanie.

Zresztą stanowią się następujące przepisy co do odwołań, pozwolonych niniejszą ustawą :

a) Jeżeli wydanie rozstrzygnienia przysługiwało Władzy politycznej najniższej (§§ 9, 18, 23, 24), wówczas re-kurs założonym być musi do Władzy politycznej krajowej, a w trzeciej instancyi do Ministerstwa spraw wewnętrznych, które atoli zawsze, więc także i w przypadkach pod bj, c) i dj wyrażonych, rozstrzygać będzie tylko w porozumieniu z Ministerstwem kultury krajowej i górnictwa.

Z powodów ważnych, do których w szczególności należy uniknienie kosztów, może Władza obwodowa otrzymać od Władzy krajowej ogólne lub szczegółowe upoważnienie do rozstrzygania zamiast niej w drodze delegacyi; rekurs przeciw temu rozstrzygnieniu musi być wniesionym do Ministerstwa, jednakże przez Władzę krajową, która swoje opinię przyłączy.

b)    Jeżeli Władza obwodowa powołaną jest do rozstrzygnienia w pierwszej instancyi (§§ 2, 9, 20, 25, 26, 30), natenczas rekurs idzie do Władzy krajowej i do Ministerstwa spraw wewnętrznych.

c)    Jeżeli pierwsze rozstrzygnienie zostawione jest Władzy politycznej krajowej (§§ 21, 26, 30), natenczas dalszy rekurs tylko do rzeczonego Ministerstwa ma miejsce, od którego dalsze odwołanie nawet w tym przypadku jest niemożliwem, jeżeli

dj jemu pozostawionem zostało prawo rozstrzygania bezpośredniego (§§ 2, 26 i .30).

Co się tyczy Władzy, do której, tudzież czasu, w którym rekurs podanym być ma, obowiązują w tym przedmiocie ogólne przepisy polityczne.

68*

A. Rota przysięgi dla służby leśnej. Przysięgam, iż zawsze z jak największą starannością i wiernością strzedz i chronić będę powierzonej dozorowi memu własności leśnej, iż bez względu na osobę doniosę sumiennie o wszystkich tych, którzy w jakibądź sposób szkodę w niej wyrządzić usiłują, lub w rzeczy samej szkodę wyrządzają; iż w miarę potrzeby zajmę im sposobem prawem przepisanym rzeczy lub przytrzymam ich samych; iż niewinnego fałszywie nie oskarżę, ani пай podejrzenia nie rzucę; iż wszelką szkodę ile możności oddalać, a wyrządzoną szkodę sumiennie i według najlepszej wiadomości swojej doniosę i oszacuję, równie jak jej wynagrodzenia w drodze prawem wskazanej żądać będę ; iż wypełnienia obowiązków swoich bez wiedzy i pozwolenia przełożonych swoich, wyjąwszy nieuchronną przeszkodę, nigdy nie zaniedbam i z powierzonego mi dobra, każdego czasu należyty rachunek zdawać będę. Tak mi Panie Boże dopomóż!

Bj Wykaz miesięczny

przekroczeń przeciw bezpieczeństwu własności lasów i przestępstw leśnych, które podpisany w ciągu miesiąca......podał do wiado

mości Urzędu (Władzy) .

Liczba porządkowa

Imię i nazwisko, stan, rzemiosło, lub zatrudnienie i zamieszkanie obwinionego

Oznaczenie przekroczenia, o które obwiniony został oskarżonym

Czas (dzień i godzina), kiedy i miejsce, gdzie przekroczeniepopełnio-nem zostało

spotkał zaskarżonego, czy tenże schwytanym został na gorącym uczynku, lub obwinionym staje, z innych spostrzeżeń ; czy i którzy świadkowie zeznać to mogą, czy obwiniony przytrzymanym został, czy dał zastaw i t. p.

-oz

¥.2

ilg

•-» SI

te- ° ^

ф -4-J

tS3 03

ГЗ и O

œ

h*

•H U N

•”.-h 2

*/l I*

Uwaga

eSVg

*o

Kto

's £ 02

Cy Wykaz kar

za przekroczenia przeciw własności lasów i przestępstwa leśne, które

w Urzędzie (u Władzy)

podpadły pod śledztwo karne.

Liczba porządkowa

Imię i nazwisko, wiek, stan, rzemiosło lub zatrudnienie i zamieszkanie obwinionego.

Imię i nazwisko, wiek, stan, rzemiosło i zamieszkanie osób występujących jako oskarżyciele, poszkodowani lub donosiciele

Oznaczenie przekroczenia, o które obwiniony zaskarżonym jest

Dokładne wyszczególnienie świadków, którzy za i przeciw zaskarżonemu zeznali.

2 ó

VQ П0

»f NI 'S o -*-*

*02    • cc

O . O Д N

J~-2

rH^j 0)i

•Sg*R

О *ч «

t>> Ф'⁴ o> N a Ф T3 o •Д es •»■*

ö

1^0 |s* I S

О Рч

fcQ I *h <02 Ф⁴

ega

ru

O >

I “ s I i ■ ».§■

>* • ,Fn

«3

NJ^

■ a^

ö^ö s.* * STÄ-2

s a

Рч ф

• rH

.2

Uwaga

Sä-S 2

2 Ph

Ф⁴

N a

•■© T3

1Д

EH^ §

g>

N

П0

Ы)

tS

fe

D. Zasady, według których taryfa wynagrodzenia szkód leśnych ща być sporządzoną i szkoda wynagrodzoną.

§ 1. Przy ustanowieniu taryfy wynagrodzenia szkód leśnych, należy rozróżnić gatunki drzewa, jakoto : 1 Drzewo opałowe (na opał zwyczajny, na głownie, węgle, do czyszczenia rudy, na szczypy) i 2. Drzewo budulcowe i wyrobowe (pnie, krąglaki, kloce, drzewo użytkowe i na sprzęty, do machin it. d.). Te dwa główne gatunki należy według rodzajów drzew, jakie w pewnem miejscu najwięcej na uwagę zasługują, ściągając w jeden oddział wszystkie te, które prawie równą wartość mają, rozróżnić na : a) gatunek najlepszy, b) średni, i c) najpośledniejszy. Za każdy z tych gatunków należy oznaczyć ceny leśne średnie, i to raz za jednę, a przy bardzo niskich cenach drzewa, za więcej dziesiątych części metra sześciennego miąższości drzewa ( Holzmasse)

Część II. Dział A.

(po odciągnieniu kosztów za ścięcie i obrobienie (Aufarbeitung), a powtóre też ceny za miejscową objętość - drzewa (für die Räummasse). Pierwsze-ceny odnoszą się do drzew stojących i jako pnie krągłe, mogących być łatwo ocenio-nemi przy doliczeniu kosztów obrobienia. Drugie ceny odnoszą się do drzew ściętych i już obrobionych, o ile takowe z powodu przekształcenia swego i wydarzających się przytem odpadków nie łatwo dadzą się wyrazić w cenie pni krągłych. Drzewo skradzione podczas obrabiania i przyrządzenia go ma być uważanem tak, jak gdyby było już zupełnie obro-bionem lub przyrządzonemu

§ 2. Ceny leśne średnie innych produktów leśnych, sprzedawanych w pewnych miejscach po stałych cenach, również oznaczonemi być mają według zwykłych miar, tak z policzeniem kosztów wyrobu, jak bez tychże. Taryfy obejmować winny także pospolity zarobek dzienny wyrobnika zwykłego, płacę za przywóz, i wartość jednego morga paszy, według przyjętych głównych klas jej jakości.

§ 3. W razie kradzieży drzewa, wynagrodzoną być ma szkoda zawsze według cen w taryfie oznaczonych, jeżeli przytem nie obcięto lub nie odłamano wierzchołków, konarów lub gałęzi, albo jeżeli nie powybierano albo nie uszkodzono młodych drzewnych roślin. Wspomnione ceny płacone będą: 1 pojedynczo, za a) drzewo już ścięte i obrobione, lub przeznaczone do ścięcia, lub przypadkowo leżące na ziemi, albo drzewo złamane; Ъ) za drzewo i żerdzie suche lub przygłuszone, albo jeszcze rosnąć mogące, jeżeli je wyjęto ze stanu zwartego, a nie należą do gatunków szczególnie cennych, gdzieniegdzie tylko się znachodzących ; c) za korczowanie pniaków, jeżeli doły przez to poczynione znowu zostały wyrównane, a pniaki nie były potrzebne jako środek zabezpieczający, i nie spodziewano się, iż na nowo puszczać będą. 2. Półtora razu, za a) drzewa i tyki jeszcze rosnące, jeżeli dwa lub więcej obok siebie wyjęte zostały z miejsca zwartego, a przez to, oprócz przerzedzenia, nic więcej się nie stało, lub jeżeli je pojedynczo wyjęto z miejsca przerzedzonego; b) tu i owdzie pozostawione młode pnie i

drzewa wysokopienne (Lassreidel und Oberhölzer) lub drzewa szczególnej wartości, znajdujące się tylko gdzieniegdzie w zwartych miejscach w poślednim gatunku; c) za korczo-wanie pniaków, jeżeli pod 1 wzmiankowane łagodzące okoliczności tylko po części zachodzą. 3. Podwójnie, za a) drzewa i tyki rosnące, jeżeli dwa lub więcej jedno przy drugiem wyjęto z miejsc przerzedzonych, lub tyle z miejsc zwartych, że przez to powstanie stan więcej niż stan przerzedzony ; Ъ) za pozostawione tu i owdzie młode pnie i drzewa wysokopienne, lub drzewa szczególnej wartości znajdujące się tylko gdzieniegdzie w miejscach zwartych w dobrym gatunku; c) za korczowanie pniaków, jeżeli okoliczności pod 1 wyszczególnione wcale nie mają miejsca. Za drzewo budulcowe i materyałowe należy zresztą ceny taryfowe liczyć tylko przy płacy pojedynczej. Przy płacy w kwotach pojedynczych, półtorarazowych lub podwójnych, należy przewyżki za takowe obliczać tylko według cen najlepszych gatunków drzewa opałowego. Koszta za przywóz, jeżeli są jakie, wynagrodzić należy osobno posiadaczowi lasu.

§ 4. W razie uszkodzeń zrządzonych przez narębywąnie i zaciosywanie drzew lub żerdzi stojących, przez nawiercanie takowych, przez zakrążanie , przez łażenie na drzewa za-pomocą żelazek podczas wywożenia drzew i kamieni, przez obijanie drzew, lub przez odkrywanie ich korzeni, kwota wynagrodzenia obliczoną będzie według dziesiątej części wartości całej miąższości pnia. (Schaftholzmasse). Ta kwota wynagrodzoną być mająca ustanowioną zostanie w czwartej części całej miąższości pnia (Schaftholzmasse), jeżeli drzewa i tyki stojące z kory w jakibądź sposób odarte zostały. Jeżeli szkoda wyrządzoną była przez odrębanie, ścięcie, lub oderwanie wierzchołków, konarów lub gałęzi, czy to z liściem lub szpilkami, czy też bea takowych, wówczas szkoda wynagrodzoną być ma według kwoty, odpowiadającej gatunkowi i podwójnej sześciennej mierze drzewa, w którem szkodę wyrządzono (des gefrevellen Holzes). Jeżeli się zaś obawiać należy, iż uszkodzenie może zupełnie wstrzymać przyrost pni nadwerężonych, wówczas rze-

czone kwoty płacone być mają półtoracznie, a nawet podwójnie, jeżeli jest obawa, iż pnie uszkodzone zupełnie uschną. Pręciki na miotły, pręty, wicie, kije, słabe laski obręczowe, policzone będą jako chrust, jeżeli je wzięto z drzewa leżącego, ą oraz nie ma dla nich ustanowionych cen osobnych; jeżeli zaś wzięte będą z pni lub tyk stojących, policzone będą jako ścięte konary i gałęzie; jeżeli nakoniec młode pieńki w ten sposób użytemi będą, natenczas policzyć je należy jak młode rośliny drzewne. Grubsze laski obręczowe policzone będą za drzewo wyrobowe. Jeżeli przy odarciu kory, kora nie była odebraną przestępcom, natenczas osobno wynagrodzoną być ma. Jeżeli nie są oznaczone pewne ceny kory, wówczas za każdy metr sześcienny stałej masy kory, której na osobny cel użyć można, lub za ułamki tej ilości, bez względu czy była zdjętą z drzew stojących czy leżących, wynagrodzić należy podwójną wartość metra sześciennego a względnie odpowiednich części ułamkowych najlepszego gatunku drzewa opałowego, rodzaju odpowiedniego.

Przez wyrażenie „gefreveltes Holz“ (drzewo uszkodzone), należy rozumieć miąższość oderwanych lub odciętych gałęzi (Astholz-masse) nie zaś miąższość uszkodzonego, lub zranionego pnia (Schaft-holzmasse) (rozp. min. z dnia 31 Października 1873 L. 5707 Mayrhofer str 448.)

§ 5. Za każdy metr kwadratowy ziemi, na którym dopuszczono się kradzieży lub uszkodzenia młodych drzewek, zapłacić należy tytułem wynagrodzenia szkody za drzewka mające lat dwa lub mniej cenę 0*005 metra sześciennego, za drzewka starsze niż dwa aż do sześciu lat włącznie, cenę 0*003 metra sześciennego, a za drzewka mające więcej niż 6 lat cenę, 0*01 metra sześciennego stałej masy drzewa opałowego średniego gatunku i według taryfy ustanowionej dla drzewa stojącego.

Ułamki metra kwadratowego i ułamki centa brać należy za całość. Rzeczona kwota wynagrodzenia policzona być ma pojedynczo, jeżeli młode drzewka skradziono lub uszkodzono po jednej sztuce, jeżeli pozostałe nieuszkodzone drzewka znajdują się jeszcze dość gęsto a uprawa zarośli,

w której uszkodzenie nastąpiło, nie spowodowała nadzwyczajnych wydatków; jeżeli zaś wspomnione okoliczności, szkodę zmniejszające, albo tylko w części, albo wcale nie zachodzą, policzyć należy wynagrodzenie w kwocie pojedynczej lub podwójnej. (Według brzmienia rozp. m. z 17 Kwiet. 1876 d. u. p. N. 64 i rozp. z 5 Sierp. 1878 d. u. p. N. 109).

§ 6. Za przywłaszczone soki z drzew (żywicę, terpentynę, sok brzozowy, lub jaworowy), za owoce leśne (nasiona leśne, płonki, jagody) grzyby albo czer (próchno) (BaummoderJ należy zawsze opłacać wynagrodzenie pojedyncze. Jeżeli wspomnionych przedmiotów nie odebrano przestępcom, a ceny ich nie są oznaczone, natenczas policzyć należy za każdą osobę, spotkaną przy zbieraniu, tudzież stósownie do ilości nazbieranego produktu, a to za żywicę i terpentynę, kwotę wynoszącą pospolity zarobek dzienny dwa do ośm razy wzięty; za inne soki z drzewa, owoce leśne, grzyby i czer (Baummoder), policzyć należy jako wynagrodzenie czwartą część aż do całości pospolitego zarobku dziennego. Jeżeli przy kradzieży soków z drzewa, owoców leśnych, grzybów iczeru nastąpiło uszkodzenie drzew przez nawiercenie, narąbanie i t. p., natenczas szkodę tę osobno wynagrodzić należy.

§ 7. Za osmykne liście, za podściółkę, ziemię, glinę, torf, kamienie, gips, darń, wykopane korzenie, trawę leśną i zioła, jeżeli te płody nie zostaną odebrane przestępcom, a nie ma cen na nie oznaczonych, policzyć należy od każdego brzemienia , czyli od tej ilości, którą osoba dorosła średniej siły bez nadzwyczajnego natężenia z lasu wynieść może, wartość czwartej części pospolitego zarobku dziennego. Jeżeli rzeczone płody wywiezione będą zapomocą wozów, wówczas należy ciężar ocenić podług brzemion. Kwota wynagrodzenia, obliczona według taryfy lub poprzednich prawideł, opłacaną będzie : aj pojedynczo, za liście osmykane, jeżeli liść z drzew leżących lub z pojedynczych gałęzi stojących drzew starszych obranym został ; półtora razy tyle, jeżeli znaczna część korony drzew starszych, lecz mniej jak połowa gałęzi, lub jeżeli pojedyncze gałęzie

1066

Część IL Dział A.

młodych pili osmykane były ; podwójnie zaś, jeżeli stojące starsze drzewa do połowy lub nad połowę, a młode pnie nad trzecią część z liści obrane zostały; b) pojedynczo, jeżeli skradzioną została podściółka, lecz nie była zebraną zupełnie na żadnem miejscu, jeżeli do zbierania nie były użyte grabie żelazne lub motyki lub inne narzędzia ostre, jeżeli drzewostan nie jest jnż młody, ani też przeznaczony do odmłodzenia, jeżeli krótki czas przedtem nie było w nim przejębu, jeżeli grunt jest lepszego gatunku, lub jeżeli podściół znajduje się w nadzwyczajnej ilości; półtora razy tyle, jeżeli jeden z tych, lub dwa warunki nie są dopełnione, jeżeli zaś więcej warunków nie jest dopełnionych, podwójnie; c) pojedynczo, jeżeli przywłaszczone będą: ziemia, torf, glina, kamienie, gips, darń, trawa, zioła, lub przy zakazanem kopaniu korzeni, jeżeli przez to grunt nie został zmieniony ze szkodą ; półtora razy tyle lub podwójnie, jeżeli taka zmiana zrządzoną została, w miarę tego, jak jest większą lub mniejszą.

§ 8. Za każdy metr kwadratowy gruntu leśnego, który zostanie zmienionym szkodliwie przez otworzenie nowych lub używanie zaniechanych już dróg lub ścieżek zaniedbanych, przez założenie spustów (żłobów ziemnych itp.), przez niepozwolone odprowadzanie wody, założenie węglarń i t. d., może być na wynagrodzenie . żądaną cena metra kwadratowego paszy takiego gruntu, jaką miał grunt leśny przed szkodliwą jego zmianą. Jeżeli się obawiać można dalszego rozszerzenia powstałych ztąd złych skutków, wówczas opłacić należy tę kwotę półtora razy lub podwójnie w miarę tego, jak obawa szkody jest mniejszą lub większą. Uszkodzenia drzew stojących i młodych drzewek, które się wydarzają przy takich szkodliwych zmianach gruntu leśnego lub przez kradzież, wyszczególnione w poprzedzającym § 7, osobno wynagrodzone być winDy.

§ 9. Od każdej sztuki bydła, które bez uprawnienia, lub nad oznaczoną liczbę, rodzaj lub klasę wieku, lub w miejsca zagajone i w czasie zakazanym wpędzonem będzie do lasów obcych, można żądać tytułem wynagrodzenia cenę :

od konia, muła lub osła, przynajmniej półwyrosłych .    025

. 0-20

. 0-13 . 0-10 . 0-06 . 0-02 . 0*03 . 0-01

od niedorosłych do połowy .... od sztuki bydła rogatego najmniej półwyrosłego od niedorosłego do połowy .... od kozy lub kozła, bez różnicy .

od świni.......

od owcy .    .    .    .    .

od jednej sztpki drobiu ... sześciennego metra miąższości drzewa na pniu będącego, opałowego średniego gatunku i jakie w tej,, lub jeżeli są golizny (Blossen), w pogranicznej części lasu, znajduje się przeważnie, lub na większą uwagę zasługuje, przypuszczając atoli, że cena drzewa nie wynosi mniej jak pięć i pół centa za jedne dziesiątą sześciennego metra miąższości drzewnej. Jeżeliby ta cena była jeszcze niższą, wówczas za każdą je-dnę dziesiątą sześciennego metra miąższości drzewnej żądaną być może kwota wynagrodzenia pięć i pół centa a. w. Wyszczególnione wynagrodzenie opłacane będzie półtora razy, jeżeli miejscami zagajonemi są bardzo młode zarośla naturalne lub uprawy, lub też jeżeli tyle bydła na paszę wypędzono, ile tego gospodarstwo leśne dozwala, lub jeżeli gatunek ziemi, stan pogody, jakoteż udowodnione dłuższe trwanie lub powtarzanie takiego nieuprawnionego wpędzania sprowadzą większe uszkodzenie ; podwójnie zaś, jeżeli zachodzą dwie lub więcej takich okoliczności obciążających. Osobnego wynagrodzenia za uszkodzone młode drzewka i zniszczone uprawy, oprócz powyższych kwot żądać nie można. Wolno jest jednakże skarżącemu żądać jednego lub drugiego.

W razie kilkakroć powtórzonego nieuprawnionego wpędzania bydła, należy przy obliczaniu wynagrodzenia szkody taką ilość bydła przyjąć za podstawę rachunku, jaka wypadnie z sumy wszystkich przy każdem wpędzeniu z osobna spostrzeżonych sztuk. (Rozp. min. z dnia 1. Sierpnia 1871 3781 Mayrhofer str. 450).

§ 10. W razie uszkodzeń, które w poprzedzających paragrafach nie są szczegółowo wyrażone, należy wynagro-

dzenie pojedyncze lub wielokrotne oszacować według podstaw, które dla podobnych uszkodzeń poprzednio były oznaczone.

§ 11. Jeżeli przywłaszczone produkta leśne zostały zwrócone właścicielom lasów, natenczas można tylko żądać takiej kwoty tytułem wynagrodzenia, którąby opłacić wypadło oprócz rzeczonej pojedynczej kwoty.

b) O Władzach w sprawach leśnych.

aa) O Władzach i ich zakresie działania w ogólności.

Najwyższą w sprawach leśnych Władzą jest Ministerstwo rolnictwa; zakres jego działania w tych sprawach obejmuje według rozporządzenia z dnia 29 Stycznia 1868 dz. ust. państ. N. 12 wykonanie ustawy leśnej jako też policyi leśnej i polowej ; najwyższe kierownictwo nauki rolnictwa i leśnictwa.

Orzeczenia w sprawach karnych dotyczących kultury lasowej wydaje w najwyższej instancyi Ministerstwo spraw wewnętrznych w myśl § 3 rozp. z dnia 3 Kwietnia 1855 r. (dz. ust. państ. N. 61) i najw. postanowienia z d. 1 Stycznia 1869 (rozp. min. z d. 14 Lutego 1869 dz. ust. państ. N. 22).

Co do pytania, czy przeciw dwom równobrzmiącym orzeczeniom w sprawach karnych lasowych niższe Władze rekursa do Ministerstwa przedkładać mają, oznajmiono reskr. min. z d. 7 Lutego 1859 L. 32514, że żadna niższa Władza nie jest uprawnioną rekurs do wyższej Władzy wniesiony odrzucić we własnym zakresie działania, że przeto rekursa przeciw dwom równobrzmiącym orzeczeniom karnym w sprawach przekroczeń lasowych do rozstrzygnięcia trzeciej instancyi przedłożone być mają, (Stubenrauch N. 17), późniejszym zaś reskryptem z dnia 6 Marca 1873 L. 16341 oznajmiono, że w myśl § 71 ust. lasowej i § 1 ustawy z dnia 23 Lipca 1871 (dz. ust. państ.

N. 82) niedopuszczalne rekursa przez niższe Władze, do których wpływają, bezzwłocznie zwrócone być mają, ż e jednak Ministerstwo, jako najwyższa dozorująca i kierująca Władza sobie zastrzega zarządzić przedłożenie aktów we wszystkich wypadkach, w skutek nadesłanych bezpośrednio zażaleń, jeżeli uzna, że są do tego powody.

Od 1 Maja 1872 przeszła na Ministerstwo rolnictwa administracya lasów i dóbr górniczych zakładów Państwa z wyjątkiem salin i dóbr funduszu religijnego i naukowego. (Rozp. z dnia 14 Kwietnia 1872 L. 1560).

Drugą instancyą w sprawach kultury krajowej, do których właśnie sprawy lasowe należą, są Namiestnictwa. (Rozp. z dnia 19 Stycznia 1853 dz. ust. państ. N. 10).

Pierwszą instancyą są Starostwa powiatowe. W sprawach lasowych należy do nich szczegółowo:

1.    Wykonanie odnośnych przepisów i poleceń otrzymanych od wyższych Władz ;

2.    rozstrzyganie w pierwszej instancyi we wszystkich wypadkach, które wyższym Władzom lub Sądom zastrzeżo-nemi nie zostały-;

3.    wykonanie przepisów policyi lasowej;

4.    zapobieganie uszkodzeniu osób i własności, przy zaszłem zaś uszkodzeniu przez pożary, powodzie i inne rozległe klęski elementarne, powstrzymanie szerzenia się klęski, udzielenie pomocy potrzebującym jej, zbadanie wielkości i przyczyny szkód, usunięcie ich szkodliwych skutków i pociągnięcie przestępców prawa do śledztwa i kary. (Rozp. z dnia 19 Stycznia 1853 dz. ust. państ. N. 10).

Do tych Władz należy także załatwianie sporów między gospodarzami lasowymi, a personalem pomocniczym i robotnikami ze stósunku służbowego lub najmu wynikłych, jeżeli podczas trwania tego stósunku lub co najpóźniej w 30 dni po jego zakończeniu wytoczone zostaną. (Rozp. min. z d. 30 Marca 1860 dz. ust państ. N. 73).

bb) O stanowisku i zakresie działania Inspektora lasowego przy Namiestnictwie.

(Eozp. min. roln. z 22 Kwietnia 1872 L. 1691 dz. ust. kraj. N. 55).

§ 1. Inspektor lasowy wchodzi w poczet urzędników Namiestnictwa we Lwowie i będzie zaliczony do ósmej klasy dyet.

Inspektor ten będzie pobierał roczną płacę etatową tysiąca pięćset złr., która co pięć lat będzie o 100 zł. podwyższaną tak jednak, aby kwoty 2.000 złr. nie przekraczała. Nadto otrzyma ryczałtowe wynagrodzenie kosztów podróży w rocznej kwocie ośmiuset złr.

Inspektora mianuje Minister rolnictwa po rozpisaniu konkursu na przedstawienie Namiestnika.

§ 2. Do zakresu działania Inspektora lasowego należy w ogóle czuwanie nad przeprowadzeniem wszystkich postanowień ustawy leśnej, śledzenie celem podniesienia kultury lasowej, utrzymywanie w ewidencyi przeglądów i wykazów potrzebnych Władzom politycznym ; wypracowywanie wniosków i opinij w sprawach lasowych, a nakoniec w miarę otrzymanego zlecenia udzielania Namiestnictwu rad techniczno lasowych.

§ 3. Czas od wiosny aż do późnej jesieni corocznie wedle możności winien zużytkować Inspektor lasowy na objeżdżaniu różnych części kraju i na przebywaniu w nich, celem bezpośredniego wglądnięcia w stósunki lasowe. Te co roku podejmowane podróże w różne strony kraju winny być tak urządzone, aby Inspektor mógł pozaprowadzać naprzód w poszczególnych powiatach, w myśl tej instrukcyi potrzebne zarządzenia, a później takowe przy późniejszych podróżach nadzorować, uzupełniać i poprawiać.

Każdorazowy plan podróży ma być poprzednio w głównych zarysach Namiestnictwu do zatwierdzenia przedłożony.

O wyniku każdej podróży, tudzież o jej główniejszych zdarzeniach, ma przedłożyć Inspektor sprawozdanie c. k. Namiestnictwu.

Czas przybycia Inspektora do poszczególnych powiatów, ma być poprzednio oznajmiony Starostom, a za ich pośrednictwem gminom i większym właścicicielom lasów. Oprócz tych regularnie powtarzających się podróży, może Namiestnictwo każdego czasu polecić Inspektorowi, aby zwiedził pewne miejscowości z szczegółowych powodów.

Koszta tych podróży opędzi Inspektor z oznaczonego w § 1 dodatku na podróży, i nie może z tego tytułu rościć sobie żadnych innych wynagrodzeń.

§ 4. Do komisyi w sprawach prywatnych może być użyty Inspektor lasowy tylko za zezwoleniem naczelnika politycznej Władzy krajowej, i to pod warunkiem, aby jego obowiązkowe zajęcia na tern nie cierpiały, i aby podróże w celach prywatnych, o ile to bez ujmy ważnych interesów stać się może, były połączone z wycieczkami urzędowemi, o których mówi § 3.

Za podróże w sprawach prywatnych, może żądać Inspektor lasu zwrotu kosztów podróży i dyet według obowiązujących przepisów, które strony ponosić będą obowiązane.

§ 5. Inspektor lasowy ma obowiązek przedstawiać zarówno Starostwom jak i Namiestnictwu samoistne należycie uzasadnione wnioski co do takich zarządzeń, które mając na celu zastósowanie ustawy lasowej do miejscowych stósunków, potrzebne są dla utrzymania i podniesienia kultury lasowej, a których wydanie należy do bezpośredniego ' lub pośredniego zakresu działania powyż wspomnianych Władz politycznych.

§ 6. Nadzorowanie urzędowania Starostów w sprawach lasowych, należy do Inspektora lasowego tylko w miarę otrzymanych w tej mierze od c. k. Namiestnictwa szczególnych poleceń.

§ 7. Inspektor lasowy winien oznaczyć za spółudzia-łem i pomocą sił miejscowych, a w szczególności naczelników gmin i istniejącej już w kraju służby lasowej, bądź to skarbowej, bądź gminnej, bądź nareszcie u prywatnych osób

Część IL Dział A.

w służbie będącej te lasy, z któremi należy się obchodzić w sposób w § 6 i 7 ustawy lasowej wskazany, z powodu ich położenia na gruncie lotkim, na stromych urwiskach lub w sąsiedztwie niebezpiecznych prądów wód i na ostatecznym krańcu wegetacyi lasowej, lub względem których należy zarządzić postępowanie określone w § 19 ust. las. dla ochrony przeciw niebezpiecznym działaniom żywiołów, a w szczególności przeciw lawinom, obrywaniom się skał, usuwaniu się ziemi, powodzi i t. p.

W podobny sposób mają być przez wizę lokalną te lasy zbadane, w których zdarzyły się wypadki dewastacyi w myśl § 4 ust. las., lub które winny być w myśl § 2 i 3 ust. las. zadrzewione.

Podobnież należy zastanowić się nad warunkami, od których Władza polityczna ma zależnem uczynić pozwolenie zamierzonej lub już dokonanej zmiany kultury. Co się tyczy zamierzonych zadrzewień, to należy dokładnie oznaczyć środki, za pomocą których takowe w najodpowiedniejszy sposób za-prowadzićby się dały.

§ 8. Przy czynnościach w § 7 określonych, oznaczyć należy także, w jaki sposób w dotyczących lasach ma być urządzone gospodarstwo leśne, a względnie jak przeprowadzone zadrzewienie. Nastąpić to ma według wyników rozprawy przeprowadzonej z interesowanemi stronami, bądź to na podstawie porozumienia, które jednak przez Władzę polityczną zatwierdzonem być musi, bądź też, gdyby to ostatnie osiągnąć się nie dało, na podstawie orzeczenia, które na wniosek Inspektora lasowego Władza polityczna w stósownej instancyi wydać ma, poruczając zarazem nadzór nad wykonaniem powziętych postanowień pewnym organom.

Jako takie, służyć mają w miarę możności siły miej- * scowe (Naczelnicy gmin, służba lasowa i t. p.), o ile ich użycie można pogodzić z ich właściwem powołaniem i o ile da się otrzymać potrzebne zezwolenie ich służbodawców lub przełożonych Władz.

Jeżeli nadzorowanie nie wymaga szczególnych technicznych wiadomości, to może takowe być powierzone także

i innym organom publicznego bezpieczeństwa (np. Żandar-meryi, nadzorcom drogowym itp.), którym jednak potrzebne pouczenie udzielić należy.

Powyższe czynności wyśledzenia lasów takich i stawiania wniosków względem sposobu, w jaki w nich gospodarstwo ma być urządzone, mogą być także powierzone na wniosek Inspektora lasowego innym organom lasowym.

§ 9. Do obowiązków Inspektora lasowego należy brać inicyatywę i wpływać, aby weszły w życie zarządzenia, które, chociaż należą do zakresu działania Zwierzchności gmin, stowarzyszeń gospodarczych lub lasowych administracyi albo właścicieli lasów, jednak przez Inspektora lasowego podczas jego objazdów uznane zostały jako potrzebne, i są dla ubezpieczenia i podniesienia kultury szczególniej w lasach do gmin lub do spółek należących pożądane. Główny nacisk kładzie się na pobudzanie do działania interesowanych stron, przez zachęcające i pouczające wpływania na nie, do którego wszakże właściwą drogę wskaże oględność i sprężystość Inspektora w wyszukiwaniu i wyzyskiwaniu nadarzających się sposobności. Inspektor lasowy winien żądać od czasu do czasu co do przeprowadzenia i wykonania takich zarządzeń sprawozdania od stron interesowanych lub od osób, którym wykonanie takowych poruczył. Działanie to Inspektora nie powinno się ograniczyć do ustnego pouczania przy podróżach, lecz ma on także rozwinąć swoje działalność przez pisma, o ile w ten sposób osiągnięcia pożądanego skutku można się spodziewać.

69

§ 10. W szczególności ma Inspektor lasowy podczas swych objazdów działać w myśl § 22 i 52 ust. las. w tym kierunku, aby w lasach gminnych i w lasach prywatnych odpowiednia służba lasowa tak administracyjna jak i wykonawcza użytą została do ważniejszych lasowych czynności gospodarskich jako to : do zaprowadzenia uregulowanego stałego gospodarstwa, wypracowania planów gospodarczych, przeprowadzenia znaczniejszych zrębów, wychowania drzewa w lasach gminnych, do zadrzewień, oznaczenia zagajników, wytyczenia dróg lasowych, do spławiania, do zakładania Kasparek. Zb. ust. adm. Tom. II.

szkółek drzew, do zbierania nasienia, do kupna i sprzedaży nasion i roślin, a nakoniec do ochrony lasów i do odpowiedniego ustawom obchodzenia się z lasami. Inspektor lasowy ma wpływać, aby do powyższych czynności odpowiednie organa były przez gminy i właścicieli lasowych użyte, winien do tego pozyskać właściwe osobistości, brać inicyatywę i pośredniczyć w zawieraniu ugód.

§ 11. Dalej należy do obowiązków Inspektora laso-wego, aby baczył na stósnnki słuźebnictw, na przeprowadzone już w drodze zniesienia ciężarów gruntowych, uregulowanie takowych, na następstwa takich regulacyi, na zachodzące trudności i przeszkody stojące jeszcze w drodze zupełnemu wyswobodzeniu własności i przywróceniu dobrze urządzonych stósunków posiadania.

Szczególną uwagę zwracać przytem należy na pośredniczenie w ugodach, mających na celu wykupno uregulowanych słuźebnictw i przygotowanie takich ugód przez rozsądne wpływanie zarówno na uprawnionych jak i na obowiązanych, dalej przez proponowanie wymian gruntowych celem usunięcia tak szkodliwych dla lasów enklaw lasowych i utworzenie dobrze zaokrąglonych i pod względem gospodarskim jedne całość stanowiących kompleksów lasowych, a nakoniec ułożenie planu gospodarskiego w lasach, obciążonych służeb-nictwami. (§ 9 ust. las.)

§ 12. Inspektor lasowy ma zwracać szczególną baczność na lasy gmin i spółek i to zarówno celem uporządkowania w nich stósunków posiadania, jak i celem zaprowadzenia pożądanego zarządu i regularuego, o ile być może, jak najkorzystniejszego trybu gospodarstwa, a nakoniec celem wprowadzenia potrzebnej służby lasowej.

Co się tyczy mniejszych lasów, Inspektor lasowy ma wpływać na tworzenie się spółek, któreby zaprowadziły spólną służbę lasową i starały się urzeczywistnić inne za pomocą stowarzyszenia osięgnąć się dające ulepszenia gospodarstwa leśnego.

§ 13. Inspektor lasowy powinien mieć dokładną wiadomość o wszystkich w poszczególnych powiatach istnieją-

Inspektor lasów.

Lasy.

cych zakładach do sprowadzania drzewa z lasów i powinien wpływać na ulepszenie takowych, na usunięcie takich niebezpieczeństw, jakie ztąd powstaćby mogły, na urządzenie bądź to przez użycie publicznych na ten cel przeznaczonych pieniędzy, dądź to przez stowarzyszenia właścicieli lasów, stałych i porządnych zakładów dla sprowadzania drzewa, któreby umożliwiły trwałe wyzyskiwanie lasów, a osobliwie powinien on wspierać gminy i stowarzyszenia, które urządzają większe zakłady tego rodzaju.

§ 14. Inspektor lasowy powinien wpływać we właściwy sposób, aby nauka leśnictwa się rozszerzała, i aby wiadomości, zostające z leśnictwem w związku, w kraju się rozpowszechniały.

Inspektor lasowy winien brać udział przy egzaminach państwowych z leśnictwa, które się w kraju odbywają

§ 15. Inspektor lasowy ma obowiązek opracowywać wszystkie ważne podania, wnioski, opinie i t. p. w sprawach lasowych, które mu Namiestnictwo przydzieli.

Przy sądzeniu przestępstw lasowych, można w ważnych wypadkach żądać od Inspektora lasowego opinii, a zapadłe orzeczenia Namiestnictwa lub wyższych instancyj powinny mu być do przejrzenia udzielane.

§ 16. Obowiązkiem Inspektora lasowego jest spółdzia-łać przy ułożeniu statystyki łasowej, w szczególności zaś do niego należy utrzymanie w ewidencyi wykazu statystycznego wszystkich rządowych, gminnych, spólnych i prywatnych w kraju znajdujących się lasów, sposobu zagospodarowania-według możności także i wydatności lasów i kapitału w drzewie w lasach się znajdującego, zmian, które każdego roku w skutek korczowania i zakładania nowych lasów (§ 2 ust. las.) powstają, zrębów każdorocznych i uzyskanej z nich ilości drzewa, sprzedaży drzewa i to zarówno sprzedaży na większych targowiskach, jak i w innych krajach z uwzględnieniem środków transportu, konsumcyi drzewa z uwzględnieniem najstósowniejszego zużytkowania, jednem słowem statystycznego wykazu wszystkich lasowych stósunków tak

69*

Część II. Dział. A.

samych przez się, jak i w związku z innemi gałęziami rolnego gospodarstwa. Inspektor lasowy powinien się również starać, aby sporządzone zostały mapy lasowe poszczególnych powiatów.

§ 17. Staraniem Inspektora lasowego powinno być, aby c. k. Starostwa sprawdziły i w ciągłej ewidencyi utrzymywały wykazy, (do których formularze on sam ma ułożyć) lasów podlegających szczególnym zarządzeniom w § 6 i 7 ust. las. przewidzianym, zamknięć lasowych w myśl § 19 ust. las. i zadrzewień w myśl § 2 i 3 ust. las. Do Inspektora lasowego należy także czuwać, aby dotyczące rozpo-rządzenia Władz politycznych weszły w wykonanie.

§ 18. Inspektor lasowy jest uprawniony z wszystkiemi Władzami, Naczelnikami gmin i innemi publicznemi organami, ze stowarzyszeniami gospodarczemi, z właścicielami lasów i ich służbą wejść w celach urzędowych w bezpośredni stósunek i to albo ustnie albo pisemnie (przyczem do użycia własnej pieczęci jest upoważniony), stawiać pytania, żądać wyjaśnień lub pozwolenia wglądnięcia w akta i t. p. i udzielać im swoje spostrzeżenia i wnioski. Również wszystkie Władze są obowiązane jego żądaniom o ile możności zadosyć uczynić i w ogóle w jego urzędowem działaniu wspierać go, idąc z nim ręka w rękę.

Jeżeli Inspektor lasowy ma oglądać lasy, to powinien o tern poprzednio uwiadomić właścicieli lasów i służbę laso-wą, a w razie oglądania mniejszych lasów Naczelników gmin i zawezwać ich do wzięcia udziału przy oględzinach.

Namiestnictwu wolno każdego czasu wglądać w kore-spondencyą, którą Inspektor lasowy prowadzi bądź to z Władzami, bądź to z osobami prywatnemi.

Również powinien Inspektor przedkładać Namiestnictwu protokół czynności w pewnych przez Namiestnictwo oznaczyć się mających odstępach czasu dla powzięcia wiadomości.

Inspektor lasowy nie ma prawa czy to podczas objazdów urzędowych, czy to poza tym czasem wydawania poleceń, zakazów lub orzeczeń ; wydawanie "tychże należy do

zakresu działania kompetentnych Władz politycznych, Inspektor może zaś jedynie według niniejszej instrukcyi stawiać wnioski, brać inicyatywę i wpływać na wydanie orzeczeń. Tylko w razie, gdyby okoliczności szczególnej wagi jakichś szczególnych zarządzeń na miejscu wymagały, jest do ich wydania Inspektor lasowy upoważniony, lecz w takim razie winien uwiadomić o tern natychmiast kompetentną Władzę polityczną i udowodnić przed nią nagłość, która go do przekroczenia swej kompetencyi spowodowała.

§ 19. Gdyby w kraju szkółki dla kultury lasowej celem zasilania gmin i osób prywatnych młodemi drzewkami i nasionami z publicznych funduszów urządzone być miały, może być kierownictwo takowych powierzone Inspektorowi lasowemu, o ileby to stósownem się okazało.

§ 20. Inspektor lasowy winien corocznie przedkładać Namiestnictwu obszerne sprawozdanie o stósunkach lasowych w kraju, o wydanych odnośnych zarządzeniach Władz administracyjnych, a w szczególności o własnych czynnościach bądź to w Namiestnictwie, bądź w poszczególnionych powiatach dokonanych.

Sprawozdanie to ma być przedłożone Ministerstwu rolnictwa i udzielane w odpisie Wydziałowi krajowemu, a nadto według okoliczności w odpowiedni sposób drukiem ogłoszone.

§ 21. Potrzebną Inspektorowi lasowemu w celach urzędowych pomoc w pisaniu, rachunkowości i rysowaniu, mają mu dostarczyć Urzędy pomocnicze Namiestnictwa, tudzież oddział rachunkowy i bióro budownicze, o ile ich siły do czynności tego rodzaju wystarczą. Namiestnictwu zaś pozostawia się powzięcie decyzyi na wniosek Inspektora lasowego względem chwilowego użycia osobnych pomocników do pewnych celów, jako to do zdejmowania map, do pomiarów itp., i względem oznaczenia sposobu ustanowienia takich pomocników i ich wynagrodzenia.

§ 22. Namiestnictwo otrzyma odpowiednią dotacyą ze Skarbu Państwa na opędzenie wydatków, na pensyą i dodatek na podróże Inspektora lasowego, na inne wydatki urzędowe,

ustanowieniem Inspektora lasowego spowodowane, na rek wizyta, opał, oświetlenie, druk i papier, na opłacenie wyjątkowych sił pomocniczych.

Wszystkie powyższe wydatki mają być zarachowane na-etat nominalny Ministerstwa rolnictwa.

cc) O leśnych technikach rządowych. (Rozp. min. roi. z 27 Lipca 1883 dz. u. p. N. 137)

§ 1. Zadaniem leśnego personalu technicznego przy Władzach politycznych jest:

1.    Wspieranie Władz politycznych w sprawowaniu rządowego nadzoru nad lasami i w wykonywaniu ustaw i rozporządzeń, tyczących się leśnictwa, w szczególności zaś udzielanie technicznej porady, nieustanne zwracanie baczności nar stósunki leśne i donoszenie o dostrzeżonych w tym względzie bezprawiach;

2.    Dopieranie uprawy lasów przez pouczanie właścicieli lasów, potrzebujących objaśnień lub wskazówek i zachęcanie do zaprowadzenia środków i urządzeń, które stósownie do zachodzących okoliczności mogłyby przyczynić się do polepszenia stanu lasów ;

3.    Zawiadywanie lub kierowanie gospodarką lasów w przypadkach § 7 ;

4.    Wykonanie tych obowiązków, któreby w przyszłości osobnemi ustawami lub rozporządzeniami technikom tym wy

raźnie poruczone zostały;

5 Władza polityczna może także poruczyć tym technikom leśnym samodzielne kierowanie komisyjnemi badaniami miejscowemi w sprawach, tyczących się ich zadań służbowych.

Przepisy szczegółowe, tyczące się sposobu, w jaki technicy leśni przy Władzach politycznych postępować mają w spełnianiu tych zadań tak pod względem administracyjnym jak i technicznym, wydane będą z uwzględnieniem stó-sunków lasowych w każdym z osobna okręgu administracyj -

nym przeważnych, w osobnych dla każdego z tych okręgów instrukcyach służbowych i technicznych pouczeniach.

§ 2. Technicy leśni przy Władzach politycznych nie mogą być przez Władzę, której są przydzieleni, używanymi do innych, jak wymienionych w § 1 służbowych celów a względnie spraw i czynności, nie zostających w związku z leśnictwem lub z obowiązkami w § 1, 1. 4 wyszczególnio-nemi.

We wszystkich sprawach, które odnoszą się do zadań służbowych tych urzędników, musi być technikowi leśnemu dana sposobność, aby jako znawca zdanie swoje wypowiedział.

Mianowicie zaś, gdyby u Władz politycznych krajowych odbywały się narady kolegialne nad takiemi sprawami, powinni w nich technicy leśni, sprawujący obowiązki Inspektorów krajowych leśnictwa, uczestniczyć jako wotauci.

§ 3. Personal techników leśnych administracyi politycznej składa się :

1.    z techników leśnych z powołania (BerufsforsItechni-kerj i strażników leśnych (Forstwarten) administracyi politycznej według załącznika I;

2.    z tych techników leśnych zarządu lasów rządowych, którzy zarazem przeznaczeni są do pełnienia służby przy administracyi politycznej;

3.    z techników leśnych prywatnych, którzy podjąwszy się dobrowolnie wykonywania przynajmniej czynności w § 1, L. 1 i 2 wymienionych jako urzędu honorowego, urząd ten otrzymali i zamiast przysięgi ślubują sprawować go według swej najlepszej wiedzy i sumienia.

Technicy leśni pod 1. 2 i 3 wymienieni, sprawujący czynności w służbie techniczno-leśnej administracyi politycznej używają tytułu „c. k. delegowanych komisarzy Inspekcyi leśnej i otrzymują na pokrycie wydatków połączonych z te-mi obowiązkami, wynagrodzenie ryczałtowe, które oznaczane będzie w każdym z osobna przypadku ze względem na rozciągłość okręgu, oddanego im w nadzór i na wszystkie inne rozstrzygające okoliczności.

§ 4. W załączce II (*) wykazany jest rozkład techników leśnych z powołania i strażników leśnych administracyi politycznej (§ 3, 1. 1) na poszczególne okręgi administracyjne, z zastrzeżeniem zmian, które, gdyby się w przyszłości okazały potrzebnemi lub odpowiedniemi, Minister rolnictwa zaprowadzi porządkiem administracyjnym.

Siedziby techników leśnych i strażników leśnych, mających pełnić obowiązki* w powiatach, jakoteż okręgi, dla których każdy z tych wykonawców ma być przeznaczony, ustanawiać będzie Minister rolnictwa na wniosek Naczelnika kraju.

Gdy posada opróżnioną zostanie, i jeżeli Minister rolnictwa nie wyda w szczególnym przypadku innego zarządzenia, Naczelnik krajowy rozpisze na nią konkurs, a to zawsze na najniższą klasę rangi t. j. gdy idzie o posadę krajowego Inspektora leśnictwa na VIII, gdy o inną posadę techni-czno-leśniczą, na X klasę a dla strażników leśnych na III klasę.

Techników leśnych w VI klasie stopnia mianuje Cesarz, techników leśnych innych klas rangi Minister rolnictwa.

Strażników leśnych mianuje Naczelnik kraju i uwiadamia o tern później Ministra rolnictwa ; do wyższej klasy posuwa strażnika leśnego Minister rolnictwa za pośrednictwem Naczelnika kraju, w którego okręgu administracyjnym ów strażnik służy.

(J) Dla Galieyi wyznaczono jednego Inspektora krajowego leśnictwa, i siedmiu techników leśnych.

§ 5. Począwszy od 1 Stycznia 1885, muszą ubiegający się o posadę pewnej klasy rangi w służbie techniczno-leśnej przy Władzach politycznych — wyjąwszy tych, którzy w chwili ogłoszenia niniejszego rozporządzenia zostają już w służbie,— złożyć dowód, że w myśl istniejących przepisów nabyli uzdolnienia do służby techniczno-leśnej w lasach rządowych i że ogółem najmniej pięć lat spędzili przy gospodarce w lasach rządowych lub większych lasach prywatnych.

Aż do 1 Stycznia 1885 dostatecznem jest udowodnienie nabytego w myśl rozporządzenia ministeryalnego z dnia 16 Stycznia 1850 (Dz. u. p. N. 63) uzdolnienia do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa leśnego, łącznie z udowodnieniem dopiero wspomnianej najmniej pięcioletniej praktyki.

Ubiegający się o posadę strażnika leśnego, udowodnić winni uzdolnienie do służby dla ochrony lasów i pomocniczo technicznej, w myśl powołanego rozporządzenia ministeryalnego z dnia 16 Stycznia 1850. Posady strażników leśnych należą do tych, które stósownie do ustawy z dnia 19 Kwietnia 1872 (Dz. u. p. N. 60), jakoteż obwieszczenia Ministerstwa obrony krajowej z dnia 16 Lipca 1879 (Dz. u. p. N. 100) zastrzeżone są dla wysłużonych podoficerów.

§ 6. Techników leśnych, w § 3, 1. 2 i 3 wymienionych, wyznacza Minister rolnictwa na delegowanych komisarzy In-spekcyi leśnej dla pewnego okręgu na wniosek Naczelnika kraju, który, o ile idzie o techników leśnych z zarządu lasów rządowych, winien porozumieć się z właściwą Dyrekcyą lasów i dóbr.

W podobny sposób oznaczone będzie wynagrodzenie ryczałtowe, należące się tymże technikom leśnym, w granicach funduszów do tego Służących.

W sprawach, w których się rozchodzi o posiadłość leśną skarbową a względnie prywatną, zostającą pod zarządem delegowanego komisarza Inspekcyi leśnej, powinna Władza polityczna, aby otrzymać potrzebną pomoc techniczno-leśną, udać się do technika leśnego z powołania, służącego przy najbliższej Władzy politycznej.

§ 7. Technikom leśnym, rządowym i prywatnym, pełniącym obowiązki w służbie leśnej technicznej przy Władzach politycznych, prywatnym jednak tylko wtedy, gdy się na to zgodzą, może Minister rolnictwa poruczyć także zarząd gospodarstwem w lasach gminnych, spólnych, i innych, jeżeli w ogóle przeniesienie zarządu gospodarstwem z posiadaczy lasów na inne osoby jest ustawą uzasadnione, a ci technicy leśni mogą podjąć się zarządzania gospodarstwem bez uszczerb-

Część IL Dział A.

ku dla innych zadań, które stósownie do § 1 są obowiązani wypełniać.

Używając techników leśnych przy Władzach rządowych do takich czynności, należy baczyć na to, aby

1.    służba jeszcze do odpowiedniego zagospodarowania lasów (ekonomiczna i ochronna) potrzebna, od posiadaczy owych lasów niezawisła, kosztem funduszów krajowych lub jakichś innych zarządcom gospodarstwa była dodaną i podporządkowaną; tudzież aby

2.    plany gospodarstwa, o ileby ich technicy leśni w mowie będący, jako zawiadowcy gospodarstwa nie mogli wygotować bez uszczerbku dla innych swoich powyżej wymie'nio-nych obowiązków, wygotowane zostały również kosztem funduszów krajowych lub jakichkolwiek innych w terminie, który w każdym z osobna przypadku wyznaczy Minister rolnictwa.

Minister rolnictwa może także poruczyć tym technikom leśnym gospodarkę parceli leśnych skarbowych, rozrzuconych w ich okręgach nadzorczych.

§ 8. Technicy leśni z powołania, przy politycznych Władzach służący, podlegają pod względem służbowym i dyscyplinarnym przedewszystkiem przełożonemu tej Władzy politycznej, do której składu osobowego są wcieleni, w ostatnim zaś rzędzie Ministrowi rolnictwa.

Co się tyczy tych, którzy zaliczeni są do składu osobowego Władzy politycznej powiatowej, to Inspektor krajowy leśnictwa obowiązany jest brać udział w nadzorowaniu i ocenianiu ich czynności urzędowych i wydawaniu opinii w odnośnych sprawach osobistych; jest on także powołanym i obowiązanym do dokładnego zapoznania się podczas objazdów z czynnościami tychże techników leśnych, jak niemniej z zarządzeniami przez Władze powiatowe na podstawie ich doniesień, opinij i wniosków wydanemi i zdawać z tego sprawę Naczelnikowi kraju.

To ostatnie postanowienie odnosi się także do czynności urzędowej delegowanych komisarzy inspekcyi leśnej, jakoteż Władz powiatowych, którym są przydzieleni.

Gdyby potrzebne były zarządzenia dyscyplinarne przeciw technikom leśnym, należącym do zarządu lasów rządowych, należy o to zgłosić się do ich przełożonej Dyrekcyi lasów i dóbr. Co się tyczy techników leśnych prywatnych, uczynić należy w razie potrzeby wniosek do Ministra rolnictwa, aby ich usunął od urzędu delegowanego komisarza in-spekcyi leśnej, a w razie szczególnej nagłości, Naczelnik kraju może wstrzymać wykonywanie tego urzędu zastrzegając Ministrowi rolnictwa wydanie rozstrzygnięcia.

Strażnicy leśni otrzymują polecenia służbowe od technika leśnego, przy którym pełnią obowiązki ; we względzie dyscyplinarnym podlegają przełożonemu Władzy politycznej powiatowej swojej siedziby.

§ 9. Dopóki nie zostaną wydane osobne instrukcye służbowe, przy końcu § l wspomniane, a według okoliczności, póki nie nastąpi odpowiednia rewizya instrukcyj służbowych już istniejących dla techników leśnych przy politycznych Władzach zatrzymują moc obowiązującą te obecnie istniejące instrukcye służbowe.

c) O ściślejszem wykonywaniu ustawy lasowej, o rewi-zyach przez rządowych leśniczych i o założeniu katastru lasów.

(Rozp. min. z dnia '6 Lipca 187'J dz. ust. kraj. N. 261).

§ L. Władze polityczne, mające sobie przekazane wykonywanie ustawy lasowej z dnia 3 Grudnia 1852 winny prze-dewszystkiem w myśl § 23 tej ustawy nadzorować gospodarkę we wszystkich lasach swego okręgu, i na każde doniesienie, wniesione do siebie w myśl § 22 ustawy lasowej, bądź to o saraowładnem użyciu gruntu lasowego na inne cele, bądź to o zaniechaniu zadrzewienia, spustoszeniach lub niewłaściwym sposobie gospodarowania, zarządzić natychmiast dochodzenie, i wydać orzeczenie, zadość czyniące względom kultury lasowej. W myśl § § 68 i 69

ustawy lasowej mają też Władze polityczne zarządzić i przeprowadzić ustawą nakazane śledztwo karne przeciw naruszeniu bezpieczeństwa własności leśnej, jak tylko o takich przekroczeniach w jakikolwiek sposób powezmą wiadomość, o ile takowe nie.podlega rozpoznaniu Sądów według ustawy karnej. Ustawa lasowa, powołując się w § 23 na § 22, sama już na to wskazuje, że Władze polityczne przy wykonaniu wskazanych obowiązków, silne poparcie znajdą w należytem wykonaniu przepisów § 22, a względnie § 52 ustawy lasowej, według których celem odpowiedniego wykonania przepisów prawnych kultury lasowej dotyczących, należy zniewolić właścicieli lasów dostatecznej rozległości, których obszar Władza krajowa ze względu na istniejące stósunki oznaczy, aby ustanowili fachowych i od Rządu za uzdatnionych uznanych leśników, przydając im dostateczną ilość strażników i nadzorców. Zważywszy zaś, że ci leśnicy i pomocnicy, zwłaszcza jeżeli w myśl § 52 ustawy lasowej są zaprzysiężeni, winni z pominięciem wszelkich względów osobistych donosić o każdem uszkodzeniu własności leśnej i żądać pomocy prawnej, przeto nietylko sam wzgląd na kulturę lasową, ale także własny interes Władz, do wykonania ustawy leśnej powołanych, wymaga koniecznie, aby przytoczone powyżej przepisy co do ustanawiania leśników i straży leśnej, gdzie to dotąd nie nastąpiło, bezzwłocznie wykonano.

§ 2. Ażeby Władzom politycznym w wykonaniu ich prawnego zakresu działania w sprawach leśnictwa nie zbywało na stałych fachowych doradcach, a w szczególności, ażeby te Władze skuteczniej wykonywać mogły poruczony sobie nad lasami nadzór, ustanowiono kosztem Skarbu publicznego leśników fachowych i osobnemi instrnkcyami określono zakres ich działania. Przez to jednak nie zwolniono Władz politycznych od obowiązku czuwania nad ścisłem wykonywaniem przepisów lasowych także i przez inne podwładne sobie organa polityczne, a w razie potrzeby przeprowadzenia prawem przepisanego postępowania. Z drugiej znów strony przydani Władzom politycznym leśnicy fachowi nie

Winni

powinni się ograniczać jedynie na dostarczaniu wyjaśnień i opinij, których w specyalnym wypadku zażąda Władza, lecz w myśl swej instrukcyi i celem sprężystego wykonania ustawy lasowej działać mają więcej samodzielnie oni w szczególności przysporzyć sobie dokładną i wyczerpującą znajomość stósunków leśnych swego okręgu urzędowego i w razie potrzeby pośredniczyć w zarządzeniu tego, czego wymaga interes kultury krajowej, lub też właściwem przedstawieniem rzeczy lub odpowiedniemi wnioskami spowodować urzędowanie dotyczącej Władzy politycznej.

§ 3. Władze czuwać mają nad tern, aby nie odejmowano żadnego gruntu z pod uprawy leśnej bez osobnego na to zezwolenia, aby zaś tego zezwolenia nie dawano, gdzie nie ma wszystkich wymogów, wskazanych w § 2 ustawy lasowej.

Gdyby nadybano grunta lasowe, wyjęte samowładnie z pod uprawy leśnej, należy w myśl powołanego paragrafu ustawy leśnej zarządzić bezzwłocznie dochodzenie, i przytem prócz faktycznego stanu rzeczy sprawdzić jeszcze, czy ze względów publicznych można udzielić dodatkowego zezwolenia na korczunek, lub nie, a w ostatnim razie, w jaki sposób nastąpić ma zalesieniejyykorczowanych obszarów. Według wyniku przeprowadzonego dochodzenia wyda polityczna Władza powiatowa orzeczenie karne przeciwko tym, którzy się stali winnymi samowładnego korczowania, a zarazem wyda zarządzenia pod względem zalesienia. Zresztą należy w tej mierze zastósować rozporządzenie Ministerstwa rolnictwa z dnia 2 Sierpnia 1872 L. 7281. Dozwolone korczunki wpisywać będzie każda powiatowa Władza polityczna w wykaz, sporządzony według wzoru A. Co do korczunków już dozwolonych, ale jeszcze nie dokonanych, wpisze odnośne daty w przeciągu dwóch lat na podstawie aktów, w przyszłości zaś wciągnie je zaraz przy wygotowaniu prawomocnego rozporządzenia. Wykazy te należy utrzymywać bez przerwy dokładnie i wiarygodnie.

§ 4. Jeżeli Władza polityczna w myśl § 2 ustawy leśnej nakaże zalesienie, powinna zarazem, o ile to

dla zabezpieczenia skutku okaże się potrzebnem, wydać odpowiednie polecenia, stósownie do wyniku dochodzenia i na podstawie wniosku fachowego leśnika pod względem czasu i sposobu zalesienia postawionego, gdyby zaś dla nadzoru i czuwania nad wykonaniem wydanych nakazów, szczególnych potrzeba było zarządzeń, należy i pod tym względem stósowne wydać postanowienia. Jeżeli z powodu samowładnego korczunku już przedtem przeprowadzono dochodzenie i wydano nakaz zalesienia lub inne polecenia, przekona się powiatowa Władza polityczna, czy dopełniono tych poleceń, a stósownie do okoliczności zarządzi, co potrzeba celem ich wykonania. Powiatowa Władza polityczna ma dalej w ogóle nad tern czuwać, aby świeże zręby i dawniejsze golizny w terminie § 3 ustawy leśnej przepisanym na las zapuszczono ; przyczem jednak trzeba mieć na uwadze, że w tym celu nie wystarcza jednorazowe tylko przedsięwzięcie uprawy (zasiewu lub sadzenia), ale że w tymże czasie uskutecznić należy także potrzebne uzupełnienia, dalej że nie należy młodych drzewek przedwcześnie w takiej wyjmować ilości, iżby przez to ucierpiało zupełne zwarcie zalesienia. Jeżeli termin w § 3 ustawy lasowej ustanowiony upłynął, a uprawy leśnej nie rozpoczęto, ani też nie podjęto potrzebnych ku temu przygotowań, i jeżeli uzasadniona zachodzi obawa, że właściciel lasu jub inni interesowani przez zaniechanie zagajeń i innych ograniczeń w wykonywaniu ubocznych użytków przeszkadzają naturalnemu zalesieniu, natenczas w myśl § 2 ustawy lasowej należy wymusić przedsięwzięcie uprawy, i wskazać w tej mierze dokładnie sposób postępowania. Należy się jednak przytem trzymać zasady, że Władza nakazać ma zalesienie takich tylko obszarów, które z przeznaczenia swego już dawniej jako las były używane, później zaś pod względem uprawy leśnej zostały zaniechane, i na których uprawa leśna prawdopodobnie dobry odniesie skutek. Grdzie idzie o plisze (golizny) większej rozległości, których zalesienia wymaga kultura lub inne względy publiczne, tam należy interesowanym w razie potrzeby udzielić stósownych

Lasy. — O wykonywaniu ustawy lasowej.

1087

wskazówek, co do nabycia sadzonek lub nasion, zawsze atoli w nabyciu sadzonek, nasion i t. d., jako też w podjęciu uprawy leśnej użyczyć im pośrednictwa fachowych leśników. Dla osiągnięcia tego celu ma Władza polityczna w odpowiedni sposób wpływać ua to, aby w okolicach, gdzie brak roślin przydatnych do uprawy leśnej, kosztem gmin lub posiadaczy większych lasów zakładano szkółki nasienne, lub rozsadniki, zkądby także właściciele mniejszych lasów za stósownem wynagrodzeniem nabywać mogli potrzebne dla siebie sadzonki ; dalej aby, o ile na to stósunki pozwalają, urządzano gospodarstwa wzorowe, obudzające w posiadaczach mniejszych lasów zmysł do prawidłowej gospodarki leśnej, i zagrzewając ich do naśladowania. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie można nczynić Ministerstwu rolnictwa wniosek o udzielenie subwencyi tego rodzaju zakładom. Zalesienia przez Władze nakazane, zapisywać będzie każda Władza powiatowa w wykaz, sporządzony według wzoru B, przyczem pod względem sposobu zapisywania zachować należy przepis § 3.

§ 5. Z szczególną surowością powinny powiatowe Władze polityczne występować przeciw pustoszeniu lasów. Przytem mieć będą na uwadze, że^jsar rzadkich tylko wypadkach spustoszenie lasu powstaje naraz w skutek jednej nieprawidłowej czynności, lecz że najczęściej jest ono wynikiem dłuższego nad miarę wyzyskiwania drzewa i ogołocenia gruntu, nadto zbyt częstego i nie w stósownym czasie pobierania ściółki, koszenia trawy, pasania bydła, zbierania żywicy i t. d. Czuwać tedy należy nad posiadaczem lasu, by nie pozwalał sobie takiej gospodarki, lub takiego wyzyskiwania lasu. któreby się sprzeciwiało zasadom dobrego gospodarstwa lub postanowieniom ustawy leśnej. Celem usunięcia zachodzących w tym względzie wadliwości, porozumie się przedewszystkiem rządowy leśnik fachowy z właścicielem lasu lub jego służbą leśną, jakoteż z tymi, którzy jako uprawnieni z tytułu służebności są w tym interesowani. Skoro Władze polityczne z własnego dostrzeżenia lub z czyjegoś doniesienia powezmą wiadomość o pustoszeniah lasów,

Część IL Dział A.

powinny pod własną odpowiedzialnością przeprowadzić z całą energią urzędowanie, przepisane w § 4 ustawy leśnej, wydać zarazem polecenia potrzebne dla ochrony lasu, i czuwać nad ścislem tychże wykonaniem. Zarządzenia wydane z powodu zaszłego pustoszenia należy utrzymywać w ewidencyi zapisując je w wykazy zalesienia przepisane w § 4.

§ 6. Przy każdej sposobności zwrócą Władze szczególną baczność na wyśledzenie tych lasów lub części lasów, które w myśl § § 6 i 7 ustawy leśnej uważać należy jako lasy ochronne, i uprawiać w sposób tamże wskazany.

Skoro dostrzedz się da w tych lasach gospodarka sprzeciwiająca się postanowieniom ustawy, należy jak najrychlej przeprowadzić urzędowanie przepisane § 23 ustawy leśnej. Przy dotyczącem dochodzeniu ma się dokładnie zbadać i uzasadnić owe okoliczności, które tym lasom nadają charakter lasów ochronnych. Orzeczenie, uznające las lub część takowego jako las ochronny, ma dokładnie określić jego granice i sposób gospodarowania, a jeżeli okaże się potrzeba nadzorowania przepisanej gospodarki, należy i pod tym względem co potrzeba, zarządzić, i osobom, którym nadzór ten się porucza, dać odpis prawomocnego orzeczenia. Zastó-sowując analogicznie przepis § 19 ustawy leśnej o lasach zajętych, można od rzeczonych osób odebrać przysięgę. Jeżeli strony interesowane zażądają, aby lasy lub części lasów, oznaczone na podstawie dawniejszych orzeczeń jako lasy ochronne ze względu na zmienione stósunki wydzielone były z tej kategoryi, to może to nastąpić tylko wtedy, jeżeli dochodzenie przeprowadzone w myśl § 20 ustawy leśnej należycie wykaże dopuszczalność tego wydzielenia. Powiatowa Władza polityczna utrzymywać będzie ewidencyą lasów ochronnych, wpisując je w sposób wskazany w § 3 w wykaz, sporządzony według wzoru C.

§ 7. Postanowienia § 6 o naznaczeniu lasów ochronnych i wydzieleniu takowych będą analogicznie zastósowane także względem naznaczenia i wydzielenia tych lasów, dla których § 19 ustawy leśnej przepisuje szczególny sposób gospodarowania (zajęcie lasu, Bannlegung). Władza polityczna

ma baczną zwracać uwagę na obrywanie się skał, walenie się kamieni, lawiny, usuwanie się ziemi, it. p., i usilnie o to się starać, aby lasy zapobiegające szkodliwym ich wpływom należycie były zagospodarowane, a w razie potrzeby z urzędu zajęte w myśl § 19 ustawy leśnej. Co do takich lasów należy przedewszystkiem zbadać dokładnie okoliczności, uzasadniające zajęcie lasu (jako to: położenie i jakość lasów, przedmiotów zagrożonych, dotychczasowy sposób postępowania przeciw powstałym szkodom lub grożącemu niebezpieczeństwu), przesłuchać strony interesowane i Zwierzchności miejscowe, i zasiągnąwszy opinii znawców ustanowić sposób szczególnego gospodarowania, czuwanie zaś nad wykonaniem bądźto zlecić samemu właścicielowi lub jego oficyalistom, bądź też zabezpieczyć przez poruczenie zagospodarowania la-sowego osobnym w tym celu ustanowionym osobom. W taki sam sposób należy postąpić, jeżeli w myśl § 20 ustawy leśnej wniesie kto żądanie o wyłączenie lasu. Przytem ustanowione będą jednocześnie wszystkie środki ostrożności, które łączyć się mają z przepisaną gospodarką celem utrzymania zupełnego bezpieczeństwa, jak zalesienie, czasowe wstrzymanie lub ograniczenie służebności, postawienie murów ochronnych, założenie okopów, regulacya wód i t. d. Względem istniejących już z dawna lasów wyłączonych należy sprawdzić, czy wydane zarządzenia odpowiadają teraźniejszym stó-sunkom, i wysłuchawszy interesowane strony wprowadzić potrzebne zmiany. Zajęte lasy oznaczone będą wedle możności stósownemi napisami lub tablicami i wpisywane w wykaz, który każda powiatowa Władza polityczna według wzoru D. ma sporządzić, i według wskazówek danych w § 3 wypełniać.

70

§ 8. Władze polityczne i przydani im leśnicy fachowi czuwać będą nad tern, aby lasy, na których ciężą służebności (użytkowanie z drzewa, paszy, ściółki i t. d.) nie tylko były utrzymane, lecz także zagospodarowane w sposób trwały i wydatny, i aby się z niemi obchodzono w myśl §§ 9 i 17 ustawy leśnej. Gidzieby dostrzeżono okoliczności, pozwalające wnioskować, że gospodarstwo sprzeciwia się tymprze-Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

Część IL Dział A.

1090

pisom o służebnościach leśnych, należy temu bezzwłocznie zaradzić, zastósownjąc postanowienie karne § 18 ust. leśnej. Jeżeli w takich lasach do zabezpieczenia przepisanej w § 9 ustawy leśnej trwałej i odpowiedniej gospodarki potrzeba planów gospodarczych, spowodować należy sporządzenie takowych, gdzie wcale nie istnieją, lub ich zmianę i polepszenie, gdzie się okażą wadliwemi. W szczególności należy się postarać, aby przepisane w § 14 asygnaty na użytki wypływające ze służebności w porządku wydawanemi były. Grdzieby wśród lasu znajdowały się obce grunta (enclave), szkodliwe gospodarstwu leśnemu, lub gdzie zachodzą również szkodliwe rozdrobnienia gruntów, a stósowną ugodą (zamianą gruntów i t. p.) złemu dałoby się zaradzić, tam należy na to zwrócić uwagę stron interesowanych i w razie potrzeby przedstawić im projekt stósownego uregulowania.

§ 9. Szczególną baczność zwracać należy na lasy, zostające pod publicznym zarząde m lub pod szczególnym nadzorem publicznym a więc w szczególności: na lasy należące do fundacyj, zostających pod publicznym zarządem, na lasy do innych fundacyj, lub korporacyj należące, dalej na lasy gmin lub części gmin (miejscowości), tudzież lasy pod względem leśnej policyi na równi stojące z lasami gminnemi, a należące do' spółki lub do ogółu uprawnionych, i przez członków w całości lub częściowo spólnie używane na pobór drzewa, do pasania lub pobór ściółki, dalej lasy spółek akcyjnych, posiadaczy fidei-komisów, albo osób zostających pod opieką lub kuratelą. Przy wymienionych lasach mieć należy na oku nie tylko względy ustawy leśnej, lecz także względy wynikające z osobnych ustaw lub rozporządzeń, lub osobnych od Władzy rządowej ustanowionych lub zatwierdzonych statutów, wyroków lub innych nakazów, o ile przez to lasom tym szczegółowo przepisanym lub w ogóle uzasadnionym jest sposób szczególnej, wydatnej gospodarki. Jeżeli gospodarka w tych lasach okaże oczywiste wadliwości, sprzeczne z istniejącemi ustawami, rozporządzeniami, statutami, wyrokami lub nakazami, w szczególności także, jeżeli nie ma odpowiednich planów gospodarczych, albo jeżeli istniejące plany nie odpowiadają przepisom policyi leśnej, albo jeżeli nie ma ustanowionej niezbędnej do gospodarowania i ochrony lasów ilości gospodarzy i dozorców leśnych, albo jeżeli w lasach, które z mocy osobnych zarządzeń wydatnie mają być uprawiane, okaże się gospodarka na szwank narażająca właśnie tę wydatność uprawy, wtedy na ten stan rzeczy i na zachodzące braki zwrócić należy przedewszystkiem uwagę tych osób, do których zakresu działania usunięcie wadliwości, a szczególnie ustanowienie leśników i dozorców bezpośrednio należy, a według potrzeby także wyższych organów administracyjnych lub nadzorczych, zarazem jednak zarządzić, co na ten wypadek ustawa przepisuje. Jeżeli lasy do spółek należące nie mają należycie urządzonej administracyi, takowa zaś jest potrzebną do utrzymania prawnego porządku lasowego i wykonania ustawy leśnej, mianowicie § 14 tej ustawy o wydawaniu asygnat, albo też do innych zarządzeń, mających-na celu podniesienie kultury leśnej, tedy należy wpłynąć na ustanowienie takiej administracyi. W szczególności jeżeli w lasach należących do gmin, miejscowości lub spółek, wszystkim lub pewnym członkom gminy, miejscowości lub spółki służy użytkowanie z drzewa, paszy lub ściółki, a użytki te co do sposobu wykonywania i rozciągłości nie są okreśłmib, spowodować należy uregulowanie tego użytkowania, w sposób jak najbardziej celowi odpowiadający i gospodarski. Wydanie odpowiednich gospodarczo-leśnyeh zarządzeń nastąpić ma w lasach gminnych na podstawie uchwały gminnej, powziętej w myśl ustawy gminnej, w lasach zaś należących do spółki na podstawie osobnego regulaminu lnb statutu spółki, i rzeczą Władzy politycznej będzie wpłynąć przez swe organa, a mianowicie przez rządowego leśnika na uporządkowanie zachodzących stósunków. Starać się należy, aby tego rodzaju lasy, o ile to jeszcze nie nastąpiło, zabezpieczone zostały znakami granicznemu Gdzie lasy gminne bez przepisanego pozwolenia rozdzielono, przywróci Władza polityczna prawny stan rzeczy, chyba że uzyskano dodatkowo pozwolenie na podział w myśl § 21 ustawy leśnej. Pozwolenia tego można atoli udzielić

70*

Część II. Dział A.

tylko wtedy, jeżeli istnienie wszystkich w powołanym paragrafie przepisanych wymogów należycie zostało stwierdzonem.

§ 10. Nadmieniono jnż w § 1., że jednem z głównych zadań Władz politycznych jest staranie o jak najrychlejsze wprowadzenie w życie przepisów §§ 22 i 52 ustawy leśnej, co do ustanowienia uzdolnionych leśników i dozorców leśnych, przez obowiązanych do tego posiadaczy lasów. Jeżeli przeto w lasach o przepisanym obszarze nie ustanowiono dotąd potrzebnych do ich zarządu lub nadzoru leśników i dozorców, zwróci powiatowa Władza polityczna uwagę właściciela na tę niewłaściwość i wypływające ztąd szkodliwe następstwa, i zniewoli go do ustanowienia rzeczonych osób. Gdzie zaś dotyczące lasy nadto są małe, by stó-sownem było samoistne ustanowienie leśników i dozorców, tam rzeczą jest posiadaczy tych lasów postarać się o należyty ich zarząd i nadzór, bądź to przez układ z sąsiednimi właścicielami większych lasów, bądź przez utworzenie spółki celem spólnego ustanowienia i używania leśników. Władze polityczne mają zwrócić uwagę stron interesowanych na korzyść takiego układu lub takiej spółki, pośredniczyć w zawarciu układu lub zawiązaniu spółki, aje-źli to pośrednictwo nie odniesie skutku, zarządzić, co potrzeba, celem wykonania przepisów prawnych. Zresztą odsyła się w tej mierze do okólnika Ministerstwa rolnictwa z dnia 16 Marca 1872, 1. 6266 г). Przypomina się oraz Władzom powiatowym, aby przepisany rozporządzeniem ministeryalnem z dnia 1 Lipca 1857, dz. u. p. N. 124 § 8 ²) wykaz osób, w tym powiecie na dozorców leśnych zaprzysiężonych, w dokładnej i ciągłej utrzymywały widoczności.

¹) Umieszczony pod f do § 22 ust. las. ²) Str. 373 Zb. ust. adm.

§ 11. Powiatowe Władze polityczne mają baczyć na wszystkie okoliczności, ważne pod względem już istniejących lub założyć się mających zakładów do wyprowadzenia drzewa, mianowicie w większych kompleksach lub w związku ze sobą zostających obszarów leśnych: W tym celu rzeczą ich będzie, co do udzielonych już tego rodzaju koncesyj, zwłaszcza na ważniejsze zakłady, jako to koleje

drewniane na cudzym gruncie, na spusty i spławy, budowy spustowe i inne przyrządy spustowe, przekonać się o dotrzymaniu warunków w dotyczącej koncesyi ustanowionych. Należy też bezzwłocznie poczynić zarządzenia, jakie się okażą potrzebnemi, celem przymusowego dotrzymania rzeczonych warunków, albo usunięcia zachodzących wadliwości lub niebezpieczeństwa. Jeżeli co do istniejących już zakładów lub sposobu ich użycia spostrzedz się dadzą okoliczności, wzniecające uzasadnioną obawę niebezpieczeństw lub uszkodzeń, albo niedopuszczające korzystnego użytkowania z lasów, należy na to zwrócić uwagę interesowanych, nakłaniając ich wedle okoliczności do tworzenia spółek celem urządzenia nowych lub polepszonych zakładów. Powiatowa Władza polityczna ma sporządzić wykaz istniejących w jej powiecie zakładów do wyprowadzenia produktów leśnych według wzoru E i wpisy w nim uskuteczniać według § 3.

§ 12. Uszkodzeniom lasów przez pożary i owady należy energicznie zapobiegać według postanowień §§ 44 do 51 ustawy lasowej. Jeżeli zdarzające się w jakiej okolicy pożary według towarzyszących im okoliczności powstawać się zdają z tych samych przyczyn, należy tych przyczyn dociec, a przeciw pożarom z jak największą sprężystością to wszystko zarządzić, co przepisuje ustawa lasowa. W ten sam sposób trzeba postępować przeciw uszkodzeniom, zrządzanym przez owady, i w tym względzie stósownein i ponawianem pouczeniem wpoić w interesowanych, że potrzeba koniecznie zaraz z początku w stósowny sposób zapobiegać szkodliwym następstwom tych uszkodzeń, że należy w szczególności nadpsute drzewa, wykroty, złomiska i leżaki w należytym czasie wyrobić, pnie, w których zagnieździł się kornik, jak najrychlej okorować, a korę z należytą ostrożnością spalić, ścięte w soku pnie drzew szpilkowych całkowicie lub pasami okorować i najprędzej obrobić, gałęzie porąbać, drzazgi z korą na dół zwróconą na kupy pozbierać i bezzwłocznie z lasu uprzątnąć, dalej że należy powstrzymywać chwytanie i tępienie ptaków owadożernych i ściśle przestrzegać ustaw wydanych dla ich ochrony.

Część. II. Dział А.

§ 13. Jeżeli w jakim powiecie częściej wydarzają się przestępstwa przeciw bezpieczeństwu mienia lasowego, należy wyśledzić, jakie są tego przyczyny i stósownie do tego z uwzględnieniem pojedynczych posiadłości i obszarów lasowych wydać postanowienia, mające na celu odpowiedne urządzenie straży leśnej, uporządkowanie stósunków tyczących się służebności, praw spólnego posiadania i używania, lub innego rodzaju poboru płodów leśnych i paszy leśnej, dalej odpowiednie uregulowanie karnych doniesień i rozpraw, tak iżby szybko i surowo zastósować można postanowienia karne ustawy leśnej. Obowiązkiem jest zwłaszcza krajowych Władz politycznych poddać ścisłemu nadzorowi postępowanie Władz powiatowych w razach przekroczenia ustawy leśnej, mianowicie przy przestępstwach lasowych, aby przez zwłokę w zarządzeniu śledztwa i powstałe ztąd przedawnienie nie ucierpiała kultura lasowa, a posiadaczom lasów nie dawać słusznego powodu do utyskiwań na niedostateczną obronę ich własności przeciw bezprawnym uszkodzeniom. W tym celu krajowe Władze polityczne ściśle badać będą wykazy Władz powiatowych o zaskarżonych i dochodzonych wypadkach karnych, i usuną bezzwłocznie wadliwości, jakie w tym względzie dostrzegą.

§ 14. Jeżeli powiatowe Władze polityczne zadość uczynić mają obowiązkowi nadzorowania wszystkich lasów w swym powiecie w myśl § 23 ustawy leśnej, to niedość starać się z urzędu o wykonanie przepisów leśnej ustawy dopiero w skutek doniesienia lub zażalenia stron ; są one raczej obowiązane przy każdej nadarzającej się sposobności, a mianowicie też przy komisyach z innego powodu podjętych, badać przez wysłane w tym celu organa, o ile stan lasów odpowiada prawem przepisanej gospodarce. Rzeczą będzie szczególnie rządowych leśników podczas swych objazdów jak najdokładniej stósunki te badać, i w tej mierze w ciągłej utrzymywać się wiadomości.

Ażeby tę widoczność, która zresztą niezbędną jest do dokładnego wyjaśnienia stósunków leśnych i do skutecznej pod względem wykonania ustawy lasowej działalności Władz

Lasy — O wykonywauiu ustawy lasowej.

politycznych i rządowych leśników, w zupełnie pewny przeprowadzić sposób i zużytkować na rzecz kultury lasowej, będzie jednem z najgłówniejszych zadań fachowego leśnika przeprowadzić rewizyą obszarów lasowych w swym okręgu, t. j. obchodząc i opisując te obszary jeden po drugim, zbadać owe czynniki, które dla swego związku z ustawą leśną lub z powodu swego wpływu na kulturę lasową i poznanie krajowego leśnictwa (statystykę leśną) szczególniejszą mają doniosłość.

Jako takie zaś czynniki ważne, mianowicie ze względu na większe posiadłości i stykające się z sobą obszary lasowe, uważać należy wszystkie faktyczne okoliczności, które wywierają stanowczy wpływ na wykonanie przepisów ustawy lasowej, dotyczących korczunków, zalesień, pustoszeń, lasów ochronnych, lasów zajętych, planów gospodarczych, leśników i dozorców leśnych, zakładów do wyprowadzenia drzewa, uszkodzeń lasów przez pożary i owady, w ogóle na Zarządzenia, mające na celu podniesienie kultury leśnej.

wą,

W szczególności należy zbadać położenie i jakość gruntu z uwzględnieniem stósunków orograficznych, hydrograficznych i geognostycznych, o ile takowe wpływ mają na leśnictwo; obszar osobnych posiadłości lasowych według pomiaru katastralnego; rodzaj uprawy podany w katastrze i faktycznie istniejący ; stósunki zalesienia i przyrostu ; sposób gospodarowania, mianowicie, czy takowy jest ciągły lub przerywany; urządzenie gospodarstwa lasu (obliczenie dochodu, plan gospodarczy, podziały) sposób odnowienia, mianowicie przy uprawach sztucznych, sposób hodowania roślin; dalej jakie główne i uboczne płody teraz las wydaje, a jakie przy uporządkowanej gospodarce wydaćby mógł pod względem gatunku i prawdopodobnej ilości; zwykłą kolej porębo-sposób pozyskania, wyprowadzenia, przysposabiania i spieniężania płodów' lasowych, jako też ważniejsze w tym celu tudzież w celu przemysłu drzewnego urządzenia, i ich jakość; sposób obchodzenia się z drzewem i użycia go, przy-czem zwrócić należy uwagę na usunąć się mające nadużycia i marnotrawienie drzewa przy pozyskiwaniu, dostawie, jako

Część II. Dział A.

też jego użyciu na opał, na węgle, do budowli, ogrodzenie, w gospodarowaniu wypasowem it. d. ; dalej przeciętne ceny płodów leśnych ; hodowlę drzew na polach ; jakie są surogaty drzewa i jakie ich użycie, wzajemne na się oddziaływanie gospodarstwa polowego i leśnego ; stósunki posiadania, obciążenie służebnościami, rodzaj praw użytkowania z lasów gminnych i spólnych; jacy ustanowieni są leśnicy i leśni nadzorcy z uwzględnieniem ich ilości i stósunku do obszaru lasów, jakoteż szczególnie uwagi godnych spostrzeżeń pod względem stósunku służbowego i płacy.

za-

orzecze-

zostały wykonane. Zresztą uzupełnić należy daty, potrzebne do opisania lasów, częścią

§ 15. Ażeby przy rewizyach lasowych można było odpowiednio zużytkować daty urzędowe, odnoszące się do dotyczących lasów, należy je u Władz i gmin tak w siedzibie fachowego leśnika, jako też po powiatach jak najdokładniej zbierać, a w szczególności z założonych już przedtem katastrów lasowych, map katastralnych, głównych ksiąg posiadłości, protokołów parcel gruntowych i operatów szacunkowych dla katastru podatku gruntowego; dalej z dochodzeń politycznych przeprowadzonych w wykonaniu ustawy lasowej; rozpraw, orzeczeń i zapisków dotyczących zarządzonych lesień, spustoszeń lasów, lasów ochronnych, lasów zamkniętych, istniejących służebności i praw spólnego używania, poleceń do sporządzenia planów gospodarczych, ustanowienia leśników w większych kompleksach, zakładów do wyprowadzenia drzewa i udzielonych w tym względzie koncesyj, szkód przez owady zarządzonych i t. d. Obchodząc zaś lasy należy się zarazem przekonać, o ile dotyczące nolecenia i nia Władz

na

orga-

podstawie ustnego porozumienia się z Naczelnikami gmin, członkami towarzystw gospodarczych i leśnych, właścicielami lasów i ich leśnikami, częścią przez przejrzenie rachunków przychodu, planów wrębu i innych aktów gospodarczych, o ile takowe sa przystępne. O ile tego wymaga cel tu wytknięty, zawezwą leśnicy do rewizyi lasów także naczelników gmin, właścicieli lasów lub ich oficyalistów lasowych, lub też udadzą się do dotyczących właścicieli lasów lub przełożonych nad lasami

nów, o dodanie im pomocy służby leśnej, udzielenie dokumentów i wyciągów, lub pozwolenie przejrzenia takowych.

§ 16. Rewizye lasów przedsięwziąć należy gminami i to najpierw w tych gminach, gdzie według dotychczasowych spostrzeżeń, stan lasów szybko wymaga uporządkowania, i objąć wszystkie w dotyczącej gminie znajdujące się lasy. Gdyby zaś dla krótkości zakreślonego na to czasu nie można dokładnie zbadać wszystkich dla zamierzonego celu potrzebnych czynników lasowych, tedy zastrzegając sobie na później dodatkowe uzupełnienie, zwrócić należy uwagę przedewszystkiem na leśne czynniki większej doniosłości, w szczególności takie, których ściślejszy związek z ustawą leśną spostrzeżono, albo od których w skutek rewizyi spodziewać się można doniosłych ulepszeń gospodarskich.

§ 17. Jak to w § 14 nadmieniono, mają rewizye la-sowe przedsiębrać przedewszystkiem leśnicy, ustanowieni przy Władzach politycznych; w razie potrzeby jednak, a mianowicie celem szybkiego uskutecznienia tych rewizyj, mogą być do tego użyci taliże inni fachowi leśnicy, chociaż nie zostający w żadnym stósunku służbowym do Władz politycznych, jeżeli z dobrym skutkiem odbyli egzamin państwowy, przepisany rozporządzeniem ministeryaluem z dnia 16 Stycznia 1850 (Dz. pr. p. N. 63) dla leśników, i w miejsce przysięgi ślubować będą sumienne wykonanie poruczonej sobie czynności. Gdyby z tego powodu domagali się osobnego wynagrodzenia, należy w celu zezwolenia na nie uczynić przedtem wniosek Ministerstwu rolnictwa. W lasach, zostających pod publicznym zarządem, można w porozumieniu z dotyczącą Władzą administracyjną użyć do przedsiębrania rewizyj ustanowionych tam leśników. Wynik rewizyi, przedsięwziętej przez leśnika, nie zostającego w stósunku służbowym do Władzy politycznej, ma zbadać jeszcze rządowy \ leśnik z ogólnego przynajmniej stanowiska w tym kierunku, czy w każdym względzie zastósowano się do udzielonej in-strukcyi. Dostrzeżone braki usunąć należy o ile możności bez ponownego zejścia na grunt.

§ 18. Jeżeli rewizya wykaże znaczne wadliwości w zagospodarowaniu lasu, które według przepisów ustawy lasowej, a w szczególności według wskazówek danych §§ 3 do 13 niniejszego rozporządzenia wymagają szczególnych zarządzeń, postara się leśnik fachowy zaraz o środki zaradcze i doniesie o tem Władzy politycznej, lub też gdzie potrzeba wdania się Władzy, przedstawi jej odpowiednie wnioski. Gdzie pewne wadliwości spólne są wszystkim lub większej części lasów w powiecie, tak, iż źródłem ich zdają się być przyczyny na ogół działające, albo gdzie idzie o wprowadzenie istotnych ulepszeń lub urządzeń dla większych obszarów i dla więcej posiadaczy, tam zbada leśnik owe przyczyny i środki do usunięcia wadliwości, względnie do wprowadzenia ulepszeń i nowych urządzeń. Ma on się w tej mierze porozumieć z Naczelnikami gmin, właścicielami lasów i ich leśnymi, gdzie to być może, także z członkami towarzystw gospodarczych i fachowymi gospodarzami, i przedstawić Władzy politycznej swe wnioski na wydanie stósownych zarządzeń, albo też według okoliczności nakłonić rzeczone organa i strony interesowane, by zebrali się przed Władzą polityczną, celem omówienia i uchwalenia tego, co przedsięwziąć wypada. Tak samo należy postąpić, gdzie idzie o okolice ogołocone z lasów, jeśli zalesienie połączone jest z istotną korzyścią dla kultury krajowej, i są widoki, że takowe ze względu na miejscowe stósunki, na istniejące lub zapewnione środki, mianowicie też ze względu na stósunki własności gruntów pod uprawę leśną przeznaczonych, z dobrym skutkiem da się przeprowadzić.

§ 19. Ażeby na podstawie wyniku czynności leśników i odnośnej działalności Władz politycznych otrzymać potrzebny pogląd na wszystkie pod względem leśnym ważne czynniki pojedynczych kompleksów lasowych, i tem samem pozyskać pewną podstawę do ścisłego i skutecznego traktowania spraw leśnych, wpisze leśnik daty uzyskane przy rewizyi lasów w tabelę, według wzoru F sporządzić się mającą, trzymając się przytem zasady, że dla lasów każdej gminy miejscowej osobna tabela ma być sporządzoną.

3.    Stykające się lub w bliskim z sobą związku zostające lasy kilku mniejszych posiadaczy można w rubryce „Opis" zestawić w grupę i uważać je jako jedne posiadłość, jeżeli pod względem leśnictwa, mianowicie co do czynników ważnych w obec ustawy leśnej nie przedstawiają żadnych szczególnych różnic. Grdzie oznaczenie liczb pojedynczych parcel i ich właścicieli .połączone jest ze szczególnemi trudnościami, wystarcza ogólnikowe oznaczenie katfigoryi właścicieli i miejsca ich zamieszkania (n. p. lasy włościańskie).

Wpisywanie dat w dotyczące rubryki uskuteczniać należy z szczególną starannością i dokładnością, a szczególnie opis stanu lasu w rubryce 2 sporządzić zwięźle, przytaczając tylko istotne okoliczności i pomijając wszelką rozwlekłość. Przy wypełnianiu dotyczących rubryk zastósować się należy do następujących wskazówek:

1.    W opisach należy dla uniknienia powtarzań przy pojedynczych lasach, o ile możności, zostawić czynniki leśne (§ 14) spólne wszystkim lasom dotyczącej gminy, i umieścić na czele przed opisaniem poszczególnych lasów.

2.    Jeżeli w jakim powiecie lub części powiatu istnieje już opis lasów, odpowiadający istotnym warunkom niniejszych przepisów, ma być odpowiednio użytym przy wypełnianiu rubryk.

4.    Jeżeli daty, właśnie w toku będącej rewizyi katastru gruntowego nie dadzą się użyć wtedy w posiadłościach, w których z powodu przeistoczenia gruntu lasowego na inne rodzaje uprawy zaszły ważne zmiany w datach katastralnych, które w katastrze podatkowym obecnie obowiązującym nie są uwidocznione, można zaniechać szczegółowego opisania dat teraźniejszego katastru. W tym wypadku należy zresztą tabelę tak wypełnić, aby w swoim czasie można było dodatkowo tylko wpisać daty zrewidowanego katastru. Nie można zaś zaniechać wpisania dat dawnego katastru tam, gdzie nie zaszły wymienione zmiany w uprawie, niemniej przy tych lasach, gdzie zachodzą stósunki ważne ze względu na ustawę lasową, jak zalesienia zarządzone z użyciem dat teraźniejszego katastru, lasy ochronne, lasy zajęte i t. d., albo

Część II. Dział A.

przy lasach, gdzie ze względu na stósunki posiadania lub inne stósunki prawne, jak przy lasach gminnych i spólnyeh, jasne przedstawienie stanu rzeczy w katastrze lasowym szczególniej jest pożądanem.

5.    Jeżeli w wypadku w § 16 nadmienionym niedokładna odbyła się rewizya, tak, iż zebrane daty nie są dostateczne do zupełnego wypełnienia rubryk tabeli F, pozostawia się ocenieniu leśnika, w jaki sposób te daty w tabeli zużytkować można, czy przez wciągnięcie części lasów i wypełnienie pojedynczych rubryk, lub też przez tymczasowe spisanie tych dat w innej formie przydatnej do użycia takowych przy późniejszem wypełnieniu. Starać się jednak trzeba, aby tabele nadto długo nie pozostawały niedokładne, lecz aby je przynajmniej co do ważniejszych lasów jak najrychlej i jak najdokładniej wypełniono i zamknięto.

6.    Jeżeli las obejmuje więcej parcel, to wprawdzie w rubrykach 3 i 4 tabeli spisane być mają liczby wszystkich parcel, chyba że to wyliczenie według ustępu 4 zupełnie odpada, w dalszych atoli rubrykach, zawierających oznaczenie obszaru, obszar wszystkich parcel ma być podany w łącznej sumie. Rubryki, dla których nie ma dokładnego oznaczenia obszaru lub innych wyjaśnień, należy wypełnić na podstawie zbliżonego obliczenia, opartego na danych, które w tym względzie przez miejscowe wyjaśnienia, zapiski lub naoczne ocenienie dadzą się pozyskać. Jeżeli wpisu z dokładnością uskutecznić nie można, należy o tern wyraźnie w dotyczącej rubryce nadmienić. W rubrykach, które jak 8, 9, 10, 11 przedstawiają stósunki mieszane, rozdzielony będzie obszar między pojedyncze kategorye według zbliżonego obliczenia, odpowiadającego stósunkowi mieszaniny.

Wnioski odnoszące się do ustawy leśnej, co do których zapadłe orzeczenie nie jest znane leśnikom, należy wpisać w ostatnią rubrykę. Rubryki, zawierające pozycje w cyfrach, należy zesumować, a gdyby później w tych cyfrach coś przybyło lub ubyło, sumę poprawić, a zmianę przy dotyczącej rubryce zanotować. Gdyby w rubrykach 11 i 12 (Pastwiska

z podrzędnem zalesieniem i nieproduktywne) nie będą wliczone w cyfry rubryk, przedstawiających lasy.

§ 20. Krajowa Władza polityczna przeszłe tabele pojedynczych gmin, przedłożone jej przez leśnika i wypełnione według § 19, dotyczącym Władzom politycznym, do dalszego utrzymywania ewidencyi i innego stósownego użytku. Powiatowa Władza ma te tabele, złożone w alfabetycznym porządku według miejscowości, przechować pod stósowną okładką z napisem : „Kataster lasów“, który dla całego powiatu zupełnym będzie dopiero wtedy, gdy tabele dla wszystkich miejscowości zostaną wypełnione. Uzupełnienie katastru lasowego stanowią wymienione w §§ 3, 4, 6, 7, 11 wykazy powiatowe A, В, C, D, Д które pod osobną okładką do katastru będą dołączone. W zwykłych godzinach urzędowych wolno każdemu przejrzeć kataster i tegoż załączniki. Za uiszczeniem stempla i kosztów pisania można też wydawać urzędowe wyciągi i odpisy. Dla tych zaś gmin, względnie powiatów, gdzie to się dotąd nie stało,, będzie założony kataster lasów według niniejszego rozporządzenia.

§ 21. Leśnicy fachowi winni także, o ile to być może, sporządzać przeglądowe mapy lasowe politycznych powiatów, w których odbyto rewizyą. Do tego mają być użyte szczegółowe, przez Władzę krajową oznaczyT^ię mające mapy pojedynczych powiatów, tudzież fotograficzne odciski przeglądowych map terenowych, których dostarcza wojskowy zakład geograficzny, poglądowe mapy katastralne, mapy je-neralnego sztabu, a to w ten sposób, aby odpowiednio kolorowane lub przynajmniej oznaczone były pojedyncze kategorye lasów, z uwzględnieniem, ile możności, różnic w przeglądzie F co do rodzajów kultury i przeważających w nich gatunków drzewa podanych, w szczególności zaś lasy ochronne i zajęte. Mapy stanowić mają część katastru i będą doń dołączone.

§ 22. Krajowa Władza polityczna przedłoży z końcem każdego roku c. k. Ministerstwu rolnictwa szczegółowe sprawozdanie, o ile postąpiły rewizye lasów i założenie katastru, ogłosi je oraz w dzienniku krajowym.

d) O uzdolnieniu do służby leśnej.

aa) Przez uczęszczanie do zakładów nauko, w y ch dla leśnictwa.

Rozporządzeniem byłego Ministerstwa kultury krajowej i górnictwa z dnia 9 Czerwca 1849 dz. ust. państ. N. 274 ogłoszono zasady nauki leśnictwa. Szkoły leśnicze zostające w bezpośrednim związku z gospodarstwem leśnem, podlegają według tych zasad, wspomnianemu Ministerstwu, które tylko co do niektórych kwestyj porozumiewać się będzie z Ministerstwem oświaty, aby to ostatnie utrzymanem było w znajomości całego publicznego nauczania. Kierownictwo szkół leśniczych, według innego planu zakładanych, stanowi przedmiot, który przez obydwa Ministerstwa badanym będzie. Przy obsadzaniu katedr dla leśnictwa prizy Uniwersytetach i Akademiach technicznych zasiągnie Ministerstwo oświaty rady Ministerstwa kultury krajowej. Zakres działania Ministerstwa tego przeszedł obecnie na Ministerstwo rolnictwa.

Zakłady naukowe leśnicze w krajach w Radzie Państwa reprezentowanych, są następujące:

1.

Akademia rolnictwa i leśnictwa (h. k. Hochschule für Bodenkultur J w Wiedniu. Statut tej Akademii zatwierdzonym został najwyższem postanowieniem z dnia 26 Stycznia 1872, a ogłoszonym rozporządzeniem Minist, rolnict. dnia 24 Lutego 1873 dz. ust. państ. N. 28. Słuchacze tej akademii uprawnieni są do składania egzaminu ze swych postępów (FortgangsprüfungenJ i żądania świadectw. Mogą także składać egzamina ścisłe (Diplomsprüfungen), a po złożeniu ich z dobrym postępem otrzymają dyplomy. (Rozp. min. rolnictwa i oświaty z 28 Kwietnia 1875 dz. ust. państ. N. 82). Oprócz tego zaprowadzono jeszcze egzamina rządowe teoretyczne z rolnictwa i leśnictwa, (rozp. min. oświaty i rolnictwa z 15 Stycznia 1882 dz. ust. państ. N. 1). Celem tych egzaminów jest przekonanie się o naukowem wykształceniu w rolnictwie i leśnictwie, nabytem w Akademii lub w innym zakła-

Lasy, — O uzdolnieniu do służby leśnej.

поз .

dzie naukowym na jej stopę urządzonym. Egzamin ten jest dwojaki : pierwszy ogólny z przedmiotów zasadniczych ; drugi fachowy szczegółowy z nauk rolniczych i leśniczych. Egzamina te składać mogą słuchacze Akademi rolniczej w Wiedniu i innych z nią na równi stojących zakładów.

2.    Przy Akademii technicznej w Grac u istnieje Szkoła gospodarstwa rolnego i leśnego (land- und forstwirthschaftliche Fachschule) z dwuletnim specyalnym kursem dla leśników. Od zwykłych słuchaczy wymaga się egzaminu dojrzałości ; młodzież co najmniej 18 lat licząca i posiadająca wiadomości potrzebne do zrozumienia wykładów, jakie sobie wybierze, może być przyjętą na nadzwyczajnych słuchaczy. Osoby dojrzałego wieku, i ci którzy ukończyli studya akademickie lub techniczne, mogą być wyjątkowo jako goście przyjętemu

3.    Średnia szkoła leśnicza w Eulenbergu pod Sternbergiem w Morawii. Kandydaci winni wykazać się wiadomościami, jakich w niższem gimnazyum i niższej szkole realnej nabyć można ; dwuletnią, lub co najmniej jednoroczną praktyką u leśniczego ; wiekiem od 17 do 24 lat ; dobrem zdrowiem ; zabezpieczeniem utrzymania ua dwa lata. Na każdy' rok może być przyjętych 20 do 25 kandydatów, którzy na zamku Eulenburg otrzymają mieszkanie i żywność.

4. Średnia s z к o*ł a leśnicza w Weiss-

wasser w Czechach. Warunki przyjęcia te same co przy szkole pod 3.

5. Krajowa średnia szkoła gospodarstwa lasowego we Lwowie. Na mocy uzyskanego dnia 1 Lipca 1874 L. 1868 od Min. roluict. zatwierdzenia planu naukowego, wydał Wydział krajowy co do szkoły gospodarstwa lasowego we Lwowie 24 Lipca 1874 L. 14187 następujący Statut organizacyjny:

§ 1. Celem szkoły jest kształcić młodzież w zakresie leśnictwa, w szczególności zaś sposobić przyszłych gospodarzy lasowych stósownie do potrzeb kraju.

§ 2. Warunki przyjęcia są następujące :

a)    ukończenie roku 17 ;

b)    przynajmniej jednoletnie zajęcie praktyczne w leśnictwie ;

c)    wykazanie się przy egzaminie wstępnym, tak ustnym jak pisemnym, z posiadania wiadomości przygotowawczych , odpowiadających ukończonej niższej szkole średniej. Wymagania i sposób odbywania egzaminu określi osobna instrukcya.

Kto ukończył z dobrym postępem wyższą szkołę realną, gimnazyalną, lub szkołę gospodarstwa w Dublanach, przyjęty być może z uwolnieniem od egzaminu wstępnego (c). Wyjątkowo zaś, może być przez Kuratoryą na wniosek Dyrekcyi także od jednorocznej praktyki (b) uwolnionym, kto ukończył z dobrym postępem szkołę gospodarstwa w Dublanach. Nie posiadający kwalifikacyi, określonej powyższemi warunkami, lub zamierzający uczęszczać tylko na niektóre przedmioty, przyjęty być może jedynie jako uczeń nadzwyczajny.

Wolno także uczęszczać na wykłady osobom dojrzałym, jako gościom.

Gościom, pragnącym być obecnymi na wykładzie, udziela pozwolenia nauczyciel za poprzedniem porozumieniem się z dyrektorem.

§ 3. Każdy uczeń płaci wpisowego 2 zł. Oprócz tego czesne wynoszące na kurs jeden od ucznia zwyczajnego 5 zł. w. a., od ucznia zaś nadzwyczajnego tyle razy po 50 ct., na ile godzin tygodniowo będzie zapisany, przyczem 2 godziny rysunków liczyć się będą za jedną godzinę wykładu. Kuratorya może uwolnić uboższego ucznia od czesnego, jeżeli z pilnością przykłada się do nauk.

Gość nie uiszcza żadnej opłaty. Za egzamin wpisowy opłaca się taksa w kwocie 2 zł. w. a., która jest oraz wpi-sowem ucznia przyjętego do szkoły na podstawie pomyślnych wyników egzaminu. Wpływy powyższe należą do funduszów ogólnych szkoły.

§ 4. Kauka w szkole gospodarstwa lasowego trwa 2 lata i rozłożoną jest na 4 kursa pięciomiesięczne.

§ 5. Rok szkolny rozpoczyna się z dniem 1 Paźdżier-nika i trwa do końca Lipca.

W czasie feryi, trwających od pierwszego Sierpnia do końca Września, będą się w miarę możności odbywały większe wycieczki naukowe pod przewodnictwem nauczycieli.

§ 6. Przedmioty nauki są następujące : aj Matematyka elementarna. b) Fizyka eksperymentalna i meteorologia, cJ Chemia ogólna; organiczna i nieorganiczna, dj Miernictwo i niwelacya,

ej Zarys inżynieryi leśnej z uwzględnieniem osuszania i nawodniania,

fj Rysunki geometryczne i z wolnej ręki, gj Zarys ekonomii politycznej, tudzież wiadomości o ustawach i przepisach tyczących się gospodarstwa polowego i leśnego,

hj Nauka o siedlisku lasu (gleba i klimat), poprzedzona zarysem geognozyi,

ij Nauka o roślinności leśnej, poprzedzona morfologią i fizyologią roślin,

kj Nauka o zwierzętach lasom pożytecznych i szkodliwych, poprzedzona ogólnemi wiadomościami z zoologii,

Ij Gospodarstwo lasowe we wszystkich swoich^częściach, z ogólnym zarysem historyi i literatury leśnictwa, mj Zarys łowiectwa,

nj Stylistyka biurowa z ćwiczeniami stylistycznemi w języku polskim i niemieckim,

Rozmiary każdego przedmiotu określi bliżej szczegółowy plan lekcyjny, w którym przedewszystkiem ma być uwzględniony praktyczny kierunek nauki i odrębne właściwości kraju. Przedmioty wymienione pod aj hj cj dj i ej objęte będą planem lekcyjnym tylko o tyle, o ile takowe niezbędnie są potrzebne jako naukowa podstawa dla przedmiotów zawodowych. Plan lekcyjny układa ciało nauczycielskie i daje go Kuratoryi do zatwierdzenia.

71

§ 7. Wykłady będą się uzupełniać wycieczkami nauko-wemi i obowiązkowemi ćwiczeniami praktycznemi, Któiym Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

w porach roku dla leśnictwa ważnych, jak najwięcej czasu poświęcić należy.

§ 8. Język wykładowy jest polski z uwzględnieniem terminologii niemieckiej.

§ 9. Wykłady wszystkie wraz z rysunkami obejmują łącznie 48—50 godzin tygodniowo, resztę czasu przeznacza się na repetycye, odbywane w sali wykładowej, które nie m°gą przekraczać 12 godzin tygodniowo, i na ćwiczenia praktyczne. Wykłady i rysunki odbywają się wedle możności tylko w godzinach rannych, repetytorya i ćwiczenia praktyczne w godzinach poobiednich.

na-

§ 10. Po upływie każdego kursu, uczeń zwyczajny poddać się winien egzaminowi ze wszystkich przedmiotów. Od postępów tak przy egzaminie jak w kursie, zawisło posunięcie się ucznia na kurs wyższy, o czem rozstrzyga ciało uczycielskie. Ш promocyą ucznia wpływają także jego ćwiczenia praktyczne. Z postępów uczynionych otrzymuje uczeń świadectwo podpisane przez dyrektora i egzaminatorów. Pilność i zdolność w wykonywaniu prac, leżących w zakresie ćwiczeń praktycznych, będą oddzielnie w świadectwie wykazane.

przy-

Po ukończeniu dwuletniego kursu poddać się mają uczniowie egzaminowi ogólnemu ze wszystkich przedmiotów, celem wykazania nabytego uzdolnienia. Z uzdolnienia tern egzaminie wykazanego wydanem będzie występującym uczniom oddzielne świadectwo.

Uczeń nadzwyczajny nie zdaje egzaminu i otrzymuje tylko na żądanie świadectwo frekwentacyi.

§ 11. Ciało nauczycielskie składa się:

aj Z dwóch profesorów fachowych, z których jeden jest dyrektorem szkoły,

b)    Z odpowiedniej liczby docentów, do nauk przygotowawczych,

c)    Z jednego, a względnie dwóch adjunktów, przydanych do pomocy profesorom fachowym. Adjunkt obowiązany jest także odbywać wykłady.

Profesorów stałych mianuje Wydział krajowy na przedstawienie Kuratoryi za uprzednią zgodą z e. k. Ministerstwem rolnictwa.

Docentów i adjunktów powołuje Kuratorya na przedstawienie dyrektora.

§ 12. Profesorowie stali są urzędnikami krajowymi i mają prawa i obowiązki, określone regulaminem służby krajowej z d. 26 Marca 1866 r., o ile takowy do nich może być za-stósowanym.

Płace ich ustanowi osobny etat. Wysokość wynagrodzenia dla adjunktów i docentów, oznacza Wysoki Sejm na podstawie wniosków Wydziału krajowego, opartych na zdaniu Kuratoryi.

§ 13. Kierownikiem naukowym szkoły i przełożonym bezpośrednim ciała nauczycielskiego i uczniów jest dyrektor.

Dyrektor jest odpowiedzialnym za rozwój szkoły, porządek i karność.

na-

W sprawach, odnoszących się do zwyczajnego zarządu szkoły w obrębie zatwierdzonego preliminarza, znosi się dyrektor bezpośrednio z Wydziałem krajowym ; we wszystkich innych sprawach z Kuratoryą szkoły. Sprawy wewnętrzne, tyczące się nauki i karności, załatwia na posiedzeniach pod przewodnictwem dyrektora ciało nauczycielskie. Dyrektorowi wolno jednakże albo zawiesić wykonanie uchwały ciała uczycielskiego, albo odmiennie od niej sobie postąpić, winien jednak równocześnie przedłożyć sprawę do rozstrzygnięcia Kuratoryi.

ma

§ 14. Bezpośredni nadzór nad szkołą sprawuje Kuratorya, złożona z trzech członków, a mianowicie delegata c. k. Rządu, delegata Wydziału krajowego i delegata c. k. galicyjskiego Towarzystwa gospodarskiego. Każdy członek

Zadaniem Kuratoryi będzie w szczególności :

podstawie wniosków dyrektora,

zastępcę.

aj Układać corocznie, na

projekt preliminarza zwykłych wydatków na szkołę i przedkładać go Wydziałowi krajowemu.

71*

Część II. Dział. A.

b)    Przedkładać Wydziałowi krajowemu wnioski i plany tyczące się potrzeb, preliminarzem nieprzewidzianych, a mających na oku rozwój i ulepszenie szkoły.

c)    Powoływać docentów i adjunktów na przedstawienie dyrektora za potwierdzeniem Wydziału krajowego ;

d)    Zatwierdzać plany lekcyjne szkoły ;

e)    Rozstrzygać w wydatkach przewidzianych w §§ 3 i 13.

Kuratorom wolno bywać każdej chwili na wykładach i brać udział w wycieczkach szkoły, celem przekonania się, czyli i jak plan lekcyjny jest wykonany.

Uwagi w tym względzie mogą być czynione tylko pisemnie na ręce Dyrekcyi i pochodzić mają od całej Kura-toryi. Kuratorya ma również przedstawiać Wydziałowi krajowemu swoje zapatrywania i wnioski, tyczące się naukowego kierunku szkoły i działania jej nauczycieli.

§ 15. Nadzór zwierzchniczy nad szkołą wykonuje Wydział krajowy.

Do jego zakresu działania należy w szczególności zatwierdzanie zarządzeń Kuratoryi, tyczących się powoływania docentów i adjunktów, bezpośrednia dyspozycya funduszami szkoły w zakresie preliminarza, stanowienie o potrzebach nadzwyczajnych, o ile takowe mogą być pokryte funduszami krajowemi, oddanemi pod zarząd Wydziałowi krajowemu.

W sprawach większej wagi, a mianowicie w sprawach zmiany niniejszego statutu, użycia subwencyi państwowej i mianowania nauczycieli fachowych, porozumiewa się Wydział krajowy z c. k. Ministerstwem rolnictwa. Wydział krajowy działa po wysłuchaniu wniosków Kuratoryi jedynie w sprawach potocznych, tyczących się zwyczajnego zarządu szkoły w zakresie preliminarza, wchodzi w bezpośredni stósunek z dyrekcyą.

w Hinterbrühl pod

6. Szkoła leśnicza Wiedniem (die nieder österreichische Waldbauschule J. Kandydaci składają egzamin wstępny, aby udowodnić, iż posiadają wykształcenie, jakie daje szkoła ludowa; wiek

15 lat ; uczniowie są albo stypendystami, pobierającymi naukę, mieszkanie i żywność w zakładzie ; albo też utrzymują się własnym kosztem. Kurs jednoroczny.

7. Kraiûska krajowa szkoła w Schneeberg (Landes-wa/dbauschule). Kandydaci winni mieć 15 lat ukończonych i wykształcenie szkoły ludowej. Kurs dwuletni.

8. Szkoła leśna w Wildalpen w Styryi (die Waldbauschule der Innerberger Hauptgewerkschaft). Przyjmuje młodzież od 15 do 18 lat, umiejącą czytać, pisać i rachować ; starszych zaś takich, którzy w zimie nie służą w wojsku. Nauka trwa dwa lata, przez dwa zimowe i dwa letnie kursa. W zimowych kursach wykłady, w letnich praca w lesie.

9. Nadmienić także wypada, że według ogłoszonych rozp. min. z d. 15 Października 1875 dz. ust. państ. N. 135 statutów Akademij górniczych w Leoben i Przybrani wykłada się tam encyklopedyą leśniczą.

bb) Postanowienia względem egzaminów państwowych A. dla gospodarzy leśnych B. dla służby pomocniczej.

(Rozp. Min. kult. kraj. z d. 16 Stycznia 1850 r. Dz. u. p. N. 63).

Do A. 1. W publicznej szkole leśnej z dobrym skutkiem odbyte studya nadać mogą uzdolnienie tylko do podrzędnej służby przy administracyi leśnej.

2. Uzdolnienie do samoistnego prowadzenia gospodarstwa lasowego musi być udowodnione i uznane przez osobny egzamin publiczny (egzamin państwowy).

3. Kto taki egzamin z dobrym skutkiem złoży,

. staje się uzdolnionym na urzędnika do lasowej służby państwowej.

4. Warunki przypuszczenia do państwowego egzaminu leśniczowskiego są następujące :

a)    Ukończenie dwudziestego drugiego roku życia,

b)    wykazanie moralnego prowadzenia się,

Część II. Dział A.

c) Albo

aa) z dobrym skutkiem odbyte studya w publicznej szkole łeśniczej, a po takowych dwuletuie nieprzerwane wszelakoż z należytą przemianą połączone praktyczne zajęcie w zewnętrznej i wewnętrznej służbie łeśniczej, przy równoczesnem dalszem te-oretycznem kształceniu się przez własne studya. Od jednego jednak roku tego praktycznego zajęcia może kandydat być uwolniony, jeżeli przed wstąpieniem do szkoły łeśniczej przez dwa lata zajmował się praktyczną służbą leśną; lub też jeżeli po ukończeniu studyów leśnych jeszcze przez jeden rok na Uniwersytecie lub ogólnej technicznej Akademii, dla dalszego wykształcenia swego studyom się oddawał.

Koniecznością atoli jest, aby praktyczne zajęcie po ukończonych studyach leśniczych, w przypadku ostatnim, odbyło się przeważnie w samym lesie.

Albo

bb) wykazanie tych przygotowawczych studyów, jakich się żąda do wstąpienia do publicznej szkoły leśni-czej, tudzież pięcioletnie przykładanie się w celu uzyskania potrzebnych leśniczych wiadomości, bez różnicy, czyli takowe nabytemi zostały w szkołach prywatnych, czyli przez uczęszczanie na odczyty leśnicze na Uniwersytetach lub Akademiach technicznych, lub przez własne tylko pouczanie się, zawsze jednak w połączeniu z praktycznem zajęciem i rzeczywistą służbą.

5.    Egzamin państwowy na leśniczych, począwszy od roku 1850 odbywać się będzie raz w rok, i to w jesieni. W większych krajach koronnych odbywać się będą regularnie każdego roku, w mniejszych zaś krajach koronnych na przemian w dotyczących miastach głównych.

6.    Komisye egzaminacyjne, włącznie z przewodniczącymi, składać się mają z trzech osób i wybierane będą na każdy

au

mar

Lasy. — O uzdolnieniu do służby leśnej.

rok osobno. Przewodniczącego mianuje Ministerstwo kultury krajowej i górnictwa z grona państwowych urzędników leśniczych. Obaj inni członkowie Komisyi wybierani będą przez krajowe leśne stowarzyszenia, gdzie one istnieją, zresztą zaś przez odnośne Towarzystwa gospodarcze, w ten sposób, że stowarzyszenia te przedstawiają Ministerstwu po sześć osób, z których toż Ministerstwo ustanawia dwóch komisarzy egzaminacyjnych i dwóch zastępców.

7. Egzamin jest trojaki. Każdy kandydat przystępujący do egzaminu powinien:

aj przedłożyć Komisyi egzaminacyjnej* własną rozprawę lub wypracowanie odnoszące się do pewnego przedmiotu zawodowego, n. p. rozprawę o jakiej technicznej kwe-styi spornej, o jakim nowym wynalazku, o jakiej nowej idei, albo wypracowanie urządzenia leśnego, oznaczenie dochodu z lasu, planu na zakład do wyprowadzenia drzewa, do podziału lasu, do wprowadzenia osobliwego jakiego użytkowania, do oznaczenia wartości lasu i t. d. ; przy końcu zaś egzaminu udzielić Komisyi rzeczonej wszelkie wyjaśnienia, jakich zażąda i jakie za potrzebne uzna, aby uzyskać przekonanie, że kandydat był w stanie sam zrobić to wypracowanie.

Egzamin dalej jest:

b) najpierw pisemny. Przy egzaminie pisemnym, który wszyscy kandydaci równocześnie składać i przy którym wszyscy na te same pytania odpowiadać mają, utrzymany być ma ciągle ścisły nadzór przez dwóch komisarzy egzaminacyjnych.

Kandydaci nie mogą przy tern używać żadnych naukowych środków pomocniczych i mają swe prace nie oddalając się z miejsca egzaminu, w dwunastu godzinach ukończyć.

Pytań do pisemnego egzaminu dostarczyć mają publiczne leśno-naukowe zakłady.

Zakres wiadomości leśniczych ma być w tym celu na trzy główne działy podzielony.

Część II. Dział A.

Z każdego takiego działu głównego, większa liczba pytań lub zadań, z których jednak żadne nie może więcej wymagać czasu do wypracowania, jak dwie lub trzy godziny, zestawione będą przez dotyczących profesorów i pod pieczęcią odesłane do Ministerstwa kultury krajowej i górnictwa. Nauczyciele dotyczący są pod przysięgą obowiązani, wszystkie pytania i zadania w zupełnej tajemnicy zachować. Z tych pytań każe Ministerstwo po jednemu z każdego głównego 'działu wybrać przez urzędnika ministeryalnego, ku temu przeznaczonego, własnoręcznie na osobnej kartce spisać, w kopertę włożyć i kopertę pieczęcią prezydyalną i własną zapieczętować.

Zapieczętowane kartki z pytaniami przesłane będą przez Ministerstwo bezpośrednio do przewodniczącego Komisyi egzaminacyjnej, który takowe dopiero przy rozpoczęciu egzaminu, w obecności reszty komisarzy i w obec kandydatów otworzy, a ostatnim do odpowiadania podyktuje.

Bezpośrednio po egzaminie pisemnym nastąpić ma dnia drugiego,

c) egzamin ustny.

Przy ustnym egzaminie, publicznie odbyć się mającym, przywołani będą kandydaci w porządku, przez losowanie oznaczonym. Egzamin zbytecznie rozciągnio-nym być nie może. Komisya egzaminacyjna przeto pytania tak stawiać winna, aby przynajmniej w przeciągu dwóch godzin mogła sobie wyrobić stanowczy sąd o uzdolnieniu każdego w szczególności kandydata. Komisarze egzaminacyjni mają atoli prawo użyć dla siebie jednakowego czasu do dowolnego zadawania pytań. Zmieniać się będą według wieku swego. Najstarszy zaczyna. Wszystkie pytania, tak pisemne jak ustne, uwzglę-• dniać mają więcej kierunek praktyczny a przedewszystkiem zadanie samoistnego zarządcy lasowego.

Przed rozpoczęciem egzaminów, musi każdy kandydat wykazać przed Komisya egzaminacyjną-tożsamość swej osoby.

8.    Po odbyciu egzaminu z wszystkimi kandydatami, przejrzeć mają komisarze egzaminacyjni bez zwłoki i przerwy wypracowania pisemne.

Na podstawie zdania powziętego tak z pisemnego jak ustnego egzaminu, nastąpić ma głosowanie co do uzdolnienia kandydatów do samoistnego prowadzenia gospodarstwa. Będą oni uznani albo jako nieuzdolnieni albo uzdolnieni, albo też szczególniej uzdolnieni. Większość głosów rozstrzyga; gdyby nadspodziewanie wydarzył się przypadek, żeby jeden i ten sam kandydat przez poszczególne głosy tak za nieuzdolnio-nego, jako też szczególniej uzdolnionego uznanym został, natenczas głosy tak wprost sobie przeciwne zniosłyby się wzajemnie, a głos pozostający byłby rozstrzygającym. Jeżeliby zaś głos ten kandydata za szczególniej uzdolnionego pznawał, natenczas tenże w tym szczególnym przypadku mimo tego tylko za uzdolnionego uznanym będzie.

O uzdolnieniu zresztą sądzić należy nie według zdań pewnej szkoły lub szczególnego poświadczenia jakiego naukowego stronnictwa, ale według ogólnego stanowiska nauki leśnej, a osobliwie z uwzględnieniem tej okoliczności, czy kandydat jest w stanie utworzyć sobie zdanie samoistne, i potrafi należycie zastósować nabyte teorye. Nadto także i na uzdolnienie konceptowe kandydata zważać się winno, ku czemu egzamin pisemny dostateczną dać może podstawę.

9.    Kandydat uznany za nieuzdolnionego, może po upływie jednego roku znowu zgłosić się do egzaminu, jeżeliby go zaś i wtedy nie złożył, natenczas, już na zawsze odsuniętym być winien.

Kandydatom, uznanym za uzdolnionych, wyda się na to świadectwo, które przez wszystkich komisarzy egzaminacyjnych podpisane być ma.

10.    Z aktu egzaminu spisanym będzie protokół, i po zakończeniu tego aktu wraz z wszystkiemi pracami egzami-nacyjnemi, Ministerstwu kultury krajowej i górnictwa przesłanym.

11. Za przypuszczenie do egzaminu państwowego na leśniczych każdy kandydat z góry taksę 10 złr. konw. mon.

Część II. Dział A.

do tej kasy złożyć winien, która właśnie ku temu przeznaczoną będzie.

12. Jeżeliby komisarze egzaminacyjni swego Urzędu bezpłatnie przyjąć nie chcieli i nie mogli, wyznaczy im Ministerstwo kultury krajowej i górnictwa odpowiednie wynagrodzenie.

13.    Dni, w których egzamina państwowe odbywać się będą, jakoteż i bliższe postanowienia względem zgłoszenia się do egzaminu, będą zawsze kilka tygodni naprzód ogłoszone, komisarze zaś egzaminacyjni krótko przed rozpoczęciem egzaminu zostaną do publicznej podani wiadomości.

14.    Jeżeli egzamina państwowe na leśniczych już przez trzy lata się odbywały, natenczas państwowe posady urzędników leśnych, wyjąwszy promocye już ustanowionych urzędników, tylko tym osobom nadane zostaną, które przy rzeczonym egzaminie jako uzdolnieni uznanymi zostali. Na razie mają te osoby pierwszeństwo przed innemi. Ci, którzy za szczególniej uzdolnionych uznani zostali, zawsze przed innymi uwzględnieni będą. Urzędnicy leśni już w służbie państwowej znajdujący się, z wyjątkiem samych tylko praktykantów, nie mogą być do następnego złożenia egzaminu państwowego znaglonymi.

Egzamin państwowy na leśniczego uzdolnią do wszystkich posad państwowych urzędników leśnych.

15. Egzamina prywatne, dozwolone dotąd w zakładzie naukowym leśnym w Mariabrunn, ustać mają z początkiem roku 1850.

DoB. Rozporządzenia względem wykształcenia i egzaminowania straży leśnej, zarazem technicznej służby pomocniczej.

1.    Istniejący w niektórych krajach instytut obwodowych egzaminatorów leśnych, niniejszem znosi się.

2.    Na przyszłość ci tylko zarządcy leśni do przyjęcia uczniów leśnych (elewów leśnych) upoważnieni być mają, którzy przy egzaminie państwowym jako uzdolnieni uznani

zostali. Od której chwili to w życie wejdzie, najmniej rok naprzód w swoim czasie ogłoszonem zostanie.

3.    Tacy uczniowie, lub elewi leśni, muszą odbyć nauki szkół ludowych i dopiero po odbytej przynajmniej trzechletniej praktyce i skończonym dwudziestym (obecnie według rozp. min. z 6 Stycznia 1852 Dz. ust. p. N. 19 ośmnastym) roku życia, zgłaszać się mogą do egzaminu celem wykazania uzdolnienia do podrzędnej służby administracyjnej.

4.    Egzamina te co rok w pewnym czasie, w siedzibie Władz obwodowych, przez osobne Komisye egzaminacyjne przedsięwzięte być mają.

5.    Każda Komisya egzaminacyjna złożoną być ma z trzech komisarzy, z których jeden prezyduje. Na każdy rok inni komisarze egzaminacyjni będą wybrani.

Przewodniczący bezpośrednio przez Ministerstwo kultury krajowej i górnictwa mianowanym będzie. Na obu innych asesorów dotyczące krajowe stowarzyszenia leśne, albo w braku ich, dotyczące Towarzystwa gospodarcze zaproponować mają po sześć z przedmiotem obeznanych osób, z których Ministerstwo kultury krajowej i górnictwa, wybierze dwóch komisarzy i dwóch zastępców.

6.    Egzamina odbywać się mają jawnie i tylko ustnie, lubo tem wcale nie są wyłączone roboty pisemne, jeżeli połączone być mogą z rozwiązaniem ustnych pytań, bez zanadto długiej zwłoki jako to np. małe kosztów obliczenia, próby krótkich doniesień urzędowych, i t. p. Czas trwania egzaminu z każdym poszczególnym kandydatem nie może przewyższać trzech godzin. Zresztą przy tych egzaminach, według analogii egzaminu państwowego na leśniczych postępować należy. Jednakże tylko takie pytania egzaminacyjne zadawane być mają, które dotyczą przedmiotów podrzędnej służby administracyjnej.

7.    Kandydaci do podrzędnej służby administracyjnej uznani być mają jako nieużyteczni, albo jako u ż y-t e c z n i, albo bardzo użyteczni.

Część II. Dział A.

Ci, których za nieużytecznych uznano, mogą po upływie jednego lub dwóch lat, powtórnie do egzaminu przystąpić.

Jeżeli kto powtórnie za nieużytecznego uznanym będzie, natenczas na zawsze odsunięty zostanie.

Kandydatom za użytecznych uznanym, udzielonem ma być na to świadectwo, przez wszystkich komisarzy podpisane.

8.    Protokół, na akt egzaminacyjny ułożyć się mający i zamknięty, wraz z wszystkiemi alegatami, u Władzy obwodowej złożonym być ma.

9.    Za przypuszczenie do egzaminu każdy kandydat z góry złożyć winien taksę w kwocie 5 złr. konw. mon. w tej kasie, która właśnie ku temu naznaczoną będzie.

10.    Jeżeliby komisarze egzaminacyjni swego urzędu bezpłatnie przyjąć nie chcieli i nie mogli, wyznaczy im Ministerstwo kultury krajowej i górnictwa honoraryum odpowiednie.

Podania o dopuszczenie do egzaminów wnosić należy do ostatniego Czerwca każdego roku do Władzy politycznej krajowej przy dołączeniu alegatów. (Rozp. Min. roi. z dnia 26 Października 1853 L. 27493).

Rozporządzenie Ministerstw rolnictwa i oświaty z d. 28 Lutego 1879 dz. ust. państ. N. 35 zaprowadziło egza-mina nauczycielskie, dla kandydatów na nauczycieli rolnictwa i leśnictwa w szkołach rolniczych i leśniczych, jako-też w szkołach średnich gospodarstwa miejskiego i leśnictwa.

cc) Przez składanie egzaminów celem uzyskania służby przy zarządzie lasów rządowych.

Rozporządzeniem Ministerstwa rolnictwa z d. 13 Lutego 1875 (dz. ust. państ. N. 9) przepisano, że naukowe i praktyczne uzdolnienie do stałego umieszczenia jako urzędnik techniczny przy zarządzie lasów rządowych wykazać należy przez składanie egzaminu, do którego przypuszczonym być może, kto w myśl § 2 rozp. Min. roln. z dnia 4 Lutego 1883 (dz. ust. państ. N. 16) wykaże się :

a)    że uzyskał w szkole średniej świadectwo dojrzałości ;

b)    że ukończył Akademią leśnictwa lub inny zakład naukowy, przygotowujący do służby zarządów lasów jako słuchacz zwyczajny ;

c)    że był zatrudniony po ukończeniu szkoły zawodowej (lit. bj przez dwa lata praktycznie, albo w służbie rządowej jako elew, lub w lasach prywatnych umiejętnie zarządzanych.

d)    że przed wstąpieniem do szkoły leśniczej praktykował najmniej rok w zarządzie lasów rządowych lub prywatnych umiejętnie zarządzanych;

ej że złożył egzamin rządowy teoretyczny w Akademii rolniczej dla nauki leśnictwa rozp. Min. roi. z dnia 8 Grudnia 1881 (dz. ust. państ. N. 1 ex 1882) zaprowadzony.

Wymaganiu pod dj wyrażonemu, uczynić mają zadość wszyscy ci kandydaci, którzy od Października 1884 wstępują do szkoły leśniczej ; wymaganiu zaś pod e) wspo-mnionemu, ci, którzy skończą szkołę leśniczą po zamknięciu roku szkolnego 1882/3 lub później.

Kandydat winien prowadzić i przedłożyć dziennik, w którym zapisywać ma własne zapatrywania i spostrzeżenia poczynione podczas zajęcia w służbie praktycznej.

W następnych 14 paragrafach postanowiono, że egzamin w Ministerstwie rolnictwa co rok w Październiku się odbywa, i podania do końca Sierpnia wnosić należy, z jakich członków Komisya egzaminacyjna się składa, w jaki sposób, z jakich przedmiotów ustny i pisemny egzamin złożyć trzeba, że egzaminatorowie pobierać mają honora-ryum w kwocie 10 złr., jeżeli nie są w służbie rządowej, że od tego egzaminu uwolnieni są elewi w służbie rządowej się znajdujący, którzy zdali już egzamin rządowy w myśl rozp. min. z 16 Stycznia 1850 (dz. ust. państ. N. 63), na-

Część II. Dział A.

koniec, że ci kandydaci nie potrzebują świadectw dojrzałości, którzy przed ogłoszeniem tego rozporządzenia wstąpili do jednego z zakładów pod Ъ) wspomnianych.

e) O zniesieniu (Bereinigung) obcych gruntów (enklaw) w lasach, i o zaokrągleniu lasów.

(Ustawa z dnia 7 Czerwca 1883 dz. ust. paóst. N. 93, ogłoszona dnia 16 Czerwca 1883, obowiązywać będzie od czasu wydania rozporządzenia o utworzeniu Komisyi kraj. do przeprowadzenia komasacyi).

§ 1. Kontrakty zamiany, tyczące się gruntów rolnych i leśnych, które celem zniesienia w lasach gruntów obcych, przez nie całkiem lub częściowo zamkniętych (enklaw), albo celem zaokrąglenia ( Arrondirung) granic lasów zawierane będą za przyzwoleniem Komisyi krajowej lub ministeryal-nej (§ 6 ustawy z 7 Czerwca 1883, (dz. ust. państ. N. 92), do spraw komasacyi gruntów właściwej, jednakże nie mają na celu komasacyi gruntów, używają dobrodziejstw zapewnionych w §§ 2, 3, 5 i 6 tejże ustawy.

§ 2. Jeżeli własność gruntu, który ma być zamieniony, jest podzielona, nie potrzeba do zawarcia takiego kontraktu zamiany ani przyzwolenia właściciela głównego ani zatwierdzenia przez Władzę administracyjną lub opiekuńczą.

Zatwierdzenie Komisyi krajowej lub ministeryalnej zastępują w takim razie miejsce zatwierdzenia Władzy opiekuńczej.

§ 3. Gdy zamieniający się, zawierając taki kontrakt zamiany, zamierzają przenieść prawa lub zobowiązania hypo-tecznie wpisane z jednego z gruntów zamienionych na drugi, albo na grunt rolny lub leśny, gdzieindziej do nich należący, a uprawnieni lub obowiązani nie przystają dobrowolnie na takie przeniesienie, brak ich przyzwolenia zastąpiony być może na żądanie zamieniających się przyzwalającem orzeczeniem Komisyi krajowej lub ministeryalnej, jeżeli tylko z zamierzonego przeniesienia nie wynika żadna szkoda dla zobowiązanych lub uprawnionych albo tylko nader nieznaczna, a w tym ostatnim przypadku ofiarowane będzie stósowne wynagrodzenie.

§ 4. Przeciwko odmowie pozwolenia na zawarcie kontraktu zamiany, jakoteż przeciw odmowie przyzwalającego orzeczenia Komisyi krajowej co do przeniesienia praw lub zobowiązań hypotecznie wpisanych, mogą zamieniający się, przeciw przyzwalającemu zaś orzeczeniu tej Komisyi co do zamierzonego przeniesienia praw lub zobowiązań hypotecznie wpisanych, mogą uprawnieni lub zobowiązani odwołać się do Komisyi ministeryalnej.

Termin do tego wynosi dni 14 i poczyna się od tego dnia, który nastąpi bezpośrednio po dniu doręczenia rezolu-cyi Komisyi krajowej.

§ 5. Kontrakty zamiany, które w myśl § 1 zostały przez Władzę zatwierdzone, jakoteż wszelkie w postępowaniu ustawą niniejszą określonem spisane podania, protokoły, wszelkie inne dokumenty prawne, deklaracye, wygotowania, orzeczenia ugody, uwierzytelnienia i poświadczenia zgodności, jakoteż załączniki są wolne od stempli i należytości bezpośrednich, dopóki nie będą użyte do innego celu.

Przedruki map katastralnych w tern postępowaniu potrzebne, wydawane będą za połowę ceny taryfowej.

§ 6. Przeniesienie własności zamienionych gruntów na podstawie kontraktu zamiany, zatwierdzonego przez Władzę w myśl § 1, jest wolne od należytości w ciągu löletniego okresu, licząc od dnia, w którym ustawa niniejsza nabędzie mocy obowiązującej.

Prawa lub zobowiązania hypotecznie wpisane, przenoszone będą z gruntu tak zamienionego na drugi lub na grunt do zamieniających gdzieindziej należący, na podstawie dekla-racyj przyzwalających lub na podstawie orzeczenia przyzwalającego, w § 3 wzmiankowanego bez opłaty należytości; jeżeli tylko z tem przeniesieniem nie ma być wpisana ani zmiana w osobie uprawnionego lub zobowiązanego, ani też zmiana w rozciągłości tego prawa lub tego zobowiązania.

Część II. Dział A.

§ 7. Ustawa niniejsza nabywa mocy obowiązującej jednocześnie z temi zarządzeniami, które ustawodawstwo krajowe wyda względem składu Koinisyi krajowej do dochodzeń lub rokowań potrzebnych w takich sprawach.

Zarządzenia te ustawodawstwa krajowego winny być zgodne z przepisami § 10 ustępu 2 ustawy z dnia 7 Czerwca 1883 (dz. u. p. N. 92).

§ 8. Wykonanie ustawy niniejszej porucza się Ministrom rolnictwa, spraw wewnętrznych, sprawiedliwości i skarbu, którzy wydać też mają rozporządzenia we względzie jej wykonania.

f) Dodatkowe rozporządzenia i orzeczenia do pojedyrn czych paragrafów ustawy lasowej.

' Do § 1. O pomiarze, oszacowaniu i zagospodarowaniu lasów rządowych wydało Ministerstwo Skarbu wyczerpujące rozporządzenie z 24 Sierpnia 1856 (dz. rozp. min. sk. str. 363).

Lasy odstąpione gminom, miejscowościom lub ogółowi uprawnionych, przy wykupie i regulacyi służebności leśnych, będą pod względem policyjno-leśnym uważane na równi z lasami gminnemi. (§ 31 patentu z 5 Lipca 1853 dz. u. p. N. 131, patrz str. 343 Zb. ust. adm.)

Pytanie, czy uprawa leśna lub połowa naruszoną została, rozstrzyga stan faktyczny uprawy a nie oznaczenie uprawy gruntu w katastrze (rozp. min. sp. wew. z 8 Lutego 1870 L. 414 Mayrhofer str. 413).

Do § 2. Kary pieniężne w tym i w innych §§ oznaczone pierwotnie w monecie konwencyjnej, wyrażone są obecnie w walucie austryackiej (ces. rozp. 1 Sierpnia 1858 dz. u. p. N. 115).

Dawniejsze niższo-austryackie miary, w sążniaeh i morgach zastępuje obecnie miara metryczna, i wszystkie §§, w których była mowa o owych miarach, sprostowano na podstawie rozp. min. z 17 Kwietnia 1876 (dz. u. p. N. 64).

Jeżeli zmiana przerębli lasu fLichtungsbreite) obok istniejącej już drogi okaże się pożądaną, albo jeżeli wzdłuż takiej drogi nowy las założonym będzie, albo wycięte przestrzenie lasu znowu uprawie leśnej oddanemi zostaną, albo jeżeli przy zakładaniu nowych dróg przez lasy zajdzie potrzeba oznaczenia linii przerębowej, to orzeczenie o szerokości, w jakiej obie strony drogi pozostać mają bez drzew i krzaków, wyda Władza krajowa. Podstawę do wydania tego orzeczenia stanowić ma komisyjne dochodzenie przeprowadzone pod kierunkiem urzędnika politycznego i przy udziale urzędnika budowniczego, 'znawcy lasowego i właściciela lasu lub jego pełnomocnika. Dochodzenie to weźmie pod ścisłą rozwagę miejscowe położenie drogi, jakość gruntu i materyału konserwacyjnego, stósunki klimatyczne, publiczne bezpieczeństwo, szczególne względy policyjne, gospodarkę lasową i t. d. Rekursa przeciw dotyczącym orzeczeniom wniesione rozstrzygać będzie Ministerstwo handlu w porozumieniu z Ministerstwem spraw wewnętrznych (Min. handlu z 14 Czerwca 1859 L. 2988).

Rozstrzygając prośbę o pozwolenie na w y-korczo wanie lasu i obrócenie go na pole orne, wyrzekło rozp. min. z 13 Czerwca 1856 L. 7912 zasadę, że przy rozwiązaniu pytania, czy grunt leśny może być na inną uprawę przeznaczonym, należy zważać nie na same tylko względy uprawy leśnej, ale także na ogólno-ekonomiczne względy i na zabezpieczenie potrzeby drzewa. Nic zatem nie przeszkadza Władzom politycznym, aby, jeżeli się rozchodzi o rozleglejsze korczunki, i jeżeli pomimo opinii zwykłych znawców -dalsze wyjaśnienie przedmiotu okaże się pożądanem, za-siągnęły także zdania dotyczącego Wydziału powiatowego ; zawsze atoli zdanie to nie będzie obowiązujące m dla Władzy politycznej. Wydanie jednakże ogólnego w tym względzie

72

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

1122

Część II. Dział A.

przepisu do wszystkich Starostw, i zawiadomienie o nim Wydziałów powiatowych byłoby nie na miejscu, gdyż Wydziały te mogłyby z takiego zawiadomienia wyprowadzić wniosek, że Rząd jest w obec nich, do żądania takich opinij* obowiązanym. (Rozp. min. roi. z 3 Lutego 1870 L. 102).

Przed udzieleniem pozwolenia do korczowa-nia znaczniejszych przestrzeni lasu przeprowadzoną być musi rozprawa, która nie ma się ograniczać na przesłuchaniu sąsiadów i znawców. Przedewszystkiem ma być zbadanem, czyli wykorczowanie pewnego lasu i przeistoczenie gruntu leśnego na inną kulturę, ze względu na tutejszo-krajowe stósunki gospodarstwa społecznego w ogóle, niemniej ze względu na szczegółowe stósunki dotyczącej okolicy, jako to : na stan lasów i cenę drzewa w takowej i na potrzeby drzewa materyałowego, budulcowego i opałowego dla okolicy, a szczegółowo dla miast większych, nie wywrze szkodliwego wpływu na dobro ogółu i ze względu na to dobro zezwolonem być może.

W tym celu należy nietylko Zwierzchność miejscową, ale także Zwierzchności gminne i dworskie ościennych miejscowości, niemniej Zwierzchności znaczniejszych miast w okolicy wysłuchać, według okoliczności także zdania Towarzystwa agronomicznego zasięgnąć i z własnych spostrzeżeń i zachodzących stósunków odpowiedni użytek zrobić. (Rozp. min. z dnia 1 Kwietnia 1871 r. L. 10605).

wzma-

Liczne korczunki wydarzają się w takich lasach, które bezwzględnie zachowane być winny dla uprawy leśnej. Częstokroć przekształcają się lasy na pośledniego gatunku pastwiska, role i łąki, które nieraz w krótkim czasie żadnego nie przynoszą pożytku, a nawet tam, gdzie poszczególne kor-czowiska nie przedstawiają się z tej strony, przecież gające się wycinanie lasów pociąga za sobą nie jednę szkodę dla całej okolicy, i nieraz czyni uszczerbek prawom idnych osób. W górzystych zwłaszcza okolicach utrzymanie lasów przybiera znaczenie więcej jak miejscowe, a skutki ich wycinania są dla dobra ogółu szkodliwe. Ustawa lasowa przepisuje w § 2, że każde korczowanie wymaga poprzedniego ze-

Zwolenia Władzy politycznej, której rzeczą jest zbadać, czy względy publiczne w danym razie korczowaniu stoją na zawadzie, lub nie. Zarazem nakazuje ustawa, aby bez wyjątku karać przekroczenia tego przepisu. Sprawozdania, które Ministerstwo otrzymało, wykazują dowodnie, że na przytoczone postanowienie ustawy nie zwracają należytej uwagi ani posiadacze lasów, ani Władze powiatowe, chociaż tego rodzaju wydarzenia Władzom nie mogą być tajne, i złe następstwa tego nieprzestrzegania ustawy w niektórych krajach dosadnie wyszły na jaw. Wytkniętym tu niewłaściwościom należy z całą energią i stanowczością zapobiedz. Polityczne Władze powiatowe więc starać się mają o należyte poszanowanie dla wymienionego tu przepisu ustawy, opartego na względach kultury krajowej, a wszczególności dążyć do tego, by w przyszłości do każdego korczunku starano się wpierw o pozwolenie Władzy politycznej, aby zaś tam, gdzie tego zaniechano, w jak najszerszym rozmiarze zastósować postanowienie karne § 2 ustawy lasowej. Wykazują dalej sprawozdania, że bez przepisanego prawem zezwolenia i zazwyczaj z wielką szkodą dla kultury leśnej rozdzielono w nowszych czasach wiele lasów gminnych, a mianowicie takich, które w myśl § 31 patentu z d. 5 Lipca 1853 odstąpione zostały jako wynagrodzenie za zniesione służebności leśne całym miejscowościom, gminom, lub ogółowi uprawnionych. Pw tym kierunku dążyć należy do ścisłego wykonania ustawy i przeciw Reprezentacyom gminnym, działającym wbrew ustawie, zastósować wszystkie dozwolone środki egzekucyjne i karne. Okazało się zresztą ze sprawozdań, że wiele podziałów i kor-czunków przedsięwzięto dla tego bez zasiągnięcia pozwolenia, ponieważ właściciele lasów i gminy nie znają dotyczących przepisów. — Przypomnieć przeto należy przepisy §§ 2 i 21 i według potrzeby powołując się na niniejsze rozporządzenie, zapowiedzieć jak najsurowsze zastósowanie ustawy. (Rozp. min. roi. z dnia 2 Sierpnia 1872 L. 7281 d. u. kr. N. 263).

Pozwolenie na korczunek, przez Władzę niższą udzielone, może być choćby nawet interesowane strony

Część IL Dział A.

1124

nie rekurowały, przez Władzę wyższą cofniętem, jeżeli względy publiczne sprzeciwiają się korczunkowi. (Min. roln. 18 Lutego 1874 L. 260 Mayrhofer str. 412).

Do § 3. Odnośnie do okólnika z dnia 1 Kwietnia 1871 L. 10605, którym określono sposób postępowania przy dochodzeniach dopuszczalności odjęcia przestrzeni leśnych uprawie lasowej, polecono, aby c. k. Starostwa zasiągały potrzebnych w tych sprawach opinij od dotyczących oddziałów galicyjskiego Towarzystwa gospodarskiego i tylko w razach wątpliwych udawały się bezpośrednio do komitetu tego Towarzystwa we Lwowie. (Okól. Kam. 5 Sierrmia 1876 L. 37267).

Względy doniosłego znaczenia tak na stósunki klimatyczne podolskiej okolicy jak i na kulturę krajową i dobro ogółu wymagają, aby resztki niegdyś rozległych obszarów leśnych tak zwanych Miodoborów w powiatach Podola galicyjskiego jak najstaranniej utrzymywano i pielęgnowano; lasy tamtejsze stanowią bowiem naturalną ochronę ziemi od suchych wiatrów wschodnich, mają przeto tak z tego względu, jak i z uwagi na swój wpływ na stan wilgoci atmosferycznej, żywotne znaczenie dla ubogiej w lasy okolicy tamtejszej. Znaczne zmniejszenia, jakim dotąd te obszary leśne uległy, spowodowały dotkliwy brak drzewa, czego dowodem są wysokie ceny drzewa w powyższej okolicy, które zmuszają ludność rolniczą do zastępowania opału słomą i materyałami nawozowemi z dotkliwą ujmą dla uprawy ziemi. Z uwagi więc na te okoliczności ogólnego znaczenia okazuje się wszelkie dalsze uszczuplanie owych obszarów leśnych nietylko niezgodnem ze względami na dobro ogółu, lecz nawet szkodli-wem ze względów klimatycznych i kultury krajowej. W obec tych stósunków przeistoczenie gruntu leśnego na inny rodzaj uprawy może być usprawiedliwione li tylko w takim wypadku, gdzie względy na komasacyą i arondacyą posiadłości leśnych i ekonomicznych dozwalają wykorczowania pewnej przestrzeni leśnej w zamian za poddanie kulturze leśnej równej przestrzeni, będącej w uprawie ekonomicznej. Pomimo tego do-

strzegą Namiestnictwo, że niejednokrotnie wydają Starostowie tych okolic pozwolenia do korczowania nawet znaczniejszych przestrzeni lasów bez należytego uwzględnienia tych stósunków na podstawie nieuzasadnionych zdań znawców. Wydane na takich podstawach orzeczenia pociągają za sobą ten skutek, że Namiestnictwo widzi się zmuszonem uchylać je z urzędu jako niezgodne z względami publicznemi. Aby temu na przyszłość zapobiedz i umożliwić należyte ocenienie spraw tego rodzaju ze stanowiska ogólnego, nim dojdą do orzeczenia w I Instancyi, polecono Starostwom, aby odtąd w każdym wypadku załatwienia prośby o pozwolenie na odjęcie gruntu uprawie leśnej, jeśli zamierzonem będzie udzielenie takiego pozwolenia, zasiągały przed wydaniem orzeczenia opinii c. k. kraj. Inspektora lasów i w tym celu przedkładały akta przeprowadzonego dochodzenia c. k. Namiestnictwu, co jednakże nie uwalnia Starostwa od przedkładania Namiestnictwu prócz tego odpisów orzeczeń, a w danym razie i aktów dochodzenia w razie wydania pozwolenia na korczunek stósownie do rozporządzenia z dnia 18 Marca 1873 L. 11371 i 30 Kwietnia 1874 L. 18287. (Okól. Nam. z 26 Kwietnia 1878 L. 11323).

Do § 4. Za spustoszenie lasów nie może być sam każ-doczesny właściciel lasu karany, ale osoba rzeczywiście winna ; gdyż ustawa nakazuje karać w ogóle, — pustoszenie lasów, którego nie sam tylko właściciel lub posiadacz lasu dopuścić się może, ale także i inne osoby, a w takim razie karanie samego właściciela byłoby oczywistą niesprawiedliwością. (Min. spr. wewn. 5 Maja 1870 L. 4082 Mayrhofer str. 414).

Jeżeli dochodzenie wykaże, iż użytkowanie lasu nie tylko nie pozwala na należyte zagospodarowanie lasu, ale nawet bezwarunkowo naraża go na spustoszenie, to Władze czuwające nad zachowaniem i zagospodarowaniem lasów, nietylko są uprawnione, ale nawet obowiązane do wydania zarządzeń usuwających niebezpieczeństwo kulturze lasu grożące, w szczególności zaś do żądania uregulowania praw spółwłaścicieli,

Część II. Dział A.

1126

planu gospodarstwa, tymczasowo zaś do zarządzeń co do cięcia i wyprowadzania drzewa (§§ 6 i 16), zbierania gałęzi i liści (§§ 11, 12, 13), paszy leśnej (§ 10) i zalesienia (§ 3 i 4). Z dochodzenia odnośnego okazało się, źe większa część tego lasu nabyła gmina od dworu w 1814 r., że on do 1819 r. nie był podzielonym, i w aktach Urzędu podatkowego zapisanym jest w większej części na imię gminy, a w mniejszej części na imię prywatnych właścicieli. Uprawnieni do użytkowania z tego lasu podzielili się nim tak, że obecnie ma 360 właścicieli, z których niektórzy posiadają po 20 rozmaicie rozrzuconych kawałków. Podział ten nie był przez Władze zatwierdzonym i dla tego też mimo źe właściciele uzyskali wpisy do ksiąg gruntowych, podział ten jest nieprawnymr Z tego powodu uważano ten las za dobro gminne przez uprawnionych w ten sposób używane, że każdy z nich użytkował część dla niego wydzieloną. (Tr. ad. 30 Maja 1883 L. 1275 N. 1781).

Do § 5. Przez sąsiedni las można rozumieć tylko las sąsiada, zatem wyłącznie tylko obcy las. W tej myśli jedynie da się zrozumieć przepis o pozostawieniu osłony leśnej, której szerokość musi pozostawać w związku z jakąś inną, już istniejącą linią. Tę linię stanowi właśnie granica sąsiada, do której osłona przytykać ma. Gdyby w § 5 chciano znaleść rozporządzenie obowiązujące właściciela lasu do zabezpieczenia wnętrza swego lasu we wszystkich kierunkach osłonami 20 sążniowemi, to powstałoby z tego w zasadach cięcia drzew zamieszanie, do rozwikłania niemożliwe. (Rozp. min. z 8 Maja 1876 L. 5766 Mayrhofer str. 414).

Do § 7. Doświadczenie stwierdziło w sposób niewątpliwy, że drzewa, rosnące na wyspach rzecznych, skutecznie zapobiegają obrywaniu się brzegów, a nawet i zupełnemu zabraniu wysp przez wodę, jeżeli się z niemi odpowiednio postępuje. Oczywistem jest zatem, że § 7 także i tego rodzaju wypadki ma na oku. (Orzecz. min. roi. 22 Listopada 1877 Zeitschrift für Verwaltung z 1878 str. 3).

Do § 8. Odpowiedzialność za szkody, w przyszłości, w sąsiednim lesie w skutek niewłaściwego wyrębu osłony leśnej powstać mogące, nie może być orzeczeniem karnem za przestępstwa lasowe nałożoną, gdyż według §8 winowajca wynagrodzić ma szkody, przekroczeniem przez siebie popeł-nionem spowodowane, zatem szkody innym osobom rzeczywiście wyrządzone, i skazanie w drodze karnej na zwrot szkody, jeszcze nie istniejącej, jest niedopuszczalnem. Odpowiedzialność ustawą nałożona jest wystarczającą, a na przypadek wyrządzenia rzeczywistej szkody, wskazuje § 23, jak postępować należy. (Min. spr. wew. z 9 Marca 1872 L. 17379 Mayrhofer str. 414).

Do § 9. Właściciel lasu obowiązanym jest w lesie służebnością obciążonym gospodarować według przepisów ustawy leśnej ; nie wolno mu przez nieprawidłowe gospodarstwo pustoszyć lasu na szkodę uprawnionego, korczować go, lub też na inne kultury przeznaczać. Ustanowienie planu gospodarczego ma - na celu zapobieżenie obustronnym nadużyciom. Spory, jakieby w tym względzie między stronami zachodziły, rozstrzygnie Władza polityczna, usiłując przedewszystkiem doprowadzić strony do zgody, — na podstawie orzeczenia, przez zaprzysięgłych znawców wydanego o planie gospodarczym, przez właściciela lasu przedłożonym. (Rozp. min. 17 Paźd. 1856 L. 21053 i 17 Września 1858 L. 9870).

Wyrok sądowy, przyznający prawo paszy w cudzym lesie, nie upoważnia uprawnionego do wpędzania bydła do lasu samowładnie i bez względu na liczbę, czas i miejsce paszenia, ale uprawniony jest obowiązanym zgłosić się do posiadacza służebnego lasu o wskazanie miejsca .do paszenia; i dopiero gdyby mu to odmówionem zostało, postarać się u właściwego Sądu o egzekucyą wyroku. Sąd zaś na podstawie rozp. Ministerstwa kultury krajowej i górnictwa z dnia 24 Kwietnia 1852 r. zawezwie Władzę polityczną do spół-działania w przeprowadzeniu egzekucyi, i tym sposobem na drodze prawnej wejdzie uprawniony w swoje prawa. Również wolno uprawnionemu zgłosić się wprost do Władzy politycz-

Część II. Dział A.

1128

nej, która po myśli § 18 ustawy leśnej obowiązaną jest do rozstrzygania wątpliwości i sporów, jakie w lasach służebnych co do wykonywania służebności powstaną. Nigdy zaś nie będzie wolno uprawnionemu samowładnie z obejściem Władz wpędzać bydło do lasu, owszem taka samowładność uważaną będzie za przekroczenie lasowe i według przepisów §§ 14, 18, 60 i 62 ust. leśnej karaną. (Rozp. minist, z d. 8 Lipca 1855 L. 11927 Mayrhofer str. 416).

Spory, których przedmiotem są tylko rozmiary służebności, nie zaś samo prawo, rozstrzygać mają wyłącznie Władze polityczne. (Rozp. najw. Trybun, sąd. w szczegółowym wypadku z dnia 14 Lutego 1857 L. 16159).

Sądowa egzekucya wyroku, skazującego posiadacza lasu na uznanie praw poboru drzewa, asygnowanie go i pozwolenie pobierania drzewa, nie może być wykonaną, dopóki Władza polityczna nie rozstrzygnie, iż w policyjno-leśnym względzie żadna nie zachodzi przeszkoda i że egzekucya sądowa jest potrzebną. (Orz. najw. Tryb. sąd. 28 Maja 1862).

Spory między posiadaczami lasów a uprawnionymi do służebności o ilość pożytków, tym ostatnim przysługujących, nie należą do Władz politycznych według § 9, i nie stanowią przedmiotu postępowania karnego według § 14 i 18. (Rozp. min. z 14 Lutego 1866 Z. f. V. str. 99).

Do § 10. W zastósowaniu tego § trzymano się zasady, że właściciel lasu bez względu, czy spólnie z uprawnionymi wykonywa prawo paszy lub nie, jest obowiązanym, czy to przez pastuchów, czyli też w inny odpowiedni sposób odpędzać bydło od zagajników. (Rozp. min. spr. wew. z 5 Sierpnia 1867 L. 8296). Obecnie jednakże zapanowało inne zapatrywanie, uzasadnione następnie : Podstawę do ocenienia tych stósunków daje § 502 ust. cyw., według którego „gdy zachodzi obawa szkody, powinien uprawniony bydło swoje przez pastucha pilnować“. Trzeci ustęp § 10. podaje sposób wykonania tej zasady, i dla tego tylko w odniesieniu się do niej zastósowanym być może. Z tego wynika zatem, że obowiązek pilnowania bydła ciąży na uprawnionym, co zresztą

zgadza się z przepisami §§ 482 i 484 ust. cyw. W wypadku atoli, jeżeli właścieiel lasu tegoż samego pastwiska przez wpędzanie na nie własnego bydła spółużywa, i bydło swe spólnie Z bydłem uprawnionych pasie, staje się on obowiązanym do pilnowania bydła, do ustanowienia pastucha. Wynika to także i z §§ 487 i 494 ust. cyw. podających wypadki konkurencyi do utrzymania przedmiotów służebnych; wypadki te przypuszczają zawsze czynne spółużywanie przedmiotu służebnego przez jej posiadacza, nigdy zaś samo tylko zapobieganie szkodom, z używania przez uprawnionych wyniknąć mogącym. (Rozp. min. roln. z d. 25 Czerwca 1877 L. 3232 Mayrhofer gtr. 415).

Wypędzanie bydła z zagajników przez straż leśną, w dopilnowaniu zakazu paszenia w nich bydła dokonane, nie stanowi przedmiotu prowizoryalnego sporu, i w ogóle nie należy do Sądu; a pytanie, czy zarządzone przez posiadacza lasu zalesienie dotyczącego gruntu, narusza prawa uprawnionych lub nie, nie należy do drogi sądowej. (Orzecz. Tryb. najw. z 14 Grudnia 1864 L. 9526).

Załatwiając podania o ogłoszenie, iż zagajniki zostały oznaczonemi, należy polecić Naczelnikom gmin, aby ogłaszając to, zwracali uwagę na prawne skutki niezważania na przepisy co do zagajników obowiązujące.

Jak tylko przeznaczenie pewnych części lasu pod uprawę (Hegelegung) Władzy politycznej doniesione, na jej rozkaz ogłoszonem zostało, i dotycząca część lasu odpowiednio naznaczoną została, nabyła taż część lasu w obec uprawnionego do paszy charakter zagajnika, i nie wolno mu do niej bydła wpędzać.

Jeżeli uprawniony do paszy przeciw ogłoszonemu przeznaczeniu części lasu pod uprawę, zarzuty wnosi, lub później wniesie, i dochodzenie z tego powodu przeprowadzone wykaże, iż nie istnieje żadne zagajenie i istnieć nawet nie może, to Władza odmówi zezwolenia na takie przeznaczenia na zagajniki, lub udzielone już, cofnie. (Min. spr. wew. 28 Lipca 1878 L. 214).

изо

Czeié IL Dział A.

Przepis § 10, że zagajniki w lasach wysokopiennych przynajmniej szóstą część całego obszaru leśnego wynosić mają, stósuje się także i do lasów służebnościami obciążonych, bez względu na to czy plan gospodarstwa takich lasów przepisanym został lub nie, albowiem przepisanie planu gospodarstwa następuje na żądanie uprawnionego lub obowiązanego, a utrzymanie lasu, do czego właśnie zagajniki prowadzą, jest ustawą bezwarunkowo przepisanem, i od woli stron wcale niezawisłem. Z tego też powodu Władze polityczne uprawnione są polecić założenie zagajników nawet bez przepisania planu gospodarstwa, tem bardziej że do nich należy rozstrzyganie sporów co do sposobu wykonywania służebności w ogóle, nie zaś tylko przy wydaniu planu gospodarstwa. (Tr. ad. 11 Lutego 1881 L. 195 N. 1012).

Do § 12. Najwyższe postanowienie z 7 Sierpnia 1855 upoważniło Ministerstwo spraw wewnętrznych, aby na żądanie stron, we własnym zakresie zezwalało na wyjątki od zastósowania przepisów § 12, o ile stósunki klimatyczne i gospodarskie potrzebę takich wyjątków uzasadniają. Na tej podstawie zezwolono w szczegółowym wypadku na zbieranie ściółki w Maju i Czerwcu, lecz nie pozwolono bezwarunkowo na używanie żelazek do łażenia. (Rozp. min. spr. wew. z dnia 27 Marca 1859 L. 6165).

Wierzchołków jodeł nie można * uważać za gałęzie w znaczeniu ustawy leśnej. (Rozp. min. spraw wewn. z d. 19 Listopada 1869 L. 16526 Mayrhofer str. 417).

Do § 18. Jeżeli wykonywanie służebnictw zagraża lasowi służebnemu spustoszeniem, to nie można wprawdzie przed wykupem i uregulowaniem służebności zarządzać pro-wizoryum, ale na podstawie § 9 może być wydanym odpowiedni plan gospodarstwa. (Rozp. min. 17 Października 1856 L. 21053 Mayrhofer str. 419).

Uprawniony do poboru drzewa, obracający drzewo na użytek domowy, przeznaczone na inne cele, dopuszcza się

przekroczenia leśnego. (Rozp. min. z 4 Lipca 1858 L. 4734). Ministerstwo rolnictwa w szczegółowym wypadku orzekło inaczej, gdyż wykonywanie prawa poboru drzewa i ściółki realności przysługujące, przyznało, pomimo że budynki tej realności pogorzały. (Rozp. min. 1 Października 1874 L. 5960 Mayrhofer str. 421).

Do § 19. Właściciel lasu, na którym ciążą służebności, nie może go ze szkodą uprawnionych wyłączyć od zwykłego użytkowania Takie wyłącznie tylko Władza zarządzić może. (Rozp. min. z 4 Listopada 1854 L. 19320).

Gdyby dla ochrony kolei żelaznej według § 19 ustawy Iasowej zamknięcie lasu zarządzonem być musiało, należy postępować w sposób następujący : Wynagrodzenie, które przez dotyczące przedsiębiorstwo budowy kolei właścicielowi lasu wypłaconem być ma, dochodzić i oznaczyć należy według analogii § 9 litery c) ustawy o koncesyach na koleje z dnia 14 Września 1854 roku w sposób przy wywłaszczeniach przepisany, ponieważ zamknięcie lasu jako częściowe wywłaszczenie w myśli § 365 ust. cyw. uważa-nem być musi, gdyż przez to właścicielowi lasu nakłada się czasowo lub stale ograniczenia prawa własności. W razach więc, gdy po prawomocności orzeczenia co do wywłaszczenia lasu nie przyjdzie do skutku dobrowolna ugoda względem wynagrodzenia właściciela lasu przez przedsiębiorstwo budowy kolei w orzeczeniu postanowionem być ma, iż właściciel lasu przystać musi na polecone mu ograniczenie gospodarstwa swego lasu, za co mu w drodze sądowego oszacowania wynagrodzenie przyznanem zostanie. Takie postępowanie jako orzeczenie ekspropryacyjne wyraźnie ozna-czonem być ma, aby Władze sądowe nie miały wątpliwości, iż jest właściwem orzeczeniem wywłaszczenia. O przedsiębranie sądowego oszacowania starać się winno przedsiębiorstwo budowy kolei, na której korzyść zamknięcie lasu nastąpiło, i znaglone być winno urzędownie do przyspieszenia wniesienia tej prośby, gdyby w jego interesie nie leżało

Część II. Dział A.

przyspieszenie oszacowania. (Rozp. min. spr. wewn. z dnia 30 Grudnia 1874 L. 14005).

Jeżeli zarządzenia na podstawie § 7 celem zabezpieczenia wysp i brzegów wydane, okażą się nie wystarczaj ą-cemi, to § 19 daje podstawę do dalej sięgających zarządzeń co do postępowania z lasem. Przedmiotem tych zarządzeń będzie rodzaj drzew hodować się mająeyeh, wiek ścięcia zdatny, metoda cięcia t. j. Kahlhieb, streifenweiser Aushieb, und Plenterhieb zastósowanym być ma. (Rozp. min. z d. 22 Listopada 1877).

Prawo żądania odszkodowania nie zawisło od tego, czy las został zamkniętym, albo też czy inne ograniczenia przepisano, gdyż § 19 nie podaje żadnego tytułu do żądania odszkodowania, lecz tylko przepisuje, iż żądania takie według istniejących przepisów traktować należy. Rozstrzygnienie, czyli i od kogo odszkodowanie żądanem być może, należy zatem do zwykłego Sądu, a Władza polityczna orzekając, że stronie nie przysługują żadne prawa do żądania odszkodowania lub wynagrodzenia, przesądza wyrok sądowy, i przekracza swój zakres działania. (Tr. ad. z dnia 30 Listopada 1878 L. 1963 N. 372).

Do § 21. Wydawanie orzeczeń o podziale gminnych lasów choćby tylko w celu ich wydzierżawienia lub użytkowania należy do Władzy krajowej, nie zaś powiatowej. (Rozporządzenie min. rolnictwa z dnia 15 Sierpnia 1873 L. 4364).

Podział lasu gminnego dokonany choćby warunkowo w nadziei, że żądane od Władzy pozwolenie udzielonem zostanie, także ulega karze jako przekroczenie niniejszego paragrafu. To przekroczenie atoli nie według ustawy laso-wej, ale według rozporządzenia min. z dnia 30 Września 1857 r. dz. ust. państ. N. 198 ukaranem być ma. (Rozp. min. z g. 22 Stycznia 1876 L. 17909 Mayrhofer st. 422). Przepis § 21 nie może mieć zastósowania w wypadku, jeżeli podział lasu na wiele lat przed wydaniem ustawy lasowej nastąpił, i części lasu od niepamiętnych lat uważane i uży-

tkowane są jako własność prywatna, i dla tego obecny stan posiadania ma za sobą zasiedzenie, względnie zadawnienie według prawa cywilnego. (Rozp. min. roln. z dnia 1 Listopada 1877 L. 11850 Mayrhofer str. 422).

Staranie się o należytą gospodarkę w lasach, a w szczególności też ustanowienie świadomych rzeczy i przez Rząd za uzdolnionych uznanych leśników w lasach znaczniejszego rozmiaru, jest według ustawy lasowej (§ 22) przedewszyst-kiem rzeczą posiadaczy lasów; Władze polityczne zaś, którym przekazane jest wykonanie ustawy lasowej, mają w tej mierze potrzebny sprawować nadzór, odpowiednio wpływać, a w razie potrzeby postarać się o to, aby właściciele lasu przepisowi prawa uczynili zadość. Tymczasem okazało się, że niektóre Władze polityczne wysnuwają z § 22 ustawy lasowej dla siebie prawo natychmiastowego bezpośredniego zaprowadzenia formalnego organizmu gospodarki leśnej na koszt właściciela lasu, podczas gdy znów inne, powołując się na (lomniemaną trudność w określeniu prawnego pojęcia „las znaczniejszego rozmiarui na brak odpowiedniej liczby uzdolnionych leśników, mienią się tern zupełnie wolnemi od obowiązku wpływania na ustanowienie takich organów, jak tego od nich wymaga ustawa. Jedno i drugie zapatrywanie się sprzeczne jest z duchem i dążnością ustawy lasowej. W większych lasach prywatnych i gminnych zazwyczaj jest zaprowadzoną gospodarka w myśl §§ 22 i 53 ustawy lasowej, i dla tego tylko mniejsze kompleksa lasowe wymagają szczególnej pieczy Władz politycznych. Prawda, że właściciel mniejszych lasów stósować musi gospodarkę w swym lesie do reszty swej posiadłości gruntowej, a więc urządzić ją na innych zasadach, jak właściciel większych posiadłości, że przeto z wyjątkiem szczególnych, w ustawie lasowej wymienionych wypadków, jak w lasach zamkniętych i t. d., można w zasadzie także właścicielowi mniejszych lasów pozostawić do ocenienia, w jaki sposób użyć chce uzdolnionych leśników do zagospodarowania swych lasów. Zarazem atoli uważać to należy jako jedno z najważniejszych zadań Władz rządowych, aby pouczać także posiadaczy mniejszych

Ccęśrf IL Dział A.

lasów, zwłaszcza mniejsze gminy, o prawnej konieczności należytego zagospodarowania ich lasów, i aby ułatwiać im pozyskanie rady i pomocy doświadczonych leśników przy przedsiębraniu ważniejszych czynności w gospodarce leśnej. Sposób postępowania wskażą w tej mierze zachodzące w każdym wypadku stósunki. Doraźne zarządzenie środków przymusowych bez poprzedniego pouczania i wpływania doprowadziłoby częstokroć do poddania mniejszych lasów pod zarząd obcych oficyalistów i wprawiłoby w ogóle leśników takim sposobem posiadaczowi narzuconych, już z góry w drażliwe położenie, i dla tego właśnie kulturze leśnej więcejby przyniosło szkody jak korzyści. Postępując natomiast z należytą oględnością i wytrwałością, dojdą Władze polityczne i ustanowieni przez Bząd leśnicy fachowi w inny sposób bez trudności do zamierzonego celu, to jest do zaprowadzenia racyonalnej gospodarki. Zazwyczaj dadzą się do tych dla kultury leśnej tak ważnych czynności użyć leśnicy prywatni. Możliwem jest bowiem, iż za pośrednictwem miejscowych organów dojdą do skutku umowy, mocą których * sąsiedni leśnicy albo objęliby za stałą, w drodze ugody oznaczyć się mającą zapłatę zarząd lasów gminnych lub znaczniejszych pomiędzy małemi lasami, albo też zobowiązali się do użyczenia swej pomocy przy ważniejszych czynnościach gospodarczych za osobnem wynagrodzeniem. Gdzieby taki obrót rzeczy okazał się niemożliwym, można będzie przecież bez użycia środków przymusowych wpłynąć na to, aby gminy lub spółki posiadaczy lasów ustanowiły fachowych leśnych, w czem bardzo pomocnemi być mogą subwencye z gminnych powiatowych lub funduszów krajowych. Gdzie zresztą Władze wdać się mają w ustanowienie leśników, należy zwrócić uwagę na następujące jeszcze okoliczności. Główna zasada każdego gospodarstwa, że tylko takie polepszenia można zaprowadzać, których koszta zwiększony dochód pokryć zdoła, nie może być pominiętą także i w gospodarstwie leśnem, inaczej bowiem byłoby gospodarstwo nie rentownem. Już z tego wypływa, że Władza tam szczególnie wpłynąć ma na ustanowienie leśników, gdzie powiększony w skutek tego dochód starczy na ich utrzymanie. W tej mierze nie rozstrzygają jedynie stósunki poszczególnych lasów, ich obszar i t. d., ale także ogólne, właśnie w tym czasie istniejące stósunki, podwyższona z tego powodu cena drzewa, ułatwienia pod względem zamiany produktów i t. d. Jeżeli Władzom politycznym lub ustanowionym przez nich leśnikom fachowym uda się wypracować szczegółowy plan, któryby strony interesowane przekonać mógł o korzyściach, wypływających z ustanowienia leśników i jeżeli zarazem przedstawia im sposób, jak to ustanowienie najodpowie-dniej i najtaniej da się uskutecznić, to starania Władzy niezawodnie odniosą pomyślny skutek. Potrzeba pośrednictwa Władzy celem ustanowienia leśników i służby leśnej, bądź to samoistnie, bądź przez połączenie się z sąsiedniem gospodarstwem lasowem, okaże się najczęściej w lasach, należących do gmin i spółek lub stowarzyszeń. W tych zaś wypadkach wymagają tego pośrednictwa Władzy także względy na zachowanie majątku gminnego lub praw pojedynczych uczestników, na co zatem szczególniejszą uwagę zwracać należy. Gdzieby jednak powyższe usiłowania Władzy rozbiły się o niechęć lub nieuzasadniony opór interesowanych, tam oczywiście pozostaje tylko chwycić się środka ostatecznego, to jest w sposób przymusowy wykonać § 22 ustawy leśnej. W każdym razie Władze lub przydatni im leśnicy fachowi, którzy starać się mają o ustanowienie zdolnych leśników, znacznie ułatwione mieć będą zadanie, jeżeli Władze polityczne z gorliwością i surowością wykonywać będą ustawę leśną, a zwłaszcza jeżeli w razach prawem wzbronionej gospodarki leśnej, pustoszenia lasów, lub przestępstw lasowych, działać będą z należytą dokładnością i sprężystością. (Iiozp. min. roln. z dnia 16 Marca 1872 dz. ust. kraj. N. 262).

Za uzdolnionego do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa leśnego może być uważanym tylko taki leśniczy, który złożył egzamin rządowy min. roskr. z dnia 16 Stycznia 1850 N. 63 dz. p. p. przepisany. (Tr. ad. z 5 Października 1878 L. 1554    326).

Część II. Dział А.

1136

Do § 22. Celem usunięcia niedogodności, wynikających z przybrania do wizyj lokalnych i innych dochodzeń w sprawach lasowych znawców technicznych nieodpowiednio ukwa-lifikowanych, oznajmiło Ministerstwo rolnictwa reskryptem z dnia 5 Lutego 1883 roku L. 17119/717, że na przyszłość do wszystkich dochodzeń i rozpraw, które przeprowadzić wypadnie w wykonaniu ustawy lasowej, powoływać należy na znawców, mających wydawać opinią w kwestyach lasowych tylko takich gospodarzy leśnych, którzy wylegitymują się albo świadectwem ze złożonego z dobrym postępem egzaminu państwowego, przepisanego rozporządzeniem Ministerstwa kultury krajowej i rolnictwa z dnia 16 Stycznia 1850 roku (dziennik ust. państ. N. 63) albo przedłożą świadectwo ze złożonego w Ministerstwie rolnictwa egzaminu lasowego stósownie do rozporządzenia tegoż Ministerstwa z dnia 13 Lutego 1875 (dz. pr. p. N. 9) lub też wykażą się, że ukończyli z dobrym postępem kursa na jednym z zakładów naukowych, które istniały przed wydaniem rozporządzenia ministeryalnego z r. 1850 i że od tego ezasu pozostawali w służbie leśnictwa, lub też wreszcie takich znawców, którzy zaliczeni do kategoryi urzędników państwowych, stósownie do postanowień § 14 powołanego rozporządzenia od złożenia egzaminu państwowego uwolnieni zostali. Do tego rozporządzenia należy się ściśle stosować, a odstąpić można od niego tylko wyjątkowo w wypadkach mniejszej wagi, gdyby powołanie znawcy technicznego, posiadającego wyżej wspomniane wymogi, połączone bjło ze zna-czniejszemi kosztami. (Rozp. min. z dnia 13 Marca 1883 L. 9903).

Ponieważ zdarzają się wypadki, iż wypracowywanie planów gospodarstwa lasowego poruczone bywa przez strony często niekwalifikowanym leśnikom, plany takie następnie jako nieumiejętnie sporządzone i nieodpowiednie nie mogą być potwierdzone przez Władze i strony niepotrzebnie ponoszą koszta ich sporządzania, przeto oznajmiono Starostwom że postanowienia okólnika tutejszego z dnia 13 Marca 1883 L. 9903 tyczą-

cego się kwalifikacyi leśników, powołanych do dochodzeń i rozpraw w sprawach lasowych, także i do sporządzania planów gospodarstwa lasowego mają być zastósowane. We wszystkich wypadkach, w których Starostwo uzna za stó-sowne nakazać przedłożenie podobnego planu, wyraźnie oznajmić należy interesowanym, że plan sporządzony być ma przez leśnika, który wykaże się świadectwem uzdolnienia na samoistnego gospodarza lasowego lub inną w myśl powyższego okólnika przepisaną kwalifikacyą, i że w razie przeciwnym plan bezwarunkowo nie będzie potwierdzony. (Okólnik Namiestnictwa z d. 15 Lutego 1885 r. L. 80338).

Do § 23. Donosiciel ponosi koszta komisyi, jeżeli oskarżony nie został uznanym za winnego. (Eozp. minist, z dnia 5 Kwietnia 1877 Dr, Geller Forstgesetz).

Polecenie Władzy, aby jej przedłożony był plan zalesienia wykorczowanych i zagospodarowania istniejących części lasu, prywatną własnością będącego, opiera się na § 2 i 23 ustawy lasowej, gdyż tylko tym sposobem mogą Władze wykonać swój obowiązek czuwania nad lasami, i zabezpieczenia ich od spustoszenia. Jakkolwiek zaś według § 9 plan gospodarstwa lasów, służebnościami obciążonych musi być na żądanie uprawnionego przedłożonym, to przepis ten nie wyklucza możności zażądania takiego planu, jeżeli potrzeba zajdzie, zwłaszcza że plan ten nie będzie z urzędu przepisanym, lecz ułożenie go pozostawiono stronie i Władza zastrzegła sobie tylko przejrzenie tegoż planu. (Tr. ad. z dnia 11 Lipca 1883 L. 1596 N. 1829).

Do § 24. Naczelnik gminy, który nakazując wywóz płodów leśnych z lasu gminnego, zaniedbał wskazać drogę, którą wyprowadzonemi być mają, staje się także, w razie takiego przekroczenia przestępcą lasowym według § 60, 63 i 67. (Eozp. min. z dnia 7 Września 1870).

Według § 77 ustawy leśnej, może każdy czujący się pokrzywdzonym orzeczeniami Władz niższych na podstawie ust.

73

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom. II.

lasowej wydanemi, odwołać się do Władzy wyższej, z czego wynika, że także i przeciw orzeczeniu dozwalającemu na wywóz płodów leśnych przez obce grunta, rekurs jest możliwym. Pytanie zaś, czy ten rekurs ma wstrzymującą moc, rozwiązanem być winno według ogólnych przepisów. Wstrzymująca moc rekursów wniesionych w prawnym terminie, w sprawach prywatnych nie ulega żadnej wątpliwości, a ostatni ustęp § 24 nie robi żadnego wyjątku, gdyż mówi on o wypadkach, w których strony nie porozumiały się eo do odszkodowania. W tym wypadku, nie może być wyprowadzenie drzewa wstrzymanem, jeżeli tymczasowo oznaczona kwota została złożoną. (Rozp. min. roln. z dnia 26 Listopada 1870 L. 6561 Mayrhofer str. 426).

Władza polityczna rozstrzygająca o potrzebie wyprowadzenia płodów leśnych powinna jasno i dokładnie oznaczyć drogę, linią do wyprowadzania tych płodów. Jeżeli się to okaże potrzebnem i stósownem, można do tej linii wcielić istniejące już drogi wywozowe, nawet drogi prywatne obce, zawsze atoli za wynagrodzeniem. (Rozp. min. z d. 29 Gru-dnia 1873 L. 11906 Mayrhofer str. 426).

Przeciw orzeczeniom Władz politycznych o potrzebie wywozu płodów leśnych przez obce grunta i o wywłaszczeniu z tego powodu nie można występować w drodze sądowej. (Orzeczenie Tryb. kasac. z dnia 30 Listopada 1875).

Jeżeliby tak w tym celu, jako też w szczególności dla wystawienia przyrządów spustowych, o których mowa w następnych paragrafach, okazała się potrzeba wywłaszczenia obcych gruntów, to w takim razie zastósować należy przepisy rozp. min. z 27 Kwietnia 1859 dz. ust. państ. N. 71.

W przypadkach zastosowania § 24 ustawy lasowej z d.

3 Grudnia 1852 r. o potrzebie wyprowadzenia produktów leśnych przez obce grunta, obowiązane są Władze polityczne do wydania także tymczasowego orzeczenia o odszkodowaniu. (Tr. ad. z dnia 28 Lutego 1878 L. 312 N. 221).

Do § 26. Ponieważ według § 30 ustawy wodnej (z d. 13 Marca 1875 dz. ust. kraj. N. 38 dla Galicyi i Krakowa),

używanie wód dla spustu drzewa także i nadal podlegać ma ustawie leśnej, przeto prawa użytkowania wody na spust drzewa nabywane będą na podstawie ustawy leśnej, nie zaś ustawy wodnejt i prawa te nie mogą stanowić przedmiotu ksiąg wodnych bez względu na to, czy były uzyskane przed lub po wyjściu ustawy wodnej. Ewidencya takich uprawnień należy więc do katastru lasowego. (Rozp. min. roln. z dnia 31 Lipca 1873 L. 7633 Mayrhofer str. 427).

Warunki, pod któremi Władza na spust zezwoliła, nie mogą być zmienione przez umowy prywatne. (Min. roln. z dnia 7 Stycznia 1878 L. 12521 Mayrhofer str. 427).

Pozwolenie na spust, udzielone przez Władzę wyższą na czas dłuższy jak trzyletni, nie może być przez Władzę niższą zmieni onem, choćby ta zmiana żądaną była na krótszy jak trzyletni czas. Zmian takich dozwalać może tylko ta Władza, która w ogóle na spust zezwoliła. (Rozp. min. roi. z dnia 22 Lutego 1878 L. 14085 Mayrhofer str. 427).

Przedłużenie zezwolenia na spust przez Ministerstwo udzielonego, przysługuje niższym Władzom, jeżeli jest żą-danem na czas dłuższy jak trzyletni. (Rozp. min. z dnia 1 Kwietnia 1877 L. 3107 Mayrhofer str. 427).

Spust drzewa przez wody prywatne potrzebuje także zezwolenia Władzy, gdyż § 26 nie robi żadnej różnicy między publicznemi a prywatnemi wodami. (Rozp. min. roln. i spr. wewn. z 19 Maja 1877 L. 6160 Mayrhofer str. 428).

Przy budowie zakładów spustowych należy się stósować do przepisów ustawy wodnej, o ile ustawa leśna nie daje szczegółowych przepisów i rozchodzi się o przedmioty ustawą wodną określone jak spiętrzenie wody i t. p. (Rozp. min. roln. z dnia 12 Czerwca 1877 L. 382 Mayrhofer str. 428).

Gdyby pozwolenie na spust drzewa udzielonem być miało na kanale prywatnym, z wód publicznych wychodzącym, i porozumienie między interesowanymi nie przyszło do skutku, wtedy § 26 ustawy wodnej i analogicznie §§24 i 26 ustawy lasowej zastósować należy. (Min. roi. z dnia 28 Marca 1879 L. 1763 Mayrhofer str. 428).

Przy budowaniu zakładów do spustu drzewa i rozstrzyganiu żądań odszkodowania, należy stósować się do przepisów ustawy leśnej, jeżeli zachodzący wypadek zupełnie normują, nie zaś do ustawy wodnej. Celem uniknięcia skarg o wynagrodzenie i ich badania, pożądanem jest, aby przedsiębiorcy spustu drzewa i właściciele dotyczących zakładów porozumieli się co do ryczałtowych kwot, jakie przedsiębiorcy na budowle wodne i ich naprawę płacić mają, Władze zaś winny zawarcie takich układów usilnie popierać. (Minist, rolnict. z dnia 27 Września 1877 r. L. 9773 Mayrhofer str. 428).

Do zakładów spustu drzewa, które są zarazem zakładami wodnemi zastósować należy ustawę leśną i wodną. (Min. roln. z 8 Stycznia 1879 L. 10315 Mayrhofer str. 428).

Spuszczanie wodą drzewa wiązanego, ale bez sterowania, więc samą siłą wody, jest także spustem (Schwemmen) i wymaga pozwolenia Władzy. (Tr. ad. z d. 11 Listopada 1880 L. 2053 N. 915).

Do § 27. Pozwolenie na spust drzewa należy udzielać właścicielowi lasu, z którego drzewo ma być spuszczanem, nie zaś administracyi dóbr. (Min. roln. z d. 18 Maja 1878 L. 1995 Mayrhofer str. 428).

Do § 28. Oznaczenie w pozwoleniu na spust, największej ilości drzewa jaka w przeciągu jednego roku spuszczoną być może, nie zawiera w sobie uznania ze strony Władzy politycznej, iż takaż sama ilość drzewa w przeciągu roku wyciętą być może, gdyż ręb drzewa ocenia się według stósunków lasu. W pozwoleniu na spust można postawić warunek należytego gospodarstwa leśnego i oznaczyć roczne zalesienia. (Eozp. min. rolnictwa z dnia 26 Lutego 1877 r, L. 86 Mayrhofer str. 428).

Do § 29. Podania o zezwolenie na nowe lub o przedłużenie istniejących już zezwoleń na spusty drzewa, należy zbadać przed upływem terminu, w którym gasną, i w takim

czasie, aby proszący na przypadek udzielenia nowego lub przedłużenia dawnego pozwolenia, przygotowawcze prace we właściwym czasie wykończyć mogli. (Min. roln. z 21 Września 1877 L. 10Э03 Mayrhofer str. 429).

Do § 31. Pozwolenie na spust, dwom starającym się, na podstawie opinii technicznej w ten sposób udzielone, iż każdego roku kolej używania spustu zmieniać się będzie, nie sprzeeiwia się § 31.

Szczegółowe oznaczenie chwili rozpoczęcia i ukończenia spustu nie jest ustawą lasową przepisanem, a jako zawisłe od wypadków natury, jest niemożliwem.

Zobowiązanie pierwszego do spustu uprawnionego, do przyjęcia lub spólnego spuszczania drzewa drugiego i innych uprawnionych, jest wprawdzie prawnie uzasadnionem, ale koniecznem jest zastrzeżenie, iż ten obowiązek o tyle tylko istnieje, o ile spust drzewa, będącego własnością obowiązanego, nie dozna przeszkód. (Tr. ad. 30 Października 1880 L. 1939 N. 905).

Wobec kilku starających się o pozwolenie na spust drzewa, i w obec pytania, który z nich zamierza spuszczać drzewo największej wartości, należy prawidłowo badanie tych pytań rozdzielić; zwykle bowiem o dopuszczalności spustu, jego warunkach, środkach ostrożności i zabezpieczenia inni, o wartości zaś drzewa także inni znawcy i interesowani zdanie swe wyrazić mają. (Rozp. min. roi. 3 Marca 1878 L. 357 Mayrhofer str. 429 III).

Jo § 34. Odpowiedzialność za szkody, przez spust drzewa wyrządzone, rozpoczyna się po myśli ustawy lasowej w chwili, gdy drzewo na spust przeznaczone złożonem zostało w inundacyjnym okręgu wody spustowej, gdyż to złożenie jest już czynnością spustową, a względnie korzystaniem z zezwolenia na spust, niebezpieczeństwo uszkodzenia ochronnych nadbrzeżnych budowli, zakładów wodnych, mostów i gruntów z tą chwilą się rozpoczyna, i w warunkach zezwolenia na spust, także i sposób składania drzewa ure-

Część IL Dział A.

gulowanym być winien. Według brzmienia § 34 winni przedsiębiorcy zwrócić w całości lub części nietylko szkody, przez karygodne zawinienie wyrządzone, ale także i szkody jakie powstały, pomimo że budowle ochronne wystawiono i wszystkie warunki co do składania drzewa nad wodą spustową i co do spuszczania go, należycie dotrzymanemi były, i któ-reby się nie wydarzyły, gdyby spustu nie było. Przedsiębiorstwo spustu odpowiada zatem i za szkody, które wylewem wód zabrane a do spuszczania przeznaczone drzewo wyrządziło. (Zeitschrift für l'rvltg ex 1878 str. 15). Jeżeli zaś za szkody te, przy częściej zdarzających się spustach oznaczono ryczałtowe odszkodowanie, n. p. od sągu spuszczanego drzewa, to nie można od Władzy politycznej wymagać, aby szkody przez spust wyrządzone, komisyjnie badała. (Sprawozdanie Min. roi. z roku 1876 str. 232 Mayrhofer str. 430).

Szkody po ukończeniu spustu przez drzewo, złożone do dalszego transportu wyrządzone, nie mogą się liczyć do szkód przez spust drzewa wyrządzonych, gdyż niebezpieczeństwa jakiemi tak złożone drzewo grozi, i do ich usunięcia potrzebne środki ostrożności, nie zawisły wcale od tego, czy drzewo na składzie złożonem zostało za pomocą spustu lub innego jakiego środka. Wyjątkowe przepisy §§ 34 i 40 nie odnoszą się do szkód z innej przyczyny powstałych. (Tr. ad. z dnia 7 Marca 1883 L. 417 N. 1686).

Do § 35. Gidyby przy udzieleniu zezwolenia na spust, na czas dłuższy żądanego, nie można było od razu określić wszystkich warunków, szczególniej co do zabezpieczenia brzegów, budowli ochronnych, mostów, zakładów wodnyeh itp., wtedy można udzielić pozwolenia z zastrzeżeniem dodatkowego określenia tych warunków w zwyczajnym toku instancyj. Podobnież można i oznaczenie kaucyi (§ 37) późniejszemu czasowi pozostawić i pozwolenie z tern zastrzeżeniem udzielić. (Min. roi. 12 Lutego 1877 L. 12563. Mayrhofer str. 430).

Przepisy §§ 30, 34 i 35 o zapobieganiu szkodom w skutek spustu drzewa, należy zastósować nietylko przy udzielaniu pozwolenia na nowe spusty, ale także i wtedy,

gdy istniejący już spust wyrządza szkody, jakie przy udzieleniu pozwolenia przewidzianemi nie były, a do odwrócenia których trzeba albo pozwolenie cofnąć, albo inne zarządzenia wydać. (Min. roi. z 16 Lutego 1877 L. 834. Mayrhofer str. 430).

Do § 37. Kaucye z powodu spustów złożone, służą nie-tylko na zabezpieczenie zwrotu szkód przez spust wyrządzonych, ale także na tymczasowe wydatki na budowle spustowe koniecznie potrzebne, a szczególniej te, których wystawienie nie może być odroczonem aż do rozstrzygnięcia sporów o obowiązek konkurowania do kosztów budowy. (Minist, roln. 22 Lutego 1878 L. 13849. Mayrhofer str. 430).

Do § 42. Żądania zwrotu i wynagrodzenia z powodu pomieszania drzewa spuszczanego, do różnych osób należącego, rozstrzygać mają Sądy, nie zaś Władze polityczne. (Minist, roln. 27 Grudnia 1877 L. 17471. Mayrhofer str. 431).

Oznaczenie wynagrodzenia za szkody przez spust zrządzone, należy do Władzy politycznej po myśli §§ 40 i 42 nawet i wtedy, jeżeli istnieje układ co do ryczałtowego ich wynagrodzenia. W wypadku tym oznaczą Władze wynagrodzenie na podstawie tego układu bez żądania opinii znawcy o wysokości szkody. (Min. roi. 23 Listopada 1878 L. 10908. Mayrhofer str. 431).

Do § 50. Wykonywanie prawa donoszenia Władzy politycznej o przekroczeniach §§ 2, 3, 4, 5, 6, 7 i 50 każdemu bez wyjątku przysługującego (§§ 22 i 50), przez organa służby leśnej rządowej jest nietylko pożądanem, ale nawet potrzebnem, aby te organa korzystały z tego prawa tak ze względu na ogólny interes Państwa w utrzymaniu lasów, jak ze względu na gospodarstwo w lasach państwowych, szczególniej zaś w tych wypadkach, gdy przekroczenia w lasach prywatnych i gminnych popełniane, zagrażają jakiem-kolwiek niebezpieczeństwem lasom państwowym, owym organom powierzonym. (Minist, roln. z 8 Stycznia 1874 L. 316. Mayrhofer str. 433).

Do § 52. Podania o zaprzysiężenie służby lasowej, choćby prywatnej, są według poz. tar. 44 lit. g) wolne od stempla, gdyż służba ta za straż publiczną uważaną jest. (Rozp. min. skar. 22 Lutego 1868 L. 5816. Zeitschrift für Verw. N. 35).    _

Do § 60. Nieuprawnione zbieranie ściółki (Bodentreu) i przywłaszczanie jej sobie dla własnej korzyści, posiada wszystkie znamiona § 171 kk., i dla tego nie przez Władze polityczne jako przekroczenie leśne, ale jako kradzież przez Sąd ukaranem być ma. (Min. spr. do gen. Prokurat. 6 Listopada 1854 L. 20250).

Namiestnictwo spostrzegło, iż Władze polityczne zastó-sowywały § 60 punkt 4 ustawy lasowej z dnia 3 Grudnia 1852 w razach doniesienia o wyrąbaniu lub wykorczowaniu drzewa, nie przekonawszy się poprzednio dokładnie, czyli drzewa te są tej objętości, iż policzone być mogą do takich młodych drzewek i krzewów lub innych rodzajów drzewin, których wykopywanie, wyrębywanie lub wyciąganie w myśl powołanego paragrafu, jako przestępstwo lasowe (szkodnictwo leśne) uważane i karane, a zatem przez Władze polityczne rozpoznawane być może.

Ponieważ ta okoliczność jest rozstrzygającą w kwestyi kompetencyi Władz, przeto rozporządzono, aby Władza polityczna w razach wykroczeń tego rodzaju, przedewszy-stkiem stwierdziła, czyli wykopane, wyrąbane lub wyciągnięte drzewa należą do rodzaju latorośli lub gatunków drzewiny, o których wspomina § 60 ustęp 4, ażeby w razie twierdzącym, rozprawę karną przeprowadzić i w dotyczącym rejestrze karnym w rubryce „oznaczenie wykroczenia“ sprawdzoną okoliczność jasno i dobitnie wyrazić, w razie przeczącym zaś odstąpić sprawę właściwemu Sądowi do dalszego urzędowego postępowania. (Rozp. Nam. z 17 Września 1863 L. 33544).

Według § 60 ust. lasowej, należy karać jako przestępstwa lasowe: wykopanie, wyrąbanie lub wyciąganie młodych drzewek lub krzewów (junge Baum- oder Strauch-pflanzen), lub innych mniejszych gatunków krzewiny, należy

zatem zawsze przy dochodzeniu tego rodzaju przestępstw sprawdzić przez zeznanie znawcy, czyli przedmiot naruszenia własności lasu należy do kategoryi płodów leśnych, których przywłaszczenie według § 60 ustęp 4 ust. lasowej stanowi przestępstwo lasowe. Jeżeli według opinii znawcy, która w rejestrze karnym umieszczoną być ma, naruszenie własności lasu nastąpiło przez przywłaszczenie drzewek w większej ilości, aniżeli tych, o których mowa w § 60 ustępu 4, natenczas akta przedmiotowego dochodzenia odstąpić należy właściwemu Sądowi. (Resk. kom. nam. krak. z 30 Września 1866 L. 23688).

Zoranie i obsianie zbożem gruntu leśnego, stanowi niewątpliwie odmienne używanie tegoż gruntu, i podlega karze jako przekroczenie, leśne. (ßozp. minist, z 5 Maja 1870 L. 4358. Mayrhofer str. 439).

Nieuprawnione zbieranie skoszonej już trawy leśnej nie stanowi przekroczenia, do kompetencyi politycznej Władzy należącego. (Min. spr. wew. i min. roi. 5 Maja 1870. Zeits. f. \erw. str. 95).

Podobnież rzecz się ma i z przywłaszczeniem sobie ściętego drzewa ze strony uprawnionych do służebności. Czyn taki uważać należy za kradzież. (Rozp. Min. spr. wew. z dnia .7 Września 1870. Zeits. f. lerw. str. 167).

Z powodu poszczególnego wypadku, w którym Ministerstwo spraw wewnętrznych zniosło orzeczenie Namiestnictwa i politycznej Władzy powiatowej w sprawie o przestępstwo § 60 ust. las. dla tego, że zaskarżony czyn: ścięcie i przypłaszczenie sobie drzewa z cudzego lasu, stanowił istotę ,czynu karygodnego, ogólną ustawa karną przewidzianego, i należy do zakresu działania Sądów karnych, w skutek czego to przestępstwo uszło bezkarnie, gdyż sprawa ta z powodu przedawnienia nie mogła już być wdrożoną do postępowania sądowo-karnego, przypomniano Staroście rozporządzenie z dnia 24 Czerwca 1875 L. 27954, którem wskazano Władzom powiatowym, jakiego postępowania w podobnych razach trzymać się należy. Powyższym okólnikiem polecono Starostwom, aby wszystkie nadesłane doniesienia o szkodach laso-

Część IL Dział A.

wy ch zaraz po odebraniu starannie rozpatrywały, i te, które niewątpliwie dotyczą czynów stanowiących zbrodnie lub przestępstwa, ogólną ustawą karną objęte, odstępowały natychmiast Prokuratoryom Państwa, względnie ich zastępcom dla wdrożenia śledztwa sądowo-karnego. Również polecono Starostwom przeglądać miesięczne wykazy szkodników lasowych zaraz po ich nadejściu i jeżeliby zawierały doniesienia o takich czynach karygodnych, które widocznie podlegają ogólnej ustawie karnej, sporządzić niezwłocznie wyciągi z tych wykazów miesięcznych co do takich pozycyj i odstępować te doniesienia Prokuratoryom Państwa dla wdrożenia śledztwa. Ten przepis atoli nie bywa zawsze i wszędzie przestrzegany, przeciwnie dostrzegano często, że przekroczenia przeciw własności leśnej, mające niewątpliwe znamiona przestępstwa kradzieży, a więc podlegające postępowaniu i ukaraniu według ogólnej ustawy karnej, zostają dopiero ku schyłkowi sześciomiesięcznego okresu przedawnienia przez Starostów dekretowane do rozprawy policyjno-karnej na zasadzie ustawy lasowej bez poprzedniego odniesienia się do Sądu karnego, a gdy sprawa przychodzi pod rozpoznanie Namiestnictwa w drodze rekursu, już niemożebnem jest odstąpienie jej Sądowi do właściwego urzędowania z powodu zaszłego zadawnienia. Aby więc temu zapobiedz na przyszłość, ponowiono obecnie polecenie, aby Starostwa stósowały się ściśle do powyższego przepisu, a szczególnie, aby rozpatrywanie wszystkich doniesień przedsiębrały natychmiast po ich nadejściu, i te, które się kwalifikują do postępowania sądowego, bezzwłocznie odstępowały dotyczącym Sądom, a właściwie Prokuratoryom Państwa, względnie ich zastępcom, dla wdrożenia postępowania sądowo-karnego, zawiadamiając zarazem o tern odstąpieniu sprawy właścicieli lub zarządców lasów, którzy donieśli Starostwu o takiej na własności lasowej popełnionej kradzieży. (Okól.Nam. z 8 List. 1877 L. 55501).

Wyprowadzenie drzewa, które uprawniony do służebności na pniu sprzedał, w sposób z przepisami niezgodny, nie stanowi przekroczenia popełnionego przez uprawnionego, lecz co najwięcej może uzasadnić cywilno-prawną odpowiedzialność uprawnionego za szkody w lesie wyrządzone. (Rozp. min. z dnia 2 Września 1873 L. 11661 Mayrhofer str. 439).

Zbieranie jaj mrówczych jest ubocznym pożytkiem leśnym, z którego tylko za zezwoleniem właściciela lasu korzystać można. Ogólny zakaz tylko w wypadkach §§50 i 51 może być przez Władzę polityczną wydanym, lubo ze względów policyjno-leśnych można oprócz zezwolenia właściciela żądać także i zezwolenia Władzy politycznej. Zbieranie takie nie stanowi jednakże przekroczenia leśnego, gdyż § 60 wszystkie przekroczenia leśne podaje wyczerpująco. (Sprawozdanie Min. roln. z r. 1876 str. 232).

Jeżeli właściwy Sąd prawomocnie orzecze, że doniesione naruszenie własności leśnej (kradzież płodów leśnych jak ściółki i chrustu nie stanowi czynu, podlegającego ukaraniu według prawa karnego, to Władza polityczna choćby innego zdania była, nie może odmówić urzędowania według patentu leśnego. (Min. spraw wewn. z 5 Października 1817. Zeits. f. Verw. z r. 1878 str. 26).

Nawóz wyprodukowany z leśnej ściółki (Waldstreu) nie może być uważanym za produkt leśny. (Rozp. min z d. 3 Maja 1878 L. 2871).

Do § 61. Rzeczą zarządów lasowych jest, w miesięcznych wykazach o szkodach lasowych donosić, czyli i jakie narzędzia zaskarżonym szkodnikom odebrano, i narzędzia te wraz z wykazem przedkładać Starostwu, oznaczając na nich szkodnika, któremu odebrane zostały.

Orzeczenia Starostwa względem szkód lasowych mają zawierać postanowienie, że odebrane narzędzia uznają się w myśl § 61 ust. las. za przepadło na rzecz funduszu miejscowych ubogich, lub w razie uznania zaskarżonego szkodnika niewinnym, że narzędzia zostają mu zwrócone.

Okoliczność, czy odebranie narzędzi nastąpiło lub nie, stwierdzić należy przy badaniu istoty czynu doniesionych przekroczeń w każdym poszczególnym wypadku.

Sprzedaż takich za przepadłe uznanych narzędzi, uskuteczniać mają Starostwa w drodze publicznej licytacyi w sie-dzibach urzędowych, skoro się zbierze dość tych narzędzi dla rozpisania i przeprowadzenia licytacyi.

Uzyskane kwoty należy z uwidocznieniem rozdziału onychże na pojedyncze gminy, w których obrębie odnośne przekroczenia lasowe z odebraniem narzędzi się zdarzyły, przesyłać za pośrednictwem Wydziałów powiatowych na rzecz dotyczących funduszów miejscowych ubogich. (Rozp. Nam. z dnia 22 Marca 1876 L. 122).

Do § 62. Jeżeli przy dochodzeniach przestępstw laso-wych obżałowany do rozprawy się nie zgłosi, i zaocznie zasądzonym być ma, przesłuchani być winni świadkowie, celem udowodnienia przestępstwa, a zeznania ich, lub inne przytoczone dowody zapisane być mają dokładnie w dotyczącej rubryce rejestru karnego, inaczej bowiem nie mógłby usuniętym być zarzut, iż według przepisu § 423 procedury karnej, żadna rozprawa nie miała miejsca, i że wina według § 426 proc. karnej nie została udowodnioną. (Reskrypt Nam. z dnia 27 Kwietnia ls69 r. L. 18741).

W skutek reskryptu c. k. Ministerstwa spraw wewnętrznych z dnia 9 Lutego 1876 L. 1688 zalecono Starostwom odnośnie do rozporządzeń z dnia 30 Listopada 1873 L. 60404 i 16 Listopada 1874 L. 53950 raźne działanie w sprawach o przestępstwa leśne, objęte §§ 18, 44, 51 i 60 ustawy z dnia 3 Grudnia 1852 Dz. p. p. N. 250. Należy przeto należycie przestrzegać, aby sprawy tego rodzaju spiesznie załatwiano, by orzeczenia odnośne ściśle wedle przepisów bez pobłażania wydawane, niemniej egzekucye zaraz po prawomocności orzeczeń, sprężyście i bezwzględnie przeprowadzane były.

Szczególną uwagę zwrócić należy na raźne działanie ty sprawach tego rodzaju, odnoszących się do lasów rządowych, lub znajdujących się pod bezpośrednim zarządem Władz rządowych. (Okól. Nam. z 23 Lutego 1876 L. 8065).

Nałożenie kary na kilka osób solidarnie jest prawnie niedopuszczalnem, lecz każdy za winnego uznany osobno ukaranym być ma. (Rozp. min. z 14 Listopada 1876.)

Zaostrzenie kary aresztu postem jest niedopuszczalne. (Rozp. min. 4 Kwietnia 1877).

Do § 63. Właściciel bydła w obcym lesie się pasącego, bez dozoru pozostawionego nie będzie odpowiadać za wyrządzoną przezeń szkodę w tym wypadku, jeżeli bydło nie z własnego popędu do lasu weszło, ale wpędzonem zostało przez trzecią osobę, która je właśnie powstrzymać powinna była. (Min. spr. wew. i Min. roi. 17 Listopada 1869 L. 13110 Mayrhofer str. 416).

Do § 69. Przepisów prawa leśnego należy przestrzegać z urzędu, i dla tego właściciel lasu po myśli procedury karnej nie za prywatnego właściciela, ale za poszkodowanego uważanym być może. (Rozp. min. 19 Listopada 1869 L. 16526 Mayrhofer str. 443).

Wyznaczając termin do dochodzenia przekroczeń leśnych, i wzywając na nie służbę lasową, o ile to wezwanie jest po-trzebnem, mają Władze polityczne zważać na unikanie przerwy w służbie leśnej, i dla tego ile możności służby tej nie należy odrywać od wykonywania jej obowiązków. Z tego powodu pożądanem jest, aby w razie gdy miejsce zamieszkania organów służby leśnej i stron od siedziby Władzy znacznie oddalonem jest, dochodzenie, samo z siebie bardzo proste, przeprowadzanem było po za siedzibą Władzy, na rokach urzędowych.

Podania w sprawach przekroczeń leśnych wnoszone, są według rozp. min. sk. z 11 Lutego 1854 L. 1791 (poz. tar. 44 г,/), wolne od stempla. (Rozp. min. 16 Października 1871 L. 4217).

Do § 71. Według dawniejszej procedury karnej (zmienionej nową procedurą z 23 Maja 1873 dz. u. p. N. 119, §§ 463 do 481) nie można było wnosić rekursu przeciw wyrokowi Sądu wyższego, zatwierdzającemu wyrok Sędziego pierwszego. Na zapytanie zaś, czy rekursa przeciw dwom równobrzmiącym orzeczeniom w sprawach przekroczeń leśnych

wniesione, z urzędu przedkładanemu być mają, oznajmiło Ministerstwo spraw wewnętrznych, iż Władza podwładna nie ma prawa oddalania we własnym zakresie, rekursu do Ministerstwa wniesionego, i dla tego rekursa o jakich mowa, zawsze trzeciej instancyi przedłożonemi być mają. (Rozp. min. 7 Lutego 1859 L. 32514). Na dalsze zapytanie, czy i nadal z rekursami przeciw dwom równobrzmiącym orzeczeniom według tego rozporządzenia postępować należy, oznajmiło Ministerstwo na podstawie § 71 ust. leśnej, i ustawy z 23 Lipca 1871 dz. u. p. N. 82, § 1 ustęp pierwszy i lit. b, że rekursa niedopuszczalne, do Władz niższych wniesione, też Władze odrazu odrzucać mają; lecz Ministerstwo jako naczelna nadzorcza i kierująca Władza zastrzega sobie prawo, zażądania aktów w razie wniesienia bezpośrednio do niego rekursu, w przypadkach, w których to za stósowne uzna. (Rozp. min. 6 Marca 1873 L. 16341. Mayrhofer str. 444).

Do § 72. Druga instancya nie może z urzędu wydać orzeczenia o wynagrodzeniu szkody, jeżeli pierwsza instancya nic w tym względzie nie orzekła ; poszkodowany będzie w takim razie do drogi prawa odesłanym. (Rozp. min. 18 Listopada 1869 r.).

Orzeczenie o odszkodowaniu może Władza polityczna wydać tylko łącznie z orzeczeniem karnem. (Rozp. min. 8 Lutego 1870 L. 414).

Jeżeli nie uznano winy, to i odesłanie poszkodowanego z jego żądaniem wynagrodzenia na drogę prawa jest niedo-puszczalnem, gdyż Władza karna nie ma w takim wypadku prawa wdawania się w jakiekolwiek rozstrzyganie o żądaniu -wynagrodzenia. (Rozp. min. 7 Września 1870 L. 10787).

Do ściągania wynagrodzeń szkód las o-wych, prawomocnie przez Władze polityczne przyznanych, Starostwa na podstawie § 1 rozporządź, z dnia 20 Kwietnia 1854 w tych granicach są powołane, w których w myśl istniejących przepisów tymże przeprowadzenie egzekucyi w ogóle przysłużą, polecono więc Starostom, aby w interesie stron

poszkodowanych i ze względu na kulturę krajową jak najrychlej przeprowadzali dotyczące czynności urzędowe z ominięciem wszelkiej nieuzasadnionej formalności i zwłoki. (Rozp* min. sp. wew. z 7 Kwietnia 1871 L. 5054).

Właściciele lasów, którym wynagrodzenie szkody w lasach wyrządzonej w pewnej kwocie przez Władzę przy-sądzonem zostało, mają po upływie czasu do wniesienia rekursu przeznaczonego, albo po rozstrzygnięciu rekursu o ściągnięcie kwoty przysądzonej z odwołaniem się na prawomocne orzeczenie wnieść prośbę, gdyż tylko na podstawie takiej prośby środki przymusowe przeciw zasądzonym szkodnikom zarządzone być mogą. (rozp. Rządu kraj. krak. z 10 Stycznia 1858 L. 36741).

Do § 75. Przepis § 75 unormował postępowanie w wypadkach przekroczeń leśnych przy oszacowaniu szkody przez znawców ; na szczególną zaś między niemi zasługuje uwagę, iż osobne zaprzysiężenie znawców ad actum nakazanem zostało tylko w wypadku § 74, gdy nie ma organu leśnego, i w wypadku § 75, gdy co do prawdziwości oszacowania przez leśnika dokonanego, uzasadnione zachodzą wątpliwości; winnych wypadkach zaś takie osobne zaprzysiężenie jest zby-tecznem, gdyż każdy leśnik czy to w lasach poszkodowanego czy też w innych lasach służbę pełniący, już na mocy służbowej swej przysięgi obowiązanym jest, według swej najlepszej wiedzy i sumiennie podawać i oceniać szkodę, i dla tego też wystarczy samo przypomnienie mu złożonej już przysięgi. Ustawa leśna nakazuje także, aby i w innych wypadkach, jak np. w wypadkach §§ 2, 9, 20, 23, 24, 29, 37, 42 i 51 wzywano pomocy znawców, nic jednakże nie mówi u ich zaprzysiężeniu. Nie wypływa z tego bynajmniej, aby w tych wypadkach zaprzysiężenie leśnych było zbytecznem, lub zupełnie wykluczonem, owszem ważność tych dochodzeń wymaga, aby stan rzeczy, na którym odnośne rozstrzygnienie Władzy opierać się będzie, z największą dokładnością i pewnością zbadanym i stwierdzonym został. (Rozp. Nam. z 26 .Stycznia 1864 L. 61197).

Do § 76. Podstawą do oznaczenia szkody przy rozprawie karnej, jest jedynie i wyłącznie taryfa Avynagrodzenia szkód leśnych, bez różnicy czy szkoda rzeczywiście wyrządzoną została, i czy przekroczenia dopuścił się uprawniony do służebności lub nie. (Rozp. min. 21 Października 1854 L. 19845 Mayrhofer str. 446).

Reskryptem z dnia 14 Listopada 1878 L. 11497 rozporządziło c. k. Ministerstwo rolnictwa aby,

1)    przy odnowieniu taryfy szkód lasowych w myśl § 76 ustawy lasowej odnowione taryfy przed stanowczem przyjęciem i ułożeniem przesyłane były c. k. krajowemu Inspektorowi lasów dla rewizyi co do dokładności poszczególnych pozycyj taryfowych i wyrównania nieusprawiedliwionych różnic z po-dobnemi pozycyami powiatów ościennych,

2)    przedsięwzięto dodatkowo taką rewizyą ułożonych już taryf lasowych, które sporządzone zostały bez spółu-działu c. k. krajowego Inspektora lasowego.

W myśl tego rozporządzenia polecono Starostwom co

następuje :

Z rozpraw karnych w sprawach lasowych doszło Namiestnictwo do przekonania, że Starostwa z małemi wyjątkami nie przedsiębrały rewizyj urzędowych taryf lasowych pomimo, że w wielu miejscach od roku ich założenia ceny drzewa, produktów lasowych i robocizny bardzo znacznie się zmieniły, a w tych powiatach, gdzie na podstawie rewizyi sprostowano taryfy lasowe, nie są one zastósowane do miar metrycznych; zachodzi zatem wszędzie potrzeba przeprowadzenia rewizyj taryf lasowych i przerobienia ich z zastóso-waniem do miar metrycznych.

Polecono zatem Starostwom aby niezwłocznie zestawiły cenniki drzewa, innych produktów leśnych i robocizny z o-statnich lat sześciu i zaprosiwszy dwóch najzdolniejszych i najdoświadczeńszych leśników powiatu z ich pomocą ułożyły względnie przerobiły dla powiatu jedną lub jeżeli zachodzi potrzeba dla części powiatu odrębne taryfy lasowe z zastó-sowaniem miar metrycznych. (Okól. nam. 7 Grudnia 1878

L. 61410).

Wikle.

Do § 77. Samo zgłoszenie odwołania przeciw orzeczeniu karnemu, wystarcza, aby akta wyższej instancyi prze-dłożonerni zostały, gdyż wniesienie wywodu zażaleń jest tylko prawem, nie zaś obowiązkiem rekurenta (rozp. min. 7 Września 1867 L. 14610 Mayrhofer str. 446).

Poszkodowany, jako też urzędy leśne i organa leśne mogą wnosić rekursa tylko przeciw orzeczeniu karnemu, i tylko co do prywatno-prawnych żądań. (Rozp. min. 10 List. 1865 L. 19843 Mayrhofer str. 446).

Jeżeli się rozchodzi o zwykły spław drzewa wiązanego, bez osobnych urządzeń do spławu, zatem nie o spust drzewa po myśli § 26 t. j. nie o spuszczanie drzewa nie-wiązanego, albo o spław przy pomocy umyślnych urządzeń do spławu, wtedy (po myśli min. rozp. z 20 Kwietnia 1861 dz. u. p. N. 49) ostatnią instancyą jest Ministerstwo handlu, nie zaś rolnictwa (min. rozp. z d. 8 Lutego 1873 L. 11284 Mayrhofer str. 447).

4) Wikle (łozy).

Obwieszczenie gubernialne z d. 2 Marca 1842 L. 9605 sadzenia i utrzymywania wikliny (łozów) :

(§§ 1—9 ustawa wodna z r. 1875 zniesione, §§ 10 i 11 patrz str. 392 Zb. ust. adm., §§ 12 — 29 zawierające przepisy o budowlach nad wodami, o zachowaniu się flisaków przy spławianiu, o czyszczeniu łożyska rzek, umieszczone są w Dziale C. rozdz. III.)

§ 30. Łozy służą nietylko do ochrony brzegów od siły wody, lecz i do nadania jej regularnego biegu. Nieraz najlepsze, z wielkim nakładem bite tamy obronne na nic się nie przydadzą, jeżeli im się nie pomaga sadzeniem łoziny. Przez sadzenie łoziny przysposabia się prócz tego materyał do faszyn, więc do nowych tam ochronnych. Wreszcie przez sadzenie łoziny zamieniają się znaczne przestrzenie pustych miejsc w użyteczne, przez co wzmaga się dobrobyt kraju.

74

§ 31. Ponieważ łozy sadzą się w ogólności tylko dla ochrony brzegów albo jakiej budowli wodnej, tudzież dla Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

regulowania rzek, a pożytek, który prócz tego z uprawienia pustych miejsc i przysposobienia materyałów na faszyny do budowy wodnej przynoszą, jest tylko rzeczą podrzędną, a zatem każda łozina za budowlę ochronną uważana być może, — przeto do zakładania gajów łozowych można równie jak i do innych budowli wodnych podług ustawy wodnej (z dnia 14 Marca 1875 Dział C.) użyć przymusu na wzbraniających się, albo też Bząd sam zakłada takowe własnym kosztem.

Reskryptem Minist, stanu z dnia 10 Lutego 1864 L. 24327 zatwierdzono lnstrukcyą dła Władz politycznych i Urzędów budownictwa wodnego, ogłoszoną reskryptem Kom. Nam. w Krakowie z dnia 14 Kwietnia 1864 r., w której (§§ 10 i li) postanowiono, że przy sporządzaniu planów rzek Wisły, Dunajca, Sanu i Wisłoki w drodze ko-misyi dochodzić należy, kto jest właścicielem wysp, namulisk, odsypisk i innych kęp, które należą po za linią przyszłego łożyska wzmiankowanych rzek. Przy tej komisyi wszystkie do łożyska rzeki należące puste place, namuliska, koryta rzeki, tudzież odsypiska uzyskane przez budowle wodne rządowe, a zatem własnością niezaprzeczalną funduszu wodnego będące, w obecności Zwierzchności gminnej i sąsiadów ograniczone, opisane i do inwentarza Urzędu budownictwa wodnego celem obsadzenia takowych wiklami zapisane być mają. Według § 16 tej Instrukcyi obsadzenie lądów, odsypisk, wysp i t. p. łozami w drodze przymusowej nastąpi, jeżeli właściciele tych gruntów dotyczącemu we“ zwaniu Urzędu budownictwa wodnego zadosyć nie uczynią.

§ 32. Każdy właściciel wybrzeża, odsypisk i przez zmianę łoża obsuszonych gruntów, wysp, ław piaszczystych, albo żwirowych, jest obowiązanym do zasadzenia ich łoziną.

§ 33. Do właściciela zasadzonej przestrzeni należy użytek z niej.

Aby uzyskać wiklinę do budowli wodnych, nakazano reskr. Nam. z dnia 5 Lipca 1874 r. L. 22522 :

1.    Ścisłe strzeżenie własności uzyskanych namulisk, odsypisk, jakoteż istniejących już wiklin,

2.    troskliwe staranie się o rozszerzenie i podwyższenie się namulisk i odsypisk będących w utworzeniu za pomocą robót pomocniczych, czy to przez budowę płotków, albo zasadzenie wikliną, przy-czem należy jak najstaranniej pielęgnować te sadzonki,

3.    nieprzychylanie się do żądań stawianych przez właścicieli przybrzeżnych gruntów przy sposobności objęcia budowy, by spodziewane odsypiska oddane tymże zostały na ich własność.

Wikle.

Odsypiska i wikliny, które dowodnie powstały przez wykonanie budowli wodnych ze strony Eządu lub stron konkurujących nad rzekami spławnemi, pozostają własnością Rządu lub stron konkurujących^ pod warunkiem, że odsypiska co do objętości i co do czasu, w którym powstały, są znaczniejsze, a Rząd lub strony konkurujące na nich w przeciągu jednego roku prawo własności wykonywały. Łożysko rzeki, które przez budowle wodne regulacyjne zostało osuszone, staje się własnością Rządu, tak jak powstała wyspa w rzece spławnej* (§ 410 i 407 ust. cyw.). (Rozp Nam. z d. 22 Czerwca 1867 L. 19740).

§ 34. Jeżeli się kto wzbrania zasadzić swego odsypiska i opuszczonego łożyska, to można je, jak się już wyżej rzekło, albo nakładem Skarbu zasadzić, albo też komu innemu, a podług okoliczności całym gminom w tym celu obsadzenie polecić, a zarazem na użytek oddać, jednakże z należytą ostrożnością, aby zapobiedz na przyszłość sporom albo też można podług okoliczności nałożyć na wzbraniającego się stósowną karę pieniężoą.

§ 35. Jak daleko w łoże rzeki można sadzić łozinę bez spowodowania nieładu i bez narażenia przeciwległego brzegu, powiatowy urzędnik techniczny stronom oznajmi.

§ 36. Jeżeli jest zdjęty plan części rzeki, to zasadzić się mająca przestrzeń ma być podług tego planu wyznaczoną, w przeciwnym razie po rozpoznaniu miejsca oznaczoną zostanie.

§ 37. Jeżeli gaje dawniej zasadzone, albo same przez się wyrosłe są pod powyższym względem szkodliwe, to skoro tylko, przy dochodzeniu przez Urząd polityczny z pomocą inżyniera i właścicieli zarządzonem, uznano potrzebę ich uprzątnienia, mają być wykorczowane ze względu na dobro publiczne za wynagrodzeniem właścicieli podług § 365 księgi ust. cyw. Jednakże właścicielowi wolno przeciw tej decyzyi założyć rekurs.

§ 38. Jeżeli właściciel po uprzedniem wezwaniu go i wyznaczeniu wykorczować się mającej przestrzeni nie wy-korczuje jej w wyznaczonym przez Urząd polityczny terminie, to Urząd uskuteczni to na koszt winnego i nałoży prócz tego na niego karę w ilości 10 złr.

74*

§ 30. Zasadzona na pustych dawniej gruntach łozina nie podpada przez 20 lat podatkowi.

§ 40. Zdarzyć się może, że zasadzone już przestrzenie z czasem tak się podniosą, iż krzakom zabraknie dostatecznych do bujnego wzrostu soków, albo też, iż właściciel ze względów gospodarskich radby użyć tej przestrzeni do innej uprawy, to jest zamienić plantacyą na pole, łąkę, itp.; w takim razie wolno mu to uczynić, jednakże za porozumieniem się z Urzędem powiatowym.

§ 4L Na co w gospodarstwie właściciel plantacyi drzewo z niej chce użyć, to od jego woli zależy; aby jednak plantacye przez zawczesne albo nieregularne wyrąbywanie nie niszczały, w ogólności należy się trzymać przepisów ustawy leśnej.

§ 42. Zwyczajnie wolno 3—4-letnie krzaki wycinać. Rozleglejsze gaje muszą być podzielone na zręby, co roztropny gospodarz sam we własnym interesie uczyni.

§ 43. Przez niedbałość pastuchów doznają łozy największego spustoszenia. Taką niedbałość pastuchów powinna więc Zwierzchność gminna karać stósowną do szkody karą, a w powtórnym razie zaostrzyć ją.

§ 44. Aby swawolnym uszkodzeniom ile możności za-pobiedz, mają być plantacye przynajmniej od strony lądowej płotem ogrodzone.

§ 45. Koszta oglądania plantacyj ponosi Rząd, koszta zaś czynności urzędowych wynikających z nieposłuszeństwa i niedbalstwa stron, ponoszą strony.

§ 46. Istniejące groble (wały), do których sypania i utrzymywania dotąd dwory były obowiązane, muszą być w owych miejscach, gdzie bywają przerywane, jak najstaranniej umocnione i zasadzone. Gdzie się na nich ciągnie droga komunikacyjna, tam pochyłość ich musi z obu stron sięgać aż do wierzchu. Każdy przekop dla spuszczenia wewnętrznych wód ma być zaraz po osiągnięciu zamierzonego celu ziemią zapełniony i ubity, gdzie konieczność nie

Grunta.

przymusza do dania szluzy. Gdyby później dla dobra publicznego albo graniczących sąsiadów pod wpływem Rządu groble sypano, to z uwzględnieniem okręgu spustoszeniu podpadającego wyznacza się strony konkurujące stósownie do przepisów o budowlach wodnych.

5. Grunta.

a)

b)

c)

d)

«)

f)

O gruntach w ogólności;

O księgach gruntowych ;

O dzieleniu gruntów:

aa) o wolności obrotu własnością ziemską ; bb) o rozdzielaniu dóbr tabularnych ; cc) o fideikomisaeh (powierznictwach) ; dd) o dzielenin gruntów spólnyeh ;

O komasaeyi (zaokrągleniu, porządkowaniu, skupianiu, Zusammenlegung) gruntów;

O melioraeyi gruntów ;

O wywłaszczeniu gruntów.

a) O gruntach w ogólności,

Ze względów administracyjnych rozróżniają się grunta aaJ dominikalne, bb) wolne, cc) rustykalne.

aa

szaru

; Dominikalne grunta stanowią część ob-dworskiego, jako osobnego ciała tabularnego, niegdyś (do roku 1848) własną jurysdykcyą posiadającego, teraz zaś wykonywającego prawa, ustawą z dnia 12 Sierpnia 1866 (dz. ust. kraj. N. 20 str. 81 Zb. ust. adm.) temuż nadane.

bb) Wolne grunta różniące się od gruntów, na których ciążyły powinności poddaucze, znajdują się w posiadaniu prebend, miast (wolnych od poddaństwa) i sołtysów. Temi gruntami co do ich podzielenia i odstępowania, dowolnie rozporządzać mogą według teraźniejszego stanu ustawodawstwa obywatele miast wolnych i sołtysi; prebendy zaś potrzebują do tego zezwolenia Władz duchownych.

cc) Rustykalne (poddańcze) grunta służyły wieśniakom jako osady na wyżywienie i pod karą na użytek dworów

zabrane być nie mogły. (§ 11 patentu z dnia 10 Lutego 1789 r.).

Według okólnika z 25 Listopada 1846 r. do L. 71881 w Galicyi takie grunta jako rustykalne uważane być mają, które w roku 1820 były w posiadaniu poddanego i jako takie w metryce gruntowej są zapisane. (Zbiór ustaw prow. Nr. 129).

W Wielkiem Księstwie Krakowskiem obowiązuje okólnik Kom. nadw. z dnia 10 Maja 1847 tej treści :

1.    Grunta, które w dniu 1 Listopada 1715 r. to jest: w pierwszym dniu miesiąca następującego po uroezystem ogłoszeniu w dniu 18 Października 1815 r. ustawy konstytucyjnej wolnego miasta Krakowa i równie w chwili wydania wyżej rzeczonego najwyższego postanowienia znajdowały się w posiadaniu osób stanu włościańskiego, przez dziedziców więcej odbierane być nie mogą, lecz jako gruntowe posiadłości dla włościan pozostawione być mają.

2.    Równie dziedzice nie mogą powiększać, ani w jaki-kolwiekbądż sposób uciążliwszemi czynić powinności do tychże gruntów przywiązanych.

3.    Co się zaś tyczy gruntów, w których posiadanie włościanie dopiero po 1 Listopada 1815 r. weszli, wolno jest dziedzicom z wiadomością i zezwoleniem Władz rządowych, a obecnie ces. król. Komisyi nadwornej i o ile tego istniejące prawne stósunki dozwalają, takowe bądź na własny użytek zająć, bądź według upodobania swego niemi rozrządzić, jak skoro udowodnią, że grunta te w dniu 1 Listopada .1815 r. w posiadaniu włościan nie były.

O opodatkowaniu gruntów patrz stronę 406 -432 i 517—544, o utrzymaniu w ewidencyi gruntów patrz stronę 432—517 Zb. ust. adm.

b) O księgach gruntowych.

Według § 321 ust. cyw. tam gdzie zaprowadzone są tak zwane księgi tabularne, miejskie lub gruntowe, albo inne tym podobne publiczne rejestry, prawne posiadanie

prawa ściśle rzeczowego do rzeczy nieruchomych (do których według § 293 i 295 ust. cyw. należą grunta) nie inaczej, jak tylko przez wpisanie ustawom odpowiednie do tych publicznych ksiąg, nabytem być może.

Takie księgi tabularne, miejskie lub gruntowe, prowadzone są w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem na mocy następujących ustaw :

1. (Dla Galicyi) patent z 4 Marca 1780 (zb. Pillera str. 6), dla miasta Lwowa z 25 Maja 1792 (zb. Pillera str. 49).

2.    (Dla Krakowa) ustawa z 6 Września 1822 N. 2795 i z 8 Marca 1838 N. 466 Dz. praw. krak., rozp. min. spr. z 28 Września 1855 (dz. u. p. N. 170).

3.    Ustawa z 25 Lipca 1871 (dz. u. p. N. 95) tycząca się zaprowadzenia powszechnej ustawy o księgach gruntowych (jako to hypotecznych, lenniczych, gruntowych, miejskich, górniczych) i ust. z d. 23 Maja 1883 (dz. ust. państ. N. 82) zmieniająca §§ 74 i 76.

4.    Ustawa z 25 Lipca 1871 (dz. u. p. N. 96) o postępowaniu w celu urządzenia ksiąg gruntowych i górniczych w razie założenia takowych, uzupełnienia, przywrócenia lub zmiany.

5.    Rozp. min. spr. z 12 Stycznia 1872 (dz. u. p. N. 5) z instrukcyą do wykonania powszechnej ustawy o księgach gruntowych.

6.    Ustawa z 19 Maja 1874 (dz. u. p. N. 70) zaprowadzająca księgi dla kolei żelaznych.

7.    Ustawa z 20 Marca 1874 (dz. u. kr. N. 29) względem założenia i wewnętrznego urządzenia ksiąg hypotecznych (gruntowych).

8.    Rozp. min. spr. z 18 Maja 1874 (dz. u. kr. N. 43), którem wydane zostały przepisy wykonawcze dla zakładania, sprostowania i prowadzenia ksiąg hypotecznych gruntowych w Galicyi z W. Ks. Krakowskiem.

Do 7. Najważniejsze dla ogółu postanowienia ustawy z 20 Marca 1874 (dz. u. kr. N. 29) są :

Część II. Dział А.

§ 1. W Królestwie Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem założone będą księgi hypoteezne (gruntowe).

Księgi te założone będą z urzędu dla wszystkich miejscowości, dla których nie istnieją księgi publiczne jako hypoteezne uważać się mające ; dla miejscowości zaś, dla których wspomniane księgi istnieją, o tyle, o ile księgi tam prowadzone nie odpowiadają wymogom niniejszej ustawy.

§ 2. Do ksiąg hypotecznych wpisane będą wszelkie nieruchomości i prawa za nieruchomości poczytane (§ 298 ust. cyw.).

Wyjętemi są jednak nieruchomości: 1. które stanowią dobro publiezne (§ 287 u. c.) ;    2. które są w posiadaniu

przedsiębiorstwa kolei żelaznej i do ruchu kolejowego służą; 3. nieruchomości stanowić mające przedmiot ksiąg górniczych.

§ 3. Wykazy hypoteezne posiadłości tabularnych w obrębie jednego Sądu kolegialnego jako rzeczowej ich instancÿi położonych, tworzą razem jedne księgę główną. Przy zakładaniu ksiąg hypotecznych te posiadłości za tabularne uważać należy, które w myśl ordynacyi wyborczej dla Sejmu krajowego za dobra ziemskie tabularne poczytane być mogą. Czy posiadłość uważaną być ma za tabularną, orzeka w razie wątpliwości po zasiągnięciu opinii Namiestnictwa i Wydziału krajowego, co do posiadłości w Galicyi i Lodomeryi położonych, Sąd krajowy lwowski, co do posiadłości położonych w okręgu byłego wolnego miasta Krakowa, Sąd krajowy krakowski. Wykazy hypoteezne posiadłości położonych w obrębie miasta, w którem Sąd kolegialny będący zarazem instancyą ich realną ma swoje siedzibę, tworzą razem jedne księgę główną. Większe jednak gminy miejskie podzielone być mogą, dla łatwiejszego przeglądu, na dzielnice miejscowo odgraniczone, a w takim razie utworzoną będzie dla każdej pojedynczej dzielnicy osobna księga główna.

Wykazy hypoteezne wszystkich innych posiadłości w jednej gminie katastralnej położonych, tworzą razem jednę główną księgę. W razie potrzeby założone będą księgi dodatkowe dla każdej księgi głównej z osobna.

§ 4. Jeden wykaz hypoteczny obejmować ma w powszechności jedno tylko ciało hypoteczne, wyjątkowo można jednak w księgach hypotecznych, które obejmują posiadłości ziemskie nietabularne, wciągać do jednego wykazu kilka ciał hypotecznych mniejszej wartości, do jednego i tego samego właściciela należących, jeżeli nie ma obawy, by z tego w stanie hypotecznym jaka zawiłość wyniknąć mogła.

§ 5. Każda posiadłość, będąca całością fizycznie ciągłą, tworzyć ma dla siebie osobne ciało hypoteczne.

Połączenie kilku posiadłości do tego samego właściciela należących w jedno ciało hypoteczne wtedy tylko może nastąpić, jeżeli takowe nie są rozmaicie obciążone i także pod względem ograniczeń prawa własności, żadnej między niemi nie ma różnicy, lub jeżeli przeszkody te równocześnie z tern połączeniem usunięte zostaną.

§ 17. Dochodzenia odbywać się mają w tej gminie miejscowej, do której gmina katastralna należy, a jeżeli zbadanie stanu rzeczy tego wymaga, na miejscu. Dzień wyznaczony do rozpoczęcia tych dochodzeń, ogłoszonym będzie w dzienniku krajowym. Zarazem obwieścić go należy we wszystkich interesowanych i sąsiednich gminach i obszarach dworskich. Ogłoszenie to nastąpi z tym dodatkiem, że każdy, kto ma interes prawny w zbadaniu stósunków posiadania, może się zgłosić i wszystko przytoczyć, co dla wyjaśnienia lub ochrony swych praw za stósowne uzna.

§ 18. Wszystkich wiadomych posiadaczy takich posiadłości w gminie katastralnej położonych, względem których dochodzenie stanu posiadania jest potrzebne, zawezwać należy do stawienia się, a to każdego z osobna z tern dołożeniem, aby dokumenta, odnoszące się do stósunków ich posiadania, ze sobą przynieśli. Zawezwanie dla posiadaczy w gminie miejscowej zamieszkałych, nastąpi przez Naczelnika gminy, dla posiadaczy zaś na obszarze dworskim zamieszkałych, przez zastępcę tego obszaru. Posiadaczy obszarów dworskich tudzież posiadaczy poza obrębem miejscowej gminy i obszaru dworskiego zamieszkałych, zawezwie urzędnik sądowy dochodzeniem kierujący, pisemnie.

Część II. Dział A,

§ 19. Dla zawezwać się mających bezwłasnowolnych posiadaczy, których prawni zastępcy nie są wiadomi, tudzież dla posiadaczy z miejsca pobytu niewiadomych, którzy pełnomocników należycie upoważnionych nie ustanowili, ustanowi Sąd powiatowy zastępców do rozprawy, w celu założenia ksiąg hypotecznych odbyć się mającej. W razie niestawienia się osoby zawezwanej, ustanowi dla niej urzędnik sądowy dochodzeniem kierujący zastępcę, jeżeli tego dalszy tok dochodzeń wymagać będzie.

§ 20. Dochodzenia te odbywać się mają w obecności dwóch mężów zaufania, wybranych przez Reprezentacyą gminy, jako świadków sądowych.

§ 21. Przedmiotem dochodzeń będzie : 1. Zbadanie spisów posiadłości i map katastralnych pod względem prawdziwości i dokładności tychże, sprostowanie, gdzie należy, tych spisów i kopij map, w razie potrzeby przez przyzwanego geometrę przysięgłego. 2. Wyśledzenie praw własności i ograniczeń, którym właściciele co do wolności rozrządzania majątkiem podlegają. 3. Rozpoznawanie, które z parcel gruntowych same dla siebie stanowić mają osobne ciała hypoteczne a które w tym celu z innemi mają być połączone, niemniej, które ciała hypoteczne właściciel w jednym wykazie umieszczone mieć chce (§ 4). 4. Wyśledzenie znanej powszechnie nazwy ciała hypotecznego, konskrypcyjnego czyli domowego numeru, którym oznaczane bywa ciało hypoteczne lub poje-dyńcze jego części. 5. Wyśledzenie praw z posiadaniem nieruchomości połączonych, tudzież gruntowych i domowych służebności takowe obciążających. Na inne prawa rzeczowe, a mianowicie na prawa Zastawu, dochodzenia te rozciągać się nie będą. Dochodzenie tych praw, o ile nie chodzi o prawa już zahypotekowane, które w myśl § 32 niniejszej ustawy do nowych ksiąg hypotecznych przeniesione być mają, pozostawia się postępowaniu, które według ustawy z d. 25 Lipca 1871 N. 96 D. p. p. zarządzone będzie.

§ 25. Jeżeli twierdzenia lub roszczenia stron w sposób przekonywujący wykazane nie będą, lub jeżeliby takowym

zaprzeczono, natenczas dochodzonem być powinno ostatnie faktyczne posiadanie, i wynik tego dochodzenia wszelkiemu dalszemu postępowaniu służyć ma za podstawę. Względem takich posiadłości, które zapisane były dotąd w księgi publiczne, za hypoteczne uważane, stan hypoteczny tychże służyć ma za podstawę, nie uwłaczając jednak uzupełnieniu dokonać się mającemu, w skutek dochodzeń w § 22 wskazanych.

§ 26. Wynik dochodzeń tudzież wszelkie istotne oświadczenia stron wciągnąć należy do protokołu, który przez urzędników sądowych , jakoteż przez mężów zaufania gminy podpisanym będzie. Nadto podpisze każda strona swoje własne oświadczenie ; w razie, gdyby podpisu swego odmówiła, należy uwidocznić przyczynę tego w protokole. Względem dochodzenia odnoszącego sie do posiadłości ziemskich tabularnych spisanym będzie osobny protokół.

§ 27. Skoro dochodzenia odnoszące się do całej gminy katastralnej ukończone będą, sporządzić należy arkusze posiadania. Tak dla każdego wyłącznego posiadacza, jakoteż dla każdej spólności kilku posiadaczy, założonym będzie osobny arkusz posiadania. Do każdego arkusza posiadania wpisane będą wszystkie posiadłości w gminie katastralnej położone, do tego samego posiadacza lub do tych samych spół-posiadaczy należące, w porządku według ciał hypotecznych, tudzież wszystkie wyniki dochodzeń odnoszących się do tych posiadłości. Jeżeli części składowe ciała hypotecznego położone są w innej gminie, należy okoliczność tę zanotować w arkuszu posiadania.

§ 28. Arkusze posiadauia wraz z sprostowanemi spisami i z kopiami map katastralnych i protokołami parcelowe-mi, tudzież protokoły dochodzeń, złożone będą do powszechnego przejrzenia w właściwym Sądzie powiatowym lub w miejscu, które wyznaczy kierujący dochodzeniem za uprzedniem zezwoleniem nadzorującego prezydenta Sądu kolegialnego. Kierujący dochodzeniem wyznaczy zarazem dzień, w którym w razie zgłoszenia zarzutów przeciw prawdziwości arkuszów

Część II. Dział A.

dalsze dochodzenia prowadzone będą. Dzień ten ogłoszonym będzie w dzienniku krajowym, zarazem obwieścić go należy we wszystkich interesowanych tudzież sąsiednich gminach i obszarach dworskich.

§ 37. Posiadacze nieruchomości do ksiąg hypotecznych wpisać się mających, nie będą pociągani do ponoszenia kosztów z założeniem ksiąg hypotecznych połączonych.

Jednakże gminy i wydzielone obszary dworskie są obowiązane dostarczyć lokalów potrzebnych do urzędowych rozpraw, utrzymywać je w stanie należytym, w razie potrzeby opalać, i także starać się o dostarczenie pomocy potrzebnej do poparcia czynności urzędowych.

Jeżeli gmina i obszar dworski do wypełnienia wspo-mnionych obowiązków spólnie przyczynić się mają, natenczas w braku innego układu koszta ztąd powstałe rozdzielone będą, według stósunku przestrzeni posiadłości dworskiej do przestrzeni posiadłości gminy.

Okólnikiem Wydziału krajowego z 12 Listopada 1875 L. 26239 polecono Wydziałom powiatowym, czuwać nad tern, ażeby wszystkie nieruchomości gminne, należące do zakładowego majątku gminy i zakładów gminnych, jakoteż prawa za nieruchomości poczytane, do ksiąg hypotecznych należycie i w całej objętości zapisane były (§ 2 ust. hyp.). To polecenie okólnikiem Wydz. kraj. z 24 Czerwca 1881 L. 27844 powtórzone zostało z dołożeniem, że wyż. Sąd kraj. w Krakowie orzekł dnia 27 Maja 1881 L. 9652, iż Sądy obowiązane są na zgłoszenie się właściwego Wydziału powiatowego, wydać mu z urzędu spis nieruchomości własnością gmin będących.

Okólnikiem Nainiest. z 19 Czerwca 1881 L. 5261 wezwano Starostwa, aby pouczyły gminy i obszary dworskie w tych miejscowościach, w których księgi gruntowe nie zostały jeszcze założone o sposobach okólnikiem z 7 Września 1879 L. 7417|pr. wskazanych, któremi mogą i powinny się przyczynić do rychlej szego przeprowadzenia czynności założenia ksiąg hypotecznych w całym kraju.

Wydział powiatowy i krajowy jest uprawnionym do zarządzenia, aby realności uznane za własność gminy, w księgi gruntowe wpisane-mi były. (Tr. ad. 12 Grudnia 1877 L. 1652 N. 176).

Wprawdzie tylko posiadanie fizyczne jest rzeczywiście posiadaniem, posiadanie tabularne zaś nie jest rodzajem

spółrzędnym posiadania fizycznego, lecz p os i a d a n i e tabularne gruntów (realności) różni się co do istoty i skutków od posiadania fizycznego; skutki bowiem posiadania tabularnego są :

a)    wpis do ksiąg publicznych ma znaczenie oddania (§§ 431 i 1498 ust. cyw.) ;

b)    wpis ten pociąga za sobą ten skutek, że wszelkie ciężary do ksiąg tych wpisane, lecz też tylko te, nabywca objąć musi, (§§ 443, 469, 526 ust. cyw.) ;

c)    niewiadomością stanu tabularnego wymawiać się nie można (§§ 928 i 1398 ust. cyw.) ;

dj stan tych ksiąg nie może szkodzić temu, kto polegając na nich działa (§§ 469, 526,1443,1446, 1500 u. cyw.) ;

ej przez wpis stają się prawa obligatoryjne prawami absolutnemi (t. j. skutecznemi przeciwko każdemu późniejszemu właścicielowi) (§§ 1070,1073,1079, 1095, 1121, 1236, 1252, 1256 ust. cyw.);

fj daje możność tabularnego zasiedzenia (§§ 1467, 1468, 1469, 1498 ust. cyw.) (powszechna księga ust. cyw. Dr. Zatorskiego i Dr. Kasparka str. 190).

c) O dzieleniu gruntów.

aa) O wolności obrotu własnością ziemską.

§ 1. Przepisy i ustawy polityczne, ograniczające wolność obrotu własnością ziemską, tracą moc obowiązującą.

§ 2. Znosi się niepodzielność posiadłości ziemskich, jaka istnieje na mocy przepisów i ustaw politycznych.

§ 3. Właściciel posiadłości ziemskiej może rozrządzać jakąkolwiek jej częścią bez zezwolenia Władz politycznych.

§ 4. Właściciel posiadłości włościańskiej nie jest obowiązany sain na niej gospodarować.

Równoczesne posiadanie kilku posiadłości włościańskich, tudzież równoczesne posiadanie posiadłości włościańskiej i własności ziemskiej innego rodzaju, nie ulega nadal żadnym prawnym ograniczeniom.

Część II. Dział A.

§ 5. Ustawa niniejsza nie narusza ograniczeń prawa wolnego rozporządzenia własnością ziemską, zasadzających się na prawie prywatnem, ani ograniczeń prawa rozrządzania własnością gminną, zawartych w przepisach ustawy gminnej, ani nareszcie ograniczeń co do podzielności lasów gminnych, (ustęp pierwszy § 21 ustawy lasowej z dnia 3 Grudnia 1852 (dz. ust. państ. N. 250, str. 1041 Zb. ust. adm.) i co do podzielności lasów, które tak jak lasy gminne mają być uważane (§ 31 ces. pat. z dnia 5 Lipca 1853 r. (dz. ust. państ. N. 130, str. 343 Zb. ust. adm.). Również pozostają nietknięte przepisy względem utrzymywania ewi-dencyi stanu posiadania w celu opodatkowania. (Ustawa z dnia 1 Listopada 1868 r. dz. ust. kraj. N. 25).

bb) O rozdzieleniu gruntów do dóbr tabularnych należących.

W tym względzie obowiązuje ustawa z dnia 6 Lutego 1869 r. dz. ust. państ. N. 18 umieszczona na str. 1025 do 1031 Zb. ust. adm.).

cc) O fideikomisach (powierznictwach).

Wyjątek co do niepodzielności gruntów stanowią fidei-komisy (powierznictwa). Według § 618 ustawy cyw. powie-rznictwo (fideikomis, ordynacya, majorat) jest takie rozporządzenie, w skutek którego majątek ze względu na wszystkie przyszłe pokolenia, lub przynajmniej ze względu na niektóre z nich za majątek familijny, nie mogący być pozby-wanym, jest uważany.

O powierznictwie mowa w §§ 619 do 646 ust. cyw.

Według najw. postanowienia z dnia 6 Lipca 1832 r. we wszystkich prośbach o wstępne pozwolenie na ustanowienie fideikomisu, podać należy w przybliżeniu wartość pieniężną majątku do powierznictwa należeć mającego, uczynić oraz doniesienie, czy na podstawie wiadomych okoliczności ze względu na osobiste i familijne stósunki proszącego, nie zachodzą jakie przeszkody zezwolenia. (Dekr,

капе. nadw. z dnia 13 Lipca 1832 Zb. ustaw polit. Tom 60 str. 196).

O fideikomisach, mianowicie co do ustanowienia i nad

fr

zorowania fideikomisów zawierają §§ 220—256 patentu z d. 9 Sierpnia 1854 (dz. ust. państ. N. 208) bliższe postanowienia, ustawa zaś z dnia 13 Czerwca 1868 (dz. ust. państ. N. 61) postanawia :

§ 1. Począwszy od dnia ogłoszenia niniejszej ustawy pozwolenie na ustanowienie fideikomisu, udzielone być może tylko ustawą Państwa. Odnośny projekt ustawy ma być przedłożony Badzie Państwa, jako wniosek rządowy.

§ 2 Do ustanowienia powierznictwa, na które już jest udzielone, choćby tylko wstępne pozwolenie Monarchy, § 1 tej ustawy nie stósuje się, jeżeli fideikomis rzeczywiście ustanowiony zostanie w ciągu lat 5 od dnia ogłoszenia tej ustawy (t. j. 16 Czerwca 1868).

§ 3. Obciążanie powierznictwa długami nad miarę w §§ 635—637 ust. cyw. wskazaną, dozwolne być może tylko wtedy, jeżeli jest niezbędnie potrzebnem dla utrzymania majątku powierzniczego. Pozwolenie takie udziela najwyższy Trybunał sądowy i kasacyjny po wysłuchaniu kuratorów powierznictwa i wszystkich wiadomych oczekiwaczów.

§ 4. Wszystkie inne do powierznictw odnoszące się ustawy zostają nienaruszone.

dd) O dzieleniu gruntów spólnych i regu-lacyi odnoszących się do nich spólnych praw użytkowania i zarządu.

(Ustawa z 7 Czerwca 1883 dz. u. p. N. 94 ogł. 16 Czerwca 1883).

§ 1. Władze, które według ustawy z dnia 7 Czerwca 1883 (Dz. u. p. N. 92) *) są właściwe do spraw, tyczących się komasacyi, są oraz właściwe do postępowania mającego na celu dzielenie gruntów, jakoteż do postępowania przy re-gulacyi spólnych praw użytkowania i zarządu gruntów, zostających niepodzielonemi, względem których albo:

a) Patrz str. 1174 Zb. ust. adm.

Część II. Dział. A.

a)    pomiędzy byłemi Zwierzchnościaini i gminami albo dawnymi poddanymi, jakoteż pomiędzy dwiema lub więcej gminami istnieją spólne prawa posiadania lub użytkowania, albo też

b)    które przez wszystkich lub przez pewnych członków gminy, jedne lub więcej dzielnic gminy, sąsiedztw lub podobnych związków rolniczych (gromad, osadników, syngularystów i t. p.) mocą ich osobistego lub z posiadaniem połączonego spółuczestnictwa, albo też przez spółuprawnionych do użytkowania gruntów przemiennych lub przechodnich, w niektórych krajach istniejących, spólnie lub po kolei są użytkowane.

Do Władz tych jako takich należy rozstrząsanie i rozstrzyganie sporów, które powstaną między spółuczęstnikami wzmiankowanych powyżej gruntów (§ 2, lit. c ustawy niniejszej) co do posiadania lub własności pojedynczych części tych gruntów, tudzież rokowania i rozstrzyganie co do wza-jemuych świadczeń za zużytkowanie takich gruntów lub ich pojedynczych części i Władze te mają zawsze już przy rozpoczęciu swojej czynności sprawdzić, czy zachodzą powyższe warunki ich właściwości.

Prawodawstwo krajowe oznaczy czas, od którego zacząć się ma Władz tych właściwość, która od tegoż samego czasu począwszy, wyklucza właściwość wszystkich owych Władz, do których ustawowego zakresu działania sprawy takie w innym razie należą. Ale jeżeli wtedy, gdy czas ten nadejdzie, sprawy rzeczone toczyły się już przed Sędzią zwyczajnym, właściwości tegoż, w taki sposób uzasadnionej, nie narusza właściwość Władz dzielących i regulacyjnych. Sprawy takie winny jednak toczyć się dalej według przepisów o postępowaniu sumarycznem, chyba żeby przez to miało ponieść uszczerbek prawo formalne, które jedna lub druga strona sporna już nabyła.

§ 2. Dzielenie gruntów, w § 1 bliżej określonych, jako-też regulacya wspólnych praw użytkowania i zarządu gruntów, które zostają niepodzielone, uskutecznia się na zasadzie

ustawy niniejszej i przepisów ustaw krajowych, które w tej mierze będą wydane.

W szczególności zostawia się ustawodawstwu krajowemu wydanie postanowień:

a) kiedy grunta takie zostają niepodzielone a przeto tylko odnośne prawa użytkowania i zarządu poddane być mają postępowaniu regulacyjnemu;

b)    czy i według jakich zasad grunta takie, o ile jako rolne podlegają oraz komasacyi, tylko w związku z komasacyą mogą być dzielone;

c)    czy i kiedy postępowanie, tyczące się dzielenia lub regulacyi, ma być rozpoczęte z urzędu, kiedy zaś dopiero na żądanie interesowanych, również czy i kiedy osoby, które wprawdzie nie są jeszcze interesowanemi, atoli przecież z jakiejkolwiek przyczyny prawnej roszczą sobie prawo spólnego lub kolejnego użytkowania takich gruntów, wezwane być mogą edyktem według przepisów o postępowaniu sumarycznem, aby w terminie dzie-więćdziesięciodniowym pod utratą swojego roszczenia, dochodziły tegoż roszczenia przed Sędzią zwyczajnym;

d)    jak należy postępować przy układaniu planu działu i regulacyi, kiedy plan ten wymaga, aby go uczestnicy uchwalili, i w jaki sposób uchwała ta ma być wydawana ;

e)    o ile w planie regulacyi zwyczajny zarząd i użytkowanie jednemu, przez interesowanych wybranemu, lub przez Władzę ustanowionemu zawiadowcy mogą być poruczone i ile wtedy, gdy celem utrzymania lub lepszego użytkowania^ takiego gruntu proponowane są ważne zmiany, interesowani przegłosowani muszą poddać się orzeczeniu Sędziego polubownego lub Władzy admi-stracyjnej ;

f)    według jakich zasad w związku z działem lub regu-lacyą, spólne zakłady potrzebne do nadania gruntowi wyrównawczemu użyteczności w gospodarstwie lub do bezpiecznego wykonywania praw uregulowanych mają być zaprowadzone i stale w dobrym stanie utrzymywane,

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

75 .

1170

Część II. Dział A.

przyczein jednak pozostać ma nienaruszonym ustawowy zakres działania tych Władz, które są właściwemi dla kolei żelaznych i dróg publicznych, jakoteż w sprawach uregulowanych porządkami budowniczemi;

g) czy postępowanie rozciągać się ma tylko na grunta, czy także na inne nieruchomości lub także na ruchomości związków rolniczych w § 1 wzmiankowanych; hj jaki wpływ wywierać mają Wydziały powiatowe i krajowe na tok rokowania ;

i) nakoniec w tym przypadku, gdyby ustawa państwa z dnia 7 Czerwca 1883 (Dz. u. p. N. 92) w poprzedzającym § 1 wzmiankowana, dla braku ustawy krajowej o komasacyi, nie nabyła mocy obowiązującej w owymże kraju (§ 45 rzeczonej ustawy państwa), wydanie dalszych przepisów potrzebnych w szczególności do celów niniejszej ustawy, zgodnych z zasadniczemi postanowieniami rzeczonej ustawy państwa z dnia 7 Czerwca 1883 (Dz. u. p. N. 92).

§ 3. Na żądanie jednego interesowanego można za zezwoleniem Władzy w § 1 wzmiankowanej, wciągnąć do działu także grunt wyłącznie do niego należący, o ile byłoby to ko-rzystnem do zadowalniającego rozwiązania spólności.

Z tego samego powodu niewielkie różnice między prawami udziałowemi pojedynczych interesowanych i wyrównaniami na nie przypadającemi, mogą być uzupełnione pieniędzmi.

Dopłaty takie mogą być wydane interesowanym, którym zostały przyznane już w toku rokowania, jeżeliby to nie wystawiało na niebezpieczeństwo praw trzecich osób.

§ 4. Trzecie osoby, które mają prawo hypotecznie wpisane bądź to na gruncie ulegającym działowi lub regu-lacyi, bądź też na cudzem prawie użytkowania, ciążącem na tym gruncie, albo też na gruncie, z którego posiadaniem połączone jest to prawo użytkowania, mogą wprawdzie celem zabezpieczenia tego prawa uczęstniczyć w postępowaniu^ tyczącem się działu lub regulacyi, ale nie mogą przez sprzeciwienie się przeszkodzić działowi lub regulacyi.

Osoby te nie mają też być przesłuchiwane, gdy się uskuteczniają wpisy hypoteczne na zasadzie takiego działu łub regulacyi.

§ 5. Prawa trzecich osób, które na gruncie działowi ulegającym, są hypotecznie wpisane, przeniesione będą na działy z gruntu utworzone. Wyjmują się od tego i odpadają bez prawa do wynagrodzenia tylko służebności gruntowe (§ 474 ust. cyw.), które w skutek działu lub połączonego z nim nawodnienia, osuszenia lub założenia drogi, staną się zbytecznemi dla gruntu władnącego.

Prawa trzecich osób, które tylko na cudzem prawie użytkowania gruntu, ulegającego działowi, są hypotecznie wpisane, przeniesione będą na te wyrównania, które mają zająć miejsce uchylonego prawa użytkowania.

Wyrównania te zajmują miejsce uchylonego prawa użytkowania także co do praw, hypotecznie wpisanych na gruncie, z którego posiadaniem takie prawo użytkowania było połączone.

§ 6. Wierzytelności oznaczone liczebnie, na gruncie, działowi ulegającym, hypotecznie zabezpieczone, gdy jeden dział tego gruntu dostanie się przy dzieleniu gminie, dzielnicy, sąsiedztwu lub związkowi rolniczemu, pozostaną zabezpieczone wyłącznie na tym dziale, o ile wierzytelności takie znachodzą zupełne pokrycie w pierwszych dwóch trzecich częściach wartości tego działu, oznaczouej podług czystego dochodu katastralnego, dwadzieścia razy wziętego.

Gdy tak nie jest, natenczas niepokrytą pozostałość takiej wierzytelności, jeżeli zaś żaden dział gruntu dzielonego nie został przekazany gminie, dzielnicy, sąsiedztwu lub związkowi rolniczemu, całą wierzytelność spłacić muszą niezwłocznie wierzycielowi wszyscy interesowani w stósunku do swoich praw udziałowych, wziętych za podstawę podziału. Właściciel nie może w przypadku takim odrzucić spłaty nawet z odwołaniem się do tego, że wierzytelność jego nie jest jeszcze płatną.

Gdy wierzytelność, zabezpieczona hypotecznie na gruncie, działowi ulegającym, nie opiewa na kwotę oznaczoną

Część IL Dział A.

liczebnie, Władza usiłować winna nakłonić strony do zawarcia umowy, mającej na celu oznaczenie takiej kwoty i podług tego, czy umowa taka przyjdzie lub nie przyjdzie do skutku, albo zastósować postanowienia niniejszego paragrafu albo przekazać wierzytelność jako ciężar hypoteczny zbiorowy na wszystkie cząstki wyrównawcze, z gruntu dzielonego przysądzone.

Do wierzytelności zabezpieczonych hypotecznie na rzecz zakładów, które stósownie do swoich statutów są upoważnione do dawania pożyczek tylko pod warunkiem większego bezpieczeństwa, postanowienia powyższe stósować należy tylko o tyle, o ileby to nie uszczuplało większego bezpieczeństwa, statutami tychże zakładów przepisanego.

§ 7. Deklaracye zeznane przed Władzą, jakoteż ugody zawarte w toku dzielenia lub regulacyi nie potrzebują ani przyzwolenia ze strony trzecich osób, ani nie podlegają zatwierdzeniu Władz administracyjnych lub opiekuńczych, wyjąwszy, gdyby ustawa krajowa (§ 2) zastrzegła zatwierdzanie ze strony Wydziałów powiatowych lub krajowych.

Atoli zamiast zatwierdzenia Władzy opiekuńczej potrzebne jest zatwierdzenie Komisyi krajowej lub rnini-steryalnej.

§ 8. Plan działu lub regulacyi nie potrzebuje potwierdzenia Władzy.

Przeciwko zatwierdzonemu planowi działu lub regulacyi nie można domagać się przywrócenia do pierwotnego stanu.

§ 9. Jeżeli wartość wyrównania wzięta za podstawę planu działu, zmniejszy się przed oddaniem w skutek jakiejś, chociażby przypadkowej okoliczności, interesowany w dziale takie wyrównanie otrzymujący, może w przeciągu dni sześćdziesięciu po przywiedzeniu do skutku odnośnej części planu żądać od innych interesowanych w dziale uzupełnienia wartości, które dać mu należy w ziemi, jeżeli grunt uległ zmniejszeniu, a we wszystkich innych przypadkach, w pie

niądzach.

Jeżeli interesowany w dziale został ukrzywdzony w skutek niedotrzymania wydanych przez Władze zarządzeń wzglę-

a we

dem przejścia w powstałe stósunki posiadania lub użytkowania, albo też w inny sposób, może w przeciągu dni sześćdziesięciu po przy wiedzeniu do skutku odnośnej części planu, żądać wynagrodzenia pieniężnego od owych interesowanych w dziale, z których winy skrzywdzenie wynikło.

Jeżeli przy dzieleniu lub regulacyi wkradł się błąd pomiarowy lub rachunkowy, interesowany w dziale, ponoszący ztąd szkodę, może w przeciągu roku po przywiedzeniu do skutku odnośnej części planu, żądać od interesowanych działowych, którym błąd ten wyszedł na korzyść, wynagrodzenia, które dać mu należy w ziemi, jeżeli błąd dotyczył gruntu, wszystkich innych przypadkach, w pieniądzach.

/    § 10. Jeżeli stósunki posiadłości gruntowej, wzięte

za-

prace przygotowawcze i wygotowa-

za podstawę planu działu, zostały w czasie między potwierdzeniem a przywiedzeniem planu do skutku tak znacznie przez siłę większą (zmiany biegu wód, trwałe spustoszenie przez wody, oberwanie się ziemi i t. d.) zmienione, że uzupełnienie wartości, w § 9 przewidziane, nie zdoła złemu radzić, Komisya krajowa może na żądanie bezpośrednio interesowanego unieważnić całkiem lub częściowo plan działu i, o ileby według okoliczności dział był jeszcze możebny i pożądany, zarządzić nowe nie nowego planu działu.

sowanemu w

w przeciągu dni 14 od dnia.doręczenia rzeczonego zarządzenia. § 11. Prawa, które na gruncie, działowi ulegającym trzecich osób są zabezpieczone, przeniesione będą grunt wyrówawczy, bez opłaty należytości, jeżeli tylko być wpisana ani zmiana w osobie

Przeciwko takiemu zarządzeniu wolno każdemu intere-dziale odwołać się do Komisyi ministeryalnej

na rzecz na

ma

ż przeniesieniem nie uprawnionego, ani zmiana w rozciągłości prawa.

Przeniesienie majątku lub nabycie prawa na podstawie planu działu lub regulacyi jest wolne od opłaty należytości w ciągu 15-letniego okresu, licząc od dnia, w którym ustawa niniejsza nabędzie mocy obowiązującej.

wydane przez

§ 12. Prawomocne orzeczenia w tem postępowaniu, Władze do tego upoważnione, jakoteż ugody

' Część II. Dział A.

zatwierdzone, mają skutek prawny orzeczeń sądowych, albo o ile idzie o sprawy z zakresu administracyi, orzeczeń administracyjnych a względnie ugód, i wykonywać je mają, jak i tamte, Władze właściwe do tego w owych przypadkach, w których nie idzie o dział lub regulacyą, w myśl ustawy niniejszej podjętą.

§ 13. W postępowaniu działowem lub regulacyjnem, wszelkie podania, protokoły, załączki, dokumenty prawne, deklaracye, wygotowania, orzeczenia, ugody, uwierzytelnienia i poświadczenia zgodności są wolne od stempli i należy-tości bezpośrednich, o ile nie będą użyte do innego celu.

Przedruki map katastralnych, w tern postępowaniu potrzebne, wydawane będą za połowę ceny taryfowej.

§ 14. Koszta tego postępowania, jakoto wynagrodzenie, koszta podróży i wydatki biurowe komisarza miejscowego, jakoteż urzędnika rządowego, jeżeliby pełnił czynności, ponosić będzie Skarb Państwa.

Kto ponosić ma inne koszta i jak te koszta rozkładane być mają na obowiązanych do ich poniesienia, postanowi ustawodawstwo krajowe.

§ 15. Ustawa niniejsza nabywa mocy jednocześnie z rozporządzeniami ustawowemi, zastrzeżonemi w niej ustawodawstwu krajowemu a od tego także terminu przestaje obowiązywać patent cesarski z dnia 5 Lipca 1853 (dz. ust. państ. N. 130), co się tyczy wzmiankowanych tamże § 1,

1. 4 spólnych praw posiadania i użytkowania.

d) O komasacyi (zaokrąglaniu, porządkowaniu, skupianiu,

Zusammenlegung) gruntów.

(Ust. z 7 Czerwca 1883 dz. u. p. N. 92 ogłoszona 16 Czerwca 1883 obówiązuje od dnia nabycia moey obowiązującej przez ustawę krajową w tym przedmiocie wydać się mającą.)

§ 1. Celem skuteczniejszego zagospodarowania mogą być grunta rolne pewnego oznaczonego obszaru poddane komasacyi za spółdziałaniem Władzy, stósownie do przepisów

ustawy niniejszej i zarządzeń, które na podstawie tejże będą wydane.

Grunta, które poddane już zostały komasacyi w myśl ustawy niniejszej, podlegają ponownej komasacyi wbrew woli posiadacza tychże tylko wtedy, gdy to zarządzone będzie ustawą krajową, celem skuteczniejszego wykonania nawodnienia lub osuszenia większych przestrzeni.

§ 2. Ustawodawstwo krajowe postanowi, co ma być uważane za grunt rolny, jakoteż za obszar w duchu § 1, które grunta tego rodzaju z przyczyny szczególnych własności, poddane być mogą komasacyi tylko za przyzwoleniem właściciela lub wykluczone od tego nawet wbrew woli właściciela a nakoniec, o ile także pojedyncze grunta leśne mogą być wciągnięte do komasacyi.

§ 3. Ustawodawstwo krajowe postanowi, czy i według jakich zasad w związku z komasacyą grunta, które wciągnięte zostały do przeprowadzenia komasacyi i względem których albo :

a)    pomiędzy byłemi Zwierzchnościami i gminami albo dawnymi poddanymi, jakoteż pomiędzy dwiema lub więcej gminami istnieją spólne prawa posiadania lub użytkowania, albo

b)    które przez wszystkich lub przez pewnych członków gminy, jednę lub więcej dzielnic gminy, sąsiedztw lub podobnych związków rolniczych (gromad, osadników, syngularystów i t. p.) mocą ich osobistego lub z posiadaniem połączonego spółuczestnictwa, albo też przez spółuprawnionych do użytkowania gruntów przemiennych lub przechodnich, w niektórych krajach istniejących, spólnie lub po kolei są użytkowane, —

mają być podzielone, prawa zaś posiadania i użytkowania ich się tyczące, mają być uregulowane.

Również postanowi ustawodawstwo krajowe, według jakich zasad spólne zakłady, które są potrzebne do nadania użyteczności gruntom wyrównawczym, mają być zaprowadzone i trwale w dobrym utrzymywane stanie.

Część II. Dział A.

§ 4. Prawa, które na gruncie wyrównalnym na rzecz trzecich osób są zabezpieczone, przenoszone będą na grunt wyrównawczy bez opłaty należy tości, jeżeli tylko z przeniesieniem nie ma być wpisana ani zmiana w osobie uprawnionego, ani zmiana w rozciągłości prawa.

Przeniesienie majątku lub nabycie prawa na podstawie planu komasacyi jest wolne od opłaty należytości w ciągu 151etniego okresu, licząc od dnia, w którym ustawa niniejsza nabędzie mocy obowiązującej.

§ 5. W postępowaniu, tyczącem się komasacyi, wszelkie podania, protokoły, załączniki, dokumenta prawne, dekla-racye, wygotowania, orzeczenia, ugody, jakoteż uwierzytelnienia i poświadczenia zgodności są wolne od stempli i należytości bezpośrednich, o ile nie będą użyte do innego celu.

Przedruki map katastralnych do tegoż postępowania potrzebne, wydawane będą za połowę ceny taryfowej.

§ 6. Do spraw tyczących się porządkowania, właściwymi są:

a)    Przysięgli komisarze miejscowi,

b)    Komisye krajowe Władz administracyjnych krajowych,

c)    Komisya ministeryalna w Ministerstwie rolnictwa.

Grdzie w ustawie niniejszej jest mowa o Władzach bez

bliższego oznaczenia, odnosi się to do Władz powyższych.

§ 7. Właściwość Władz tych od chwili, gdy obwieszczenie w § 29 a względnie w § 33 ustawy niniejszej przewidziane, zostanie w urzędowej gazecie krajowej zamieszczone, rozciąga się na rokowanie i decyzyą co do wszystkich istotnych i prawnych stosunków, które przy wykonaniu koma-saeyi nie mogą zostać w dotychczasowym stanie a przeto, począwszy od dnia tego ogłoszenia, kończy się właściwość owych Władz, do których zakresu ustawowego sprawy te należą, gdy nie idzie o komasacyą.

Wyjmują się spory, tyczące się własności i posiadania gruntów, do postępowania, komasacyą na celu mającego, wciągniętych, które także po wydaniu tego ogłoszenia należą do zwyczajnego Sędziego, tudzież sprawy, tyczące się kolei

żelaznych lub dróg publicznych, jakoteż uregulowane ustawą budowniczą, o ile w sprawach tego rodzaju po wszystkie potrzebne decyzye lub zarządzenia także po wydaniu owego ogłoszenia, udawać się trzeba do tych Władz, do których ustawowego zakresu sprawy te należą.

§ 8. Jeżeli spory, w sposób przewidziany w poprzedzającym paragrafie (§ 7, ustęp 1) z komasacyą w związku zostające, toczą się już przed Sędzią zwyczajnym, zanim wzmiankowane tamże ogłoszenie zostało wydane, ogłoszenie to nie narusza właściwości Sędziego, w taki sposób uzasadnionej.

Jednakże spory takie, począwszy od dnia tego ogłoszenia, toczyć się mają dalej podług przepisów o postępowaniu sumarycznem, chyba że prawo formalne przez jedne lub drugą ze stron spornych już nabyte, miałoby przez to doznać uszczerbku.

§ 9. W postępowaniu tyczącem się komasaeyi, przygotowanie spraw spornych do osądzenia należy do komisarza miejscowego, wydanie zaś decyzyi zostawia się Komi-syi miejscowej z dozwoleniem odwołania się do Komisyi mi-nisteryalnej.

Komisye te wydawać mają decyżye według przepisów ustaw odnośnych i w tym względzie po pilnem rozważeniu całej treści rozprawy, ocenić, czy twierdzenie istotne uważać należy za prawdziwe lub za nieprawdziwe, nie wiążąc się ustawowemi prawidłami dowodowemi.

W uzasadnieniu decyzyj swoich winny przytoczyć okoliczności, na których oparły swoje przekonania.

§ 10. Ustawodawstwo krajowe wyda szczegółowe przepisy względem ustanawiania komisarzy miejscowych i składu Komisyj krajowych.

Tak Komisye krajowe jak i Komisya rninisteryalna, wydają decyzye swoje na posiedzeniach ogólnych większością głosów ; w Komisyach tych połowa członków, do głosowania uprawnionych, Avinna należeć do stanu sędziowskiego. Jeżeli jednak Komisya w taki sposób utworzona, rozstrzygać ma Spory, dla których, wyjąwszy przypadek komasaeyi, Sądy

Część II. Dział A.

zwyczajne byłyby właściwemi, natenczas wzmocnić trzeba Komisyą jeszcze jednym członkiem ze stanu sędziowskiego. W kwestyach ekonomicznych przesłuchać należy rolników lub techników kultury krajowej jako doradców.

§ 11. Stanowcze orzeczenia Władz, w § 6 wzmiankowanych, jakoteź ugody przez te Władze zatwierdzone, mają skutek prawny orzeczeń sądowych, albo, o ile idzie o sprawy z zakresu administracyi, orzeczeń administracyjnych a względnie ugód, i wykonywać je mają Władze właściwe do tego w przypadkach, w których nie idzie o komasacyą.

Gdy na podstawie tych dokumentów uskutecznione być mają wpisy do ksiąg publicznych, trzecie osoby, na których korzyść ciężą prawa rzeczowe, nie będą przesłuchiwane.

§ 12. Każdy właściciel gruntów, którego grunta mają być komasowane — bezpośrednio interesowany — ma prawo do otrzymania gruntów wyrównawczych z gruntów poddanych komasacyi a te stósownie do wartości jego gruntów, oznaczonej za spólną zgodą lub na podstawie opinii biegłych.

Nieznaczne różnice pomiędzy gruntami odstąoić i otrzymać się mającemi z przyczyny korzystniejszej gospodarki lub lepszego zaokrąglenia, mogą być wyrównane pieniądzmi. Do przyjęcia takiego wyrównania nie można jednak zniewalać odstępującego grunt, jeżeliby grunt wyrównawczy był o tyle mniejszy, iżby przez to zmieniało się jego prawo wyboru do gminy lub wyższej Reprezentacyi.

§ 13. Grunta wyrównawcze, bezpośrednio interesowanemu przekazane, jakoteż dopłata pieniężna, gdyby w myśl § 12 była mu przyznana, zastępują w obec wszystkich jego stósunków prawnych do trzecich osób miejsce gruntów stanowiących przedmiot komasacyi o tyle, o ile w tej mierze ustawa niniejsza nie stanowi inaczej.

Dopłata, jakoteź oznaczone wynagrodzenie pieniężne za przedmioty, które przy ocenianiu zostały pominięte z zastrzeżeniem osobnego oznaczenia wartości, mogą być wydane bezpośrednio interesowanym, którym zostały przyznane, już

w toku rokowania, jeżeliby to nie wystawiało na niebezpieczeństwo praw trzecich osób.

Gdy na pojedynczych częściach składowych gruntów, które mają być wyrównane, ciężą rozmaite długi, lub gdy pojedyncze części składowe tych gruntów są sporne, Władza winna oznaczyć wyrównania częściowe odpowiednio częściom składowym, których stan bierny jest różny, lub które są sporne i z gruntów wyrównawczych wyłączyć je o tyle, o ile musi zarządzić opatrzenie tych wyrównań częściowych oso-bnemi numerami parcel w katastrze a tern samem otwarcie dla nich osobnych wykazów hypotecznych.

§ 14. Gdy grunt będący przedmiotem komasacyi jest spółwłasnością kilku osób, spółwłaściciele mają razem tylko jeden głos, a za głos wszystkich spółwłaścicieli, uważa się, na co między sobą zgodzi się większość, obliczona podług wielkości udziałów pojedynczych spółwłaścicieli. Jeżeli stósu-nek udziałów spółwłaścicieli jest niepewny lub sporny, natenczas, o ileby wszyscy spółwłaściciele jednemu lub kilku z pomiędzy siebie nie przyznawali więcej niż równego udziału lub jeden albo kilku z nich nie chciało przystać na mniej niż równy udział, przyjąć należy, iż wszyscy interesowani są równouprawnieni. W razie równości głosów spółwłaścicieli, to zdanie przyjęte będzie za głos wszystkich, które komasacyi jest przychylniejsze.

Gdy własność gruntu jest podzielona między właściciela głównego i właściciela użytku, głos służy tylko właścicielowi użytku.

Gdy własność gruntu jest sporna, prawo głosowania ma jego posiadacz.

Gdy posiadanie jest sporne, natenczas strony spór wiodące albo, gdyby tego nie uczyniły, Komisya krajowa na prośbę jednego interesowanego lub w skutek relacyi komisarza miejscowego, ustanowić ma spólnego głosującego.

§ 15. Trzecie osoby, które jak pan lenny, oczekiwacze lub kuratorowie dóbr lennych, powierzniczych albo podsta-wnych, wierzyciele gruntowi lub dzierżawcy są przez koma-

Część IL Dział A.

sacyą tylko pośrednio w sprawach swoich dotknięci— pośrednio interesowani — nie mogą przeszkodzić komasacyi przez sprzeciwienie się, lecz mogą czynić zarzuty przeciw oznaczonemu wymiarowi wyrównania albo przeciw wymiarowi wartości przedmiotów, w ustępie 2 § 13 wzmiankowanych, lub innych ulepszeń gruntowych i wkładów, jakoteż przeciw zniesieniu lub przeniesieniu służebności o tyle, o ileby widzieli prawa swoje uszczuplone.

Komisarz miejscowy ma pośrednio interesowanych zawezwać na rokowania, jeżeli to zdaje się odpowiedniem do wyjaśnienia stósunków lub utorowania ugody, atoli przybyć oni mogą na rokowania, tyczące się komasacyi, także bez urzędowego wezwania.

Władze czuwać winny, mianowicie zaś przy potwierdzaniu planu komasacyi, aby takowa nie uszczuplała praw pośrednio interesowanych.

§ 16. Służebności gruntowe (§ 474 ust. cyw.) odpadają bez prawa do wynagrodzenia, czy to grunt panujący i służebny, czy tylko jeden z tych dwóch gruntów ma być koma-sowany, jeżeli tylko staną się dla gruntu panującego zbyte-cznemi w skutek komasacyi lub połączonego z niem osuszenia, nawodnienia lub założenia drogi.

Służebności gruntowe, co do których przypadek ten nie ma miejsca, pozostają przy gruncie służebnym.

Służebności nieprawidłowe i pozorne (§ 479 u. c.) mogą być z gruntu służebnego przeniesione na grunt wyrównawczy, jeżeli to okazuje się odpowiedniem ze względu na zachodzące stosunki.

§ 17. Wymowę przenieść trzeba zawsze na grunt wyrównawczy, o ile w tej mierze nie została między interesowanymi zawarta inna umowa.

Jeżeli z gruntem, będącym przedmiotem komasacyi, łączą się jakie prawa lub obowiązki, które uległy już regu-lacyi w myśl patentu cesarskiego z dnia 5 Lipca 1853 (Dz. u. p. N. 130) każdego czasu tentować należy ich spłacenie drogą umowy. Gdy umowa nie przyjdzie do skutku, trzeba

zmiany, które zajdą w tym ciężarze gruntowym w skutek nowej postaci posiadłości gruntowej, oznaczyć naprzód ze względu na postanowienia dokumentu regulacyjnego, które do tego przypadku dadzą się zastósować, w braku zaś takich postanowień, ze względu na zachodzące stósunki gospodarstwa; zmiany te nie mogą jednak przynieść uszczerbku dla gospodarki na gruntach, o które chodzi, ani pod względem wymiaru ciężaru gruntowego, ani pod żadnym innym.

Zresztą stósowane będą do ciężarów' gruntowych prze

pisy § 16.

§ 18. Grdy na gruncie, komasować się mającym, cięży służebność osobista używania lub użytkowania (§478 u. c.), zastósować należy w takim razie odpowiednio to, co w następujących paragrafach co do stósunku dzierżawnego jest postanowione, chyba że szczególny rodzaj prawa używania nie dozwala przeniesienia służebności, lub że przez takie przeniesienie utrudniłoby się znacznie wykonywanie tego prawa, w których to przypadkach prawo używania pozostać ma przy gruncie służebnym.

Osobista służebność mieszkania (§ 478 u. c ) pozostaje przy domu służebnym, jeżeli strony nie zawrą innej umowy.

§ 19. Grdy grunt będący przedmiotem komasacyi jest wydzierżawiony, natenczas, jeżeli w kontrakcie dzierżawy nie przewidziano już przypadku komasacyi, dzierżawca wchodzi w używanie gruntów wyrównawczych, wydzierżawiającemu przekazanych a jeżeli wydzierżawiający ma otrzymać lub dać, o ile na to § 12 pozwala, dopłatę wyrówny-wającą pomniejsze różnice wartości, roczny czynsz dzierżawny winien być o pięć od sta tej dopłaty zmniejszony lub zwiększony.

Toż samo rozumie się także o tych kwotach, które wydzierżawiający ma otrzymać lub dać za przedmioty pominięte przy ocenianiu gruntów z zastrzeżeniem oddzielnego oznaczenia wartości.

Część IL Dział A.

Wydzierżawiający winien ponosić koszta komasacyi, jakoteż urządzeń stałych, potrzebnych w skutek tego na gruntach wyrównawczych a przeto winien albo sam porobić potrzebne drogi, rowy, sadzawki, płoty, albo, jeżeli urządzenie tego wszystkiego zostawia dzierżawcy, zwrócić mu poniesione na to wydatki.

§ 20. Gdy dzierżawca nie chce utrzymać nadal stó-sunku dzierżawnego pod warunkami w poprzedzającym paragrafie przewidzianemi, może go wypowiedzieć przed upływem czasu wyraźnie lub dorozumianie umówionego.

W przypadku jednak takim nie ma prawa do żądania wynagrodzenia z tytułu, iż kontrakt dzierżawy został przed umówionym terminem na zasadzie niniejszego postanowienia rozwiązany.

Ustawodawstwo krajowe oznaczy termin, w ciągu którego i przeciąg czasu, na jaki w przypadku tym kontrakt wypowiedzieć należy.

§ 21. Postanowienia §§ 19 i 20 stósować należy odpowiednio także do najmów i stósunku wzmiankowanego w § 103 u. c.

§ 22. Wierzytelności oznaczone liczebnie, na gruncie w § 3 bliżej wzmiankowanym hypotecznie zabezpieczone, gdy grunt ten z przyczyny komasacyi będzie dzielony i jeden dział jego dostanie się gminie, dzielnicy, sąsiedztwu lub związkowi rolniczemu, pozostaną zabezpieczone wyłącznie na tymże dziale, o ile wierzytelności takie znacbodzą zupełne pokrycie w pierwszych dwóch trzecich częściach wartości tego działu, oznaczonej podług czystego dochodu katastralnego, dwadzieścia razy wziętego.

Gdy tak nie jest, natenczas niepokrytą pozostałość takiej wierzytelności, jeżeli zaś żaden dział gruntu dzielonego nie został przekazany gminie, dzielnicy, sąsiedztwu lub związkowi rolniczemu, całą wierzytelność spłacić muszą niezwłocznie wierzycielowi wszyscy interesowani w stósunku do swoich praw udziałowych, wziętych za podstawę podziału. Wierzyciel nie może w przypadku takim odrzucić spłaty

nawet z odwołaniem się do tego, że wierzytelność jego nie jest jeszcze płatna.

Gdy wierzytelność, zabezpieczona liypotecznie na gruncie, w § 3 bliżej wzmiankowanym, nie opiewa na kwotę oznaczoną liczebnie, Władza usiłować winna nakłonić strony do zawarcia umowy, mająeej na celu oznaczenie takiej kwoty i podług tego, czy umowa przyjdzie lub nie przyjdzie do skutku, albo zastósować postanowienia niniejszego paragrafu albo przekazać wierzytelność jako. ciężar hypoteczny zbiorowy na wszystkie grunty wyrównawcze, pojedynczym interesowanym przysądzone.

Do wierzytelności zabezpieczonych hypotecznie na rzecz zakładów, które stósownie do swoich statutów są upoważnione do dawania pożyczek tylko pod warunkiem większego bezpieczeństwa, postanowienia powyższe stósować należy tylko o tyle, o ileby to nie uszczuplało większego bezpieczeństwa, statutami tychże zakładów przepisanego.

§ 23. Stósunek prawny, wytworzony w toku postępowania tyczącego się komasacyi przez decyzye i zarządzenia Władzy, lub przez deklaracye zeznane przez interesowanych przed Władzą, celem dokonania komasacyi, jest obowiązującym w razie zmian posiadania także dla następców prawnych a to nawet wtedy, gdy ci nabyli posiadanie na podstawie licytacyi sądowej.

§ 24. Deklaracye zeznane przed Władzą, jakoteż ugody zawarte w toku postępowania, tyczącego się komasacyi ani nie potrzebują przyzwolenia ze strony interesowanych pośrednio, ani nie podlegają zatwierdzeniu ze strony Władz administracyjnych lub opiekuńczych.

Atoli zamiast zatwierdzenia Władzy opiekuńczej potrzebne jest zatwierdzenie Komisyi krajowej.

§ 25. Deklaracye, zeznane przed Władzą pisemnie lub protokolarnie w toku postępowania, tyczącego się komasacyi, odwołane być mogą tylko wtedy, gdy według stanu prac, komasacyą na celu mających, nie zachodzi zda-

Część II. Dział A.

niem Koinisyi krajowej obawa, by takie odwołanie nie stało się wielką przeszkodą do dokonania onych prac.

§ 26. Postępowanie w komasacyi gruntów tamuje lub zmienia wykonywanie prawa w ciągu tego czasu tylko o tyle, o ile Władza zarządzi stan tymczasowy dla ułatwienia odpowiedniego przejścia w nową postać posiadłości gruntowej.

Po upływie tegoż tymczasowe wykonywanie prawa trwa w ciągu tego postępowania bez zmiany i postępowanie tyczące się komasacyi nie tamuje egzekucyj, popieranych na zasadzie orzeczeń prawomocnych lub ugód sądowych.

§ 27. Prace przygotowawcze do komasacyi, jakoteż plan tejże, mogą dojść do skutku albo pod kierunkiem komisarza miejscowego (§§ 28 do 30 ustawy niniejszej) albo bez tego, staraniem jednego lub kilku właścicieli gruntów, które mają być komasowane (§§ 31 do 33 ustawy niniejszej).

Plan komasacyi zawierać musi oznaczenie wartości gruntów i praw, które mają być odstąpione i otrzymane, niemniej oznaczenie gruntów odstąpić i otrzymać się mających, nakoniec zakłady spólne, które uznany zostały za potrzebne, aby grunta jako wyrównanie otrzymać się mające stały się użytecznemi.

masacyą,

miejscowego do wykonania potrzebnych prac. przygotowawczych i do wygotowania planu komasacyi.

§ 28. Grdy najmniej połowa właścicieli gruntów rolnych, należących do jednego obszaru komasacyi (§§ 1 i 2) zażąda komisarza miejscowego do komasacyi tych gruntów, jak niemniej gdy ustawa krajowa celem odpowiedniego nawodnienia lub osuszenia większych przestrzeni, zarządzi ko-Komisya krajowa zamianować ma komisarza

§ 29. Dzień, w którym komisarz miejscowy rozpocząć ma czynność urzędową, podać należy do wiadomości publicznej za pośrednictwem gazety urzędowej krajowej a nadto ogłosić go w gminach tego obszaru, na który jego czynność urzędowa ma się rozciągać, z tą uwagą, że począwszy od tego dnia, nabywają mocy postanowienia ustawy niniejszej co do właściwości Władz, tudzież co do intereso-

wanych bezpośrednich i pośrednich, jakoteż deklaracyj, które zeznać, i ugód, które zawrzeć mają, nakoniec co do zobowiązania następców prawnych do uznania stósunku prawnego, wytworzonego celem wykonania komasaeyi.

§ 30. Postępowanie, którego trzymać się należy przy wykonaniu robót przygotowawczych, tudzież przy układaniu planu komasaeyi pod kierunkiem komisarza miejscowego określi ustawodawstwo krajowe, które oraz ma urządzić sposób mianowania geometrów, taksatorów i innych biegłych do oceniania wartości gruntów odstąpić i otrzymać się mających, jakoteż przedmiotów pominiętych z zastrzeżeniem osobnego ocenienia i sposób oznaczania wynagrodzeń pieniężnych, gdyby miały być dane, nakoniec sposób wytyczenia i rozstrząśnięcia na miejscu planu komasaeyi.

§ 31. Gdy jeden lub więcej właścicieli gruntów, które mają być uporządkowane, chcą sami nie pod kierunkiem Komisarza miejscowego, wykonać roboty przygotowawcze do komasaeyi, jakoteż wygotować plan komasaeyi, mogą jeszcze przed rozpoczęciem prac przygotowawczych postarać się o decyzyą Komisyi krajowej, czy miejscowa rozległość zamierzonej komasaeyi odpowiada postanowieniom §§ 1 i 2.

Jeżeli stósownie do okoliczności można powziąć uzasadnioną nadzieję, że taka komasacya przyjdzie do skutku, Władza ta może przedsiębiorców na prośbę onychże upoważnić na czas tym okolicznościom odpowiedny do wykonania potrzebnych badań i pomiarów w całym obszarze komasaeyi pod warunkiem, że mają wynagrodzić szkodę^ gdyby jaką wyrządzili.

O obowiązku uczynienia tego decyduje w razie sporu Sędzia zwyczajny.

w szcze-

§ 31. Plan komasaeyi wygotowany przez jednego lub kilku właścicieli gruntów, które mają być komasowane, winien być przez dni czternaście wystawiony na widok publiczny w gminach, należących do obszaru komasaeyi, aby wszyscy bezpośrednio interesowani, z których każdego gólności uwiadomić o tern należy, mogli go przejrzeć ; a gdy

76

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział A.

1L86

większość ich, przez położenie podpisu da tymczasowe pozwolenie, przesłać go należy Komisyi krajowej z wyłuszeze-niem owych odnośnych stósunków, w których interesowane są także inne osoby z przyczyny nastających zmian względem służebności lub ciężaru gruntowego, albo z przyczyny zamierzonego zakładu gospodarskiego, jakoteż z oznajmieniem, czy te stósunki zostały uregulowane zgodnym sposobem, lub czy to zostawiono decyzyi Władzy.

§ 33. Grdy złożony, plan komasacyi nie odpowiada przepisom § 27, lub gdy z przyczyny innych ważnych wad, do których mianowicie należy niedostateczne uchylenie rozrzucenia gruntów, nie może służyć za podstawę do dalszych rokowań, Komisya krajowa zalecić ma interesowanym przedłożenie poprawionego planu z powtórnem zachowaniem przepisów § 32.

We wszystkich innych przypadkach Komisya krajowa zamianować ma Komisarza miejscowego do takiej komasacyi, podać do wiadomości publicznej w sposób w § 29 przepisany dzień, w którym tenże rozpocznie czynność urzędową i na podstawie jego badań, na miejscu dokonanych, orzec z uchyleniem rekursu do Komisyi ministeryalnej, czy należy przystąpić niezwłocznie do wystawienia planu komasacyi, stósownie do przepisów poniżej zamieszczonych, lub czy wprzód potrzeba jeszcze uzupełnić rokowania względem stósunków przy końcu § 32 wzmiankowanych, decyzyi Władzy zostawionych, a w razie potrzeby i w innych względach.

§ 34. Plan komasacyi, gdy przyjdzie do skutku bądź to pod kierunkiem Komisarza miejscowego bądź też bez tego, staraniem jednego liib więcej właścicieli gruntów, które mają być komasowane, winien być przez dni trzydzieści wystawiony na widok publiczny w gminach, należących do obszaru komasacyi, aby wszyscy interesowani przejrzeć go mogli i na miejscu wytyczony przez Komisarza miejscowego, który obowiązany jest objaśnić go interesowanym na ich żądanie.

Miejsce i czas wystawienia, jako też zamierzone wytyczenie planu komasacyi, podać należy do wiadomości najmniej na ośm dni przedtem, edyktem, który ogłosić należy

w gazecie urzędowej krajowej a jednocześnie w gminach., należących do obszaru komasacyi z wezwaniem, aby tak bezpośrednio jak i pośrednio interesowani wnosili do Komisarza miejscowego pisemnie albo ustnie do protokołu zarzuty przeciw temu planowi a to w przeciągu 45 dni, licząc od pierwszego dnia wystawienia w gminie.

§ 35. Co do zarzutów, uczynionych w skutek tego wezwania, decyduje Komisya krajowa, a w drodze rekursu Komisya ministeryalna.

Termin do odwołania się wynosi 14 dni i poczyna się od tego dnia, który następuje bezpośrednio po dniu doręczenia decyzyi Komisyi krajowej.

§ 36. Jeżeli w terminie edyktalnym, według § 34 ustanowionym, nie uczyniono zgoła zarzutów przeciw planowi komasacyi, albo, jeżeli Komisya krajowa lub Komisya ministeryalna nie uznała zarzutów przeciw niemu uczynionych, postarać się należy, aby bezpośrednio interesowani wydali uchwałę co do planu komasacyi. Jeżeli zaś w skutek poczynionych zarzutów zarządzone zostały zmiany w planie komasacyi, Komisarz miejscowy winien naprzód przywieść ten plan do zgodności z decyzyami Komisyi krajowej i mini-steryalnej, wytyczyć go na nowo na miejscu, o ile Komisya krajowa uzna to za potrzebne, do uwidocznienia takich zmian a następnie postarać się, aby bezpośrednio interesowani wydali uchwałę stanowczą (§ 37).

Wtedy, gdy komasacya zarządzoną została ustawą krajową celem skutecznego wykonania nawodnienia lub osuszenia większych przestrzeni, uchwała interesowanych bezpośrednio co do planu komasacyi nie jest potrzebna.

§ 37. Uchwałę stanowczą co do planu komasacyi wydają bezpośrednio interesowani pod kierunkiem Komisarza miejscowego, przez głosowanie a uważa się plan komasacyi za przyjęty, gdy się zgodzi na niego większość wszystkich bezpośrednio interesowanych w komasacyi, czysty zaś dochód katastralny gruntów, do tejże większości należących, komasować się mających, wynosi najmniej dwie trzecie części

Część II. Dział A.

czystego dochodu katastralnego wszystkich gruntów, w tym obszarze komasować się mających.

Sposób postępowania przy tem głosowaniu określi ustawodawstwo krajowe, które zarazem może także oznaczyć do przyjęcia planu komasacyi znaczniejszą większość bezpośrednio interesowanych, większy czysty dochód katastralny z gruntów do tejże większości należących, komasować się mających, jakoteż oprócz tego jeszcze pewną część ogólnej powierzchni wszystkich gruntów, będących przedmiotem komasacji w tym obszarze.

§ 38. Zaraz po zamknięciu głosowania, Komisarz miejscowy ogłosić ma w gminach do obszaru komasacyi należących, jaki był stósunek głosów przy głosowaniu z wezwaniem, aby uprawnieni do głosowania, którzyby poczytywali się za pokrzywdzonych przez postępowanie, którego się przy głosowaniu trzymano, lub przez policzenie głosów, podali do Komisarza miejscowego pisemnie lub ustnie do protokołu zażalenia swoje w przeciągu dni 14, licząc od dnia tego ogłoszenia.

Po upływie tego terminu, Komisarz miejscowy składa Komisyi krajowej plan komasacyi, protokół głosowania i zażalenia, jeżeli były podane.

§ 39. Komisya krajowa rozstrzyga zażalenia z uchyleniem rekursów, a gdy się to stanie, orzeka o komasacyi, to jest, albo zatwierdza plan komasacyi, albo odmawia mu zatwierdzenia.

Jeżeli przy głosowaniu nad planem komasacyi była większość w § 37 wymagana, Komisya krajowa zatwierdza plan, oświadcza, że mniejszość bezpośrednio interesowanych poddać się musi komasacyi na podstawie tego planu i daje Komisarzowi miejscowemu polecenia do wykonania planu potrzebne.

Jeżeli przy głosowaniu nie było takiej większości, Komisya krajowa odmawia zatwierdzenia planu komasacyi i zamyka rokowania, tyczące się komasacyi z zastrzeżeniem późniejszej decyzyi co do kosztów wydarzyć się mogących.

Jeżeli komasacya zarządzoną została ustawą krajową celem, właściwszego wykonania nawodnienia lub osuszenia większych przestrzeni, Komisya krajowa orzec winna niezwłocznie o komasaeyi, jak tylko wydane zostanie stanowcze orzeczenie co do zarzutów uczynionych planowi komasaeyi w terminie edyktalnym w § 34 wzmiankowanym.

Plan komasaeyi, przez Komisya krajową zatwierdzony, nie podlega rekursowi i przeciwko takiemu planowi nie można żądać przywrócenia do pierwotnego stanu.

§ 40. Jeżeli wartość gruntu, komasować się mającego, albo przedmiotu, co do którego zastrzeżono sobie oddzielne ocenienie, zmniejszyła się przed oddaniem nowemu właścicielowi w skutek jakiegoś, chociażby przypadkowego wydarzenia, nowy właściciel może w przeciągu dni 60 po przy-wiedzeniu do skutku odnośnej części planu komasaeyi, żądać od dawnego właściciela dodatkowego uzupełnienia wartości. Uzupełnienie takie, jeżeli się wartość gruntu zmniejszyła, dać mu należy w ziemi, o ile to stać się może bez znacznego naruszenia nowej postaci posiadłości gruntowej, we wszystkich zaś innych przypadkach, w pieniądzach.

na-

Jeżeli przy wykonywaniu komasaeyi wkradł się błąd pomiarowy lub rachunkowy, poszkodowany może w przeciągu roku po przywiedzeniu do skutku odnośnej części planu komasaeyi żądać od tego, któremu błąd korzyść przyniósł, wynagrodzenia w pieniądzach, jeżeli zaś błąd ten tyczył się gruntu, w ziemi, o ile to stać się może bez znacznego ruszenia nowej postaci posiadłości gruntowej.

Kto w skutek niedotrzymania wydanych przez Władzę zarządzeń co do przejścia ze stósunków istniejących w nową postać posiadłości gruntowej został ukrzywdzony w ciągnieniu użytków z przekazanych mu gruntów wyrównawczych lub w jakimkolwiek innym względzie, może w przeciągu dui 60 po przywiedzeniu do skutku odnośnej części planu komasaeyi żądać od dawnego właściciela tych gruntów wynagrodzenia w pieniądzach.

§ 41. Jeżeli stósunki posiadłości gruntowej, wzięte za podstawę planu komasaeyi, zostały w czasie między po-

Część II. Dział A.

twierdzeniem a przywiedzeniem planu do skutku tak znacznie przez siłę większą (zmiany biegu wód, trwale spustoszenia od wód, oberwanie się ziemi itp.) zmienione, że uzupełnienie wartości w § 40 przewidziane, nie zdoła złemu zaradzić, Komisya krajowa może na żądanie bezpośrednio interesowanego unieważnić całkiem lub częściowo plan ko-masacyi i o ileby według okoliczności komasacya była jeszcze możebną i pożądaną, zarządzić nowe prace przygotowawcze i wygotowanie nowego planu komasacyi.

Przeciwko takiemu zarządzeniu wolno każdemu bezpośrednio interesowanemu odwołać się do Komisyi mini-steryalnej w przeciągu dni 14 od dnia doręczenia rzeczonego zarządzenia.

§ 42. Zamknięcie postępowania, tyczącego się komasacyi, podać ma Komisya krajowa do wiadomości publicznej zawsze w sposób przepisany w § 29.

Od dnia tego ogłoszenia ustaje właściwość Władz ko-masacyjnych o tyle, iż te pozostają nadal właściwemi tylko jeszcze do decydowania pod względem roszczeń, przewidzianych w § 40.

§ 43. Koszta komasacyi, o ile je stanowią wynagrodzenia Komisarza miejscowego, koszta jego podróży i wydatki biurowe, ponosić będzie Skarb Państwa.

Kto ma dostarczyć i utrzymywać bezpłatnie lokal urzędowy dla Komisarza miejscowego i ponosić inne koszta komasacyi, tudzież jak koszta te mają być rozkładane na obowiązanych, postanowi ustawodawstwo krajowe.

§ 44. Zostawia się prawodawstwu krajowemu postaranie się, aby właściciele gruntów ulegających komasacyi, otrzymali pod łagodnemi warunkami z funduszów krajowych, z zakładów krajowych lub wreszcie za spółdziałaniem kraju z innych zakładów publicznych, pożyczki na opłacenie przypadającej na nich części kosztów komasacyi, jakoteź na wypłacenie kwot wyrównających, do których w myśl § 12 są obowiązani.

O ile pożyczki takie według potwierdzenia Władzy na wzmiankowane cele są użyte, wierzytelności pożyczkowe

ciążą na gruntach na wyrównanie dłużnikowi przekazanych i przypadają do zwrotu przed wierzytelnościami hypoteczne-mi, bezpośrednio po podatkach i opłatach rządowych, jeżeli zaś na tychże gruntach ciążą zobowiązania spadkowe w myśl § 23 ustawy państwa z dnia 30 Maja 1869 (Dz. u. p. X. 93) bezpośrednio po tychże.

Tegoż samego pierwszeństwa używają zaległe nie dłużej jak od trzech lat odsetki od takich wierzytelności pożyczkowych.

Istnienie takich wierzytelności pożyczkowych notować należy w księgach gruntowych.

§ 45. Ustawa niniejsza nabywa mocy jednocześnie z ustawą krajową, która wydana być ma o tym samym przedmiocie w każdym z królestw i krajów.

e) 0 melioracyi gruntów.

Jakkolwiek kraje koronne cesarstwa, co do żyzności i rozmaitości płodów niewielu tylko krajom Europy ustępują, to przecież nie podlega żadnej wątpliwości, że produkcyjna siła ziemi znacznie by się zwiększyła, gdyby jej więcej pracy poświęcono, a mianowicie, gdyby bagna w blizkości rzek często się znachodzące, tudzież piaski i pustki pod uprawę oddano, a zatem, gdyby bagna osuszono, piaski nawodniono, tamami i innemi regulacyjnemi budowami pustoszeniu gruntów przez wylewy wód przeszkodzono, nagie góry i kamieniste przestrzenie zalesiono, a bezpożyteczne i karłowate krzaczy-ska wykorczowano, i ziemię stósownie do jej gatunku racyo-nalnie uprawiono.

zna-

Takie polepszenie gruntów przeniosłoby dwojaką korzyść : raz, że gospodarstwo krajowe i dochód z niego cznieby się podniósł,.a powtóre, że znaczna ilość ludzi, nie mogących w miastach znaleść utrzymania, zwróciłaby się do roli, i z niej miałaby utrzymanie.

Jakkolwiek zaś polepszenie ziemi środkami stósunkom miejscowym odpowiedniemi, i podniesienie przez to dochodu

Część IT. Dział A.

z gruntu, leży w interesie właścicieli gruntów, i wielu z nich w tym kierunku skutecznie pracowało i pracuje, to przecież często się zdarza, iż na korzyści te należy zwracać uwagę właściciela gruntu, a nawet wesprzeć go radą.

Starostwa jako ze stósunkami miejscowemi dokładnie obeznane, najlepiej ocenić będą mogły, czy wskazany sposób postępowania da się zastósować dla podniesienia gospodarstwa na poszczególnych przestrzeniach; żądając zaś od tych Władz, aby na poruszony przedmiot szczególniejszą uwagę zwróciły, i czynność swą rozwinęły, pozostawia się ich roztropności wywieranie odpowiedniego wpływu na to, aby się zajmowano takiem polepszeniem gruntów, a rozpoczęte dalej starannie prowadzono ; troskliwość ta potrzebną będzie szczególniej w obec gmin, posiadających często wielkie przestrzenie nieużytko-wanego i nieuprawnego gruntu. Obecna chwila zastoju przemysłowego, wypadkami spowodowanego, jest szczególniej odpowiednią dla właścicieli dóbr i gmin, do zajęcia się temi ulepszeniami; tym sposobem bowiem robotnicy nie mający zajęcia znajdą zarobek, a właściciele nietylko zabezpieczą sobie wyższe dochody, ale i dobro ogółu skorzysta przez silniejsze zapewnienie porządku i spokoju.

Polecono zatem Starostwom, aby wszędzie gdzie stó-sunki za potrzebą polepszenia uprawy gruntów przemawiają, zwróciły na to uwagę ; w razie potrzeby radą wsparły właścicieli gruntów, a gdyby większa ich ilość interesowaną była, wszelkie możliwe poczyniły ułatwienia, szczególniej przez wykonanie potrzebnych robót w drodze konkurencyi.

W wielu miejscach, chociaż nie zachodzi potrzeba bezpośredniej uprawy gruntu, znajdują się przecież przestrzenie, a mianowicie pochyłości gór, które obsadzone odpowiedniemi drzewami owocowemi, z czasem otrzymają dobry humus, i zmienia się w dobre pastwisko ; tudzież przestrzenie kamieniste, które obsadzone brzozami i t. p,, zmienią się w las. Przestrzenie takie często widzieć się dają. a przemiana ich z łatwością da się uskutecznić, gdyż tylko ręki przyłożyć trzeba, i leży to w interesie samego właściciela gruntu.

W okolicach w wodę bogatych, przepada wiele najżywiej szych łąk, a liczne krzywizny strumieni i potoków, sprawiają w nich coraz większe spustoszenie ; interes właścicieli wymaga powstrzymania tego zniszczenia i zabezpieczenia żyznych przestrzeni, a środkiem ku temu prowadzącym jest uregulowanie łożyska strumieni, przez przekopy i miejscowym stósunkom odpowiednie zabezpieczenie brzegów.

Na szczególniejszą' troskliwość zasługują drzewa owocowe, przynoszące właścicielowi liezne korzyści w owocu i w drzewie. W wielu okolicach bardzo mało uwagi zwracano na tę gałęź gospodarstwa, i bardzo wiele też pozostaje jeszcze do zrobienia. Usilne i energiczne działanie w tym kierunku przyniesie w nagrodzie korzyść dla ogółu i dla osób interesowanych, zwłaszcza jeżeli nieustannem dążeniem będzie obsadzenie drzewami owocowemi wszystkich gościńców i dróg, pastwisk i mniej żyznych gruntów, wód, stawów i t. p. jako też i utrzymanie ich w dobrym stanie. Gdzie na sadzenie owocowych drzew stósunki klimatyczne nie pozwalają, można sadzić i drzewa dzikie, leśne, a dla pewniejszego przeprowadzenia tego zamiaru, zakładać w gminach, na właściwych miejscach szkółki drzew, jako też przy pomocy proboszczów i nauczycieli obndzać zmysł dzieci do zamiłowania w hodowaniu drzew owocowych.

Zbyt wielkie pastwiska gminne, pozbawiają rolnictwo znacznych przestrzeni ziemi. Ograniczenie pastwisk do miary koniecznie potrzebnej, i uprawa reszty, staje się coraz większą potrzebą, i zasługuje na to, aby ze względu na ogólną korzyść kraju, Władze i gminy na przedmiot ten nieustanną zwracały uwagę.

W podohnyż sposób tracą lasy znaczne przestrzenie gruntów, gdyż szczególniej w lasach gminnych i członków gmin, w skutek zawczesnych przerębów powstają plisze, na których gdzieniegdzie tylko pojawiają się krzaki żadnego wzrostu nieobiecujące, na których prawie nigdy nie ma śladu prawdziwego leśnego gospodarstwa.

Należyte zalesienie takich pliszów i stósunkom miejscowym odpowiednia kultura, może przynieść w obec ciągle

Część IL Dział A.

wzrastającego popytu za drzewem nieobliczone korzyści ; i dla tego odpowiednia działalność w tym kierunku usilnie Starostwom poleconą została.

Gdy wreszcie te i tym podobne gospodarcze zarządzenia znaczną ilość osób zatrudnić mogą, przeto Starostwa otrzymały polecenie, aby wydając zarządzenia gospodarstwu pożyteczne, także i dopiero co wspomniany cel, pośrednio usilnie popierały. (Rozp. min. handlu z dnia 5 Października 1848 r. L. 298). Dr. Pichler Gesetzkunde über Bodenkultur in Oesterreich 1867 str. 320.

Uwaga. Od czasu wydania tego rozporządzenia Ministerstwa handlu w Galicyi co do mielioraeyi gruntów dużo zdziałano ; wspo-mnąć tu należy o ustanowieniu Biura melioracyjnego przy Wydziale krajowym, do zakresu którego według instrukeyi z dnia 20 Grudnia 1878 roku L. 57740 i z dnia 16 Lutego 1880 roku L. 61831 wydanej należą wszelkiego rodzaju roboty, mające na celu ulepszenie gruntów za pomocą osuszenia lub nawodnienia, które to roboty wykonywa Biuro bądź dla Wydziału, bądź dla stron, za zgłoszeniem się do Wydziału N krajowego na koszt stron według oznaczonej taksy (od 2 złr. do 30 ct. od morga).

(Przypisek Autora).

Oprócz melioracyi przez osuszenie i nawodnienie gruntów, zajmuje się Wydział krajowy zalesieniem wydmisk w kilku powiatach, asygnując na ten cel znaczniejsze kwoty. Co do uprawy pastwik gminnych niestety mało jeszcze zdziałano, lecz i w tym kierunku w niektórych powiatach postęp spostrzedz się daje, gdzie gminy nie obojętne są na dobre rady udzielone im ze strony Władz autonomicznych lub rządowyeh.

f) 0 wywłaszczeniu.

Według art. 5 ustawy zasadniczej z dnia 21 Grudnia 1867 r. (dz. ust. państ. N. 142) jest wprawdzie własność nietykalną, lecz wywłaszczenie wbrew woli właściciela w przypadkach i w sposób ustawą określony nastąpić może.

Te przypadki i ustawy dozwalające wywłaszczenie (tj. w myśl § 365 ust. cyw. odstąpienie za stósownem wynagrodzeniem zupełnej własności rzeczy, jeżeli tego dobro publiczne wymaga) i postanawiające sposób wymierzenia i przyznania wynagrodzenia są następujące :

aa) §§ 98—107 i § 131 ustawy górniczej z 23 Maja 1854 (dz. u p. N. 146) umieszczone w Dziale А. V Zb. ust. adm.;

bb) §§ 6, 8, 31, 37 ustawy wodnej z 14 Marca 1875 dz. u. kr. N. 38 umieszczone w Dziale С II Zb. ust. adm. i § 37 rozp. gub. z 2 Marca 1842 L. 9605 dozwalający wywłaszczenie gdy zachodzi potrzeba wykorczowania wiklin, aby przez nie rzeka nie zmieniła koryta na niekorzyść przeciwległych brzegów ;

cc) Rozp. Izby nadw. z 26 Lipca 1842 L. 25336 Zb. ust. prow. str. 609 co do odebrania myt prywatnych na gościńcach skarbowych za otrzymaniem zupełnego wynagrodzenia ze strony Skarbu;

dd) § 38 ustawy z 29 Lutego 1880 (dz. u. p. N. 35), § 35 ust. z 29 Lutego 1880 (dz. u. p. N. 37), i rozporządzenie wykonawcze min. sp. wew. z 12 Kwietnia 1880 (dz. u. p. N. 38) do §35 o środkach zapobiegających księgosuszowi;

ее) § 410 ustawy o cłach i monopolach z 11 Lipca 1835 postanawiający, że Władze skarbowe uprawnione są, wszędzie gdzie się znajdują źródła surowicy (soli) lub gdzie się znajduje sól na powierzchni lub w ziemi, urządzić zakłady solne, i żądać wywłaszczenia potrzebnych ku temu gruntów i budynków, § 413 zaś tej ustawy postanawia, że rafinujący salitrę obowiązani są pozostałą sól za zwrotem pewnej ceny Władzy skarbowej całkowicie oddać.

ff) W celu wystawienia nowego budynku szkolnego wywłaszczenie tylko w koniecznej potrzebie nastąpić może, a mianowicie jeżeli szkoły nie można umieścić inaczej jak przez wystawienie nowego budynku, a gruntu odpowie-dnego w drodze dobrowolnej ugody dostać nie podobna, (rozp. min. spr. wew. z 14 Lut. 1857 L. 31980 Stubenrauch I 488).

gg) według § 8 ustawy drogowej z 18 Sierpnia 1866 (dz. u. k. N. 15 ex 1867 Dział В II Zb. ust. adm.) własność nieruchoma na rzecz drogi publicznej potrzebna, winna być nabytą w drodze wywłaszczenia według istniejących ustaw i przepisów. Te przepisy odnoszą się:

Część IL Dział A

1. Do gruntów; 2. do lasów; 3. do kamieniołomów i s z u t r o w i s к ; i 4. do Władz mających kompetencyą w sprawach wywłaszczenia.

Do 1. Deki*, kanc. nadw. z dnia 27 Września 1789 (gub. dekr. z dnia 10 Października 1789 r. L. 23801) postanawia, ażeby oznaczać wynagrodzenie na grunta pod gościniec potrzebne w ten sposób, że wyrachowany przy pomiarach i przez fasye roczny dochód za podstawę służyć będzie. Ten przepis modyfikowano reskryptem gub. z dnia 14 Listopada 1790 r. L. 26991 w ten sposób, że dochód z gruntu o tyle tylko za podstawę wynagrodzenia przyjęty być powinien, o ile się nie różni rażąco od zwykłego oszacowania, dekretem zaś z dnia 2 Marca 1818 r. L. 4734 ex 1817 w ten sposób, że polecono brać za podstawę oszacowania trzechletnią przeciętną wartość czystego dochodu gruntu.

Dekretem gub. z dnia 16 Lutego 1827 roku L. 2752 nakazano przedkładać wykaz tabelarny gruntów pod drogę na zawsze lub na czas pewny zabranych. W tym wykazie uwidocznić należy: nazwisko gminy, imię i nazwisko posiadacza gruntu ; numer parceli gruntu, objętość tej parceli, oznaczony w drodze oszacowania dochód z tej parceli według metryki gruntowej z r. 1820 (lub spisu parcel katastralnych) ; objętość parceli pod drogą zabranej ; dochód z tego kawałka gruntu według metryki gruntowej ; dochód z tego kawałka według oszacowania znawców ; kwotę wynikającą z kapitalizowania wspomnionego na ostatku dochodu (20 razy pomnożoną).

Orzeczeniem Ministerstwa spr. wewn. z dnia 8 Marca 1879 L. 16773 zatwierdzono wywłaszczenie gruntu pod budowę domu myt niczego, ponieważ wywłaszczenie na cele utrzymania drogi jest potrzebne, więc ustawą drogową jest uzasadnione, a oznaczenie wynagrodzenia w drodze administracyjnej z zastrzeżeniem żądania wyższego wynagrodzenia w drodze sądowej odpowiada postanowieniom dekr. kanc. nadw. z dnia 11 Października 1821 L. 29059 (Z. f. V. z roku 1879 str. 147). Nie ma zaś miejsca

wywłaszczenie drogi dojazdowej w interesie uprawy gruntu prywatnego, ponieważ w tym wypadku nie ma warunków § 365 ust. cyw. (orzeczenie min. spr. wewn. z Listopada 1870 L. 14156 £. f. V. str. 199).

Orzeczenie na wywłaszczenie uprawnia jedynie wywłaszczającego wziąć w posiadanie przedmiot wywłaszczenia za zapłatą lub złożeniem w Sądzie oznaczonej ceny wartości, Władza polityczna nie jest jednak umocowaną wywłaszczającego znaglić do wykonania przyznanego mu prawa wywłaszczenia t. j. do złożenia kwoty jako wynagrodzenie przyznanej i do odebrania w posiadanie wywłaszczonego przedmiotu. (Orzeczenie min. spraw. wewn. z dnia 20 Listopada 1876 r. L 15828 Z. f. V. str. 36).

Reskryptem Min. spr. wewn. z dnia 25 Lutego 1881 L. 1228 polecono Starostwom, aby sprawdzono przy rozprawach w celu stałego lub czasowego zajęcia gruntu na rzecz Skarbu w zamiarze wydobywania kamienia lub szutru na drogi (Deckstoff-BeschaffungJ, czy grunt stanowi przedmiot ksiąg hypotecznych, i aby wypisano numer dotyczącego arkusza posiadania, gdyż po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia co do wywłaszczenia tego gruntu udać się należy do Sądu o wpisanie wywłaszczenia do dotyczącego wykazu księgi gruntowej (Grundbuchseinlage). (Reskrypt Namiest. z dnia 5 Marca 1881 L. 11416).

Do 2. Dekret gub. z dnia 29 Maja 1839 r. L. 27642 (zb. ust. prow. str. 327) postanawia, że przy wynagrodzeniu za części lasów pod drogę lub na kamieniołomy i t. d. na czas pewny zajęte, tylko renta równająca się rocznemu dochodowi z tej części asygnowaną być ma. Dochód lasu równa się ilorazowi, który wynika z podzielenia całego dochodu w czasie wyrębu przez ilość lat, która jest potrzebna, aby dotyczący gatunek drzewa wyrósł od czasu zasadzenia aż do czasu zupełnej dojrzałości. Dochód takiej części lasu, która dokładnie odgraniczoną być winna, przez Komisyą (urzędnika Władzy politycznej, drogowego urzędnika, dwóch leśniczych i właściciela lasu) w czasie wyznaczonego wyrębu (Zeitpunkt der Schlagbarkeit) oszacowanym być ma. Dochód oznaczony

Część II. Dział A

liczbą sągów, według cen przez Komisją dochodzić się mających, na pieniądze obrachowanj, a przez ilość lat do wzrostu potrzebnych (tak zwany turnus) podzielony, stanowi roczny dochód dotyczącej części lasu. Za podstawę do ocenienia, oszacowania przez leśniczych posłuży Józefinum z roku 1785, metryka gruntowa z r. 1820 i spis parcel katastralnych ; w protokole dotyczącym oznaczyć więc należy liczbę topograficzną, dochód w sągach i złr. podług metryki gruntowej (operatu katastralnego).

Niemniej dochodzić trzeba szkodę wyrządzoną właścicielowi przez wcześniejsze wyrąbanie lasu : wyrachowaną zatem być ma różnica między wartością wcześniej wyrąbanego drzewa, które dla właściciela pozostać winno i między kwotą rocznego dochodu od czasu zasiania lasu aż do wyrąbania. Ta różnica na pieniądze wyrachowana należy się właścicielowi jako zupełne wynagrodzenie prócz wyż wspo-mnionej rocznej renty. Po ustaniu używania części lasu na cele publiczne, właściciel lasu ma prawo żądania wynagrodzenia za zmniejszenie wartości tej lasu, wolno mu także swe zarzuty wnieść przeciw opinii leśniczych, i na drodze cywilnego procesu wystąpić. Jeżeli naprzykład wzięto pół morga lasu 20 lat mającego, turnus wynosi 60 lat, a z pół morga po 60 latach uzyskać można 200 sągów drzewa po 3 złr., natenczas wynosiłby dochód za 60 lat 600 złr. Jeżeli za wyrąbane drzewo właściciel 60 złr. uzyskał, a dochód za 40 lat miał być 600 złr., natenczas jako wynagrodzenie właściciel lasu odbierze 140 złr.

Do 3. Właścicielowi kamieniołomu lub pokładu szutru, z którego materyat do utrzymania pobieranym bywa, należy się zupełne wynagrodzenie, tak jak każdemu innemu obywatelowi kraju, który musi oddać swą własność na pożytek ogółu. Jeżeli właściciel gruntu, nie własność ale tylko użytek czasowy oddaje, w takim razie nie otrzyma on wynagrodzenia w kapitale, ale tylko w rocznej na czas używania kamieniołomu lub szutrowiska ograniczającej się rencie, która w drodze bezstronnego oszacowania wymierzoną zosta-- nie. W tym względzie w myśl rozp. byłej nadwor. kaneelaryi

1199

HF*⁴

Grunta — О wywłaszczeniu gruntów.

z dnia 11 Października 1821 L. 29059 (intymat gubernialny z dnia 31 Października 1821 L. 56626), Władza powiatowa powinna w celu obliczenia wynagrodzenia w drodze oszacowania za zużycie kamieniołomu i szutrowisk przeznaczonych do użytku drogi krajowej zarządzić komisyą, która ma się składać z urzędnika drogowego, Zwierzchności gminnej i dwóch bezstronnych taksatorów.

Zadaniem komisy i tej jest oszacowanie, jaką korzyść rocznie przynosić może przestrzeń gruntu, która odebraną być ma na użytek drogi, jak wysoka więc renta wyznaczona być winna, którą rocznie z funduszu drogowego właścicielowi płacić wypada.

Jeżeli używanie gruntu przez wydobywanie materyału ustało, w ten sam sposób wyrachować należy zmniejszenie wartości gruntu przez używanie i wypłacić właścicielowi przy oddaniu gruntu kapitał równający się zmniejszonej wartości gruntu.

Właściciel gruntu, który się tern postępowaniem pokrzywdzonym czuje, może wnieść rekurs do wyższych Władz administracyjnych, a co do wymiaru wysokości wynagrodzenia może udać się także ze swemi pretensyami do drogi prawa.

Po przeprowadzeniu komisyonalnego oszacowania może na mocy rozporządzenia gubernialnego z dnia 31 Stycznia 1834 do L. 74997 odebranie i używanie kamieniołomów i szutrowisk nastąpić nawet w razie wniesionych zażaleń i re-kursów, gdyż spór ten tylko wysokości uiścić się mającego wynagrodzenia dotyczyć może.

Przepisy te stósują się wprawdzie tylko do kamieniołomów i szutrowisk znajdujących się na gruntach ornych, łąkach i pastwiskach, mają być jednak także zastósowane do kamieniołomów i szutrowisk znajdujących się w lasach z przestrzeganiem rozporządzenia gubernialnego z d. 29 Maja 1839 L. 27642, które wyjaśnia sposób obliczenia rocznego dochodu lasowego.

Do 4. Według ustępu II do 9 rozp. min. z dnia 23 Września 1865 r. (dz. p. p. N. 92) należy rozstrzyganie

Część. II. Dział A.

sporów i wątpliwości co do przedmiotu- i objętości wywłaszczenia przez wyższe Władze administracyjne dozwolonego do Władzy powiatowej, której w tym względzie za podstawę służyć będzie koncesya na dotyczące przedsiębiorstwo uzyskana i istniejące ustawy. Według rozp. min. spr. we w. z dnia 12 Września 1881 L. 10125 uważać należy Namiestnictwo za Władzę kompetentną do orzekania o dopuszczalności wywłaszczenia na cele drogowe (reskr. Nam. z dnia 6 Stycznia 1882 L. 51055).

Nie należy to do zakresu działania gminy, żeby w celu budowy drogi, lub wymiarów i niwelacyj zarządzała wywłaszczenie , obciążenie lub jakiekolwiek inne ograniczenie obcych praw własności. Tego rodzaju zarządzenia tylko ze strony Władz politycznych dozwolone być mogą. Jeżeli gmina, lub kto inny w jej imieniu lub z jej nakazu cudzą własność samowładnie narusza, to jest bez poprzedniego zezwolenia Władzy, pokrzywdzony w swych prawach bez względu na to, że wykonanie uchwały dotyczącej przez Władzę polityczną zakazanem być może, w drodze cywilnego procesu żądać może opieki praw swych prywatnych i wynagrodzenia. (Orzeczenie min. spraw wewm z dnia 24 Czerwca 1871. L. 8565 Z. f. V. str. 147).

hhj Ustawą z dnia .18 Lutego 1878 (dz. ust. państ.

N. 30) ogłoszoną dnia 12 Kwietnia 1878 postanowiono c o do wywłaszczenia w celu budowania i utrzymywania w ruchu kolei żelaznych co następuje :

§ 1. Wykonanie prawa wywłaszczenia służy w całej rozciągłości, dozwolonej w § 365 powszechnej księgi ustaw cywilnych, każdemu przedsiębiorstwu kolejowemu, o tyle, o ile Władza administracyjna rządowa, do tego powołana, uzna użyteczność powszechną przedsiębiorstwa.

§ 2. Prawo wywłaszczenia wykonane być może w celu bądź trwałego, bądź też przemijającego wywłaszczenia tylko o tyle, o ile wymaga tego wybudowanie i utrzymanie w ruchu

kolei żelaznej.

Obejmuje w szczególności następujące prawa :

1.    aby odstąpiono grunta;

2.    aby oddano źródła i inne wody prywa tne ;

3.    aby dozwolono służebności i innych praw rzeczowych na nieruchomościach, jakoteź, aby uchylono prawa tego rodzaju i takie, których wykonywanie przywiązane jest do pewnego miejsca;

4.    aby cierpiano środki, ścieśniające wykonywanie prawa własności albo innego prawa do gruntu lub kopalni.

Prawo wywłaszczenia wykonane być może także co do przynależności przedmiotu wywłaszczenia.

§ 3. Jeżeli zachodzi okoliczność, w § 2 zastrzeżona, żądać można trwałego lub przemijającego odstąpienia gruntów o tyle, o ile jest to potrzebnem do wybudowania kolei, dworców, budynków nad koleją i przy dworcach, potrzebnych do ruchu kolei, lub na wszelkie inne budowy, które przedsiębiorstwo kolejowe obowiązane jest wznieść, tudzież na pomieszczenie ziemi i rumowiska, usunąć się mającego podczas budowy, nakoniec do otrzymania potrzebnego materyału, jako to rumowiska, kamienia surowego i żwiru.

Prawo żądania, aby odstąpiono grunt do czasowego użytkowania, nie rozciąga się na budynki i lokalności mieszkalne, ani też na takie grunty, których natura przez zamierzone użytkowanie, zmieniłaby się istotnie i trwale.

Właściciel gruntu, oddanego do przemijającego użytkowania, ma prawo żądać, aby przedsiębiorstwo kolejowe nabyło grunt, jeżeli użytkowanie trwa dłużej niż sześć miesięcy po terminie otwarcia ruchu, albo, gdyby był odstąpiony do użytkowania dopiero po otwarciu ruchu, dłużej niż dwa lata.

§ 4. Przedsiębiorstwo kolejowe obowiązane jest wynagrodzić wywłaszczonemu wszelki uszczerbek w majątku, przez wywłaszczenie zrządzony, płacąc mu wynagrodzenie odpowiednie przepisowi § 365 powszechnej księgi ustaw cywilnych.

we

Za wywłaszczonego uważa się tego, do którego należy przedmiot wywłaszczenia, albo któremu służy prawo rzeczo-do przedmiotu wywłaszczenia, połączone z własnością innego przedmiotu.

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

§ 5. Aby oznaczyć wynagrodzenie, mieć także należy na względzie te uszczerbki, które przez wywłaszczenie ponoszą uprawnieni do użytkowania i używania dzierżawcy, a których wywłaszczony musi wynagrodzić, o ile kwota, zapłacić się mająca jako wynagrodzenie za przedmiot wywłaszczenia, nie ma służyć na zaspokojenie pretensyj do wynagrodzenia przeciw wywłaszczonemu roszczonych.

§ 6. Jeżeli wywłaszcza się kogo tylko z części posiadłości gruntowej, natenczas dla oznaczenia . wynagrodzenia mieć należy na względzie nie tylko wartość gruntu, który ma być odstąpiony, lecz także zmniejszenie wartości, któremu ulega pozostająca część gruntu.

§ 7. Przy oznaczaniu wynagrodzenia nie uwzględnia się tych stósunków, co do których widocznem jest, że sprowadzone zostały umyślnie, aby na ich podstawie zażądać większego wynagrodzenia.

Wartości szczególnego upodobania, tudzież wzrostu wartości przedmiotu wywłaszczenia z powodu założenia kolei żelaznej, nie bierze się na uwagę przy obliczaniu wynagrodzenia.

§ 8. Wynagrodzenie zapłacić należy gotówką. Jeżeli wywłaszczenie jest trwałe, płaci się sumę kapitału, jeżeli przemijające, wypłaca się rentę.

Ale jeżeli w skutek przemijającego wywłaszczenia następuje zmniejszenie wartości, nieuwzględnione przy ustanowieniu renty, natenczas, gdy wywłaszczenie przemijające ustaje, wynagrodzić należy właściciela przez zapłacenie mu pewnego kapitału.

§ 9. Jeżeli suma kapitału, zapłacić się mającego, nie może być w zupełności oznaczona, ponieważ uszczerbku nie można naprzód ocenić, każda strona ma prawo żądać w stó-sownych ‘odstępach czasu, najmniej jednorocznych, ustanowienia wynagrodzenia, należącego się za szkody, które w tym przeciągu czasu rozpoznać się dadzą.

Po upływie trzechletniego okresu, liczyć się mającego od chwili wykonania trwałego wywłaszczenia, a względnie

Przedsiębiorstwo kolejowe obowiązane jest dać na żądanie osoby uprawnionej do wynagrodzenia rękojmię, że po wykonaniu wywłaszczenia zapłaci wszelkie wynagrodzenia (§ 8, 9).

gdy wywłaszczenie przemijające ustanie, żądać można, aby kapitał, który ma być zapłacony, został ostatecznie ustanowiony.

Od Skarbu nie można żądać dania rękojmi.

Rodzaj i wielkość rękojmi dać się mającej oznaczy na prośbę strony Sąd właściwy do oznaczenia wynagrodzenia, po wysłuchaniu obu stron. Sąd, zanim rozstrzygnie, wysłuchać może biegłych.

Dostateczność rękojmi osądza Sąd podług swojego zdania.

§ 11, Przedmiot i rozciągłość wywłaszczenia ustanawia się na podstawie stósunków istotnych, dla wywłaszczenia stanowczych i z uwzględnieniem wyniku tych dochodzeń komisyjnych, które odbywają się dla zbadania projektu szczegółowego, przedstawiającego budowę kolei (dochodzenie administracyjne politische Begehung).

§ 12. Przedsiębiorstwo kolejowe przedstawić ma Ministerstwu handlu, oprócz projektu szczegółowego, plany skupu gruntów, sporządzić się mające oddzielnie podług gmin katastralnych, jako też wykazy zapotrzebowanych gruntów i praw.

W wykazach tych wymienić należy Sądy powiatowe, w których okręgach leżą gminy, tudzież wszelkie mimera katastralne i rozległość parcel, co do których nastąpić ma wywłaszczenie, jakoteż zapotrzebowane grunty.

Ministerstwo handlu poddaje projekt ten tymczasowemu zbadaniu i jeżeli uzna, że może być wykonany, zarządza dochodzenie administracyjne kolei.

§ 13. Komisya przeznaczona do dochodzenia administracyjnego składa się z reprezentanta politycznej Władzy krajowej, który jest przewodniczącym Komisyi, z reprezentanta Inspekcyi ogólnej kolei żelaznych austryackich, tudzież z reprezentanta politycznej Władzy powiatowej. Wy-

7T*

dział krajowy wezwać należy, aby do uczestniczenia w Ko-misyi przysłał delegata.

Nadto Ministerstwu handlu zachowuje się prawo wzmocnienia komisyi ze względu na cele publiczne brane na uwagę.

Do Komisyi tej wezwać należy przedsiębiorstwo kolei i Naczelników gmin, przez które kolej przechodzi.

§ 14. Przed zarządzeniem dochodzenia administracyjnego przedsiębiorstwo kolei złożyć ma politycznej Władzy krajowej co do każdej gminy katastralnej wykaz nazwisk i mieszkań osób wywłaszczonych (§ 4), a względnie ich zastępców. Jeżeli grunty, które mają być wywłaszczone, są zapisane w księdze gruntowej, natenczas przytoczyć należy w wykazie także wykazy hypoteczne.

Wykaz ten, jakoteż plany skupu gruntów i wykazy, które podług § 12 podane być mają, wystawić należy do przeglądania w gminie miejscowej, której się to tyczy, najmniej na dni 14 przed przybyciem Komisyi.

Zarazem przez ogłoszenie, w gminie wywiesić się mające i w sposób tamże używany publikowane, podać należy do wiadomości wystawienie do przejrzenia, dzień od którego można przeglądać i termin w którym każdy interesowany wnosić może ustnie lub pisemnie do politycznej Władzy powiatowej zarzuty przeciw żądanemu wywłaszczeniu.

Terminy, w ogłoszeniach tych wyznaczone, z wyszcze-gólnienieniem gmin katastralnych, przez które zamierzona budowa ma przechodzić, podać należy do wiadomości za pomocą edyktu, który zamieszczony być ma jednorazowo w gazecie krajowej na ogłoszenia urzędowe przeznaczonej.

§ 15. Dzień, w którym prawdopodobnie zaczną się w gminie rozstrząsania, wyznacza przewodniczący Komisyi i podać go należy w gminie do wiadomości w sposób zwykle tam używany. Pomiędzy tem ogłoszeniem i rozpoczęciem roztrząsań upłynąć powinien przeciąg najmniej ośmiu dni.

Tych, którzy w czasie właściwym podali zarzuty do politycznej Władzy powiatowej, przed innymi wezwać należy do Komisyi.

Grunta —* O wywłaszczeniu gruntów.

Każdemu interesowanemu wolno być obecnym podczas roztrzasaû i czynić zarzuty przeciw żądanemu wywłaszczeniu.

Zarzuty, podane po ukończeniu roztrzasaû w gminie, nie będą uwzględnione.

§ 16. Przewodniczący Komisyi starać się ma ile możności, aby się strony ze sobą porozumiały.

Gdy żądanie wywłaszczenia zostanie cofnięte, lub gdy wywłaszczony oświadczy, że gotów przystać na wywłaszczenie, zapisać to należy w utrzymywanym protokole rozprawy.

Stósunki służące za podstawę rozstrzygnięcia co do żądanego wywłaszczenia należy w każdym przypadku zbadać, a wyniki roztrzasaû zapisać w protokole z wyszczególnieniem zasad, których się trzymano.

W roztrząsaniach tych nie należy zastaniawiać się nad pytaniem, jakie wynagrodzenie zapłacone być ma w skutek wywłaszczenia.

Roztrząsania te, o ile rozciągają się na więcej gmin katastralnych, zamknąć należy co do każdej gminy katastralnej i przedstawić politycznej Władzy krajowej.

§ 17. Polityczna Władza krajowa, zbadawszy przedstawione jej akta, ustanawia przedmiot i rozciągłość wywłaszczenia przez wydanie jednego lub więcej orzeczeû wywłaszczających.

Jeżeli rozstrzygnienie zawisłem jest od załatwienia pytania należącego do Ministerstwa handlu, wstrzymać należy rozstrzygnienie, póki wniosek nie będzie stanowczo

załatwiony.

§ 18. Orzeczenia wywłaszczające doręczyć należy przedsiębiorstwu kolejowemu i wywłaszczonym a względnie tym osobom, o których urzędownie wiadomo, że prawo, wywłaszczeniu uledz mające, na nie przeszło.

Orzeczenie wywłaszczające zaczepiane być może tylko przez tych wywłaszczonych, którzy w czasie właściwym podali zarzuty przeciw wywłaszczeniu, albo przez ich następców prawnych (§§ 14 i 15), jakoteż przez przedsiębiorstwo kolejowe, drogą odwołania się, o tyle, o ile w orzeczeniu nie przychylono się do żądania strony, która się odwołuje.

Część IL Dział A.

Rekurs, który podać należy do politycznej Władzy krajowej, ma skutek odwłoczny. Termin odwołania się wynosi ośm dni.

O odwołaniu się rozstrzyga Ministerstwo spraw wewnętrznych w porozumieniu z Ministerstwem handlu i innemi Ministerstwami administracyjnemi, w których zakres wchodzą pytania rozstrzygać się mające.

Udanie się na drogę prawa cywilnego co do pytania, który przedmiot i w jakiej rozciągłości ma być wywłaszczony, jest niedopuszczalne.

§ 19. Gdy orzeczenie wywłaszczające nabędzie mocy prawa, osoby, przeeiw którym wywłaszczenie jest skuteczne, obowiązane są zaniechać wszelkiej zmiany w przedmiocie wywłaszczenia, nie będącej dalszem następstwem zwyczajnej gospodarki, chyba, że się inaczej umówiono, lub, że idzie o zarządzenia do ocalenia przedmiotu wywłaszczenia potrzebne i nieodwłoczne.

§ 20. Jeżeli grunt, będący przedmiotem wywłaszczenia, zapisany jest w księdze gruntowej, natenczas, gdy orzeczenie wywłaszczające stanie się prawomocne, polityczna Władza krajowa, powołana do rozstrzygania w pierwszej instancyi, udać się ma do Sądu hypotecznego o zanotowanie wywłaszczenia, dołączając środki potrzebne do sprawdzenia tożsamości gruntu, których, jeśli tego potrzeba, zażądać należy od przedsiębiorstwa kolejowego.

Sąd hypoteczny uskutecznić ma zanotowanie we właściwym wykazie hypotecznym.

Zanotowanie to ma taki skutek, że starający się o wpisanie, po tern zanotowaniu nastąpić mające, nie może nigdy utrzymywać, że nie wiedział o wywłaszczeniu.

§ 21. Jeżeli mimo dochodzenia administracyjnego, potrzebna jest osobna lub dodatkowa czynność w celu ustanowienia przedmiotu, poddać się mającego przemijającemu lub trwałemu wywłaszczeniu, natenczas przedsiębiorstwo kolejowe podać ma prośbę do politycznej Władzy powiatowej, w której okręgu przedmiot leży, a w niej wymienić przedmiot i wywłaszczonego, dołączając środki potrzebne do

sprawdzenia tożsamości przedmiotu i przedstawiając powody potrzeby wywłaszczenia.

W tym celu polityczna Władza pierwszej instan-cyi zarządzić ma rozprawę, wzywając na nią obie strony.

Do dalszego postępowania stósują się przepisy §§ 16

aż do 20.

§ 22. O ile wynagrodzenie, które ma być dane w skutek wywłaszczenia, nie zostało oznaczone drogą dopuszczalnej umowy między przedsiębiorstwem kolejowem a wywłaszczonym, ustanowione będzie sądownie.

Umowę taką uważa się za dopuszczalną tylko wtedy, gdy nie ma osób trzecich, któreby na podstawie swoich praw rzeczowych mogły zażądać, aby je z wynagrodzenia zaspokojono, lub gdy te trzecie osoby dokumentem publicznym lub uwierzytelnionym pozwolą na zawarcie umowy.

Potrzeba dania tego przyzwolenia odpada, gdy idzie o częściowe odstąpienie ciała hypotecznego i gdy pomimo odstąpienia hypoteka zatrzymuje bezpieczeństwo prawne, stósownie do § 1374 powszechnej księgi ustaw cywilnych, inne zaś prawa rzeczowe oczywiście ucierpieć nie mogą na swojem bezpieczeństwie.

Obowiązkiem jest Sądu hypotecznego potwierdzić na prośbę strony istnienie wymaganego bezpieczeństwa a to po przekonaniu się o tern przez zbadanie stanu rzeczy.

§ 23. Sądowe ustanowienie wynagrodzenia następuje na prośbę przedsiębiorstwa kolejowego; atoli wywłaszczony ma także prawo prosić o to, jożeli przedsiębiorstwo kolejowe nie wystąpi z tą prośbą w przeciągu roku, odkąd orzeczenie wywłaszczające nabyło mocy prawa.

Do ustanowienia wynagrodzenia właściwym jest Sąd powiatowy, w którego okręgu wywłaszczenie ma być dokonane.

Do prośby o ustanowienie go dołączyć należy orzeczenie wywłaszczające, z dowodami potrzebnemi do sprawdzenia tożsamości przedmiotu wywłaszczenia.

W jednem item samem podaniu zanosić można prośbę co do wszystkich przedmiotów wywłaszczenia leżących w obrębie jednej i tej samej gminie katastralnej.

§ 24. Sąd zbadać ma wszystkie stósunki, służące za podstawę ustanowieniu wynagrodzenia, podług zasad postępowania niespornego, na miejscu, przyzwawszy do tego trzech biegłych.

Biegłych wybierze Sąd z listy biegłych, przyzwać się mających w przypadkach wywłaszczenia, którą Sąd krajowy wyższy po zniesieniu się z polityczną Władzą krajową corocznie ma ustanowić, i jednego z nich zamianuje przewodniczącym.

Strony mogą czynić zarzuty przeciw zdatności biegłych, aż dopóki się nie zaczną roztrząsania. Zarzuty te należy z urzędu uwzględnić, jeżeli Sąd uważa je za wiarogodne.

§ 25. Sędzia wezwać ma biegłych, ażeby po obejrzeniu przedmiotu wywłaszczenia orzekli, jakie wynagrodzenie ma być zapłacone.

Każdy biegły obowiązany jest oznajmić, na jakich podstawach opiera swoje zdanie i na jakich innych zasadach polega jego obliczenie wartości.

W szczególności w tych przypadkach, gdy następuje wywłaszczenie tylko z części z posiadłości gruntowej, podać mają biegli oddzielnie obliczenie kwoty, która zapłacona być ma jako wynagrodzenie za zmniejszenie się wartości pozostałej części posiadłości gruntowej.

Jeżeli wynagrodzenie, które ma być dane wywłaszczonym, obejmować ma także wynagrodzenie za te uszczerbki, jakich doznają trzecie osoby, których roszczenia nie mają być zaspokojone z wynagrodzenia, należącego się za grunt wywłaszczony (§ 5), podać trzeba oddzielnie kwotę, przypadającą na wynagrodzenie tych uszczerbków.

Jeżeli powstanie spór co do podstaw, natenczas, gdyby jedna strona tego żądała, opinię co do wynagrodzenia zapłacić się mającego dać należy osobno podług każdego spornego przypuszczenia.

§ 26. Na żądanie obu stron ustanowienie wynagrodzenia rozciągnięte być może na takie przedmioty, o których nie ma mowy w orzeczeniu wywłaszczającem, jeżeli obie strony zgodzą się poddać przedmioty te wywłaszczeniu.

§ 27. Jeżeli przedsiębiorstwo kolejowe mniema, że przez wykonanie jakiejś budowy, do której wzniesienia nie jest obowiązane, roszczenie do wynagrodzenia mogłoby się znacznie zmniejszyć, przedsiębiorstwo zastrzedz sobie może wybór pomiędzy rozmaitemi sposobami wykonania owej budowy i żądać, aby wynagrodzenie ustanowione zostało z uwzględnieniem każdego projektowanego sposobu wykonania.

§ 28. We wszystkich takich przypadkach, gdy wywłaszczony podaje żądanie lub przedsiębiorstwo kolejowe czyni propozycyą, przewodniczący Komisyi roztrząsającej obowiązany jest zaciągnąć to do protokołu; następnie zaś zapisać w protokole opinię biegłych, słuszne podstawy i zasady na których ta polega, jakoteż uwagi i zarzuty stron, gdyby je czyniono.

§ 2Э. Gdy przedsiębiorstwo kolejowe i wywłaszczony zgodzą się co do wynagrodzenia dać się mającego, zapisać należy tę ugodę w protokole, jeżeli zastrzeżenia w § 22 poczynione pozwalają na zawarcie umowy.

Jeżeli zastrzeżenia w § 22 poczynione na to nie pozwalają, ugoda wtedy tylko wzięta być może do protokołu, gdy kwota, na którą się zgodzono, nie jest mniejsza od podanej przez biegłych, lub, jeżeli w razie różnicy zdań podano kilka kwot, od średniej tychże kwot.

Umowa zaprotokołowana z zachowaniem powyższych przepisów ma skutek ugody sądowej.

§ 30. Jeżeli ugoda nie przyjdzie do skutku, natenczas Sąd, nie wiążąc się prawidłami dowodowemi rozstrzygnie, ile wynagrodzenie ma wynosić, a jeżeli zachodzą okoliczności wzmiankowane w § 25, ustęp 4, wyznaczy osobno sumę przypadającą na wynagrodzenie uszczerbku trzecich osób.

Rozstrzygnienie to zaczepione być może tylko za pomocą odwołania się.

Przepisy powyższe odnoszą się także do zaczepiania rozstrzygnienia Sądu krajowego wyższego.

Rekurs podać należy w przeciągu dni czternastu.

Podać go potrzeba w dwóch egzemplarzach. Jeden egzemplarz doręczony będzie przeciwnikowi żalącego się, któremu wolno jest podać w przeciągu dni czternastu swoje oświadczenie. Po nadejściu tego oświadczenia a względnie po bezowocnym upływie terminu, wyznaczonego na podanie tegoż, akta przedstawić należy z urzędu Sądowi krajowemu wyższemu.

Udanie się na zwyczajną drogę prawa, dla dochodzenia roszczeń, względem których, co się tyczy ustanowienia wynagrodzenia, zawyrokowano w postępowaniu, ustawą niniejszą przepisanem, nie jest dopuszczalne.

§ 31. Jeżeli strona mniema, że podczas dochodzeń, które odbywały się podług § 24, stósunki istotne, służące za podstawę do ustanowienia wynagrodzenia, przedstawione zostały niedokładnie lub mylnie , może przed upływem terminu wyznaczonego na podanie rekursu przeciw rozstrzy-gnieniu sądowemu co do wynagrodzenia, prosić Sąd, który roztrząsania te zarządził, o obejrzenie naoczne.

Do prośby tej, jeżeli fakta lub stósunki stwierdzić się mające, są w niej dokładnie podane, należy się przychylić.

Oględziny naoczne mają być zarządzone i uskutecznione podług przepisów o przeprowadzeniu dowodu dla wieeznej pamięci.

Jeżeli prośba podana będzie przed upływem ośmiu dni po doręczeniu rozstrzygnienia ustanawiającego wynagrodzenie, Sąd może na prośbę polecić posiadaczowi przedmiotu, naocznie obejrzeć się mającego, aby nie czynił żadnej zmiany utrudniającej uskutecznienie oględzin naocznych, aż do ich ukończenia.

Rekurs przeciwko zarządzeniu oględzin naocznych albo przeciw udzieleniu zlecenia powyżej wzmiankowanego, nie ma skutku odwłocznego.

§ 32. Jeżeli przedsiębiorstwo kolejowe robi użytek z zastrzeżonego mu § 27 prawa podania rozmaitych sposobów wykonania jakiejś budowy, Sąd rozstrzygnąć ma, eo się tyczy wynagrodzenia, z uwzględnieniem każdego proponowanego sposobu wykonania, wybór zaś zostawić przedsiębiorstwu kolejowemu. Jeżeli przedsiębiorstwo kolejowe w przeciągu trzech miesięcy po doręczeniu tego rozstrzygnięcia nie złoży w Sądzie oświadczenia, który sposób wykonania przyjąć postanowiło, wywłaszczony może żądać, aby to rozumiano tak, że przedsiębiorstwo kolejowe przyjmuje ten sposób wykonania, co do którego oznaczoną została najwyższa suma wynagrodzenia.

Sąd wydać ma na prośbę strony rezolucyą orzekającą co do wyboru, wyrażając w niej sumę wynagrodzenia, które ma być zapłacone.

§ 33. Wynagrodzenie sądownie ustanowione, jeżeli niem ma być pewien kapitał, zapłacone być powinno przed wykonaniem wywłaszczenia, chyba że na zasadzie przepisu § 9 zapłata nastąpić ma później.

Jeżeli przedsiębiorstwo kolejowe płaci kapitał dać się mający jako wynagrodzenie później niż w czternaście dni po zawarciu ugody, a względnie po doręczeniu rozstrzygnie-nia sądowego ustanawiającego wynagrodzenie, obowiązane jest zapłacić ustawowe odsetki za zwłokę, od dnia zawarcia ugody a względnie od doręczenia rozstrzygnięcia przypadające. Ale, jeżeli przedsiębiorstwo kolejowe zrobiło użytek z prawa zastrzeżonego mu w § 27, w każdym razie obowiązane jest zapłacić odsetki za zwłokę od dnia doręczenia rozstrzygnie-nia, którem postanowione zostało wynagrodzenie z zastrzeżeniem wyboru.

§ 34. Zapłacenie wynagrodzenia przez złożenie do Sądu następuje nietylko w przypadkach wyszczególnionych w § 1425 powszechnej księgi ustaw cywilnych, lecz także wtedy, gdy i o ile wynagrodzenie służyć ma na zaspokojenie roszczeń, które trzecie osoby wynosić mogą na zasadzie swoich praw rzeczowych. W tym jednak przypadku potrzeba złożenia do Sądu odpada, jeżeli w sposób odpowiadający przepisom § 22 będzie udowodnione, że pomimo wywłaszczę-

Część II. Dział. A.

nia, bezpieczeństwo praw rzeczowych, tym trzecim osobom służących, nie jest zagrożone.

Roszczenia tych trzecich osób zaspokojone być mają podług przepisów o podziale ceny kupna otrzymanej drogą licytacyi przymusowej. Jeżeli idzie o przedmiot zapisany w księdze publicznej, wynagrodzenie zanotować należy hypo-tecznie z urzędu.

Zanotowanie to ma takie skutki, jak zanotowanie dokonanej licytacyi przymusowej.

§ 35. Przymusowe wykonanie wywłaszczenia, postanowionego przez rozstrzygnienie prawomocne, albo przez umowę, zawartą podług § 26, należy do politycznej Władzy powiatowej.

Takiego wykonania dozwolić się ma na prośbę przedsiębiorstwa kolejowego, jeżeli udowodni, że uczyniło zadość obowiązkom swoim co do zapłacenia lub zabezpieczenia wynagrodzenia , które przed wywłaszczeniem dopełnione być powinny.

Wykonania wywłaszczenia nie tamuje okoliczność, że przedmiot jego przeszedł od osoby, przeciw której zarządzono wywłaszczenie do trzeciej osoby, albo że co do tego przedmiotu zaszły inne zmiany prawne.

Wykonania przymusowego nie może także wstrzymać to, że rozstrzygnienie stanowiące o wynagrodzeniu lub o złożeniu rękojmi zaczepione zostało drogą rekursu.

§ 36. Jeżeli przedsiębiorstwo kolejowe nie zapłaci wynagrodzenia przez ugodę lub sądownie ustanowionego albo rękojmi sądownie wyznaczonej nie złoży w przeciągu dni czternastu od zawarcia ugody, a względnie od chwili gdy rozstrzygnienie sądowe nabędzie mocy prawa, wywłaszczony zniewolić może przedsiębiorstwo kolejowe do zapłacenia wynagrodzenia i odsetków za zwłokę a względnie do złożenia rękojmi a to drogą egzekucyi podług przepisów o postępowaniu w sprawach spornych.

§ 37. Dopóki wywłaszczenie nie jest dokonane, lub dopóki wynagrodzenie przez ugodę lub rozstrzygnienie sądowe nie jest postanowione, przedsiębiorstwo kolejowe i wy-

właszczony mogą żądać od politycznej Władzy krajowej, która orzeczenie wywłaszczające wydała, abyj je uchyliła, a to, przedsiębiorstwo w przeciągu roku od chwili, gdy orzeczenie nabyło mocy prawa, wywłaszczony zaś po upływie tego terminu.

Prawo to nie służy stronie, która prosiła już o sądowe ustanowienie wynagrodzenia.

Do żądania o uchylenie orzeczenia wywłaszczającego należy się przychylić, jeżeli nastąpiły warunki w ustępach powyższych przepisane.

Obie strony zaczepiać mogą drogą rekursu orzeczenie politycznej Władzy krajowej. Przepisy § 18, ustęp 3 i 4, stósują się także ido tego rekursu. Grdy orzeczenie to nabędzie mocy prawa, polityczna Władza krajowa postarać się ma, aby Sąd hypoteczny wykreślił orzeczenie wywłaszczające, zanotowane hypotecznie stósownie do § 20.

§ 38. Przedsiębiorstwo kolejowe obowiązane jest wynagrodzić szkodę, gdyby powstała z przyczyny, iż nie postarało się o wykonanie wywłaszczenia.

na

O wynagrodzenie szkody tej może być pozwane zwyczajnej drodze prawa.

§ 39. Jeżeli na kolei żelaznej, w ruchu będącej, w celu usunięcia przerwy ruchu lub jej zapobieżenia, potrzebne są nagłe środki, wymagające wykonania prawa wywłaszczenia, natenczas, nie uprzedzając stanowczego w tej mierze roz-strzygnienia Ministerstwa handlu, można zastósować postępowanie skrócone, trzymając się przepisów następujących.

§ 40. O zarządzenie rozprawy w celu ustanowienia przedmiotu i rozciągłości wywłaszczenia prosić należy polityczną Władzę krajową z zachowaniem przepisów § 21.

Władza ta wydeleguje przewodniczącego rozprawy, odbyć się mającej z uczestnictwem stron, który bezpośrednio po jej skończeniu wydać ma orzeczenie wywłaszczające.

Odwołanie się od tego orzeczenia nie ma skutku od-włocznego.

Część IL Dział A.

§ 41. Przedsiębiorstwo kolejowe może prosić właściwy Sąd powiatowy o ustanowienie wynagrodzenia, udowodniając zarządzenie rozprawy w § 40. wzmiankowanej.

Przygotowania do dochodzeń, przeprowadzić się mających podług § 24, poczynić należy tak, aby mogły odbyć się w dniu wyznaczonym na rozprawę co do przedmiotu i rozciągłości wywłaszczenia i aby mogły nastąpić bezpośrednio po wydaniu orzeczenia wywłaszczającego.

Sąd ustanawiając biegłych, nie jest obowiązany trzymać się listy w § 24 wzmiankowanej.

§ 42. Pozwolenie do wykonania robót przygotowawczych pod budowę kolei żelaznej uprawnia do wchodzenia na cudze grunta i wykonywania na nich robót technicznych potrzebnych do przygotowania projektu budowy.

Grdy osoby, którym czynności te są powierzone, chcą wchodzić do budynków lub miejsc ogrodzonych, albo usunąć przeszkody przez robotników napotkane, natenczas, jeżeli interesowany sprzeciwia się temu, polityczna Władza powiatowa stanowi o potrzebie i dopuszczalności zamierzonych czynności.

Na prośbę interesowanego polityczna Władza powiatowa postanawia rękojmię, którą dać ma przedsiębiorstwo kolejowe ze względu na szkody zrządzone przez roboty przygotowawcze.

Wysokość wynagrodzenia dać się mającego ustanawia na prośbę jednej z dwóch stron polityczna Władza powiatowa z zastrzeżeniem decyzyi na zwyczajnej drodze prawa.

§43. Orzeczenie wydane w postępowaniu co po wywłaszczenia (§§ 18, 37) doręczane będą z zachowaniem przepisów, podług których doręczają się pisma sądowe do rąk własnych.

Jeżeli w postępowaniu przed Władzami administracyj-nemi zajdzie potrzeba, aby stronę zastępował kurator, natenczas kuratora ustanawia Sąd właściwy na prośbę interesowanego, lub na przedstawienie Władzy administracyjnej.

§ 44. Koszta postępowania co do wywłaszczenia i sądowego ustanowienia wynagrodzenia, o ile ich nie sprowadziła strona przez nieusprawiedliwione działania, ponosi przedsiębiorstwo kolejowe.

§ 45. Sumy, w skutek przepisów ustawy niniejszej w Sądzie złożone, wydają się bez opłaty za zachowanie.

§ 46. Przez wydanie ustawy niniejszej wyjmują się z mocy obowiązującej wszelkie rozporządzenia o ile tyczą się przedmiotów ustawy niniejszej i są przez nią uregulowane.

Do spraw, które już się toczą, przepisy ustawy niniejszej będą zastósowane o tyle, o ile nie chodzi o wykonanie rozporządzeń co do rozpoczęcia postępowania wydanych zanim ustawa niniejsza zaczęła obowiązywać.

§ 47. Jeżeliby wykonywanie prawa wywłaszczenia podług § 1 ustawy niniejszej pozwolone było przedsiębiorstwu tramwajowemu, kolej, którą przedsiębiorstwo to wybuduje, nie może być uważana za taką, która na zasadzie § 1 ustawy z dnia 19 Maja 1874 (Dz. u. p. Nr. 70) powinna być zapisana w księgach dla kolei żelaznych.

Do kolei żalaznyeh, do wybudowania których i utrzymywania w ruchu wykonywanie prawa wywłaszczenia służy na zasadzie powszechnej ustawy górniczej, przepisy ustawy niniejszej nie będą stósowane.

III. Przemysł.

I. Przemysł w ogólności.

a)    Patent ogłaszający ustawę przemysłową;

b)    Ustawa przemysłowa ;

e) rozporządzenia i orzeczenia uzupełniające i wyjaśniające ustawę przemysłową ;

d)    Inspektorowie przemysłowi ;

e)    Sądy przemysłowe;

f)    Izby handlowe i przemysłowe.

a) Patent Cesarski z dnia 20 Grudnia 1859 (dz. ust. państ. N. 227) ogłaszający ustawę przemysłową.

I.    Ustawa przemysłowa wejdzie w wykonanie dnia 1 Maja 1860 r. w całym obszarze Naszego Państwa oprócz okręgu rządowego Weneckiego i Pogranicza wojskowego.

II.    . Ustawa niniejsza nie narusza istniejących przepisów o osiedleniu się i prawie pobytu.

III.    Wszystkie dotychczas obowiązujące przepisy względem otrzymania pozwolenia na prowadzenie rękodzieł, fabryk i handlów, jakoteż wszystkie dawniejsze prawidła względem onych wykonywania z niniejszą ustawą przemysłową niezgodne, przestają obowiązywać od dnia powyżej wspomnianego.

IY. Postanowienia ustawą tą objęte z ograniczeniami w następującym artykule wymienionemi, stósują się do wszystkich zatrudnień sposobem przemysłowym prowadzonych, czy to celem ich jest wydobywanie,

Przemysł.

obrobienie lub przeobrażenie przedmiotów do obrotu przeznaczonych, czyli też prowadzenie czynności handlowych, lub pełnienie usług i robót.

У. Niniejsza ustawa nie odnosi się do następujących zatrudnień i przedsięwzięć, które i nadal podlegać będą dotychczasowym przepisom:

a) produkcya rolnicza i leśna wraz z jej przemysłem pomocniczym, o ile głównym ich celem jest przerabianie własnych płodów⁷ ; następnie wyszynk własnych w⁷yrobów w niektórych częściach krajów skutkiem dawniejszych urządzeń dozwolony właścicielom winnic i sadów ;

Posiadanie młyna domowego nie stanowi żadnego wcale przemysłu; ale jest obsłużeniem samego siebie, do czego każdy bez wyjątku jest uprawnionym, i żadnego nie potrzebuje pozwolenia. Przemysłowe zajęcie byłoby atoli wtedy, gdyby na owym domowym młynie mielono za wynagrodzeniem obce zboże. (Patent z dnia 9 Września 1784 i dekr. kanc. nadw. z dnia 27 Czerwca 1821).

b) górnictwo i urządzenia kopalń (Werkvorrichtungen) należące w moc prawa górniczego do konsensu Urzędów górniczych :

c)    zatrudnienie literackie, prawo nakładu własnych utworów autorom przysługujące, tudzież oddawanie się sztukom pięknym:

d)    najem pospolity, (zarobek za dzienną opłatę i t. d.);

e)    zarobki należące do zakresu ubocznych zatrudnień domowych i wykonywane przez zwykłych członków własnego gospodarstwa ;

f)    zawód Adwokatów, Notaryuszów i meklerów handlowych (sensalów wekslowych, towarowych i okrę-

78

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom. 11.

towych, ajentów giełdowych, inżynierów i innych osób umyślnie przez Władzę ustanowionych i do pewnych czynności obowiązanych; następnie wszelkie przedsiębiorstwa pośrednictwa prywatnego, podjęte w innych czynnościach jak handlowych ;

Do Adwokatów odnoszą się następujące ustawy i rozporządzenia :

1.    Ustawa z d. 6 Lipca 1868 (dz. ust. państ. N. 96), która obowiązuje od 1 Stycznia i zawiera pięć rozdziałów :

a)    warunki do wykonania adwokatury (§§ 1—7);

b)    prawa i obowiązki Adwokatów (§§ 8—21) :

c)    Izba Adwokatów i jej Wydział (§§ 22—33) :

dj ustanie adwokatury (§ 34) ;

ej przepisy przejściowe (§§ 35—41).

2.    Ustawa z d. 1 Kwietnia 1871 (dz. ust. państ. N. 40) zawierająca Statut dyscyplinarny dla Adwokatów i kandydatów adwokackich.

3.    Rozporządzenie Ministerstwa wyznań i oświaty z d. 11 Października 1854 (dz. ust. państ. N. 264) o egzaminach adwokackich.

4.    §§ 541—565 gal. procedury sądowej z dnia 19 Grudnia 1796 traktujące o Adwokatach.

5.    Dekret nadw. z dnia 4 Października 1833 L 2633 (Zb. ust. sąd.) o zarachowaniu i ściąganiu kosztów zarachowanych przez Adwokatów.

6.    § 18 ustawy z dnia 22 Października 1875 (dz. ust. państ. N. 36 z roku 1876) postanawiający, że zażalenie do Trybunału administracyjnego podpisane być musi przez Adwokata, i § 31 tej ustawy, który dozwala, aby przed Trybunałem administracyjnym Adwokat strony interesowane zastępował, lecz tenże według § 24 ustawy z dnia 5 Sierpnia 1876 r. (dz. ust. państ. N. 94) udowodnić winien należycie uprawnienie swoje do zastępstwa.

O Notaryuszach obowiązuje:

1. Ustawa z d. 25 Lipca . 1871 dz. ust. państ. N. 75.

2. Trzynasty rozdział ustawy z dnia 21 Maja 1855 r. dz. ust. państ N. 94, mianowicie §§ 27—30 dołączonej do tej ustawy Taryfy należytości Notaryuszów jako Komisarzy sądowych.

3.    Rozporządzenie z dnia 7 Maja 1860 (dz. ust. państ. N, 120) o użyciu Notaryuszów jako Komisarzy sądowych.

4.    Ustawa z dnia 25 Lipca 1871 (dz. ust. państ. N. 76) o potrzebie sporządzania aktów notaryalnych w niektórych czynnościach prawnych.

Wymienione poniżej umowy i czynności prawne, ażeby były ważnemi, wymagają sporządzenia aktu notaryałnego :

aj kontrakty przedślubne;

b)    zawarte pomiędzy małżonkami umowy o kupno, zamianę, pensyą dożywotnią i pożyczkę, tudzież dekla-racye długu przez jednego małżonka drugiemu czynione ;

c)    potwierdzenia odbioru posagu, chociażby wystawione być miały nie małżonce, lecz innym osobom ;

dj umowy o darowiznę bez rzeczywistego oddania;

ej wszelkie dokumenta tyczące się czynności prawnych między żyjącymi, a wystawione przez niewidomych, lub też przez głuchych nieumiejących pisać, o ile ci wchodzą w czynność prawną we własnej osobie.

Ustawa niniejsza nie zmienia w niczem wszystkich innych szczególnych postanowień, tyczących się potrzeby spisania dokumentu sądowego lub notaryałnego w sprawach prawnych.

5. Ustawa z dnia 25 Grudnia 1876 (dz. ust. p. N. 3) zmieniająca §§ 6 i 119 ustawy notaryalnej co do warunków uzyskania posady Notaryusza i co do substytucyi Notaryuszów.

Z ustawy notaryalnej z dnia 25 Lipca 1871 r. dz. ust. państ. N. 75 zamieszcza się postanowienia ogół najwięcej obchodzące :

Zakres działania Notaryuszów.

§ 1. Notaryusze są przez Państwo ustanowieni i publicznie uwierzytelnieni do sporządzania i wystawiania na

78*

Część II. Dział A.

zasadzie tej ustawy dokumentów publicznych, tyczących się deklaracyj prawnych i czynności prawnych, jakoteż faktów, z których mogą być wyprowadzone prawa, a następnie do zachowywania dokumentów poruczonych im przez strony i do przyjmowania pieniędzy i papierów publicznych dla wydania ich trzecim osobom, lub złożenia u Władz.

§ 2. Dokumenta notaryalne przez Notaryuszów sporządzane (akta notaryalne, protokoły notaryalne i poświadczenia notaryalne), jakoteż pisma na zasadzie tej ustawy wydane, jeżeli przy ich sporządzaniu i wystawianiu zachowano wszystkie formalności, które jako istotne przepisano, są dokumentami publicznemi.

§ 3. Akta notaryalne, w których stwierdzonym jest dług w pieniądzach lub innych takowe zastępujących przedmiotach, a w których osoba uprawnionego, jakoteż obowiązanego, tytuł prawny, przedmiot i czas uiszczenia dokładnie są oznaczone, mają moc wykonawczą, tak, jak ugody przed Sądem zawarte, jeżeli oraz obowiązany przyzwolił w dokumencie, aby takowe pod względem uznanego długu były zaraz wykonalnemi.

Jeżeli zobowiązanie zależy od dopełnienia jakiego warunku lub nadejścia pewnej chwili, oznaczonej nie sposobem kalendarzowym, potrzebnem jest do wykonalności, aby także dopełnienie warunku lub nadejścia czasu było udowodnione dokumentem publicznym.

Pełnomocnictwa, na podstawie których akt notaryalny ma być wystawiony, jeżeli nie są już dokumentami publicznemi, powinny być sądownie lub notaryalnie uwierzytelnione, a wtedy dopiero mogą zapewnić aktowi wykonalność.

§ 4. Jeżeli kto chce na drodze sądowo-cywilnej zaprzeczyć aktowi notaryalnemu mocy wykonawczej, winien wnieść skargę do Sądu, do którego to według ustaw procesowych należy.

W razie wniesienia takiej skargi, należy na żądanie powoda zarządzić tymczasowe zawieszenie wykonania, jeżeli • przez oględziny sądowe lub udowodniające dokumenta zostanie stwierdzonem, że akt notaryalny sporządzony lub wysta-

wiony został z uchybieniem tym przepisom, od zachowania których zależy stósownie do niniejszej ustawy moc aktu, jako dokumentu publicznego lub jego wykonalność.

§ 5. Oprócz działalności urzędowej, wyszczególnionej w § 1, pozwala się także Notaryuszom sporządzać na mocy swego powołania, na żądanie stron, podania w sprawach niespornych do jakichkolwiek Władz, i wystawiać dokumenta

prywatne.

Notaryusze obowiązani są tak, jak wszyscy inni rze- . cznicy, załatwiać takie sprawy uczciwie, dokładnie, pilnie i stósownie do obowiązujących ustaw; odmawiać wszelkiego

udziału w sprawach zakazanych, podejrzanych lub zmyślonych dla pozoru, i są odpowiedzialni stronom za każdą szkodę, z własnej winy zrządzoną.

Wszelkie podania, przez Notaryuszów sporządzone, powinny być przez nich podpisane.

Wynagrodzenie, należące im się za układanie podań, w braku ugody, obliczone będzie według przepisów prawnych o umowach usług.

Do wymiaru wynagrodzenia za układanie dokumentów prywatnych, stósowany będzie rodział XI niniejszej ustawy notaryalnej z wyjątkami tamże wyszczególnionemi.

Nadzór i władzę porządkowo-karną nad Notaryuszami, wykonywać będą, także pod względem czynności tychże, Władze w rozdziale X wyszczególnione, według przepisów tamże zamieszczonych.

§ 31. Notaryusz winien zająć siedzibę urzędową w miejscu wyznaczonem i poza tern miejscem nie może mieć stałego lokalu do prowadzenia czynności.

Może pełnić swój urząd tylko w obrębie okręgu Sądu obwodowego I. instancyi, dla którego jest zamianowanym, ale w obrębie tym bez względu na miejsce zamieszkania strony.

Dokument notaryalny, sporządzony przez Notaryusza po za obrębem jego okręgu, nie ma mocy dokumentu publicznego.

§ 32. Nowo zamianowany Notaryusz nie może sprawować swego urzędu, dopóki nie złoży przepisanej przysięgi,

Notaryusz zaś przeniesiony w inne miejsce, dopóki nie będzie uznanym za uprawnionego do objęcia swego nowego miejsca

(§§ 16, 17).

Notaryusz nie może dłużej swego urzędu skutecznie sprawować, gdy mu według przepisu tej ustawy (§ 163) do-ręczonem będzie rozporządzenie sądowe o ustaniu jego urzędowania, lub o jego zawieszeniu.

Dokument notaryałny sporządzony wbrew tym przepisom, nie ma mocy dokumentu publicznego.

§ 33. Notaryusz nie może sporządzać dokumentu no-taryalnego w sprawach, w których sam jest interesowanym, jakoteź w sprawach swojej żony i osób, które są z nim w prostej linii spokrewnione, spowinowacowane lub połączone przez przysposobienie, albo z któremi jest w linii pobocznej spokrewnionym aż do czwartego stopnia lub spowinowaconym do drugiego stopnia. To samo rozumie się, gdy w dokumencie ma być zrobionem rozporządzenie na korzyść jego własną lub jednej z osób powyższych.

Dokument notaryałny sporządzony bez uwagi na to postanowienie, nie ma mocy dokumentu publicznego.

§ 34. Notaryusz nie może przedsiębrać czynności urzędowej w sprawach zakazanych, lub takich, względem których można powziąć słuszne podejrzenie, że strony wchodzą w nie tylko dla pozoru, dla obejścia ustawy, albo na szkodę trzeciego przeciwko prawu.

Podobnież zabronionem jest Notaryuszowi przedsiębrać czynność urzędową z takie mi osobami, o których wie lub słusznie domyślać się może, iż z powodu małoletności lub z innej przyczyny są niezdolnemi do czynności prawnej przedsięwziąć się mającej.

§ 35. Notaryusz nie może odmawiać czynności urzędowej, gdy jest o takową proszony, z wyjątkiem wypadków powyższych §§ 33 i 34.

na

Z powodu odmówienia czynności urzędowej, przysługuje interesowanym prawo wniesienia skargi do Izby notaryalnej, w którym to celu Notaryusz winien na żądanie podać im piśmie powody swojej odmowy.

§ 76. Notaryusz ma prawo wystawiać stósownie do postanowienia tej ustawy poświadczenia urzędowe :

a)    zgodności odpisów z pierwopisami (widymowanie) ;

b)    dokładności przekładów;

c)    prawdziwości podpisów (legalizacya) ;

dj czasu okazania dokumentów;

ej życia osób;

f)    uwiadomienia o deklaracyi;

g)    uchwał walnych zgromadzeń towarzystw;

h)    protestów wekslowych i co do papierów kupieckich;

i)    innych rzeczywistych wypadków.

§ 171. Za swoje czynności urzędowe, Notaryusze mają pobierać należytości tylko we Iług postanowień taryfy.

Umowy o wyższy wymiar należytości niż w taryfie wyznaczone, są zakazane i nieważne.

Tylko wtedy, gdy idzie o czynności uiezwykłych rozmiarów lub takie, które nastręczają szczególne trudności, wymagają nazbyt wielkiej odpowiedzialności, rozległych przygotowań, lub są połączone z nieproporcyonalną stratą czasu, może Notaryusz żądać za niezwykłe czynności odpowiedniej wyższej należytości, z wyraźnem nadmienieniem, dla jakich powodów należytość taryfą przepisana jest niedostateczna. Wyjąwszy wypadek ugody dobrowolnej, należytość ta powinna być oznaczona orzeczeniem sądowem.

§ 172. Jeżeli dokument notaryalny zawiera dwie lub więcej czynności prawnych, w związku ze sobą będących, Notaryusz może żądać należytości tylko za jedne z nich, lecz należytość ma być wymierzona według tej pozycyi taryfy, która pomiędzy dającemi się zastósować będzie dla Notaryusza najkorzystniejszą.

§ 173. Jeżeli Notaryusz na żądanie strony podejmuje jaką czynność w czasie od godziny 7 wieczór do 8 z rana, wszelką należytość w taryfie przepisaną podwyższa się o połowę.

§ 174. Za rozpoczęte czynności urzędowe, które nie z winy Notaryusza nie zostały dokończone, należy się No-taryuszowi stósowne wynagrodzenie, które jednak w żadnym razie nie może dochodzić wysokości należytości przypadającej za ukończoną czynność urzędową.

Jeżeli nie przyjdzie do skutku ugoda dobrowolna, wynagrodzenie to ma być oznaczone orzeczeniem sądowem.

§ 175. Wyjąwszy wypadek szczególnej umowy, wszystkie osoby, które żądały podjęcia sprawy lub wchodzą w interes, ręczą niepodzielnie za zapłacenie należytości.

§ 176. Notaryusz ma prawo żądać, aby należytości były mu zapłacone zaraz po ukończeniu czynności urzędowej.

Na pokrycie dających się przewidzieć wydatków w go-towiźnie, może Notaryusz żądać od strony stósownej zaliczki przed rozpoczęciem czynności urzędowej.

Notaryusz obowiązany jest wydać wypisy, wyciągi, odpisy, świadectwa i poświadczenia dopiero po zapłaceniu należytości.

O stręczycielach handlowych mowa będzie dalej pod 6, o Inżynierach zaś cywilnych, Architektach i Geometrach w dziale K.

Między osobami które prywatnie pośredniczą w innych czynnościach jak handlowych rozróżnić należy A. Ajentów publicznych B. Ajentów prywatnych.

Do A. Instytucya publicznych Ajentów utworzoną została najwyższem postanowieniem z dnia 9 Kwietnia 1833, ogłoszonem dekretem kancelaryi nadwornej z dnia 16 Kwietnia 1833 L. 8782 (Zb. ust. prow. str. 153) następującej treści:

1.    Istniejącą już teraz wolność zastępowania siebie osobiście w swoich sprawach lub zastępowania się przez innych podług własnego wyboru pozostaje i nadal z wyjątkiem przypadków, gdzie ustawy wyraźnie wymagają zastępstwa przez uprawnione do tego osoby.

2.    Instytut Ajentów nadwornych ma ustać, żadne więc nowe posady Ajentów nadwornych nadawane nie będą, wszakże Ajenci nadworni dotąd istniejący, w używaniu praw i prerogatyw już nabytych utrzymani będą.

3.    Na miejsce instytucyi Ajentów nadwornych, wchodzą uprawnieni Ajenci publiczni czyli sprawujący interesa (Geschäftsführer).

4.    Ubiegający się o uprawnienie do Ajencyi publicznej

powinien :

a)    mieć więcej jak 24 lat wieku;

b)    ukończyć przepisane nauki prawa na Uniwersytecie lub Liceum krajowem z dobrym postępem ;

c)    praktykować przynajmniej przez trzy lata przy jakim Urzędzie publicznym, lub patrymonialnym, albo też u Adwokata lub uprawnionego Ajenta publicznego i wykazać się z tego korzystnemi świadectwami;

d)    złożyć z dobrym skutkiem egzamin, który przez jednego Radcę gubernialnego i jednego appellacyjnego co do najważniejszych przedmiotów w sprawach dotyczących przedsięwzięty będzie ;

t) wykazać się należycie z obyczajności i rzetelności, i

fj złożyć kaucyą 10.000 złr. m. k. tym sposobem, jak to dla urzędników państwowych tam, gdzie tego służba wymaga, przepisano. ¹)

Częśe II. Dział A.

5.    Każdy Rząd krajowy uprawniony jest nadawać dla prowincyi, kierownictwu swojemu poruczonej, koncesyą na publiczne sprawowanie interesów, czyli na Ajencyą, wszakże tylko wtenczas, kiedy wszystkie warunki punktem czwartym oznaczone, ściśle dopełnione zostały. Przeciwko odmówieniu dozwolenia przez Rząd krajowy, może być rekurs do Kancelaryi nadwornej wniesiony.

6.    Uprawnieni Ajenci publiczni czyli interesa sprawujący, mają prawo podejmować się wszystkich czynności i takowe sprawować, oprócz tych, które ustawami wyraźnie i innym osobom zastrzeżone są : wolno im otwierać kance-larye swoich czynności i bióra wywiadowcze, za co od stron takie pobierać mogą należytośei, o jakie się z niemi ugodzą.

7.    Ajenci nadworni dotąd będący, oprócz praw onym już teraz służących, używać będą także wszelkich uprawnień przysługujących uprawnionym Ajentom publicznym, bez obowiązku dopełnienia warunków nowo przepisanych.

Zażalenie Notaryusza, iż Ajent publiczny w sposób przemysłowy zajmuje się podaniami w sprawach sądowych niespornych, zostało przez Sąd wyższy krajowy i Trybunał najwyższy oddalonem, gdyż w obec § 6 ord. not., który tylko pozwala Notaryuszom ną spisywanie tego rodzaju dokumentów i wnoszenie podań, który zatem czynności tych Notaryuszom wyłącznie nie zastrzega, nie można owych czynności uważać za wyłącznie zastrzeżone innym osobom, a tern samem po myśli dek. z 16 Kwietnia 1833 i rozp. Min. spraw, z 8 Czerwca 1857 Dz. u. p. N. 114 nie można ich uważać za niedozwolone Ajentom publicznym. (Orz. Tryb. najw. z 3 Maja 1859 L. 5080 Zb. cyw. sąd. orzecz str. 329).

Instytucya Ajentów publicznych polega na tej samej prawnej podstawie co Notaryat. Ponieważ jednak Ajenci publiczni według dekr. kanc. nadw. z 16 Kwietnia 1833 L. 8782 ofiarować się mogą do wszystkich interesów, które obowiązującemi ustawami wyraźnie innym osobom zastrzeżone nie zostały, musiałaby nastąpić kolizya między Notaryu-

¹

Według najwyższego postanowienia z dnia 23 Maja 1843 od starających się o upoważnienie do prówadzenia bióra publicznej Ajeneyi w Galicyi tylko 4000 złr. mon. konw. żądać należy (dekr. kaue. nadw. z dnia 29 Maja 1843 L. 16791). W myśl rozp. min. skr. z dnia 13 Sierpnia 1861 L. 41992 dz. ust. państ. N. 81) przyjęte być mają wszystkie w monecie konwencyjnej lub w walucie austr. oprocentowane obligacye publiczne i prawem z niemi zrównane obligaeye indemnizaeyjne, jeżeli kaucya służbowa złożona, albo z hypoteeznie ubezpieczonej na kaucyą w papierach publicznych zmienioną być ma. Obligacye pięcioprocentowe przyjmowane będą w pełnej nominalnej wartości, wartość zaś niżej oprocentowanych wyrachowaną zostanie w stósunku ich niższej stopy procentowej, i w porównaniu ich nominalnej wartości do wartości pięcioprocentowych zapisów. Również zezwolił Cesarz, aby kaucye służbowe w gotówce złożone, w przyszłości oprocentowane były na pięć od sta i aby to podwyższone oprocentowanie kaueyj już złożonych rozpoczęło się od najbliższej płatności procentów.

рряр

szami i Ajentami publicznymi oraz wzajemne uszczuplenie dochodów, które narażałoby obydwóch funkeyonaryuszów na uszczerbek w ich utrzymaniu.

Celem zaradzenia zawczasu takim przykrościom, wezwano Władze krajowe, aby ścisły wzgląd miały przy nadawaniu koncesyi na publiczną Ajencyą, na istniejące już w powiecie, w którym Ajencya publiczna utworzoną być ma, Notaryaty i Ajentury, więc na rzeczywistą potrzebę nowej koncesyi, tudzież na zupełne zadośćuczynienie wymogom prawnym przepisanym dekretem kancel. nadwor. wyż wspo

mnianym.

Prośby o dyspensę od tych wymogów prawnych, tylko w wypadkach szczególniejszego uwzględnienia godnych należy brać pod rozwagę, i wtedy tylko na udzielenie dyspensy wniosek stawiać, jeżeli proszący zamierza otworzyć Ajencyą w pierwej oznaczyć się mającem miejscu, i Namiestnictwo mniema, iż proszącemu, w razie udzielenia dyspensy, i przy zastósowaniu się do przytoczonych tu zasad, wypadnie udzielić koncesyę na Ajencyą. (Pozp. Min. Stanu z 28 Lutego 1863 L. 2306. Okólnik Nam. we Lwowie z 15 Marca 1863 L. 12707

a Kom. nam. w Krakowie z 11 Marca 1863 L. 6018).

Do B.

O prywatnych Ajentach wspomina dekret kanc. nadwornej z 5 Lutego 1847 L. 24671 dozwalając, aby oprócz Ajentów publicznych inne osoby trudniły sięszczególnemi interesami i załatwiania-mi jako pośrednicy w życiu pry watnem, na co jednak pozwolenie szczególne tylko wtedy uzyskać mogą, jeżeli osobiste ich uzdolnienie, wykształcenie i dobra sława stwierdzoną zostanie.

Według rozp. min. z 1 Listopada 1853 L. 25974 kon-cesye na prywatną Ajencyą tylko w wypadkach uwzględnienia godnych udzielane być mogą.

Wątpliwości co do rozciągłości zakresu prywatnych Ajentów, mianowicie co do uprawnienia tychże do układania pism i podah, tudzież do zastępywania stron w sprawach

prawnych, powstały z niezrozumienia dokładnego pojęć o Ajentach publicznych i prywatnych, które istniejące przepisy w następujący sposób wyjaśniają:

Ajenci publiczni uprawnieni są według dekr. nadw. z 16 Kwietnia 1833 L. 8782 „do ofiarowania swych usług i prowadzenia wszelkich interesów, jakie istniejącemi przepisami innym osobom wyraźnie zastrzeżonemi nie zostały". Prywatni Ajenci zaś mogą według dekr. nadw. z 5 Lutego 1847 L. 24671 tylko wymienioue w nim sprawy załatwić, i przy tak ograniczonym zakresie, nie wymaga się od nich, aby zadośćuczynili warunkom takim, jak publiczni Ajenci co do studyów, praktyki, egzaminu i kaucyi. Z tego wynika, że tylko publiczni Ajenci, nigdy zaś prywatni, uprawnieni są na mocy otrzymanej koncesyi, publicznemi ogłoszeniami ofiarować swe usługi do załatwiania interesów nie-zastrzeżonych innym osobom jak Adwokatom i Notaryuszom. Bezwarunkowo zaś nie mogą Ajenci prywatni na otrzymanej od Władzy politycznej koncesyi opierać uprawnienia do układania pism i podań, zastępowania stron w sprawach prawnych. (Rozp. Min. do niż. austr. Nam. 23 Sierp. 1856 L. 7088 Mhfr).

Instytucya Ajentów prywatnych istnieje dotychczas w myśl dekr. kanc. nadw. z 5 Lutego 1847 L. 24671, lecz rozporządzenie to nakazuje ścisłe dozorowanie tej instytucyi i odwołanie koncesyi, gdyby uprawniony nieprawidłowości jakich się dopuścił, lecz gdyby się nasuwały uzasadnione wątpliwości przeciw Ajentowi prywatnemu.’

Spostrzeżenie, iż w niektórych krajach koronnych zbyt wiele udzielono koncesyj na prywatną Ajencyą, spowodowały Ministerstwo Stanu wydać co do udzielenia koncesyj na Ajencyą prywatną następujący przepis :

1.    Udzielenie koncesyi na Ajencyą prywatną ograniczyć należy na wypadki szczególniejszego uwzględnienia godne; Władza krajowa takową udziela.

2.    Przy załatwieniu podania o nową koncesyą rozważyć należy i ściśle zbadać, czy rzeczywista zachodzi potrzeba

Przemysł. — O Ajentach prywatnych.

1229

ze względu na istniejących już w miejscu lub powiecie No-taryuszów, Ajentów publicznych lub prywatnych.

3.    Koncesya ogólnie brzmiąca na Ajencyą prywatną udzieloną być nie może, lecz należy w niej dokładnie wyszczególnić interesa, na jakie się Ajencya rozciąga z tern nadmienieniem, że każde samowładne rozszerzenie koncesyi bezwzględnie utratę jej za sobą pociągnie.

4.    Metylko istniejących już Ajentów prywatnych, ale też i tych, którym według powyższego ustępu w przyszłości koncesye udzielone zostaną ściśle nadzorować i szczególniej dopilnować należy, aby Ajenci prywatni dokumentów prawniczych, podań sądowych w sprawach spornych i niespornych nie sporządzali i stron jako pełnomocnicy w Sądzie nie zastępowali. Przy dostrzeżonem nadużyciu lub rozszerzeniu koncesyi, przystąpić zaraz należy do jej odebrania. (Rozp. Min. Stanu z 23 Lutego 1863 L. 2306).

W miejscach, w których Adwokaci i Notaryusze zaspakajają potrzeby publiczności, należy w koncesyach na Ajencyą prywatną w ogólności wykluczać nie tylko sporządzanie dokumentów prawnych i podań sądowych, jak wyżej pod 4., lecz także innych podań do Władz w ogóle, nawet wstrzymywać się od udzielania koncesyj na Ajencyą publiczną. (Reskr. Min. spr. wew. z d. 23 Lipca 1871 L. 2239).

g)    wykonywanie sztuki lekarskiej (lekarze, chirurgowie, dentyści, okuliści, akuszerowie i akuszerki itd.), przedsiębiorstwa zakładów leczniczych wszelkiego rodzaju, licząc w to zakłady położnicze, zakłady dla obłąkanych , kąpielowe, wód mineralnych, aptekarstwo, konowalstwo wraz z trzebieniem (Viehschnitt) ;

h)    gałęzie zarobkowe prywatnego nauczania i wychowania, tudzież zakłady do tego się odnoszące ;

Do zakładów naukowych należą także zakłady kształcące w braniu miary, szyciu odzieży, rysunku kroju sukni

(M. ośw. 17 Grudnia 1875 L. 18435), dalej szkoły malarstwa, jazdy konnej, szermierki, tańców (E. m. 10 Września 1872 L. 11018) i szkoły dramatyczne (E. m. 28 Września 1872 L. 11980).

i) rękodzielne roboty zakładów publicznych miłosiernych, naukowych, karnych lub poprawczych ;

k)    przedsiębiorstwa zakładów kredytowych, bankowych, zastawniczych, zabezpieczenia, zaopatrzenia rent, kas oszczędności ;

l)    przedsiębiorstwa kolei żelaznej, i żeglugi parowej ;

m)    utrzymanie żeg-lugi morskiej i rybołostwo morskie podlegające prawom morskim,

n)    przedsiębiorstwa stałych przewozów na rzekach, jeziorach, kanałach i t. d. tudzież zakłady spuszczania wfodą i spławiania ;

o)    przedsiębiorstwa publicznych zabaw i widowisk wszelkiego rodzaju ;

p)    przedsiębiorstwa czasopism i sprzedaż tychże;

q)    handel obnośuy i inne zatrudnienia zarobkowe wykonywane wyłącznie przez przenoszenie się z miejsca na miejsce.

Ze względów policyjnych potrzebnem jest pozwolenie do zbierania szmat i śmieci. Pozwolenia takiego udziela Władza polityczna bezpłatnie, na czas ograniczony, nie stawiając żadnych innych warunków jak tylko dobrego prowadzenia się. Pozwolenie takie ważnem jest tylko w dotyczącym powiecie, a przy wejściu w inny powiat, winno być za-twierdzonem przez tamtejszą polityczną Władzę, przyczem zważać należy na względy policyjnego nadzoru i liczbę istniejących już zezwoleń. (Min. spr. wew. 17 Listopada 1855 L. 14166 Dr. Seltsam i Posselt str. 20).

Przemysł tępienia szczurów, myszy i innych zwierząt środkami trującemi, jako też przemysł studnia-

r z у i urządzania gazowego oświetlenia może być wykonywanym, przenosząc się z miejsca na miejsce przez takie tylko osoby, które otrzymały pozwolenie na wykonywanie tego przemysłu, a zarazem i pozwolenie osobne do wykonywania go przez przenoszenie się z miejsca na miejsce. (M. h. 23 Grud. 1881 L. 2049 Dr. Seltsami Posselt str. 22).

VI.    Nabyte na podstawie dotychczasowych postanowień prawnych pozwolenia osobiste na rzemiosła, fabryki i handle, pozostają nietknięte, i przysługują im wszystkie te prawa rozciąglejsze, jakie niniejsza usta wa przywiązuje do prowadzenia przemysłu.

VII.    Właściwość rzeczowa zatrudnień przemysłowych prawnie istuiejących, a z posiadaniem realności połączonych i mogących być sprzedanemi, pozostaje bez zmiany. Nowe pozwolenia na przemysł przywiązany do realności, nie mogą być wydawane.

Przemysł rzeczowy jest albo połączony z realnością (radizirt) albo pozbywał ny.

Przemysł z realnością połączony stanowi z nią jedne całość, jest przedmiotem ksiąg gruntowych i tylko razem z domem sprzedanym być może. Przemysł ten jest w Gali-cyi zwykle tylko szynkarski, i według dekretu nadwornego z 21 Marca 1789 L. 261 i rozp. gub. z 8 Kwietnia 1789 L. 7834 udzielanym być może tylko tym, którzy własnym kosztem wybudowali z twardego materjału dom zajezdny, w którym podróżni otrzymać mogą pożywienie, mieszkanie i obsługę, i uprawnienie to trwa tak długo, jak długo dom jest zajazdem.

Najw. rozp. z 16 Grudnia 1843 przyznaje Władzy krajowej prawo udzielania koncensu na wyszynk połączonego z posiadaniem nowowybudowanego i dla podróżnych odpowiednio urządzonego domu zajezdnego (Rozp. gub. z 13 Lutego 1844 L. 3517).

O prawach takich szynkarzy w obec właściciela prawa propinacyi patrz str. 223. Zb. ust. adm.

Częśd II. Dział A.

Ogólną zasadą jest, iż każdy przemysł jest osobistym, i dla tego, rzeczowa właściwość przemysłu musi być udowodnioną przez tego, kto jej uznania żąda. (Dekr. nadw. z 15 Marca 1784, 9 Sierpnia 1810, i 20 Lipca 1820).

Przemysł rzeczowy, z realnością połączony, jest przedmiotem zwykłych ksiąg gruntowych i dla tego zabezpieczenie wierzytelności lub prawo zastawu na tym przemyśle, tylko przez wpis hypoteczny uzyskanem być może. Do oddzielenia tego przemysłu od realności, z którą jest połączony, potrzebnem jest tak pozwolenie wierzycieli w księgi wpisanych, jak i pozwolenie przełożonej Władzy. (Kozp. min. sk. z 9 Stycznia 1852 L. 18106 Mhfr.).

Celem stwierdzenia, czy przemysł w księgach gruntowych, jako połączony z realnością wpisany, rzeczywiście tę właściwość posiada, rozporządzono : 1) Zbadanie i roztrzygnie-nie, pytania, czy przemysłowi zapisanemu w księgach gruntowych jako połączony z realnością (radisirtj, właściwość ta rzeczywiście przysługuje, należy wyłącznie do Władzy przemysłowej. 2) Jeżeli zachodzi potrzeba wydania orzeczenia, zawezwie Władza przemysłowa właściciela przemysłu do przedłożenia dowodów, stwierdzających rzeczową właściwość tegoż przemysłu, i wyznaczy do tego odpowiedni termin z tą uwagą, że po jego upływie orzeczenie wydanem, a przemysł, gdyby za połączony z realnością nie był uznanym, z ksiąg gruntowych wykreślonym zostanie. 3) Władza przemysłowa zawezwie równocześnie Sąd, który prowadzi dotyczące księgi gruntowe, aby o wydanem właścicielowi przemysłu poleceniu, zawiadomił osoby posiadające jakiekolwiek hypoteczne prawa do tego przemysłu, z tą uwagą, że przysługuje im prawo, czy to odrębnie czyli też spólnie z właścicielem przemysłu, przedłożyć w oznaczonym terminie dowody, za rzeczową właściwością przemysłu przemawiające. 4) Sąd wyda te wezwania w sposób w sprawach ksiąg gruntowych przepisany, a zarazem zanotować każe w księdze gruntowej, iż dochodzenie celem uznania rzeczowej właściwości przemysłu jest w toku. To zanotowanie będzie miało ten skutek, że późniejsi hypo-teczni wierzyciele nie wezmą udziału w dochodzeniu i nie

Przemysł. — O Ajentach prywatnych.

1233

będą mieli prawa rekursu przeciw wydać się mającemu orzeczeniu. Dowody należytego zawiadomienia hypotecznych interesentów należy nadesłać Władzy przemysłowej przed upływem terminu, który w razie zachodzących przeszkód odpowiednio przedłużonym być może. 5) Po upływie terminu zbada Władza przemysłowa przedłożone dowody, i uwzględniając przedłożone sobie opinie, ale bez względu na jakiekolwiek hypoteczne prawa, wyda na podstawie istniejących przepisów orzeczenie, czy przemysłowi w księgach gruntowych jako połączony z realnością (radisirt) zapisanemu, przysługuje prawo rzeczowe, lub nie. 6) Orzeczenie uznające rzeczowy charakter przemysłu udzielonem będzie natychmiast Sądowi, który je w księgi gruntowe zaciągnie a adnotacyą powyższą (3) wykreśli. W przeciwnym wypadku orzeczenie wydanem i dorę-czonem będzie tak właścicielowi przemysłu jako też i hypo-tecznym interesentom z dozwoleniem odwołania się do Władzy wyższej. Sam tytuł prawa zastawu, jako też uszczuplenie lub zupełna utrata zastawu nie uprawnia do wystąpienia przeciw orzeczeniu. Po prawomocności orzeczenia, i na żądanie Władzy przemysłowej wykreśli Sąd ów przemysł z ksiąg gruntowych. 7) Rozporządzenie niniejsze nie wywiera żadnego wpływu na dawniejsze już prawomocne orzeczenia Władz przemysłowych, na których żądanie orzeczenia te w księgi gruntowe wpisane będą. G-dyby jednakże w skutek tego, przemysł w księgach gruntowych jako połączony z realnością wpisany, wykreślonym został, należy o tern zawiadomić hypotecznych interesentów, aby praw swoich dopilnować mogli.

8) Przepisy dotychczasowe z niuiejszemi niezgodne, znosi się. (Rozp. min. z 31 Października 1856 dz. ust. p. N. 204).

79

Powtarzające się w rozp. z 31 Października 1856 wyrażenie „Władze przemysłowe“ użytem zostało w przeciwstawieniu do Władz sądowych, i dla tego właściwość Władz w tego rodzaju sprawach wcale zmienioną nie została. Z tego też powodu przez wyrażenie to należy zawsze rozumieć Władze polityczne krajowe, a czynność niższych Władz przemysłowych tak teraz jak i przedtem ogranicza się tylko do należytego przeprowadzenia dochodzenia co do przyznania Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

Część IL DziaJ A.

lub odmówienia rzeczowej właściwości przemysłu, jako też do wykonania orzeczeń Władzy krajowej (Rozp. min. handlu z 6 Stycznia 1857 L. 31565 Mhfr.).

Rzeczowa właściwość przemysłu gaśnie tylko przez zupełne zrzeczenie się. (Dek. nadw. 2 Sierpnia 1815).

Orzeczenie, ezy przemysł jest z realnością połączony (:radizirt), winno według § 4 rozp. min. z 31 Października 1856 stanowczo, (verbis expressiv) wyrażać, czy przemysł ten jest połączony z realnością lub nie, i orzeczenie odmowne, winno być (§ 5) tak właścicielowi jako też i hypoteeznym interesentom wydanem, z zastrzeżeniem prawa odwołania się do wyższej instancyi. (Tr. ad. 10 Października 1883 L. 2315 N. 1862).

Dowód, że przemysł jest z realnością połączonym (radizirt), nie przez same tylko dokumenta dostarczonym być musi, zwłaszeza jeżeli się rozchodzi o szynk założony przed 1844 r., w którym dopiero Władza krajowa za właściwą do udzielania takich praw uznaną została, (ces. rozp. z 16 Grudnia 1843 Zb. ust. prow, z 1844 str. 40) ; i jeżeli to prawo uzy-skanem było na podstawie dek. kanc. nadw. z 21 Marca 1789 r.

za-

Głównem znamieniem takiego szynku jest jego uwolnienie od przymusu propinacyjnego, i że to uprawnienie trwa tak długo, jak długo realność jest domem gościnnym i jezdnym, (d. k. n. 21 Marca 1789, 13 Listopada 1788L. 26359 republikowany gub. rozp. z 2 Listopada 1824 Zb. ust. prow, z r. 1824 str. 335). (Tr. ad. 29 Grudnia 1881 L. 2201 N. 1248).

VIII. Dotychczasowe przepisy o monopolach i skarbowych regaliach, jakoteż istniejących w niektórych krajach koronnych prawach propinacyi i miewa, tudzież benelicyach regaliowych pozostają w swej mocy.

Przez monopol rozumie się Państwu wyłącznie zastrzeżone prawo dobywania, wyrobu i sprzedaży pewnych przedmiotów. Do monopolów należy sól, tytoń, saletra i proch strzelniczy. (§ 381 ust. o cłach i nionop. z dnia 11 Lipca

1835 roku). Do regaliów zaś należy przewóz peryodyczny osób, listów i czasopism, telegrafy państwowe, (pozwolenia na prywatne telegrafy udziela Ministerstwo handlu) pobór myta, loterya i bicie monet.

IX. Prawa przyznane ustawą o przywilejach właścicielom przywilejów ua wynalazki, ulepszenia i odkrycia, nie będą niniejszą ustawą naruszone.

b) Ustawa przemysłowa.

Z dnia 29 Grudnia 1859 (dz. ust. państ. N. 227).

(Rozdziały : I, II, III, IV i VII to jest §§ 1 do 61 i 106 do 130 zmienione zostały ustawą z dnia 15 Marca 1883 (dz. ust. państ. .N. 39), ogłoszoną dnia 29 Marca 1883 i w sześć miesięcy po ogłoszeniu zatem od 29 Września 1883 obowiązującą. Z tego też powodu ustawę przemysłową podaje się co do §§ 1 do 61 i 106 do 130 w tekście zmienionym ustawą z dnia 15 Marca 1883 obecnie obowiązującym. Zmiana rozdziału VI została przez Izbę Deputowanych uchwaloną, Jęcz nie przeszła jeszcze przez Izbę Panów i dla tego rozdział ten podanym będzie w dodatku, jeżeli uchwalonym zostanie i otrzyma sankc-yą przed ukończeniem niniejszego dzieła).

Rozdział I.

§ 1. Przemyśl jest albo a) wolny, albo b) rękodzielniczy (rzemiosło), albo c) konsensowy.

Minister handlu w porozumieniu z Ministerstwem spraw wewnętrznych jest upoważnionym do oznaczenia przemysłu rękodzielniczego w drodze rozporządzenia, dopóki to oznaczenie w drodze ustawodawczej wydanem nie zostanie, przy-czem ten tylko przemysł jako rękodzielniczy uważanym być ma, w którym potrzeba biegłości, wymagającej wykształcenia przez wyuczenie i dłuższe ćwiczenie się i dla którego takie wykształcenie zazwyczaj wystarcza.

Do przemysłu rękodzielniczego (rzemiosł) nie może być zaliczonym przemysł handlowy (w znaczeniu ści-ślejszem), tudzież przedsiębiorstwa fabrycznie prowadzone , cały zaś przemysł domowy wyłącza się w ogóle z zakresu przemysłu.

79*

Część II. Dział A.

Wątpliwość, czy przedsiębiorstwo przemysłowe należy do prowadzonych fabrycznie lub do przemysłu handlowego w znaczeniu ściślejszem, rozstrzyga polityczna Władza krajowa po wysłuchaniu Izby handlowo-przemysłowej, tudzież interesowanych stowarzyszeń, a w drodze rekursu Minister spraw wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem handlu.

Przemysł, którego wykonywanie ze względów publicznych zawisłem być musi od szczególnego zezwolenia, uważa się za konsensowy (§§ 15 i 24).

Wszelki przemysł, który ani za konsensowy, ani za rękodzielniczy, uznanym nie został, jest przemysłem wolnym.

Eozporządzeniem Ministra handlu z dnia 17 Września 1883 r. (dz. ust. państ. N. 148) następujące rodzaje przemysłu oznaczone zostały jako rękodzieła) :

1. Pokostnicy i lakiernicy (Anstreicher und Lackierer)\

2. piekarze ; 3. introligatorzy, puzdernicy, wyrabiający towary galanteryjne ze skóry i kartonu (Buchbinder, Futteralmacher , Leder galanterie- und Car tona gearbeiter) ; 4. szczotkarze; 5. tokarze i rzeźbiarze wyrobów z morskiej pianki, fajkarze (Drechsler, und Meerschaumbildhauer, Pfeifenschneider); 6. trudniący się wyrobem muzycznych instrumentów, fortepianów, organów, harmonik it. p; instrumentów blaszanych; fletów, klarynetów, oboy; skrzypców, wiolonów, wiolonczeli, gitar, cyter i t. p. (Erzeuger musikalischer Instrumente : Klavier, Orgel, Harmonium, u. dgl.; Blech-Instrumente; Flöte, Clarinette, Fagot, Oboe ; Violine, Violon, Violoncello', Guitarre, Cither и. dgl.J; 7. bednarze;

8. kowale narzędzi (Feinzeugschmiede), nożownicy; 9 rze-źnicy ; 10. wędlinarze (Fleischselcher) ; 11. fryzy ery, golarze i perukarze ; 12. Szklarze; 13. złotnicy, śrebowniki i jubilerzy (Gold, Silber und Juvelenarbeiter) ; 14 rozklepujący złoto, srebro i inne metale (Gold, Silber und Metallver-schläger) ; 15. mosiężnicy i bronzownicy (Gürtler und Bron-zewaarenerzeuger) ;    16. zduny (Hafner)', 17. rękawicznicy

i bandażyści (Bandagenmacher)•,    18. Kapelusznicy ; 19.

grzebieniarze, wachlarzownicy i snycerze w kości (Kamm-und Fächermacher, Beinschneider)', 20. krawcy; 21. ko-

Przemysł. — Ustawa przemysłowa.

1237

szykarze ; 22. kuśnierze; 23. kotlarze; 24. piernikarze i woskobójnicy (Lebzelter und Wachszieher)\ 25. ludwisarze i konwisarze (Metal!- und Zinngiesser) ; 26. mechanicy do wyrobów subtelnych (Fein- und Präzisionsmechaniker) i optycy ; 27. platerownicy (Plattirer) ;    28. pasamonnicy

(Posamentirer) ; 29. garbarze (Rothgärber ) ; 30. ślusarze; 31. szewcy ; 32. sitarze i wyrabiający kraty (Siebmacher u. Gittersticker)-, 33. parasolnicy ; 34. blacharze (Spengler) ; 35. tapicerzy; 36. kaletnicy, rymarze, wyrabiający bicze, czapnicy, siodlarze i wyrabiający szory (Taschner, Riemer, Peitschenmacher, Kappenschneider, Sattler, und Pferdegeschirrmacher); 37. stolarze; 38. zegarmistrze; 39. pozło-tnicy ; 40. stelmachowie (Wagner)', 41 kowale do wozów (W a genschmiede) ; 42. siodlarze do powozów (Wagensat-t/er) ; 43. białoskórnicy (Weissgärber)', 44. Pokrywacze dachów łupkiem i dachówką (Ziegel und Schieferdecker) ; 45. malarze pokojów; 46. cukiernicy (Zucker u. Kuchenbäcker).

Rozdział II.

§ 2. Do samodzielnego prowadzenia przemysłu potrzeba zwyczajnie, aby przedsiębiorca do rozrządzania swoim majątkiem był uprawnionym.

Na rzecz osób, nie mających prawa swobodnego rozrządzania swoim majątkiem,, można prowadzić przemysł przez uzdolnionego zastępcę (zawiadowcę) lub dzierżawcę (§ 55), tylko za zezwoleniem prawnych zastępców takich osób i Sądu właściwego.

Płeć nie stanowi różnicy pod względem przypuszczenia do zajmowania się przemysłem.

§ 3. Osoby prawne mogą prowadzić przemysł pod temi saraemi warunkami, co osoby fizyczne , winny jednak ustanowić odpowiedniego zastępcę (zawiadowcę) lub dzierżawcę (§ 55).

§ 4. Właściwe przepisy stanowią, o ile od trudnienia się przemysłem wyłączonem jest duchowieństwo świeckie, zakonne, wojskowi, urzędnicy rządowi, jako też inne osoby/ którym posady publiczne powierzono.

Część II. Dział A.

1238

§ 5. Osoby skazane za zbrodnię w ogólności, za przestępstwo popełnione z chciwości lub przeciw obyczajności publicznej, albo za takie samo przekroczenie albo za przestępstwo oznaczone § 486 к. к , jak niemniej za przemytnictwo lub ciężkie przekroczenie defraudacyjne, mogą być od trudnienia się przemysłem wtedy wyłączonemi, gdyby jego właściwość w związku z osobą przedsiębiorcy i popełnionym przezeń czynem karygodnym wzbudzała obawę nadużycia; w ostatnim przypadku należy nie dopuszczać rozpoczęcia przemysłu także i podczas śledztwa.

§ 6. Kto orzeczeniem sądowem lub administracyjnem został usunięty od prowadzenia przemysłu, nie może trudnić się żadnym takim przemysłem, którego prowadzenie udaremniałoby eel orzeczenia.

W razie skazania wyrokiem sądowym, obowiązuje wyłączenie tylko przez czas trwania prawnych następstw kary; w razach orzeczeń administracyjnych może być wyłączenie takich osób, w uwzględnieniu ich późniejszego przez czas dłuższy nienagannego zachowania się, przez polityczne Władze krajowe uchylonem.

§ 7. Trudnienie się przemysłem nie zależy od przyjęcia do związku gminy, w której ma być prowadzonym i nie zmienia stósunków przynależności.

§ 8. Pod względem rozpoczęcia i prowadzenia przemysłu stoją cudzoziemcy na równi z krajowcami, jeżeli udowodnią wzajemność formalną ze strony Państwa, do którego należą.

Gdyby wzajemność nie była udowodnioną, potrzebują oni formalnego przypuszczenia ze strony krajowej politycznej Władzy.

§ 9. Równoczesne prowadzenie kilku przemysłów jest dozwolonem, jeżeli wymogom ustawy zadość uczyniono.

§ 10. W pasie granicznym zawisło trudnienie się przemysłem, który się zajmuje przedmiotami ulegająeemi kontroli skarbowej, także i nadal od warunków, przepisanych w ustawach skarbowych.

§11. Uprawnionym do trudnienia się samoistnie wszelkim wolnym przemysłem jest, kogo nie wyłączają powyższe postanowania Rozdziału II. Przedsiębiorca atoli jest obowiązanym, przed rozpoczęciem przemysłu, wnieść zgłoszenie do Władzy.

§ 12. W zgłoszeniu tern podać należy imię i nazwisko, wiek, miejsce zamieszkania i przynależność państwową przedsiębiorcy, wybrane zatrudnienie i miejsce, w którem będzie wykonywane, jako też, o ile zachodzi potrzeba, złożyć pozwolenie prawnego zastępcy i właściwego Sądu (§ 2).

W przypadkach, gdy przemysł w myśl §§ 2 i 3 prowadzonym być może tylko przez zastępcę lub dzierżawcę, podać należy powyższe szczegóły także co do osoby tego

ostatniego.

W jednem zgłoszeniu nie można obejmować kilku rodzajów przemysłu, między któremi ze względu na ich przedmiot, lub sposób wytwarzania, istotne zachodzą różnice.

§ 13. Jeżeli co do osoby, zatrudnienia i siedziby nie zachodzą żadne niniejszą ustawą uzasadnione przeszkody, wtedy Władza wyda ubiegającemu się dla jego legitymacyi kartę przemysłową.

W razie przeciwnym, Władza ta zabroni stronie rozpoczęcia lub dalszego prowadzenia przemysłu, dopóki przeszkoda nie zostanie usuniętą.

§ 14. Do trudnienia się przemysłem rękodzielniczym (rzemiosłem), potrzeba obok zastósowania się do przepisów §§. 11, 12 i 13, także dowodu uzdolnienia, którym jest świadectwo nauki i świadectwo pracy, stwierdzające, że ubiegający się pracował przez kilka lat jako pomocnik w tern samem rzemiośle, lub zakładzie fabrycznym, podobnym do dotyczącego rzemiosła.

Świadectwo nauki i pracy potwierdza przełożony stowarzyszenia i naczelnik tej gminy, do której należy majster a względnie pracodawca, w gminach zaś, w których nie ma stowarzyszeń dla dotyczącego przemysłu, jako też w wypadkach, gdy ubiegający się pracował w fabryce, potwierdzi to świadectwo sam naczelnik gminy.

Część II. Dział A.

Liczbę lat, jaką starający się winien pracować w przemyśle jako uczeń i jako pomocnik, oznaczy w drodze rozporządzenia Minister handlu w porozumieniu z Ministrem spraw wewnętrznych po wysłuchaniu Izby handlowo-przemysłowej i dotyczących stowarzyszeń. *)

J) Ażeby starający się o przemysł rękodzielniczy mógł go rozpocząć i samodzielnie wykonywać, winien stosownie do przepisów § 14 ustawy z dnia 15 Marca 1883 (Dz. u. p. N. 39) udowodnić, że w tym samym przemyśle lub podobnym zakładzie fabrycznym pracował jako uczeń i jako pomocnik.

Czas nauki nie może wynosić mniej jak dwa lata i nie więcej jak cztery lata.

W tych granicach służy zgromadzeniom stowarzyszeń, stosownie do § 119 ó), ustęp f) ustawy powyższej prawo wydania w tej mierze uchwał, które w statucie stowarzyszenia winny być zamieszczone.

Gdzie i o ileby zgromadzenia stowarzyszeń uchwał takich nie wydały, oznaczenie ilości lat nauki w granicach powyższych będzie przedmiotem dobrowolnej umowy.

Jako pomocnik (a według okoliczności jako robotnik fabryczny) pracować trzeba najmniej dwa lata. (Rozp. Min. han. z 17 Września 1883 dz. u. p. N. 149).

Powyższe dowody uzdolnienia może zastąpić świadectwo uczęszczania z dobrym skutkiem do zakładu przemysłowo-naukowego (szkoły zawodowej, warsztatu dla nauki i szkoły zawiadowców warsztatów w szkołach przemysłowych wyższych), w którym można nabyć praktycznej biegłości i zawodowego wykształcenia w dotyczącym przemyśle.

Minister handlu w porozumieniu z Ministrem oświecenia oznaczy w drodze rozporządzenia tak dotyczące zakłady, jako też i przemysł, w którym świadectwa owych zakładów mogą zastąpić świadectwo odbytej nauki i pracy.²)

*) Dla poniżej wyszczególnionych, rodzajów przemysłu rękodzielniczego, zestawiono spis zakładów przemysłowo-naukowyeh, których świadectwa, potwierdzające ukończenie z dobrym skutkiem kursów w tychże zakładach, uprawniają do rozpoczęcia i wykonywania samodzielnie odpowiedniego przemysłu rękodzielniczego :

1. dla tokarstwa:

świadectwo szkół zawodowych dla przemysłu drzewnego: w Kra-

likaeh (Grulicli), Taehowie (Tachau), Rivie, Międzyrzeczu woło-

skiem (WallacMsch-Meseritsch), Zakopanem i Chrudimie, tudzież

oddziałów zawodowych dla przemysłu drzewnego w szkołach

przemysłowych rządowych w Gradcu i Innsbrueku i szkoły zawodowej teehniczno-przemysłowej we Lwowie ;

2.    dla bednarstwa:

świadectwo szkoły zawodowej w Bergreichenstein ;

3.    dla kowalstwa i nożownietwa :

świadectwo szkół zawodowych w Celowcu (Klagenfurt), Kralo-wem Hradcu {Königgrätz), Chomutowie {Komotau) i Steyrze, jako też szkoły zawodowej machińo-technicznej w szkole przemysłowej rządowej w Pradze ;

4.    dla szklarstwa :

świadectwo szkół zawodowych w Borze {Haida) i Kamienne Szenawie (Steinschönau) ;

5.    dla mosiężnictwa i bronzownictwa :

świadectwo szkół zawodowych w Borze, Kamiennej Szenawiej Jabłońeu {Gablonz), jako też szkoły złotniczej w Pradze;

6.    dla złotników i jubilerów:

świadectwo szkoły złotniczej w Pradze i szkoły cyzelowania w szkole teehniczno-przemysłowej muzeum austryackiego sztuk i przemysłu w Wiedniu ;

7.    dla zdunów :

świadectwo szkół zawodowych w Cieplicach, Deezynie {Tetschen), Znajmie i szkoły zawodowej sztuk i rzemiosł w szkole przemysłowej rządowej w Gradcu ;

8.    dla kotlarstwa :

świadectwo szkół zawodowych w Celowcu i Chomutowie, jako-też szkoły zawodowej machino-technicznej w szkole przemysłowej rządowej w Pradze ;

9.    dla ślusarstwa:

świadectwo szkół zawodowych w Celowcu, Królowem Hradcu i Chomutowie , jakoteź szkoły zawodowej machino-technicznej w szkole przemysłowej rządowej w Pradze ;

10.    dla stolarstwa:

świadectwo szkół zawodowych w Kralikach, Halleinie, Hallszta-dzie, Kinźbergu {Königsberg), Marianie, Belaku {Villach), Międzyrzeczu wołoskiem, Wolarach {Wallern), Wolfsbergu, Zakopanem, Chrudimie, Rivie, Brueku n. Mur., jako też szkół zawodowych dla przemysłu drzewnego w szkołach przemysłowych rządowych w Gradcu, Salzburgu i Innsbrueku i szkoły zawodowej teehniczno-przemysłowej we Lwowie, nakoniee świadectwo niższej szkoły zawodowej z kursów wyłącznych dla stolarstwa sprzętowego, meblowego i budowlanego w muzeum technologi-ezno-przemysłowem w Wiedniu ;

11.    dla zegarmistrzostwa:

świadectwo szkoły zawodowej w Karlsteinie ;

Część II. Dział A.

12. dla stelmachów:

świadectwo szkoły zawodowej w Bergreicbensteinie. Rozporządzenie niniejsze nabywa mocy jednocześnie z ustawą przemysłową.

Przepisy wykonawcze do niniejszego rozporządzenia wyda Minister wyznań i oświecenia. (Rozp. Min. handlu z 17 Września 1883 dz u. p. Nr. 150).

Aby w przypadkach, zasługujących na szczególne uwzględnienie, umożliwić przejście z jednego przemysłu do innego jemu pokrewnego, lub równoczesne wykonywanie tak pokrewnych sobie przemysłów, upoważnioną jest polityczna Władza krajowa do uwolnienia posiadaczy rękodzielniczego przemysłu od składania dowodu uzdolnienia, wymaganego w 1 ustępie niniejszego paragrafu, po wysłuchaniu dotyczących stowarzyszeń; gdyby zaś dla tegoż przemysłu nie było stowarzyszenia, po wysłuchaniu Izby handlowo-przemysłowej.

Polityczna Władza krajowa jest również upoważnioną, po wysłuchaniu stowarzyszenia, uwalniać wyjątkowo od przedłożenia świadectwa nauki.

Dla rozpoczęcia przemysłu rękodzielniczego, którym pospolicie trudnią się niewiasty, może zgłaszająca samodzielne jego prowadzenie innym także sposobem, wykazać swoje uzdolnienie. W jaki sposób dowód ten ma być złożonym, pozostawia się swobodnemu ocenieniu Władzy przemysłowej. § 15. Następujące rodzaje przemysłu są konsensowe :

1.    Wszelki przemysł, któreg-o przedmiotem jest rozmna

żanie sposobem mechanicznym lub chemicznym utworów literackich lub artystycznych, albo handel onemi (drukarnie, miedziorytnie, stalorytnie, drzeworytnie, litografie i im podobne, wraz z prasami amerykań-skiemi i t. d., dalej księgarnie wraz z antykwarniami, handlami dzieł sztuki i nut) ;

2.    przedsiębiorstwo wypożyczania takich utworów i czytelni;

3.    przedsiębiorstwa peryodycznego przewozu osób;

4.    przemysł tych, którzy w miejscach publicznych trzy

mają środki przewozu osób w pogotowiu do powszechnego użytku, lub nastręczają swoje osobiste usługi (posłańcy, tragarze i im podobni);

5.    flisactwo na wodach śródziemnych;

Starający się o konsens na flisactwo, to jest osoby, które chcą trudnić się prowadzeniem statków żaglowych lub wiosłowych na wodach śródziemnych jako przemysłem, udowodnić winni, iż posiadają potrzebne praktyczne wiadomości i przymioty.

O ile dla niektórych wód istnieją osobne przepisy, onychże trzymać się należy w tej mierze. (Rozp. min han. z 17 Września 1883 dz. u. p. N. 151).

6.    budownictwo, studniarstwo, murarstwo, kamieniarstwo i

ciesielstwo ;

7.    kominiarstwo ;

Starający się o konsens na kominiarstwo, udowodnić winni Władzy przemysłowej złożeniem świadectwa nauki, że wyuczyli się należycie swego przemysłu a złożeniem świadectwa pracy, że przez rzeczywistą pracę w tym przemyśle nabyli praktyczne uzdolnienie. (Rozp. min. han. z 17 Wrześ. 1883 dz. u. p. N. 151).

8.    przemysł czyszczenia kanałów;

Starający się o konsens na kanalarstwo, udowodnić winien Władzy przemysłowej złożeniem świadectwa, że przez rzeczywistą pracę w swoim przemyśle nabyli praktyczne uzdolnienie, (Rozp. min handlu z 17 Września 1883 dz. u. p. N. 151).

9.    przemysł oprawczy ;

10.    wyrób i sprzedaż broni i amunicyi;

Starający się o konsens do wyrobu i sprzedaży broni i amunicyi, udowodnić winni Władzy przemysłowej dostateczne zawodowe uzdolnienie, oparte na znajomości rzeczy, nabytej w szkołach zawodowych lub przez praktyczną pracę w przemyśle, a to złożeniem świadectwa odpowiedniej szkoły zawodowej lub świadectwa pracy.

O ile się rozchodzi o konsens do wyrabiania i sprzedaży broni palnej, starający się, który na dowód uzdolnienia nie składa świadectwa odpowiedniej szkoły zawodowej, winien mimoto złożeniem świadectwa nauki udowodnić, że wyuczył się należycie swego przemysłu (Rozp. min. handlu z 17 Września 1883 dz. u. p. N. 151).

11.    wyrób i sprzedaż materyałów pyroteehnicznych, przed

miotów pyrotechnioznych i przetworów wybuchowych wszelkiego rodzaju;

Starający się o konsens do przemysłu wyrabiania i sprzedaży meteryałów pyroteehnicznych i przedmiotów pyrotechni-eznych, winni wykazać Władzy przemysłowej potrzebną znajomość pyrotechniki przez udowodnienie poprzedniej pracy

Część II. Dział. A.

w tym przemyśle lub nabycia wiadomości chemiezno-techni-cznyeh swego zawodu.

Starający się o konsens do wyrobu przetworów wybuchowych, udowodnić mają szczególne uzdolnienie, stosownie do rozporządzenia ministeryalnego z dnia 2 Lipca 1877, Dz. u. p. N. 68. (Eozp. min. han. z 17 Wrz. 1883 dz. u. p. N. 151).

12.    tandeciarstwo ;

13.    przemysł zastawniczy;

14.    wyrób trucizn i przyrządzanie materyałów i przetworów,

przeznaczonych do użytku lekarskiego, jakoteź sprzedaż obydwu tych przedmiotów, o ile nie jest zastrzeżona wyłącznie aptekarzom ; tudzież wyrób i sprzedaż sztucznych wód mineralnych;

Starający się o konsens do wyrobu trucizn, do przyrządzania materyałów i przetworów, przeznaczonych na użytek lekarski, jakoteż do wyrobu wód lekarskich sztucznych, winni udowodnić, że w zakładzie naukowym technicznym albo w instytucie chemicznym, nabyli wiadomości z chemii, potrzebnych do wykonywania zamierzonego przemysłu a przez pracę najmniej dwuletnią w laboratoryum chemicznem lub w zakładzie przemysłowym, który zajmuje się wytwarzaniem tego samego przedmiotu, przyswoili sobie potrzebną do tego biegłość.

Starający się o konsens do sprzedawania trucizn, wymienionych w § 1 rozporządzenia ministeryalnego z dnia 21 Kwietnia 1876 (Dz. u. p. N. 60), udowodnić mają potrzebne uzdolnienie szczególne, stosownie do § 2 rzeczonego rozporządzenia.

Od starających się o konsens do sprzedawania materyałów i przetworów wyrabianych do celów lekarskich, tudzież do sprzedawania wód lekarskich sztucznych, o ile sprzedaż tych wyrobów nie jest zastrzeżona aptekarzom, nie będzie wymagany dowód szczególnego uzdolnienia. (Kozp. min. han. z 17 Września 1883 dz. u. p. N. 151).

15.    przemysł gospodni i szynkarski, wraz z wyszynkiem i

drobną sprzedażą napojów wyskokowych pędzonych, uregulowanym osobną ustawą. (Ustawa z dnia 23 Czerwca 1881, Dz. u. p. N. 62) ;

16.    przemysłowy wyrób, sprzedaż i wyszynk win sztucznych

i półwin. (Ustawa z dnia 21 Czerwca 1880, Dz. u. p. N. 120 i rozporządzenie ministeryalne z d. 16 Września 1880, Dz. u. p. N. 121);

17.    zakładanie rur do gazu, urządzanie oświetlania i zakła

danie wodociągów ;

Starający się o konsens do zakładania rur do gazu, urządzeń do oświetlania i wodociągów, to jest o uzyskanie konsensu na instalatorów gazociągów i wodociągów, winni udowodnić:

1.    że wyuczyli się mechaniki, ślusarstwa albo blaeharstwa i

2.    że przez cztery lata zajmowali się pracami instalaeyjnemi w zakresie swego zawodu.

Gdy jednak ubiegający się mogą udowodnić potrzebne wykształcenie techniczno naukowe, dostatecznem jest udowodnienie, że przez dwa lata pracowali praktycznie w tym właśnie przemyśle instalacyjnym.

Pod względem dowodu szczególnego uzdolnienia do urządzania w sposobie przemysłu oświetlania za pomocą elektryczności, obowiązuje rozporządzenie ministeryalne z dnia 25 Maja 1883 Dz. u. p. N. 41. (Rozp. min. han. zl7Wrz, 1883 dz.u. p. N. 151).

18.    wyrób i naprawa kotłów parowych;

Kto chce trudnić się osobiście wyrobem i reparaeyą kotłów parowych, lub objąć kierownictwo tego przemysłu, winien udowodnić Władzy przemysłowej świadectwem szkoły zawodowej technicznej, że nabył odpowiednich wiadomości mechaniczno-teehnicznyeh, jako też, że już pracował w tym przemyśle. (Rozp. min. handlu z 17 Września 1883 dz. u. p. N. 151).

19.    wyrób kart do gry;

20.    kucie koni (konowalstwo) ;

Starający się o konsens do trudnienia się konowalstwem, jako przemysłem, winni złożyć dowód szczególnego uzdolnienia, stosownie do rozporządzenia ministeryalnego z dnia 12 Czerwca 1874, Dz. u. p. Nr. 100. (Rozp. min. han. z 17 Września 1883 dz. u. p. N. 151).

21.    przemysł tępienia szczurów, myszy, owadów szkodliwych

i t. p. środkami, zawierającemi trucizny.

Kandydaci do przemysłu tępienia szczurów, myszy, szkodliwych owadów i t. p. środkami zawierającemi trucizny, winni udowodnić Władzy przemysłowej potrzebną znajomość rzeczy.

Rozporządzenie niniejsze nabywa mocy jednocześnie z ustawą z dnia 15 Marca 1883, Dz. u. p. Nr. 39. (Rozp. Min. handlu z 17. Września 1883 dz. u. p. N. 151).

§ 16. Przemysł gospodni i szynkarski dzieli się na

następujące uprawnienia:

a)    przyjmowanie obcych w gospodę;

b)    wydawanie potraw;

Część II. Dział A.

cj wyszynk piwa, wina i wina owocowego ; d) wyszynk i drobna sprzedaż (Kleinverschleus) napojów wyskokowych pędzonych ; ej wyszynk wina sztucznego i półwina ; fj podawanie kawy, herbaty, czokolady, innych napojów ciepłych, tudzież chłodników;

g) utrzymywanie gier dozwolonych.

Uprawnienia te mogą być nadawane każde z osobna, lub w związku ze sobą, zawsze jednak należy je w każdem nadaniu wyraźnie wymienić.

(Patrz orzeez. Tr. admin, z 20 Kwietnia 1883 L. 2416 N. 1738 str. 238 Zb. ust. adm.).

§ 17. Za wyszynk uważa się podawanie napojów gościom siedzącym i stojącym, albo poza dom w niezamknię-tych naczyniach. Uprawnieni do szynkowania mają także prawo zwykłego handlu dotyczącemi napojami.

§ 18. Uzyskanie konsensu na jedno z uprawnień, w § 16 wymienionych, zawisło obok zadośćuczynienia warunkom ogólnym do samodzielnego prowadzenia przemysłu, także i od wykazania, że ubiegający się zasługuje na zaufanie i jest nieposzlakowanym.

Konsensu należy bezwarunkowo odmówić, jeżeli przeciwko ubiegającemu się lub przeciwko członkom rodziny, z które mi żyje w związku rodzinnym, zachodzą okoliczności usprawiedliwiające przypuszczenie, że przemysł byłby nadużywany przez popieranie gier zakazanych, ukrywania rzeczy nieprawnie nabytych, nieobyezajności lub opilstwa.

Nadając konsens potrzeba zważać na potrzebę ludności, dalej na stósowność lokalu, w którym ów przemysł ma być prowadzony, na drogę, ulicę lub ulać, przy których lokal się znajduje, jako też na możliwość nadzoru policyjnego.

Przed nadaniem konsensu, Władza przemysłowa winna wysłuchać gminę siedziby przedsiębiorstwa, jako też rządową Władzę policyjną, jeżeli jest w miejscu.

Jeżeli się rozchodzi o założenie hotelu dla przyjmowania obcych w większych miastach i w zdrojowiskach, należy

stósownie do okoliczności pominąć pytanie co do potrzeby ludności, o ile zaś rozchodzi się o założenie gospody w górach dla wygody i zachęcenia turystów, można także pominąć pytanie co do możliwości nadzoru policyjnego.

Grdyby pomimo zarzutów gminy zezwolono na wykonywanie jednego z uprawnień w § 16 wzmiankowanych, natenczas, jeżeli tego pozwolenia nie udzieliła Władza przemysłowa gminy, własny statut posiadającej, służy gminie prawo odwołania się do wyższej Władzy w przeciągu dni 14 po zawiadomieniu, a to ze skutkiem odraczającym.

Przeciwko dwom równobrzmiącym orzeczeniom, o ile rozchodzi się o nadanie lub odmówienie konsensu na jedno z praw w § 16 wymienionych, tylko gminie wolno się dalej odwołać.

§ 19. Jedna i ta sama osoba, w jednej i tej samej miejscowości, może uzyskać, wziąć w dzierżawę lub objąć jako zastępca tylko jeden konsens do trudnienia się wyszynkiem,. albo drobną sprzedażą napojów wyskokowych pędzonych (§ 16 dj; a do trudnienia się innym przemysłem go-spodnym lub szynkarskim z pomiędzy wyszczególnionych w § 16 co najwięcej dwa konsensa.

Przemysł gospodni i szynkarski winien posiadacz konsensu w regule prowadzić osobiście.

Na prowadzenie przemysłu przez zastępcę lub wydzierżawienie go, pozwalać będzie Władza przymysłowa tylko z ważnych powodów.

Za prowadzenie takiego przemysłu przez zastępcę lub dzierżawcę bez poprzedniego pozwolenia Władzy przemysłowej, karać będzie taż Władza tak posiadacza konsensu, jak zastępcę lub dzierżawcę, według przepisów o przekroczeniach i karach w ósmym rozdziale ustawy przemysłowej zawartych.

§ 20. Przeniesienie przemysłu gospodnego i szynkarskiego w § 16 cj, dj, ej, wyliczonego, tudzież kawiarń do innego lokalu w tem samem miejscu, nie wymaga wprawdzie uzyskania nowego konsensu, lecz należy otrzymać na to pozwolenie Władzy przemysłowej (§ 39, ustęp 3), która

Część IL Dział A.

winna zważać na stósowność lokalu, gdzie ów przemysł ma być prowadzony, na drogę, ulicę, plac, przy którym lokal ten się znajduje, jakoteż na możliwość nadzoru policyjnego.

Przed udzieleniem pozwolenia na przeniesienie przemysłu gospodnego i szynkarskiego, winna Władza przemysłowa zasięgnąć zdania gminy siedziby przedsiębiorstwa, oraz rządowej Władzy policyjnej , jeżeli się w miejscu znajduje.

G-dyby nomimo sprzeciwiania się gminy, Władza przemysłowa pozwoliła na przeniesienie takiego przemysłu do innego lokalu, natenczas, jeżeli pozwolenia tego nie dała Władza przemysłowa gminy, posiadającej własny statut, służy gminie prawo odwołania się ze skutkiem odraczającym do wyższej Władzy w przeciągu dni 14 od otrzymania zawiadomienia.

Przeciwko dwom równobrzmiącym orzeczeniom, o ile rozchodzi się o pozwolenie lub odmówienie pozwolenia na przeniesienie przemysłu gospodnego i szynkarskiego do innego lokalu, tylko gminie służy prawo dalszego odwołania się.

§ 21. Przemysł w ustępie 1 § 15 wymieniony wolno zaprowadzać w regule tylko w tych miejscach, w których Władza polityczna powiatowa lub rządowa Władza policyjna ma swoją siedzibę.

Przepis ten nie rozciąga się jednak do handlu, ograniczającego się wyłącznie na książki szkolne i do nabożeństwa, kalendarze i obrazki świętych, tudzież druki do celów przemysłowych, jak ogłoszenia, cenniki i tp.

Starający się o konsens do jednego z rodzajów przemysłu w § 15 ustawy z dnia 15 Marca 1883 (dz. ust. państ. N. 39) pod 1 i 2 wymienionych, udowodnić muszą Władzy przemysłowej, iż mają wykształcenie ogólne, do wykonywania przemysłu wystarczające, o ile zaś rozchodzi się o przemysł, którego przedmiotem jest rozmnożenie utworów literackich lub artystycznych sposobem mechanicznym lub chemicznym, także dostateczne uzdolnienie zawodowe, a to przez dołączenie świadectwa pracy kilkuletniej w tej właśnie gałęzi przemysłu. Ten ostatni dowód można zastąpić złożeniem świadectwa, potwierdzającego ukończenie z dobrym skutkiem kursów w odpowiednim zakładzie przemysłowo-naukowym. (Rozp. min. handlu z dnia 17 Września 1883 r. dz. ust. państ. N. 151).

§ 22. Kto chce prowadzić przemysł wymagający kon-sensu, winien prosić o konsens, dowodząc, że zadośćuczynił wymogom ustawy. Przed otrzymaniem konsensu nie wolno rozpoczynać przemysłu.

§ 23. Do rozpoczęcia przemysłu konsensowego potrzeba oprócz zadośćuczynienia warunkom przepisanym co do samoistnego prowadzenia wszelkiego w ogóle przemysłu (§§ 2 do 10), zasługiwać jeszcze na zaufanie w dotyczącym przemyśle, a co do przemysłu wymienionego w § 15 ustępu 1, 2, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 14, 17, 18, 20 i 21 posiadać szczególne uzdolnienie.

W jaki sposób uzdolnienie ma być udowodnione, posta-nowionem będzie w drodze rozporządzenia.

To rozporządzenie wydało Ministerstwo handlu w porozumieniu z Ministerstwem spraw wewnętrznych dnia 17 Września 1883 r. (dz. ust państ. N. 151), które umieszczono przy § 14 ustawy przemysło-Zb. ust. adm. str. 1243 i następ ).

Dla przemysłu budowniczego ustanowi osobna ustawa zasady ogólne, według których postępować się będzie przy udowodnieniu szczególnego uzdolnienia do rozpoczęcia jednego z wymienionych w § 15, ustęp 6, przemysłów budowniczych jakoteż oznaczy zakres uprawnienia szczegółowych kategoryj budownictwa.

Patrz rozp. ces. z dnia 16 Września 1883 r. dz. ust. państ. N. 147 przy § 23 w dodatku rozporządzeń pod c. według którego postanowienia § 23 ustawy przemysłowej z dnia 20 Grudnia 1859 r. i rozp. min. z dnia 20 Lutego 1875 r. (dz. ust. państ. N. 16.) nadal obowiązują.

Nadając konsens na przemysł, wymieniony w § 15 ustęp 1, 2, 3, 4, 7, 9, 12, 13, 15 i 16, trzeba " nadto mieć wzgląd na stósunki miejscowe ; w ogólności zaś zezwolenie na przemysł w § 15 wymieniony zawisło od tego, aby ze stanowiska policyi bezpieczeństwa, obyczajności, zdrowia, ogniowej lub komunikacyjnej , prowadzenie zamierzonego przemysłu żadnym nie podlegało przeszkodom.

80

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział A.

§ 24. Minister handlu zostaje upoważnionym, aby w porozumieniu z Ministrem spraw wewnętrznych, dotyczą-cemi Izbami handlowo-przemysłowemi, jakoteż stowarzyszeniami, w drodze rozporządżenia, poddał jeszcze niektóre inne rodzaje przemysłu oprócz wymienionych w niniejszym rozdziale, we wszystkich lub w pewnych powiatach, obowiązkowi posiadania konsensu i przepisał warunki uzyskania tegoż, jednakże w tym wypadku, gdyby doświadczenie, z uwagi na względy publiczne, wykazało potrzebę takiego zarządzenia.

W takiż sam sposób niektóre obecnie konsensowe rodzaje przemysłu, mogą być uwolnione od warunku uzyskania konsensu, jeżeli zmienione stósunki na to zezwolą, również można będzie zarządzić, ażeby w miejscach, gdzie dla korzyści obrotu do niektórych czynności i posług, szczególnego zaufania publicznego wymagających, pewne osoby zostały przez Władze ustanowione i zobowiązane, wszystkie inne osoby wyłączone były od wykonywania tych samych czynności.

Rozdział III.

§ 25. Potwierdzenie na otwarcie zakładu przemysłowego jest potrzebne we wszystkich tych rodzajach przemysłu, w których do wykonywania właściwych prac używane są umyślnie założone ogniska, lub machiny parowe, wszelkie inne motory lub przyrządy wodne, albo które mogłyby być niebezpiecznemi lub uciążliwemi dla sąsiedztwa z powodu wpływów zdrowiu szkodliwych, sposobu wytwarzania grożącego niebezpieczeństwem, nieprzyjemnej woni lub sprawiania nadzwyczajnego łoskotu. Przed uzyskaniem pozwolenia zakładów takich nie wolno urządzać.

§ 26. We wszystkich takich zakładach przemysłowych, o ile nie należą do tych, z któremi postąpić się ma według § 27, zbadać powinna Władza w najkrótszy sposób wszystkie spostrzeżone niedogodności i przepisać warunki i ograniczenia co do urządzenia zakładu, jakie się potrze-bnemi okażą, bacząc przedewszystkiem na to, aby takie zakłady przemysłowe nie były żadną przeszkodą dla kościo-

łów, szkół, szpitali, tudzież innych zakładów publicznych i budynków, i aby już samo urządzenie pracowni nie wystawiało na niebezpieczeństwo życia i zdrowia osób w niej zatrudnionych.

§ 27. Potwierdzenie zakładów następujących, wyda-nem być może tylko na zasadzie postępowania w następujących paragrafach przepisanego :

1.    oprawiska ;

2.    zakłady do wyrobu materyałów pyrotechnicznyeh, przedmiotów pyrotechnicznych i wyrobów wybuchowych ;

3.    zakłady do czyszczenia szczeci, włosienia i pierza ;

4.    warzelnie sinku (Blutlaugensiedereien);

5.    fabryki towarów chemicznych ;

6.    fabryki cementu ;

7.    fabryki nawozów sztucznych (pudrety, soli moczowej itp.),

8.    rękodzielnie strun jelitowych ;

9.    destylarnie olejów kopalinnych ;

10.    fabryki tektury i pilśni do pokrywania dachów;

11.    zakłady wyrobu i czyszczenia strun jelitowych ;

12.    warzelnie pokostu i terpentyny ;

13.    suszarnie lnu i konopi ;

14.    warzelnie jelit ;

15.    młyny do złota i srebra (Gold u. Silber hr ätzmühlen) \

16.    huty szklanne ;

17.    garbarnie i składy skór i błamów surowych;

18.    fabryki guzików rogowych ;

19.    suszarnie siarczane chmielu (Hopfenscbwefeldarren) ;

20.    zakłady do napawania drzewa (Ho/zimprägniran-stalten) ;

21.    odlewarnie świec ;

22.    bielarnie kości ;

23.    warzelnie kości;

24.    stępy i młyny do kości;

25.    piece do palenia kości, fabryki spodium ;

26.    fabryki kotłów ;

27.    warzelnie kleju ;

Część II. Dział A.

28.    zakłady do wyrobu i przechowywania gazu świetlnego ;

29.    szmelcownie, huty i kuźnice, o ile upoważnienie do ich założenia nie opiera się już na nadaniu górniczem ;

30.    fabryki maszyn ;

31.    fabryki oleju, pokostu i lakieru ;

32.    warzelnie smoły, asfaltu i mazi;

33.    papiernie ;

34.    fabryki kwasu solnego ;

35.    fabryki kwasu saletrzanego ;

36.    fabryki salmiaku ;

37.    suszarnie wełny i bawełny ;

38.    fabryki kwasu siarczanego ;

39.    rzeźnie i fabryki albuminu ;

40.    blechy pospieszne (SchnellbleichenJ ;

41.    mydlarnie;

42.    zakłady do amalgamowania źwierciadeł;

43.    kamieniołomy, cegielnie, wapiiiarki, gipsarnie, o ile nie stanowią zatrudnienia ubocznego w rolnictwie, i o ile te ostatnie są założone po za obrębem miejsca, w któ-rem dobywa się surowiec;

44.    topiarnie oleju ;

45.    piece do towarów garncarskich ;

46.    rękodzielnie ceraty ;

47.    fabryki zapałek :

48.    cukrownie, fabryki spirytusu i drożdży prasowanych ;

49.    zakłady wyrobu koksu, o ile mają być założone po za obrębem miejsca wydobywania surowca;

50.    zakłady do wyrobu smoły z węgli kamiennych, o ile mają być założone po za obrębem miejsca wydobywania surowca ;

51.    zakłady do wyrobu smoły drzewnej, o ile mają być założone po za obrębem miejsca wydobywania surowca ;

52.    piece do wypalania sadzy, o ile mają być założone po za obrębem miejsca wydobywania surowca.

Minister handlu zostaje upoważnionym do zmienienia tego wykazu w drodze rozporządzenia w porozumieniu z Mi-

nistrem spraw wewnętrznych i po wysłuchaniu Izb hadlowo-przemysłowych.

§ 28. O potwierdzenie zakładów w § 27 wymienionych, trzeba wnieść podanie do Władzy przemysłowej, dołączając potrzebne opisy i rysunki.

§ 29. Zamierzone założenie przedsiębiorstwa poda Władza do wiadomości powszechnej, przez rozlepienie ogłoszeń w gminie, jakoteż przez osobne uwiadomienie Zwierzchności gminy i znanych sąsiadów, a według okoliczności także przez jednorazowe ogłoszenie w gazecie, zamieszczającej obwieszczenia urzędowe, a zarazem wyznaczy termin do rozprawy komisyjnej w okresie 2 do 4 tygodni, na której, jeżeli tego nie uczyniono już pierwej pisemnie, wszelkie zarzuty wniesionemi być mogą, w przeciwnym bowiem razie udzielonem będzie zezwolenie do urządzenia zakładu, jeżeli jakie przeszkody z urzędu nie zajdą.

Władza ma także zarządzić, aby czynności urzędowe jakie się ze względów policyjno-budowniczych, ogniowych i zdrowotnych, jakoteż w obec ustaw o użytkowaniu wód potrzebnemi okażą, odbywały się ile możności równocześnie z temi, których przedmiotemjest ocenienie możności otwarcia zakładu ze stanowiska policyi przemysłowej.

§ 30. Przy rozprawie komisyjnej zbada Władza z urzędu wszystkie okoliczności rozstrzygające, nawet wtedy, gdyby nie wniesiono przeciw zakładowi żadnych zarzutów, wniesione zaś zarzuty gruntownie rozpozna i starać się będzie ile możności o uchylenie ich zgodnym sposobem.

W orzeczeniu, które wydane być ma jak można najrychlej, wyrazić należy w każdym razie, czy i o ile zamierzony zakład jest pod względem przemysłowo-policyjnym, dopuszczalnym, i czy dla tego potwierdzonym zostaje.

Orzeczenie to w razie potwierdzenia zakładu, zawierać powinno warunki i ograniczenia, tyczące się urządzenia i ruchu, jakoteż takie zarządzenia, jakie okażą się potrzebnemi, aby już samo urządzenie pracowni nie sprzeciwiało się przepisom § 26.

Część II. Dział A.

Gdyby przeciwko przedsiębiorstwu wniesiono zarzuty z tytułów prawa prywatnego, a załatwienie ich zgodnym sposobem nie powiodło się, należy zarzuty te wymienić wyraźnie w zatwierdzeniu i odesłać strony do drogi prawa. Dla Władzy politycznej nie stanowi to powodu do wzbronienia urządzenia zakładu.

Tylko Sąd powołanym jest do orzeczenia na żądanie strony, czy aż do rozsądzenia sporu, urządzenie zakładu, ze stanowiska policyi przemysłowej dopuszczalnego, należy wstrzymać aż do rozsądzenia sporu, albo też czyli i pod ja-kiemi warunkami zakład tymczasowo urządzonym być może (§§ 340, 341, 342 u. c.).

§ 31. Koszta ogłoszenia i postępowania w sprawie zakładów przemysłowych ponosi przedsiębiorca ; do ponoszenia kosztów, które powstały w skutek swawolnych zarzutów, zniewolić należy tego, który z takiemi zarzutami wystąpił.

§ 32. O zmianach w urządzeniu zakładu przemysłowego lub w osobie fabrykacyi, tudzież o znaczniejszem rozszerzeniu fabrykacyi, w skutek których mógłby powstać jeden ze stósunków w § 25 przewidzianych, uwiadomić należy przed ich wykonaniem Władzę przemysłową, która może zaniechać zarządzenia komisyjnej rozprawy, jeżeli się przekona, że zamierzona zmiana lub rozszerzenie nie narazi sąsiadów i gminy w ogólności na nowe albo też na większe szkody, niebezpieczeństwa i uciążliwości od tych, jakie połączone są z istniejącym już zakładem.

Zmiana w osobie posiadacza przemysłu nie pociąga za sobą potrzeby nowego zatwierdzania zakładu przemysłowego.

§ 33. Gdyby ruch zakładu nie rozpoczął się w przeciągu roku od zatwierdzenia go, albo gdyby przerwa w ruchu trwała dłużej niż trzy lata, natenczas gaśnie zatwierdzenie zakładu.

W okolicznościach uwzględnienia godnych można terminy te na prośbę posiadacza zakładu przemysłowego odpowiednio przedłużyć.

Gdyby w skutek klęski elementarnej lub innego przypadku zakład został całkiem zniszczony, natenczas, przed wprowadzeniem go w ruch na nowo, należy się postarać o zatwierdzenie.

§ 34. Orzeczenie Władzy przemysłowej, tyczące się zakładów przemysłowych, jakoteż pytań odnoszących się do zastósowania przepisów poprzedzających paragrafów niniejszego rozdziału, należy wraz z uzasadnieniem udzielić stronom, to jest ubiegającym się, i osobom, które wystąpiły z zarzutami.

Przeciwko temu orzeczeniu służy każdej stronie prawo rekursu do wyższej instancyi, i należy go wnieść na piśmie lub ustnie w przeciągu dni 14 do tej Władzy politycznej, która wydała orzeczenie w pierwszej instancyi.

Rekurs w porę wniesiony ma moc odraczającą.

§ 35. W tych miejscach, w których znajdują się już rzeźnie publiczne dostatecznych rozmiarów, należące do gmin i stowarzyszeń, lub mają być założonemi, zastrzega się Władzy krajowej prawo zakazania na wniosek Reprezentacyi gminy dalszego używania istniejących i zakładania nowych rzeźni prywatnych.

Taryfy opłat, pobierać się mających, winny być potwierdzone przez Władzę krajową.

Rozdział IV.

§ 36. Zakres uprawnienia przemysłowego oceniać się będzie według osnowy karty przemysłowej lub konsensu, przy ścisłem zastósowaniu się do przepisów zawartych w paragrafach poniżej zamieszczonych.

Wątpliwości co do zakresu uprawnień przemysłowych rozstrzyga polityczna Władza krajowa, po zniesieniu się z Izbą handlowo-przemysłową, która znowu winna zasięgnąć zdania właściwego stowarzyszenia.

§ 37. Każdy przemysłowiec ma prawo połączenia wszelkich prac potrzebnych do zupełnego wykończenia swoich wyrobów i utrzymywania potrzebnych do tego pomocników na-

Część II. Dział. A.

wet z innych gałęzi przemysłu. Przez pomocników, o ile się tu rozchodzi o przemysł rękodzielniczy, nie rozumie się uczniów innych rzemiosł.

Ograniczenie do sprzedawania towarów wyłącznie własnego wyrobu jest niedopuszezalnem.

§ 38. Uwiadomienie o rozpoczęciu przemysłu handlowego, nieograniczonego do oznaczonych towarów lub do pewnych kategoryj towarów, obejmuje w sobie prawo do handlu wszystkiemi do wolnego obrotu przypuszczonemi towarami, których sprzedaż nie zawisła od osobnego konsensu.

Uwiadomienie o rozpoczęciu przemysłu handlowego, ograniczonego na oznaczone towary, lub na pewne kategorye towarów, uprawnia do handlu dotyczącemi towarami.

Przemysłowiec handlowy w ściślejszem znaczeniu (§ 1, ustęp 3) zajmować się może rękodzielniczem wyrabianiem lub przetwarzaniem płodów przemysłowych tylko w takim razie, jeżeli uczynił zadość przepisom § 14 o przemyśle rękodzielniczym.

§ 39. Ci, którzy trudnią się przemysłem wolnym lub rękodzielniczym, mogą utrzymywać w gminie swojej siedziby kilka stałych lokali (warsztatów lub sklepów) i przenosić je w obrębie gminy do innej siedziby.

We wszystkich jednak przypadkach tych należy zawiadomić o tem Władzę przemysłową.

Przemysł konsensowy, wymagający stałego zakładu, można przenieść do innej siedziby w tej samej gminie lub w tym samym okręgu przemysłowym tylko po otrzymaniu zezwolenia Władzy przemysłowej.

§ 40. Jeżeli przemysłowcy zamierzają założyć po za obrębem gminy swojej siedziby filie lub składy (do których jednak nie trzeba zaliczać magazynów i innych lokali, służących tylko do przechowywania towarów), muszą uwiadomić o tem tak Władzę przemysłową, w której okręgu mają być założone, jakoteż i tę, w której rejestrze przedsiębiorstwo główne jest zapisane, jeżeli zaś ich przemysł jest konsenso-wym, postarać się u pierwszej z tych Władz o osobny konsens.

Gdyby co do zamierzonego założenia filij lub składów zachodziły okoliczności, które w myśl ustawy niniejszej nie pozwalają na wydanie karty przemysłowej (§ 13) lub kon-sensu (§ 22), powinna Władza zabronić stronie założenia filij lub składów, zawiadamiając zarazem o przeszkodzie.

Oprócz tego, gdy się rozchodzi o nowy zakład przemysłowy, postąpi Władza także według przepisów trzeciego rozdziału.

§ 41. Prowadzący przemysł mogą nawet i po za obrębem gminy swojej siedziby gdziekolwiekbądź dawać w komis przedmioty swego przemysłu innym przemysłowcom, którym wyroby takie utrzymywać wolno, dostarczać ich na zamówienia i zamówione roboty gdziekolwiekbądź wykonywać.

§ 42. W razie potrzeby może atoli polityczna Władza krajowa ze względów bezpieczeństwa, a mianowicie ze względów policyi ogniowej i policyi zdrowia, przy wykonywaniu kominiarstwa i czyszczenia kanałów na wniosek Reprezenta-cyi miast większych, podzielić miasto na okręgi, i podział ten zmienić lub znieść.

Taki podział na okręgi ma ten skutek, że w każdym odgraniczonym okręgu tylko ci przemysłowcy każdej poinie-nionej kategoryi zawód swój wykonywać są uprawnieni, którzy w tym okręgu mają swoje siedzibę.

§ 43. Przesiedlenie się do innego okręgu Władzy przemysłowej, uważanem być ma przy każdym przemyśle za założenie nowego przemysłu, mimo tego jednak dowód biegłości zawodowej przepisany dla niektórych rodzajów przemysłów, nie będzie na nowo żądanym.

§ 44. Każdy przemysłowiec obowiązany jest do odpowiedniego zewnętrznego zaznaczenia miejsca, na którem zawód swój stale wykonywa, albo też mieszkania swojego; i uprawnionym jest do posługiwania się wszelkiego rodzaju ogłoszeniami.

§ 45. Obowiązek oznajmienia firmy celem zapisania jej w rejestrze handlowym, określają przepisy ustawy handlowej i niniejsza ustawa wcale go nie narusza.

Część II. Dział A.

§ 46. Żaden przemysłowiec nie ma prawa przywłaszczać sobie bezprawnie nazwiska, firmy, znaku, herbu, albo szczególnej oznaki innego krajowego przemysłowca lub producenta, do zewnętrznego oznaczenia swego miejsca wykonywania przemysłu lub mieszkania, jakoteż w ogłoszeniach, okólnikach, cennikach, ani też w rzeczony sposób oznaczać fałszywie przedmiotów swego przemysłu za pochodzące z innego przemysłowego zakładu.

Wdzierstwo takie uprawnia poszkodowanego do żądania u właściwej Władzy przemysłowej, aby powstrzymała dalsze używanie bezprawnego oznaczenia, lub aby zabroniła fałszywego ogłaszania.

Poszkodowanego nie pozbawia opieki okoliczność, że w bezprawnem oznaczeniu lub fałszywem ogłoszeniu, nazwisko, firma, herb, szczególne oznaczenie zakładu lub inne miejsce wyrobu, podanemi zostały z takiemi dodatkami opuszczeniami lub zmianami, iż spostrzeżenie ich przy zwyczajnej uwadze jest niemożliwem.

§ 47. Jeżeli które z wdzierstw, w § 46 wymienionych, popełniono świadomie, to sprawca staje się winnym przekroczenia, podlegającego ukaraniu według ustawy przemysłowej.

Rozprawa karna z powodu takiego wdzierstwa wytoczona być może tylko na prośbę poszkodowanego, jeżeli nie zachodzi czyn karygodny, który według powszechnej ustawy karnej, Sądy karne ścigać mają z urzędu, albo jeżeli tenże nie podlega karze porządkowej w myśl artykułu 26, ustęp 2 kodeksu handlowego.

Jeżeli jednak poszkodowany odwoła prośbę swoje o ukaranie jeszcze przed ogłoszeniem orzeczenia Władzy oskarżonemu, natenczas z zastrzeżeniem jego roszczeń do wynagrodzenia na prawie prywatnem opartych, zaniechać należy tak ukarania jak i dalszego dochodzenia, mającego na celu ukaranie.

§ 48. Opieka zapewniona w §§ 46 i 47 przemysłowcom i producenoom krajowym służy także przemysłowcom i producentom obcokrajowym, pod warunkiem wzajemności w do-tyczącem Państwie.

§ 49. Winnym przekroczenia staje się dalej :

1.    Każdy przemysłowiec, który w przypadkach, jakie §fem 46 lub ustawą o ochronie znaczków przemysłowych, określoneini nie zostały, do zewnętrznego oznaczenia swego zakładu lub mieszkania albo do ocechowania wyrobów lub w ogóle w pełnieniu swoich czynności i w podpisie używa cudzego nazwiska, nie będąc do tego uprawnionym przez zaciągnięcie firmy swojej do rejestru handlowego;

2.    każdy przemysłowiec, używający w przypadkach wymienionych pod 1 odznaczeń, jakich nie otrzymał ;

3.    każdy przemysłowiec, który w przypadkach, w ustępie 1 wymienionych, używa napisu, pozwalającego domyślać się istnienia spółki, której w rzeczywistości wcale nie ma ;

4.    każdy przemysłowiec, który nie mając do tego prawa na zasadzie uskutecznionego wpisu firmy swojej do rejestru handlowego, używa w przypadkach, w ustępie 1 wspomnianych, nie zupełnego swego imienia i nazwiska ;

5.    każdy przemysłowiec, który w przypadkach, w ustępie 1 wspomnianych, jeżeli z innymi jest w spółce, używa oznaczenia, zawierającego nietylko nazwiska spólników, lecz nadto dodatek nadmieniający o istnieniu spółki, mimo że po myśli kodeksu handlowego nie jest uprawnionym do używania tego rodzaju firmy.

§ 50. Jeżeli jeden z czynów, w §§ 46 -49 wymienionych, podlega karze porządkowej w myśl ustępu 2, artykułu 26 kodeksu handlowego, nie trzeba nakładać osobno kar, przepisanych w § 131, lit. a/ b) i c) ustawy przemysłowej.

Kozsądżenie rozszczeń o wynagrodzenie szkody, zrządzonej przez wdzierstwa i przekroczenia, wymienione w §§ 46 — 49, należy wyłącznie do właściwych Sądów, które orzekać mają według własnego uznania tak o wyrządzeniu szkody jak i jej wysokości.

§. 51. Do drobnej sprzedaży przedmiotów w użyciu co-dziennem najpotrzebniejszych, jakoteż dla kominiarzy, czyścicieli kanałów, oprawców, dla przedsiębiorstw przewozu i dla posługaczy publicznych, ustanowione być mogą taryfy, których przekraczać nie wolno (Maximaltarife).

Część II. Dział A.

Taryfy takie ustanawiać będzie polityczna Władza krajowa na wniosek Reprezentacyi gminy i po wysłuchaniu Izby handlowo-przemysłowej, tudzież stowarzyszeń dotyczących, z uwzględnieniem stósunków miejscowych, i obowiązywać one będą tylko w obrębie gminy, dla której są wydane i do odwołania.

Co do zaprowadzonego w niektórych gminach systemu dzierżawy wyrębu mięsa i pieczenia chleba obowiązują i nadal osobne przepisy.

§ 52. Władza przemysłowa zarządzi, aby dla drobnej sprzedaży przedmiotów codziennego użytku, jakoteż dla gospód i szynków, wreszcie dla przemysłu przewozu i dla posługaczy na widok publiczny wystawioną była taryfa cen tak co do ilości jako też i jakości.

§ 53. Piekarzom, rzeźnikom, kominiarzom, czyścicielom kanałów i przedsiębiorcom przewozu nie wolno wykonywania raz rozpoczętego przemysłu, według upodobania przerywać, lecz obowiązani są na eztery tygodnie przed zamierzonem wstrzymaniem przedsiębiorstwa uwiadomić o tern Władzę przemysłową.

§ 54. W jaki sposób posiadacze tandeciarstwa i zasta-wnictwa utrzymywać mają książki i jakiej poddać się mają kontroli policyjnej co do zakresu i sposobu wykonywania swego przemysłu, postanowione będzie w drodze rozporządzenia.

Przedsiębiorstwo przewozu osób, posługaczy publicznych, kominiarstwo, czyszczenie kanałów, oprawcy, dalej gospody i szynkownie, podlegają policyjno - przemysłowemu uregulowaniu.

Rozgraniczenie praw aptekarzy i materyalistów (Dro-guisten) do sprzedaży towarów aptecznych nastąpi w drodze rozporządzenia.

Eozp. min. spr. wew. z 17 Września 1883 dz. ust. p. N. 152 postanawia co do aptekarzy i handlów materyałów co następuje:

§ 1. Przyrządzanie i sprzedaż lekarstw wszelkiego rodzaju i kształtu według recepty lekarskiej zastrzega się wyłącznie aptekom.

Lekarstw przyrządzonych podług przepisu, którego w aptece nie ma, aby mógł być lekarzom okazanym, lub podług recepty, z której nie można poznać dokładnie • ilości i jakości składników, nie wolno w ogóle nigdzie a więc i w aptekach trzymać na sprzedaż lub sprzedawać.

§ 2. Trzymanie na sprzedaż i sprzedawanie przetworów farmaceutycznych, zrobionych czy to według przepisów, zawartych w austry-aekiej książce aptekarskiej (Pharmaeopoea austriaca), czy według przepisów aptekarskich innych krajów, dozwolone jest tylko aptekom.

Wyjątek od tego zastrzeżenia stanowią tylko środki dyetetyczne i kosmetyczne, jakoteż środki do czyszczenia zębów, o ile nie są mieszaninami lekarskiemi, tudzież naturalne i na wzór naturalnych sztucznie naśladowane wody mineralne, wyroby zdrojowe i bandaże chirurgiczne wszelkiego rodzaju. Sztucznie przyrządzone rozezyny soli mineralnych w wodzie, które według jakości zewnętrznej wydają się wodami mineralnemi naturalnemi, nie będąc ich naśladowaniem, wolno atoli trzymać na sprzedaż i sprzedawać tylko w aptekach.

§ 3. Trzymanie na sprzedaż i sprzedawanie materyałów, tudzież przetworów chemicznych, które używane bywają wyłącznie do celów leczniczych, zastrzeżone jest aptekom.

Przedmioty służące do celów nie tylko leczniczych lecz także i do technicznych, oddane zostają wolnemu obrotowi powszechnemu z zastrzeżeniem dopełnienia warunków ustawą przepisanych.

§ 4. Co się tyczy przedmiotów, w § 3 aptekom zastrzeżonych, upoważnia się atoli Władze polityczne krajowe, aby stosownie do szczególnyoh potrzeb i stosunków okręgu administracyjnego za zezwoleniem Ministerstw spraw wewnętrznych i handlu sporządziły i ogłosiły spisy takich przedmiotów, których trzymanie na sprzedaż i sprzedawanie także w innych przedsiębiorstwach będzie dozwolone.

Zarazem zarządzone zostaną owe środki ostrożności, którym przedmioty oddane swobodnemu powszechnemu obrotowi, podlegają w drobnej sprzedaży ze względów policyjnych lub zdrowotnych.

Od zamieszczenia w tym spisie wyłączone są wszystkie takie przedmioty, których wydawanie z aptek podlega według przepisu szczególnym ostroźnościom lub ograniczeniom lub co do których słusznie obawiać się należy nadużycia lub pomieniania ze środkami gwałtownie działająeemi.

§ 5. Ograniczenia obrotu, przepisane w §§ 2 i 3 odnoszą się do drobnej sprzedaży. Postanowienia te nie będą stosowane do handlu hurtownego między producentami, fabrykantami, kupcami i aptekarzami. Co do obrotu trucizn, materyałów trucizny zawierających i przetworów zdrowiu szkodliwych, zatrzymują w zupełności moc swoje przepisy rozporządzenia z dnia 21 Kwietnia 1876 (Dz. u. p. N. 60).

Część II. Dział А.

§ 6. Wykroczenia przeciwko niniejszemu rozporządzeniu, o ile nie kwalifikują się do ukarania podług ustawy karnej powszechnej lub podług przepisów karnych ustawy przemysłowej, karane będą według rozporządzenia ministeryalnego z dnia 30 Września 1857 (Dz. u. p. N. 198).

§ 7. Z zaprowadzeniem rozporządzenia niniejszego, które nabywa mocy jednocześnie z ustawą z dnia 15 marca 1883 (Dz. u. p. N. 39), tracą moc dotychczasowe przepisy ustawy, rozgraniczające prawa sprzedaży między aptekami a handlami materyałów i fabrykami che-mieznemi.

§ 55. Każdy przemysłowiec może wykonywać przemysł swój także przez zastępcę (zawiadowcę) lub wypuścić go w dzierżawę. Poddzierżawienie przemysłu jest wzbronione.

Zastępca (zawiadowca) lub dzierżawca winien zawsze tak samo jak właściciel przemysłu posiadać uzdolnienie potrzebne do samoistnego prowadzenia dotyczącego przemysłu. Z tego powodu w przemyśle wolnym i rękodzielniczym posiadacz przemysłu donieść ma Władzy przemysłowej o ustanowieniu zastępcy (zawiadowcy) lub dzierżawcy a w przemyśle konsensowym posiadacz przemysłu postarać się winien o pozwolenie Władzy przemysłowej.

Przepis, tyczący się gospód i szynkowni zawiera § 19.

Przepisy niniejszego paragrafu odnoszą się także do właścicieli przemysłu rzeczowego, nie posiadających ustawą przepisanego uzdolnienia do wykonywania go, a chcących wykonywać go przez zastępców (zawiadowców) lub dzierżawców.

§ 56. Po śmierci przemysłowca powinien dziedzic jego lub zapisobierca, jeżeli chce przemysł dalej prowadzić, zgłosić go pod własnem swojem nazwiskiem.

Również potrzebne jest nowe zgłoszenie, jeżeli na mocy aktu pomiędzy źyjącemi zakład przemysłowy przechodzi na inną osobę.

Jeżeli przemysł jest konsensowym, natenczas w obydwu przypadkach potrzeba nowego konsensu.

Tylko na rzecz wdowy, na czas wdowieństwa, lub na rzecz małoletnich dziedziców, póki nie dojdą do pełnoletności wolno prowadzić dalej przemysł konsensowy, lub rękodzieł-niczy na podstawie dawnego konsensn lnb dawnej karty przemysłowej.

Do dalszego prowadzenia przemysłu na rachunek masy podczas postępowania krydalnego lub spadkowego nie potrzeba ani nowego zgłoszenia ani konsensu.

W przypadku tym, równie jak w poprzedzającym, jeżeli natura przemysłu tego wymaga, ustanowić trzeba zastępcę (zawiadowcę) ukwalifikowanego według § 55.

§ 57. Jeżeli wykaże się później, że przemysłowcowi od samego początku brakowało i ciągle jeszcze brakuje jakiego z warunków, prawem wymaganych do samoistnego prowadzenia przemysłu, natenczas można wzbronić mu dalszego prowadzenia przemysłu i odebrać kartę przemysłową a względnie konsens.

W rodzajach przemysłu, wyliczonych w § lo w ustępach 1, 2, 4. 5, 7, 8, 9, 12, 13, 15, i 16, może być konsens odebrany także w tym razie, gdyby przemysłu nie rozpoczęto w przeciągu sześciu miesięcy, a co do przemysłu wymienionego w ustępie 3 § 15, gdyby go nie rozpoczęto w przeciągu dwóch miesięcy po nadaniu konsensu, lub gdyby później przez równie długi przeciąg czasu przerwa w ruchu nastąpiła.

§ 58. Przedsiębiorstwa przemysłowe mogą uzyskać odznaczenie, że im wolno będzie używać orła cesarskiego w godle i pieczęci.

§ 59. Przemysłowcy mają prawo podróżując osobiście lub przez pełnomocników starać się o zamówienia, nie wolno im atoli, z wyjątkiem jarmarków rozwozić towarów na sprzedaż, ale same tylko próbki.

Pod względem zbierania prenumeraty na druki, obowiązują osobno przepisy, zawarte w ustawie drukowej.

Ci podróżnicy handlowi i stali agenci handlowi, którzy z zawodu starają się o zamówienia dla kilku przemysłowców, winni stósownie do § 11 zgłosić tę samoistną gałęź zarobkowania.

Część II. Dział A.

Przypuszczanie komisantów podróżujących dla przedsiębiorstw handlowych i przemysłowych zagranicznych, o ile traktaty międzynarodowe nie zawierają w tej mierze postanowień, urządzone jest osobnym przepisem.

§ 60. Sprzedażą z przenoszeniem się z miejsca na miejsce, oprócz targów, obnoszeniem i sprzedawaniem towarów od domu do domu trudnić się mogą tylko osoby, upoważnione do tego w myśl ustaw o handlu obnośnym.

Ograniczenie to nie odnosi się jednak do sprzedaży przedmiotów codziennej konsumcyi, jak np. mleka, masła, owoców, jarzyn, kwiatów, drzewa i t. p. od domu do domu lub na ulicy.

Władza przemysłowa może także pozwolić przemysłowcom mniejszym w jej okręgu osiadłym, aby dla większej korzyści obnosili swoje wyroby po domach w obrębie gminy.

§ 61. Przemysłowcy mieszkający za granicą, mogą wykonywać w krajach tutejszych na zamówienie takie roboty, do wykonywania których konsens nie jest potrzebny, jeżeli poddanym austryackim służy takież samo prawo w dotyczącym obcym kraju.

Wprowadzenie przedmiotów wyrobionych za granicą i wydawanie ich osobom, które je zamówiły, podlega ograniczeniom ustanowionym w przepisach cłowych.

Rozdział V.

§ 62. Każdy ma prawo przybywać na targ z towarami, któremi obrót handlowy jest dozwolony, a to o ile rodzaj targu przypuszcza handel temi towarami. Takie wszelako towary, których sprzedaż przywiązaną jest do konsensu, może na targu być sprzedawanym, jedynie przez osoby posiadające właściwe konsensa.

§ 63. Kto z objazdu targów samoistny robi przemysł (Fierant, MarJctfahrer), winien go zgłosić w myśl § 13.

§ 64. Cudzoziemcy uważani będą pod względem zwiedzania targów tak jak krajowcy, o ile nie zarządzono wyjątku od tego prawidła, ze względu na stósunki wzajemności.

§ 67. Sprzedaż innych artykułów niż powyższe, na targach tygodniowych, w budach i na straganach, dozwoloną jest prawidłowo tylko przemysłowcom w tej samej gminie mieszkającym na przedmioty ich przemysłu; chyba że po niektórych miejscach już dotychczas przypuszczani bywają na targi zamiejscowi także przemysłowcy z dotyczą-cemi przedmiotami targowemi. • Zresztą tam, gdzieby miejscowi przemysłowcy nie odpowiadali potrzebie zaspokojenia konsumcyi, polityczna Władza krajowa ma prawo zarządzić, aby zamiejscowi także producenci przypuszczani bywali na targi tygodniowe z pomienionemi artykułami.

§ 65. Przedmiotami obrotu targowego na jarmarkach (Messen), tudzież w zdrojowiskach, z niemi podczas pory kapielnej osohnemi rozporządzeniami na równi postawionych, jako też podczas odpustów, są wszystkie te towary, któremi dozwolony jest ruch handlowy, o ile dotyczące przywileje targowe nie ograniczają targów do pewnych wyłącznych przedmiotów, jak np. bydła, wełny, zboża, zabawek i t. d.

§ 66. Przedmiotami handlu na targach tygodniowych są : przedmioty żywności i surowe płody, naczynia gospodarskie i rolnicze, wyroby należące do ubocznych zatrudnień włościan okolicznych i pospolite przedmioty codziennego użycia.

§ 68. Wszyscy zwiedzający targi równych praw używają pod względem handlu przedmiotami targowemi. Zarządzenia, zastrzegające pierwsze godziny targu dla kupujących małe ilości, możliwe są jedynie tylko na targach tygodniowych, i w zastósowaniu do przedmiotów żywności, jeżeli miejscowe zwyczaje i potrzeby za tern przemawiają.

§ 69. Na obrót targowy nie może gmina nakładać żadnych innych opłat, jak tylko te, które stanowią wynagrodzenie za pozwolenie miejsca, za używanie bud i sprzętów, tudzież za inne wydatki połączone z odbywaniem targu. *

§ 70. Każda gmina, w której targi się odbywają, powinna w zakresie powyższych postanowień ułożyć przepisy porządku targowego wraz z taryfą opłat targowych, stósownie do potrzeb miejscowych, a to za potwierdzeniem

81

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

Część IL Dział A.

1266

politycznej Władzy krajowej, przyczem również postanowio-nem być ma, jak dalece wyszynk napojów i sprzedaż potraw ma być dozwoloną na "placu targowym.

§ 71. Osobne przepisy wskazują sposób, w jaki gminy mogą pozyskać prawo odbywania targów, i jakie okoliczności trzeba mieć na względzie udzielając podobnych pozwoleń.

(Bliższe szczegóły o targach podane będą w dziale E).

Rozdział VI.

§ 72. Stósunki prawne między samoistnymi przemysłowcami a ich pomocnikami (czeladź i uczniowie), o ile niniejsza ustawa szczególnych nie zawiera postanowień, oceniać należy według postanowień powszechnego kodeksu cywilnego.

§ 73. Przez pomocników rozumie niniejsza ustawa kupczyków, czeladź i robotników fabrycznych, jako też i robotnice w takim samym stósunku służbowym zostające. Osoby przeznaczone do wyższych usług, jak : kierownicy, mechanicy, faktorzy, rachmistrze, kasyerowie, rysownicy, chemicy, dalej robotnicy i najemnicy, przyjmowani jedynie do podrzędnych i prostych robót, nakoniec osoby, odbywające przy prowadzeniu jakiegobądź przemysłu obowiązki domowej posługi, jak n. p. kelnerzy, parobcy do koni i t. p., nie mogą być uważani za pomocników.

§ 74. Każdy pomocnik opatrzony być winien w potrzebne dokumenta, to jest kupczyki w świadectwa dawniejszych swoich pryncypałów, poświadczone przez zwierzchność, inni zaś pomocnicy w książkę robotniczą. Przedsiębiorcy, którzy przyjmują pomocników bez takich świadectw, podpadają karze i wraz z pomocnikami odpowiedzialni są dawniejszemu służbodawcy za szkody, wynikłe przez samowolne porzucenie przez nich miejsca, stósownie do § 1302 powszechnego kodeksu cywilnego. Dawniejszemu służbodawcy służy prawo żądania powrotu pomocnika, samowolnie służbę opuszczającego.

Każdy odpowiada za szkodę, przez swą nieuwagę zrządzoną, jeżeli uszkodzenie pochodzi z nieuwagi i udział każdego wniemmoźe

bye oznaczonym. Jeżeli zaś szkoda umyślnie wyrządzoną była, lub też udział każdego ze spólników w uszkodzeniu nie da się oznaczyć, natenczas odpowiadają wszyscy za jednego i jeden za wszystkich, jednak ten, który wynagrodził szkodę, ma prawo żądania zwrotu od reszty spólników (1302 ust. eyw.).

§ 75. Sposób użycia pomocnika, jego praca i całe zresztą stanowisko, czas trwania stósunku służbowego, czas próby w danym razie i termin wypowiedzenia, są przedmiotem dobrowolnej umowy. W braku takowej przypuszczać należy, że płaca ma być tygodniową, a termin wypowiedzenia czternastodniowy, pod innemi zaś względami zwyczaj miejscowy służy za prawidło.

§ 76. Pomocnik obowiązany jest w obec służbodawcy do wierności, posłuszeństwa i uszanowania, do zachowywania się przyzwoitego, dotrzymywania godzin roboty wedle umowy lub zwyczaju miejscowego, do wykonywania poleconych sobie robót wedle możności jak najlepiej, trzymania w tajemnicy stósunków przemysłowych służbodawcy, zgodnego postępowania z towarzyszami i domownikami i dobrego obchodzenia się z uczniami, tudzież dziećmi pracu-jącemi pod jego nadzorem. Ma on prawo do żądania umówionej płacy w należytym czasie, do przyzwoitego obchodzenia się z nim, a przy opuszczeniu miejsca do otrzymania świadectwa z prawdą zgodnego.

§ 77. Pomocnikom zakazuje się obchodzić dowolne święta i poniedziałki, pracować bez zezwolenia służbodawcy na własną rękę, lub dla obcych służbodawców, jako też zmawiać się między sobą, aby spólnem odmawianiem roboty lub innemi środkami wymuszać na służbodawcach pewne warunki (§ 481 kod. kar.).    „

§ 78. Stósunek roboczy i służbowy może zostać dla ważnych powodów rozwiązany i przed upływem czasu, wyraźnie lub domniemanie zastrzeżonego, natychmiast bez poprzedniego wypowiedzenia. Szczególniej zaś :

1. Służbodawca ma prawo zerwania umowy,jeżeli czeladnik a) okaże się niezdolnym do służby ; b) jeżeli dopuści się jakiego czynu, który dla uzasadnionych powodów

Część II. Dział A.

pozbawia go pokładanego w nim zaufania, lub jeżeli służbo-dawca dopiero po przyjęciu czeladnika do obowiązków dowie się o takim jego czynie ; c) jeżeli czeladnik bez zezwolenia służbodawcy prowadzi uboczny jaki zarobek, który go odciąga od zatrudnienia w przemyśle ; dj jeżeli się uporczywie wzbrania wypełniać godziwe polecenia służbodawcy, albo stara się podburzać towarzyszów swych, uczniów lub domowników do nieposłuszeństwa, do stawiania oporu służbodawcy, do nieporządnego życia lub niedozwolonych czynów, albo jeżeli ubliży honorowi służbodawcy lub jego przynależnych, albo też, jeżeli się dopuści innego jakiego ważnego, lub też powtarzającego się naruszenia obowiązku; ej jeżeli z własnej winy stanie się niezdolnym do pracy, lub też mimowolna niezdolność do pracy trwa dłużej nad 4 tygodnie; fj jeżeli dłużej nad dni 8 przyaresztowanym będzie.

2. Czeladnik ma szczególne prawo do zerwania umowy: a) jeżeli nie może pracować nadal bez szkody dla zdrowia ; Ъ) jeżeli służbodawca dopuścił się względem niego obelgi czynnej, lub obrazy honoru ; c) jeżeli służbodawca stara się nakłonić go do niemoralnych lub prawu przeciwnych czynów ; d) jeżeli mu niesłusznie zatrzymuje umówioną płacę lub też inne warunki umowy narusza; e) jeżeli upadłość służbodawcy nastąpi, lub jeżeli tenże nie będzie mógł dla innych powodów dać czeladzi swej zatrudnienia i zarobku.

§ 79. Jeżeli służbodawca bez powodów prawem dozwolonych (§ 78) oddala czeladnika przed czasem, lub też z własnej swej winy daje powód do przedwczesnego zerwania stósunku służbowego, naówczas obowiązanym się staje wypłacić czeladnikowi należytość, tudzież umówione lub przez zwyczaj zaprowadzone wynagrodzenie za resztę czasu do wypowiedzenia.

§ 80. Jeżeli czeladnik porzuci swojego służbodaweę bez prawnej przyczyny (§ 78) przedwcześnie, wtedy służbodawca ma prawo zmusić go przez Zwierzchność do powrotu do pracy na czas brakujący i żądać wynagrodzenia doznanej straty. Nadto czeladnik taki ma być stósownie ukarany.

§ 81. Ustanie przedsiębiorstwa lub śmierć czeladnika zrywają same przez się stósunek służbowy. Wszelako w razie dobrowolnego zamknięcia przedsiębiorstwa lub rozpuszczenia czeladzi z winy albo przypadku, przez służbodawcę spowodowanego, czeladnik ma prawo domagać się wynagrodzenia za ubytek terminu wypowiedzenia.

§ 82. W większy cb przedsiębiorstwach przemysłowych: w których zazwyczaj więcej niż 20 robotników bez różnicy płci i wieku pracuje w spólnych warsztatach, obowiązują nadto następujące szczególne przepisy :

§ 83. Prowadzonym będzie spis szczegółowy wszystkich osób zatrudnionych w przedsiębiorstwie, z wymienieniem imion i nazwisk, wieku, miejsca urodzenia, rodzaju zatrudnienia tudzież płacy i spis taki ma być Władzy na każde żądanie okazany.

§ 84. W warsztatach musi być wywieszonym regulamin służby i zawierać w sobie w szczególności następujące przepisy : a) co do różnych klas osób zatrudnionych w warsztacie i ich obowiązków roboczych, osobliwie co do zatrudnienia kobiet i dzieci, mając na względzie ich siły fizyczne a dla tych ostatnich także przepisaną naukę szkolną; b) co do godzin roboczych; c) co do czasu obrachunku i wypłaty wynagrodzenia; d) co do praw służących nadzorcom; e) co do postępowania w przypadku choroby lub nieszczęścia ; f) co do odkładania p.ewnej kwoty od płacy, jeżeli takie urządzenie istnieje, i kar za przekroczenie regulaminu ; g) co do terminów wypowiadania i przypadków, w których bezzwłoczne zerwanie stósunku służbowego nastąpić może. Duplikat regulaminu służbowego ma być Władzy przedłożony.

§ 85. Jeżeli ze względu na większą liczbę robotników lub rodzaj ich zatrudnienia, okaże się potrzeba oddzielnego obmyślenia wsparcia robotników w przypadkach choroby lub nieszczęścia, przedsiębiorca obowiązanym jest albo urządzić w swoim zakładzie osobną kasę wsparcia, do której się

Część II. Dział A.

przyczyniają robotnicy, albo też przystąpić do innej już istniejącej podobnej kasy.

§ 86. Dzieci, niedochodzące lat 10, nie mogą być wcale używanemi do roboty w większych zakładach przedsiębiorczych ; dzieci od lat 10 do 12 lat mogą być jedynie użytemi za okazaniem pozwolenia, wydanego przez naczelnika gminy na podanie ojca lub opiekuna i do takich tylko robót, które nie są szkodliwe zdrowiu i nie tamują rozwinięcia sił fizycznych. Pozwolenie może być wtedy tylko wydanem, jeżeli zatrudnienie w zakładzie przedsiębiorczym nie stoi na przeszkodzie odwiedzaniu szkoły pospolitej, lub jeżeli przedsiębiorca urządził osobne szkoły, w których dzieci dostatecznie kształcone być mogą według przepisów Władzy szkolnej.

§ 87. Dzieci niżej lat 14, nie mogą być używane dłużej do pracy nad 10 godzin dziennie; od 14 do 16, dziennie najwyżej godzin 12 i to z odpowiednim podziałem na czas wypoczynku. Do nocnej roboty, to jest po godzinie 9 wieczór i przed 5 rano nie mogą być użyte dzieci nie mające jeszcze lat 16. Wszakże w takich przedsiębiorstwach gdzie dzień i noc robota idzie, a bez czego ruch przedsiębiorczy doznałby szkody, Władza może dozwalać, aby dzieci nie mające jeszcze lat 16, wszelako nie młodsze nad lat 14, mogły być użytemi do zatrudnień w nocy, pod warunkiem jednak stósownej przemiany w robocie dziennej i nocnej. Również w przypadkach nadzwyczajnej potrzeby, Władza może dozwolić chwilowego przedłużenia czasu roboczego o 2 godziny dla robotników, nie mających jeszcze lat 16, wszelako na czas co najwięcej czterotygodniowy.

§ 88. Za ucznia uważany jest, kto do samoistnego przemysłowca wstępuje w obowiązek dla praktycznego wyuczenia się przemysłu.

§ 89. Przemysłowiec, aby mógł trzymać małoletnich uczniów, musi skończyć lat 24, Ci, którzy byli skazani za jaką zbrodnię w ogólności, albo jakie przestępstwo, popełnione z chciwości lub przeciw obyczajności publicznej, jak

1271

Przemysł. — Ustawa przemysłowa,

również ci, którym na zasadzie § 137 odjęto prawo trzymania uczniów, nie mogą ani przyjmować uczniów małoletnich, ani przyjętych poprzednio dłużej trzymać. Władza krajowa polityczna jest wszelako umocowaną w przypadkach, w którychby nie zachodziła obawa jakiego nadużycia lub uszczerbku, udzielać wyjątkowo pozwoleń po zasiągnięciu zdania stowarzyszenia (cechu).

§ 90. Przyjmowanie małoletnich uczniów odbywać się ma na podstawie umowy, określającej warunki przyjęcia i obchodzenia się z uczniami, a w szczególności i czas nauki ; umowa ta, jeżeli pryncypał należy do stowarzyszenia, będzie zawartą przed przełożonym jego, w innym zaś razie przed Naczelnikiem gminy, i u niego ma być przechowywaną.

§ 91. Przyjmując ucznia, można zastrzedz czas próby, w ciągu którego każda z obu stron może dowolnie ustąpić. Czas próby nie może być dłuższym nad dwa miesiąee.

§ 92. Czas trwania nauki, opłata za takową, warunki żywienia, mieszkania i t. p. są przedmiotami dobrowolnej umowy; wszelako nie może być umawiany dłuższy czas nauki nad ten, jaki wedle miejscowego zwyczaju za najdłuższy uchodzi. W braku oddzielnej umowy należy się trzymać miejscowego zwyczaju.

§ 93. Uczeń winien być swojemu pryncypałowi posłusznym, wierDym, przyzwoitym, dotrzymywać tajemnicy i musi zajmować się robotą w przemyśle wedle jego polecenia. Uczeń małoletni podlega karności domowej pryncypała i ma prawo do jego opieki i obrony.

§ 94. W przypadku choroby uczeń, mieszkający w do-mowem kole pryncypała, ma prawo do takiejże samej pomocy, jaką obowiązany jest służbodawca dawać swoim sługom podług praw ogólnych.

§ 95. Pryncypał winien zajmować się wykształceniem przemysłowem swojego ucznia i nie pozbawiać go potrzebnego do tego czasu i sposobności przez używanie go do innych zatrudnień. Ma on nakłaniać małoletniego ucznia do

Część II. Dział A

pracowitości i dobrych obyczajów, do pełnienia obowiązków religijnych, do uczęszczania na prawem przepisaną naukę, a jeżeli w miejscu istnieje szkoła rzemieślnicza dla uczniów, zniewolić do uczęszczania do takowej ; winien wstrzymać się od złego obchodzenia się z nim i bronić go przed takowym ze strony czeladzi i domowników. W razie zachorowania lub zbiegnięcia małoletniego ucznia, jako też w innych ważnych zdarzeniach, które wymagają wdania się rodziców, opiekunów lub innych blizkich osób, powinien ich o tem uwiadomić.

§ 96. Również i stósunek między pryncypałem a uczniem może być dla ważnych powodów przed upływem czasu wyraźnie lub domniemanie zastrzeżonego bezzwłocznie zerwany. Zachodzi to wtedy szczególnie: 1) z e strony pryncypała: a) jeżeli uczeń dopuści się jednego z czynów wymienionych w § 78, punkt 1, lit. b) i d) ; b) jeżeli się niewątpliwie wykaże, że uczeń jest niezdatnym do wyuczenia sie przemysłu ; c) jeżeli uczeń dłużej niż przez 6 tygodni niezdatnym będzie do pracy skutkiem choroby;

d) jeżeli uczeń dłużej niż miesiąc zostawał w aresztach; 2) ze strony ucznia: aj jeżeli pryncypał wielce zaniedbuje obowiązki na siebie przyjęte, lub stara się nakłonić ucznia do nieobyczajnych lub przeciwnych prawu czynów, albo nadużywa prawa domowej karności; bj jeżeli pryncypał dłużej niż przez miesiąc był przyaresztowanym, albo też i przez czas krótszy, jeżeli nie troszczył się o utrzymanie ucznia; c) jeżeli pryncypał usunięty zostanie na czas pewien od przemysłu swego na mocy wyroku karnego ; d) jeżeli pryncypał przenosi się do innej gminy; wtedy wszelako żądanie uwolnienia ucznia musi być uczynione najpóźniej w przeciągu dwóch miesięcy po przesiedleniu się.

§ 97. Za czternastodniowem wypowiedzeniem może uczeń opuścić pryncypała, jeżeli zmienia swój zawód, lub do innego rzemiosła się przenosi; jeżeliby odbycie całego czasu terminowania przeszkodziło mu w korzystaniu z nastręczającej się sposobności zapewnienia sobie utrzymania, albo gdyby go rodzice z powodu zmiany swych stósunków

potrzebowali, aby miał o nich staranie, albo prowadził im gospodarstwo lub ich rzemiosło.

§ 98. Umowa o terminowanie ustaje sama przez się, jeżeli jedna lub druga strona nie jest zdolną dopełnić przyjętych na siebie zobowiązań, jako też przez śmierć pryncy-pała albo ucznia, lub przez zarzucenie rzemiosła ze strony pryncypała.

§ 99. Jeżeli stósunek między pryncypałem a uczniem zostaje zerwany przed upływem czasu wyraźnie lub domniemanie umówionego, lub jeżeli prowadzenie rzemiosła ustaje, wtedy przepisy §§ 79, 80 i 81 wchodzą w zastósowanie.

§ 100. Przy rozwiązaniu tego stósunku, pryncypał wydać ma uczniowi na jego żądanie świadectwo z odbytego czasu nauki, z zachowania się jego w ciągu nauki i z nabytego wykształcenia w przemyśle.

§ 101. Przemysłowiec, który z wiedzą przyjmuje zbiegłego ucznia, podlega karze, i wraz z tym ostatnim odpowiada za szkody wynikłe ze zbiegnięcia ucznia, stósownie do § 1302 powszechnego kodeksu cywilnego. Zbiegły uczeń dostawiony będzie na żądanie pryncypała do nauki i podpadnie stósownej karze, wymierzonej przez niego, lub w miarę okoliczności przez Władzę.

Treść § 1302 podaną była przy § 74.

§ 102. Spory między samoistnymi przemysłowcami a ich czeladzią i uczniami, wypływające ze stósunku służby czeladnej lub nauki, jeżeli podczas trwania swojego, albo przynajmniej przed upływem 30 dni po ich ustaniu wytoczone zostaną, będą, jeżeli przemysłowiec należy do jakiego stowarzyszenia, załatwiane przez przełożeństwo stowarzyszenia, w drodze dobrowolnego pojednania, a w potrzebie przez orzeczenie. Jeżeli przemysłowiec nie należy do żadnego stowarzyszenia, to spory te traktowane będą i rozstrzygane przez Władzę polityczną. Orzeczenia przełożeństwa stowarzyszeń wykonywane będą w drodze administracyjnej. Przeciw takowym służy stronom wolność odwołania się w ciągu dni ośmiu do Władzy politycznej, lecz odwołanie to nie

Część II. Dział A.

wstrzymuje tymczasowego wykonania. Te spory, które po upływie dni 30 po zerwaniu stósunku między pryncy-pałem a czeladzią i* uczniami wniesione będą, należą do za-kresu zwyczajnych Sądów.

§ 102 o tyle według art. IV. ustawy z dnia 15 Marca 1883 r. (dz. ust. państ. N. 39) utracił moc obowiązującą, o ile stowarzyszeniom tym paragrafem Władza sądowa nadaną została.

§ 103. Po przyjęciu, jakoteź oddaleniu czeladnika lub ucznia, należy dopełnić istniejących przepisów p o 1 i-cyjno-meldunkowyeh, a nadto jeżeli służbodawca lub pryncypał należą do jakiego stowarzyszenia, zameldowanie i tam również nastąpić powinno równocześnie.

§ 104. To co w tym rozdziale powiedzianem było o przedsiębiorcach jako służbodawcach, tyczy się również ich zastępców, o ile szczególne postanowienia z samej natury rzeczy nie odnoszą się jedynie do osoby samego przedsiębiorcy.

§ 105. Postanowienia tego działu o tyle tylko stósują się do pomocników i uczniów kupieckich, o ile pod względem stósunku służbowego i terminatorskiego tychże osób ? przepisy prawa handlowego nic innego nie zawierają.

Rozdział VII.

§ 106. Pomiędzy tymi, którzy w jednej lub w sąsiednich gminach trudnią się tym samym lub pokrewnym przemysłem, licząc tu także ich pomocników (czeladników, uczniów,) utrzymać należy istniejący związek spólności a gdyby go jeszcze nie było, Władza przemysłowa ma go zaprowadzić w porozumieniu z Izbą handlowo-przemysłową, która w tej mierze wysłucha interesowanych, chybaby stósunki miejscowe na to nie pozwalały.

Posiadacze przemysłu są członkami, pomocnicy posiadaczy przemysłu w jedno stowarzyszenie zjednoczonych, uczestnikami stowarzyszenia.

W skład jednego stowarzyszenia wchodzić mogą według okoliczności także przemysłowcy i pomocnicy (czeladnicy, uczniowie) z kilku gmin i przemysłu różnorodnego.

§ 107. Kto w okręgu takiego stowarzyszenia prowadzi samoistnie przemysł, dla którego ono istnieje, staje się członkiem stowarzyszenia już przez samo rozpoczęcie przemysłu i winien dopełnić obowiązków, jakie się z tern łączą. Kto prowadzi samoistnie kilka zajęć przemysłowych, różnorodnych, niepołączonych w jedno stowarzyszenie, może w skutek tego należeć do kilku stowarzyszeh.

§ 108. Obowiązek przystąpienia do stowarzyszenia w myśl §§ 106 i 107 nie ciąży na posiadaczach przedsiębiorstw przemysłowych, wykonywanych fabrycznie.

§ 109. Obszar terytoryalny, na który każde stowarzyszenie rozciągać się ma, może być w każdym czasie oznaczonym przez polityczną Władzę krajową w porozumieniu z Izbą handlowo-przemysłową, która znów wysłuchać ma w tym względzie interesowanych.

§ 110. Istniejące korporacye przemysłowe winny zmienić statuta swoje tak, aby odpowiadały przepisom ustawy mniejszej. Nowe ich statuta podlegają zatwierdzeniu Władzy politycznej krajowej.

Nazwy w kraju używane (gremia, cechy i t. p.) można

zatrzymać.

§ 111. Korporacye przemysłowe, istniejące dotychczas oddzielnie, mogą się w większej liczbie złączyć w jedno stowarzyszenie za spólnem porozumieniem się i na mocy orzeczenia Władzy politycznej krajowej, wydanego po wysłuchaniu Izby handlowo-przemysłowej.

Podobnież w tych stowarzyszeniach, które obejmują przemysł różnorodny, mogą osobne kategorye przemysłu za spólnem porozumieniem się lub na własne żądanie wystąpić z dotychczasowego stowarzyszenia i — jeżeliby zdołały uczynić zadość warunkom, do osiągnięcia celów stowarzyszenia potrzebnym, utworzyć stowarzyszenie samoistne.

§ 112. Gdyby co do niektórych gałęzi przemysłu zachodziła wątpliwość, czy mają być przydzielone do stowarzyszenia i do którego, rozstrzygnie Władza o przydzieleniu,

Część II. Dział A

po wysłuchaniu Izby handlowo-przemysłowej a według okoliczności, stowarzyszenia właściwego.

§ 113. Przez zaprowadzenie stowarzyszenia nie może być nikt w rozpoczęciu i wykonywaniu swego przemysłu bardziej ograniczonym, aniżeli to niniejsza ustawa przepisuje.

§ 114. Celem stowarzyszenia jest wyrabiać ducha łączności, utrzymywać i podnosić dobrą sławę swego zawodu pomiędzy członkami i uczestnikami stowarzyszenia, jak niemniej popierać spólne przemysłowe korzyści członków i uczestników przez zakładanie kas zaliczkowych, składów mate-ryałów surowych, domów sprzedaży, przez zaprowadzenie spólnej produkcyi maszynowej lub innych metod wyrobu it.d. W szczególności do nich należy :

a)    staranie się o utrzymanie stósunków prawidłowych między przemysłowcami a ich pomocnikami (czeladzią), zwłaszcza co do koleżeństwa między współpracującymi, tudzież zakładania i utrzymywania gospód stowarzyszenia, jakoteź ustanowienia regulaminu wzajemnego strę-czenia;

b)    piecza o uregulowanie stanowiska uczniów przez wydanie postanowień, Władzy do zatwierdzenia przedstawić się mających;

o zawodowem i religijno-moralnem wykształceniu uczniów ;

o czasie nauki w przemyśle, nie rękodzielniczym, egzaminowaniu uczniów i t. p., jakoteż o czuwaniu nad wykonaniem tych postanowień i potwierdzeniu świadectw uczniów;

o warunkach trzymania uczniów w ogólności, jakoteż co do stósunku tych ostatnich do ilości pomocników w przemyśle;

cj utworzenie wydziału polubownego (§§ 122, 123 i 124) do załatwiania sporów pomiędzy członkami stowarzyszenia a ich pomocnikami, wynikłych ze stósunków pracy, nauki i zapłaty ; tudzież popieranie instytucyi

sądów polubownych do załatwiania sporów między członkami stowarzyszenia. Kilka stowarzyszeń połączyć się może dla utworzenia spólnego sądu polubownego ;

d)    zakładanie lub popieranie zawodowych szkół przemysłowych (szkół zawodowych, warsztatów do nauki itp.) i nadzór nad niemi ;

e)    piecza o chorych pomocników (czeladników) przez założenie kasy dla chorych lub przystąpienie do już istniejącej kasy dla chorych.

f)    piecza o chorych uczniów, o ile w myśl ustawy obowiązek ten nie cięży już na ich majstrze ;

g) coroczne zdawanie sprawy z wszystkich tych wydarzeń w łonie stowarzyszenia, które mogą dać podstawę do ułożenia statystyki przemysłowej.

Oprócz regularnych relacyj, przepisanych pod g), obowiązane są stowarzyszenia dawać Władzom, tudzież Izbom handlowo-przemysłowym na ich żądanie wyjaśnienia i opinie o stósunkach do ich celu się odnoszących i mogą w tym względzie z własnego popędu żądać od tych organów publicznych poparcia swoich celów.

Stowarzyszenia powiatu mogą, dla lepszego przestrzegania swoich interesów tworzyć związki, obejmujące bądź jednorodne i bliskie pokrewne, bądź też różnorodne stowarzyszenia, dobrowolnie do koła przystępujące.

§ 115. Fundusze potrzebne na wydatki stowarzyszeń z wyjątkiem wkładek do kasy dla chorych (§ 121), o ile na ich pokrycie nie wystarczają odsetki z posiadanego majątku, zbierane będą drogą rozkładu na członków stowarzyszenia (§ 106) podług skali statutem ustanowionej i mogą być ściągane w drodze administracyjnej.

Żaden członek lub uczestnik stowarzyszenia nie może być wbrew woli swojej pociągany do spółudziału w przedsiębiorstwach, w ustępie 1 § 114 wymienionych, lub w innych podobnych przedsiębiorstwach na spólny rachunek zakładanych, ani też do spółudziału w tworzeniu i braniu

Część II. Dział A.

w dzierżawę zakładów przemysłowych celem spólnego użytkowania, wyjąwszy, gdyby takie spólne zakłady utworzone lub zaleeone zostały ze względów publicznych.

Corocznie przedstawić należy Władzy przemysłowej zamknięcie rachunków przychodu i rozchodu stowarzyszenia, opatrzone przepisanemi dowodami a podpisane przez starszego i dwóch członków wydziału.

§ 116. Aby ułatwić wzajemne poszukiwanie pracy i robotników (§ 114, «), utrzymywać będą stowarzyszenia każdemu dostępne wykazy, w których zapisywani będą pomocnicy poszukujący roboty i przedsiębiorcy przemysłowi potrzebujący pomocników.

W stowarzyszeniach posiadających własne gospody dla czeladników, utrzymywać należy owe wykazy w lokalach go-spodnych, aby każdy mógł je przeglądać.

§ 117. Sprawy stowarzyszenia załatwia:

a)    zgromadzenie stowarzyszenia ;

b)    starszyzna stowarzyszenia, składająca się z wydziału stowarzyszenia pod przewodnictwem Starszego, tudzież

c)    organa przeznaczone w myśl §§ 121, c—121, li do załatwiania spraw, tyczących się kasy dla chorych;

d)    wydział polubowny.

§ 118. Wszyscy członkowie stowarzyszenia mają w niem prawo głosowania i wybieralności.

Wyłączeni są od prawa głosowania i wybieralności :

a)    przemysłowcy, którzy mocą wyroku Sądu karnego wykluczeni zostali od wybieralności do Eeprezentacyi gminnej, jak długo ten skutek wyroku karnego trwa ;

b)    przemysłowcy, na których majątek ogłoszono konkurs, dopóki trwa przewód upadłości ;

c)    przemysłowcy, którym Władza odebrała uprawnienie, aż do upływu czasu, na który je odebrano ;

d)    przemysłowcy, którzy z powodu niedołężności umysłu lub marnotrawstwa zostają w kurateli.

Tak przemysłowcy jak i pomocnicy (czeladnicy) nie mogą być wybrani do sądu polubownego, jeżeli nie skończyli jeszcze 24 roku życia, pomocnicy (czeladnicy) mają prawo głosowania i wybieralności we wszystkich, innych przypadkach dopiero po skończeniu 18 roku życia.

§ 119. Zgromadzenie stowarzyszenia składa się ze wszystkich członków uprawnionych do głosowania.

Na każde zgromadzenie stowarzyszenia powołanych będzie dwóch a najwięcej sześciu reprezentantów zgromadzenia pomocników, którym służy głos doradczy do przedstawienia życzeń lub zażaleń.

§ 119 a. vNa zgromadzenie stowarzyszenia zwoła przedsiębiorców przemysłowych po raz pierwszy Władza przemysłowa, następnie zaś czynić to będzie Starszy stowarzyszenia, przez zawiadamiania do osoby i oznajmienie, co będzie przedmiotem rozprawy.

Zgromadzenie stowarzyszenia odbywać się ma najmniej raz na rok; zwołać je należy także wtedy, gdy Starszy stowarzyszenia lub wydział uzna tego potrzebę lub gdy czwarta część członków tego zażąda.

W odezwie zwołującej trzeba podać, gdzie i kiedy zgromadzenie ma się odbyć.

O zwołaniu zgromadzenia, przez Starszego stowarzyszenia, uwiadomić należy komisarza dla stowarzyszenia ustanowionego, który czuwać ma nad legalnością postępowania.

Przewodniczącym i kierownikiem zgromadzenia stowarzyszenia będzie na pierwszem zebraniu aż do wyboru Starszego stowarzyszenia, delegat Władzy przemysłowej, następnie zaś Starszy stowarzyszenia lub w razie przeszkody jego zastępca.

Aby zgromadzenie stowarzyszenia wydawać mogło uchwały, potrzebną jest obecność statutami przepisanej liczby członków uprawnionych do głosowania.

Gdy zgromadzenie do wydawania uchwał zdolne, nie przyjdzie do skutku, zwołać należy nowe zgromadzenie, które może uchwalać prawomocnie bez względu na ilość obecnych.

Uchwały zapadają bezwzględną większością głosów.

Część IL Dział A.

§ 1L9 Ъ. Do zakresu działania zgromadzeń stowarzyszenia należą następujące sprawy :

a)    przestrzeganie i roztrząsanie interesów przedsiębiorców przemysłowych do stowarzyszenia należących, o ile popieranie tych interesów należy do celów stowarzyszenia, i powzięcie uchwał w tej mierze ;

b)    wybór starszyzny stowarzyszenia i członków wydziału dla sądu polubownego z grona przedsiębiorców przemysłowych, tudzież wybór członków z grona przedsiębiorców przemysłowych na przełożeństwo, do wydziału nadzorczego i na walne zgromadzenie kasy dla chorych stowarzyszenia ;

c)    sprawdzanie i zatwierdzanie zamkniętych rachunków i preliminarzy rocznych, tyczących się administracyi funduszów stowarzyszenia, jakoteż oznaczanie sumy, która zebrana być ma sposobem rozkładu;

d)    systemizowanie płatnych pomocników;

e)    powzięcie uchwał w przedmiocie zakładania, i zmian organicznych w szkołach w § 114, d wymienionych, tudzież uchwały o przeistoczeniu zakładów dla chorych, już istniejących przy stowarzyszeniach, ale z przepisami ustawy niniejszej niezgodnych, na kasy dla chorych w myśl §§ 121 do 121 h ;

f)    uchwały o czasie nauki i sposobie egzaminowania uczniów ;

g)    uchwały zasadnicze o zakładaniu a względnie przeistaczaniu zakładów stowarzyszenia, dla celów naukowych, roboczych, zapomogowych i ekonomicznych ;

h)    uchwalanie statutu stowarzyszenia i jego zmian, jako-teź w innych ważnych sprawach, które statut wyszczególni ;

i)    rozporządzanie majątkiem stowarzyszenia ; majątek ten jakoteż dochody z niego obracać wolno tylko na cele stowarzyszenia.

Potrzebne projekty przedkłada zgromadzeniu jego Starszy.

§ 119 c. Starszyzna stowarzyszenia składa się ze Starszego stowarzyszenia, jego zastępcy i wydziału stowarzyszenia Członkowie starszyzny stowarzyszenia urzędować mają zwyczajnie trzy lata, po upływie których mogą być ponownie wybrani.

§ 119 d. Starszego stowarzyszenia i jego zastępcę wybierają na zgromadzeniu stowarzyszenia wszyscy obecni członkowie bezwzględną większością głosów. G-dyby większości takiej nie było, ograniczą się wyborcy przy wyborze ściślejszym na te dwie osoby, które otrzymały względnie najwięcej głosów. W razie równości głosów rozstrzyga los^ kto ma być przypuszczony do ściślejszego wyboru lub kto w nim uważany być ma za wybranego.

Wybór Starszego stowarzyszenia podlega zatwierdzeniu

Władzy.

Starszy, lub gdyby zaszła przeszkoda, jego zastępca, reprezentuje stowarzyszenie na zewnątrz, kieruje wszystkiemi jego sprawami i tychże dogląda, tudzież podpisuje wszelkie akta.

W statucie stowarzyszenia przekazane być mogą Starszemu jeszcze inne szczególne sprawy i upoważnienia.

§ 119 e. Wydział stowarzyszenia składać się ma z pewnej ilości przedsiębiorców przemysłowych (wydziałowych) i zastępców z grona przedsiębiorców przemysłowych, którą to ilość na początek Władza, później zaś stowarzyszenie w statucie swoim ustanowi.

Członków wydziału i zastępców wybierać będą na zgromadzeniu stowarzyszenia przedsiębiorcy przemysłowi ze swego grona w taki sposób, aby w stowarzyszeniach, obejmujących różnorodny przemysł, każdy rodzaj przemysłu odpowiednio uwzględnionym został. Wybór odbywa się w myśl § 119 d.

Gdy wybór nie przyjdzie do skutku, wyznaczy Władza odpowiednią ilość przedsiębiorców przemysłowych na członków wydziału, jako też zastępców.

82

Starszy stowarzyszenia zwołuje wydział na posiedzenia i na nich przewodniczy.

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział A.

Statuta określą, o ile pomocnicy (czeladnicy) mogą być reprezentowani w wydziale stowarzyszenia.

§ 119 f. Do zakresu działania Starszyzny stowarzyszenia należą wszystkie te sprawy, które nie zostały zastrzeżone zgromadzeniu stowarzyszenia, ani też poruczone są sądowi polubownemu, lub organom wymienionym w §§ 121 do 121 h.

_§. 120. Pomocnicy (czeladnicy) utworzyć mają zgromadzenie pomocników (czeladników) i wybrać z grona swego przewodniczącego, tudzież członków wydziału w ilości dwóch aż do sześciu na trzy lata.

Czynność zgromadzenia pomocników, jako też jego prawa i obowiązki określone będą w statucie (§ 126), który podlega zatwierdzeniu Władzy.

Wybór przewodniczącego zgromadzenia pomocników podlega zatwierdzeniu Władzy przemysłowej.

Zgromadzenie pomocników, które składać się ma z wszystkich do głosowania uprawnionych pomocników tych przemysłowców, którzy do jednego stowarzyszenia należą, zwoła po raz pierwszy Władza przemysłowa, która może także wydelegować na nie członka Zwierzchności gminnej, później zaś będzie je zwoływał własny przewodniczący na żądanie Starszego stowarzyszenia.

Prawo reprezentowania interesów pomocników (czeladników) należących do stowarzyszenia i uskutecznienia wyborów służy im tylko o tyle, o ile im prawo to przyzna ustawa (§ 119 i 120 a), tudzież statut stowarzyszenia (§ 119 e).

Co do uprawnienia pomocników do głosowania, należy się zastósować do ducha postanowień § 118.

Pomocnicy (czeladnicy) będący już od 6 tygodni bez roboty, nie mogą uczestniczyć w zgromadzeniu pomocników

1    będą pozbawieni powierzonych im funkcyj.

Starszyznie stowarzyszenia służy prawo wydelegowania

2    lub 3 posiadaczy przemysłu na zgromadzenie pomocników do uczestniczenia w niem z głosem doradczym.

O każdem zwołaniu zgromadzenia pomocników trzeba wprzód uwiadomić Starszyznę stowarzyszenia, tudzież Władzę przemysłową, która wydelegować może komisarza urzędowego do przestrzegania legalności postępowania na zgromadzeniu.

§ 120 a. Do zakresu działania zgromadzenia pomocników (§ 120) należy:

aj przestrzeganie i roztrząsanie interesów pomocników (czeladników) do stowarzyszenia należącycb, o ile popieranie tych interesów nie sprzeciwia się celom stowarzyszenia (§ 114);

bj wybór członków sądu polubownego (§ 122) ; przewodniczącego, wydziału nadzorczego a według okoliczności delegatów na walne zgromadzenie kasy chorych z grona pomocników rzemieślniczych (§ 121 f.) ;

c) wybór reprezentantów z grona pomocników przemysłowych do spełniania w zgromadzeniu stowarzyszenia zadań określonych w § 119, ustęp 2; tudzież wybór przewodniczącego i członków wydziału pomocników.

§ 121. Stowarzyszenia obowiązane są zaprowadzić i utrzymywać własne zakłady (kasy dla chorych) do wspomagania pomocników (czeladników) w razie choroby lub przystąpić do istniejącej kasy dla chorych, których statuta winny pod ważniejszemi względami czynić zadość następującym postanowieniom o kasach stowarzyszeń dla chorych.

Do kasy dla chorych płacić mają wkładki przedsiębiorcy przemysłowi i, z wyjątkiem uczniów, wszyscy pomocnicy zatrudnieni u przemysłowców należących do stowarzyszenia.

Wkładka, którą przedsiębiorcy przemysłowi dopłacać mają z własnych funduszów .za każdego pomocnika (czeladnika) nie może wynosić więcej jak połowę wkładek każdego pomocnika (czeladnika).

Wkładka pomocników (czeladników)- nie może wynosić więcej jak trzy od sta ich zarobku.

Zaopatrzenie, które kasa płacić będzie chorym członkom, wynosić ma dla mężczyzn najmniej połowę, dla kobiet

82*

Część II. Dział A.

zaś najmniej trzecią część ich zarobku dziennego. W razie dłuższej choroby zaopatrzenie płaeić trzeba przynajmniej przez trzynaście tygodni.

Gidyby pomocnicy (czeladnicy) nie wnosili do kasy dla chorych stowarzyszenia wkładek statutem przepisanych, winni przedsiębiorcy przemysłowi na rachunek ich zarobku wnosić te wkładki do zarządu kasy, o ile są płatne, dopóki pomocnicy (czeladnicy) zostają u nich w robocie.

Przedsiębiorcy przemysłowi winni uwiadomić kasę dla chorych o swoich pomocnikach (czeladuikach), którzy obowiązani są do niej przystąpić, inaczej kasa dla chorych mogłaby żądać, aby zapłacili wszystkie te kwoty, które byłyby zapłacone, gdyby pomocnicy (czeladnicy) przystąpili w czasie właściwym.

Gdyby pomocnik (czeladnik) pielęgnowany był \y szpitalu publicznym, kasa obowiązana jest zapłacić temu szpitalowi koszta pielęgnowania podług najniższej klasy, za czas aż do czterech tygodni. Należytość zapłacona szpitalowi może być członkowi potrącona z zaopatrzenia przypadającego za czas pielęgnacyi szpitalnej.

Gospodarstwo i zarząd kas dla chorych musi być sa-modzielnem i niezawisłem od innych zakładów zapomogi, w łonie stowarzyszenia istniejących.

Wkładki do kasy dla chorych, statutem ustanowione, mogą być ściągane w drodze administracyjnej.

Fundusze kasy dla chorych nie mogą być pod żadnym warunkiem na inne cele obracane, jak tylko na wsparcie jej chorych członków.

§ 121 a. Stowarzyszenia które uczyniły zadość obowiązkom swoim pod względem pieczy o pielęgnowanie chorych (§ 114), jakoteż przedsiębiorcy przemysłowi, którzy dopełnili przepisów § 121, o poborze i płaceniu wkładek, mogą być, w przypadku gdyby kasa z jakiejkolwiek przyczyny nie mogła wypełnić ciążących na niej obowiązków, do ich wykonania zniewolonymi.

§ 121 b. Kasa dla chorych przy stowarzyszeniach musi mieć statut, zawierający postanowienia : aj co do nazwy,

celu, siedziby i zakresu kasy; Ъ) co do wielkości wkładek, które członkowie kasy dla chorych (pomocnicy, czeladnicy) mają płacić do kasy, co do wielkości wkładek przedsiębiorców przemysłowych, tudzież co do sposobu ich wnoszenia? c) co do warunków, rodzaju i wymiaru wsparcia przez kasę udzielać się mającego; d) co do składu przełożeńtwa, rozciągłości i trwania jego upoważnień, tudzież reprezentacyi przedsiębiorców przemysłowych w przełożeństwie ; e) co do organów nadzorczych obok przełożeństwa ustanowić się mających, tudzież co do form manipulacyi kasowej ; f) co do składu i zwoływania walnego zgromadzenia członków, co do jego zdolności do powzięcia uchwał i co do uprawnienia przedsiębiorców przemysłowych do głosowania; g) co do reprezentowania kasy na zewnątrz i co do formy jej prawnie obowiązujących aktów; JiJ co do formy, w jakiej obwieszczenia kasy mają być wydawane; i) co do warunków, pod któremi statut może być zmieniony.

§ 121 c. Kasa dla chorych musi mieć przełożeństwo składające się w dwóch trzecich częściach z pomocników (czeladników) a w jednej trzeciej części z przedsiębiorców przemysłowych. Członków z grona pomocników (czeladników) wybierać będzie zgromadzenie pomocników a członków z grona przedsiębiorców przemysłowych zgromadzenie stowarzyszenia. Przełożeństwo reprezentuje kasę na zewnątrz, załatwia wszystkie jej sprawy, orzeka i rozporządza we wszy-stkiem tern, co walnemu zgromadzeniu wyraźnie zastrzeżonem nie zostało.

§ 121 d. Do nadzorowania biegu czynności, tudzież do sprawdzania rachunków i wydawania o nich opinii istnieć będzie obok przełożeństwa stały wydział, którego dwie trzecie członków wybierają pomocnicy (czeladnicy) z pomiędzy siebie a jednę trzecią część przedsiębiorcy przemysłowi ze swego grona.

§ 121 e. Zakres działania walnego zgromadzenia, przełożeństwa i wydziału nadzorczego powinien być w statucie dokładnie określony, w szczególności zaś walnemu zgromadzeniu będą zastrzeżone :

Część II. Dział A.

aj postanowienia dotyczące rocznego sprawozdania przeło-żeństwa i udzielenie mu absolutoryum ;

b)    układanie statutów, uchwalanie ich późniejszych zmian i postanowienia o zlaniu kasy z innemi kasami dla chorych odpowiadającemi warunkom ustawy; zmiany statutów podlegają zatwierdzeniu Władzy politycznej krajowej, która w tej mierze wysłuchać ma stowarzyszenie;

c)    uchwały w sprawach zaciągania pożyczek po nad sumy w statucie ustanowić się mające ;

dj uchwały o rozwiązaniu kasy w razie zwinięcia stowarzyszenia.

§ 121 f. ISTa walnem zgromadzeniu ma jeden głos każdy członek obecny (pomocnik, czeladnik).

Członkowie, którzy nie zapłacili wkładek, mogą być na mocy statutu wyłączeni od udziału w głosowaniu.

{ Walne zgromadzenie może także składać się z delegatów wybranych z pomiędzy członków uprawnionych do głosowania.

Jeżeli kasa liczy więcej niż 600 członków, walne zgromadzenie musi składać się z delegatów.

Statut winien zawierać szczegółowe postanowienia co do ilości delegatów i sposobu ich wybierania.

Liczba delegatów winna być najmniej pięć razy większa aniżeli liczba członków przełożeństwa.

§ 121 g. Przedsiębiorcy przemysłowi mają prawo do połowy głosów, które posiadają członkowie kasy (pomocnicy, czeladnicy) na walnem zgromadzeniu i na zgromadzeniu delegatów i mogą ich zastępować pełnomocnicy.

§ 121 h. Walne zgromadzenie kasy dla chorych stowarzyszenia zwoła po raz pierwszy Władza przemysłowa, która może do tego celu wydelegować także członka Zwierzchności gminnej, tam zaś, gdzie stowarzyszenia już istnieją, uczyni to Starszy stowarzyszenia a w przyszłości zwoływać będzie zgromadzenie przełożeństwo kasy (§ 121 c).

Statut kasy chorych podlega zatwierdzeniu Władzy politycznej krajowej.

Zarząd kasy dla chorych podlega nadzorowi Władzy przemysłowej. Ma ona prawo przeglądania kiedykolwiek wszelkich książek i rachunków kasy, tudzież skontrowania kasy i obowiązana jest czuwać nad ścisłem przestrzeganiem statutów.

W razie wykroczenia przeciwko ustawie lub statutom, nałożone będą kary w Rozdziale VIII ustanowione a według okoliczności może być zarządzone zamknięcie kasy.

W tym ostatnim przypadku Władza przemysłowa urządzi tymczasowo administracyą kasy i według okoliczności zarządzi wybór nowy przełożeństwa i wydziału nadzorczego.

§ 122. Do załatwiania sporów, wymienionych w § 114, lit. c) utworzony będzie wydział sądu polubownego.

Wydział ten staje się właściwym, jeżeli obie strony sporne pisemnie na niego się zdały. Gidyby bez takiego poprzedniego zdania się jedna ze stron mimo to zażądała pomocy wydziału, natenczas staje się właściwym przez to, że strona przeciwna, otrzymawszy wezwanie, stanie przed wydziałem i jego właściwość uzna.

Liczba członków wydziału sądu polubownego, bliższe postanowienia co do ich wyboru, co do trwania i kolei ich urzędowania, co do wyboru przewodniczącego i jego zastępcy, jako też co do trwania urzędowania tych ostatnich, określone zostaną w osobnym statucie, podlegającym zatwierdzeniu Władzy politycznej krajowej.

Statuta ułożone być mają według następujących zasad :

1.    Wydział sądu polubownego składać się ma z równej ilości członków z grona przedsiębiorców przemysłowych i pomocników. Liczba członków musi wystarczyć na prawidłowe obsadzenie sądu polubownego według przepisu § 123.

2.    Przewodniczącego wydziału sądu polubownego, jako też jego zastępcę, wybierają członkowie wydziału z pomiędzy siebie. Obydwaj ci funkcyonaryusze mogą należeć do grona przedsiębiorców przemysłowych, lub do grona pomocników. Wybierają ich wszyscy członkowie wydziału bezwzględną większością głosów. Gdyby w terminie, w statucie oznaczonym, większości takiej nie osiągnięto, wtedy obydwaj funkcyonaryusze należeć mają przez czas urzędowania, w statucie przewidziany, naprzemian do grona przedsiębiorców przemy-

Część IL Dział A.

słowych i do grona pomocników. Za zasadę przyjąć przytem należy, że przewodniczącego i jego zastępcę z grona przedsiębiorców przemysłowych wybierają członkowie wydziału z grona pomocników, a przewodniczącego i jego zastępcę z grona pomocników, członkowie wydziału z grona przedsiębiorców przemysłowych.

§ 123. Spory wymienione w §§ 114 i 122, rozstrzygać może sąd polubowny albo drogą ugody albo przez wydanie orzeczenia (rozstrzygnięcie).

Do prawomocnego zawarcia ugody potrzebna jest oprócz przewodniczącego lub jego zastępcy, także obecność dwóch sędziów polubownych, stósownie do poprzedzającego paragrafu do urzędowania powołanych, z których jeden należeć ma do grona przedsiębiorców przemysłowych a drugi do grona po- ' mocników.

Zawarte ugody zaciągnięte będą do protokołu i podpisane przez obydwie strony sporne, którym na żądanie wydać należy pisemny wyciąg.

Orzeczenia (rozstrzygnienia) wydziału sądu pulubowne-go wydawne być mają, po wyjaśnieniu stanu rzeczy i zbadaniu wszystkich środków dowodowych, w obecności przewodniczącego i czterech sędziów polubownych, w myśl § 122 do urzędowania powołanych, z których dwaj należeć powinni do klasy przedsiębiorców przemysłowych a dwaj do klasy pomocników. Orzeczenia zapadają większością głosów; w razie równości głosów staje się uchwałą to zdanie, do którego przychyli się przewodniczący.

Postępowanie sądu polubownego określa statut w § 122 wymieniony. Może być w nim nadto postanowione, czy zasiadający w nim pomocnicy mają pobierać czesne (Präsenz-gelderj z majątku stowarzyszenia i w jakiej wysokości.

Ugody i orzeczenia sądu polubownego mogą być wykonane w drodze administracyjnej.

Przeciwko orzeczeniom sądu polubownego wolno każdej ze stron spornych wystąpić przez podanie skargi do zwyczajnego sędziego w przeciągu dni ośmiu od dnia ogłoszenia

orzeczenia i strona, wchodząca na drogę prawa, winna w ciągli tegoż terminu uwiadomić sąd polubowny o podaniu skargi.

Wystąpienie przeciw orzeczeniu nie wstrzymuje tymczasowego wykonania onegoż.

§ 124. Do zakresu działania sądu polubownego należy załatwianie sporów, wynikłych ze stósunku pracy, nauki i zapłaty.

§ 125. Starszyznie stowarzyszenia nadaje się prawo nakładania na członków i uczestników stowarzyszenia, wykraczających przeciw przepisom stowarzyszenia, odpowiednich kar porządkowych, jak : skarcenie i grzywny aż do dziesięciu złotych.

Przypadki, w których te kary porządkowe mogą być nakładane, będą wymienione w statutach.

§ 126. W granicach postanowień zasadniczych niniejszego rozdziału ułożyć należy dla każdego stowarzyszenia osobny statut i przedstawić go Władzy politycznej krajowej do zatwierdzenia.

Statuta zawierać powinny przedewszystkiem postanowienia szczegółowe:

a)    o nazwie, siedzibie, celu i zakresie (Umfang) stowarzyszenia, tudzież o utrzymywaniu w ewidencyi jego członków i uczestników ;

b)    o prawach i obowiązkach członków ;

c)    o zgromadzeniu stowarzyszenia i sprawach jemu zastrzeżonych ;

d)    o zakresie działania Starszyzny stowarzyszenia a według okoliczności jej przewodniczącego;

ej o składzie Starszyzny, tudzież o obradowaniu i załatwianiu spraw na posiedzeniach Starszyzny;

fj o warunkach ważności uchwał zgromadzenia stowarzyszenia i jego Starszyzny;

gj o sposobie wymierzania i poborze wkładek;

h)    o wysokości stałej opłaty (Incorporationsgebühr) dla członków nowo wstępujących;

i)    o zarządzie majątku stowarzyszenia;

Część II. Dział A.

h) o zaprowadzeniu instytucyi sądu polubownego w § 114 c) wymienionego do załatwiania sporów między członkami . stowarzyszenia ;

. Ij bliższe postanowienia o nakładaniu kar porządkowych

(§ 125).

Do statutów powinny być dołączone : statut wydziału sądu polubownego (§ 122) i statut zgromadzenia pomocników (§§ 120 i 120 я), tudzież statut kasy dla chorych (§ 121 b), jako ich części nierozdzielne.

§ 127. Stowarzyszenia zostają pod nadzorem Władzy, której służy prawo rozstrzygania zażaleń przeciw uchwałom zgromadzeń lub Starszyzny po wysłuchaniu obu stron, i która ustanawia własnych komisarzy do przestrzegania legalności postępowania w stowarzyszeniach.

Spory, tyczące się wewnętrznych spraw stowarzyszenia, należą wyłącznie do drogi administracyjnej.

Uchwały przez zgromadzenie stowarzyszenia, według przepisów powzięte a tyczące się takich spraw stowarzyszenia, do których załatwiania stowarzyszenie w myśl ustawy jest obowiązane, wykona Władza przemysłowa, na żądanie Starszyzny, w drodze administracyjnej.

§ 128. Jeżeli korporacya przemysłowa obecnie istniejąca posiada majątek i przeistacza się na stowarzyszenie w duchu ustawy niniejszej, natenczas majątek jej staje się własnością nowego stowarzyszenia.

Jeżeli korporacya przemysłowa łączy się z innemi przemysłami w jedno stowarzyszenie, natenczas zatrzymuje ona własność swego majątku i zawiaduje nim oddzielnie.

Jeżeli korporacya przemysłowa rozwiązuje się, nie wstępując do innego stowarzyszenia, wtedy majątek jej dostaje się gminie, w której korporacya przemysłowa miała swoję

siedzibę.

Gmina obowiązana jest przeznaczyć majątek taki na cele przemysłowe, ku ogólnemu pożytkowi służące, mianowicie zaś na założenie i utrzymanie szkół przemysłowych i postarać się o zatwierdzenie sposobu użycia tego majątku przez

Władzę polityczną krajową.

§ 129. We wszystkich przypadkach trzymać się należy zasad następujących:

a)    rozwiązanie lub przeistoczenie korporacyi przemysłowej nie narusza praw trzecich osób; przedewszystkiemwięc należy spłacić długi, gdyby je korporacya miała i dopełnić wszelkich innych jej zobowiązań ;

b)    postarać się należy, aby fundacyj i ofiar korporacyi, nie obrócono na inne cele.

§ 130. Również pozostają w mocy powinności, obciążające majątek korporacyi z tytułów prawa prywatnego lub z fundacyi, jako też roszczenia dawnych członków i uczestników korporacyi do korzyści z majątku korporacyi, do których mieliby prawo, gdyby korporacya nadal istniała.

llozdzial VIII.

§ 131. Przekroczenia przepisów ustawy niniejszej kara-nemi będą: a) naganą, b) karami pienieżnemi, aż do wysokości 400 złr., c) aresztem aż do trzech miesięcy ; d) pozbawieniem prawa trudnienia się przemysłem na zawsze lub na czas oznaczony.

sens,

§ 132. Kara od 5 do 200 złr. wymierzaną szczególnie będzie na tych : a) którzy trudnią się samoistnie jakim przemysłem nie zgłosiwszy go lub nie postarawszy się o kon-jeżeli jest potrzebnym ; b) którzy prowadzą dalej swój urzemysł, chociaż od takowego usunięci byli ; c) którzy w ruch wprowadzą jeden z wymienionych w trzecim rozdziale zakładów, nie otrzymawszy poprzednio koniecznego prawomocnego zezwolenia Władz.

§ 133. Kara od 10 do 400 złr. wymierzaną będzie : a; na tych, co działają wbrew rozporządzeniom względem przyjmowania czeladzi i uczniów, użycia ich i postępowania z nimi; bj na rękodzielników wymienionych w § 57, jeżeli zaprzestaną prowadzić swoje rzemiosło bez zameldowania, albo też doniósłszy, że chcą porzucić rzemiosło, zaprzestają takowe prowadzić w ciągu czasu wypowiedzenia, zastrzeżonego przez Władzę; c) na tych przemysłowców, którzy praw

Cześć II. Dział. A.

swych nadużywają do osłonięcia osób prowadzących niedozwolony zarobek : d) na tych przedsiębiorców przemysłowych, którzy krzywdzą swoich robotników, wypłacając im zasługi w towarach, lub też dopuszczają się innych czynów prawu przeciwnych.

§ 134. Przy wymierzaniu kary należy mieć wzgląd na okoliczności obciążające lub łagodzące, jakoteż na wielkość zamierzonej skutkiem przekroczenia korzyści lub zrządzonej szkody.

§ 135. Zazwyczaj na samoistnych przemysłowców wymierzane być mają kary pieniężne, zaś na czeladź i uczniów kary aresztu. Na pierwszych wtedy tylko kara aresztu ma być orzekaną, jeżeli przekroczeniu towarzyszą okoliczności szczególniej obciążające, lub też jeżeli, dla niemożności zapłacenia, kara pieniężna na karę aresztu zamienioną będzie, w którym to razie za każde 5 złr. kary liczy się jeden dzień aresztu.

§ 136. Jeżeli czyn lub pominięcie uważane jako przekroczenie przepisów przemysłowych, podlega zarazem karze oznaczonej powszechnym kodeksem karnym, wtedy rodzaje kar wskazane w § 13 L pod aj, Ъ) i c) nie będą osobno za-stósowane.

§ 137. Jeżeli przekroczenie przepisów względem obchodzenia się z uczniami lub dziećmi zostającemi w robocie jest tego rodzaju, że powierzenie ich nadal przedsiębiorcy, zdawać się może niebezpiecznem, wtedy prawo trzymania uczniów lub używania dzieci do roboty, może mu być odebrane na pewien czas lub na zawsze, niezawiśle od innej kary, która może być nań wymierzoną na mocy tej ustawy lub na mocy powszechnego prawa karnego.

§ 138. Utrata prawa prowadzenia przemysłu nastąpi : W wykonaniu takiego wyroku karnego, w którym orzeczoną ona została przez dotyczącą Władzę, za czyn podpadający ogólnym prawom karnym lub podatkowym. Władza przemysłowa może jednak samodzielnie skazać na utratę tego prawa na czas pewien lub na zawsze: a) jeżeli przemysłowiec

Przemyśl. — Ustawa przemysłowa.

skazanym został za jeden z czynów wymienionych w § 7, i w danych okolicznościach zachodzi obawa nadużycia przy dalszem prowadzeniu przemysłu; Ъ) jeżeli poprzeduie kilkakrotne kary za nietrzymanie się przepisów, odnoszących się do wykonywania jego przemysłu, okazały się bezowocnemi ;

c) w przemyśle konsensowym szczególnie, jeżeli przemysłowiec, po powtórzonem pisemnem ostrzeżeniu dopuszcza się czynów, przez które jego prawem wymagana pewność (Verlässlichkeit) zachwianą zostaje. Co do zarobkowości rzeczowych, jeżeli ma nastąpić orzeczenie względem pozbawienia przemysłu, to posiadacz utrącą prawo wykonywania przemysłu, i tylko odsprzedaż jego prawa przemysłowego pozostaje mu nienaruszoną.

§ 139. Jeżeli jaki przemysł prowadzony będzie przez zastępcę albo dzierżawcę, to kary pieniężne i areszta nałożone będą na zastępcę albo dzierżawcę, wszakże za kary pieniężne odpowiada właściciel przedsiębiorstwa. Jeżeli na mocy prawa nastąpić ma utrata uprawnienia przemysłowego, to nałożoną ona będzie tylko wtedy, jeżeli przekroczenie było spełnionem z wiedzą właściciela przedsiębiorstwa i jeżeli on był w możności zapobieżenia takowemu. W każdym zaś razie usunięcie zastępcy lub dzierżawcy ma być orzeczone, i w usunięciu tern mieści się o tyle uznanie niezdolności jego do prowadzenia przemysłu na własną rękę lub cudzy rachunek, o ile bez tego cel wyroku mógłby być chybionym (§ 8).

§ 140. Śledztwo i kara za przekroczenia ustawy przemysłowej, które nie pociągają za sobą dochodzenia według kodeksu karnego, gaśnie przez przedawnienie, jeżeli przekraczający w przeciągu sześciu miesięcy od dnia popełnienia przekroczenia, nie był pociągniętym do śledztwa.

Rozdział IX.

§ 141. Polityczne Władze administracyjne pierwszej instancyi są również pierwszą instancyą w sprawach przemysłowych (Władze przemysłowe). Do nich należy wykonywanie przepisów co do przemysłu ; do nich wnoszą się zgłoszenia samoistnego prowadzenia przemysłu, one udzielają zezwo-

Część IL Dział A.

lenia na przemysł konsensowy, o ile następujące paragrafy nie przepisują wyjątków ; do nich należy śledztwo i karanie przekroczeń przepisów tej ustawy, o ile sprawa nie należy do urzędowania zwykłego sądu karnego (§ 136). W miejscach, gdzie osobna rządowa Władza policyjna istnieje, winna się z nią Władza przemysłowa porozumieć w przypadkach, gdzie na względy publicznego bezpieczeństwa, obyczajności i porządku baczyć wypadnie.

§ 142. Polityczne Władze krajowe stanowią drugą in-stancyą. One bezpośrednio udzielają pozwoleń na wszystkie przedsiębiorstwa prasy drukowej w tych miejscach, gdzie polityczna Władza ma swoje siedzibę, wyjąwszy ograniczone pozwolenia do sprzedaży książek nabożnych i szkolnych (§ 21); na otwieranie wypożyczalni książek i czytelni; na przemysł budowniczy (drugi ust. § 23) ; na takie przedsiębiorstwa peryo-dycznego przewozu osób, które się odbywają na drogach pocztowych ze zmianą koni, przyczem zawsze winny się porozumieć z Władzą pocztową — tudzież na takie, które się rozciągają do kilku powiatów jednego kraju koronnego ; wreszcie na używanie wyszczególnień i odznaczeń, w § 58 wspomnianych.

§ 143. Najwyższą instancyą w sprawach przemysłowych jest Ministerstwo spraw wewnętrznych. Ono wydaje wyjątkowe pozwolenie na przedsiębiorstwa prasy drukowej w tych miejscach, gdzie nie ma politycznej Władzy, tudzież na takie przedsiębiorstwa peryodycznego przewozu osób, które się rozciągają na obręby rządowe kilku krajów koronnych. Jeżeli przedmiot dotyka zarazem zakresu działania innej Władzy naczelnej Państwa, to wtedy Ministerstwo porozumiewać się z nią będzie.

§ 144. Zgłoszenia wolnych przemysłów, jako też podania o prowadzenie przemysłu konsensowego, mają być do tej Władzy zanoszone, w której powiecie przemysł prowadzonym będzie. Można je wnosić na piśmie, albo też ustnie do protokołu. Karta przemysłowa udzieloną będzie w formie wyciągu ze zgłoszenia i opatrzona ma być poświadczeniem, że jest zaciągniętą w spisy przemysłowe, Konsensa udzielane będą w formie dekretów. O wydaniu każdej karty przemysłowej i udzieleniu każdego konsensu zawiadomiouem zostanie dotyezące stowarzyszenie.

Bozporządzeniem minist, handlu z d. 26 Sierpnia 1861 r. zaprowadzone zostały juksty, z których dla każdego przemysłowca zgłaszającego się dotyczące pozwolenie się wycina.

Podania i zgłoszenia podlegają opłaceniu stempla, który według następującej skali opłaca się: w miastach z ludnością nad 50.000 dusz, 4 złr.; w miastach nad 10.000 dusz, 3 złr. ; w miastach nad 5000 dusz 2 złr. ; we wszystkich innych miejscach 1 złr. 50 ct. od pierwszego arkusza (poz. 43, 1 Tar.). Jeżeli juksty są użyte, to stemplowa marka na jukseie w urzędzie zastająeej umieszczoną być powinna. Na udzielonej karcie przemysłowej, koncesyi lub konsensie, jeżeli ani podanie pisemne ani juksta w urzędzie użyte nie były, oprócz stemplowej marki od podania, t. j. 4, 3, 2 złr. lub 1 złr. 50 et. jeszcze stemplowa marka na 1 złr. za pozwolenie według Tar. poz. 7 lit. g. umieszczoną być musi (Bozp. min. skarbu z dnia 18 Styez. 1866 r. L. 14950,).

Przed otrzymaniem karty przemysłowej lub konsensu, arkusza zgłoszenia (od Dyr. skarbowej pow.), tudzież karty na podatek zarobkowy (Erwerbsteuerschein), żadnego przemysłu wykonywać nie wolno (§ 9 patentu zarobkowego str. 604 Zb. ust. ad. rozp. min. z d. 4 Stycznia 1861 r. L. 37619 i rozp. minist, skarbu z d. 18 Kwietnia 1860 r. dz. ust. państ. N. 98). Kto chce handel prowadzić kartami do gry, musi donieść o tern 8 dni przed rozpoczęciem handlu Władzy skarbowej, oznaczyć lokal, w którym sprzedawać będzie karty i jest obowiązany takowe wyłącznie w tym lokalu przechowywać i sprzedawać (§ 10 ust. z 15 Kwiet. 1881 dz, u. p. N. 43).

§ 145. Władze przemysłowe pierwszej instancyi utrzymywać będą spisy przemysłowe, obejmujące w osobnych oddziałach tak zarobkowości wolne, jakoteż konsensowe ; w spisach tych zamieszczane będą wszelkie zmiany pod względem przemysłu zaszłe, i o takowych zawsze zawiadamiane być mają, tak Władza podatkowa, jak również Izba handlowo-przemysłowa.

na

§ 146. Wzbraniając komu trudnienia się przemysłem zasadzie § 15, odmawiając konsensu, jakoteż odbierając prawo prowadzenia przemysłu w myśl § 60, należy go zawiadomić o powodach; stronie zaś służy wolność odwołania się w ciągu sześciu tygodni do wyższej Władzy. Jeżeli Wia

Część II. Dział A.

dza wyższa dowie się o braku jakiego prawem przepisanego warunku, winna wdać się w to z urzędu.

§ 147. Postępowanie w sprawach przekroczeń przemysłowych jest z zasady ustnem. Rozprawę należy wpisać do protokołu, zamieścić w nim orzeczenie i zawiadomić o niem stronę. Na jej żądanie lub w razie jej nieobecności, orzeczenie wraz z powodami udzielonem będzie na piśmie.

Według rozp. Namiestn. z dnia 23 Paźdz. 1860 r. L. 36005 do postępowania karnego w sprawach przemysłowych użytemi być mają rejestry karne, przepisane rozp. minist, z d. 5 Marca 1858 roku.

§ 148. Rekursa w przynadkach ukarania wniesione być winny w ciągu dni 14 po otrzymaniu uwiadomienia, do Władzy przemysłowej pierwszej instancyi. Podanie rekursu w czasie właściwym wstrzymuje egzekucyą orzeczenia, wszelako wstrzymanie prowadzenia przemysłu, gdyby takowe zarządzono, pozostaje w swej mocy.

§ 149. Władzy wyższej służy prawo zmniejszenia i zniesienia kar z powodów, zasługujących na uwzględnienie.

§ 150. Przeciw orzeczeniu, potwierdzającemu karę lub zmniejszającemu ją w drugiej instancyi, nie ma dalszego rekursu.

§ 151. Ściąganie kar pieniężnych odbywa się drogą egzekucyi politycznej. Jeżeli skazany wnosi składkę do kasy stowarzyszenia lub do kasy wsparcia (§ 123), wtedy grzywny te wpływają do kasy dotyczącej, w innym zaś razie idą na fundusz ubogich tego miejsca, gdzie przekroczenie popełniono.

§ 152. Władza wykonywując orzeczenia karne i wszelkie inne rozporządzenia, ma prawo przedsiębrać stósowne środki dla zapewnienia skutku, jakoto : położyć areszt na towary i narzędzia, wstrzymać dalszy ruch maszyn, zamknąć warsztat.

c) Rozporządzenia i orzeczenia uzupełniające i objaśniające ustawę przemysłową.

Do § 1. Na podstawie reskryptu Min. handlu z dnia 16 Września 1883 L. 26701 rozporządziło Namiestnictwo dnia 8 Października 1883 L. 61638, aby Starostwa do następujących uwag i wskazówek w poszczególnych wypadkach ściśle się zastósowały i uważały je za dyrektywę przy traktowaniu spraw przemysłowych :

Ustawa z dnia 15 Marca 1883 rozróżnia w I rozdziale § 1 przemysł aj wolny, Ъ) rękodzielniczy i c) przemysł konsensowy, postanawiając zarazem, że wszystkie rodzaje industryi domowej (przemysłu domowego) jako nienależące do rzędu zatrudnień przemysłowych wyjęte są z pod postanowień ustawy przemysłewej.

Do zakresu przemysłu domowego należy w ogóle owa produkcyjna przemysłowa czynność, którą stósownie do miejscowych zwyczajów zajmują się w swych mieszkaniach poszczególne osoby bądź wyłącznie, bądź jako pobocznym zarobkiem, jednakowoż w ten sposób, że do tych przemysłowych czynności, jeżeli ich nie wykonują li tylko osobiście, nie używają przemysłowych pomocników (czeladników) terminatorów), lecz ograniczają się na spółudział członków własnej rodziny będących oraz ich domownikami (sondern sich der Mitwirkung der Angehörigen des eigenen Hausstandes bedienen).

Co do przemysłu rękodzielniczngo oznajmiło Ministerstwo że według postanowień noweli przemysłowej zaliczone są w ogólności do rękodzieł te rodzaje przemysłu, w których rozchodzi się o biegłość, wymagającą wykształcenia w przemyśle za pomocą wyuczenia się przemysłu i dłuższego nim się zajęcia i dla których to rodzajów przemysłu wykształcenie wyż wspomniane zazwyczaj wystarcza.

83

Z uwagi na to, że według postanowień § 1 ustępu 4 powołanej noweli do rozstrzygania wątpliwości, czy przedsiębiorstwo przemysłowe zaliczyć należy do przemysłu ręko-Kasparek. Zb. ust. adm. Tom. II.

Częśe II. Dział A.

dziewiczego, fabrycznie prowadzonego, lub do przemysłu handlowego w ściślejszem znaczeniu, powołaną jest w pierwszym rzędzie po wysłuchaniu opinij Izby handlowo-prze-mysłowej i interesowanego stowarzyszenia — Władza polityczna krajowa, a w drodze rekursu Ministerstwo spraw wewn. w porozumieniu z Ministerstwem handlu, zwróciło c. k. Ministerstwo szczególną baczność na dalszy przepis § 1 ustęp 3 noweli, według którego wyjęte są z przemysłu rękodzielniczego tak przemysł handlowy w ściślejszem znaczeniu, jak i przedsiębiorstwa fabrycznie prowadzone.

Bliższe określenie znamion przemysłu, fabrycznie prowadzonego, podaje rozporządzenie ministeryalne z dnia 18 Lipca 1883 L. 22037. Znamionami temi są: a) wyrób przedmiotów ruchu przemysłowego w zamkniętych warsztatach, przy udziale zwykle więcej jak 20 przemysłowych pomocników, pracujących po za swemi mieszkaniami; Ъ) zasadniczy podział pracy i używanie maszyn jako środka pomocniczego ; c) kierownik przedsiębiorstwa fabrycznego różni się od kierownika przemysłu rękodzielniczego przez . to, iż nie zajmuje się ręczną pracą, opłaca wyższe podatki, firma jego jest protokołowaną i t. d.

Do przemysłu handlowego zaliczyć należy wyłącznie te rodzaje przemysłu, w których zgłoszenie przemysłu a względnie karta przemysłowa opiewa na prowadzenie handlu, a tern samem handel jest wyłącznem zatrudnieniem, a nie tylko wynikiem przysługującego prawa prowadzenia handlu własnemi wyrobami i towarami.

Co do przepisów § 14 noweli o warunkach rozpoczęcia przemysłu rękodzielniczego oznajmiono, co następuje :

Chcąc rozpocząć przemysł rękodzielniczy, należy przestrzegać przepisów §§ 11, 12 i 13 noweli i oprócz tego dowodnie wykazać nabyte praktyczne uzdolnienie. Dowodu tego dostarczy świadectwo odbytej nauki i świadectwo kilkuletniej pracy jako pomocnik w dotyczącym przemyśle lub w analogicznym zakładzie fabrycznym. Obydwa te świadectwa mają być stwierdzone przez przełożonego odnośnej korporacyi

przemysłowej i przez Naczelnika tej gminy, do której majster względnie chlebodawca przynależy, w gminach zaś, w których nie ma związku między uczestnikami dotyczącego przemysłu, albo, jeżeli ubiegający się pracował w zakładzie fabrycznym, wydaje to świadectwo Naczelnik dotyczącej gminy.

Celem bliższego wyjaśnienia postanowień, zawartych w § 14 ustęp 6 noweli z d. 15 Marca 1883 co do przejścia z jednego przemysłu do drugiego, zauważyło Ministerstwo, że Władza polityczna krajowa winna robić użytek z przyznanego jej upoważnienia w tyeh wypadkach, w których pozwolenie do przejścia z jednego rodzaju przemysłu do innego da się usprawiedliwić albo względami na konjimktury interesów proszącego albo zwyczajem miejscowym, albo wreszcie względami na trudne warunki zarobkowe, które przez połączenie kilku pokrewnych sobie przemysłów usunąć można.

Ministerstwo oznajmiło także, iż jeżeli przemysłowcy, mający w swym ręku wydane im jeszcze przed wejściem w życie ustawy z 15 Marca 1883 a to na podstawie przepisów ustawy przemysłowej z dnia 20 Grudnia 1859 karty przemysłowe do prowadzenia przemysłu, zaliczonego obecnie omawianą nowelą przemysłową do przemysłu rękodzielniczego, upraszają o pozwolenie bądź do przejścia z jednego rodzaju przemysłu do innego, bądź do jednoczesnego wyko-л nywania kilku przemysłów z sobą pokrewnych, to w takich razach można odstąpić od zasady wykazania się świadectwem uzdolnienia. W nadmienionych wypadkach, tj. w razie zmiany przemysłu rękodzielniczego i w razie połączenia kilku spokrewnionych przemysłowości tego rodzaju będzie można wyjątkowo udzielić dyspensę od ponownego przedłożenia świadectwa uzdolnienia co do nowo obranego, względnie co do poszczególnych z sobą połączyć się mających przemysłów, także przemysłowcom wykonywującym przemysł na podstawie noweli przemysłowej z dnia 15 Marca 1883. Ważnym jest przepis § 14 ustęp 7, według którego polityczna Władza krajowa upoważnioną jest uwalniać w razach wyjątko-

83*

Część II. Dział А.

wych po zasiągnięciu opinii odnośnego stowarzyszenia od wykazania się świadectwem nauki (terminowania).

Takie wyjątkowe traktowanie tych, którzy zamierzają wykonywać przemysł rękodzielniczy, będzie wskazane szczególniej w pierwszych latach po wprowadzeniu nowych przepisów prawnych, jakoteź w tych razach, w których ubiegający się o przemysł rękodzielniczy, ze względu na wprowadzoną dawniejszą ustawą wolność w dziedzinie przemysłu, o uzyskanie świadectwa nauki wcale się nie troszczył i wskutek zmienionego stanu ustawodawstwa widzi przed sobą zamkniętą drogę do rękodzieł pomimo, że mógłby się wykazać praktyką nabytą w tym przemyśle jako czeladnik.

₄ W każdym wypadku będzie mógł uzyskać dyspensę od przedłożenia świadectwa nauki kompetent , który wykaże taką ilość lat praktyki odbytej jako pomocnik w przemyśle lub w podobnym zakładzie fabrycznym, jaka osobnem rozporządzeniem ministeryalnem wymaganą jest co do nauki i pracy pomocniczej od rękodzielników.

Przepis ustępu 8 § 14 noweli zmierza do tego, aby nie stawiać trudności spółubieganiu się niewiast na polu prze-mysłowem. W tym kierunku postąpią Władze przemysłowe I instancyi zupełnie w duchu ustawy z dnia 15 Marca 1883 i zgodnie z intencyą Ministerstwa handlu, jeżeli przy zatrudnieniach przemysłowych, któremi zazwyczaj niewiasty się .zajmują, w razie niemożności wykazania się świadectwem nauki i pracy, wymaganem do rozpoczęcia przemysłu, odstąpią od żądania świadectwa uzdolnienia, jeżeli kompetentka wykaże się, iż nabyła odpowiednie wiadomości i wprawę bądź to pracą domową, bądź praktyką przy podobnem zarobkowaniu domowem, bądź uczęszczaniem do żeńskiej szkoły przemysłowej.

W końcu zwróciło Ministerstwo uwagę na fakt powszechnie znany, w jak niekorzystnych warunkach zarobkowych rozwija się dzisiejszy drobny przemysł i z jakiemi przeciwnościami ma do walczenia, czego dowodem głosy licznych tysięcy drobnych przemysłowców, domagających się na rozli-

eznych wiecach przemysłowych opieki dla rzetelnej i uczciwej produkcyi pracy przemysłowej.

Powszechną tę potrzebę snąć odczuto, skoro uchwała noweli przemysłowej zapadła w Radzie Państwa przeważną większością głosów. W obec faktu, że legislatywa z całem zaufaniem powierzyła decyzyą w najważniejszych kwesty ach przemysłowych Władzom administracyjnym, wyraziło Ministerstwo nadzieję, że przeprowadzenie przepisów noweli przemysłowej odniesie i ten pożądany skutek, iż'bez narażenia interesów wolnej zarobkowości przemysłowej, wielkiej industryi, handlu i przemysłu domowego, znajdzie i stan rękodzielników zasłużoną opiekę i możliwe uwzględnienie.

Do § 2. Małoletni, któremu Władza nadopiekuńcza dozwoliła prowadzić handel lub rzemiosło, staje się tem samem upełnoletnionym. Upełnoletnienie ma zupełnie te same skutki prawne, co rzeczywiste dojście do pełnoletności (§ 252 ust. cyw.); bez pozwolenia Władzy nadopiekuńczej wydana małoletniemu karta przemysłowa lub koncesya nie czyni go własnowolnym. (Orzeczenie najw. Trybunału kasac. z dnia 2 Września 1879 L. 9774).

Do § 4. Urzędnicy rządowi nie mogą w ogóle oddawać się takiemu ubocznemu zatrudnieniu, ani prowadzić lub mieć udział w przedsiębiorstwie, które 1. według swej wła-, ściwości lub odnośnie do stanowiska urzędnika uzasadnić może przypuszczenie, że urzędnik jest stronniczym w wykonywaniu swego urzędu ;    2. sprzeciwia się powadze i ze

wnętrznej czci dla stanowiska, jakie zajmuje ; albo 3. czas urzędnika na koszt dokładnego spełniania obowiązków urzędu zajmuje. W obydwu pierwszych wypadkach zawezwie urzędnika jego naczelnik, aby w przeciągu oznaczonego czasu zrzekł się zajęcia, przemysłu i przedsiębiorstwa, albo służby. Przeciw takiemu wezwaniu można wnieść rekurs do wyższej Władzy i dopiero po stanowczem odrzuceniu tegoż rekursu wejdzie w wykonanie wybór urzędnikowi w wezwaniu dany.

Część II. Dział A.

1302

W przypadku trzecim wchodzą w zastósowanie przepisy przeciw urzędnikom, zaniedbującym swe obowiązki. (Dekr. kanc. nadw. z dnia 23 Września 1835).

Zarządzenia te stósują się także do urzędników krajowych, miejskich i przy funduszach publicznych. (Najw. rozp. z dnia 4 Lutego 1836).

Bezwarunkowo zabronioną jest urzędnikom gra na giełdzie, albo po za nią handel papierami publicznemi, wekslami, monetami złotemi i srebrnemi, czy to na własny rachunek czy w komisie. (Dekr. kanc. nadw. z dnia 17 Stycznia 1803, 29 Sierpnia 1808 i Min. skarbu z dnia 22 Sierpnia 1851 r, L. 5741).

Również zakazanym jest handel jakiemikolwiek towarami, bez wyraźnego w szczególnym wypadku pozwolenia Władzy administracyjnej. (Dekr. kanc. nadw. z dnia 21 Marca 1844 L. 5373).

Co do wojskowych istnieje następujący przepis: 1 Udzielenie karty przemysłowej lub konsensu żonom w czynnej służbie zostających osób wojskowych niższego rzędu (Milił är unterpartheienj, służący eh wojskowych i żołnierzy od sierżanta na dół, które według I klasy są zamężne, zawisło od zezwolenia tej komendy wojskowej, pod której jurysdykcyą one zostają.    2. Przemysł nie może być wyko

nywanym ani w koszarach wojskowych, ani w innem woj-skowem pomieszczeniu, o ile na wyjątek dotycząca komenda nie zezwoli. 3. Żony pensyonowanych osób wojskowych niższego rzędu i służących wojskowych, żony urlopowanych żołnierzy od sierżanta, które według I klasy są zamężne, jakoteż i żony ich według II klasy zamężne, nie potrzebują zezwolenia Władzy wojskowej do otrzymania konsensu lub karty przemysłowej. 4. Żony pod 1 i 3 wymienione obowiązane są przy wykonywaniu przemysłu stó-sować się do dotyczących przemysłowych i policyjnych przepisów. 5. Śledztwo przekroczeń przepisów przemysłowych, których się dopuściły osoby pod 1. wymienione, tudzież żony pensyonowanych osób wojskowych niższego rzędu i zamężne według I klasy żony urlopowanych żołnierzy, jakoteż

щщж. nr'

1303

Przemysł. — Dodat. rozp. do ust. przemysł.

wydawanie orzeczeń karnych należy do Władzy przemysłowej, która orzeczenie to udzieli Władzy wojskowej i w razie gdyby wymierzoną została kara pieniężna lub aresztu, zażąda jego wykonania. (Rozporządzenie min. handlu z dnia 22 Kwietnia 1864 L. 4656).

Do § 5. Na prośbę o darowanie prawnych skutków ukarania za przekroczenie § 477 k. k. (kupowanie towarów podejrzanych) oznajmiło Ministerstwo sprawiedliwości, że w obec § 6 ustawy z dnia 15 Listopada 1867 dz. ust. paûst. N. 131 (Zb. ust. adm. str. 140) upraszanej dyspensy wcale nie potrzeba, ustawa ta bowiem nie zmieniła bynajmniej przepisów § 18 ustawy przemysłowej, żądającego od starających się o konsensa, aby byli godnymi zaufania i nieposzlakowanymi, gdyż utrata tych przymiotów nie stanowi prawnego skutku ukarania, ale wynika ona sama z siebie, jest znamieniem wpływu, jaki ukaranie wywiera na dobre imię i cześć i na opinią publiczną, co znów nie da się uregulować ustawą, i dla tego też sama natura rzeczy sprzeciwia się udzieleniu dyspensy od warunku, aby starający się o konsenś był zaufania godnym i nieposzlakowanym, o czem zresztą Władza polityczna, w wykonaniu ustawy przemysłowej rozstrzygać ma w toku instancyi. (Orzecz. min. spraw, z d. 10 Listopada 1871 L. 12769 Mayrhofer str. 578).

Uznanie winnym przekroczenia § 486 k. k. (zawinione bankructwo) nie wyklucza od otrzymania zezwolenia naprowadzenie przemysłu, gdyż szkodliwe skutki skazania, o ile wynikają z prawa karnego lub innych przepisów prawnych i dla tego przez Sąd osobno w wyroku nie są wymienione, ustają zupełnie po myśli ustawy z dnia 15 Listopada 1867 dz. ust. paûst. N. 131 (Zb. ust. adm. str. 140), nie można więc na podstawie takiego wyroku odmówić karty przemysłowej.

Swobodne uznanie, Władzy przysługujące, ograniczone jest zastrzeżeniem, o ile nie zachodzi obawa jakiego nadużycia, i dlatego należy wydać kartę przemysłową, jeźli taka

Część IL Dział A.

obawa nie zachodzi. (Tr. ad. z dnia 26 Lutego 1880 r. L. 397 N. 712).

Do § 8. Przez formalną wzajemność rozumie się zrównanie obywateli Państw pod względem przemysłowym, oparte na traktatach i konwencyach. Traktaty takie od roku 1829 zawarto :

1.    Z północną Ameryką traktat o handlu i żegludze z d. 27 Sierpnia 1829.

2.    z Danią z dnia 12 Lutego 1834.

3.    z Grecyą z dnia 4 Marca 1835.

4.    z Rosyą z dnia 4 Października 1860.

5.    z Turcyą z dnia 22 Maja 1862.

6.    z Liberyą traktat przyjaźni o handlu i żegludze z d.

1    Września 1866 dz. ust. państ. N. 129/867.

7.    z Belgią traktat o handlu i żegludze z dnia 23 Lutego 1867 dz. ust. państ. N. 56.

8.    z Holandyą z dnia 26 Marca 1867 dz. ust. p. N. 102.

9.    ze Szwajcaryą traktat handlowy z dnia 14 Lipca 1868 dz. ust. państ. N. 10.

10.    z Chinami traktat przyjaźni o handlu i żegludze z d.

2    Września 1869 dz. ust. państ. N. 58.

11.    z Japonia z dnia 18 Października 1869 dz. ust. państ. N. 128.

12.    z Siamem z dnia 8 Maja 1871 dz. ust. państ. N. 8.

13.    z Portugalia traktat o handlu i żegludze z dnia 13 Stycznia 1872 dz. ust. państ. N. 7.

14.    ze Szwecyą i Norwegią z dnia 3 Listopada 1873 dz. ust. państ. N. 60.

15.    z Rumunią konwencya handlowa z dnia 22 Czerwca 1875 dz. ust. państ. N. 78, rozp. min. z dnia 27 Lutego 1877 L. 1760.

16.    z Anglią traktat handlowy z dnia 5 Grudnia 1876 r. dz. ust. państ. N. 144 a względnie międzynarodowe oświadczenie z dnia 26 Listopada 1877 dz. ust. państ. N. 117.

17.    z Włochami traktat o handlu i żegludze z dnia 27 Grudnia 1878 dz. ust. państ. N. 11.

18.    z Francyą prowizoryczna konwencya handlowa z dnia 20 Stycznia 1879 dz. ust. państ. N. 25 a względnie międzynarodowe oświadczenie z dnia 20 Listopada 1879 dz. ust. państ. N. 41.

19.    z Hiszpanią traktat o handlu i żegludze z d. 3 Czerwca 1880 dz. ust. państ. N. 29.

20.    z Serbią traktat handlowy z dnia 6 Maja 1881 dz. ust. państ. N. 84.

21.    z Niemcami z d. 23 Maja 1881 dz. ust. państ. N. 64.

Przez powołanie się na postanowienia powyższych traktatów dotyczący obywatel obcego Państwa udowodni formalną wzajemność ze strony Państwa, do którego obcy należy. Przypuszczenie cudzoziemców do trudnienia się przemysłem uależy do zakresu działania Namiestnictwa, jeżeli o tych cudziemcach traktaty państwowe nic nie postanawiają. (Rozp. min. z dnia 9 Lipca 1869 L. 4362).

Prawo tureckich poddanych do zajmowania się handlem rozciąga się na przywóz i hurtowną sprzedaż właściwych tureckich towarów, wywóz tutejszokrajowych produktów i fabrykatów, i handel przewozowy do i z Turcyi w najobszerniejszein jego znaczeniu ; rozleglejszych uprawnień nie można przyznać tureckim poddanym. Ponieważ zaś tureccy poddani, jak długo są obywatelami swego Państwa, każdej chwili bez przeszkody z całym swoim majątkiem do Turcyi powrócić mogą, więc też nawet przy dłuższym pobycie w tutejszych krajach nigdy za osiedlonych uważani być nie mogą, i dla tego zachodzi potrzeba zrobienia różnicy między tymi, którzy do c. k. krajów tylko przypadkowo i tylko na krótki czas dla załatwienia interesów przybywają, a tymi, którzy dla prowadzenia handlu w jakiejś miejscowości austryackiej monarchii stale przebywają. Do tej ostatniej klasy należy liczyć każdego tureckiego poddanego, który dłużej jak rok w c. k. krajach przebywa i taki

Część. II. Dział A.

1306

musi Sądowi (handlowemu), za wiedzą Władzy krajowej politycznej donieść o swojej firmie, spólnikach i kontrakcie spółki. Po zadośćuczynieniu tym wymogom, może turecki poddany zamiast przedłużenia paszportu, otrzymać od politycznej Władzy krajowej pozwolenie do prowadzenia hurto-wnego handlu tureckiemi produktami, do wywozu tutejszo-krajowych wyrobów i do handlu przewozowego na czas nieograniczony, którem zaopatrzony, pozwolony sobie handel swobodnie i bez żadnej przeszkody prowadzić może ; zawsze jednak książki handlowe według istniejących przepisów dokładnie i rzetelnie prowadzić musi. Wszelkie przekroczenia karane będą według całej surowości istniejących przepisów. Pozwolenie udzielone tureckiemu poddanemu nie przechodzi na jego dzieci, które, choćby się w ces. król. krajach urodziły, muszą postarać się o nowe pozwolenie do prowadzenia handlu. Nadzór nad handlem przez tureckich poddanych prowadzonym, należy do Sądów w porozumieniu z polityczną Władzą krajową. (Dekr. nadw. z dnia 28 Lipca 1819 i z d. 23 Października 1826).

Do § 10. O kontroli nad znajdującymi się w pasie granicznym przemysłowcami i kupcami, którzy ukarani zostali za przemytnictwo lub inne ciężkie przekroczenie przepisów skarbowych, dokonane towarami stanowiącemi przedmiot ich przemysłu lub handlu, tudzież o kontroli w okolicach, gdzie bardzo liczne są wypadki przemytnictwa, stanowi rozp. min. skr. z d. 13 Grud. 1855 Dz. ust. paóst. N. 221.

Do § 11. Odebranie mężowi przemysłu, nie stanowi przeszkody dla jego z nim razem żyjącej żony do zgłoszenia tegoż samego wolnego przemysłu. (Bozp. min. z dnia 18 Kwietnia 1880 Z. f. P. str. 81).

Kolej żelazna pośrednicząca w przewozie i drobnej sprzedaży węgla winna tylko tę sprzedaż zgłosić. (Bozp. Min. z dnia 10 Lutego 1880 L. 15047 Z. f. V. str. 41/ Kontrakt z Intendanturą wojskową o dostawę siana i słomy zawarty, w którym się mieści zarazem kontrakt

kupna sprzedaży, uważać należy za handel produktami, który zgłoszonym być winien. (Rozp. min. z dnia 18 Lutego 1880 L. 18249 Z. /'. V. str. 46/

Spólnik jawny przystępujący do istniejącego już przedsiębiorstwa nie potrzebuje zgłaszać tego przystąpienia. (Rozp. min. z dnia 5 Maja 1881 L. 1740).

Do § 14 ustęp 5. Celem wykonania rozporządzenia z 17 Września 1883 dz. u. p. N. 150 (Zb. ust. ad. str. 1242) wydało Ministerstwo wyznań i oświecenia następujące przepisy :

1.    Przyznane uprawnienie (do rzemiosła) zyskuje się także na podstawie świadectwa, które jeden z zakładów w min. rozporządzeniu wymienionych wystawił jeszcze przed wejściem w życie ustawy z 15 Marca 1883 dz. u. p. N. 39 więc przed 29 Września 1883, o ile w czasie wystawienia tego świadectwa organizacya dotyczącej szkoły co do liczby kursów była taką, jak w dniu 29 Września 1883 r.

2.    Jeżeli kandydat uczęszczał do więcej jak jednej do tejże samej kategoryi należących odszczególnionych szkół, natenczas o uprawnieniu jego do trudnienia się przemysłem rozstrzyga świadectwo szkoły, do której na ostatku uczęszczał i którą ukończył.

3.    Gdyby w szczegółowych wypadkach co do punktu 1 i 2 okazały się wątpliwości, należy zgłosić się do Ministerstwa oświaty po rozstrzygnienie.

roz-

4.    Wszystkie w przyszłości przez dotyczące szkoły wystawiać się mające świadectwa zawierać będą klauzulę : „Świadectwo niniejsze uprawnia na podstawie § 14 ustawy z 15 Marca 1883 dz. u. p. N. 39 i rozp. min. z 17 Września 1883 dz. u. p. N. 150 do rozpoczęcia i samodzielnego wykonywania przemysłu NN. Świadectwa zakładów, wystawione na podstawie protokołów egzaminacyjnych, i katalogów winny być według przepisów podpisane i w urzędową pieczęć zaopatrzone. Formularz tych świadectw będzie osobnem porządzeniem przepisanym.

1308

Część II. Dział A.

5. Co do pytania, czyli w przyszłości oprócz wymienionych już zakładów szkolnych, także i świadectwom innych później dopiero założonych, lub w praktycznym kierunku rozszerzonych zakładów, takie samo uprawnienie przyznanem być ma, rozstrzyga okoliczność, czy zakład ten udziela praktycznego pouczenia w dotyczącym zawodzie przynajmniej przez trzy lata, a przynajmniej przez dwa lata w tym wypadku, gdyby przyjęcie do szkoły zawisłem było od poprzedniego odbycia odpowiedniej praktyki.

Jak tylko szkoła temu warunkowi zadosyć uczyni, zgłosi się jej kierownictwo w drodze przełożonej administracyjnej Władzy do Ministra oświaty o wciągnięcie szkoły a względnie dotyczącego oddziału szkoły do listy. O takiem przyjęciu szkoły do listy (zakładów naukowo-przemysłowych, w mowie będące uprawnienie posiadających) rozstrzyga Minister oświaty w porozumieniu z Ministrem handlu. (Rozp. min. z 10 Października 1883 L. 17591).

Do § 15 1. 1. Fotografia należy do przemysłu wolnego, co jednakże stósunku jej do ustawy drukowej w ni-czem nie narusza, (rozp. min. han. z 27 Kwietnia 1864 L. 7653 Mhfr. str. 581.)

Zakłady fotolitograficzne, które się zajmują tylko wytwarzaniem obrazów za pomocą artystycznej czynności, uważane być mają jako przemysł wolny, o ile zaś takie przedsiębiorstwa zamierzają przemysłowe pomnożenie obrazów, wytworzonych w drodze fotograficznej w celu zarobkowania i handlu, mają być zaliczone do zarobkowości kon-sensowych w myśl § 16 ust. przemysł, (reskr. min. handlu z d. 8 Maja 1870 r. L. 8424).

Wykonywanie zecerstwa jako samoistnego przemysłu, w szczególnym wypadku nie zostało dozwolone, (rozp. minist, spr. wewn. z 21 Lutego 1872 L. 1887 Z. f. V. str. 120).

Prasy małe tak zwane „a la minute", których używają właściciele handlów wyrobami z papieru dla drukowania biletów, adresów na kopertach i napisówr, których

Przemysł. — Dodat. rozp. do ust. przemysł.

1309

powierzchnia nie zajmuje więcej jak 416 centim., nie należą do katego^yi pras drukarskich, do których odnosi się postanowienie § 327 ust. karn., ani też nie zaliczają się te praski do pras Ragnemana, Thielena i im podobnych przyrządów drukarskich, służących do mnożenia druków w sposób mechaniczno-chemiczny, a więc postanowienia rozp. min. z 4 Stycz. 1859 N. 10 dz. u. p. nie odnoszą się do wyż nadmienionych . pras małych „ń la minute“, które dopiero w nowszych czasach weszły w używanie. Zachodzi tu raczej analogia z prasami „a timbre sec“, względem których obowiązuje rozp. min. z 18 Lipca 1859 L. 13302. Trzymanie takich pras drobnych przez przemysłowców, którzy już z mocy swego upoważnienia przemysłowego mają prawo do wyrabiania biletów, napisów na kopertach i t. d. za pomocą takich prasek, nie podpada pod postanowienie § 327 u. k. ani też nie jest potrzebną koncesya Namiestnictwa na utrzymywanie takich prasek, jeżeli one służyć mają tylko do powyższego użytku przemysłowego i kupcom trudniącym się tego rodzaju wyrobami ; dotyczący przemysłowiec atoli obowiązany jest czy to zgłaszając się ze swoją przemysłowością w myśl § 13 ust. przem. czy też później, skoro zamierza utrzymywać taką prasę „a la minute“, osobno oznajmić Władzy przemysłowej, że w lokalu, w którym prowadzi swój przemysł, taką prasę utrzymywać będzie do powyższego użytku, a rzeczą Starostwa jest czuwać nad tern, aby osoby, nie należące do powyższej kategoryi przemysłowców, nie trudniły się tego rodzaju wyrobami, i postąpić przeciw tym, którzy bez oznajmienia u Władzy przemysłowej prasy takie trzymają według przepisów ust. przem. Aby zaś pras takich nie nadużywano do mnożenia druków i wyrobów literackich i by zapobiedz takim nadużyciom, powinna mieć także Władza polit, ewidencyą utrzymywanych przez przemysłowców tego rodzaju pras drobnych, (rozp. Namiest. z dnia 21 Sierpnia 1876 L. 38992).

Do § 15 1. 3 i 4. Tak utrzymywanie przez właścicieli domów zajezdnych omnibusów kolejowych, jakoteż innego gatunku powozów wymaga osobnego upoważnienia, zachodzi jednak ta pomiędzy nimi różnica, że utrzymywanie omnibu-

Część II. Dział A.

sów kolejowych podpada pod postanowienie § 151. 4 noweli do nstawy przemysłowej, a więc jest przedsiębiorstwem konce-syonowanem, podczas, gdy utrzymywanie dorożek domowych dla przewożenia gości hotelowych, (Hausequipage), jeżeli takowe nie są na publicznem miejscu do powszechnego użytku przeznaczone, jest przedsiębiorstwem wolnem, po-dlegającem jedynie zgłoszeniu w myśl § 11 now. do ust. przem. (reskr. min. z d. 12 Kwiet. 1873 L. 1470).

Właściciele gruntów, którzy tylko przez krótki czas po ukończeniu robót polnych szukają chwilowo i nieregularnie ubocznego zarobku w przewożeniu osób, węgla, kamieni, rudy i t. p. au których zatrudnienie rolnicze stanowi główną gałęź zarobkowania, nie są obowiązani do zgłaszania przemysłu, obowiązek ten bowiem zachodzi tylko przy regularnem prowadzeniu jazdy najemnej. (Okólnik Nam. z 31 Sierpnia 1881 L. 48034).

Do § 15 1.12.— Art. I. Zastrzeżenie wyłączności prze-wozu osób, na wodzie i na lądzie dla Państwa znosi się z tern ograniczeniem, że i nadal zabrania się urządzać i utrzymywać zakłady do przewożenia podróżnych rozstawne-mi końmi (extrapoczty) na drogach pocztowych, t. j. na takich drogach, przy których istnieją stacye pocztowe, jakoteż na innych drogach, któremi można objechać stacye pocztowe.

Art. II. Urządzanie i utrzymywanie w ruchu przedsiębiorstw prywatnych dla peryodycznego przewozu osób na gościńcach, wodach śródziemnych, na kanałach i na morzu podlega obowiązującym przepisom ustawy przemysłowej, a względnie ustawom morskim.

Przedsiębiorstwa takie są wolne od wszelkich obowiązków i opłat na rzecz zakładu pocztowego.

Art. III. Te tylko przedsiębiorstwa prywatne, które otrzymały wyraźne upoważnienie, mogą przy peryodycznym przewozie osób używać odznak rządowego zakładu pocztowego, jakiemi są na wodzie bandera pocztowa, a na lądzie trąbka pocztowa i osobna odzież.

Art. IV. Stojące w sprzeczności z niniejszą ustawą postanowienia ustawy pocztowej z dnia 5 Listopada 1837 (L. 76 ex 1838 Zb. u. prow.), tudzież szczegółowe postanowienie o przewozie osób i podwodach z 20 Grudnia 1850 (L: 1 dz. u. p. z r. 1851) przestają obowiązywać.

Art. Y. Postanowienia ustawy przemysłowej o konce-syonowaniu peryodycznych przedsiębiorstw dla przewozu osób rozstawnemi końmi na drogach pocztowych zmieniają się o tyle, że na takie przedsiębiorstwa w granicach jednego powiatu koncesyą udzielać ma Władza przemysłowa pierwszej instancyi, w razie rozszerzenia na więcej powiatów tego samego kraju koronnego Władza przemysłowa drugiej instancyi, a na przedsiębiorstwa, które obejmują dwa lub więcej krajów koronnych, najwyższa Władza przemysłowa, oraz że do tego nie potrzeba poprzedniego porozumienia się z Władzą pocztową.

Przepis art. Y nie zmieni się przez to, że przedsiębiorstwo peryodycznego przewozu osób na drogach pocztowych ma się rozciągać aż poza granice Państwa, ale nie przez dwa austry-ackie kraje koronne, gdyż i w tym razie do udzielenia koncesyą powołanem jest nie Ministerstwo, tylko Starostwo po poprzedniem porozumieniu się z dotyczącą Władzą zagraniczną. (R. m. z dnia 29. Kwietnia 1877 L. 4466 Z. f. V. str. 168).

Kupno i sprzedaż starego żelaziwa, z wyłączeniem handlu staremi naczyniami metalowemi nie jest rzemiosłem koncesyonowanem, a w szczególności nie jest tan-deciarstwem. (Tr. ad. 10 Marca 1882 L. 483 N. 1337).

Do § 15 1. 10 i 18. Uzyskanie koncesyi na wyrób kotłów parowych zawisło od wykazania się świadectwem z uczęszczania z dobrym skutkiem, względnie świadectwem odbytego egzaminu w następujących zakładach naukowych, a mianowicie zawodowej maszynowo-technicznej szkoły, jednej z wyższych szkół przemysłowych w Wiedniu, Bernie, Bielsku, Reichenbergu albo Pilznie, względnie maszynowo-technicznej szkoły zawodowej albo jednej z Akademij technicznych

Część II. Dział A.

w Wiedniu, Bernie, Pradze, Grazu, lub we Lwowie, albo przemy-słowo technicznej Akademii w Krakowie, następnie kursu budowy okrętów handlowej i nautycznej Akademii w Tryeście, Do rozpoczęcia wyrobu broni palnej wystarcza świadectwo ukończenia z dobrym skutkiem zawodowej szkoły w Feriach (reskr. minister, handlu z 23 Października 1883 L. 35010, okól. Nam. z 31 Paździer. 1883 L. 68547).

Do § 15 1. 19. Co do handlu kartami stanowi ustawa z 15 Kwiet. 1881 Dz. u. p. N. 43 między innemi:

§ 10. Kto zamierza trudnić się sprzedażą kart, ma prócz przepisanego ustawą przemysłową obowiązku zgłoszenia tego przemysłu donieść na ośm dni przedtem Władzy skarbowej o swojem przedsięwzięciu, oznaczyć swój lokal także na zewnątrz jako miejsce sprzedaży kart, oraz trzymać i sprzedawać je wyłącznie tylko w tym oznajmionym lokalu.

O zmianie lokalu należy donieść Władzy skarbowej w przeciągu trzech dni.

Kupcy mają prawo mieć na pokaz dla kupujących po jednej nieostemplowanej, lecz do użytku nieprzydatnej talii każdego rodzaju kart, utrzymywanych na składzie.

Na każdej takiej talii, Władza skarbowa zanotuje jej przeznaczenie.

Postanowieniom tego paragrafu ma fabrykant kart zadość uczynić w tym wypadku, jeżeli zamierza sprzedawać karty własnego lub obcego wyrobu.

Handel obnośny kartami do gry jest bezwarunkowo

zabroniony.

§ 11. Wyrób kart i handel niemi oddaje się pod kontrolę skarbową.

§ 12. Przemysłowcy w § 11 wymienieni, ich domownicy, pomocnicy i zastępcy są obowiązani, organom, którym rewizyą powierzono, pokazać na każde żądanie zapiski co do kart prowadzone, i zezwolić na robienie z nich wyciągów, pokazać zapasy kart i w ogóle udzielić, lub nakazać udzielenie, wszelkiej pomocy, jaka będzie potrzebną, aby urzędowanie swoje w przepisanych granicach wykonać mogli.

Przemysł. — Dodat. rozp. do ust. przemysł.

1313

Władzom skarbowym służy prawo, w razie gdyby doniesiono, iż posiadacze lokalów, w których odbywa się sprzedaż kart w sposób przemysłowy, używają kart nieostemplo-wanych, lub niezgodnie z przepisami ostemplowanych, zarządzić na podstawie takiego doniesienia, przez wysłane przez siebie organa i przy spółudziale Zwierzchności miejscowej, rewizyą lokalu przemysłowego i w związku z nim będącego pomieszkania.

Do § 15 1. 20. § 1. Kowale (Hufschmiede), którzy nie słuchając półrocznego kursu kucia koni, chcą otrzymać świadectwo o swem uzdolnieniu do wykonywania rzemiosła kucia koni, winni się w tym celu poddać egzaminowi.

§ 2. Egzamin ten może być złożonym :

a)    w szkole kucia koni połączonej z wiedeńskim instytu-tutem weterynaryjnym;

b)    w publicznych cywilnych szkołach kucia koni;

c)    w wojskowych szkołach kucia koni ; lecz tylko w tym wypadku, gdy w miejscu ich siedziby nie ma cywilnej szkoły kucia koni;

d)    przed komisyami egzaminacyjnemi, umyślnie ku temu celowi w stolicach tych krajów ustanowionemi, w których obecnie nie ma ani cywilnych ani wojskowych szkół kucia koni.

§ 3. Komisya egzaminacyjna w cywilnych i wojskowych szkołach kucia koni składa się: z nauczyciela kucia koni dotyczącego zakładu i dwóch przez Namiestnika na przeciąg jednego roku zamianowanych z przedmiotem obeznanych członków, w stolicach krajów zaś w § 2 lit. d) wymienionych, z weterynarza krajowego i dwóch przez Namiestnika na jeden rok zamianowanych, z przedmiotem obeznanych członków. Przewodniczącego oznaczy Namiestnik.

§ 4. Egzamina odbywać się będą dwa razy do roku, i to w drugiej połowie Czerwca i G-rudnia.

§ 5. Każdemu kandydatowi służy wybór miejsca egzaminu z pomiędzy wymienionych w § 2.

84

§ 6. Do egzaminu należy się zgłaszać pisemnie do końca Maja albo Listopada, a mianowicie do egzaminu Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział A.

1314

w szkole kucia koni u przełożonego tego zakładu, do egzaminu gdzieindziej odbyć się mającego do dotyczącej politycznej Władzy krajowej. Do zgłoszenia należy przyłączyć świadectwo (Lehrbrief) co do należytego wyuczenia się rzemiosła kowalskiego (Hufschmiedhandwerk) i dowód przynajmniej trzechletniego zajęcia jako pomocnik (Hufschmiedgeselle).

Zgłoszenie udzieli się przewodniczącemu komisyi egzaminacyjnej, który wyda dalsze zarządzenia.

§ 7. Wezwanie do egzaminu wydawać się będzie na piśmie. Kandydat niezgłaszający się w wyznaczonym mu czasie, traci prawo do przypuszczenia go do egzaminu w tym terminie.

§ 8. Potrzebnego do egzaminu materyału i narzędzi, jakoteż potrzebnych do okueia koni kopyt, a względnie bydła i racic dostarczy komisya egzaminacyjna, a względnie dotycząca szkoła kucia koni.

§ 9. Przedmiot egzaminu stanowią :

a)    ustne odpowiedzi na pytania odnoszące się do prawideł i zasad okuwania kopyt i racic w ogóle, do okuwania zdrowych, wadliwych i chorych kopyt i do okuwania zimowego ;

b)    wykonanie zwykłej podkowy, i żelaza dla określonego wadliwego i chorego kopyta, albo do innego celu;

c)    zupełne wykończenie jednego lub więcej kopyt, a względnie jednej lub więcej racic.

Egzamin, podczas którego każdemu z członków komisyi przysługuje prawo stawiania pytań, może się odbywać naraz z kilku kandydatami.

§ 10. O uzdolnieniu kandydata i o stopniu jego uzdolnienia rozstrzygają członkowie komisyi egzaminacyjnej większością głosów. Jeżeli kandydat złoży egzamin, należy określić to postępem : bardzo dobrym, dobrym i dostatecznym.

§11. Kto złożył egzamin, otrzyma świadectwo należycie ostemplowane według przepisanego wzoru.

§ 12. Kandydaci, którzy nie złożyli egzaminu z dostatecznym skutkiem, mogą być powtórnie przypuszczeni do

egzaminu po upływie roku. Zresztą wolno im natychmiast, lub w wypadku, gdyby i drugiego egzaminu nie złożyli, zwyczajnem uczęszczaniem do szkoły kucia koni postarać się o nabycie wiadomości potrzebnych do otrzymania świadectwa uzdolnienia.

§ 13. Taksa, jaką kandydaci przed przypuszczeniem do egzaminu na ręce przewodniczącego komisyi egzaminacyjnej złożyć mają, wynosi dziewięć złr. w. a. i rozdzieloną będzie w równych częściach między członków komisyi egzaminacyjnej. Kandydat, który złożył egzamin, złoży jeszcze obok stempla jeden złr. za wygotowanie świadectwa.

Przy powtarzaniu egzaminu należy taksę ponownie złożyć.

§ 14. Przewodniczący komisyi egzaminacyjnej, po każdorazowem ukończeniu egzaminów przedłoży dotyczącej politycznej Władzy krajowej wykaz o wynikach egzaminu. (Eozp. min. spr. wew. z 27 Sierpnia 1873 dz. u. p. N. 140).

Do § 16.-

§ 1. Wyrobem napojów podobnych do wina (zwanych pospolicie winem sztucznem), jako też wyrobem napojów z soku winogronowego przez zaprawianie ich innemi składnikami lub mieszanie z nimi, nietylko w celu polepszenia jakości wina lub uczynienia go trwalszem, ale także w celu pomnożenia ilości produktu, wino zawierającego, jeżeli wyrób przeznaczony jest na sprzedaż lub do wyszynku, można się zajmować jedynie jako orzemysłem, podlegającym podatkowi zarobkowemu i dochodowemu, przy zachowaniu przepisów ustawy przemysłowej.

Wyjątek stanowi wyrób wina z wytłoczyn i vin piccolo (vinetto), jeżeli wyłącznie płody własnej uprawy i własny zbiór moszczu spuszczane bywają do piwnicy.

§ 2. Napoje, wyrobione sposobami wymienionemi w ustępie 1 § 1, podlegają jak dotychczas temu samemu podatkowi konsumcyjnemu co wino.

§ 3. Używanie cukru skrobiowego do wyrobu napojów w § 1 wymienionych jest zakazane.

84*

Część IL Dział A.

1316

§ 4. Napojów, wyrobionych sposobami w § 1 wyinie-nionemi, nie wolno ani ogłaszać, ani wystawiać na sprzedaż, sprzedawać lub szynkować z oznaczeniami, używanemi zwyczajnie do wina.

§ 5. Przekroczenia przeciwko przepisom, podanym w §§ 3 i 4 ustawy niniejszej, o ile nie podlegają przepisom powszechnej ustawy karnej, karać będą Władze przemysłowe grzywną, w kwocie od 25 aż do 500 złotych, w razie zaś niemożności ściągnięcia, aresztem, licząc po jednym dniu za każde pięć złotych.

Nadto Władze przemysłowe zarządzić mają zniszczenie napojów zakwestyonowanych kosztem skazanego, jeżeli uznane będą za szkodliwe zdrowiu.

W razie powtórzenia przekroczenia należy, oprócz kary pieniężnej lub aresztu, uznać jeszcze napój zakwestyono-wany za przepadły na rzecz funduszu ubogich tej gminy, w której przekroczenie popełnione zostało a wyrok skazujący na karę, ogłosić w gazecie krajowej, jako też sposobem zwyczajnie w miejscu używanym, na koszt skazanego. (Ustawa z 31 Czerw. 1880 dz. u. p. N. 120 ogł. 30 Września 1880.

Równocześnie z tą ustawą ogłoszone zostało następujące : rozporządzenie Min. spr. wew., skarbu, handlu i rolnictwa z 16 Września 1880 dz. u. p. N. 121) :

§ 1. Po myśli ustawy z dnia 21 Czerwca 1880 (Dz. u. p. N. 120) należy w przeciwstawieniu do wina naturalnego, t. j. do wina otrzymanego przez fermentacyą alkoho-liczną soku z winogron i poddawanego pewnemu postępowaniu tylko dla polepszenia jego jakości lub dla osiągnięcia większej trwałości — odróżniać następujące przetwory:

1.    przetwory podobne do wina (wina sztuczne), wyrabiane bez soku z winogron, z mięszaniny rozmaitych składników, naśladującej wino (wody, wyskoku, gliceryny, cukru, winnego kamienia, eteru gałuchowego i t. d.) ;

2.    przetwory zawierające wino (półwina), otrzymywane przez sztuczne zwiększanie ilości moszczu albo wina naturalnego przez przydanie wody i innych składników (cukru, gliceryny, wyskoku i t. d.) służących do nadania smaku wina

powiększonej ilości płynu — albo w takiż sam sposób z wytłoczyn gron winnych już użytych do wyrobienia moszczu lub z lagru winnego.

Tutaj (ad 2) należą szczególniej te przetwory, które otrzymane zostały przez tak zwane gallizowanie (rozcieńczenie moszczu za pomocą wody i dodania alkoholu lub cukru), albo przez petyotyzacyą (nalanie rozczynu cukru na pozostałości gronowe i wystawienie na fermentacyą po spuszczeniu moszczu lub wyługowaniu tych pozostałości rozcieńczonym alkoholem).

§ 2. Jeżeli wina sztuczne a względnie półwina, powyżej pod 1 i 2 wymienione, wyrabiane są na sprzedaż lub do szynkowania wtedy, wyrób ten stósownie do § 1 ustawy (z wyjątkiem wspomnianym poniżej w § 3), uważany być ma za przemysł i podlega przepisom ustawy przemysłowej.

Na zasadzie § 30 ustawy przemysłowej uznaje się ni-niejszem ten przemysł wyrobu win sztucznych i półwin za podlegający konsensowi, do uzyskania którego oprócz ogólnych warunków do przemysłu koncesyonowanego (ustęp 1 § 18 ustawy przemysłowej), wymagać się będzie, aby ubiegający się o konsens wyjaśnił zamierzoną metodę wyrabiania wina sztucznego i półwina i aby Władza przemysłowa uznała ją za wolną od zarzutu pod względem policyjno-lekar-skim, tudzież aby miejsce wyrobu było zawsze dostępne nadzorującej policyi lekarskiej.

§ 3. Od przepisu powyższego § 2 uznającego wyrób półwin za przemysł, wyjmuje się w duchu drugiego ustępu § 1 ustawy wyrób wina z wytłoczyn i vin piccolo (vinetto). Wyrób tych półwin nie podlega ustawie przemysłowej i dla tego podług art. V, lit. a) patentu ogłaszającego ustawę uważany być ma za wolny produkt rolniczy, bez względu, czy przeznaczony jest na sprzedaż lub do szynkowania czy nie —• pod warunkiem, aby do wyrobu tych półwin wyłącznie płody własnej uprawy i własny zbiór moszczu spuszczane bywały do piwnicy.

Gdyby jednakże ten ostatni warunek wykonanym nie został, t. j. gdyby zużytkowanie wytłoczyn własnego wyłą-

Część II. Dział A.

1318

cznie zbioru nie było zamierzonem, ale do wyrobu tych półwin zakupowywano cudze wytłoczyny, wtedy wyjątek powyższy nie będzie miał miejsca; owszem, stósowane będzie prawidło poprzedzającego § 2, że wyrób taki jest przemysłem, a zatem wyrabiający postarać się ma o konsens do tego przemysłu.

§ 4. W myśl § 2 ustawy nie trzeba i na przyszłość robić w poborze podatku konsumcyjnego różnicy pomiędzy winem naturałnem a sztucznem. Przeto od win sztucznych i półwin opłacać należy podatek konsumcyjny w tych samych przypadkach i w tym samym wymiarze, jak to jest przepisane dla wina w ogólności.

§ 5. Stósownie do § 3 ustawy nie wolno używać do wyrobu win sztucznych i półwin cukru skrobiowego (otrzymywanego z owoców, nasion lub bulw, zawierających skrobię zwaną także cukrem gronowym lub ziemniaczanym).

Na ten zakaz należy przeto mieć także szczególny wzgląd przy wspomnianem w powyższym § 2 badaniu zamierzonej metody wyrobu i przy nadzorze nad tymże.

§ 6. Stósownie do § 4 ustawy nie wolno win sztucznych i półwin ani ogłaszać, ani wystawiać na sprzedaż, sprzedawać lub szynkować z oznaczeniami używanemi do wina.

Za oznaczanie używane do wina, uważać się będzie mianowicie to, które jest całkiem ogólne (jak n. p. „wino stołowe“ lub gdy oznaczeniem jest tylko liczba roku), albo które podaje pochodzenie napoju z okolicy mniej lub więcej określonej (n. p. „wino gorzkie“ lub z pewnego kraju albo miejsca) albo szczególny gatunek napoju (n. p. „wino różowe“, „wino czerwone“, „wino deserowe“ i t. d.), jeżeli zarazem nie ma odpowiedniego dodatku, któryby objaśnił, że napój ten jest winem sztucznem lub półwinem.

§ 7. Władze przemysłowe wytaczać mają postępowanie karne w duchu ustawy:

1. co do przekroczenia § 1 ustawy, a względnie przepisów ustawy przemysłowej tamże wspomnianych, mianowicie zaś, gdyby trudniono się przemysłem wyrobu win sztucznych

Przemysł. — Dodat. rozp. do ust. przemysł.

1319

i półwin bez przepisanego konsensu — podług odnośnych przepisów ustawy przemysłowej ;

2. co do wykroczeń przeciw §§ 3 i 4 ustawy — podług przepisów § 5 ustawy.

Przy zbiegu przekroczeń wyrabiania win sztucznych lub półwin bez konsensu z przekroczeniem §§ 3 lub 4 ustawy postąpić należy podług § 5 tejże ostatniej ustawy.

§ 8. Gdyby dla braku zeznania ze strony producenta lub sprzedawcy, albo jakiegokolwiek innego całkiem dostatecznego dowodu co do istotnego sposobu wyrabiania napoju, w toku postępowania karnego zaszła potrzeba wezwania znawców, aby rzecz zbadali, Władza przemysłowa użyć ma do tego najbliższego z tych znawców owej wyłącznej gałęzi chemii winnej, których wykaz będzie jej podany.

Dopóki wykaz ten nie będzie udzielony, należy w każdym z osobna przypadku próbkę napoju zakwestyonowanego, wynoszącą ile możności najmniej 0.5 litra, posłać pod zamknięciem urzędowem do Ministerstwa rolnictwa, które zarządzi jej zbadanie.

§ 9. Władze przemysłowe, tudzież organa policyi zdrowia i targowej, obowiązane są także czuwać z urzędu, aby zachowywano przepisy ustawy w mowie będącej.

Organa te mogą w lokalach sprzedaży, ich dozorowi podlegających, za złożeniem odpowiedniej ceny sprzedaży lnb wyszynku zażądać, aby im wydano wino, wino sztuczne i półwino, poczem mają opieczętować je natychmiast w obecności sprzedawcy lub upoważnionego zastępcy swoją pieczęcią urzędową i z dołączeniem odpowiedniej relacyi oddać Władzy do dalszego zarządzenia.

we

§ 10. Aż do dalszego zarządzenia Władze przemysło-obowiązane są uwiadamiać Władzę polityczną krajową o udzielanych konsensach do wyrobu win sztucznych i półwin w każdym z osobna przypadku, a o wytaczanych sprawach karnych i wynikach tychże, co pół roku, otrzymane zaś doniesienia przesyłać ma Władza polityczna krajowa Ministerstwu rolnictwa. Doniesień, iż nic nie zaszło, nie trzeba składać.

Część И. Dział А.

Do § 17. Przez zamknięte naczynia rozumie się naczynia obręezne zamknięte na sposób w handlu używany, jakoteż flaszki opieczętowane. (§ l ust. z 23 Czerwca 1881 patrz str. 237 Zb. ust. adm.).

Opieczętowanie w handlu używane należy tak pojmować, że flaszki staniolą albo znaczkami pieczęciowemi zamknięte, uważanemi być mają za opieczętowane, jeżeli na tych zamknięciach znajduje się firma fabrykanta lub kupca, który owe flaszki napełniał lub pieczętował. (Rozp. min. skarbu z 16 Października 1881 L. 31342 Seltsam).

Do § 18. Odwołanie złożenia konsensu przemysłowego, zupełnie nieznanem jest ustawie przemysłowej, i dla tego wskutek zrzeczenia się konsensu, przestaje on istnieć, i nowe podanie o udzielenie go jestpotrze-bnem. (Rozp. min. z 30 Lip. 1875 L. 11213 Mhfr. str. 585).

Ukaranie za nieuprawnione wykonywanie przemysłu nie pozbawia znamion nieposzlakowanego życia. (Orz. min. sp. w. z 27 Marca 1869 L. 4262 Z. f. V. str. 15).    -

Do § 21. Fieranci (objeżdżający targi) nie mogą prowadzić handlu książkami, obrazami i innemi przedmiotami druku , jeżeli obok karty przemysłowej na takie zwiedzanie targów, nie posiadają konsensu na handel wyrobów druku. (Rozp. min. z 10 Grudnia 1874 L. 13310 Mhfr.).

Do § 23. Ponieważ według rozporządzenia cesarskiego z dnia 16 Września 1883 (dz. ust. państ. N. 147) przepisy § 23 ustawy przemysłowej z dnia 20 Grudnia .1859 (dz. ust. państ. N. 227) jakoteż rozporządzenia min. z dnia 20 Lutego 1875 dz. ust. państ. N. 16 względem dowodu szczególnego uzdolnienia celem uzyskania koncesyi na budownictwo, studniarstwo, mularstwo, kamieniarstwo i ciesielstwo oraz względem zakresu uprawnień pojedynczych rodzajów przemysłu budowniczego obowiązywać mają aż do wydania przewidzianych w § 23 noweli z dnia 15 Marca 1883 dz. ust. państ. N. 39 przepisów przeto umieszczają się na tem miejscu te powołane ustawy w dosłownym tekście;

aj § 23. Murarze, kamieniarze, i cieśle, którzy roboty swojego rzemiosła wykonywać chcą niezależnie, to jest ąie pod kierunkiem budowniczego, muszą się wykazać z praktycznego uzdolnienia, jakiego nabyli pracując rzeczywiście w swojem rzemiośle. Kto chce kierować takiemi budowlami, gdzie potrzeba połączenia rozmaitych rzemiosł budowlanych, to jest, kto chce zostać budowniczym, musi się wykazać, iż przez trzy lata zostawał w czynnej służbie przy budownictwie lub jakiej Władzy budowniczej, a nadto złożyć egzamin przed Władzą budowniczą krajową, lub wyznaczonym przez nią inżynierem obwodowym, w dowód, że posiada wymagane wyższe wiadomości. Od egzaminu tego mogą być te osoby uwolnione, które gdzieindziej już złożyły dowody uzdolnienia swego.

b) Rozporządzenie min. z dnia 20 Lutego 1875 (dz.

ust. paûst. N. 16).

Ubiegający się o przemysł studniarski mają, oprócz zadośćuczynienia warunkom, przepisanym w § 18 ustawy przemysłowej (według noweli § 23) do uzyskania koncesyi udowodnić praktyczne swoje uzdolnienie, jakie nabyli, pracując osobiście w tym przemyśle.

samo-

rarza

Różnica między przemysłem murarza a budowniczego leży w tem, że budowniczy uprawniony jest do prowadzenia budowy nadziemnej (HochbauJ łącznie z czynnościami rozmaitych gałęzi budowlanego przemysłu, przyczem nacisk leży nie na wyrazie budowanie nadziemne (Hochbau) ale na połączeniu czynności rozmaitych gałęzi budowlanego przemysłu; murarz zaś uprawnionym jest do dzielnego wykonania wszelkich do jego zawodu należących robót, o ile one jednolitego spółdziałania z innemi rodzajami przemysłu budowlanego, a tem samem i kierownictwa budowniczego nie wymagają. Z tego wynika także, iż plan budowy przez murarza sporządzony, wtedy tylko nie potrzebuje spółpodpisu budowniczego, jeżeli budynek przez samego mu-samodzielnie, więc bez kierownictwa ze strony budowniczego wybudowanym być może. Murarze mogą także używać tytułu „majster murarski", gdyż jako posiadacze

Część II. Dział A.

ezeladni-

przemysłu, uprawnieni są do trzymania uczniów ków i w stósunku do nich są rzeczywiście majstrami. (Rozp. min. z dnia 23 Września 1875 L. 10177 Mhfr.)

Majster murarski nie ma prawa prowadzenia budowli w ten sposób, aby kierował wszystkiemi, do'różnych budowlanych przemysłów należącemi robotami tak w projektowaniu jak i w ich wykonaniu; i dla tego może mu być zakazanem dalsze prowadzenie budowli aż do wykazania się uzdolnieniem. (Tr. ad. z d. 14 Maja 1880 L. 802 N. 773).

Budowniczy uprawnionym jest do samoistnego wykonania robót, choćby i do innych budowlanych rzemiosł należały; murarze, kamieniarze, cieśle muszą się ograniczyć do robót do ich zawodu należących. (Tr. ad. z dnia 6 Maja 1881 L. 828 N. 1093).

Wydanie orzeczenia, kto jest uprawnionym do prowadzenia budowli, należy do Władzy przemysłowej, zatem w toku instancyi do Ministerstwa spraw wewnętrznych, nawet w tym wypadku, gdyby to pytanie przy wydawaniu zezwolenia na budowę poruszonem zostało. (Tr. ad. z dnia 6 Lipca 1883 L. 1513 N. 1824).

Do §§ 25, 26 i 27. Ustawienie tokarni, ręcznem kołem obracanej, nie ma cechy zakładu przemysłowego z powodu niezwykłego hałasu sąsiadom uciążliwego, i dla tego nie potrzebuje zatwierdzenia. (Rozp. min. z dnia 20 Lipca 1861 L. 14104 Lienbacher IV str. 64).

S trzelnica obok fabryki broni w celu wypróbowania strzelb urządzona jest nieodłączną częścią całego zakładu, zawsze jednak zatwierdzenie jej jest potrzebnem, gdyż może ona bezpieczeństwo naruszać, i uciążliwą być dla sąsiadów.

Zarzuty na prawie prywatnem oparte wtedy tylko mogą być uwzględnione w orzeczeniu Władzy, jeżeli były wniesione przy komisyjnem badaniu zakładu przemysłowego. Na tego rodzaju zarzuty dopiero w drodze rekursu wniesione, nie zwraca się uwagi. (Rozp. min. z d. 21 Marca 1889 L. 7866 Z. f. V. str. 54).

Ponieważ sztuczny smalec (Kunstchsmalz) wyrabia się przez topienie czystego smalcu lub masła z innemi tego rodzaju artykułami, przeto wyrób takiego smalcu według § 25 i 27 1. 44 noweli do ustawy przemysłowej należy do tego rodzaju przemysłu, który wymaga szczególnego zezwolenia. (Reskrypt min. spr. wew. z dnia 16 Stycznia 1872 r. L. 168).

Chociażby uprawnienie przemysłowe, wykonane w zakładzie przemysłowym, uzyskanem było bez żadnego ograniczenia przed wejściem w życie ustawy przemysłowej, to i tak zakład ten tylko w sposób siąsiadom nieszkodliwy używanym być może, w przeciwnym zaś wypadku Władza nietylko uprawnioną, ale nawet obowiązaną jest, wszelkie zażalenia zbadać, i potrzebną pomoc udzielić. (Orzecz. min. spraw wewn. z d. 12 Kwietnia 1873 L. 560 Z. f. V. str. 95).

Zgłoszenie nowego przemysłu w zakładzie dawniej potwierdzonym wykonywać się mającego uprawnia Władzę przemysłową do zbadania tego zakładu, określenia warunków pod któremi używanym być może, jakoteż i do zakazania ze względów publicznych używania tego dawnego zakładu. (Orzecz. min. spr. wewn. z dnia 15 Listopada 1873 L. 18005 Z, f. V. str. 63).

na

Przy zatwierdzeniu zakładu przemysłowego obowiązane są Władze z urzędu uważać na względy publiczne, i dla tego są także uprawnione w wypadku, gdyby w istniejącym już zakładzie z biegiem czasu powstały wady, które niebezpieczeństwo narażają dobro publiczne, albo mu szkodzą, usunięcie tych wad i braków nakazać z urzędu, a nawet i zakład zamknąć; przemysłowcy zaś rzeczą będzie zakład ów urządzić w sposób ustawom i względom publicznym odpowiedni. (Orzecz. min. spr. wew. z 4 Sierpnia 1874 L. 10398 Mrhf. str. 589).

Tuczenie świń na większą skalę jak przy zwykłym ruchu gospodarstwa, może o tyle tylko dać powód do urzę-

Część II. Dział A.

dowego dochodzenia, o ile Władze w toku instancyj rozstrzygać mają, w jakich rozmiarach i pod jakiemi warunkami przedsiębiorstwo to, w dotyczącym budynku ze względów zdrowotnych prowadzonem być może. (rozp. min. 17 Lutego 1875 L. 19448. Dr. Seltsam str. 87).

Kontrola interesowanych osób prywatnych nad dotrzymaniem warunków przez Władzę określonych, uznaną została w szczegółowym wypadku za niedopuszczalną, (rozp. min. z 22 Lipca 1876 L. 8949 Z. f. V. str. 159).

Przed załatwieniem prośby o zatwierdzenie przemysłowego zakładu winno się odbyć komisyjne badanie (choćby się nie rozchodziło o postępowanie szczególne edyktalne), do którego należy zawezwać strony interesowane i znawców, (rozp. min. z 15 Września 1876 L. 8198 Z. f. Y. str. 195).

Piła w tartaku (Sägegatter) do rznięcia drzewa, parą poruszana, jest zakładem przemysłowym, który, bez szczególnego (edyktalnego) dochodzenia w jak najkrótszy sposób zbadanym i orzeczenie co do zatwierdzenia go wyda-nem być ma. Orzeczenie na względach policyi zdrowia, przemysłowej i budowniczej oparte wydaje Władza według swego swobodnego uznania. (Tr. ad. 2 Lipca 1877 L. 901 N. 103).

Skargi na hałaśliwe zajęcia sąsiada, nie stanowią przedmiotu procesu prowizoryalnego, lecz rozstrzygnięcie ich należy do Władz politycznych. (Trybunał najwyższy kasacyjny z 4 Stycznia 1878 L. 4141).

Przedsiębiorstwo czyszczenia kanałów nie należy do tych, które jako urządzenie zakładu przemysłowego potrzebuje potwierdzenia. Omina nie ma prawa ze względów policyi miejscowej lub zdrowia, monopolizować przemysł przez uprawnienie jednej osoby do wykonywania go. Przy udzielaniu koncesyj postępują Władze według* swobodnego uznania, przy odbieraniu zaś muszą się stósować do przepisów prawa. (Tr. ad. 4 Grudnia 1879 L. 2145 N. 634).

Aparat do chłodzenia wody, w zakładzie kąpielowym urządzony, nie może być uważanym za osobny zakład przemysłowy, gdyż aparat ten, służy do utrzymania

w ruchu zakładu kąpielowego, i jak wszelkie tego rodzaju urządzenia, stanowi jego część integralną i dla tego traktowanym być winien według przepisów te zakłady obowiązujących. (Tr. ad. 18 Maja 1880 L. 941 N. 771).

Prawomocne potwierdzenie zakładu przemysłowego (Betriebsanlage) nie może być naruszonem przez późniejsze spory prywatne, ani przez zmianę posiadacza. (Tr. ad. 22 Grudnia 1880 L. 2399 N. 963).

Naprawy i zmiany w budynku mieszczącym zakład przemysłowy w celu utrzymania budynku przedsiębrane nie upoważniają Władzy budowniczej do zakazu dalszego używania koncesyonowanego zakładu przemysłowego. (Tr. ad. 13 Stycznia 1881 L. 2500 N. 987).

Obawa że zakład przemysłowy wydzielać będzie przykre i zdrowiu szkodliwe wyziewy, dowodzi tylko, że zezwolenie Władzy na ten zakład jest potrzebuem, nie zaś że to zezwolenie bezwarunkowo odmówionem być ma, zwłaszcza że udzielenie go zależy od swobodnego uznania Władzy. (Tr. ad. 7 Lutego 1883 L. 88 N. 1655).

Rozstrzygnienie, czyli, o ile, i pod jakiemi warunkami, mimo zachodzących obaw pod względem zdrowia, może być udzielonem pozwolenie na zakład przemysłowy (rzeźnię) zawisło od swobodnego uznania Władzy. (Tr. ad. 8 Marca 1883 L. 472 N. 1688).    _

Do § 27 1. 43. Co do miary cegieł, postanowiono patentem z d. 13 Kwietnia 1804 r. co następuje: 1) Zwyczajna cegła murarska powinna mieć jednakową we wszystkich cegielniach miarę, mianowicie 12 cali długości, 6 cali szerokości, a 3 cale grubości ; forma na cegłę ma być okutą i w dowód prawdziwości opatrzoną znakiem właściciela cegielni, np. literą początkową nazwiska jego, w ten sposób, aby znak na cegle się odgniótł i zawsze był widocznym. Dalszego używania dotychczasowych form znakami nieopa-trzonych zakazuje się pod karą konfiskaty, nadto za przekroczenie tego zakazu właściciel lub dzierżawca cegielni podpadnie karze policyjnej 8 złr., strychacz 3 złr., ten zaś co robił formę 2 złr. — 2) Gdy dobroć cegły zależy od dobrego

Część II. Dział A.

wyrabiania i wydeptania gliny, przeto należy przyrządzić dla deptaczy dwie skrzynie, z których w jednej glina we wodzie ma rozwilgnąć, twarde jej kawałki zmięknąć i rozpuścić się, w drugiej zaś skrzyni glina już zmiękniała i przegniła, ma być dobrze wydeptaną i zmieszaną ; — za niezastósowanie się do tego rozporządzenia tak majster jako też deptacze ulegną karze pieniężnej lub aresztu. — 3) Wyrobione w ten sposób cegły 'powinny być dobrze i dostatecznie suszone i wypalane; dobry gatunek cegły ma następujące znamiona: a) dobry i głośny dźwięk, b) nie rozpadnie się pomimo największej wilgoci, c) dobre cegły nie rozsypują się pod młotkiem murarskim, lecz dają się według potrzeby przyeiesać. Jeżeliby nie wszystkie eegły wypaliły się w piecu dobrze i należycie, co się nieraz przytrafia z cegłami układanemi w górnych warstwach i w kątach pieca, natenczas ceglarz powinien odłączyć cegły niedobrze wypalone od dobrych, ustawić je na nowo w piecu i powtórnie wypalić. W razie przeciwnym to jest jeżeliby złe, niewypalone cegły zostały przez ceglarza z dobremi zmięszane w stosy ustawione, przez właściciela sprzedane i do budowy użyte, uległby ceglarz karze pieniężnej 1 złr. od każdego tysiąca cegły i aresztowi siedmiodniowemu, właściciel zaś cegielni konfiskacie cegieł i karze pieniężnej 2 złr. od każdego tysiąca cegieł. — 4) Aby z pewnością zapobiedz używaniu takich złych i niedobrze wypalonych cegieł do murowania, dla tego zakazano murarzom pod karą aresztu wmurowywać złe cegły, chociażby przez furmanów na miejsce budowy przy wiezionemi były ; przeciwnie mają takowe odłączyć i niebawem o tern Zwierzchności donieść, iżby przestępcy niniejszego rozporządzenia do odpowiedniej kary pociągniętymi być mogli. Jednakowoż zezwala się na używanie cegły tak zwanej kościółka, do budowania pieców piekarskich, browarnianych i t. p., niemniej na polepę pod dach (Estrich). — 5) Donoszący o przestępstwach wspomnianych, którego nazwisko zatajonem zostanie, odbierze tytułem wynagrodzenia trzecią część złożonej przez przestępcę kary pieniężnej. —Rozporządzeniem gubernialnem z d. 6 Czer. 1823 r. L. 28451 powyższy patent powtórnie ogłoszonym zo-

stał, na budowniczych i majstrów murarskich włożono odpowiedzialność za użycie złych cegieł, inżynierowie zaś odebrali polecenie, aby czuwali nad wykonaniem powyższego rorporządzenia. Ponieważ cegły przez wypalenie zwykle się zmniejszają, przeto właściciele cegielni powinni sprawiać formy na cegły najmniej o pół cala dłuższe, o ćwierć cala szersze i głębsze, które Zwierzchność gminna znakiem opatrzyć winna. Niemniej glina z formy stryehowaną być powinna deszezułką, a nie samemi rękami.

Do § 29. § 1. Trudnienie się w sposób przemysłowy urządzaniem zakładów do wytwarzania i przewodu elektryczności w celu oświetlenia, przeniesienia siły i do innego zastósowania w przemyśle i w domu, jakoteż utrzymywanie sposobem przemysłowym zakładów takich w ruchu, czy tern się trudni jedna osoba, czyli też osoba prawna, zawisło od uzyskania konsensu Władzy politycznej krajowej.

§ 2. Kto się chce trudnić tym przemysłem osobiście albo objąć techniczne kierownictwo takowego, winien prócz uczynienia zadość warunkom potrzebnym do trudnienia się przemysłem (konsensowym) złożyć nadto dowód potrzebnego uzdolnienia zawodowego przez świadectwo Akademii technicznej lub odpowiedniego zakładu zawodowego, albo też udowodnić, że poprzednio pracował przez czas dłuższy w zawodzie elektryczno-technicznym.

§ 3. Przy udzieleniu konsensu należy baczyć na stósun-ki miejscowe i względy nadzoru policyjnego.

§ 4. Przyzwolenie na otwarcie zakładu do wykonywania tego przemysłu nastąpi na podstawie postępowania edy-ktalnego (§ 29 w now. do ustawy przemysłowej.) Do zbadania zakładu przybrać należy znawców.

Zamierzony zakład przemysłowy i przyzwolenie na niego jakoteż urządzenie go nie powinno w szczególności szkodzić liniom telegraficznym.

Władze telegraficzne są obowiązane w razie spostrzeżenia takiego szkodliwego wpływu nastawać na usunięcie przyczyn tegoż wpływu.

Część 11. Dział A.

§ 5. Bliższe postanowienia co do urządzania i utrzymywania w ruchu rzeczonych zakładów wyjdą w osobnem rozporządzeniu.

Aż do wydania tego rozporządzenia, mają Władze przemysłowe przed udzieleniem zatwierdzenia takich zakładów, we wszystkich trudniejszych przypadkach sźczególniej, gdy się rozchodzi o przeniesienie siły, przedstawić Ministerstwu handlu za pośrednictwem krajowej Władzy politycznej przeprowadzone dochodzenia do zaopiniowania.

§ 6. Przepisy powyższe zaczynają obowiązywać z dniem obwieszczenia niniejszego rozporządzenia.

Do § 30. Do wydania zarządzeń w § 30 ust. przem. wzmiankowanych jest Władza przemysłowa wtedy i o tyle tylko uprawnioną, jeżeli się okaże, iż zarzut odnosi się jedynie tylko do zakładu przemysłowego i do rodzaju fabrykacyi, słowem opiera się na stanowisku przemysłowe m, nie zaś na prawach prywatnych. Zatwierdzenie zakładu przemysłowego ze względu na publiczny interes, zależy od swobodnego uznania Władzy. (Tr. ad. 25 Maja 1882 L. 1058 N. 1417).

Zakłady i urządzenia dla przemysłowego wydobywania oleju skalnego i wosku mineralnego należy uważać za zakłady przemysłowe, gdyż przedmioty te nie należą do zastrzeżonych minerałów ; jeżeli przeciw takim zakładom wniesione będą zarzuty na prawie prywatnem oparte, to starający się o pozwolenie winien sprawę w drodze prawa załatwić. (Tr. ad. 12 Kwietnia 1883 L. 810 N. 1730).

Zakład przemysłowy może być na podstawie opinii znawców zatwierdzonym, a zarzuty przez inny już zatwierdzony zakład wniesione i odnoszące się do jego przemysłowego uprawnienia, nie bądą odesłane do drogi prawa, gdyż na tej drodze mają być załatwione tylko zarzuty na prawie prywatnem oparte Udzielanie takich zezwoleń zawisło od swobodnego uznania Władzy, ale tylko o tyle, o ile nie zachodzi ściśle prawem uzasadnione żądanie udzielenia takiego zezwolenia, i o ile się rozchodzi tylko o względy publiczne ; jeżeli zaś wniesionym będzie zarzut iż udzielenie żądanego

zezwolenia uczyni wykonywanie istniejącego już przedsiębiorstwa niemożliwem, i jeżeli zarzuty przeciw nowemu zakładowi przemysłowemu są natury prywatnej, wtedy sprawa nie zawisła od swobodnego uznania, a zażalenia przeciw orzeczeniom Władzy w toku instancyi wydanym, mogą być do Trybunału administracyjnego wnoszone. (Tr. ad. 27 Września 1883 L. 2216 N. 1848).

Zarzut przeciw odbudowaniu zakładu przemysłowego oparty na kontrakcie, mocą którego poprzedni posiadacz zobowiązał się, w dotyczącej realności nie urządzać zakładu przemysłowego, jest zarzutem na prawie prywatnem opartym, gdyż sprzeciwiając się zakładowi w ogóle, podnosi się zarzut także ze względu na właściwości tego zakładu. Czy zaś kontraktem owym prawa roszczone nabytemi zostały, lub nie, to tylko Sąd rozstrzygnąć może, a Władza przemysłowa po myśli ustawy przemysłowej powinna zarzut taki odesłać do drogi prawa, do poprzedniego rozstrzygnienia. (Tr. ad. 28 Grudnia 1883 L. 2983 N. 1963).

Do § 32. Edyktalne postępowanie co do istniejących już zakładów przemysłowych, może być zarządzonem, jeżeli dawny zakład przemysłowy czy to ilościowo czyli też jakościowo tak zmienionym został, że pewna część zakładu istnieje bez pozwolenia; do tych części bowiem, jako niepo-zwolonych, posiadacz żadnych praw nie nabył. (Tr. ad. 2 Marca 1881 L. 358 N. 1029).

Orzeczenie, czy zawinienie istnieje i powstała w skutek tego szkoda wynagrodzoną być ma, należy prawidłowo do Sądu (§ 1295, 1338 u. c.); wyjątki od tego ogólnego prawidła są wprawdzie możliwe, ale dla tego właśnie udowodnio-nemi być muszą. Szkody wyrządzone w skutek niewykonania warunków, pod jakiemi zakład przemysłowy zatwierdzonym został, nie należą do tych wyjątków, i dla tego Władza me może nakazywać zmian w zakładzie przemysłowym, z powodu iż zaszło zawinienie.

85

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział A

Względy publicznego bezpieczeństwa uprawniają Władze tylko do zarządzenia środków bezpieczeństwa, nie zaś do orzeczenia, z czyjej winy zaszła potrzeba zarządzenia tych środków, i kto dla tego koszta ich ponosić ma. (Tr. ad. 16 Marca 1883 L. 400 N. 1700).

Do § 36. Handel towarów mieszanych może się zajmować wszystkiemi temi towarami, do których sprzedaży nie potrzeba osobnego pozwolenia (dekr. nadw. 20 Sierp. 1792, 17 Marca 1802, 13 Września 1806,17 Listopada 18l2i 19 Maja 1817).

Kramarze uprawnieni są do sprzedawania wszystkich tych towarów, które im już to na podstawie osobnych przepisów, już też zwyczajowo sprzedawać wolno (dek. nadw. z 21 Czerwca i 17 Września 1817, 20 Lutego 1822 L. 259).

Jeżeli karta przemysłowa oznacza tylko odnośny przemysł lub handel, natenczas zawsze zważać należy na granice temu przemysłowi lub handlowi dawniejszemi przepisami zakreślone, o ile ich nowe ustawy nie uchyliły (rozp. min. 9 Lutego 1878 L. 18356 Z. f. V.)

Do § 39. Przemysłowiec, posiadający konsens chcąc urządzić drugi lub więcej jeszcze lokalów przemysłowych musi na każdy z nich postarać się o osobny konsens (rozp. min. 24 Grudnia 1865 L. 24864).

Za stały lokal przemysłowy (Betriebsstätte) należy uważać także i budę do sprzedaży na jednem miejscu stale stojącą (rozp. min. I Września 1871 L. 9772 Z. /. V.)

Izba poselska Rady Państwa uchwaliła rezolucye :

a)    aby Rząd ogłosił wykaz towarów, które zaliczają się do różnych uprawnień kupieckich (handel korzenny, bławatny, mięszany itd.)

b)    aby co do grajzlerni i handlu drobiazgowego wiktuałami i kra-marstwa przedłożył wnioski odpowiednich ustaw.

(Przypisek Autora).

Do § 37. Stolarz, wprawiający szyby do zrobionego przez siebie okna, nie przekracza granic swego przemysłu, gdyż do zupełnego wykończenia okna należy także i wprawienie szyb. (Orzecz. min spr. wewn. z dnia 20 Października Ib67 L. 18715 Z. f. V. str. 91).

Blacharz sprzedający lampy, jest uprawnionym także i do sprzedawania szkieł do lamp, te szkła bowiem są składowemi częściami lamp, uprawnienie zaś do sprzedaży całych lamp mieści w sobie uprawnienie do sprzedaży ich składowych części. (Orzecz. min. spraw wew. z dnia 20 Grudnia 1875 N. 16366 Z. f. V. str. 8).

Do § 45. Co do firm obowiązują następujące przepisy ustawy zaprowadzającej powszechną ustawę handlową z dnia 17 Grudnia 1862 (dz. ust. państ. N. 1. ogłoszoną 3 Stycznia 1863) tudzież powszechnej ustawy handlowej :

40 złr. w. a.

§ 7. Przepisy kodeksu handlowego o firmach, księgach handlowych, prokurze i spółkach handlowych, stósują się z wyjątkiem obnośców do wszystkich kupców, którzy od swego zarobkowania w miejscach, gdzie ludność przenosi 50.000 dusz, przynajmniej .

w miejscach, gdzie ludność przenosi 10.000 a nie dochodzi 50.000 dusz przynajmniej

. 20 „ „

w miejscach, gdzie dochodzi lub nie dochodzi 10.000 dusz, przynajmniej stałych podatków bez dodatków rocznie opłacać winni, alboby od swego zarobkowania z uwagi na jego rozciągłość opłacać byli obowiązani, gdyby od takowych nie byli uwolnieni.

Do przemysłowców, którzy według kod. handlowego nie mają być uważani za kupców lub nie są z nimi zrównani (art. 4, 5 к. h. nie mają zastosowania postanowienia kodeksu handlowego o firmach, księgach handlowych, prokurze i spółkach handlowych, chociażby płacili określony w § 7 podatek wyższy. W wątpliwości, czy przemysłowiec ma być uważany za kupca, rozstrzygają nie przepisy art. 10 kod. h. zastąpionego obecnie § 7, lecz postanowienia kod. h. o czynnościach kandlowych, bo tylko trudnienie się niemi w sposobie zarob-

85*

Część II. Dział A.

z za-

kowania nadaje przymiot kupca. Jeżeli zakresu i natury przedsiębiorstwa nie można zwłaszcza z uwagi na 1. 1 i 5 art. 272 i ostatni ustęp art. 273 od razu poznać, Sąd handlowy może udać się do Izby handlowej i przemysłowej po potrzebne wyjaśnienie. Przez podatek w § 7 wzmiankowany rozumieć należy tak podatek zarobkowy, jak i dochodowy ; jeżeli nie jest widoeznem, o ile podatek doehowy pochodzi robku w przedsiębiorstwie handlowem, a wiadomość o tej okoliczności do ocenienia przypadku jest potrzebną, Sądy mają się udać do Władz podatkowych po bliższe wyjaśnienia. (Reskrypt minist, sprawiedliw. z dnia 8 Lutego 1864 L. 803).

Na podstawie powyższego reskryptu orzekł też Trybunał najwyższy w orzeczeniu plenarnem z dnia 26 Kwietnia 1864 L. 2977 I. 22, że przemysłowiec jako taki, jeżeli przedsiębiorstwo jego po za zakres rzemiosła nie wychodzi, mimo płacenia wyższego podatku do zgłoszenia się z firmą celem jej zaprotokołowania obowiązanym nie jest.

Reskryptem Ministerstwa sprawiedliwości z dnia z d. 24 Maja 1871 L. 5785 nakazano Urzędom podatkowym, ażeby nadsyłały Sądom handlowym miesięczne wykazy kupców w § 7 wymienionych t. j. płacących wskazany tamże wyższy podatek.

§ 8. Jak dalece przedsiębiorstwa publiczne w rejestr handlowy wpisywane, a tem samem pod przepisy kodeksu handlowego o firmach, księgach handlowych i prokurze podciągane być mają, pozostawia się bliższemu oznaczeniu w drodze prostego rozporządzenia.

§ 9. Jeżeli firma kupca jest wpisaną w rejestr handlowy, zmiany późniejsze w ilości podatku przezeń opłacać się winnego nie mają wpływu na zastosowanie przepisów kodeksu handlowego, w poprzedzającym paragrafie wspomnianych.

Art. 15. Firma kupca jest to nazwisko, pod którem prowadzi handel, i którem się w handlu podpisuje.

Art. 16. Kupiec, który prowadzi handel bez spólni-ków, albo tylko ze spólnikiem niejawnym, własnego tylko nazwiska (przysługującego mu wedle prawa cywilnego) z imieniem lub bez takowego jako firmy używać może.

Nie wolno mu przydawać do firmy żadnego dodatku, któryby spółkę wskazywał. Dozwolone są jednak inne przydatki, służące do bliższego oznaczenia osoby lub przedsiębiorstwa.

wm ■

1333

Przemysł. — Dodat. rozp. do ust. przemysł.

Art. 17. Jeśli w firmie jawnej spółki handlowej nie są objęte nazwiska wszystkich spólników, firma powinna zawierać nazwisko przynajmniej jednego spólnika z dodatkiem byt spółki wskazującym.

Firma spółki komandytowej winna zawierać nazwisko przynajmniej jednego spólnika osobiście odpowiedzialnego z dodatkiem byt spółki wskazującym.

Nazwisko innych osób prócz spólników osobiście odpowiedzialnych nie mają się mieścić w firmie spółki handlowej; nie wolno też żadnej jawnej spółce handlowej lub komandytowej mianować -się akcyjną, nawet jeśli kapitał komandytników podzielony jest na akcye.

Art. 18. Firma spółki akcyjnej winna być zazwyczaj braną od przedmiotu jej przedsiębiorstwa.

Nazwiska spólników lub innych osób nie mają być w firmie zamieszczane.

Art. 19. Każdy kupiec obowiązany jest zgłosić swoją firmę w Sądzie handlowym, w którego obrębie znajduje się jego zakład handlowy, a to dla wpisania jej do rejestru handlowego ; podpisze ją przy położeniu swego osobistego podpisu w obec Sądu handlowego, lub poda jej podpis w formie wierzytelnej.

Art. 20. Każda nowa firma ma się różnić wybitnie od wszelkich firm w tern samem miejscu lub w tej samej gminie już istniejących i do rejestru handlowego wpisanych.

Jeśli kupiec ma takie samo imię i nazwisko jak kupiec już wpisany do rejestru handlowego, a chce używać takowych jako firmy, zamieści w niej dodatek odróżniający ją wybitnie od firmy już wpisanej.

Art. 21. Firmę zgłosić należy także we właściwym Sądzie handlowym zakładu filialnego w innem miejscu lub innej gminie założonego.

Jeśli w miejscu lub gminie, gdzie się zakłada zakład filialny, istnieje już taka sama firma, należy zamieścić w firmie dodatek odróżniający ją wybitnie od firmy już istniejącej.

Część II. Dział A.

W Sądzie handlowym zakładu filialnego nie nastąpi wpisanie aż po wykazaniu, że uskuteczniono wpis w Sądzie handlowym zakładu głównego.

Art. 22. Kto nabywa handel istniejący przez kontrakt lub spadek, może go i nadal prowadzić pod firmą dotychczasową z dodatkiem wskazującym prawonabywstwo lub bez takowego, byleby dotychczasowy właściciel przedsiębiorstwa lub jego dziedzice lub spółdziedzice, jeśli jacy są, na dalsze używanie firmy wyraźnie się zgodzili.

Art. 23. Pozbycie firmy jako takiej bez handlu, który ją dotychczas nosił, nie jest dopuszczalnem.

Art. 24. Gdy kto wchodzi jako spólnik do handlu już istniejącego, albo gdy spólnik świeżo przystępuje do spółki handlowej, lub z niej występuje, firma pierwotna pomimo tej zmiany może być i nadal używana.

Atoli w razie wystąpienia spólnika, potrzebnem jest wyraźne jego zezwolenie na dalsze używanie firmy, jeśli nazwisko jego w firmie się mieści.

Art. 25. Jeżeli firma zmienia się lub gaśnie, albo jeżeli się zmieniają posiadacze firmy, należy zgłosić się w tej mierze w Sądzie handlowym stósownie do przepisów artykułu 19.

Jeśli zmiana lub wygaśnienie do rejestru handlowego wpisane i do powszechnej wiadomości podane nie zostały, ten, w czyjej osobie wydarzenia te nastąpiły, o tyle tylko może się niemi zasłaniać przeciw trzeciemu, o ile udowodni» że temu ostatniemu były wiadome.

Jeżeli wpisanie i ogłoszenie nastąpiło, zmiana lub wygaśnienie ma skutek przeciw trzeciemu, wyjąwszy gdyby z okoliczności wnosić wypadało, że o tych wydarzeniach ani wiedział, ani wiedzieć był powinien.

Art. 26. Sąd handlowy znagli z urzędu karami po-rządkowemi tych, których się to tyczy, do zadośćuczynienia przepisom art. 19, 21 i 25.

Podobnież postąpi z tymi, którzy używają firmy nie służącej im według przepisów tego tytułu.

Art. 27. Kto wskutek nieprawnego używania firmy w prawach swych zostaje pokrzywdzonym, może zapozwać nie mającego prawa o zaniechanie dalszego używania firmy i o wynadgrodzenie szkody.

Czyli i jak wielką jest szkoda, orzeknie Sąd handlowy według swego swobodnego uznania.

Sąd handlowy może nakazać ogłoszenie wyroku na koszt skazanego.

Czynności handlowe określają następujące przepisy powszechnego kodeksu handlowego:

Art. 271. Czynnościami handlowemi są:

1. Kupno, lub innego rodzaju nabycie towarów lub innych rzeczy ruchomych, papierów publicznych, akcyj lub innych do obrotu handlowego przeznaczonych papierów wartościowych celem odprzedaży ; nie stanowi różnicy, czy towary lub inne rzeczy ruchome w naturze czy po obrobieniu, lub przerobieniu mąją być dalej pozbywane.

2. podjęcie się dostarczenia przedmiotów pod liczbą 1 wskazanego rodzaju, których podejmujący się w tym celu nabywa.

3.    podjęcie się ubezpieczenia za premią ;

4.    podjęcie się przewozu towarów lub podróżnych morzem i pożyczka bodmeryjna;

5.    „interesa giełdowe uważane być mają za czynności handlowe". (§. 14 ustawy o organizacyi giełd z d. 1 Kwietnia 1875 N. 67 Dz. ust. pafist. w dodatku).

Art. 272. Czynnościami handlowemi są dalej czynności następujące, jeśli kto trudni się niemi w sposobie zarobkowania :

1.    podejmowanie się obrabiania lub przerabiania komu rzeczy ruchomych, jeżeli przedsiębiorstwo podejmującego się przechodzi zakres prostego rzemiosła.

2.    czynności bankierskie lub wekslarskie;

3.    czynności komisanta (art. 360), spedytora i przewoźnika, tudzież czynności zakładów do przewozu osób przeznaczonych ;

Część II. Dział. A.

4.    pośrednictwo w czynnościach handlowych lub zawieranie tychże dla innych osób; wszakże czynności urzędowe stręczycieli handlowych nie są tu objęte;

5.    czynności nakładowe, tudzież inne czynności handlu księgarskiego i utworów sztuki ; następnie czynności drukarń, o ile przechodzą zakres prostego rzemiosła.

Czynności wymienione i wtedy są czynnościami han-dlowemi, jeżeli je kupiec przedsiębierze wprawdzie dora-zowo, ale przecież w wykonaniu swego przedsiębiorstwa handlowego zwykle do innych czynności skierowanego.

Art. 273. Wszelkie szczególne czynności kupca do wykonania przedsiębiorstwa handlowego należące uważa się za czynności handlowe.

Przepis ten odnosi się zwłaszcza do odprzedaży zarobkowej nabytych w tym celu towarów, ruchomości i papierów wartościowych, tudzież do nabywania sprzętów, mate-ryału i innych ruchomości na bezpośredni użytek lub zużycie w przedsiębiorstwie przeznaczonych.

Odprzedaży, które uskuteczniają rzemieślnicy, o ile takowe nie wychodzą poza zakres rzemiosła, nie uważa się za czynuości handlowe.

Do § 49. Nieuprawnione używanie orła cesarskiego lub oznaczenia „c. k. uprzyw. fabryka“ choćby tylko na etykietach stanowi czyn podlegający karze według ustawy przemysłowej. (Rozp. min. z dnia 18 Sierpnia 1870 L. 10030

Z. f. V.).

Od ostatniej wystawy powszechnej w Wiedniu (1873) coraz liczniejsze zdarzają się wypadki, iż przemysłowcy na swoich szyldach, etykietach, frakturach, cennikach i t. p. używają pewnych za spółudziałem Rządu przyznawanych odznaczeń, pomimo, iż, ani im osobiście, ani ich firmom odznaczenia te wcale przyznanemi nie zostały. Takie publiczność w błąd tylko wprowadzające postępowanie jest bezwarunkowo zakazanem, a przekroczenie tego zakazu podlega karze według §§ 1, 7 i 11 ces. rozp. z dnia 20 Kwietnia

1854 dz. ust. państ. N. 96. (Rozp. min. z dnia 14 Sierpnia 1878 L. 20362).

Do § 53. Na podstawie najwyższego rozporządzenia z 16 Sierpnia 1875 oznajmił Minister handlu, iż odpowiadać to będzie duchowi ustawy o uzupełnieniu armii, i będzie jej przepisami uzasadnionem, jeżeli wyjątkowo, w wypadkach, w których się rozchodzi o utrzymanie nieprzerwanego ruchu w przemyśle zajmującym się najpotrzebniejszemi artykułami do życia jak mąką, chlebem i mięsem, albo niedającemi się odroczyć robotami dla Władz państwowych, a z powodu braku robotników, można się obawiać przerwy w tym ruchu, a tem samem naruszenia spokoju i bezpieczeństwa publicznego, jakoteż wstrzymania służby publicznej, odkomenderowanymi zostaną do tych robót ze służby czynnej żołnierze z dotyczącym przemysłem obeznani, o ile nie należą do kategoryi w 8 27 ustawy wojskowej wymienionej. (Rozp. min. z d. 29 Września 1875 L. 1518).

Do § 54. Pozwolenie na przedsiębiorstwa zakładu zastawniczego ( Versatzanstalt, Pfandleihanstalt) udzielać ma według dekretu kanc. nadw. z dnia 22 Sierpnia 1845 L. 27073 Namiestnictwo. (Reskr. Min. han. z d. 22 Maja 1870 L. 7376)*

Ministerstwo handlu rozporządziło w dniu 11 Października 1883 L. 35147, aby przy nadawaniu koncesyj na przemysł trudnienia się wypożyczaniem pieniędzy na zastawy, szczególniej pod względem policyjnym, traktowano odnośne podania z największą oględnością, a przedewszystkiem badano ściśle, czy ubiegający się o taką koncesyą zasługuje na zaufanie, tudzież czy lokalności, przeznaczone do prowadzenia tego przemysłu, odpowiadają przepisom § 23 ust. z dnia 15 Marca 1883 Dz. u. p. N. 39. — Namiestnictwo zaś udzielając to rozporządzenie Starostwom poleciło, aby przy udzielaniu takich koncesyj uwzględniano dawniejsze w tej mierze wydane przepisy, o ile takowe nie stoją w sprzeczności z postanowieniami zasadniczemi ustawy a względnie noweli przemysłowej.    _

Część IL Dziaî A.

1338

§ 1. Każdy tandeciarz obowiązany jest do prowadzenia ksiąg o kupnach i sprzedażach, jakie w wykonaniu swego przemysłu poczynił. W księgę tę wpisywać należy kupna i sprzedaże w następujących wypadkach:

Kupno i sprzedaż wszelkich towarów złotych i srebrnych, klejnotów, dzieł sztuki i starożytności, dalej broni o ile tą ostatnią w ogóle przemysł prowadzonym być może, bez względu na wysokość ceny kupna tych przedmiotów ; następnie kupno i sprzedaż wszelkich innych przedmiotów, o ile ich wartość (cena kupna) kwotę 5 złr. a. w. przenosi.

W księdze tej wszystkie stronnice muszą być ponumerowane; wszystkie kartki muszą być przeszyte nicią, której końce Władza przemysłowa z urzędu opieczętuje. W księdze tej winno być umieszczone „vidi“ Władzy przemysłowej.

Księga ta składa się z następujących rubryk : a) liczba bieżąca; b) przedmiot; c) dzień kupna; d) podane przez sprzedającego jego imię, nazwisko i miejsce zamieszkania, z uwagą czy tandeciarzowi jest osobiście znany; e) cena kupna; f) dzień sprzedaży; g) cena sprzedaży; hj uwaga.

Księga ta musi się zawsze znajdować w porządku ; szczególniej zaś nie wolno w niej nic podskrobywać, ani też wpisów nieczytelnemi czynić,

§ 2. Urzędowe zawiadomienie o rzeczach zgubionych lub właścicielowi nieprawnym sposobem zabranych, winien przedsiębiorca przechowywać w chronologicznym porządku, i na żądanie przedkładać kontrolującym organom Władzy. Toż samo odnosi się do wszelkich pisemnych doniesień, które przedsiębiorca od osób prywatnych otrzymuje.

§ 3. Władze przemysłowe pierwszej Instancyi obowiązane są do przedsiębrania peryodycznych rewizyj w przemysłowych lokalach tandeciarzy ; podobnież uprawnione są organa Władz przemysłowych jakoteż powołanych do tego Władz policyjnych państwowych i miejscowych, każdej chwili przemysłowy lokal tandeciarza przeglądać, w książki wglądać i ruch przemysłu rewidować, spostrzeżone nieprawidłowości usuwać, lub ich usunięcie spowodować. Tandeciarze są obowiązani wyżej wymienionym osobom udzielić wszelkich zażądanych, a do przemysłu odnoszących się wyjaśnień.

§ 4. Przekroczenia niniejszego rozporządzenia karane będą według przepisów karnych ustawy przemysłowej, o ileby przepisy kodeksu karnego nie wchodziły w zastósowanie.

§ 5. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie w trzy miesiące po jego ogłoszeniu. (Rozp. min. z 2 Maja 1882 dz. u. p. N. 69, ogł. 24 Maja 1884, obowiązuje od dnia 24 Sierpnia 1884).

Wskutek uchwały Sejmu z 14 Paź. 1881 wzywającej Rząd, aby organom swoim polecił zwrócić baczną uwagę* na istniejące w kraju liczne pokątne zakłady zastawnicze ibez-względnem stósowaniem istniejących w tej mierze przepisów przyczynił się do wytępienia tej plagi ubogiej ludności udzielonej przy odezwie Wydziału krajowego z dnia 14 Października 1881 L. 383 przypomniano Starostwom ustęp 2 dekretu nadwornego z dnia 22 Sierpnia 1845 L. 27073, ogłoszonego rozporządzeniem gubernialnem z dnia 15 Listopada 1845 L. 57651 Zb. ust. prow, z r 1845 N. 138 str. 512, który stanowi, iż osobom prywatnym nie może być udzielonem pozwolenie trudnienia się sposobem zarobkowym udzielaniem pożyczek na zastawy ręczne. Według ustawy przemysłowej z 20 Grudnia 1859 N. 227 dz. u. p. (§1 ustęp 12) wypożyczanie na zastawy, o ile prawnie jest dozwolonem, należy do przemysłów konsensowych. Ustawa przemysłowa nie zmieniła przeto w niczem powyższego zakazu utrzymywania zakładów zastawniczych przez osoby prywatne. Utrzymywanie pokątnego zakładu zastawniczego stanowiło dawniej przekroczenie z § 485 kodeksu karnego, a obecnie po zniesieniu tego paragrafu przez ustawę z d. 14 Czerwca 1868 dz. u. p. N. 62 ma być karane według § 132 ustawy przemysłowej grzywną od 5 do 200 złr. i rozumie się zamknięciem zakładu. Wezwano też Starostwa, by powyższych przepisów ściśle przestrzegały, przez podwładne sobie organa śledziły energicznie za pomienionemi zakładami pokątnymi i winnych

Część IL Dział A.

bezwłoeznie pociągały do surowej odpowiedzialności. (Okólnik Namiestnictwa z 14 Listopada 1881 L. 9955).

Do § 55. Prawo przemysłowca do wydzierżawienia swego przemysłu, albo prowadzenia go przez zastępcę jest bezwarunkowem, od pozwolenia Władzy niezawisłem. Władza przemysłowa otrzymawszy doniesienie o wydzierżawieniu przemysłu konsensowego, lub prowadzeniu go przez zastępcę, winna tylko zbadać, czy dzierżawca lub zastępca posiada ogólne osobiste, prawem wymagane uzdolnienie; zatem przedmiot badania stanowi tylko osoba dzierżawcy lub zastępcy, nigdy zaś stósunki prawa prywatnego, na których opiera się owa dzierżawa lub zastępstwo, i dla tego Władza nie jest ani uprawnioną ani obowiązaną do zastanawiania się nad układami między przemysłowcem a dzierżawcą lub zastępcą zawartemi.

W tego rodzaju wypadkach nie należy do Władzy przemysłowej badanie, czy poprzednie dzierżawy lub zastępstwa dotyczące stósunki prawne zostały rozwiązane lub nie, a rozwikłanie wszelkich w tym względzie zachodzących wątpliwości należy do drogi prawa i Władza przemysłowa nie może na nie zwracać uwagi, zwłaszcza iż nie ma prawa wydać orzeczenia, któreby przesądzało wyrok właściwego Sądu. (Rozp. miu. z 22 Września 1871 L. 11217 Z. f. V).

Do § 56. Wdowa ma pierwszeństwo przed masą kry-dalną do dalszego prowadzenia przemysłu, gdyż ustawa wymieniła ją przed masą, a dawne przepisy jak dekr. nadw. z 20 Lutego 1795 Zb. u. sąd. N. 219 ustęp a, samą tylko wdowę uprawniały do dalszego prowadzenia mężowskiego przemysłu (rozp. min. 12 Czerwca 1874 L. 8677).

Do § 57. Spostrzeżona po udzieleniu konsensu na w y-zynk niestósowność lokalu pod względem nadzoru policyjnego, nie stanowi powodu odebrania konsensu na ten właśnie

lokal, gdyż położenie jego, utrudniające nadzór już przy udzieleniu konsensu musiało być Władzy znanem (rozp. min. 19 Listopada 1876 L. 16050 Z. /'. V.)

Do § 59. — §§ 58 i 59 ust. przem. także na aptekarzy się rozciągają. Zastępca jednak musi być ukwalifiko-wanym. Wdowa nie może sprzedać lub odstąpić udzielonego mężowi konsensu, lecz tylko urządzenie apteki (rozp. min. z 8 Stycz. 1866 L. 22384).

Do komisantów podróżujących (ajentów handlowych) dla zagranicznych przedsiębiorców odnosi się rozp. min. handlu z 3 Listopada 1852 (dz. u. p. N. 220) które podanem będzie w rozdziale III pod 3.

Przemysł polegający na staraniu się o zamówienia dla większej ilości fabrykantów lub kupców (ajencya handlowa) jest przemysłem samodzielnym, i zgłoszenie takiego przemysłu jest ustawą nakazanem bez względu na warunki co do udziału w zysku i stratach z przedsiębiorcami umówione. (Tr. ad. 10 Maja 1883 L. 1089 N. 1762).

Do § 61. Ponieważ w myśl ustawy przemysłowej handlarzom tak krajowym jak i zagranicznym tylko w swych zakładach handlowych lub na prawnie dozwolonych targach i jarmarkach, towary sprzedawać wolno, handel zaś płodami surowemi od wsi do wsi połączony zwykle z ukróceniem dochodów skarbowych, a w każdym razie ułatwiający przemytnictwo jako niedozwolony cierpianym być nie może, polecono Starostwom, aby na tego rodzaju handlarzy zwróciły szczególniejszą uwagę i poleciły Zwierzchnościom gminnym i c. k. Żandarmeryi przedstawianie takich zagranicznych po wsiach z towarem włóczących się handlarzy do Starostwa dla wdrożenia przeciw nim ustawami przepisanego postępowania. Tu-tejszo-krajowców zaś, którzy trudnią się odbieraniem i odsprzedawaniem towarów dostarczanych przez takich zagranicznych handlarzy jako przemysłem samoistnym, należy jeżeli przemysłu tego nie zgłosili pociągnąć do odpowiedział-ności na zasadzie § 13 ust. przem. (§11 noweli) i udzielić o tem wiadomości c. k. Inspektorowi podatków dla wymierzenia podatku zarobkowego od takiego samoistnie prowadzonego przemysłu. Polecono także przestrzeganie ścisłe przepisów ustawy o handlu obnośnym mianowicie w pograniczu cłowem, aby osoby, które nie będąc ani przemysłowcami ani rolnikami, a tylko mają z tego zarobek, że jeżdżą lub chodzą od targu do targu skupując i odprzedając towary, nie prowadziły tego samoistnego przemysłu, nieuzyskawszy jak to § 11 i 13 noweli przepisuje karty przemysłowej i nie opłacając podatku.

Polecono przeto Starostwom, aby nakazały Zwierzchno-ściom gminnym i c. k. Źandarraeryi, by o takich osobach donosiły celem postąpienia względem nich według przepisu § 13 ust. przem. (teraz § 11 noweli) i zawiadomienia Inspektora podatkowego w celu wymierzenia podatku zarobkowego. Zwraca się jednak uwagę na to, że do fierantów nie mogą być zaliczeni ani przemysłowcy sprzedający własne wyroby, ani też rolnicy i producenci produktów surowych przybywający na targi lub jarmarki ze swoimi płodami, lecz tylko takie osoby, które nie mają żadnego przemysłu i tem się tylko trudnią, że zakupione obce towary na targach i jarmarkach sprzedają i tylko w ten sposób zarobkują. O tem należy pouczyć dokładnie organa wykonawcze, aby uniknąć turbowania ruchu handlowego. (Okólnik namiestnictwa z 26 Listopada 1877 L. 49796).

Do § 66. Dotychczasowa praktyka po targach tygodniowych, iż przemysłowcom i kupcom zamiejscowym tak krajowcom jak obcokrajowcom, sprzedaż artykułów wskazanych § 67 ustawy przem. jest dozwoloną, odpowiada postanowieniom ustawmy przemysł., a utrzymanie swobody ruchu handlowego na targach pożądanem jest dla miejscowych i okolicznych konsumentów. Władze więc czuwać mają nad tem, aby nie wykluczano dowolnie z targów tygodniowych przemysłowców pozamiejscowych z takiemi towarami, których sprzedaż na targach tygodniowych według dotychczasowego zwyczaju niewątpliwie nie tylko miejscowym, ale także zamiejscowym jest dozwoloną.

Artykuły następujące: sukno zwane halina, suknie z tego sukna, skóry, czapki futrzane, buty, wosk i t. p. towary bławatne i kramarskie według rozp. min. z d. 11 Sierpnia 1871 r. L. 10928 są i mają być zwykłym przedmiotem nieograniczonego obrotu handlowego na poraienionych targach. (Reskr. nam. z d. 11 Kw. 1872 L. 14655).

Do § 69. Pobór targowego od zboża, które nie na targ przysłanem i nie na targowicy sprzedanem było, sprzeciwia się przepisom ustawy przemysłowej. (Tr. ad. 25 Czerwca 1881 L. 1027 N- 1126.)

Do § 70. Właściwość Władz politycznych do określania granic praw przemysłu, odnośnie do targów, nie zmienia wcale uprawnienia gminy na ustawie gminnej opartego, do nadzoru nad targami jako też nad miarami i wagami.

Regulaminy targowe przez gminy uchwalone nie powinny sprzeciwiać się przepisom ustawy przemysłowej, i należy je pojmować według przepisów tejże ustawy o obrocie targowym. (Tr. ad. 30 Marca 1882 L. 677 N. 1354).

Do § 73. Komu pracodawca z powodu swej niedostatecznej znajomości rzeczy powierzył techniczny kierunek przedsiębiorstwa, a w szczególności przykrawanie sukni, rozdzielanie robót według jego własnego uznania i bez kontrolującego nadzoru pracodawcy, ten winien być uważanym za pełniącego wyższe usługi (rozp. min. z 14 Czerwca 1874 L. 7959 Z. f. V. str. 115).

Podróżujący handlowi komisanci, którzy jeżdżą ż próbkami i wzorami dla zbierania obstalunków nie są pomocnikami, ale pełnomocnikami handlowemi, należą zatem do osób pełniących wyższe usługi, do których ustawa przemysłowa nie ma zastósowania (rozp. min. 16 Maja 1879 L. 5131 Z. f. V. str. 135).

Do § 74. Ustawa przemysłowa z dnia 20 Grudnia 1859 r. zawiera jako dodatek następujące przepisy o książkach robotniczych (czeladnych) (Arbeitsbuch).

§ 1. Książeczki robotnicze (czeladne) mają służyć czeladzi rzemieślniczej (wyjąwszy kupieckich pomocników) do wykazania się ze służby i z zachowania się, a przeto zastępują miejsce świadectw.

§ 2. Książeczka taka wydaną będzie za okazaniem dowodu z odbytej nauki rękodzielniczej (§ 100 ust. przem.) lub oświadczenia ze strony pryncypała, które potwierdzone będzie przez przełożonego stowarzyszenia, jako uczeń ma sobie przyznany stopień czeladnika.

§ 3. Książeczka czeladna sporządzona będzie podług przepisanego formularza. Składa się z 40 policzonych kartek w 8ce, zeszytych nitką, której końce umocowane będą na wewnętrznej stronie twardej okładki, pieczęcią tej Władzy, która książeczkę wydaje.

§ 4. Każdy czeladnik ma być zaopatrzony w książeczkę, która będzie mu wydaną, za opłatą stempla i kosztów jej sprawienia¹) przez Zwierzchność gminną w miejscu jego pobytu ; jeżeli zaś Zwierzchność ta nie jest zarazem jego właściwą Zwierzchnością, wtedy ta ostatnia ma być o tern zawiadomioną. Czeladź przybywająca z tych krajów, gdzie książeczki robotnicze (wędrowne) nie istnieją, ma się o takowe zgłosić do najbliższej Zwierzchności gminnej na podstawie swoich papierów podróżnych. Wykaz wydanych książeczek robotniczych ma być dokładnie utrzymywany.

*) Marka stemplowa 15 et. i 97г centów za książeczkę; —udzielenie zaś pozwolenia do podróży na tych książeczkach tak pierwiastkowo wydane, jakoteż później przedłużone nie podlegają ostemplowaniu. (Rozp. Nam. z dnia 14 Czerwca 1868 L. 1868 L. 3375 pr.

gminy, na

pryncypała wypełni rubryki książeczki, położy swój podpis, a udzielone świadectwo zatrzyma: Poświadczenie wierności,

§ 5. Czeladnik wchodząc do obowiązku, złożyć ma książeczkę swoją u pryncypała, który mu na to wyda dowód odbiorczy. Przy opuszczeniu obowiązku, Naczelnik zasadzie ustnego lub pisemnego świadectwa

moralności, pilności i zręczności, o tyle tylko zaciągane będzie do książeczki, o ile brzmi przychylnie dla czeladnika. W przeciwnym razie przymioty te przemilczane być winny • i tylko właściwe rubryki przekreślone będą. Jeżeli świadectwo nieprzychylne wystawione przez służbodawcę opiera się na obwinieniach lub na posądzeniach, które po dochodzeniu przez czeladnika żądanem, uznane będą przez nrzełożonego zgromadzenia (cechu), a w braku onego przez Naczelnika gminy za bezzasadne, wtedy ten ostatni może na mocy rezultatu tego dochodzenia zapełnić owe rubryki, wszelako za wyraźną wzmianką, że dochodzenie było przedsiębrane. Właściciel rękodzielni, któryby czeladnikowi wydał umyślnie świadectwo z prawdą niezgodne, ma być na stósowną karę skazany, nie mówiąc już o odpowiedzialności za szkodę czeladnikowi przez to wyrządzoną.

§ 6. Jeżeli książeczka zapełnioną zostanie i nie będzie w niej miejsca do dalszych wpisywań, wtedy czeladnik otrzyma inną książeczkę jako dalszy ciąg poprzedniej.

§ 7. Jeżeli czeladnik zgubi książeczkę, winien będzie zawiadomić o tom natychmiast policyjną Władzę w miejscu swojego pobytu, która, o ile nie zachodzą jakie wątpliwości, wyda mu na żądanie jego nową książeczkę jako duplikat, za opłatą należytości ; w przeciwnym zaś razie przedsięweź-mie kroki, jakie za potrzebne uzna.

§ 8. Kto podrobi lub sfałszuje książeczkę robotniczą, albo zasłaniać się będzie cudzą książeczką, albo też kto użyczy swojej książeczki komu innemu w tym celu, ten pociągniętym będzie do odpowiedzialności w myśl prawa karnego.

Według rozp. min. z d. 14 Marca i860 r. do L. 7856 książki robotnicze jako legitymacye przy podróżach wewnątrz Państwa austr. i za granicą służyć mogą, jeżeli przez Władze powiatowe opatrzone zostaną przepisaną klauzulą: „Ważna jako legitymacya przy podróżach wewnątrz ces. austr. Państwa na rok jeden“ lub „Ważna jako paszport

za granicę .    .

TCasparek. Zb. ust. adm. Tora II.

na

.    .“ Na książki robotnicze

86

rozciąga się także rozporządzenie min. z dnia 10 Maja 1867 r. względem zniesienia obowiązku okazywania, składania i wizowania dokumentów podróżnych.

Celem zapobieżenia licznie popełnianym¹ nadużyciom z blankietami książek, zastępujących według ustawy przemysłowej z dnia 20 Grudnia 1850 r. (Dz. u. p. N. 227) świadectwa służbowe pomocników przy rzemiosłach (czeladników) lub w fabrykach, wydało Namiestnictwo na mocy otrzymanego 5 Lutego 1872 L. 64J od Ministerstwa spr. wew. upoważnienia następujące postanowienia:

W trzydzieści dni po ogłoszeniu tego okólnika, wolno do wydawania wspomnianych książek używać jedynie blankietów wydanych nakładem ekonomatu Namiestnictwa, który utrzymywać będzie odpowiedni takowych zapas.

Dla utrzymywania ewidencyi wydawanych książek wspomnianych, prowadzić będzie ekonomat Namiestnictwa osobny wykaz wydanej każdej Władzy przemysłowej ilości blankietów, Władze przemysłowe zaś winne orowadzić osobny na każdy rok wykaz utrzymywania tych blankietów i użycia takowych do wydawania książek pomocnikom przy rzemiosłach lub fabrykach.

Zaraz przy odebraniu z ekonomatu blankietów, należy takowe oznaczyć bieżącemi liczbami i uwidocznić rok tego oznaczenia; wydawanie zaś uskuteczniać należy we Iługliczb porządkowych i uwidoczniać takowe w wykazie, którego pojedyncze rubryki wskazują sposób postępowania.

Do wydawania książek robotniczych dla pomocników przy rzemiosłach lub fabrykach uprawnione są jedynie Władze polityczne, tj. Starostowie, a we Lwowie i Krakowie Prezydent miasta.

Policyą zaś nad tymi pomocnikami wykonywać ma we wspomnianych miastach Dyrekcya policyi, w innjch gminach w myśl § 37 ustawy gminnej Zwierzchność gminna, która także winna wykonywać postanowienia rozporządzenia ministeryalnego z dnia 15 Lutego 1857 L. 33 względem zgłaszania znajdujących się w gminie pomocników przemysłowych.

1347

Przemysł — Dodat. rozp. do ust. przemysł.

Co do sposobu wykonywania tych przepisów meldunkowych wyda każdy Starosta, stósownie do miejscowych stósunków, bliższe pouczenie, do którego ściśle stóso-wać się należy, (rozp. Nam. z dnia 10 Września 1872 r. dz. ust. kraj. N. 64).

Do § 77. — § 1. Przepisy §§ 479, 480 i 481 kodeksu karnego z 27 Maja 1852 Dz. u. p. N. 117 tracą moc obowiązującą.

§ 2. Zmowy pracodawców (przemysłowców, służbodaw-ców, kierowników przedsiębiorstw fabrycznych, górniczych, hutniczych, gospodarczych i innych robót), których celem jest za pomocą wstrzymania ruchu albo oddalenia robotników ich zarobek zmniejszyć, lub w ogóle nałożyć im niekorzystniejsze warunki pracy; jakoteż zmowy robotników (czeladników, pomocników, służby i wszelkich robotników dla zarobku), których celem jest za pomocą ogólnego wstrzymania pracy wymusić na pracodawcach podwyższenie płacy lub w ogóle korzystniejsze warunki pracy ; wreszcie wszelkie układy celem wspierania tych, którzy przy tych zmowach wytrwać chcą, lub szkodzenia tym, którzy się od nich usuwają, nie mają żadnego prawnego skutku.

§ 3. Kto w celu doprowadzenia do skutku, rozszerzenia lub przymusowego dokonania zmowy w § 2 określonej, za pomocą groźby lub gwałtu przeszkadza lub przeszkodzić się stara pracodawcom i robotnikom w ich swobodnem postanowieniu dania i brania roboty, staje się winnym przekroczenia, o ile czyn jego nie podlega surowszemu przepisowi prawa karnego, i podlega karze aresztu od ośmiu dni do trzech miesięcy przez Sąd wymierzyć się mającej.

§ 4. Przepisy §§ 2 i 3 stósują się także do przemysłowców, którzy wchodzą w zmowy w tym celu, aby ze szkodą publiczności podnieść cenę towarów. (Ustawa z 7 Kwietnia 1870 dz. u. p. N. 43).

Do § 78. L. 1. b. Żądanie datku na piwo (Trinkgeld) ze strony pomocnika od osób, u których z polecenia

86*

majstra pracuje, nie uprawnia służbodawcy (majstra) do zerwania umowy w myśl § 78 lit. b. ust. przem. (rozp. min. spr. wew. z 29 Maja 1874 L. 6674.) Palenie tytoniu w miejscach zakładu, w których palić zakazano, jest czynem, który uprawnia pracodawcę do zerwania umowy z pomocnikiem w myśl § 78 L. 1 lit. b. (orzecz. min. spr. wew. z 12 Marca 1878 L. 17453 Z. f. V. str. 59).

Do §. 80. Ponieważ ustawa przemysłowa ma zastóso-wanie także w górnictwie, o ile ustawa górnicza nie zawiera osobnych postanowień, przeto § 80 ust. przem. stósuje się także do porzucenia pracy przed czasem przez robotników górniczych, a do wykonywania tego przepisu powołane są w myśl § 141 ust. przem. Władze polityczne I instancyi (rozp. min. roln. z 31 Grudnia 1871 L. 5463 Hibl str. 67).

Do § 85. Rozporządzeniem min. sp. wew. z 18 Sierpnia 1880 L. 5832 zalecono fabrykantom i posiadaczom rękodzieł -ni, aby brali udział w instytucie pod nazwą „Towarzystwo przemysłowców dla zabezpieczenia przeciwr uszkodzeniom ciała" w Wiedniu, który polega na wzajemności i nie ma zysku na celu.

Prawny obowiązek przedsiębiorców przemysłowych (właścicieli kopalni nafty) ponoszenia kosztów leczenia robotników, którzy w służbie u nich doznali nieszczęścia, nie może być §§ 83—85 ust. przemysłowej uzasadnionym ; gdyż niezastosowanie się do przepisów tych §§ pociąga tylko ten skutek, że Władza nad zastósowaniem się do nich czuwać, a nawet do tego przymusić, nie zaś ponoszenie kosztów leczenia jako karę nakładać powinna; brak zaś technicznego kierownika kopalni jest przewinieniem, którego skutki tylko przez Sąd ocenione być mogą. (Tr. ad. 27 Kwietnia 1883 L. 978 N. 1747).

Kasa dla wspierania chorych, lub wypadkami dotkniętych robotników, do której właściciele fabryki albo wcale nie, albo niestósunkowo drobną kwotą się przyczyniają, nie odpowiada wymogom § 85 ust. przem. i zatwierdzenie statutów

takiej kasy może być odmówionem, gdyż takie statuta przenosiłyby na robotników obowiązek na przedsiębiorcy ciążący. (Tr. ad. 5 Grudnia 1883 L. 2438 N. 1935).

Do § 96. Częste używanie ucznia (terminatora) do zatrudnień nie należących do jego rzemiosła stanowi niedotrzymanie umowy ( Vertragsverletzung), które uprawnia ojca terminatora do zerwania tejże (orzecz. najw. Tryb. kas. z 16 Maja 1879 N. 9500 Z. /'. V. str. 163).

Do § 102. Ponieważ według art. IV ust. z 15 Marca 1883 (dz. u. p. N. 39) § 102 tylko o tyle utracił moc obowiązującą, o ile tyczy się to Władzy sądowej stowarzyszeń, przeto stowarzyszenia nadal są powołane do jednania stron w drodze dobrowolnej ugody, a ugoda taka zastępująca orzeczenie wykonywaną będzie w drodze administracyjnej w myśl 3 ustępu § 102 ust. przem. (przypisek Autora).

Skargi na pomocników z powodu niewstąpienia do służby rozstrzygać winien Sąd; gdyż Władza przemysłowa uprawnioną jest tylko do załatwiania sporów powstałych między przemysłowcami a ich pomocnikami podczas trwania stó-sunku służbowego, a w razie niewstąpienia do służby stósunek służbowy się jeszcze nie rozpoczął, rozchodzi się więc o niedotrzymanie umowy, co-należy w myśl § 72 ust. przem. do zakresu działania Sądu. (Orzecz. Nam. z 18 Czerwca 1869 L. 27391 i Min. spr. wew. z 9 Grudnia 1870 L. 17733 Z. f. V str. 11).    __

Do § 105. Przepisy handlowe powołane w § 105 ust. przem. odnoszące się do pomocników handlowych (kaufmännisches Hilfspersonale) zawiera tytuł szósty powszechnego kodeksu handlowego w następujących artykułach:

Art. 57. Naturę posług i prawa pomocników handlowych (kupczyków, uczniów handlowych) do płacy i utrzymania, w braku umowy określa zwyczaj miejscowy, lub uznanie Sądu, który, jeśli potrzeba, zasiągnie przed orzeczeniem zdania znawców.

Wszelako jeśli pryncypał daje mu zlecenie do czynności prawnych w interesie swego handlu, przepisy o pełnomocnikach handlowych mają zastósowanie.

Art. 58. Pomocnik handlowy nie jest uprawnionym przedsiębrać czynności prawnych w imieniu i na rachunek pryncypała.

§ 59. Pomocnik handlowy nie ma bez zezwolenia pryncypała robić interesów handlowych ani na własny, ani na rachunek trzeciego.

Będą w tej mierze stósowane przepisy (art. 56) obowiązujące prokurantów i pełnomocników handlowych.

Art. 60. Pomocnik handlowy, który popadłszy bez swej winy w nieszczęście, nie może przez czas jakiś pełnić służby, nie traci przez to prawa do płacy i utrzymania. Prawo do takiej względności służy mu jednak tylko na sześć tygodni.

Art. 61. Stosunek służbowy między pryncypalem a kupczykiem zachodzący może przez każdego z nich być rozwiązanym z upływem każdego ćwierćrocza kalendarzowego za poprzedniem wypowiedzeniem na sześć tygodni. Jeśli się umówiono o krótszy lub dłuższy czasokres, lub o krótszy lub dłuższy termin do wypowiedzenia, umowy trzymać się należy.

Co się tyczy uczniów handlowych czas trwania nauki ocenić należy według odnośnej umowy, w braku zaś postanowień umownych, według rozporządzeń miejscowych, lub zwyczaju miejscowego.

Art. 62. Z ważnych przyczyn może każda strona żądać rozwiązania stósunku służbowego przed czasem oznaczonym, (art. 61).

sędziego.

Ocenienie ważności przyczyn pozostawia się uznaniu

Art. 63. Kozwiązanie stósunku służbowego może być orzeczonem przeciw pryncypałowi mianowicie, gdy odmawia płacy lub należącego się utrzymania, albo gdy się dopuszcza przeciwko pomocnikowi handlowemu czynnych znieważeń lub ciężkich obrażeń honoru.

Art. 64. Przeciw pomocnikowi handlowemu rozwiązanie stósunku służbowego może być orzeczonem w szczególności:

1.    gdy jest niewiernym w służbie, lub nadużywa zaufania;

2.    gdy bez pozwolenia pryncypała robi interesa handlowe na własny rachunek, lub na rachunek trzeciego;

3.    gdy odmawia swych posług, lub bez przeszkody prawnej zaniedbuje takowych przez przeciąg czasu według okoliczności znaczny;

4.    gdy dla ciągłej choroby lub chorowitości lub dla dłuższego uwięzienia lub dłuższej nieobecności nie pełni obowiązków służby;

5.    gdy się dopuszcza przeciw pryncypałowi czynnych znieważeń, lub znaczniejszych znieważeń honoru.

6.    gdy prowadzi życie niemoralne.

Art. 65. Co do osób pełniących w handlu usługi czeladne pozostają w mocy przepisy obowiązujące służbę czeladną (des Gesindes, nie czeladników, pomocników Gehilfen). Przyp. Autora.

Do § 106. Reskryptem z d. 18 Lipca 1883 L. 22037 wydał Minister handlu w porozumieniu z Ministrem spraw wewnętrznych rozporządzenia, zmierzające do wykonania przepisów zawartych w VII dziale noweli do ustawy przemysłowej, które dotyczą przeistoczenia istniejących korporacyj przemysłowych i zawiązania nowych stowarzyszeń przemysłowców w duchu noweli do ustawy przem. z dnia 15 Marca 1883.

Według osnowy tego reskryptu kładzie Minister handlu główną wagę na to, aby czynności przygotowawcze przez Władze przemysłowe I. instancyi natychmiast podjęte i raźnie przeprowadzone zostały tak, ażeby nowo zawiązać się mające stowarzyszenie przemysłowe do czasu wejścia w życie nowej ustawy przynajmniej prowizorycznie z zastrzeżeniem późniejszego zatwierdzenia statutów mogły się ukonstytuować.

W wykonaniu powyższego reskryptu Ministerstwa handlu oznajmiono co następuje:

Gdy działalność ku przeistoczeniu istniejących korporacyj przemysłowych i utworzeniu nowych stowarzyszeń przemysłowców według § 106 ustawy z dnia 15 Marca 1883

wyjść ma z inicyatywy Władzy przemysłowej I. instancyi, przeto będzie rzeczą Starostwa niezwłocznie zbadać dotychczasowy faktyczny stan rzeczy, mianowicie na podstawie rejestrów przemysłowych i katastru podatku zarobkowego sprawdzić, ile różnych rodzajów przemysłowości w powiecie bywa wykonywanych, ile przemysłowców każdej pojedynczej kategoryi i w których miejscowościach powiatu wykonywa faktycznie swój zawód. Uzyskawszy w ten sposób dokładną ewidencyą wszystkich przemysłowców, sprawdzi Starostwo, dla których z poszczególnych przemysłowości istnieje już na podstawie dawnych ustaw i na mocy zatwierdzonych statutów związek korporacyi, a które dotąd jeszcze nie mają takiego związku.

Na podstawie wyniku odnośnych badań należy sporządzić tabelaryczne zestawienia, obejmujące :

a)    istniejące korporacye przemysłowe z uwidocznieniem kategoryi przemysłów do tychże wcielonych, obszaru terytoryalnego, na który się działalność korporacyi rozciąga i liczby członków do niej należących z poszcze-gólnieuiem rodzajów przemysłu, tudzież miejscowością w której członkowie wykonywują swój zawód;

b)    pojedyncze rodzaje przemysłu, stojące po za związkiem korporacyi, liczbę przemysłowców każdej kategoryi miejsca wykonywania przemysłu.

Co do przemysłowości ad Ъ) weźmie Starostwo zaraz

pod rozwagę, w jaki sposób z przestrzeganiem zasad wypowiedzianych w § 106 ustawy mają być połączone w stowarzyszenia, mianowicie na jakie rodzaje przemysłu i na jaki obszar terytoryalny mają się rozciągać nowo zawiązać się mające stowarzyszenia. W tej mierze zwrócono jednak uwagę na postanowienie reskryptu ministeryalnego z 18 Lipca 1883 L. 22037, według którego co do powyższej kwestyi, jakoteż w wypadkach zastósowania § 112 ustawy t.j. przy przydzielaniu niektórych gałęzi przemysłu do istniejących stowarzyszeń ile możności uwzględnić należy życzenia interesowanych przemysłowców a względnie korporacyi

Przemysł. — Dodat. rozp. do ust. przemysł.

1353

W tjm kierunku polecono zasiągnąć potrzebnych infor-macyj z pominięciem formalnych pertraktacyj urzędowych w drodze poufnej od mężów zaufania z grona przemysłowców każdej kategoryi, ile że przeprowadzenie rokowań odnośnych z interesowanymi według ustawy (§§ 106 i 109) zastrzeżo-nem jest Izbom handlowo-przemysłowym.

Rozpoznawszy w ten sposób dokładnie faktyczne stó-sunki jakoteż potrzeby i życzenia przemysłowców, ułoży Starostwo program obejmujący wszystkie rodzaje przemysłu co do składu przyszłych stowarzyszeń, mianowicie które przemysłowości mają być połączone w jedno stowarzyszenie i na jaki obszar terytoryalny ma się rozciągać każde stowarzyszenie, (albowiem według osnowy rozp. Min. handlu z 18 Lipca 1883 L. 22037 przedewszystkiem do tego dążyć należy, aby stowarzyszenie składało się z równych lub pokrewnych przemysłów, gdyby zaś w odpowiednim terytoryal-nym okręgu pewna stósowna ilość równych lub pokrewnych przemysłów się nie znajdowała, dążyć do tego, aby stowarzyszenie w ogólności według pewnych kategoryj w większych okręgach a co najmniej w każdym powiecie sądowym się utworzyły, w którym to wypadku stowarzyszenie przemysłowców i pomocników większej ilości gmin i różnych przemysłowców obejmować może).

Taki z największą dokładnością sporządzić i należycie uzasadnić się mający program udzielonym być ma następnie właściwej Izbie handlowo-przemysłowej do przynależnego traktowania według §§ 106 względnie 109 ustawy z dnia 15 Marca 1883 i do przedstawienia odpowiednich wniosków. Dopiero na podstawie wyniku powyżej wskazanych przedwstępnych dochodzeń i na podstawie dotyczących wniosków Izby handlowo-przemysłowej przystąpi Starostwo do właściwej czynności urzędowej celem ukonstytuowania się pojedynczych stowarzyszeń według ułożonego a ewentualnie według sprostowanego w myśl wniosków Izby handlowo-przemysłowej programu.

Co do sposobu postępowania w tej mierze polecono w myśl § 119 a. nowej ustawy, aby zgromadzenie

stowarzyszenia pierwszy raz zwołanem było przez Władzę przemysłową i odbyło się pod przewodnictwem delegata tejże Władzy, tudzież aby w myśl § 119 b. zastósowano się do zakresu działania zgromadzeń stowarzyszenia, nakoniec aby według § 126 uchwalono statuta stowarzyszenia, które mają być zatwierdzone przez Namiestnictwo.

Względem przeistoczenia istniejących już korporacyj przemysłowców w duchu nowej ustawy zawierają §§ 110 do 112 tejże ustawy odnośne postanowienia, według których wszelkie zmiany w dotychczasowym składzie tych korporacyj jakoteż zmiany ich statutów nastąpić mogą tylko na podstawie uchwał interesowanych korporacyj i za zgodą dotyczącej Izby handlowo-przemysłowej.

Każda Władza przemysłowa I. instancyi otrzymała wzór statutów: a) dla stowarzyszeń przemysłowych, b) dla zgromadzeń pomocników i c) dla kas chorych do właściwego użytku urzędowego przy ułożeniu nowych statutów względnie przy zmianie dawnych statutów stowarzyszeń. (Rozp. Nam, z 25 Sierpnia 1883 L. 52761).

Wzór statutu dla sądów polubownych przy stowarzyszeniach przemysłowców wydany został przy resk. Min. han. z 29 Sierpnia 1883 L. 22037).

Do § 110. Korporacye przemysłowe (cechy) istniejące przed zaprowadzeniem ustawy przemysłowej stają się stowarzyszeniami (Genossenschaft) po myśli tej ustawy, dopiero wtedy, gdy statuta swoje odpowiednio do przepisów ustawy przemysłowej zreformują. Przed takim zreformowaniem statutów, lub w ogóle, jeżeli ich wcale nie ma, nie służy Władzy prawo rozstrzygania o przyjęciu do korporacyi osoby, która tam jeszcze nie należała. (Tr. ad. 23 Lutego 1883 L. 409 N. 1674).

Do § 114. Obowiązek cechów, na dawniejszych przepisach oparty, aby za swych, w publicznych szpitalach leczonych członków koszta leczenia ponosiły, nie przeszedł ipso jure na stowarzyszenia przemysłowe, po myśli ustawy

1355

Przemysł. — Dodat. rozp. do ust. przemysł.

przemysłowej z 1859 r. utworzone, ale stowarzyszenia te są w tym względzie według przepisów ustawy przemysłowej, innych ogólnych rozporządzeń i własnych swych statutów obowiązane.

Obowiązek tworzenia zakładów pomocy na wypadek choroby nie stoi na równi z poprzednim bardziej szczegółowym obowiązkiem, i w ogóle przepis ten jest tylko wskazówką co do treści układać się mających statutów. (Tr. ad. 8 Marca 1883 L. 305 N. 1689).

Do § 131. Tylko osoby fizyczne, które zawiniły, nigdy osoby prawne karane być mogą. (Rozp. min. spr. wew. z d. 29 Stycznia 1876 L. 18438).

Do § 132. Charakterystycznem znamieniem trudnienia się przemysłem jest, że ktoś się zajmuje dla zysku samodzielnie czynnością ustawą przemysłową określoną. (Orzecz. min. spr. wew. z 5 Stycznia 1871 L. 17379 Z. f. V. str. 27).

wew. z

Dalsze używanie firmy, pomimo że właścicielowi zajmowanie się odnośnym przemysłem zakazano, jest przekroczeniem podlegającem karze według § 132 lit. ń, nie zaś według ces. rozp. z 20 Kwietnia 1854. (Orzecz. min. spraw. 19 Grudnia 1869 L. 17121 Z. f. V. str. 3 ex 1870).

Do § 138. Utrata prawa prowadzenia przemysłu może być według ustępu lit. b. tylko wtedy postanowioną, jeżeli mimo poprzedniego, powtórzonego ukarania nowe przekroczenie popełniono, przez co udowodnionem zostało, że poprzednie kary żadnego nie odniosły skutku. (Rozp. min. z 2 Czerwca 1869 L. 4182 Z. f. V. str. 99).

Utrata przemysłu, na podstawie § 138 lit. a. postanowiona, jest według licznych orzeczeń nie karą, ale przemy-słowo-policyjnem zarządzeniem. (Rozp. min. z 18 Kwietnia 1880 L. 4507 Z. f. V. str. 81).

Część IL Dział A.

Do § 141. O stemplowych opłatach od zgłoszenia przemysłu i prośby o konsensy postanowiono : 1. Wszelkie opłaty z powodu rozpoczęcia przemysłu wolnego, lub otrzymania konsensu pod jakimbądź tytułem przez gminy pobierane, zostają zniesione. 2. Zgłoszenie wolnego przemysłu lub prośba o konsens podlega następującym opłatom na rzecz Skarbu Państwa: a) każde podanie zawierające w sobie zgłoszenie samodzielnego prowadzenia wolnego przemysłu, lub prośbę o udzielenie konsensu, potrzebnego do wykonywania przemysłu, podlega stale oznaczonemu ostemplowaniu według ilości ludności w miejscu, w którem przemysł prowadzonym będzie. Stempel ten wynosi w miejscach o ludności nad 50000 4 złr., od 10000 do 50000 — 3 złr., od 5000 do 10000 — 2 złr., we wszystkich innych miejscach zaś 1 złr. 50 ct. Ten wymiar odnosi się tylko do pierwszego arkusza, dalsze arkusze podlegają stemplowi 50 ct. Ъ) W przypadku, gdyby dziesięć procent rocznego od dotyczącego przemysłu wypadającego bezpośredniego podatku (bez dodatków) wynosił więcej jak oznaczona pod a) stała naleźytość stemplowa od pierwszego arkusza podania, wtedy przewyżka ta wymierzoną będzie jako dalsza bezpośrednia naleźytość, która wraz z podatkiem od przemysłu przypisaną i wraz z pierwszą ratą podatku raz na zawsze uiszczoną być ma. 3. Władze przemysłowe winny natychmiast p© wystawieniu karty przemysłowej lub konsensu i wpisaniu przemysłu do rejestru przemysłowego, udzielić akta Władzy podatkowej celem wymiaru podatku bezpośredniego od przemysłu i należytości w ustępie 2 lit. bj wymienionej. (Rozp. min. z 22 Kwietnia I860 Dz. u. p. N. 102).

Celem należytego zastósowanią tego rozporządzenia, wydano następujący przepis : A. We wszystkich tych wypadkach, w których nowe zgłoszenie, lub nowe podanie o konsens wnie-sionem być winno, należy uiścić należytości na takie zgłoszenia i podania rozp. z 22 Kwietnia 1860 nałożone, zatem i w wypadkach, w których według § 59 ust. przem. (obecnie § 56) nowe zgłoszenie jest potrzebne, jak: a) zgłoszenie wdów, iż wolny przemysł zmarłego męża dalej prowadzić będą, jakoteż zgłoszenia, a względnie prośby o konsensy

wniesione przez spadkobierców, legataryuszów lub nowych przedsiębiorców, odnoszące się do dalszego prowadzenia przemysłu, objętego wskutek śmierci, lub aktu między żyjącymi zawartego, jeżeli się nie rozchodzi o dalsze prowadzenie konsensowego przemysłu na podstawie dawnego konsensu na rachunek wdowy lub małoletnich spadkobierców aż do osiągnięcia pełnoletności, albo o dalsze prowadzenie przemysłu na rachunek masy na czas trwania przewodu upadłości, lub postępowania spadkowego; bj zgłoszenia, a względnie prośby o konsensy celem założenia filij lub składów. Jeżeli zaś o założeniu filii lub składu drugie jeszcze doniesienie zrobić należy, wtedy doniesienie do Władzy, w której rejestrze ' główne przedsiębiorstwo jest już zapisane, podlega zwyczajnemu tylko stemplowi (§ 47 obecnie 40 ust. przem.) ;

c) zgłoszenia, a względnie prośby o konsens, odnoszące się do rozszerzenia istniejącego już zakładu (§ 42 obecnie § 36 ust. przem). B. Prośby wnoszone o zezwolenie na przedsiębiorstwa, co do których według ustępu V. patentu ogłaszającego ustawę przemysłową z 20 Grudnia 1853 dawne przepisy obowiązują, podlegają ostemplowaniu według ustawy stemplowej z 9 Lutego 1850 Dz. u. p. N. 50. (Kozp. min. z 27 Listopada 1860 Dz. u. p. N. 265).

Według § 141 ustawy przemysłowej należy do Władz politycznych tylko śledztwo i karanie przekroczeń tejże ustawy, lecz w całej ustawie przemysłowej nie ma przepisu, z któ-regoby wnioskować było można, iż badanie i rozstrzyganie żądań, na prawie prywatnem opartych, a odnoszących się do zwrotu szkody przez naruszenie praw przemysłowca spowodowanej, Sądom odjętem zostało ; w przypadkach takich podobnie jak przy każdej innej skardze o odszkodowanie, w której się twierdzi, iż spełniono czyn bezprawny i karze podlegający, zawyrokuje Sędzia cywilny, czy naruszenie praw przemysłu udowodnione jest orzeczeniem politycznej Władzy do śledztwa i karania tego rodzaju przekroczenia powołanej, i czyli wykazano, że szkoda istnieje i w jakich rozmiarach. (Tr. najw. kasac. ź 19 Lipca 1865 L. 5940 Unger-Glaser V. str. 155).

Na zapytanie czy śledztwo przeciw domokrążcom, którzy zamiast towary swoje sprzedawać z miejsca do miejsca i z domu do domu, sprzedawali je w swych składach, prowadzić ma Władza polityczna według § 132 lit. a. czyli też Władza skarbowa według §§ 19 i 20 patentu z r. 1852 o domokrążcach, oznajmiły Ministerstwa spraw wewnętrznych, handlu i skarbu, iż śledztwo takich przekroczeń w sposób § 132 lit. u. wskazany, przeprowadzić mają Władze polityczne w § 141 wymienione, gdyż domokrążca, sprzedający towary w składzie, prowadzi niejako stałe przedsiębiorstwo, przeciwne domokrąstwu i przekracza zakaz w ustawie przemysłowej, nie zaś w patencie o domokrąstwie wyrażony. (Kozp. min. z 30 Stycznia 1875 Mhfr. III. str. 623).

Do § 143. Najwyższem postanowieniem z 10 Kwietnia 1861 przekazano Ministerstwu handlu : najwyższy kierunek spraw handlowych i przemysłowych, a w szczególności sprawy gremiów handlowych, stowarzyszeń przemysłowych albo innych handlowych i przemysłowych korporacyj ; Ministerstwu spraw wewnętrznych zaś przydzielono : dochodzenie i rozstrzyganie w ostatniej instancyi próśb i rekursów odnoszących się do udzielenia i zakresu uprawnień handlowych i przemysłowych, tudzież przekroczenia ustaw przemysłowych przy spół-udziale Ministerstwa handlu. (Kozp. min. z 20 Kwietnia 1861 Dz. u. p. N. 49).

Oprócz tego Minister handlu upoważnionym został do wydania w porozumieniu z Ministerstwem spraw wewnętrznych różnych rozporządzeń, odnoszących się do ustawy przemysłowej. (§§ 1, 14, 24 i 27 przyp. Autora).

Do Ministerstwa spraw wewnętrznych, handlu i rolnictwa należy zatwierdzenie regulaminów targowych dla pierwszorzędnych targów na bydło. (Ustawa z 29 Lutego 1880 Dz. u. p. N. 38).

Do § 145. O prowadzeniu sznurowych rejestrów (juxty) i udzielaniu takowych Władzy skarbowej patrz rozp. min. z 18 Września 1861 L. 46394 str. 604 Zb. ust. adm.

Okólnikiem Nam. z 17 Lipca 1877 L. 33687 polecono Starostwom pouczyć przemysłowców, że dla nabycia uprą-wiiienia do prowadzenia przemysłowości, należy uzyskać nie tylko koncesyą lub kartę przemysłową, ale także otrzymać arkusz zarobkowy, gdyż ani sama koncesyą lub karta przemysłowa, ani sam arkusz zarobkowy na to nie wystarcza w myśl ustawy przemysłowej i patentu o podatku zarobkowym. To samo oznajmiono rozp. Min. skr. z 18 Kwietnia I860 (dz. u. p. N. 98).

Do § 146. W razie zakazanego prowadzenia przemysłu, albo odmówionego udzielenia konsensu, dopuszczalnym jest rekurs także i przeciw dwom równobrzmiącym orzeczeniom. (Rozp. z 5 Czerwca 1868 L. 12489 Z. f. V. str. 97).

Potrzeba miejscowa (Localbedarf) nie liczy się do tych prawnych wymogów, których brak może uzasadnić odwołanie z urzędu koncesyi, na dom gościnny lub na szynk udzielonego ; gdyż polecenie uwzględniania stósunków miejscowych (§ 18) jest tylko wskazówką dla Władz co do ich postępowania przy udzielaniu koncesyj, i dla tego właśnie uwzględnienie tych stósunków zawisło od swobodnego uznania Władz. Gdyby zaś Władzy przełożonej przysługiwać miało prawo cofnięcia koncesyi z powodu niedostatecznie uwzględnionych stósunków miejscowych, to tern samem uznanąby została błędna zasadał iż Władze te podobne prawomocnie udzielone koncesye według swobodnego uznania unieważniać mogą. (Tr. ad. 12 Grudnia 1878 L. 2014 N. 380).

Władza wyższa ma prawo wdania się z urzędu, jeżeli się dowie o braku prawem przepisanych wymogów; ale przez „prawne wymogi" nie można rozumieć niedostatecznego uwzględnienia stósunków miejscowych, gdyż one są tylko wskazówką co do postępowania Władzy przy udzielaniu uprawnieâ przemysłowych, co jej swobodnego uznania w szczegółowych wypadkach wcale nie ogranicza. (Tr. ad. 4 Grudnia 1879 L. 2145 N. 634).____

Do § 147. Do postępowania karnego w sprawach przemysłowych użytemi być mają rejestry karne przepisane rozp. min. z d. 5 Marca 1858. (Rozp. Nam. z 23 Paź. 1860 L. 36005).

Ozęśe II. Dział A.

d) O ustanowieniu Inspektorów przemysłowych.

(Ustawa z 23 Czerwca 1883 dz. u. p. N. 117, ogł. 27 Czerwca 1883).

§ 1. Upoważnia się Ministra handlu do mianowania w porozumieniu z Ministrem spraw wewnętrznych potrzebnej ilości Inspektorów przemysłowych i naczelnego Inspektora przemysłu.

§ 2. • Czynność Inspektora' przemysłowego rozciąga się zwyczajnie na wszystkie przedsiębiorstwa przemysłowe jednego lub więcej powiatów kraju, a Minister handlu może ją każdego czasu w obrębie granic tego kraju rozszerzyć lub ścieśnić. Inspektorowie przemysłowi podlegają krajowej Władzy politycznej, w której obszarze leży ich okręg urzędowy.

§ 3. Minister handlu może wyjątkowo polecić Inspektorowi przemysłowemu, aby czynności swoje rozciągnął na kraj lub obszar kraju, graniczący z jego okręgiem urzędowym.

§ 4. Zastrzega się Ministrowi handlu prawo wyłączenia niektórych gałęzi przemysłu od nadzoru Inspektorów przemysłowych tych powiatów, w których znajdują się przedsiębiorstwa owych gałęzi przemysłu i oddania ich pod nadzór osobnych Inspektorów przemysłowych, których czynności rozciągać się mogą na kilka krajów.

§ 5. Zadanie Inspektorów przemysłowych wobec pracodawców i pracujących polega na przestrzeganiu wykonywania przepisów ustawy co do: 1. środków i urządzeń, które przedsiębiorcy przemysłowi obowiązani są zaprowadzić dla ochrony życia i zdrowia robotników tak w pracowniach, jak i w lokalach mieszkalnych, jeżeli je dodają; 2. sposobu zajęcia robotników, czasu pracy codzienuej i peryodycznych przerw pracy; 3. utrzymywania spisów robotników, jakot.eż istnienia regulaminów służbowych, wypłaty zarobku i wykazów robotników; 4. przemysłowego wykształcenia młodocianych pomocników.

§ 6. Inspektor przemysłowy dopomagać ma Władzom przemysłowym w wykonywaniu odnośnych przepisów ustawy przemysłowej jako znawca nadzorujący, sprawozdawca i doradca, i można mu także pornczyć wydawanie opinij co do

winien przez

próśb o pozwolenie na otwarcie zakładów przemysłowych lub na poczynienie zmian w zakładach już zatwierdzonych, o ileby tu chodziło o życie i zdrowie robotników.

§ 7. Celem spełnienia zadań swoich

ciągłe rewidowanie przedsiębiorstw przemysłowych, nad któremi nadzór mu poruczono, wywiadywać się dokładnie o ich stósunkacb, do jego zakresu działania należących.

87

§ 8. Inspektorowi przemysłowemu, jak tylko wylegitymuje się w obec przedsiębiorcy przemysłowego lub jego zastępcy kartą przez Namiestnika wystawioną, a corocznie odnawianą, należy dozwolić każdej chwili wstępu do wszystkich pracowni, jakoteż mieszkań robotników przedsiębiorstwa przemysłowego pod jego nadzorem zostającego, w nocy jednak tylko dopóki trwa praca. Przedsiębiorca przemysłowy lub jego zastępca ma prawo towarzyszyć Inspektorowi przemysłowemu podczas inspekcyi przedsiębiorstwa. Inspektor przemysłowy mocen jest przesłuchiwać każdą osobę w przedsiębiorstwie przemysłowem zatrudnioną, także przedsiębiorców przemysłowych lub ich zastępców, wszędzie, gdzie tylko prace owego przedsiębiorstwa są w ruchu, co do spraw, do jego zakresu działania należących, w razie potrzeby bez świadków, jednak ile możności bez przerywania biegu pracy. Przedsiębiorcy przemysłowi lub ich zastępcy obowiązani są okazać Inspektorowi przemysłowemu, gdy tego zażąda, dokumenty tyczące się pozwolenia na otwarcie ich zakładu, jakoteż należące do niego plany i rysunki. Jeżeli która z osób powyżej wymienionych wzbrania Inspektorowi przemysłowemu wstępu do lokalu, który ma obejrzeć, uchyla się od uczynienia zeznań, jakich on żąda lub innych od tego odwodzi, zeznaje fałszywie lub usiłuje nakłonić innych do fałszywych zeznań, nakoniec jeżeli przedsiębiorca przemysłowy lub jego zastępca odmawia okazania dokumentów, tyczących się pozwolenia na otwarcie zakładów, planów lub rysunków, natenczas osoba ta, o ile istota czynu nie wymaga ukarania według ustaw karnych powszechnych, staje się winną przekroczenia i Władza przemysłowa karać ją będzie stósownie do przepisów ustawy przemysłowej.

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom. II.

§ 9. Gdy Inspektor przemysłowy spostrzeże, że w ja-kiemś przedsiębiorstwie nie są należycie wykonywane owe przepisy, które należą do jego zakresu działania (§ 5), zażądać ma od przedsiębiorcy przemysłowego, aby niezwłocznie uchylił tego rodzaju bezprawia lub wady, a w razie odmowy zrobić doniesienie do właściwej Władzy przemysłowej, celem wytoczenia właściwej czynności urzędowej.

§ 10. Władze przemysłowe uwiadamiać winny niezwłocznie Inspektora przemysłowego o zarządzeniach swoich, wydanych w skutek doniesień, poczynionych na zasadzie § 9 przez tegoż Inspektora przemysłowego, któremu wolno wnieść w terminie rekursowym sprzeciwienie się decyzyom pierwszej i drugiej instancyi, w skutek czego sprawa ta musi być przedłożona do wyższej decyzyi.

§ 11. Gdy zdrowie robotników zdaje się być zagrożone bądź to z przyczyny sposobu, w jaki są zatrudnieni, bądź z przyczyny używanej w zakładzie metody fabrykacyj-nej, upoważnioną jest Władza przemysłowa przyzwać na wniosek Inspektora przemysłowego lekarzy, chemików i innych znawców do wykonania potrzebnych badań, a jeżeli wady, których się Inspektor przemysłowy domyślał, zostaną stwierdzone, znawców opłacić ma przedsiębiorca przemysłowy.

§ 12. Inspektorowie przemysłowi spełniając zadanie swoje, winni dokładać starania, aby przez czynność swoję, życzliwie kontrolującą, nie tylko osobom, zatrudnianym w przemyśle jako pomocnicy, zapewnili dobrodziejstwa ustawy, lecz aby także przedsiębiorców przemysłowych przez stósowne postępowanie wspierali w czynieniu zadość temu, czego ustawa od nich wymaga, winni ze względem na słuszność pośredniczyć na podstawie swoich wiadomości zawodowych i doświadczeń urzędowych między interesami przedsiębiorców przemysłowych z jednej a pomocników z drugiej strony i pozyskać tak u pracodawców, jak i u przyjmujących pracę, zaufanie, dające im możność przyczynienia się do utrzymania i utorowania dobrych stósunków między obiema stronami.

§ 13. Inspektorowie przemysłowi przesyłać mają corocznie Ministrowi handlu, za pośrednictwem przełożonej

Władzy krajowej, dokładne sprawozdania ze swoieh czynności i swoich spostrzeżeń, a w nich podawać także wyjaśnienia co do wypadków nieszczęśliwych, którym robotnicy przy pełnieniu swej służby ulegli, co do przyczyn tych nieszczęść, jakoteż wnioski, tyczące się środków administracyjnych i prawodawczych, które należałoby zaprowadzić już to dla dobra przemysłu, już to dla dobra robotników. Sprawozdania "te odpowiednio opracowane przedstawiane być mają corocznie Badzie Państwa.

§ 14. Inspektorowie przemysłowi mają w ciągu swego urzędowania znaczenie urzędników rządowych i podlegają przepisom istniejącym dla urzędników rządowych w ogólności.

§ 15. Inspektorem przemysłowym mianowany być może tylko ten, kto jest w odpowiednim stopniu zawodowo wykształcony i biegły w językach, w dotyczącym okręgu inspekcyjnym używanych.

wego,

je na własną korzyść wyzyskuje, staje się winnym przestępstwa i karany być ma aresztem od trzech miesięcy aż do dwóch lat, o ileby nie należało zastósować surowszych przepisów powszechnej ustawy karnej. Postanowienie to nie wyklucza zastósowania przepisów porządkowo-karnych.

§ 17. Inspektorowi przemysłowemu nie wolno trudnić się żadnem przedsiębiorstwem przemysłowem, czy to fabry-czy warsztatowem, ani na własny rachunek ani jako zastępca, lub też mieć jakikolwiek udział w takiem przedsiębiorstwie albo pracować w niem jako zawiadowca, mecka-

§ 16. Inspektorów przemysłowych zobowiązywać należy przysięgą urzędową do zachowywania w tajemnicy stósunków przemysłu i fabrykacyi, o których się dowiedzą, mianowicie zachowywać winni w najściślejszej tajemnicy owe urządzenia techniczne, sposoby postępowania i właściwości fabrykacyi, o których przedsiębiorcy przemysłowi oświadczą, że są tajemne. Kto takie urządzenia, sposoby postępowania i wszelkie inne właściwości, w czasie gdy pełni obowiązki Inspektora przemysłowego lub po wystąpieniu z tego stósunku służbo-nieprawnie komu innemu wyjawia lub ogłasza, albo

cznem pik, inżynier i t. p.

Część I f. Dział A.

§ 18. Inspektorom przemysłowym nie wolno przyjmować za swoje urzędowanie żadnego, jakiegobądź rodzaju wynagrodzenia ani od przedsiębiorców przemysłowych, ani od pomocników i winni odmawiać przyjęcia gościnności, gdyby im była ofiarowana.

§ 19. Inspektorów przemysłowych nie wolno obarczać zadaniami obcemi ich zakresowi działania, a w szczególności Administracya Skarbu nie może zatrudniać ich w żadnym względzie. Nie wolno im też przeglądać ksiąg handlowych, wykazów fabrykacyi, korespondencyj i t. p. przedsiębiorców przemysłowych.

W wykonaniu tej ustawy podzielono królestwa i kraje w Radzie Państwa reprezentowane na 9 okręgów nadzorczych. Galicya i Bukowina stanowi siódmy okręg. Dla każdego okręgu przeznaczony jest jeden Inspektor, dla siódmego okręgu jest Lwów siedzibą Inspektora przemysłowego. Przepisy ustawy weszły w życie dnia 17 Stycznia 1884 jako w dniu ogłoszenia rozp. min. hand, i spr. wew. z 30 Grudnia 1883 (dz. u. p N. 1 ex 1884).

e) O Sądach przemysłowych.

(Ustawa z 14 Maja 1869 dz. u. p. N. 63)

§ 1. W miastach lub powiatach, w których te same lub podobne rękodzieła fabrycznie są wykonywane, mogą być urządzone Sądy przemysłowe dla załatwiania prawnych sporów określonych w § 4.

§ 2. Ustanowienie Sądów przemysłowych zarządza się przez rozporządzenie Ministra sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem handlu i po zasiągnieniu zdania Sejmów. W rozporządzeniu musi być oznaczoną gałęż przemysłu i obręb powiatu, na który się kompetencya każdego Sądu rozciąga, także i miejsca, gdzie Sąd będzie miał siedzibę swoję.

§ 3. Wnioski na urządzenie Sądu przemysłowego muszą zawierać wykaz, w jaki sposób pokryte zostaną koszta na lokalności urzędowe, czynności kancelaryjne i inne koszta połączone z załatwianiem spraw Sądu przemysłowego bez obciążenia Skarbu Państwa.

Rozporządzenie, przez które ustanawia się Sąd przemysłowy, musi oznaczyć sposób pokrycia kosztów na zasadzie przyjętych na siebie zobowiązań.

§ 4. Przed Sąd przemysłowy należą następujące spory prawne między pryncypałami lub ich zastępcami z jednej, a robotnikami i terminatorami z drugiej strony, albo między samymi robotnika zachodzące w przedsiębiorstwach przemysłowych, dla których Sąd przemysłowy jest ustanowiony, i wynikające ze stósunku pracy lub nauki :

aj spory najemne:

bj spory, dotyczące rozwiązania stósunku służby, pracy lub nauki (§§ 78 do 80 i 96 do 100 ustawy przemysłowej);

c)    spory, dotyczące wynagrodzenia z powodu wystąpienia ze służby lub wydalenia z takowej ;

d)    spory, dotyczące wynagrodzenia za uszkodzenia przedmiotów fabrycznych;

ej spory, odnoszące do się kas emerytalnych, szpitalnych, lub innych tego rodzaju, o ile do tych kas wkładki płacone są tak przez pryncypałów jak i przez robotników. § 5. Wymienione w poprzedzającym paragrafie sprawy prawne, wtedy tylko należą do kompetencyi Sądu przemysłowego, jeżeli przedłożone zostały podczas trwania stósunku pracy lub nauki, albo najpóźniej w ciągu 30 dni po rozwią

zaniu takowego.

Spory później podniesione, należą do kompetencyi właściwego Sędziego.

§ 6. Spory, należące podług §§ 4 i 5 przed Sąd przemysłowy, nie mogą być odrzuczone przez właściwe Sądy z urzędu, lecz tylko na żądanie strony.

Zarzut, że sprawa sporna należy przed Sąd przemysłowy, nie może być podniesiony przed Sędzią właściwym, wtedy, gdy Sąd przemysłowy sprawę tę sporną z przyczyny niekom-petencyi odrzucił.

Ponieważ w Galieyi dotychczas Sądy przemysłowe nie zostały zaprowadzone, przeto dalsze paragrafy się opuszcza, mianowicie. §§ 7—28 o organizaeyi Sądu przemysłowego, §§ 29 -66 o zakresie działania Sądu przemysłowego i o postępowaniu przednim; §§67—74

o środkach prawnych; § 75 o wykonaniu wyroku ; §§ 76 i 77 o księdze ugodnej i księdze wyroków ; § 78 i 79 o doręczaniu i należytośeiach; § 80 o Władzach nadzorczych.

f) O organizacyi Izby handlowej i przemysłowej.

(Ustawa z 29 Czerwca 1868 dz. u. p. N. 85).

§ 1. Dla zastępstwa interesów handlu i przemysłu wraz z górnictwem istnieć mają Izby handlowe i przemysłowe, a mianowicie : dla Galicyi i Lodomeryi z Krakowem w Krakowie, we Lwowie i w Brodach.

Te Izby handlowe i przemysłowe zachowują tymczasowo swe dotychczasowe okręgi.

Gdzie w skutek politycznego podziału na powiaty granice powiatów politycznych nie zgadzają się z okręgami Izb handlowych, tam cały powiat polityczny przydzielonym być ma do tego okręgu Izby handlowej, w którym się znajduje siedziba politycznej Władzy powiatowej.

Inne zmiany w rozległości okręgów Izb, tudzież zmiany w siedzibach Izb, jakoteż zniesienie już istniejących i utworzenie nowych Izb handlowych i przemysłowych, nastąpią w drodze ustawodawstwa.

§ 2. A. Izby handlowe i nrzemysłowe mają jako ciała obradujące w ogóle następujące przeznaczenie:

a)    obradować nad życzeniami i wnioskami, odnoszącemi się do wszystkich spraw handlowych i przemysłowych;

b)    podawać tak na wezwanie ze strony Ministerstw lub Władz krajowych, jak i z własnej inicyatywy swe spostrzeżenia i wnioski co do potrzeb handlu i przemysłu, tudzież co do stanu środków komunikacyjnych do wiadomości Władz ;

c)    dawać opinię o projektach do ustaw, które dotyczą spraw komercyalnych lub przemysłowych, nim takowe przez Rząd ustawodawczym ciałom reprezentacyjnym do traktowania konstytucyjnego przedłożone zostaną;

d)    dalej o utworzeniu zakładów publicznych, mających na celu podniesienie handlu lub przemysłu, jakoteż o istotnych zmianach w ich organizacyi ;

e) naradzać się na wezwanie Rządu i nad wskazanemi przez niego szczegółowo przedmiotami spólnie z jedną lub kilku Izbami.

B. Oprócz tego mają Izby handlowe i przemysłowe następujące szczególne obowiązki i prawa :

a) prowadzą rejestr wszystkich tych osób, którym przysługuje prawo wyboru do swej Izby handlowej i przemysłowej; rejestrują znaki i wzory płodów przemysłowych, i prowadzą przepisane archiwa znaków i wzorów. Utrzymują w ciągłym toku wykazy firm zaprotokołowanych i wszystkich innych przedsiębiorstw przemysłowych, handlowych i obrotowych, zakładów pieniężnych i kredytowych w swoim -okręgu, tudzież wykazy dat do statystyki handlowej i przemysłowej potrzebnych;

V) mają osobnemi ustawami i przepisami określony wpływ na egzaminowanie i mianowanie stręczycieli towarów i ajentów wekslowych (senzalów), na mianowanie radców giełdowych i asesorów Sądu handlowego;

c)    wydają świadectwa o istniejących zwyczajach handlowych, o zaprotokołowaniu marek, o przedłożonych wzorach towarowych, tudzież o możności dostarczenia liwerun-ków przez oferentów na cele państwowe, i na wezwanie Władzy są do tego obowiązane.

d)    rozstrzygają w skutek zawartej przez interesowanych umowy i z zachowaniem odnośnych przepisów szczegółowych jako Sąd polubowny w sporach o sprawy handlowe i przemysłowe ;

e)    każdego roku najdalej do końca Kwietnia przesyłać mają Ministrowi handlu sumaryczne sprawozdanie, w któ-rem przedstawią spostrzeżenia, uczynione w roku zeszłym co do ruchu interesów w ogóle, i o stanie przemysłu, handlu i obrotu w swoim okręgu. Do tego sprawozdania mogą być przyłączone także życzenia i wnioski. Podobnież mają co pięć lat Ministrowi handlu składać statystyczne sprawozdanie o wszystkich stósunkach ekonomicznych swego okręgu.

§ 3. Izby handlowe i przemysłowe podlegają bezpośrednio Ministrowi handlu i wykony wuja jego rozporządzenia w sprawach do ich zakresu działania należących ; jednak mają one także i innym Ministerstwom i Władzom swoich okręgów udzielać na żądanie potrzebnych wyjaśnień w zakresie działania Izby.

Władze rządowe i gminne okręgów Izb, wszystkie gremia i spółki, przedsiębiorstwa przemysłowe handlowe i obrotowe, zakłady asekuracyjne, stowarzyszenia oszczędności i zaliczek, tudzież pojedyncze osoby, trudniące się przemysłem, handlem i obrotem, są obowiązane udzielać Izbom na ich żądanie potrzebnych do wypełnienia ich obowiązków wyjaśnień, dostarczać potrzebnych wykazów, w ogóle wspierać Izby w ich czynności.

Izby handlowe i przemysłowe są uprawnione, w sprawach swego zakresu działania wchodzić między sobą w pisemną korespondencyą i spólnie się naradzać.

§ 4. Każda Izba dzieli się prawidłowo na sekcyą handlową i sekcyą przemysłową; do ostatniej należą sprawy górnictwa. Minister handlu może jednak na wniosek Izby zezwolić także na utworzenie innych sekcyj dla osobnych gałęzi przemysłowych.

Każda Izba składa się przynajmniej z 16 a najwięcej z 48 członków rzeczywistych (§ 5), których pewna oznaczona liczba zamieszkałą być musi w siedzibie Izby.

Minister handlu oznacza według tego w porozumieniu z odnośnemi Izbami handlowemi liczbę tych członków rzeczywistych dla każdej z nich, tudzież dla ich sekcyj, oraz liczbę stósunkową owych członków, którzy w siedzibie Izby zamieszkałymi być muszą ; wreszcie klasy handlowe i przemysłowe (kategorye), z których członkowie Izb wybrani być mają. Izbie wolno każdego czasu stawiać wnioski na zmiany tych stósunków.

§ 5. Członkowie Izb handlowych i przemysłowych, mają sprawować swoje czynności bezpłatnie. Są oni albo rzeczywistymi, albo korespondującymi.

§ 6. Członkowie rzeczywiści powoływani bywają przez wybór bezpośredni. Rzeczywiści członkowie wybierani zostają na sześć lat. Po upływie lat trzech, występuje na dniu 31 Grudnia połowa członków według kolei czasu służbowego i uzupełnia się nowemi wyborami. Przy równym czasie służby rozstrzyga los o wystąpieniu. Występujący mogą być znowu wybrani.

Członków korespondujących obiera Izba bezwzględną większością głosów ; liczbę ich oznacza Izba według własnego zdania. Członkowie korespondujący wybrani być mogą poza siedzibą Izby i poza kołem trudniących się handlem lub przemysłem.

Mogą oni brać udział w posiedzeniach, mają głos doradczy, ale nie mają prawa głosowania przy powzięciu uchwał Izby.

Gdyby w ciągu okresu wyborczego zostało opróżnionem jedno lub więcej miejsc, to na członków rzeczywistych, powołuje Izba tych, którzy przy ostatnim wyborze najwięcej głosów po pierwej wybranych otrzymali. Powołani w ten sposób urzędują tylko do najbliższego okresu wyborczego.

§ 7. Uprawnionymi do wyborów są :

1. Członkowie stanu kupieckiego i przemysłowego, będący w zupełnem używaniu praw obywatelskich i trudniący się w okręgu Izby, dla której wybór się odbywa, handlem, przemysłem lub górnictwem albo samodzielnie, albo jako jawni spólnicy, tudzież osoby, które jako kierownicy lub dyrektorowie zawiadują komercyalnemi lub przemysłowemi przedsiębiorstwami akcyjnemi, jeżeli 2. od przytoczonych przedsiębiorstw opłaca się przepisany dla uprawnienia do wyboru podatek zarobkowy. Ta kwota podatku wynosić ma dla hurtownego handlu i przemysłu najmniej 100 złr. rocznie, dla wszystkich innych kategoryj przysługuje oznaczenie tejże kwoty Ministrowi handlu w porozumieniu z dotyczącą Izbą, z tern ograniczeniem, że płacenie od wymienionych pod 1. I przedsiębiorstw kwoty podatkowej, równającej się kwocie podatku jaka nadaje prawo wyboru na Sejm krajowy, w każdym razie wystarcza na uzasadnienie prawa wyborczego do-

Część IL Dział A.

tyczących osób do Izby handlowej i przemysłowej. Jeżeli niewiasty lub osoby pod opieką albo kuratelą zostające znajdują się w wyłącznem posiadaniu jakiegoś przedsiębiorstwa, natenczas prawo wyboru wykonywa w ich imieniu zawiadowca przedsiębiorstwa. Kto w kilku kategoryach jednego okręgu Izby jest uprawnionym do wyboru, ten może swe prawo glosowania wykonywać tylko w jednej z tych kategoryj. Na rzeczywistych członków mogą członkowie stanu kupieckiego i przemysłowego być wybranymi, którzy 1. są obywatelami Państwa austryąckiego, ukończyli 30 rok życia i przynajmniej od trzech lat posiadają czynne prawo wyboru, tudzież 2. mają swą zwyczajną siedzibę w okręgu Izby. Wykluczonemi od wykonania czynnego i biernego prawa wyboru są : osoby, według ustaw istniejących wykluczone od wykonywania czynnego i biernego prawa wyborczego w gminie.

§ 8. Dla zarządzenia i przeprowadzenia wyborów ustanawia polityczna Władza krajowa Komisyą wyborczą. W ko-misyi wyborczej przewodniczy komisarz mianowany przez Ministra handlu. Komisya wyborcza składa się z jednego członka Bady gminnej w siedzibie Izby, z jednego lub więcej reprezentantów Izby, a gdzie jej jeszcze nie ma, z kilku mężów zaufania ze stanu kupieckiego i przemysłowego tego okręgu, wreszcie z protokolanta. Komisya wyborcza sporządza spisy uprawnionych do wyboru, a mianowicie tam, gdzie już istnieją Izby handlowe i przemysłowe, na podstawie prowadzonych przez Izbę rejestrów (§ 2 B. a), gdzie zaś jeszcze nie ma Izb handlowych i przemysłowych, na podstawie tych urzędowych dowodów pisemnych, jakiemi rozporządza, i wykłada te spisy publicznie ustanawiając termin nieodwłoczny dni 14, do wnoszenia przeciw nim zarzutów. Zarzuty te rozstrzyga Komisya wyborcza i zawiadamia reklamujących o swem orzeczeniu. Potem sporządza ona sprostowaną listę wyborczą, wygotowuje na podstawie tejże karty legitymacyjne wraz z kartkami do głosowania dla aktu wyborczego, i poseła je uprawnionym do wyboru wraz z ogłoszeniem wyborów, które zawierać ma liczbę i kategoryą wybrać się mających członków, tudzież dzień i godzinę wyboru.

§ 9. Wybór odbywa się publicznie, a mianowicie według woli wyborcy, albo ustnem głosowaniem, albo osobistem oddaniem wypełnionej kartki do głosowania wobec Komisyi wyborczej, albo też przesłaniem kartki do głosowania, podpisanej przez wyborcę. Każda klasa handlowa i przemysłowa (kategorya § 4), wybiera przypadającą na nią liczbę członków do Izby samodzielnie. Połączenie głosów rozmaitych kategoryj miejsca mieć nie może. Wybory stanu kupieckiego i przemysłowego mogą być przedsiębrane w odpowiednich przerwach, oznaczonych przez Komisyą wyborczą. Między wybieralnymi dla odnośnej kategoryi rozstrzyga względna większość głosów. Przy równej liczbie głosów rozstrzyga los wyciągnięty przez członka Komisyi wyborczej. Wszystkie decyzye, przysługujące Komisyi wyborczej są nieodwołalne. Wynik wyboru ogłosi Komisya wyborcza urzę-downie.

§ 10. Komisya wyborcza zawiadamia wybranych członków o wyborze. Jeżeli w przeciągu dni 8, rachując od dnia wykazanego osobistego zawiadomienia, nie nadejdzie do Komisyi wyborczej oświadczenie wybranego że wybór przyjmuje, natenczas ma być uważany ten za wybranego, który po nim w tej samej kategoryi najwięcej głosów otrzymał. Komisya wyborcza doniesie za pośrednictwem politycznej Władzy krajowej Ministrowi handlu, którzy członkowie i z jakiej kategoryi zostali wybrani.

sil s

oznacza, o

§ 11. Jeżeli który z członków popadnie w stósunki, któreby go wykluczały od powołania (§ 7), skutkiem tego będzie ustąpienie członka z Izby. Członkowie, którzy z powodu czynu karygodnego (§ 7), uzasadniającego wykluczenie od wybieralności, wzięci zostaną pod śledztwo, tudzież ci, którzy podpadną postępowaniu konkursowemu lub ugodnemu, zostaną w ciągu śledztwa, a względnie rozprawy, pendowani. Członek rzeczywisty może być z powodu uderzającego zaniedbywania obowiązków swoich mocą uchwały Izby zniewolonym do ustąpienia. Za taką uchwałą musi jednak głosować większa połowa członków Izby. Regulamin (§ 19) ile mandat może być uważany za wygasły z po

Część ii. Dział A.

wodu trwałej przeszkody, której Izba nie uzna za usprawiedliwioną.

§ 12. Minister handlu wyznacza dzień i godzinę otwarcia, względnie ukonstytuowania się nowo obranych Izb. Otwarcie uskutecznia się przez pełnomocnika tegoż Ministra, który potem przewodnictwo oddaje najstarszemu wiekiem członkowi Izby.

§ 13. Każda Izba handlowa i przemysłowa obiera po ukonstytuowaniu się, a następnie zawsze na pierwszem posiedzeniu każdego roku na przeciąg tegoż roku ze swego grona za pomocą kartek do głosowania bezwzględną większością głosów swego prezydenta i wiceprezydenta. Obaj przewodniczący mogą być znowu obrani. W razie, gdyby jakie przeszkody wstrzymały prezydenta i wiceprezydenta od przewodniczenia, natenczas wybierze Izba prowizorycznego prezydenta na czas trwania tej przeszkody. Do wyboru stałych przewodniczących, tudzież do ich powtórnego wyboru potrze-bnem jest zatwierdzenie Ministra handlu. Przewodniczący urzędują tak długo, dopóki ze strony Ministra handlu nie nastąpi potwierdzenie wyboru nowego lub powtórnego.

§ 14. Dla załatwiania spraw konceptowych, kancelaryjnych i kasowych mianuje każda Izba handlowa i przemysłowa poza gronem swoich członków, fachowo wykształconego płatnego sekretarza i potrzebną płatną służbę pomocniczą (§ 20). Sekretarzowi i służbie pomocniczej przydziela prezydent czynności urzędowe.

§ 15. Tylko prezydent jest legalnym reprezentantem Izby. On oznacza przedmioty obrad na posiedzeniach, tudzież ich następstwo kolejne. On jest odpowiedzialnym za przestrzeganie prawnych przepisów, a w szczególności za trzymanie się zakresu działania Izby i za zachowanie regulaminu (§ 19), tudzież za wykonanie uchwał i rozporządzeń Izby. Jeżeli mniema, że nie może przyjąć odpowiedzialności za wykonanie jakiej uchwały Izby, to może ją wstrzymać, jednak musi on przedmiot odnośny albo natychmiast, albo po powtórnej obradzie w Izbie przedłożyć Ministrowi handlu. On podpisuje wszystkie rozporządzenia i uwiadomienia, które także i przez sekretarza podpisane być winny. We wszystkich razach przeszkody lub nieobecności prezydenta przechodzą jego prawa i obowiązki na wiceprezydenta, a gdyby i ostatni miał być przeszkodą wstrzymanym lub nieobecnym, na prowizorycznego prezydenta (§ 13).

§ 16. Członkowie rzeczywiści są obowiązani : być obecnymi na posiedzeniach, wypracowywać poruczone sobie sprawozdania, przyjmować wybory do wydziału.

§ 17. Posiedzenia Izb są zwyczajne i nadzwyczajne. Zwyczajne posiedzenia, jeżeli są jakie przedmioty do obrad, odbywają się w każdym miesiącu raz przynajmniej, nadzwyczajne zaś, albo na wezwanie Ministra handlu lub prezydenta Izby, albo na żądanie przynajmniej jednej trzeciej części członków rzeczywistych. W zasadzie należy obrady przy posiedzeniach ograniczyć na program, który przez prezydenta członkom Izby w kilka dni przed posiedzeniem przesłanym zostanie. Przedmioty, uznane uchwałą Izby za naglące, mogą być jednak na każdem posiedzeniu pod obrady wzięte. O naradach każdego posiedzenia spisany ma być protokół z dokładnem wyszczególnieniem obecnych i głosujących i podpisany być winien przez prezydenta i pisarza. Każdemu głosującemu wolno swoje na posiedzeniu wypowiedziane zdanie osobno podać do protokołu, lub je na piśmie do niego dołączyć. Obrady Izby są zwyczajnie jawne. Wyjątek stanowią rozkazy lub komunikaty Władz i obrady nad niemi, jeżeli Władze zażądają, aby je w tajemnicy zachowano; tudzież obrady nad sprawami osobistemi i takiemi sprawami, dla których większość członków obecnych poufnego posiedzenia zażąda ; wreszcie obrady względem wydania wyroku w sporach toczących się przed Sądem polubownym Izby. Nad sprawami obciążającemi budżet Izby, wolno obradować i stanowić uchwały li tylko na posiedzeniu jawnem. Protokoły posiedzeń jawnych należy drukiem ogłosić.

§ 18. Do ważności uchwały Izby potrzebną jest obecność przynajmniej połowy członków rzeczywistych. Uchwały Izby mogą być powzięte tylko na zgromadzeniach pełnych, a mianowicie według bezwzględnej większości. Przy równym po-

Część II. Dział A.

dziale głosów to zdanie staje się uchwalą, do którego przewodniczący przystąpi.

§ 19. Każda Izba handlowa i przemysłowa może wybiera ć wydziały dla przedwstępnego obradowania i sprawozdania do pełnego zgromadzenia. Bliższe postanowienia względem zawiadowania czynnościami zawiera regulamin, który każda Izba sobie układa na podstawie niniejszej ustawy, uchwałą Izby ostatecznie ustanawia i Ministrowi handlu przedkłada.

§ 20. Minister handlu mianuje komisarza, który ma prawo być obecnym na pełnych posiedzeniach Izby ; każdego czasu może on zażądać głosu, jednak nie ma prawa do głosowania.

§ 21. Każda Izba handlowa i przemysłowa układa corocznie preliminarz wydatków potrzebnych i przedkłada go za pośrednictwem politycznej Władzy krajowej Ministrowi handlu do zatwierdzenia najdalej do końca Września. Dla utworzenia funduszu emerytury dla urzędników i sług przez Izbę stale ustanowionych, może Izba ze swej strony umieścić w preliminarzu kwotę aż do wysokości 5% wszystkich wydatków Izby. Dalsze warunki co do otrzymania emerytury ustanawia Izba, i przedkłada do zatwierdzenia Ministrowi handlu. W braku własnych dostatecznych dochodów Izby handlowej i przemysłowej będzie niepokryta kwota zatwierdzonego preliminarza jednakowo na wszystkich uprawnionych do wyboru w okręgu Izby według stałego podatku płaconego od górnictwa, od prowadzenia przemysłu i handlu rozłożoną, równocześnie z tymże podatkiem pobieraną i do Izby wnoszoną. Jeżeli która z Izb handlowych i przemysłowych nie ma własnych lub bezpłatnie do dyspo-zycyi sobie oddanych lokalności i potrzebnych sprzętów, wtedy gmina siedziby Izb jest obowiązaną na swe koszta o brakujące rzeczy się postarać. Każda Izba handlowa i przemysłowa prowadzi rachunek ze swych dochodów i wydatków, przedkłada corocznie najdalej z końcem Marca zamknięcie rachunku za rok przeszły Ministrowi handlu i ogłasza go, jak tylko przez Ministra sprawdzonym zostanie.

§ 22. Korespondencya Izb handlowych i przemysłowych z Ministrem handlu i innemi Władzami, tudzież z gminami, jakoteż Izb handlowych i przemysłowych między sobą i w sprawach wyborczych między Komisyą wyborczą i wyborcami jest wolną od opłat pocztowych. Izby handlowe i przemysłowe mają być pod względem obowiązku stemplowania swoich aktów urzędowych równo traktowano z Władzami publicznemu

§ 23. Izby handlowe i przemysłowe mogą być rozwiązane na mocy rozporządzenia Ministra handlu, w każdym zaś razie mogą być wtedy rozwiązane, skoro dwie trzecie części członków rzeczywistych ubędzie w skutek wystąpienia lub śmierci. Tak w pierwszym jak i w drugim razie nowe wybory winny być przedsięwzięte najdalej w przeciągu trzech miesięcy.

§ 24. Niniejsza ustawa wchodzi w życie z dniem jej

ogłoszenia.

§ 25. Istniejące Izby handlowe i przemysłowe prowadzą swe czynności dalej, dopóki w miarę niniejszej ustawy nie nastąpi ich uzupełnienie i organizacya. Programy wyborcze najbliższych wyborów uzupełniających w myśl §§ 4—12 tej ustawy ma Minister handlu w porozumieniu z pojedynczemi Izbami handlowemi i przemysłowemi ustanowić, a potem natychmiast zarządzić rozpisanie wyborów.

Rozporządzeniem Ministerstwa handlu z 4 Kwietnia 1884 L. 9477 wydaną została ordynacya wyborcza dla Izby handlowo - przemysłowej w Krakowie, która jest następującej treści :

§ 1. Izba handlowo-przemysłowa w Krakowie składa się z 32 rzeczywistych członków, którzy dzielą się na dwie sekcye, mianowicie: I. Sekcyą handlową, II. Sekcyą przemysłową, do której to ostatniej należą także sprawy górnicze-. Obwód Izby dzieli się na dwa okręgi wyborcze, z których pierwszy (okręg wyborczy Krakowski) obejmuje polityczne powiaty : 1. Kraków, — 2. Chrzanów, — 3. Biała, — 4. Ży-

Część II. Dział A.

wiec, — 5. Wadowice, — 6. Myślenice, — 7. Wieliczka, —

8.    Bochnia, — 9. Brzesko, — 10. Limanowa, — Nowytarg,— Nowy Sącz; drugi zaś (okręg wyborczy Tarnowski) powiaty: 1. Tarnów, — 2. Pilzno, — 3. Ropczyce, — 4. Rzeszów, — 5. Łańcut, — 6. Dąbrowa, — 7. Mielec, — 8. Tarnobrzeg,

9.    Nisko, — 10. Kolbuszowa,— 11. Grybów,— 12. Gorlice i 13. Jasło. — Sekcya handlowa składa się z 16 członków, z których 10 wybierają handlujący pierwszego, a 6 handlujący drugiego okręgu wyborczego. Sekcya przemysłowa składa się również z 16 członków, z których 10 wybierają przemysłowcy pierwszego, a 6 przemysłowcy drugiego okręgu wyborczego. W pierwszym okręgu wyborczym w obydwóch sekcyach z 10 członków wybierają 6 wyborcy połączonej pierwszej i drugiej kategoryi, a 4 wyborcy trzeciej kategoryi. W drugim okręgu wyborczym wybierają w obydwóch sekcyach z 6 członków 4 wyborcy połączonej pierwszej i drugiej kategoryi, a 2 wyborcy trzeciej kategoryi. W miejscu, gdzie Izba ma swoje siedzibę, a względnie w odległości nie przenoszącej 20 kilometrów, musi z pomiędzy członków Izby stale zamieszkiwać : I. z sekcyi handlowej 10, a mianowicie :

1.    z pomiędzy wybranych w pierwszym okręgu wyborczym 7 ;

2.    z pomiędzy wybranych w drugim okręgu wyborczym 3.

II. z sekcyi przemysłowej 10, a mianowicie: 1. z pomiędzy wybranych w pierwszym okręgu wyborczym 7 ; 2. z pomiędzy wybranych w drugim okręgu wyborczym 3.

§ 2. Sekcya handlowa obejmuje bankierów i wekslarzy, wszelkie protokołowanie albo przynajmniej według zasad buchalteryi kupieckiej prowadzone handle hurtowne i przedsiębiorstwa transportowe, przedsiębiorstwa kolejowe i żeglugi parowej, właścicieli okrętów, jakoteż wszelkie inne, samodzielnie handel prowadzące przedsiębiorstwa zarobkowe. Wybory w niej odbywają się w trzech kategoryach wyborczych (ciałach wyborczych). Takowe składają się : a) z tych handlujących, którzy ze swego handlu opłacają państwowego podatku zarobkowego bez dodatków najmniej 100 złr. a. w. rocznie (wielki handel) (§7 ustęp 2, ustawy z 29 Czerwca 1868, N. 85 dziennika ust. państw.); b) z tych handlują-

Przemysł. — Ordyn. wyb. dla Izby han.-przem. w Krak.

1377

88

cjch, którzy ze swojego handlu opłacają państwowego podatku zarobkowego bez dodatków w okręgu wyborezym Krakowskim najmniej 30 złr. w. a., w okręgu zaś wyborczym Tarnowskim najmniej 15 złr. w. a. rocznie, a do kategoryi a) nie należą; c) z wszystkich tych handlujących, którzy ze swego handlu opłacają państwowego podatku zarobkowego bez dodatków w mieście Krakowie najmniej 8 złr. 40 kr. w. a., w innych zaś miejscowościach, do obwodu Izby należących, najmniej 5 złr. 25 kr. w. a. W każdym razie do uzasadnienia prawa wyboru w tej kategoryi wyborczej (w ciele wyborczem cj sekcyi handlowej) wystarczy, jeżeli wyborca tytułem rocznego, państwowego podatku zarobkowego opłaca w przynależnej gminie ze swego handlu taką kwotę, która się równa najniższemu opodatkowaniu, uprawniającemu do wybierania posłów na Sejm krajowy (§ 7 ust. 2 ustawy o Izbach handlowych). Jak długo nie ma liczby wyborców, wymaganej do samodzielnego utworzenia pierwszej kategoryi wyborczej (I. a), to wyborcy uprawnieni do wybierania w tej kategoryi wybierają spólnie z wyborcami kategoryi następnej (I. b).

II. Sekcya przemysłowa obejmuje wszystkie fabryki, przedsiębiorstwa przemysłowe, górnictwo, huty, hamernie, budownictwo i zakłady do budowy statków wodnych. Wybory w niej odbywają się w trzech kategoryach (ciałach) wyborczych. Takowe składają się: a) z tych przemysłowców, którzy ze swego przedsiębiorstwa przemysłowego opłacają państwowego podatku zarobkowego bez dodatków najmniej 100 złr. w. a. rocznie (wielki przemysł). (§ 7 ust. 2 ustawy o Izbach handlowych) ; b) z tych przemysłowców, którzy ze swego przedsiębiorstwa przemysłowego opłacają państwowego podatku zarobkowego bez dodatków w okręgu wyborczym Krakowskim najmniej 30 złr. w. a., w okręgu zaś wyborczym Tarnowskim najmniej 15 złr. w. a. rocznie — a do kategoryi aj nie należą; cj z wszystkich innych przemysłowców, którzy ze swego przedsiębiorstwa przemysłowego opłacają państwowego podatku zarobkowego bez dodatków w mieście Krakowie najmniej 8 złr. 40 kr. w. a., w innych zaś miejscowościach, do obwodu Izby należących, najmniej Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

Częśe. II. Dział A.

2 złr. 62‘/₂ kr. w. a. rocznie. W każdym razie do uzasadnienia prawa wyboru w tej kategoryi (w ciele wyborczem c) sekcyi przemysłowej) wystarczy, jeżeli wyborca tytułem rocznego państwowego podatku zarobkowego opłaca w przynależnej gminie ze swego przedsiębiorstwa przemysłowego taką kwotę, która równa się najniższemu opodatkowaniu, uprawniającemu do wybierania w dotyczącej gminie posłów na Sejm krajowy (§ 7 ust. 2 ustawy o Izbach handlowych). Jak długo nie ma liczby wyborców wymaganej do samodzielnego utworzenia pierwszej (II. a) kategoryi wyborczej, to wyborcy, uprawnieni do wybierania w tej kategoryi, wybierają spólnie z wyborcami kategoryi następnej (II. b).

swe

§ 3. Spólnicy jawni należą do tej kategoryi wyborczej, pod którą według wysokości opłacanego podatku podpada przedsiębiorstwo, którem się zajmują. Te osoby, które jako naczelnicy lub dyrektorowie kierują handlowemi lub prze-mysłowemi przedsiębiorstwami akcyjnemi, wykonywują prawo wyborcze w tej kategoryi, do której należy przedsiębiorstwo pod ich kierownictwem zostające.

§ 4. Każdy posiadający prawo wyboru wybiera tylko w tej kategoryi wyborczej (ciele wyborczem), do której przynależy (§2). Kto jest uprawniony do wybierania w kilku kategoryach (ciałach) wyborczych, ten może wykonywać swoje prawo głosowania tylko w jednej z nich; wyborcy takiemu wolno jest oświadczyć, w której kategoryi wyborczej (ciele wyborczem) swoje prawo chce wykonywać (§ 7 al. 5 ustawy o Izbach handlowych). Jeżeli uprawniony do wybierania w kilku kategoryach nie oświadczy się ani za jedną ani za drugą kategoryą, to będzie przydzielony do tej kategoryi, w której najwyższy podatek opłaca. Każda kategorya wyborcza (ciało wyborcze) wybiera przypadającą na nią liczbę rzeczywistych członków oddzielnie (§ 9 al. 2 ustawy o Izbach handlowych). Połączenie głosów z różnych kategoryj wyborczych nie ma miejsca (§9 al. z ustawy o Izbach handlowych).

§ 5. Prawo czynnego wyboru mają ci członkowie stanu handlowego i przemysłowego, którzy używają w pełni praw obywatelskich i którzy w obrębie Izby samodzielnie lub jako

jawni spólnicy (według art. 85 i 99 kodeksu handlowego) zajmują się handlem, przemysłem lub górnictwem ; następnie te osoby, które jako naczelnicy lub dyrektorowie kierują handlowemi i przemysłowemi przedsiębiorstwami akcyjnemi (§ 7 ust. 1 ustawy z 29 Czerwca 1868 N. 85 Dz. u. p.), jeżeli z prowadzonego przez nich przedsiębiorstwa bywa opłacana kwota podatkowa w wysokości określonej w § 7 ust. 2 zacytowanej ustawy, względnie w § 2 niniejszej ordy-nacyi wyborczej. Ze względu na uzasadnienie prawa wyboru i na podział na kategorye (ciała wyborcze), opłata należy-tośc.i od miar górniczych równa się opłacie podatku zarobkowego. Jeżeli pewne przedsiębiorstwo znajduje się w wyłą-cznem posiadaniu kobiet, albo też osób zostających pod opieką lub kuratelą, to prawo wyboru w ich imieniu wykonywuje kierownik przedsiębiorstwa (§ 7 al. 4 ustawmy o Izbach handlowych). Gwarectwa, spółki zarobkowe i gospodarcze, stowarzyszenia, posiadacze spólnych przywilejów i wszelkie tego rodzaju osoby zbiorowe mają przy wyborach tylko jeden głos. Prawo wykonywuje tu ta osoba, której przysługuje na mocy ustawy lub statutów zastępstwo przedsiębiorstwa. Prawo biernego wyboru posiadają ci członkowie stanu handlowego i przemysłowego, którzy są obywatelami państwa austryackie-go, którzy skończyli 30 lat życia, którzy przynajmniej od 3 lat posiadają warunki, wymagane do wykonywania prawa czynnego wyboru i którzy swą stałą siedzibę mają w obrębie Izby. Od prawa czynnego i biernego wyboru są wykluczone te osoby, które na mocy istniejących ustaw są wykluczone od czynnego i biernego wyboru w gminie (§ 7 al. 10 ustawy o Izbach handlowych). Oprócz tego nie mogą być wybrani kupcy, którzy popadli w konkurs, dopokąd nie odzyskali uzdolnienia (§§ 246 i 253 ustawy konkursowej z 25 Grudnia 1868 N. 1 Dz. u. p. z 1869).

§ 6. Wybór rzeczywistych członków Izby odbywa się przez bezpośrednie głosowanie. Członkowie bywają wybierani na 6 lat. Po upływie 3 lat w dniu 31 Grudnia połowa członków ustępuje podług starszeństwa służby, a Izba zostaje uzupełnioną przez nowe wybory. W razie równego czasu służby

88*

1380

Część II. Dział A.

o ustąpieniu rozstrzyga los. Występujący mogą być napowrót wybrani. Jeżeliby w ciągu czasu, na który członkowie wybrani zostali, jedno lub kilka miejsc się opróżniło, to Izba powołuje jako rzeczywistych członków tych, którzy przy ostatnich wyborach otrzymali w dotyczącej kategoryi najwięcej głosów po pierwotnie wybranych. W ten sposób powołani. członkowie urzędują tylko do najbliższego terminu wyborczego.

§ 7. Do rozpoczęcia i przeprowadzenia wyborów polityczna Władza krajowa ustanawia równocześnie z rozpisaniem wyborów Komisyą wyborczą. Komisyi wyborczej przewodniczy komisarz mianowany przez Ministra handlu. Ko-misya wyborcza składa się z jednego członka Rady miasta Krakowa, z 4 reprezentantów Izby, z których 2 należeć ma do sekcyi handlowej, a 2 do sekcyi przemysłowej, i z protokolanta (§ 8 ustawy o Izbach handlowych). Tak członka Rady miejskiej jak i reprezentantów Izby członkami Komisyi wyborczej ustanawia Władza polityczna krajowa. Radzie miejskiej i Izbie przysługuje prawo przedstawić swych kandydatów krajowej Władzy politycznej. W razie rozwiązania Izby (§ 23 ustawy o Izbach handlowych) polityczna Władza krajowa powoła do Komisyi wyborczej kilku mężów zaufania ze stanu handlowego i przemysłowego w okręgu Izby zamieszkałych. Komisya nosi tytuł : „c. k. Komisya wyborcza dla Izby handlowo-przemysłowej w Krakowie“. Wszelkie orzeczenia należące do kompetencyi tej Komisyi, są stanowczo rozstrzygające. Władze polityczno-administracyjne i Zwierzchności gminne, należące do obwodu Izby, są obowiązane wspomagać skutecznie Komisyą wyborczą w przeprowadzeniu czynności wyborczych. Komisya urzęduje w lokalu Izby handlowo-przemysłowej *v Krakowie. Izba powinna do jej dyspozycyi dostarczyć koniecznego personalu pomocniczego. Koszta wyborów będą pokryte z budżetu Izby.

§ 8. Komisya wyborcza na podstawie rejestrów przez Izby prowadzonych, a ewentualnie w razie rozwiązania Izby (§ 23 ustawy o Izbach handlowych), na podstawie dostarczonych jej urzędowych aktów układa podług poszczególnych

kategoryj (ciał) wyborczych listę uprawnionych wyborców, która ma zawierać imię, nazwisko i rodzaj przemysłu wyborcy, stałą siedzibę jego przedsiębiorstwa i ilość opłacanego podatku ; a następnie wyznaczając nieprzekraczalny termin 14 dni do wniesienia wszelkich możliwych reklamacyj, składa takową do publicznej wiadomości — mianowicie w biurze Izby handlowo-przemysłowej dla miasta Krakowa i powiatu krakowskiego, dla innych zaś miejscowości w odnośnych Starostwach. Keklamacye rozstrzyga Komisya wyborcza i uwiadamia reklamujących o swem orzeczeniu. Na podstawie tak sprostowanych list wyborców Komisya wyborcza sporządza do aktu wyboru karty legitymacyjne, oraz karty głosowania i przesyła takowe wyborcom wraz z rozpisaniem wyborów (§ 8 ustawy o Izbach handlowych). Rozpisanie wyborów ma zawierać liczbę członków mających być wybranymi w poszczególnych kategoryach (ciałach) wyborczych, oraz wyszczególnienie, w którym dniu i o której godzinie będzie miał miejsce sam akt wyborczy, mający się odbyć przed Komisya wyborczą przez ustne glosowanie lub przez osobiste oddanie wypełnionych kartek głosowania, i o której godzinie to oddawanie głosów będzie zamknięte. Rozpisanie wyborów powinno nadto zawierać wyszczególnienie dnia, aż do którego — w razie wyborów przez przysłanie kartek głosowania podpisanych przez wyborców (§ 9 ustawy o Izbach handlo-WyCh) — wypełnione i podpisane kartki głosowania z kartkami legitymacyjnemi muszą nadejść do tej Władzy przemysłowej I-szej instancyi (Starostwa, względnie Magistratu i Urzędu gminnego w miastach mających własne statuta), w której okręgu znajduje się stała siedziba przedsiębiorstwa. Wybory sekcyi handlowej i przemysłowej, a względnie poszczególnych ich kategoryj (ciał) wyborczych, mogą być przedsięwzięte w odpowiednich, przez Komisyą wyborczą oznaczyć się mających odstępach (§ 9 al. 3 ustawy o Izbach handlowych). Termin wyborów należy w ten sposób ustanowić, ażeby czas mający upłynąć aż do chwili skrutynium, wystarczył do oddania kartek głosowania i do .desłania takowych do Komisyi wyborczej (§ 9). Rozesłanie

wraz

na-

Część II. Dział A.

rozpisania wyborów wraz z kartkami głosowania i kartami legitymacyjnemi przez Komisyą wyborczą ma się odbyć za pośrednictwem Władz przemysłowych I-szej instancyi i to w ten sposób, że stósownie do stałej siedziby przedsiębiorstwa wyborców powyższe druki uporządkowane podług gmin przy załączeniu konsygnacyi, również podług gmin sporządzonych, dotyczącym Władzom przemysłowym przesłane zostają, te zaś mają takowe za potwierdzeniem odbioru doręczyć wyborcom i to w miastach, mających własne statuta, bezpośrednio, gdzieindziej zaś za pośrednictwem Urzędów gminnych. Wybór odbywa się jawnie, a to według woli wyborcy, albo a) przez ustne głosowanie, — albo b) przez osobiste złożenie przed Komisyą wyborczą wypełnionej karty głosowania, albo wreszcie c) przez przysłanie karty głosowania, podpisanej przez wyborcę, za pośrednictwem Władzy przemysłowej I-szej instancyi, przy załączeniu w każdym razie karty legitymacyjnej. Karty głosowania mogą być oddane lub przysłane otwarte lub zapieczętowane. Zapieczętowane karty głosowania muszą zewnątrz być zaopatrzone nazwiskiem wyborcy. Ci wyborcy, którzy swe prawo wyboru wykony-wują przez nadesłanie wypełnionej i podpisanej karty glosowania powinni swe karty głosowania wraz z kartami legitymacyjnemi złożyć u Władzy przemysłowej pierwszej instancyi, do której stała siedziba ich przedsiębiorstwa należy, lub je takowe w ustanowionym terminie przesłać. Przesyłka ta może nastąpić za pośrednictwem Urzędów pocztowych, Urzędów podatkowych, albo Urzędów gminnych, lub przez osobnych posłańców. Karty głosowania, nadchodzące do Władzy przemysłowej po upływie wyznaczonego terminu, nie będą więcej przyjmowane. Władza przemysłowa pierwszej instancyi przesyła karty głosowania, które do niej nadeszły, wraz z kartami legitymacyjnemi, uporządkowawszy je podług gmin i załączając wspomniane w § 8 konsyguacye — Komisyi wyborczej na ręce przewodniczącego. Urzędy gminne, zwracając Władzy przemysłowej pierwszej instancyi konsygnacye ' w § 8 oznaczone, mają także załączyć dowody doręczenia ; — karty zaś, których nie można było doręczyć, powinny tejże

§ 10. Przesyłka powyższych druków (kart legitymacyjnych, kart głosowania i rozpisania wyborów), równie jak wszelkich podań ze strony wyborców do Komisyi wyborczej, następuje za pomocą poczty bez opłaty pocztowej, jeżeli takowe na adresie zawierają dopisek: „w sprawie wyborów Izby handlowo-przemysłowej Krakowskiej“ (§ 22 al. 1 ust. o Izbach handlowych).

Władzy zwrócić. Władzy zaś przemysłowej I-szej instancyi jest obowiązkiem niedoręczone przesyłki odesłać do Komisyi wyborczej.

§ 11. W dniu wyznaczonym i wyborcom obwieszczonym Komisya wyborcza przedsięweźmie skrutynium. Karty głosowania nadchodzące podczas skrutynium tylko wtenczas będą uwzględnione, jeżeli w należytym czasie oddane zostały Władzy przemysłowej pierwszej instancyi (§ 8 ust. 5). Karty głosowania zapieczętowane, przysłane lub osobiście oddane, mają być otworzone przez Komisya wyborczą przed rozpoczęciem skrutynium, ale dopiero po ukończeniu głosowania osobistego. Pomiędzy wybieranymi w odnośnej kategoryi wyborczej (ciele wyborczem) rozstrzyga względna większość głosów, przy równej ilości głosów rozstrzygałoś wyciągniony przez jednego członka Komisyi wyborczej.

§ 12. Komisya wyborcza bada ważność wyborów i ogłasza urzędownie stanowczy wynik aktu wyborczego. Komisya wyborcza zawiadamia członków wybranych o ich wybraniu. Jeżeli w ciągu dni ośmiu, licząc od dnia udowodnionego osobistego uwiadomienia, od wybranego nie nadeszło do Komisyi wyborczej oświadczenie co do przyjęcia wyboru, to ten ma być uważany za wybranego, który po nim w tej samej kategoryi wyborczej (w ciele wyborczem) najwięcej otrzymał głosów. Członków wybranych ma Komisya wyborcza za pośrednictwem politycznej Władzy krajowej przedstawić Ministerstwu handlu wraz z wyszczególnieniem kategoryj (ciał) wyborczych, w których zostali wybrani.

§ 13. Minister handlu wyznacza dzień i godzinę otwarcia, a względnie ukonstytuowania się nowo obranej Izby. Otwarcie odbywa się przez pełnomocnika Ministra,

Część II. Dział A.

który następnie oddaje przewodnictwo najstarszemu ezłonkowi Izby. Powyższa ordynacya ma służyć za podstawę przy przyszłych wyborach do Izby handlowo-przemysłowej w Krakowie i odtąd przestaje obowiązywać dotychczasowa ordynacya wyborcza dla tejże Izby.

Ordynacye wyborcze dla Izb handlowo-przemysłowyeh we Lwowie i w Brodach, dotychczas w języku polskim nie ogłoszone, o ile są odmiennej treści, po ogłoszeniu w dzienniku ust. kr. lub w „Gazecie Lwowskiej“, w Dodatku do tego dzieła wydrukowane będą.

(Przypisek Autora).

2. O handlu obnośnym.

Patent o handlu obnośnym (domokrążnictwie, domokrąstwie Hausirhandel) ;

Rozporządzenie wykonawcze do patentu o handlu obnośnym ; Dodatkowe przepisy i orzeczenia Władz, odnoszące się do handlu obnośnego ;

Postanowienia dotyczące zarobkowośei zbliżonych do handlu obnośnego.

a) Patent cesarski o handlu obnośnym (domokrążnictwie).

(z dnia 4 Września 1852 dz. u. p. N. 252).

§ 1. Przez handel obnośny rozumie się handel towara

mi, chodząc od miejsca do miejsca, i od domu do domu, bez stałego stanowiska do sprzedaży.

§ 2. Handel obnośny może być prowadzonym tylko za szczególnem pozwoleniem i przy zachowaniu przepisów następnych.

§ 3. Pozwolenie do prowadzenia handlu obnośnego może być udzielone tylko osobom, które a) są poddanymi au-stryackimi; Ъ) mają lat 30 życia; c) nie są dotknięte uderzającą chorobą obrzydliwą lub innem podobnem kalectwem ;

d) nie były karanemi za przemytnictwo, albo bezkarnie nie zostały uwolnionemi od śledztwa za przestępstwa defrauda-cyjne (GefällsübertretungenJ, jedynie dla braku dowodów ; lub które nie były karanemi za ciężkie przestępstwa defrau-dacyjne, lub które nie utraciły otrzymanego pozwolenia (§ 20); ej nieskazitelnych są obyczajów' i nienagannego politycznego

zachowania, f) używają w całej pełni praw obywatelskich. Od postanowienia b) można odstąpić pod pewnemi okolicznościami (§§ 17 i 18).

§ 4. Pozwolenia na handel obnośny, udzielają Władze powiatowe polityczne.

§ 5. Osoby, chcące otrzymać takie pozwolenie, winny podać o to prośbę do Władzy powiatowej, w której obrębie mają stałą siedzibę swoją i wykazać się należycie, iż są zdolnemi według § 3 do otrzymania takiego pozwolenia.

§ 6. Pozwolenie na handel obnośny udzielonem będzie na osobnym paszporcie lub książeczce domokrążniczej. Takie pozwolenie ważnem jest tylko dla osoby, wymienionej w dokumencie, i nie wolno jest dokumentu pozwolenia ani odstępować komu innemu, ani też rozciągnąć go na inne jeszcze osoby.

§ 7. Pozwolenie na handel obnośny wystawionem będzie tylko na rok jeden; jednakże osoba, posiadająca takie pozwolenie, upraszać może właściwą według swego miejsca zamieszkania Władzę, o przedłużenie czasu dozwolonego na handel obnośny; takiej prośbie należy zadosyć uczynić, jeżeli nie ma szczególnych powodów do odmówienia; powody te należy proszącemu oznajmić przy wydaniu rezolucyi. Prośbę o przedłużenie czasu pozwolonego do handlu obnośnego, należy podać na trzy miesiące przed upływem dozwolonego terminu, a w podaniu wyrażonem być winno, w którym dniu i miesiącu i pod jaką liczbą pierwotne pozwolenie na handel obnośny udzielonem zostało. Daty do tego potrzebne, wypisać należy z dokumentu pozwolenia na handel obnośny.

§ 8. Pomimo uzyskanego pozwolenia, handel obnośny prowadzonym być może tylko wtenczas, jeżeli obnośca wypełni następujący na niego nałożony obowiązek, t. j. jeżeli w każdem miejscu, do którego wejdzie, każe wizować swój dokument obnośny u Władzy politycznej lub policyjnej, jeżeli się takowa w miejscu znajduje. W miastach i miasteczkach, gdzie nie ma Władzy politycznej ani policyjnej, paszport obnośny wizowany być ma w Magistracie lub u Naczelnika gminy.

Część IL Dział. A.

§ 9. Pierwotne pozwolenie na handel obnośny ograni-czonem jest tylko na ten kraj koronny, w którem udzielone zostało. Jeżeli obnośca wstępuje w inny kraj koronny, natenczas pozwolenie jego rozciąga się tylko na te miejsca, do których jego książka na handel obnośny została wizowaną przez Władzę. Gdyby zaś obnośca prowadzić chciał handel obnośny w innym kraju koronnym, do którego wstąpił, natenczas winien w ciągu dni dziesięciu od dnia, w którym wstąpił w kraj koronny, prosić Władzę powiatową tegoż kraju koronnego, o potwierdzające widowanie swej książki, przez co udzielonem mu zostanie pozwolenie na handel obnośny w całym tym kraju koronnym. Takiego widowania potwierdzającego należy odmówić, jeżeli co do osoby obnoścy, co do ważności dokumentu, albo też co do sposobu prawnego wykonywania handlu obnośnego, uzasadnione zachodzą wątpliwości. Widowanie Władzy powiatowej, potwierdzające dla dotyczącego kraju koronnego należy dokładnie widocznem uczynić w książce na handel obnośny. W żadnym razie zaś nie można przekroczyć terminu pierwotnie udzielonego pozwolenia, a nowy dokument nie może^być wystawionym inaczej jak tylko w sposób, wskazany w §§ 5 i 7.

§ 10. Jeżeli w pewnych miastach lub miejscach, nie jest dozwolony handel obnośny, nie będzie on mógł być wykonywanym w takich miejscach, mimo udzielonego i otrzymanego pozwolenia; a takie wyjęte miejsca, należy w dokumencie dla krajów koronnych, których się tyczy, oznaczyć Przy jego pierwotnem wystawieniu a względnie przy wido-waniu go.

§ 11. Handel obnośny w okręgu granicznym pozwolony być może tylko mieszkańcom jego, przez Władzę właściwą, i w porozumieniu z Władzą skarbową powiatową, a dokument na to pozwolenie wystawiony, wtedy tylko jest ważnym w okręgu granicznym, jeżeli ważność onego dla tegoż okręgu wyraźnie jest na nim wymienioną.

§ 12. Towary, któremi można prowadzić handel obnośny, muszą być wyrobione w kraju i zaopatrzone stemplem i wykazami pochodzenia. Nawet z pomiędzy towarów krajo-

wych, wyłączonemi są z handlu obnośnego, następujące: aj towary materyałowe i korzenne, oleje destylowane; wszelkie płyny służące do napojów; cj cukier, cukierki, czekolada, pierniki i ogólnie wszelkie łakocie ; dj maście, plastry i w ogólności wszelkie proste i złożone lekarstwa dla ludzi i zwierząt ; e) wszelkie trucizny; fj żywe srebro i antymon, (Spiess-glanzj g) wszelkie preparaty z żywego srebra, antymonu i ołowiu; Ji) wszelkie preparaty eksplodujące; i) wszelkie kwasy mineralne; h) kamienie drogie, złoto i srebro tak nowe jak stare, łamane, obrobione lub nieobrobione, tłoczone i nietłoczone, w rudach lub przetopione ; monety zdawkowe z jakiegobądź kruszcu; lJ naczynia i aparaty kościelne; mj mundury wojskowe i broń wszelkiego rodzaju; n) losy loteryjne i im podobne udziały wloteryi; oj dzieła literackie i artystyczne, jak książki, pieśni, kalendarze, obrazy, posągi, popiersia; p) przedmioty monopoliów rządowych. Wyjątki, dopuszczalne szczególnemi okolicznościami, wyrażone są w paragrafie 17.

§ 13. Obnośca winien dokument swój obnośny zawsze nosić przy sobie i okazać go Zwierzchności każdego miasta i miasteczka, przez które przechodzi, dla przyłożenia urzędowego „Yidi." Widowanie nastąpi bez przeszkody, jeżeli przeciw prawdziwości dokumentu, lub przeciw osobie, której dotyczy, nie ma nic do zarzucenia. Zresztą stósować się należy do § 9.

§ 14. Domokrążcy, który za zezwoleniem prowadzi handel domokrążny już lat kilka, i zawsze się sprawował bez nagany, lecz w skutek ułomności fizycznej, udowodnionej świadectwem legalnem, nie może sam nosić towarów przeznaczonych do handlu obnośnego, może Władza właściwa pozwolić na trzymanie pomocnika. Ten jednakże musi być osobno w dokumencie dotyczącym oznaczony.

§ 15. Ażeby jakiej osobie udzielonem być mogło pozwolenie dosłużenia za pomocnika obnoścy, musi ona wykazać, iż posiada wszystkie przymioty, w ogólności dla obno-śców w § 3 przepisane.

Część II. Dziaf A.

§ 16. Handel obnośny towarami w takiej ilości, iż do ich przeniesienia potrzeba zaprzęgu lub bydlęcia jucznego, nie jest dozwolony.

§ 17. Przez szczególny wzgląd na stósunki wyżywienia w niektórych okolicach, przyznaje się mieszkańcom ich szczególne korzyści pod względem handlu obnośnego pewnemi towarami. Te korzyśei zasadzają się na tern, iż w takich okolicach udzielonem być może pozwolenie na handel obnośny pewnemi towarami także takim osobom męzkiego i żeńskiego rodzaju, które wprawdzie nie doszły jeszcze 30 roku życia, lecz mają już skończonych lat 24 i używają praw obywatelskich w zupełności, nakoniec, iż udzielone pozwolenie ze strony dotyczącej Władzy powiatowej, ważnem będzie na całe państwo, nawet na miejsca, zresztą wyjęte. Osoby, którym takie korzyści udzielono, są następujące : «y mieszkańcy obecnego niższo-austryackiego okręgu Waidhofen nad rzeką Thaya, co do nici i wstążek wyrobionych w tym okręgu ; równie jak mieszkańcy miasta Karlstein i okolic, co do zegarów drewnianych ; bj mieszkańcy gór kruszcowych czeskich, pod względem wyrabianych tamże koronek i haftów ; c) mieszkańcy doliny zwanej Pusterhal w Tyrolu, mianowicie mieszkańcy z Delferegen, co do kobierców ; dj mieszkańcy z Wal-sugana i Groden w Tyrolu, co do artykułów dotąd im po-zwolonych; e) druciarze słowaccy, handlarze płótnem z komitatu arwaskiego, handlarze prostych towarów lnianych i bawełnianyoh z S. Georgen, S. Nicolai i S. Peter we Węgrzech ; fj mieszkańcy z Gottschee, Pölland, Reifnitz w Krainie, co do handlu ostrygami, oliwą, chlebem świętojańskim, cytrynami, daktylami, winem dragaskiem, figami, granatami, orzechami laskowemi, kalamarami, kaparkami, kasztanami, liśćmi bobkowemi, migdałami, margarantami, muszlami, pomarańczami, ryżem, sardelami, żółwiami, jagodami winnemi, rodzynkami i t. p. przedmiotami, któremi dotąd handlowali.

§ 18. Osoby, posiadające w czasie zaprowadzenia niniejszego patentu ważne jeszcze pozwolenie do handlu obnośnego, mogą dalej prowadzić taki handel aż do upływu tegoż pozwolenia : jednakże i one związane są postanowię-

Przemysł. — Handel obnośny.

13811

niami, zawartemi w niniejszym patencie ; może im nawet być udzielonem nowe pozwolenie, chociaż nie uczyniły zado-syć warunkowi, wyrażonemu w § 3 lit. bj i nie należą do osób, w § 17 wspomnionych ; jednakże wtenczas tylko, jeżeli nie ciąży na nich zarzut uzasadniony, tudzież jeżeli uczynią zadosyć także i innym tu wyrażonym przepisom.

§ 19. Przekroczenia niniejszego patentu o handlu obno-śnym podlegają następującym karom : a) Cudzoziemcy bez różnicy, przydybani na handlu obnośnym, tudzież krajowcy, nie mogący się wykazać pozwoleniem, albo mający pozwolenie już wygasłe, albo brzmiące na obce imię, ulegną karze 25—100 złr. Krajowcy wyłączeni będą na zawsze od handlu obnośnego. bj Osoby, prowadzące handel obnośny towarami zagranicznemi lub krajowemi, podlegającemi stemplowi, lecz niestemplowanemi, nakoniec te, które się nie mogą wykazać pochodzeniem krajowem towarów, ulegną postępowaniu według ustaw dochodowych, i utracą upoważnienie do handlu obnośnego. c) Kto prowadzi handel obnośny towarami zaka-zanemi (§ 12 lit. a—p), ulegnie karze od 5—25 złr. oprócz tej kary, która na niego nałożoną będzie na mocy istniejących ustaw powszechnych lub ustaw dochodowych ; a w razie powtórnego przekroczenia, wyłączonym będzie zupełnie od handlu obnośnego. Towary zakazane, będą skonfiskowane. d) Kto swój dokument na handel obnośny odstąpi komu innemu, utraci prawo na handel obnośny. e) Kto w kraju, dla którego dokument na handel obnośny nie jest wystawionym, bez szczególnego pozwolenia Władzy właściwej, prowadżi dłużej handel obnośny- nad dni 10, lub kto w ciągu pierwszych dni 10 nie poddał swego dokumentu do wizy Władzy wyrażonej w § 8 ; kto w miastach i w miasteczkach kraju, w którym zyskał pozwolenie handlu obnośnego, prowadzi taki handel bez uprzedniego zgłoszenia się do Zwierzchności miejscowej ; kto nareszcie prowadzi handel obnośny w okręgu granicznym, nie będąc do tego osobno upoważnionym, ulegnie za pierwszym razem karze od 2—5 złr., za drugim razem karze od 5 złr., za trzecim zaś razem, odjętem mu będzie pozwolenie do handlu obnośnego. Jeżeli oprócz tego prowadzi

Część II. Dział A.

z sobą towary zakazane, ulegnie karze na to jeszcze nałożonej ; f) kto do handlu obnośnego używa pomocnika, nie mając na to wyraźnego pozwolenia, podlegnie karze złr. 10;

g) kto, do handlu obnośnego używa wozu lub bydlęcia jucznego, ulegnie karze od 20—50 złr. h) inne, nie wyszczególnione tu wyraźnie przekroczenia przepisów o handlu obnośnym, karanemi będą karą od 30 ct. do 2 złr. Za kary pieniężne, nałożone za przekroczenia ustawy o handlu obnośnym odpowiada towar, który miał przy sobie obnośca w czasie popełnionego przekroczenia.

§ 20 i 21. Odmiennie od przepisów §§ 20 i 21 patentu cesarskiego z dnia 4 Września 1852 (dz. u. p. Nr. 252), przekazuje się Władzom politycznym postępowanie karne z powodu przekroczeń przeciw ustawie o handlu obnośnym, i postępowanie to odbywać się ma podług przepisów IX Rozdziału ustawy przemysłowej z dnia 20 Grudnia 1859 (dz. u. p. N. 227). O wytoczeniu śledztwa z powodu przekroczenia patentu o handlu obnośuym, popełnionego w okręgu pogranicznym, uwiadomić należy niezwłocznie Władzę skarbową. We wszystkich takich przypadkach, w których czyn karygodny oprócz przekroczenia patentu o handlu obnośnym, stanowi także przekroczenie defraudacyjne, należy postępowanie karne nadto do Władz skarbowych, których zadaniem jest orzekanie o przekroczeniach defraudacyjnych i karanie tychże. O wyroku skazującym na karę trzeba w każdym razie uwiadomić tę Władzę polityczną, w której okręgu leży siedziba obnoścy. (ustawa z 21 Marca 1883 dz. u. p. N. 37).

b) Rozporządzenie wykonawcze do patentu ces. o handlu obnośnym.

(Beskr. min. handlu z 22 Listopada 1852 L. 2460 dz. u. kraj. N. 35).

§ 1. Władze obwodowe, (obecnie powiatowe według rozp. min. z 30 Sierpnia 1868), którym dano wyłącznie moc pozwalania na handel obnośny, mają uważać na to, aby pozwalanie na trudnienie się handlem wspomnionym udzielane było tylko osobom, mogącym wykazać się wiarogodnemi

świadectwami z przymiotów, wymaganych § 3 ustawy o handlu obnośnym z uwzględnieniem §§ 17 i 18 tejże ustawy. W osądzeniu, czy proszący o takie pozwolenie posiada przymioty, wymagane § 3 d) i ej ustawy, powinny one z wszelką ścisłością i oględnością postępować, szczególnie baczyć, czyli pod względem obyczajów i politycznego zachowania się jest nienaganny i nieposzlakowany, rozpoznawać ściśle złożone świadectwa co do ich wiarogodności, i sprawdzać innemi stósownemi środkami, czy proszący do tego w ogólności jest odpowiednim, tam zaś, gdzie istnieją Dyrekcye albo Komisa-ryaty policyi, w tym względzie poprzednio z niemi się porozumieć. Gminy są obowiązane do szczerego donoszenia Władzy o wszystkich tych okolicznościach, któreby według ustawy proszącego od otrzymania pozwolenia wykluczały. Na gminy i ich Naczelników wkłada się w szczególności obowiązek postępowania z największą sumiennością w wydawaniu świadectw dobrego zachowywania się proszącego, i za to czyni się ich odpowiedzialnymi.

§ 2. W zezwalaniu na przedłużenie przewidziane w § 7 ustawy o handlu obnośnym wszystkie w tern udział mające Władze i organy mają postępować z taką samą, jak przy pierwszem nadaniu, ostrożnością i surowością.

na

§ 3. Władze upoważniające prowadzić będą osobny rejestr (spis) chronologiczny wydanych dokumentów uwierzytelniających, tudzież abecadłowy skorowidz (indeks). W rejestrze (spisie) dokładnie wyszczególnić mają, czy, i na jak długi czas proszący już dawniej otrzymali pozwolenie trudnienie się handlem obnośnym; mają też w nim być notowane kary, jakieby na kramarza nałożone były, albo wątpliwości, jakieby w tym względzie zachodziły.

wzoru.

§ 4. Paszporty na handel obnośny wydawane będą w kształcie numerowanych (parafowanych) ksiąg podług Rubryki, zawarte w paszportach, mają być dokładnie i całkiem zapełnione. Rubryki te odnoszą się: a) do najdokładniejszego ile możności opisu osoby, której daje się pozwolenie do trudnienia się handlem obnośnym, w którym to opisie imię i nazwisko, ojczyzna i miejsce urodzenia, tudzież wiek

Część II. Dział. A.

proszącego i gmina, do której handlarz przynależy, brakować nie może; b) do czasu i kraju koronnego, na jaki, i na który wydano książkę na handel obnośny. Jeżeli pozwolono prowadzić handel obnośny w okręgu granicznym, należy okoliczność tę ż imiennem przytoczeniem dystryktów, na które pozwolenie się rozciąga, wyraźnie wymienić (ustawa o handlu obnośnym § 11); c) do spisu miast i miejsc, w których handlem obnośnym trudnić się nie wolno (ustawa o handlu obnośnym § 10) ; dj do rodzaju towarów, których tyczy się pozwolenie. Jeżeli się daje pozwolenie doprowadzenia handlu towarami, między któremi mogą być towary, podpadające kontroli (np. towarami tkanemi i dzianemi), okoliczność ta, że towary, podpadające kontroli, wyłączone są z pozwolenia, w paszporcie obnośnym wymieniona być powinna (ustawa o cłach i monopolach rządowych § 364) ; e) do opisu osoby, którą kramarzowi, trudniącemu się handlem obnośnym pozwolono mieć do noszenia towarów; f) w rubryce „uwaga" w szczególności także do kar, nałożonych na handlarza, albo też do zaszłych wątpliwości. Każda książka paszportowa ma być opatrzona liczbą, pod którą ją zaciągnięto do rejestru, niemniej zawierać ma dzień, miesiąc i rok wydania jej, pieczęć i nazwę Władzy wydającej, tudzież podpis jej przełożonego. W paszporcie dla handlu obnośnego ma być umieszczony wyciąg z §§ 6, 8, 9, 12, 13, 16, 19 i 21 ustawy o handlu obnośnym.

§ 5. W miastach i posiadłościach, gdzie handel obnośny dotychczas nie był pozwolony, nie należy go i nadal pozwalać. Gdyby także i co do innych miejsc zachodziły szczególne powody, któreby wskazywały, iż pozwolenia na handel obnośny tamże wydać nie należy, tedy Władze powiatowe mają w tym względzie wnioski swe za pośrednictwem Namiestnictw do c. k. Ministerstwa handlu podawać, które rozstrzygnie w porozumieniu się z Ministerstwem spraw wewnętrznych i najwyższej Władzy policyjnej.

§ 6. Od wydania paszportu na handel obnośny nie należy się żadna zapłata, oprócz kwoty 17 Va centów, przeznaczonej na pokrycie kosztów druku paszportu i stempla 1 złr.

§ 7. Zwierzchności gminne, dla których przepisano wizowanie paszportu (§§ 8 i 9 ustawy o handlu obnośnym) mają zaopatrzyć go bezpłatnie urzędowem „Vidi“ i o tej czynności utrzymywać osobne zapiski.

§ 8. Podobnież bezpłatnie udzielać należy potwierdzającą wizę. Dane pozwolenie ma być zaciągnione do rejestru czyli spisu, wzmiankowanego w § 3 niniejszego przepisu, a tak co do umieszczenia liczby rejestru w klauzuli wizy, jakoteż co do odwołania się do paszportu na obnośny handel, na którym opiera się pozwolenie, i czasu, na jaki go wydano, obowiązują wszystkie te postanowienia, które w tych względach w §§ 3 i 4 niniejszego przepisu co do paszportu na handel obnośny i ich rejestrowania dla Władz udzielających wydane zostały.

§ 9. W przypadku śmierci trudniącego się handlem obnośnym, Władza pertraktacyjna powinna natychmiast odebrać paszport, i przesłać Władzy powiatowej, która go wydała. Zwierzchność zaś miejscowa obowiązana o każdym takim wypadku śmierci człowieka, który się trudnił handlem obnośnym, donieść bez zwłoki wymienionej Władzy powiatowej.

§ 10. Do nadzoru nad trudniącymi się handlem obnośnym, powołana jest przed innemi c. k. Żandarmerya, Straż policyjna i skarbowa.

§ 11. W sprawach, tyczących się handlu obnośnego, rekurs w drugiej instancyi wnosi się, gdzie prawo nic innego nie postanawia, do Namiestnictwa, w trzeciej do c. k. Ministerstwa handlu. Gdzie rozporządzenie wyszło od samego Namiestnictwa, rekurs idzie wprost do Ministerstwa. Przeciw dwom jednobrzmiącym wyrokom, rekursu wnosić nie wolno.

c) Dodatkowe przepisy i orzeczenia Władz odnoszące się do handlu obnośnego.

89

Do § 1 patentu — aj Według § 1 patentu rozumie się przez handel towarami noszonemi z miejsca na miejsce, z do-Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział A.

mu do domu, bez stałego miejsca sprzedaży. Ze względu na tę definicyą odwołuje się i uchyla ów ustęp reskryptu byłego Ministerstwa handlu, przemysłu i budowli publicznych z dnia 6 Października 1855 L. 6914, którym przyznano obnoścom prawo sprzedawania towarów na jarmarkach i podczas ich trwania, wykładania towarów na stanowiskach otwartych lub w stałych lokalach sprzedaży, ograniczając ich prawo do sprzedaży sposobem obnoszenia z miejsca na miejsce i z domu do domu (rozp. min. han. z 23 Grudnia 1881 dz. u. p. N. 2 ex 1882). — b) Nie wolno też łączyć upoważnienia dla handlu obnośnego z prawem wykonywania przemysłu kupieckiego w takiem miejscu i w jednej osobie, ponieważ warunkiem pierwszego jest obnoszenie towarów z miejsca na miejsce, drugiego zaś stała siedziba przedsiębiorstwa, a przez połączenie obywu tych upoważnieni stałyby się przepisy dotyczące handlu obnośnego zupełnie iluzorycznemi.— c) Gdy wreszcie domokrąstwo oznaczone jest w § 1 patentu jako handel towarami, więc tak zwana gra towarami, wylosowywanie towarów, zakazana już na mocy przepisów skarbowych, nie jest objętą upoważnieniem obnoścy, i dla tego z całą sprężystością dążyć należy do usunięcie takich nadużyć, które tak często na drogach i w lokalach publicznych dostrzegać się dają (rozp. min. handlu z 23 Grudnia 1881 L. 2049).

Do § 3 patentu. Władze sądowe uwiadomić mają Władzę, która pozwolenie do handlu obnośnego wydała, jeżeli obnośca w konkurs popadł, lub przy dochodzeniu karnem za niewinnego nie został uznanym (rozp. min. z 28 Września 1853 dz. u. p. N. 187). — Niewiasty od prawa uzyskania pozwolenia do handlu obnośnego nie są wyjęte (rozp. min. z 19 Marca 1853 L. 1578). — Co do właściwości Władz do udzielania węgierskim obywatelom zezwolenia na handel obnośny oznajmiło węgierskie Ministerstwo (24 Maja 1871 L. 5211), że w tym względzie zawsze jeszcze obowiązuje przepis § 5, według którego o właściwości tej rozstrzyga miejsce zamieszkania proszącego. Do zdania tego przystąpiło

Min. spr. wew. (rozp. z 18 Czerwca 1871 L. 7420). Aby zaś węgierscy obywatele, otrzymując paszporty na handel obnośny od Władz ich miejsca zamieszkania, nie usuwali się z pod oka Władz ojczystych, nakazano, aby Władze, wydające po myśli rozp. z 18 Czerwca 1871 L. 7420 takie dokumenty, bezwarunkowo żądały dowodów § 3 lit. a.d.e.f. przepisanych (rozp. min. z 7 Sierpnia 1874 L. 12447) — Dyspensę od przepisanego wieku udziela Mi-pisterstwo spraw wewnętrznych wr wypadkach szczególniejszego uwzględnienia godnych, i udzielenie tej dyspensy winno być w paszporcie na handel obnośny zanotowanem. — Przed udzieleniem paszportu na handel obnośny osobie nieletniej, należy po myśli dekr. nadw. z 27 Września 1815 porozumieć się z jej Władzą nadopiekuńczą (rozp. min. 19 Lutego 1874 L. 2124). — Prośby o udzielenie dyspensy od wieku do otrzymania zezwolenia na handel obnośny wymaganego, będą Władze z największą ścisłością badały w kierunku, czy istnieją dostateczne powody do udzielenia takiej wyjątkowej tylko dyspensy; więc tak jak i przy udzielaniu paszportu wezmą pod rozwagę stósunki zarobkowe osobiste i ogólne, ilość istniejących już domokrążców, przyczem szczególniej na to haczyć należy, że udzielanie młodzieży paszportów na handel obnośny nie jest wcale zamiarem patentu o handlu obnośnym, który w § 17 nawet od osób pochodzących z okolic szczególniej uwzględnionych, żąda ukończonych 24 lat (rozp. min. 12 Stycznia 1877 L. 18334). aa) Udzielenie pozwolenia na prowadzenie handlu obnośnego musi być odmówione, jeżeli petentowi brakuje któregokolwiek z wymogów § 3 lit. a do f; chociażby zaś ubiegający się o dozwolenie wykazał, iż posiada wszystkie te wymogi prawne, Władza przemysłowa może odmówić pozwolenia, jeżeli przeciw udzieleniu książki obnośnej przemawiają inne jakie przeszkody, mianowicie względy na stósunki miejscowe i potrzebę publiczności. Słusznem jest także uwzględniać przy udzielaniu upoważnień na domokrąstwo zubożałych przemysłowców, pomocników przemysłowców i robotników fabrycznych, wreszcie wysłużonych żołnierzy, bb) Zakaz do-

89*

Część IL Dział A.

puszczenia obcokrajowców do domokrąstwa w Austryi zaostrzony reskryptem Ministerstwa spraw wewnętrznych z 3 Września 1870 L. 13097 nie stracił mocy obowiązującej przez żadne traktaty handlowe zawarte z innemi państwami, obowiązuje przeto nieprzerwanie, cc) Udzielanie d yspens y od przepisanego wieku należy w myśl najwyższego postanowienia z 2 Stycznia 1869 do kompetencyi Ministerstwa spraw wewnętrznych. Według rozporządzenia Ministerstwa spraw wewnętrznych z dnia 28 Stycznia 1872 L. 1515 ma być udzielona dyspensa w książce obnośnej uwidocznioną.

Do § 5 patentu. Stała siedziba (fester Wohnsitz) nie jest równoznaczną z miejscem przynależności (Heimats-ort) (rozp. min. z 30 Kwietnia 1855 L. 7710). — Rozporządzeniem z 31 Marca 1879 L. 14458 przypomniało Ministerstwo spraw wewnętrznych, iż do udzielania i przedłużania zezwolenia na handel obnośny uprawnione jest tylko to Starostwo a względnie Magistrat, w obrębie którego starający się ma swoję stałą siedzibę (okól. Nam. z 16 Kwietnia 1879 L. 18605). — Postanowienia tego paragrafu zostały już rozporządzeniem Ministerstwa spraw wewn. z 31 Marca 1878 L. 14458 bliżej określone w ten sposób, że udzielenie pozwolenia na domokrąstwo przez Starostwo względnie Magistrat, sprawujący czynności Władzy politycznej pierwszej instancyi, ograniczone być ma do osób mających w powiecie (w okręgu administracyjnym) dotyczącej Władzy zamieszkanie stałe. Co do innych osób starających się o udzielenie albo przedłużenie pozwolenia na handel obnośny potrzeba przyzwolenia Władzy kompetentnej, w której okręgu proszący stale zamieszkuje. Rozporządzenie to zostaje w mocy; nadto należy na przyszłość przy obnoścach, którzy nie wyszli jeszcze z klas wieku obowiązanych do służby wojskowej, zawiadomić dodatkowo Władzę miejsca przynależności o udzielonem względnie przedłużonem pozwoleniu na handel obnośny. Można także przed rozstrzygnięciem prośby o udzielenie albo przedłużenie pozwolenia na handel obnośny zażądać zdania dotyczącej gminy, które jednak Władzy przemysłowej nie wiąże (rozp. min. han. z 23 Grud. 1881 L. 2049).

Przemysł. — Dodat. rozp. do hand, obnoś.

1397

Do § 6 patentu. Osobom posiadającym paszport na handel obnośny nie daje się żadnych paszportów do podróży, gdyż posiadanie dwóch dokumentów do podróży jest niedopuszczalne (rozp. min. z 7 Lipca 1853 L. 4419). Przepis ten odnosi się także i do kart legitymacyjnych i wszelkich innych dokumentów do podróży (rozp. min. z 4 Listopada 1871 L. 13074 Z. /. V). Podania na piśmie, lub ustnie do protokołu o udzielenie lub przedłużenie paszportu wniesione, podlegają stemplowi od pierwszego arkusza na 1 złr., paszport sam podlega stemplowi 1 złr. (rozp. min. skr. z 26 Lutego 1877 L. 23807). W książce obnośnej winny być w myśl rozporządzenia wykonawczego do patentu (§ 4 lit. d) i przepisanego formularza, gatunki towarów, do których pozwolenie się odnosi, zawsze Avyszczegôlniane z całą precyzyą a nie podane tylko ogólnie, ażeby w ten sposób organom nadzorczym ułatwić kontrolę. Gdy zaś pozwolenie na handel obnośny ważne jest li tylko dla osoby oznaczonej w książce obnośnej, jak to wyraźnie z brzmienia § 6 patentu wynika, przeto zdarzającą się niekiedy nieprawidłowość, że całe rodziny towarzyszą obnoścy i biorą udział w jego zatrudnieniu, należy stanowczo usunąć (rozp. Min. handlu z 23 Grudnia 1881 L. 2049).

Do § 7 patentu. Każde przedłużenie pozwolenia na handel obnośny jako nowe pozwolenie uważanem być ma ; do dotyczącej prośby o przedłużenie nie należy dołączać starego paszportu na handel obnośny, certyfikaty więc potwierdzające przedłużenie paszportu wydawane być nie mogą (reskr. min. handlu z dnia 15 Lutego 1855 L. 212). Co do podań o przedłużenie udzielonego pierwotnie tylko na rok jeden pozwolenia na domokrąstwo, to według rozporządzenia byłego Ministerstwa handlu, przemysłu i budowli publicznych z 15 . Lutego 1855 L. 212, do takiego podania nie potrzeba dołączać książki obnośnej, którą obnośca w myśl § 13 patentu i rozp. Ministerstwa spraw wewn. z 7 Lipca 1853 L. 4419 zawsze przy sobie mieć powinien. Według ustępu 2 § 7 prośby o przedłużenie pozwolenia na handel obnośny wno-

Ceęśó II. Dział A.

szone być mają zawsze na trzy miesiące przed upływem pierwotnego upoważnienia, zaś datę i liczbę tego ostatniegof powołać należy w takiem podaniu. Nie stanowi to żadnej różnicy, czy podanie o przedłużenie pozwolenia na handel obnośny wniesione jest pisemnie czy ustnie, byleby patent dostarczył dat potrzebnych do ocenienia jego prośby. Wynika to zresztą z przepisów dotyczących ostemplowania książek obnośnych, ustawy z 13 Grudnia 1862 dz. u. p. L. 89 i rozporządzeń minist, finansów z 20 Grudnia 1862 dz. u. p. L. 102 i 26 Lutego 1877 L. 23807, według których podania o udzielenie albo przedłużenie książki obnośnej, bez względu czy wniesione są pisemnie lub ustnie, czy sporządzono protokół czy nie, podlegają ostemplowaniu na 1 złr. za pierwszy arkusz, a w razie ustnego podania, jeżeli nie sporządza się protokołu, a więc nie użyto do tego marki na 1 złr., należy nalepić i przystemplować markę stemplową na 2 złr. na re-zolucyi petentowi wydać się mającej (rozp. min. handlu z 23 Grudnia 1881 L. 2049).

Do § 8 patentu. Przez wyraz Zwierzchność w § 13 patentu, a § 7 przepisów wykonawczych użyty, rozumieć należy wszystkie w § 8 patentu wymienione Władze, zatem policyjną, polityczną i gminną. Jeżeli się w jakiem miejscu wszystkie te trzy Władze znajdują, wówczas należy zawizo-wanie paszportu na handel obnośny naprzód do Władzy , policyjnej, następnie w braku tej do politycznej, a wreszcie w braku tych obydwóch do naczelnika Władzy gminnej i o takowe postarać się należy. Ponieważ wizowanie książeczek obnośców jest rozporządzeniem policyjnem, mająeem na celu ich nadzór i jako takie musi być w zgodności z przepisami paszportowemi, dla tego Ministerstwo spraw wewnętrznych w porozumieniu z Władzą policyjną znalazło się spowodowanem znaczenie §§ 8 i 13 patentu o obnoścach w następny sposób wyłożyć: Każdy obnośca, przybywający do jakiegokolwiek miejsca, bez względu na to, czy przybywa dla tego, aby tamże handel swój prowadził, czy też tylko przez takowe przechodzi, winien jest paszport swój na handel obnośny przedłożyć do potwierdzenia (wizowania) bez różnicy, czy miejsce, w którem się znajduje, jest miastem, czy miejscem targowem, czy też wsią, jeżeli tylko w niem jaka rządowa Władza policyjna lub polityczna się znajduje. Jeżeliby w mieście lub miejscu targowem (miasteczku), do którego obnośca przybył, nie znajdowała się żadna z Władz policyjnych lub politycznych, obowiązany jest tenże wyjednać sobie wizę naczelnika gminy. — Nie wolno wizować cudzoziemcom paszportów domokrążnych, mianowicie paszportów przez konsulat włoski w Wiedniu wystawionych (rozp. min. z 3 Września 1870 L. 13097 i z 17 Paździer. 1871 L. 14287). — Przy wizowaniu książeczek na handel obnośny należy, w obec tego, że patent o handlu obnośnym i na Węgrzech obowiązuje, ściśle badać czy osoba domokrążcy, szczególniej co do wieku odpowiada przepisom §§ 3 i 17> i czy co do towarów stósuje się do § 12 (rozp. min. z 9 Lutego 1875 L. 1153). aa) Spostrzeżono także, że wiele osób otrzymawszy pozwolenie na domokrąstwo wykonywa handel obnośny „z domu do domu“ a nie „z miejscowości do miejscowości“, przebywając przez cały rok w jednem miejscu i działają w ten sposób wbrew zajęciu domokrąstwa, na szkodę stałych przedsiębiorstw przemysłowych. Takie postępowanie obnośców cierpiane być nie może i obowiązkiem wtedy jest zwrócić szczególną uwagę na te nadużycia, starając się usilnie zapobiedz ciągłemu przebywaniu obnoścy w jednej i tej samej miejscowości, jeżeliby się nie nadarzyła w ustawie uzasadniona przyczyna do skrócenia pobytu obnoścy, należy przynajmniej odmawiać przedłużenia pozwolenia na handel obnośny osobom, które w podobny sposób nadużywają swego upoważnienia, nadto czuwać nad ścisłem wykonywaniem istniejących przepisów o wizowaniu książek obnośnych. ЪЪ) Zawarte w rozporządzeniu Ministerstwa handlu z 17 Sierpnia 1870 L. 15963 zarządzenie zwalniające obnośców od obowiązku poddawania książki obnośnej w powiecie tej Władzy przemysłowej, która książkę wydała, wizowaniu jakiejkolwiek Władzy, zmienia się z uwagi na § 11 patentu z 4 Września 1852 dz. u. p. L. 252 i na okoliczność, że obręb Starostwa

Część IL Dział A.

niekiedy tylko w jednej części leży w pasie granicznym w ten sposób, że wprawdzie wizowanie ze strony Starostwa, które wydało książkę, nie jest potrzebnem, że jednak ono nastąpić musi w myśl § 8 patentu o handlu obnośnym w innych miastach i miasteczkach dotyczącego powiatu (ob. dz. ust. p. z r. 1882 N. 2). Nie wolno jednak li tylko dla względów na interes stałych przemysłowców i kupców ze stałą siedzibą odmawiać wizowania książek i stawiać im nieuzasadnionych przeszkód przy wykonywaniu tej dozwolonej zarobkowości.

Do § 9 patentu. Według tego paragrafu pozwolenie na domokrąstwo ważne jest tylko w granicach tego kraju koronnego, gdzie je udzielono, a staje się także ważne dla owych miejscowości innego kraju koronnego, w których przedłożono książkę obnośną do wizowania. Według dalszych ustępów § 9 obnośca tylko wówczas przestąpić może granice innego kraju koronnego, względnie prowadzić tam handel obnośny, jeżeli albo uzyskał wizowanie dla pojedynczych miejscowości, albo pozwolenie na handel obnośny dla całego kraju koronnego, czyli tak zwane „zatwierdzające wizowanie“. Wyjęci z pod tego postanowienia są tylko mieszkańcy oznaczonych w § 17 patentu okolic, których upoważnienie ważne jest dla całego państwa a nawet dla miejscowości zresztą z ped handlu obnośnego wyjętych. O zatwierdzające wizowanie należy prosić w przeciągu 10 dni Władzę do udzielenia pozwolenia na handel obnośny kompetentną. Prośba taka nie może być uwzględnioną, jeżeli co do osoby obnoścy, co do ważności dokumentu albo co do legalnego sposobu wykonywania handlu obnośnego zachodzą uzasadnione wątpliwości. Jeżeli obnośca twierdzi, że zgubił swoje książkę obnośną, natenczas zastósować należy analogicznie postępowanie przepisane w § 7 dodatku do ustawy przemysłowej na wypadek zatracenia książki roboczej.

Do § 10 patentu. Paragraf ten w połączeniu z § 5 rozporządzenia wykonawczego zawiera postanowienie, że Mini-nisterswo handlu wydać może zakaz krążenia z towarami dla

Przemysł. — Dodat. rozp. do hand obnoś.

1401

pojedynczych miast i miasteczek i takie wyjęte miejscowości mają być według § 10 oznaczone już przy wydawaniu książki obnośnej, jeżeli leżą w granicach jednego i tego samego kraju koronnego, w przeciwnym razie przy sposobności zatwierdzającego wizowania dla dotyczącego kraju koronnego. Taki zakaz atoli dopuszczalny jest tylko ze względów na dobro ogółu, jak naprzykład w miejscach kąpielowych, nigdy zaś wyłącznie w interesie stałych przedsiębiorców pewnego miasta albo miasteczka. Zakazy te nie odnoszą się do mieszkańców okolic oznaczonych w § 17 patentu, a co do handlu obnośnego szczególnie uwzględnionych. Handel obnośny zakazanym jest w następujących miejscowościach na Węgrzech: w Koszycach (roz. min. 13 Listopada 1878 L. 4414); w Preszburgu (rozp. min. z 5 Kwietnia 1879 L. 4176); w Klausenburgu i Oedenburgu (rozp. min. 4 Grudnia 1879 L. 16061); w Kaab (rozp. min. z 12 Czerwca 1880 L. 5715); w Stuhlweissenburg (rozp. min. 20 Czerwca 1880 L. 7470) ; w Temeswarze, Pięciukościołach i Szegedynie (rozp. min. 12 Września 1880 L. 10630) ; Szemnitz i Bałabanya (rozp. min. 3 Października 1881 L. 14257) ; w Komornie (rozp. min. 28 Stycznia 1882 L. 7057).

I)o § 11. patentu. Czy obywatel austryacki lub węgierski uważanym być ma za mieszkającego w pasie granicznym, rozstrzyga jedynie tylko Władza polit. Co do kwestyi, czy druga instaneya udzielając pozwolenie na handel obnośny w pasie granicznym obowiązaną jest do poprzedniego porozumienia się z Władzą skrb., podobnie jak pierwsza instaneya według §11, oznajmiło Min. spr. wewn. w porozumieniu z Ministerstwem skarbu, iż porozumienie to szczególniej wtedy potrzebnem będzie, jeżeli proszący w pierwszej instancyi ze względu na zarzuty przez Władzę skarbową podniesione, oddalonym został (rozp. min. z 22 Października 1875 L. 15426). Upoważnienie do handlu obnośnego na Węgrzech n i e uprawnia do tegoż handlu w sąsiednim powiecie, należącym do drugiej połowy Monarchii, gdyż wedle postanowienia § 11 ces. patentu z 4 Września 1852 (dz. u. p. N. 252) konsens na handel obnośny w sąsiednim powiecie może być wydany przez kompetentną Władzę w porozumieniu z powiatową Władzą skarbową jedynie mieszkańcowi tego (sąsiedniego) powiatu, a konsens taki w ogóle tylko wtedy w sąsiednim powiecie jest ważny, jeżeli w nim zanotowano wyraźnie, że konsens ma mieć znaczenie także w owym powiecie; po-wtóre dla tego, że wedle rozp. Min. handlu z 2 Maja 1857 L. 8307, względnie Min. skarbu z 31 Maja 1857 L 8936 pozwolenie udzielone mieszkańcowi powiatu sąsiedniego do handlu obnośnego, w sąsiednim powiecie ma moc prawną jedynie w tym kraju koronnym, w którym domokrążca ma swe stałe zamieszkanie i nie może być rozciągnięte na powiat sąsiedni innego kraju. Od tego stanowią wyjątek mieszkańcy okolic, oznaczonych w § 17 ces. patentu z 4 Września 1852 (dz. u. p. N. 252) i w późniejszych na mocy Najwyższego upoważnienia wydanych rozporządzeniach, co do których konsens na handel obnośny ma znaczenie w powiecie sąsiednim nawet wtedy, gdy tylko na wewnętrzny okrąg cłowy wydanym został (okól. Nam. z 5 Lipca 1882 L. 39071).

Do § 12. patentu. Według rozp. min. skarbu z dnia 30 Maja 1857 r. (dzień, praw państ. N. 103) nietylko obno-ścom zakazane jest roznoszenie losów, przeciwnie zakaz obnoszenia losów od domu do domu jest ogólny.

Pozwolenie na handel obnośny towarami pod kontrolą skarbową zostającemi, może być udzielone, lecz takie towary w paszporcie obnośnym wyszczególnione być winny. Do handlu więc obnośnego towarami bławatnemi pozwolenie udzielonem być może bez poprzedniego zezwolenia lub zawiadomienia Władz skarbowych, (rozp. min. skarbu z dnia 14 Grudnia 1853 r. do L. 42724. Towary, które co do przeniesienia z jednego miejsca na drugie, co do przechowania i co do handlu osobliwemu podpadają dozorowi (kontroli), będą według § 337 ustawy o cłach i monopolach z r. 1835 osobnemi oznaczone rozporządzeniami.

Najwyższe postanowienie z dnia 14 Maja 1857 zrobiło wyjątek dla obrazów świętych na szkle malowanych, tudzież

imitacyj ptaków przez przylepienie piór naturalnych na papierze (rozp. min. z dnia 14 Maja 1857 r. dzień. ust. państ. N. 77). Według rozp. min. handlu z dnia 23 Marca 1857 do L. 3160 dzieła literatury i sztuki, tudzież pisma drukowane nawet jako makulatura obnoszone być nie mogą; zwyczaj zaś księgarzy odnoszenia przez osobnych ludzi zamówionych artykułów do osób zamawiających, lub nowości do stron znajomych jest dozwolony i nie ma być uważany jako handel obnośny. (Rozp. min. poi. z dnia 27 Października 1852 r. do L. 6039). Zegarki, w złotej i srebrnej oprawie są na podstawie przepisu lit. Tc od handlu obnośnego wykluczone. (Rozporządzenie ministerstwa skarbu z dnia 30 Stycznia 1855 roku L. 48528). Zegarki w kopertach z nieszlachetnych kruszców i krajowego pochodzenia nie należą do zakazanych. (Rozporządzenie min. z dnia 2 Lipca 1882 L. 2068). Wyjątek od zakazu handlowania towarami zagranicznemi istnieje jedynie na rzecz mieszkańców powiatu Kubar w Kroacyi co do handlu suro-wemi koralami. (Rozp. min. z dnia 24 Czerwca 1858 dz. ust. państ. N. 98). Do zakazanych płynów należy ocet. (Rozp. min. z dnia 24 Października 1858 L. 16855). Mieszkańcom Mune grande, Mune piccolo i sąsiadującej z niemi miejscowości Sejane, w powiecie Valosca pozwolono wyjątkowo orowadzić handel obnośny octem ich własnego wyrobu, zalecając zarazem czuwanie nad nimi, aby nie sprzedawali zepsutego i szkodliwego octu. (Rozp. min. z d. 5 Września 1877 L. 26944, 3 Września 1878 L. 20982). Przepisom patentu o handlu obnośnym nie będzie się sprzeciwiało, jeżeli obnośca, towary swoje zamieni na płody surowe (wełnę, pierze, skóry), również wolno mu te przez zamianę otrzymane towary dalej sprzedawać, jeżeli go paszport na handel obnośny do handlu temi towarami uprawnia. (Rozp. min. z dnia 19 Lipca 1866 L. 14647). Handel obnośny kartami do grania jest bezwarunkowo zakazany. (§ 10 ust. z dnia 15 Kwietnia 1881 dz ust. państ. N. 43). Również nie można obnosić wyrobów z gipsu i choćby nie miały żadnej artystycznej wartości. (Rozp. min. z dnia 7 Lutego 1882 i*. L. 230). Ściśle przestrzegać należy, ażeby obnoścy nie trudnili się handlem innych towarów, jak tylko ustawą dozwolonych ; szczególnie zaś po myśli rozporządzenie Ministerstwa spr. wewn. z dnia 22 Lipca 1877 r. L. 3048 i ustawy z dnia 30 Czerwca 1878 dz. ust. państ. L. 90 zapobiegać sprzedaży papierów wartościowych, jakoteż tak zwanych Ratenbriefe. (Bozp. Min. handlu z d. 13 Grudnia 1881 L. 2019).

Do § 14 i 15 patentu. Najwyższein postanowieniem z dnia 3 Maja 1864 roku pozwolono mieszkańcom komitatu Bieckiego (Fiume), aby w wypadkach szczególniejszego uwzględnienia godnych i za osobnem pozwoleniem, do noszenia towarów używali dzieci od 14 do 19 lat. (Bozp. min. stan. z dnia 4 Września 1864 L. 17603). W myśl § 15 może być na pomocnika obnoścy ten tylko dopuszczony, który się wykaże wymogami § 3 patentu ; a według § 14, pomocnik przyzwolony być może obnoścy dopiero po upływie lat kilku, jeżeli zachowanie się jego było zawsze nienaganne i jeżeli w sposób legalny udowodni niezdolność do noszenia towarów, przeznaczonych do handlu obnośnego. Niezdolność taka ma być udowodnioną świadectwem lekarza powiatowego. Gdyby obnośca życzył sobie zmienić pomocnika, winien w ten sam sposób postąpić jak przy pierwotnem jego przyjęciu. Jeżeli obnośca i osoba wybrana na pomocnika nie mieszka w tym samym powiecie, ma Władza polityczna, w której powiecie obnośca stale zamieszkuje i która w myśl § 5 i 14 patentu jest kompetentna do udzielenia pozwolenia na przyjęcie pomocnika, porozumieć się z urzędu z Władzą polityczną, w której powiecie mieszka pomocnik, a potem dopiero rozstrzygać o dopuszczalności tego ostatniego. (Bozp. min. handlu z dnia 23 Grudnia 1881 L. 2049).

Do § 16. Używanie taczek może być uważanem za dozwolone prawem, bo mu się przepis § 16 nie sprzeciwia. (Bozp. min. z dnia 26 Lipca 1855 L.- 16578). Nie jest wzbronionem obnoścom przybywać na targi tygodniowe,

Przemysł. — Dodat. rozp. do handl. obnoś.

1405

wszakże na takowych mogą tylko towary swe od domu do domu przenosić. Wykładanie i ich sprzedaż w otwartych składach, budach, na stołach, narożnych kamieniach lub wreszcie na ziemi jest obnośeom na targach tygodniowych zabronionem. Handel wszystkiemi dozwolonemi towarami krajowemi i zagranicznemi jest na jarmarkach każdemu wolnym. Kto na zasadzie tej ogólnej z ustaw wynikającej wolności handlowej, życzy sobie prowadzić handel właściwie jarmarczny, to jest udawać się z jarmarku na jarmark, a z powodu nieposiadania szczegółowego pozwolenia na handel lub przemysł, nie jest wolnym od czynienia wszelkich dalszych o prowadzeniu handlu jarmarcznego doniesień Władzom, ten winien jest wprawdzie uczynić poprzednio stósowne o tem doniesienie Władzy i arkusz podatku zarobkowego sobie wyjednać, jednakowoż od starania się o właściwe na handel ten pozwolenie i umocowanie jest wolnym. Wreszcie postanowiło Ministerstwo, iż wzbronienia w §§ 16 i 19 patentu, używania przy handlu obnośnym zaprzęgu wozowego, tylko w ten sposób rozumiane być winno, że używanie zaprzęgu tylko przy sprzedaży od domu do domu jest wzbronionem, przeciwnie zaś przewóz takowych z miejsca na miejsce, bądź to własnym, bądź najętym zaprzęgiem, jest obnośeom dozwolony. Również nie jest wzbronionem obnośeom sprowadzenie sobie, lub zarządzenie sprowadzenia przez furmana towarów do jakiego miejsca i trzymać je tam na składzie, aby z tamtąd według potrzeby takowy brać i od domu do domu roznosić. Sprzedaż jednak towarów w składach tych jest im wzbroniona. Używanie t a c z e к przy handlu obnośnym nie sprzeciwia się postanowieniom § 16 ustawy o handlu obnośnym. (Dziennik ust. kraj. ks. Oddział II. Nr. 42 ex 1859. Rozp. min. handlu z dnia 6 Października 1855 L. 6914). Namiestnictwo jest upoważnione do udzielania wyjątkowego pozwolenia na używanie przy handlu obnośnym wozów lub zwierząt jucznych, a to albo dla takich towarów, któremi domokrąstwo okazałoby się bez takiego zezwolenia niemożliwem, albo gdzie zachodzi potrzeba po-

pierania tego handlu także dla innych artykułów. W danym razie więc przedłożyć winien Starosta prośbę o takie ułatwienie Namiestnictwu. Przepis rozporządź ministeryalnego z 6 Października 1855 L. 6.914, że postanowienia patentu o handlu obnośnym nie zabraniają obnoścom kazać sobie sprowadzać towary furą na pewne miejsce, ażeby je ztain-tąd obnosić od domu do domu, pozostaje w swej mocy; nie wolno wszakże obnoścy towarzyszyć furze transportującej jego towary czyli samemu towary sprowadzać ponieważ takie postępowanie daje częstokroć sposobność do obejścia postanowień patentu o handlu obnośnym. Zauważa się przytem, że udzielone najwyższem postanowieniem z dnia 1 Lutego 1854 dz. ust. państw. L. 33 mieszkańcom komitatów Arwa, Thuron i Sohl uwolnienie od postanowień §§ 15 i 16 patentu o handlu obnośnym, odnosi się tylko do domokrąstwa na Węgrzech, w województwie serb-skiem, w Banacie, Kroacyi, Slavonii i Siedmiogrodzie i nie ma żadnego znaczenia dla krajów i królestw w Badzie Państwa reprezentowanych. (Bozp. min. handlu z dnia 23 Grudnia 1881 L. 2049).

Do § 17 patentu. Obnoścy, którym przysłużą prawo § 17 patentu o handlu obnośnym mogą swe towary sprzedawać w okręgu pogranicznym (Gränzbezirk) wszystkich krajów koronnych nawet wtedy, jeżeli dotyczące pozwolenie opiewa tylko na wewnętrzny okrąg celny. (Bozp. min. z dnia 31 Maja 1857 L. 8936). Najwyższem postanowieniem z d. 18 Listopada 1855 r. przyznane zostały uwzględnienia zawarte w § 17 patentu o handlu obnośnym z dnia 4 Września 1852 r. a) mieszkańcom Fiumańskiego powiatu górniczego, tudzież gmin Severinu i Bosiljewa na handel obnośny temi towarami, które obnosić pozwolono mieszkańcom Got-schee, Polant, i Beifnitz ; według lit. f) § 17 ustawy o handlu obnośnym ; b) mieszkańcom powiatu Flitsch do handlu obnośnego suknem ; c) mieszkańcom Andrychowa i Kent w obwodzie Wadowickim, tudzież Przeworska w obwodzie Bzeszowskim, do handlu obnośnego ewelichem i drelichem ;

niemniej mieszkańcom Dembowca i Gorlic obwodu Jasielskiego w Galicyi, do handlu obnośnego płótnem ; d) mieszkańcom byłego vice-źupaństwa Warażdyńskiego, do handlu obnośnego garnkami, drewnianemi szuflami, łopatami i łyżkami , rogóżkami, plecionemi towarami koszykarskiemi i bruskami (Schleifsteine); e) wyrobnikom płótna na pytle z Mijawy co do handlu obnośnego płótnem na pytle; (Rozp. min. z dnia 31 Grudnia 1855 r. dz. p. p. N. 5 ex 856);

f) mieszkańcom w górach „las czeski“ mianowicie powiatu Hoslau, Ronsperg, Taus, Neugedein, Neuern, Bergreichenstein, Winterberg, Prachatitz, tudzież gmin Glöckelberg i Neuofen co do handlu towarami drewnianemi tamże wyrobionemi i hubką (rozp. min. z d. 14 Lipca 1860 r. dzień. ust. państ. N. 180). Najwyższem postanowieniem z dnia 17 Października 1858 r. (dzień. ust. państ. N. 20Э) zezwolono, aby pozwolenie mieszkańcom doliny Yal-sugana udzielone, rozciągało się na obrazy świętych i dozwolone książki do nabożeństwa, tudzież według rozp. min. z dnia 30 Lipca 1860 r. (dzień. ust. państ. N. 190) na niepodejrzane (unbedenkliche) świeckie obrazy i mapy, jeżeli ubiegający się o wspomnione pozwolenie są ludźmi pewnymi i niepodejrzanymi ze względów moralnych i politycznych; jednakże i nadal pozostawać mają pod dozorem policyjnym. Pozwolenie dla mieszkańców w Groden rozciąga się na handel towarami płóciennemi, wełnianemi, bawełnia-nemi i jedwabnemi. Najwyższem postanowieniem z dnia 24 Marca 1860 rozszerzono pozwolenie mieszkańcom z Def-feregen, na handel kobiercami (§ 17 lit, c) udzielone, także na handel obnośny kocami, kosami, sierpami, towarami słomianemi i skórzanemi. (Rozp. min. z dnia 2 Kwietnia 1860 dz. ust. państ. N. 88). Ponieważ mieszkańcy zubożałych okolic, którym na podstawie § 17 patentu i dodatkowych rozporządzeń dozwolono wyjątkowo krążyć z towarami, temi przepisami ściśle określonemi, prowadzą częstokroć handel obnośny także innemi towarami, oznaczo-nemi paragrafem 12 patentu, przeto zwracać należy uwagę na takie przekroczenia upoważnienia do handlu obnośnego,

Część IL Dział A

które w myśl § 19 patentu z całą surowością karane być winny.    _

Do § 19 patentu. Według tego paragrafu lit. c. ulegają towary odebrane obnoścom, przydybanym na handlu towarami wykluczonemi w myśl § 12 z handlu obno-śnego, konfiskacie oprócz ukarania przestępcy ; zwrot przeto takich zakwestyonowanych towarów jest przeciwny ustawie i miejsca mieć nie może. W celu wywarcia korzystnego wpływu na uregulowanie handlu obnośnego, postanowiło Ministerstwo, ażeby wszystkie obnośey zadyktowane kary uwidocznione były w książce obnośnej, do czego na przyszłość ściśle zastósować się należy. (Kozp. min. hand, z dnia 23 Grudnia 1881 L. 2049).

d) Postanowienia dotyczące zarobkowości zbliżonych do handlu obnośnego.

W zamiarze wprowadzenia jednolitego postępowania Władz przy innych pokrewnych domokrąstwu przemysło-wościach, które się nie dadzą podciągnąć pod postanowienia patentu o handlu obnośnym z dnia 4 Września 1852 dz. ust. państ. N. 252 wydał rozporządzeniem z dnia 23 Grudnia 1881 L. 2049 Minister handlu w porozumieniu z Ministerstwem spraw wewnętrznych i skarbu następujące zarządzenia, względnie wskazał na istniejące w tej mierze przepisy : Z domokrąstwem spokrewnione są wszystkie inne, przez udawanie się z miejsca na miejsce wykonywane rodzaje przemysłu, których przedmiotem jest wyrób lub obrobienie artykułów obrotu handlowego, albo prowadzenie interesów handlowych. Tu należą : aa) zatrudnienie tych, którzy z objeżdżania jarmarków czynią samoistną prze-mysłowość (fieranci) ; ЪЪ) urządzenie bazarów i składów przenośnych i t. p. ; cc) przemysłowość wędr u-jących agentów handlowych; ć^y uskutecznienie w objeżdżaniu zakupna towarów; ее) w Tyrolu zwykła a na tak zwanych paszportach handlowych oparta przemysłowo ść; ff) zbieranie odpad-к ó w industryi i produktów natury ; gg) wykonywanie r o-bót przemysłowych w ściślejszem tego słowa znaczeniu, przenosząc się z miejsca na miejsce. Przemysłowości wyliczone pod aa) do bb) podlegają postanowieniom ustawy przemysłowej, są przemysłowościami wolnemi i mogą być wykonywane za zgłoszeniem, jakto względem lierantów postanowiono w § 63 a względem agentów handlowych w § 50 ustawy przemysłowej.

Ad aa) Co się tyczy stósunku między obno-ścą a fier antem zauważa się, że jak z jednej strony obnoścom nie jest dozwolone rozkładać swe towary podczas jarmarków na stałych stanowiskach, tak z drugiej strony nie wolno fierantom obnosić towarów po jarmarkach. W razie przekroczenia tych przepisów podpada fierant ukaraniu według § 19 lit. a), patentu o handlu obnośnym, zaś przeciwnie obnośca według § 132 a) ustawy przemysłowej. Postanowienie zawarte w rozporządzeniu byłego Ministerstwa handlu, przemysłu i budowli publicznych z 6 Października 1855 r. L. 6914, że połączenie handlu obnośnego i fierantów w jednej osobie, nie jest dopuszczalne, pozostaje w swej mocy.

Ad bb) Urządzenie bazaru, przenośnego składu towarów i t. p. przedstawia się jako wolna przemysłowość ze stałą siedzibą, chociaż wykonywana tylko przejściowo. Rzeczą przeto jest Władzy przemysłowej sprawdzić co do osób, zgłaszających tego rodzaju przemysłowość, czy nie zachodzą przewidziane w § 7 i 8 ustawy przemysłowej powody do wykluczenia tych osób w ogóle od przemysłowego zatrudnienia. Nieuprawnione wykonywanie takich przemysłowości podpada, jak to się samo przez się rozumie, pod postanowienia karne § 132 ustawy przemysłowej. Ponieważ spostrzeżono, że w bazarach i tym podobnych składach używane bywają -bardzo często wykluczone z obrotu miary i wagi, należy także i w tym kierunku z całą sprężystością wprowadzić w wykonanie postanowienia karne, dotyczące używania takich miar i wag. Jeżeli z bazarem połączoną być ma dobrowolna licytacya, zastósowane być mają istniejące

90

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

przepisy względem uzyskania pozwolenia na licytacyą i złożenia taksy dla funduszu ubogich. Gdzie właściciele bazarów i tym podobnych składów nie podlegają przepisom patentu o handlu obnośnym, mają, w myśl § 7 ustawy ogłaszającej kodeks handlowy, wejść w zastósowanie wszystkie postanowienia ustawy handlowej o firmie, o książkach handlowych, o prokurze i t. d., jeżeli takie składy towarów uważane są jako interesa kupieckie. Ażeby Sądy handlowe mogły być w położeniu zastósować powołane przepisy, obowiązkiem jest Władzy politycznej tego miejsca, w którem urządzono skład towarów, zawiadomić o tem właściwy Sąd handlowy.

Ad cc) Agentom handlowym nie wolno, z wyjątkiem jarmarków, wozić ze sobą towarów do sprzedania, tylko próbki i nie są oni upoważnieni prowadzić handlu towarami z miejsca na miejsce, z domu do domu. Przepisu tego należy ściśle przestrzegać, a wszelkie dostrzeżone nadużycia karać według patentu o handlu obnośnym, jeżeli przekroczenie kwalifikuje się jako nieuprawniony handel obnośny, w innym razie według ustawy przemysłowej.

Ad ddj Zatrudnienie tych, którzy objeżdżając zakupują towary, ażeby je potem z pewnego stałego miejsca wyprzedać, jest przemysłem wolnym i podpada jako takie postanowieniom ustawy "'przemysłowej. To samo dotyczy zatrudnienia, mającego za przedmiot zakupno starych sukni, starego żelaza i t. p. przy objeżdżaniu.

ad eej Paszporta handlowe do rozwożenia towarów w celu sprzedaży wydawane być mogą w Tyrolu i tylko na korzyść takich przedsiębiorstw handlowych, które żadną miarą nie dadzą się podciągnąć pod pojęcie handlu obno-śnego; dotyczy to w szczególności zwykłego w Tyrolu czasami i zagranicę i do innych krajów koronnych prowadzonego handlu towarami garncarskiemi drewnianemi, narzędziami ogro-dniczemi i wyrobami z żelaza, blachy i drutu. Przepisy dotyczące wydawania paszportów handlowych, ich ważności i rozciągłości upoważnienia odnoszą się tylko do Tyrolu i ościennych krajów koronnych; tu się nadmienia tylko, źe paszport

taki nie upoważnia posiadacza do obnoszenia swych towarów od domu do domu na sposób obnośców.

Ad ff) Zbieranie szmat, szklą, kości, sierści krowiej lub końskiej i innych odpadków, jakoteż żywicy, ziół leczniczych i t. d. nie jest w myśl art. V e) i g) patentu ogłaszającego ustawę przemysłową zatrudnieniem prze-mysłowem, nie potrzebuje przeto być zgłoszone, chociażby je prowadzono w sposób zarobkowy. Ze względów policyjnych byli jednak zbieracze szmat na podstawie dawniejszych przepisów (deki*, kanc. nadw. z dnia 20 Lutego 1823 i rozp. min. spraw wewn. z d. 8 Stycznia 1851 L. 26721) obowiązani uzyskać licencyą. Według rozp. min. spr. wewn. z dnia 17 Listopada 1855 L. 14166 zawierającego obowiązujące normy co do tego przedmiotu, licencye takie udzielać mają Starostwa, względnie Magistraty miast posiadających własne statuta bezpłatnie, a nie Naczelnicy gmin i uzyskanie licencyi nie jest przywiązane do żadnych warunków ani nie podlega żadnemu ograniczeniu, jeżeli petent wykaże się świadectwem moralności. Co się tyczy innych powyżej wspomnianych zatrudnień, jako to : zbierania szkła, kości sierści i t. p., do ich wykonania potrzebną jest również licencyą politycznej Władzy powiatowej, która jednak ma ważność tylko dla dotyczącego powiatu, a przy wstąpieniu w granice innego powiatu uzyskaną być musi wiza tamtej Władzy. Zresztą zauważa się, że licencyą policyjna nie upoważnia do zbierania odpadków na obcym grifncie, lecz prawo to w innej drodze uzyskane być musi, a to pod zagrożeniem następstw karnych, przewidzianych na tego rodzaju wdzieranie się w cudzą własność w ustawie lasowej i ustawie o ochronie własności polnej. Względem zbieraczy szmat przypomina się jeszcze rozporządzenie Ministerstwa spraw wewnętrznych z dnia 7 Listopada 1859 L. 22203, którem nie usunięto dotychczasowego zwyczaju, że ci zbieracze jeżdżąc z miejsca na miejsce i od domu do domu mieniają szmaty za nici, igły, guziki, wstążki i t. p. drobnostki, zwrócono jednak uwagę, ażeby wymiana taka nie przeistoczyła się w handel obnośny, co by miało miejsce,

gdyby zbieracze szmat powyższe drobnostki mieniali nie tylko za szmaty, ale także za pieniądze. Trzy opodatkowaniu zbierania szmat i innych podobnych zatrudnień zastósować należy dekret nadworny z d. 3 Kwietnia 1815 i rozporządzenie Ministerstwa finansów z dnia 29 Maja 1874 L. 12975. Zatrudnienie tej kategoryi, mianowicie : wykonywanie robót przemysłowych w ściślejszem tego słowa znaczeniu przenosząc się z miejsca na miejsce (jako to : zatrudnienie wędrujących szlifierzy, pilnikarzy, druciarzy, szczotkarzy, miotlarzy, kotlarzy, koszykarzy, sitarzy, naprawiaczy deszczochronów, młynów, studzień, wała-charzy, niszczycieli kretów, ‘szczurów, myszy i owadów, dalej zatrudnienie szatkowników kapusty, wywabiaczy plam, wy-mywaczy złota i t. p.) nie były dotychczas ujęte wr pewne normy, tak że w każdym kraju koronnym a nawet w każdym prawie powiecie inną zachowywano praktykę; i tak udzielano na takie zatrudnienia bądź karty przemysłowe, bądź książki obnośne, bądź szczególne licencye a niekiedy zwykłe dokumenta podróżne, zaopatrzone odpowiednim dodatkiem a upoważniającym posiadacza do wykonywania swego zatrudnienia. Gdy z braku stałej siedziby dla zapewnienia podatków i dla należytego nadzoru w mowie będących przemysłowców, udzielanie im upoważnienia na pewien czas, zamiast wydawania karty przemysłowej bez ograniczenia czasu, nadto zastósowanie do tych osób ostrzejszych zasad jak w sprawach przemysłowych, okazuje się skuteczne, postanowił Minister handlu w porozumieniu z Ministerstwem spraw wewnętrznych i finansów, w celu wprowadzenia jednolitego postępowania w tym kierunku, co następuje :

ad gg) A. Ogólne zasady dla wszystkich przemysłów wędrownych tej kategoryi.

1. Jako pierwszą zasadę przemysłu tego rodzaju uważać należy, że ktokolwiek po za stałem miejscem swego przemysłu bez utworzenia przemysłowego zakładu i bez poprzedniego zamówienia (§ 45 do 47 ustawy przemysłowej) wykonywać zamierza roboty, w zakres jego przemysłu wchodzące, do tego karty licencyjnej potrzebuje. Ocenienie oso-

bistej kwalifikacyi petenta, potrzebnej do uzyskania licencyi, pozostawia się uznaniu kompetentnej Władzy, jeżeli szczególne jakie rozporządzenia czego innego nie postanawiają. Pozwolenie udzielane być ma z reguły na czas 3—6 miesięcy a tylko wyjątkowo na czas jednego roku. W szczególności obcokrajowcom pozwolenie udzielane być ma na czas krótszy i tylko wtedy , jeżeli ich dopuszczalność odpowiada dotychczasowemu zwyczajowi. Odnowieniu pozwolenia nie stoi nic na przeszkodzie, jeżeli po dokładnem zbadaniu zachodzą te same okoliczności, które uzasadniły pierwotne udzielenie upoważnienia. 2. Licencye udzielane być mają w formie książki (jak książki dla obnośców) a w takowych uwidocznić należy: aa) rodzaj udzielonego pozwolenia; ЪЪ) Władzę, która je udzieliła ; cc) okręg, dla którego wydano liceneyą ; dd) czas trwania licencyi; ее) dokument zawierać ma dalej opisanie osoby upoważnionego i daty o miejscu jego zamieszkania, gminie przynależnej, o kraju i miejscu urodzenia ; ff) również ma być powiedziane, że licencya ważną jest tylko dla osoby w dokumencie oznaczonej i ani komu innemu odstąpioną, ani na inne osoby przeniesioną być nie może, jakoteż, że posiadacz nie jest upoważniony używać przy swojem zatrudnieniu pomocników lub wozów i zwierząt jucznych, o ile takie ułatwienia nie są dotyczącemu pozwolono i jako takie w dokumencie wyraźnie oznaczone. W szczególności przypomnieć należy zakaz prowadzenia ze sobą dzieci poniżej lat 14 ; gg) Następnie ma być w dokumencie powiedziane, że posiadacz winien takowy zawsze mieć przy sobie. i okazać na żądanie organom urzędowym ; hh) W koócu będzie w licencyi uwidocznione, jakim karom podlegają w myśl rozporz. min. z dnia 30 Wiześnia 1857 r. Dz. ust. paûst. L. 198 przekroczenia powyższych przepisów. Jeżeliby zaś zachodził czyn karygodny, podpadający pod postanowienia powszechnego kodeksu karnego, jako to : fałszowanie dokumentu, wszelka zmiana lub dodatek do urzędowych zapisków, musiałby pociągnąć za sobą następstwa karne, przewidziane §§ 202 i 461 ces. patentu z dnia 27 Maja 1852 dz. ust. paûst. L. 36. W celu wpro-

Część It. Dział A.

wadzenia w wykonanie niniejszego rozporządzenia został zarządzony nakład książek licencyjnych w c. k. drukarni nadwornej w Wiedniu, których egzemplarze otrzyma Starosta na żądanie w podanej dokładnie ilości. Przy opodatkowaniu takich wędrujących przemysłowców zastósować należy postanowienia rozporządzenia Ministerstwa finansów z dnia 29 Maja 1874 L. 12975.

B. Postanowienia dotyczące koinpetencyi.

Na przemysłowości wędrowne pod g) wyliczone udziela pozwolenia Władza przemysłowa pierwszej instancyi (Starostwo, względnie Magistrat miast, posiadających własne statuta). Pozwolenie udzielone być może przeto zawsze tylko na obręb powiatu tej Władzy, która je wydała, przez wizę jednak ze strony Władzy do tego kompetentnej rozciągnięte być może także na inne powiaty.

C. Speeyalne normy ważne dla pewnych pojedynczych kategoryj wędrujących przemysłowców.

1.    Druciarze słowaccy są w myśl § 17 patentu o handlu obnośnym zrównani pod względem ułatwień handlu obnośnego z mieszkańcami pewnych zubożałych okolic i mają być traktowani według tego patentu. To wyjątkowe postanowienie należy jednak ściśle tłumaczyć i nie ma zastósowania do druciarzy z innych okolic Monarchii, do- których odnoszą się normy podane pod A. B.

2.    Co do wyrobu i handlu obnośnego nowemi towarami blacha rskiemi przez słowackich druciarzy, przypomina się rozporządzenie Minist, spraw wewn. z dnia 20 Lipca 1878 L. 1635.

Słowaccy druciarze mogą wtedy sprzedawać towary blaszane, jeżeli ich upoważnienie handlowe rozciąga się do takich towarów, albo do towarów z żelaza, pomiędzy które białą blachę t. j. pobieloną blachę żelazną zaliczyć trzeba. Druciarze, nie mający karty przemysłowej albo arkusza zarobkowego na przemysł blacharski, z tytułu samego tylko upoważnienia do handlu obnośnego w żadnym razie nie mogą w swych wędrówkach wyrabiać w sposób zarobkowy towarów z blachy, albo podejmować się robót blacharskich. (Rozp. min, spraw wewn. z dnia 20 Lipca 1878 L. 1685).

3.    Do szklarzy i kotlarzy z włoskiego dystryktu Auronzo odnosi się w szczególności rozporządzenie

Ministerstwa spr. wewn. z dnia 9 Sierpnia 1871 L. 11175 względnie rozporządzenie Ministerstwa finansów z dnia 29 Lipca 1871 L. 34200.

Szklarze (naprawiacze szyb) i kotlarze z włoskiego dystryktu Auronzo mają się zgłosić u każdej politycznej Władzy powiatowej, w której okręgu szukać chcą zatrudnienie, ażeby tejże nastręczyć sposobność do czynienia spostrzeżeń ze względów policyjnych, czy ci przemysłowcy obowiązkowi swemu do płacenia podatku zarobkowego zadość uczynili, a w razie przeciwnym, aby wymierzyć im podatek zarobkowy, lub zwolnić ich od takowego. (Rozp. min. spraw wewn. z dnia 9 Sierpnia 1871 L. 11175).

4. Do włoskich szlifierzy nożów i nożyczek odnosi się rozp. min. spraw wewn. z dnia 26 Lipca 1873 L. 13153, względnie rozp. min. finansów z d. 20 Lipca 1873 L. 16922.

Powyższe rozporządzenie min. spraw wewn. (L. 11175) ma także zastosowanie do wędrujących po kraju szlifierzy nożów i nożyczek z włoskich dystryktów.

5. Do włoskich konwisarzy odnosi się rozp. min. spraw wewn. z dnia 24 Kwietnia 1875 L. 4472, względnie rozporządzenie Ministerstwa finansów z dnia 21 Marca 1875 L. 6480.

Przypuszczenie wędrujących po Austryi włoskich konwisarzy jest prawnie dozwolonem i niezawisłem od warunku § 10 alinea 1 ust. przem, ponieważ ich zajęcie nie jest handlem obnośnym. Ponieważ jednak przemysł ten wykonuje się przez przenoszenie się z miejsca na miejsce, i konwisarze w zasadzie mają stałe miejsce zatrudnienia, przeto ci przemysłowcy nie mogą być przymuszonymi, aby przemysł swój na kaźdem miejscu, gdzie znajdą tylko zatrudnienie, formalnie zgłaszali, lecz należy tak z nimi postępować, jak z wędrującymi linoskoczkami, muzykantami, szlifierzami tudzież jak z włoskimi szklarzami i naprawiaczami kotłów, co do których wydano reskrypt min. z dnia 9 Sierpnia 1871 L. 11175 to jest, po przekroczeniu granicy będą się musieli u politycznej Władzy za okazaniem swego paszportu albo też innej jakiej karty legitymacyjnej postarać o blankiet podatku zarobkowego co do wymiaru podatku dochodowego mają być stawiani na równi z domokrążcami i tymi, którzy z nimi na równi są położeni, muszą się także zgłosić dla ewideneyi u każdej Władzy powiatowej, w której obrębie zecheą przemysł swój wykonywać. (Rozp. min. spr. wewn. z 24 Kwietnia 1875 L. 4472).

6. Do wałaszenia (trzebienia) odnoszą się postanowienia najwyższego patentu z dnia 10 Maja 1781 tej

Część IL Dział A.

treści, że ci, którzy wyuczyli się dokładnie wałaszenia i okazali dostateczne próby swej zręczności, wykonywać mogą swój przemysł we wszystkich krajach koronnych bez przeszkody i że na ich żądanie wydać ma Władza przemysłowa z urzędu i bezpłatnie poświadczenie wyuczonego wałaszenia i złożonej z tego próby, oraz udzielić upoważnienia jdo wykonywania tej przemysłowości we wszystkich krajach koronnych. Przy opodatkowaniu wałacharzy znajdują zastó-wanie postanowienia dekretu kancelaryi nadwornej z dnia 23 Września 1834 L. 3139.

7. Przemysł tępienia szczurów, myszy i innych zwierząt zapomocą środków zawierających truciznę, oraz przemysł studniarzy i instalatorów gazu do oświetlenia, wykonywany być może także udając się z miejsca na miejsce tylko przez te osoby, które na podstawie rozporządzenia ministeryalnego z d. 29 Kwietnia 1874 dz. ust. paûst. N. 53, względnie 9 Maja 1875 dz. ust, państ. L. 76, albo 20 Lutego 1875 dz- ust. państ. L. 16 otrzymały dotyczącą koncesyą. Oprócz tego uzyskania koncesyi mają do tych przemysłowców zastósowanie ogólne przepisy dotyczące wykonywania robót przemysłowych przenosząc się z miejsca na miejsce. (Rozporządzenie Nam. z d. 13 Lipca 1882 L. 979).

3. O ochronie znaków przemysłowych i innych oznaczeń.

(Gewerbliche Marken und Bezeichnungen)

Patent cesarski z dnia 7 Grudnia 1858 roku (dz. ust. państ. N. 230) wydany celem ochrony tak przemysłowców jako teź użytkującej publiczności od szkód, jakie wyrządzić im może nadużycie znaków przemysłowych i innych oznaczeń.

§ 1. Przez znaki (marki) przemysłowe rozumie ustawa niniejsza takie szczególne oznaczenia (godła, szyfry, winiety i tp.), które służą do odróżnienia przeznaczonych do obrotu handlowego wyrobów i towarów jednego przemysłowca od wyrobów i towarów innych przemysłowców.

§ 2. Jeżeli przemysłowiec chce sobie zabezpieczyć wyłączne prawo używania znaku (marki),

powinien takową dać zarejestrować wedle postanowień następującego oddziału.

§ 3. Na marki o takich znakach, jakich w obrocie powszechnie używają do oznaczenia pojedynczych gatunków towarów, niemniej na takie, które składają się tylko z liter, słów lub liczb, albo herbów Państwa i Krajów, nie można uzyskać prawa wyłączonego.

Na herby miasta, gdyby ich kto samoistnie jako znaku przemysłowego (marki) użyć chciał, nie można według analogii z herbem Państwa i Kraju uzyskać prawa wyłącznego użycia jako znaku przemysłowego. (Reskr. min. handlu z dnia 12 Października 1875 r. L. 29637 Z. f. V. str. 136). C. k. orzeł państwowy obok liter i słów jako znak przemysłowy użyty i uznany być może. (Reskrypt min# handlu z d. 15 Października 1875 L, 27797 Z. f. V. str. 143).

§ 4. Wyłączne prawo do marki wyklucza jej używanie ze strony innych przemysłowców tylko względem tego gatunku towarów, do którego należą wyroby lub obrotowe przedmioty przemysłu, dla którego ochronna marka jest przeznaczoną.

§ 5. Prawo do marki przywiązane jest do przemysłowego przedsiębiorstwa, dla którego marka jest przeznaczoną, gaśnie z temże i zmienia z niem posiadacza. W tym ostatnim atoli wypadku, jeźli przemysł nie jest dalej prowadzony przez wdowę lub małoletniego spadkobiercę właściciela przemysłu albo na rachunek masy spadkowej lub konkursowej, winien nowy posiadacz postarać się w przeciągu trzech miesięcy o przepisanie marki na swe imię, w przeciwnym bowiem razie gaśnie prawo do marki.

§ 6. Nikt nie śmie przywłaszczać sobie samowładnie imienia, firmy, herbu lub nazwy zakładu innego krajowego przemysłowego, lub producenta dla oznaczania towarów lub wyrobów.

§ 7. Co tylko w ustawie niniejszej powiedziano o oznaczaniu towarów, ma się również rozumieć względem oznaczeń, umieszczonych na opakowaniu, naczyniach, osłonach i td.

§ 8. Ustawa niniejsza nie pociąga żadnych zmian w istniejących przepisach względem szczególnych oznaczeń, zarządzonych dla pewnych towarów, w szczególności w przepisach cechowania.

§ 9. Marka, dla której przemysłowiec chce sobie zapewnić wyłączne prawo używania, przedłożoną być powinna w dwóch egzemplarzach Izbie handlowej i przemysłowej, w której okręgu leży przemysłowe przedsiębiorstwo, mające robić z niej użytek; jeden egzemplarz dołączy się do rejestru marek, mającego być prowadzonym przez Izbę handlową i przemysłową, drugi zwrócony będzie stronie, opatrzony potwierdzeniem, określonem w paragrafie następującym.

§ 10. Na każdym z obu egzemplarzy zanotować winien organ, przez Izbę handlową i przemysłową ku temu przeznaczony: aj bieżący numer rejestru; bj dzień i godzinę podania ; c) imię, na które marka była rejestrowaną ; d) oznaczenie przemysłowego przedsiębiorstwa, dla którego była przeznaczoną, i podpisać to zanotowanie z dodaniem urzędowej pieczęci.

§ 11. Rejestrowanie ulega taksie pięciu złotych, wpływającej do kasy Izby handlowej.

§ 12. Z dniem i godziną podania marki do Izby handlowej i przemysłowej rozpoczyna się dla składającego wyłączne prawo do używania marki i ocenianem będzie wedle tego prawo pierwszeństwa, gdyby równa marka przez kilku przemysłowców założoną być miała w tej samej lub w różnych Izbach handlowych i przemysłowych.

Wyłączne prawo używania marki fabrycznej nabywa się przez jej zarejestrowanie (§ 2), gdyż marka połączona jest z przedsiębiorstwem, któremu została nadaną, i razem z przedsiębiorstwem zmienia posiadacza (§ 5), a przy powtórzonem zarejestrowaniu marki winny Władze administracyjne prawo pierwszeństwa oceniać jedynie tylko według czasu zarejestrowania w Izbie handlowo-przemysłowej (§ 9 i 12 patentu z dnia 7 Grudnia 1858 N. 230 dz. ust. państ. (Tr. ad. z 12 Stycznia 1881 L. 2534 N. 986).

§ 13. Celem przepisania prawa marki w myśl § 5 załączyć winien ubiegający się, dowód nabycia dotyczącego przedsiębiorstwa przemysłowego. Przepisanie ulega tej samej taksie, co pierwsze rejestrowanie.

§ 14. Rejestry marek położone będą w Izbie handlowej i przemysłowej do wolnego przeglądu.

§ 15. Każde naruszenie prawa marki, czy to przez nieprawne przywłaszczenie lub naśladowanie marki, czy przez sprzedaż towarów nieprawnie tym sposobem oznaczonych, nadaje poszkodowanemu prawo nalegania na uchylenie dalszego używania marki nieprawnej i usunięcia tejże z towarów nią oznaczonych, o ile do sprzedaży są przeznaczone. Może on także żądać, ażeby narzędzia i przyrządy, służące wyłącznie lub szczególniej do naśladowania marki, uczynione były do tego celu niezdatnemi. Pretensye poszkodowanego o wynagrodzenie szkody doznanej przez naruszenie jego prawa marki, ocenione być winny wedle ustawy cywilnej.

§ 16. Naśladowanie zachodzi wtenczas, gdy marek dotyczących bez większej aniżeli zwykłej uwagi rozróżnić nie można.

Odrzucenie żądania, uznania winnym i ukarania za świadome i nieprawne naruszenie obcego prawa do marek przemysłowych nie przesądza rozstrzygnienia, czy nie nastąpiło nieświadome a tem samem bezkarne naruszenie tego prawa. Orzeczenie, czy marka była naśladowaną, a tem samem prawo naruszonem, nie stanowi przedmiotu opinii znawców, ale należy do Władzy orzeczenie wydającej. (Tr. ad. z dnia 23 Czerwca 1882 L. 1271 N. 1456).

§ 17. Postanowienia, zawarte w § 15 mają także zastósowanie względem tego, kto a) sobie nieprawnie przywłaszcza imię, firmę, herb lub szczególną nazwę zakładu innego przemysłowego krajowego lub producenta do oznaczenia towarów, przeznaczonych do sprzedaży; b) wprowadza w obrót wyroby lub przedmioty sprzedaży opatrzone niedo-zwolonem tego rodzaju oznaczeniem.

§ 18. Jeżeli naruszenie (§§ 15 i 17) popełnione zostało z wiedzą, tedy winowajca skazany będzie, oprócz kary, jakaby wedle powszechnej ustawy karnej na to zapaść mogła, na karę pieniężną od 25 do 500 złr.

§ 19. W razie powtórnym kara może być podwojoną. Gdyby wypadek ten miał się jeszcze trzeci raz zdarzyć, tedy winowajca ukarany będzie nie tylko karą pieniężną, ale nadto karą aresztu od tygodnia do trzech miesięcy.

§ 20. Grdyby kara pieniężna sprawić miała uszczerbek dotkliwy w stósunkach majątkowych lub sposobie wyżywienia mającego być skazanym lub jego przynależnych, albo stała mu na przeszkodzie w wynagrodzeniu szkody, pochodzącej z czynności karygodnej, tedy zamienioną być może na areszt dnia jednego za każde pięć złotych reńskich.

§ 21. Władza karna zarządzić także może obwieszczenie wyroku karnego.

§ 22. Kwoty karne wpływają do funduszu ubogich miejsca, gdzie przestępstwo popełnione.

§ 23. Rozprawa i rozstrzyganie względem naruszeń (§§ 15 i 17) , jakoteź dochodzenie i karanie przestępstw, oznaczonych w §§ 18 i 19 przysłużą politycznym Władzom administracyjnym I. instancyi wedle przepisów, istniejących dla postępowania i toku instancyj w naruszeniach i przestępstwach przemysłowych. Władza polityczna rozstrzyga także zachodzące spory względem prawa marek, tegoż pierwszeństwa i przeniesienia, tudzież względem pytania co do tożsamości marek kilku. Względem pomienionych w § 15 pretensyj wynagrodzenia przysłużą jednak rozstrzyguienie Sędziemu cywilnemu.

Do rozstrzygania spraw karnych co do przekroczeń ustaw o ochronie marek i wzorów przemysłowych powołanem jest w trzeciej instancyi Ministerstwo spraw wewnętrznych z przybraniem zastępćy Ministerstwa handlu, a to w myśl § 23 ustawy o ochronie marek przemysłowych i § 19 o ochronie wzorów przemysłowych, należy więc o tem zawiadamiać strony przy intymacyi orzeczeń Namiestnictwa w tych wypadkach, gdzie w ogóle prawnie dozwolony jest rekurs przeciw orzeczeniom drugiej instancyi. Powyźszem postanowieniem w niezem nie zostaje zmienioną kompetencya Ministerstwa handlu co do orzeczeń we wszystkich innych sprawach odnoszących się do po-wyż wymienionych ustaw. (Rozp. min. spraw wewn. z dnia 25 Stycznia 1870 r. L. 1090). Według orzeczeń Min. spraw wewn. z dnia 30 Czerwca 1876 L. 6563 właściwą jest do wydania orzeczenia w razie przekroczenia patentu o ochronie znaków przemysłowych ta Władza polityczna, w której okręgu przekroczenie popełniono, ponieważ

Przemysł — O ochronie znaków przemysł.

w myśl rozp min. z dnia 4 Kwietnia 1855 (dz ust. państ. N. 61 str. 29 Zbiór ust. adm.) dochodzenie i karanie przekroczeń, do których także przekroczenia ustawy przemysłowej należą, należy do tej Władzy politycznej, w której okręgu przekroczenie popełniono.

§ 24. Rozprawa karna względem oznaczonych niniejszą ustawą przestępstw, o ile nie zachodzi karygodna czynność, mająca być ściganą wedle powszechnej ustawy karnej przez Sądy karne z urzędu, może tylko na żądanie poszkodowanego być wytoczoną. Gdy jednak tenże odwoła prośbę swą o ukaranie jeszcze przed uwiadomieniem oskarżonego o rozstrzygnieniu Władzy, tedy, nie uwłaczając jego pry-watno-prawnym pretensyom o wynagrodzenie szkody, odstąpić należy od wszelkiego ukarania i od wszelkiego dalszego dochodzenia celem ukarania.

§ 25. Ile razy dla sprawdzenia naruszenia idzie o porównanie dwóch marek, zażąda Władza opinii (zdania, Be

fund) nieinteresowanych znawców (unbefangene Sachverständigey. Do zbadania opinii fBefund) znawców przywołane będą strony i spisane ich wyjaśnienia, tudzież czynione zarzuty. Przeciw opinii znawców tylko wtedy zarzuty wniesione być mogą, gdy zachodzi wątpliwość (Bedenken) tycząca się osoby znawców, lub gdy spostrzeżono wadliwość, co do formy. Jeżeli jest opinia niedostateczną lub niewyraźną, można nalegać na jej uzupełnienie. Wyższa rewizya nie jest dozwoloną.

Jeżeli się celem sprawdzenia naruszenia wyłączności znaku przemysłowego rozchodzi o porównanie dwóch takich znaków, winna Władza polityczna I instaneyi w myśl § 25 zarządzić wysłuchanie zdania bezparcyalnyeh znawców, a § 8 instrukcyi z d. 14 Grudnia 1858 r. wskazuje, jak Izba handlowo-przemysłowa znawców wybierać a polityczna Władza z wybranych w szczegółowym wypadku znawców mianować winna. Liczba mianować się mających znawców nie była jednak oznaczoną. Ze względu na ważność sprawy zarządziło więc Ministerstwo handlu, aby w każdym wypadku mianowano 3 znawców w ten sposób, że stronom przedstawi się spis wybranych przez Izbę handlowo-przemysłową znawców i dozwoli się każdej stronie wybór jednego znawcy, który, jeżeli przeciw niemu żadne nie zachodzą przeszkody (Bedenken) zawezwany będzie przez Władzę do wyjawienia zdania. Obydwaj powołani wybiorą ze spisu trzeciego znawcę jako

rozjemcę (Obmann). Gdyby się dwaj znawcy co

do wyrobu zgodzić

nie mogli, Władza ustanowi z wspomnionego spisu rozjemcę. Przed wyjawieniem zdania wszyscy trzej znawcy będą zaprzysiężeni, przy-czem przedstawić im należy co następuje : Znawca przy osądzeniu naśladowania znaku na stanowisko kupującego zejść winien, który towar opatrzony znakiem fabrycznym nabyć chce. Uważać przeto winien na stopień wychowania, na oświatę ludzi, pewne towary kupujących, tudzież na tę okoliczność, że zwykle się egzemplarza poszukiwanego znaku ze sobą nie nosi, porównanie więc tylko z pamięci czynić mogą, przyczem zapominają na drobniejsze nie tak prędko spostrzegalne różnice. Władze polityczne w protokole uwidocznić mają, że znawców na wspomnione zapatrywanie się Minist, uważnymi uczyniły. Izbom handlowym oznajmiono, aby jako znawców nie tylko osoby tego samego zawodu co skazany, lub oskarżony oznaczały, gdyż nie idzie o osądzenie jakości towaru, tylko podobieństwa dwóch znaków, a mianowicie czyli naśladowanie w duchu § 16 ustawy o znakach ma miejsce, do czego czasem wiadomości techniczne osób tego samego zawodu nie wystarczają. Polecono zatem wybór kupców na znawców, którzy mają sposobność zbierać doświadczenia co do omyłek względem znaków podobnych w handlu używanych. Reskryptem min. handlu z dnia 2 Sierpnia 1875 L. 8987 wyjaśniono, że wybór znawców ograniczyć się winien na przedstawienie przez tę Izbę handlowo-przemysłową osoby, w której okręgu się toczy sprawa o naruszenie prawa przemysłowca. Orzeczenie wydanem być może przez Władze wbrew opinii znawców. (Rozp min. handlu z dnia 27 Stycznia 1877 L. 13813 Z. f. V. str. 102). Opinia znawców o porównaniu dwóch marek przemysłowych złożona, może być tylko z powodów osobistych lub wad formalnych w wątpliwość podaną; nie jest zaś postępowanie wadliwem (mangelhaft) ani orzeczenie nielegalnem, jeżeli Władze do swego orzeczenia biorą za podstawę opinią znawców. (Tr. ad. z 21 Grudnia 1882 L. 2292 N. 1601).

1.    Ustawa o ochronie marek przemysł owych zabrania tylko takiego podobieństwa marki przemysłowej, któreby nabywcę złudzić mogło.

2.    Opinią znawców w tych sprawach jest doradczą, nie zaś rozstrzygającą. 3. Wydanie orzeczenia, czy marki przemysłowe dadzą się rozróżnić należy do Trybunału administracyjnego. 4. Przy ocenieniu, czy marki dadzą się przy zwyczajnej baczności rozróżnić, należy zważać więcej na główny rysunek marki aniżeli na drobnostkowe różnice, gdyż nabywca nie mając obydwu marek przed sobą tylko z pamięci porównywać je może, a kupiec z własnego interesu nie będzie zwracał uwagi nabywcy na różnicę w markach, przyczem uwzględnić należy, czy nabywcy, dla których towar jest przeznaczony, należą do tej klasy społeczeństwa, która takie odróżnienia robić może. (Tr. ad. z dnia 5 Maja 1883 L. 928 N. 1755).

§ 26. Poszkodowany ma prawo żądać, aby jeszcze

przed rozstrzygnieniem jego zażalenia, towary oznaczone wbrew postanowieniom niniejszej ustawy i narzędzia ku temu użyte z urzędu zabrane lub w jakikolwiek sposób przechowane były Władza polityczna zarządzi to natychmiast po okazaniu wydanego w myśl § 10 zatwierdzonego egzemplarza marki. Pozostawia się jednak jej uznaniu, czy żądać należy poprzednio zabezpieczenia za obelgę i szkodę wyrządzoną oskarżonemu.

4. O ochronie wzorów i modeli dia wyrobów przemysłowych.

patent ces. z 7 Grudnia 1858 (dz. u. p. N. 237).

§ 1. Przez wzór i model (Muster und Modeli) rozumie niniejsza ustawa każdy wizerunek, odnoszący się do formy wyrój)u przemysłowego i zdolny do przeniesienia na takowy. Co następnie powiedzianem jest o wzorach, odnosi się także zawsze do modeli.

§ 2. Kto pierwotnie przyprowadził do skutku wzór czy to sam, czy przez kogo innego na własny rachunek, upoważniony jest wyłącznie na czas i pod warunkami ustanowio-nemi w niniejszej ustawie, do jego użycia przy wyrobach przemysłowych. Może on także na innych przenieść prawo to w całości lub częściowo. Na przywłaszczone nieprawnie wzory krajowe lub zagraniczne, nie można uzyskać wyłącznego prawa używania oznaczonego w ustawie niniejszej (§ 11, lit. C).

§ 3. Do wzorów, które tylko są naśladowaniem samoistnych dzieł sztuki, nie będzie przyznanem prawo wyłączne. Wyłączne prawo używania trwa bez różnicy wzoru trzy lata od chwili zarejestrowania wzoru.

§ 5. Kto sobie chce zabezpieczyć wyłączne prawo do używania wzoru, złożyć winien wzór przed wypuszczeniem w obrót sporządzonego wedle onegoż wyrobu w kancela-ryi Izby handlowej i przemysłowej, w której okręgu mieszka, lub gdzie położony jest jego zakład, przeznaczony do użycia' tego wzoru. Stronie pozostawia się wolność przedłożenia wzoru otwarcie lub w zapieczętowanem owinięciu. Organ Izby handlowej do tego wyznaczony zapisze wzór lub pakiet wedle liczby bieżącej do rejestru wzorów. O złożeniu spisany będzie protokół, który zawierać winien imię lub firmę i siedzibę składającego, dzień i godzinę złożenia i odnośną liczbę rejestru i ma być przez stronę podpisany. Złożony otwarcie wzór lub zapieczętowany pakiet będzie należycie złączony z protokołem za pomocą sznurka, pieczęcią przymocowanego, i zanotuje się na nim numer rejestru z podpisem urzędowym. Protokół zaehowany będzie w archiwach, a stronie wydany urzędowy certyfikat, zawie--rający podobneż szczegóły. Jeżeli strona podała wzór otwarcie i w dwóch egzemplarzach, tedy szczegóły powyższe zanotować należy na samymże duplikacie z urzędowym podpisem, i wręczyć go stronie zamiast wspomnionego powyżej certyfikatu.

§ 6. Zarejestrowanie podlega opłacie taksy od każdego wzoru, która wpływa do kasy Izby handlowej. (Taksa ta wynosi według ustawy z 23 Maja 1865 (dz. u. p. N. 35) 50 ct. wal. austr. za każdy rok, za który o ochronę wzoru się uprasza).

§ 7. Wolno jest podać kilka wzorów w jednej okładce, w którymto jednak wypadku ilość wzorów na okładce zanotowaną i taksa od każdego wzoru z osobna opłaconą być winna. Za każde niedokładne a taksę uszczuplić mogące podanie na okładce, karany będzie składający potrójną ilością należytości uszczuplonej.

§ 8. Ten, na którego imię wzór jest rejestrowany (składający), uważany będzie tak długo jako rzeczywisty właściciel wzoru, dopóki przeciwieństwo nie jest udowodnio-nem.

§ 9. W przeciągu roku po złożeniu, uprawniony użyć winien wzór w kraju do wyrobów przemysłowych, i wprowadzić te ostatnie w obrót. Przez ten czas przechowane będą złożone w zapieczętowanej okładce wzory w tymże stanie. Po roku zdjęte będą pieczęcie w obecności dwóch świadków przy spisaniu protokółu, a przegląd wzorów dozwolony jest

każdemu, jak już pierwotnie dozwolony był przegląd wzorów otwarcie przedłożonych.

§ 10. Uskutecznione zarejestrowanie jest nieważne i bezskuteczne, gdy udowodnioną będzie jedna z następujących okoliczności : a) że już przed chwilą złożenia były w obrocie w kraju lub za granicą wyroby przemysłowe, sporządzone wedle złożonego wzoru ; b) iż już dawniej wzór ten wyszedł był w ogłoszonem dziele drukowanem ; c) iż takowy już dawniej rejestrowany był w kraju na imię innego; d) iż składający nabył wzór nieprawnie (§ 2).

§ 11. Prawo wyłącznego używania wzoru gaśnie: a) jeżeli składający nie używa ochronionego wzoru w ciągu roku po złożeniu wewnątrz terytoryum Cesarstwa austryackiego ; Ъ) jeżeli składający wprowadza do obrębu Cesarstwa austryackiego towary wyrobione wedle tego wzoru

zagranicą.

§ 12. Każde naruszenie prawa wzoru, czy to przez nieprawne przeniesienie lub naśladowanie ochronionego wzoru, czy to przez pozbywanie wyrobionych wedle niego towarów, nadaje poszkodowanemu prawo żądać zaniechania dalszego używania wzoru i dalszego sprzedawania dotyczącego towaru. Może też żądać, ażeby narzędzia i środki, służące wyłącznie lub przeważnie do naśladowania, uczynione były do tego celu niezdatnemi. Roszczenia poszkodowanego do wynagrodzenia szkody, jaką poniósł przez naruszenie jego prawa do wzoru, ocenione być winny wedle ustawy cywilnej.

nem,

§ 13. Naśladowanie nie przestaje dla tego być zakaza-że jedynie rozmiary lub kolory wzoru zmieniono.

§ 14. Jeżeli naruszenie popełnione było świadomo wtedy winowajca oprócz kary, jakaby na to także wedle powszechnej ustawy karnej nastapiła, karany będzie karą pieniężną od 25—500 złr.

§ 15. W razie ponownym kara może być podwojoną. W razie powtórnego ponowienia karany będzie winowajca oprócz kary pieniężnej także karą aresztu od tygodnia aż do trzech miesięcy. Jeżeli naruszenie prawa do wzoru popełnio-było przez robotnika lub oficyalistę poszkodowanego lub Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

ne

91

g 16. Gdyby kara pieniężna sprawić miała dotkliwy uszczerbek w stósunkach majątkowych lub sposobie wyżywienia skazać się mającego albo jego przynależnych, lub utrudniałaby wynagrodzenie szkody, wyrządzonej przez czyn karygodny, zamienioną być może na areszt dnia jednego za każde 5 złr.

jakkolwiekbądź z nadużyciem jego zaufania, tedy okoliczność ta uważaną będzie w wymiarze kary jako szczególnie obciążająca.

§ 17. Władza karna zarządzać także może obwieszczenia wyroku karnego.

§ 18. Kary pienieżne wpływają do funduszu ubogich miejsca, w którem popełniono przestępstwo.

§ 19. iiozprawa i rozstrzyganie względem naruszeń prawa do wzorów, jako też ich dochodzenie i ukaranie, jeżeli okazują sie przestępstwami wedle § 15, przysłużą politycznym Władzom administracyjnym wedle przepisów, istniejących dla posterowania i toku instancyi w naruszeniach i przestępstwach przemysłowych. Władza polityczna rozstrzyga także o nieważności złożenia wzoru lub utracie prawa do złożenia przywiązanego. Względem pretensyj o wynagrodzenie szkody wspomnionych w § 12 względem sporów co do własności wzoru, przysłużą rozstrzygnienie sędziemu cywilnemu, (patrz roz ». min. z 2) Stycz. Io70 L. 10.Ю str. 1420 Zb. u. ad.).

g 23. Gdy się podczas rozprawy lub dochodzenia okaże, iż rozstrzygnienie zawisło od pytania poprzedniego (Vorfrage) o którem Sąd cywilny ma orzec, tedy Władza pylityczna odeszle strony do właściwego Sądu cywilnego, i wydać może w takim razie własne rozstrzygnienie dopiero po przedłożeniu jej prawomocnego wyroku cywilnego, co do tego pytania poprze iniego. Zresztą służy poszkodowanemu prawomocne rozstrzygnienie Władzy politycznej, mocą którego oskarżony uznany został winnym naruszenia prawa do wzoru, do uzasadnienia pretensyj o wynagrodzenie szkody przed Sędzią cywilnym.

§ 21. Hozprawa karna względem oznaczonych w niniejszej ustawie przestępstw wytoczoną być może, o ile nie za-

chodzi czynność karygodna, ściganą być mająca przez Sądy karne z urzędu wedle powszechnej ustawy karnej, tylko na żądanie poszkodowanego. Jeżeli jednak tenże .prośbę swą o ukaranie odwoła przed obwieszczeniem rozstrzy-gnienia Władzy oskarżonemu, natenczas, nieuwłaczając prywatno-prawnym pretensyom poszkodowanego o wynagrodzenie, odstąpić należy od ukarania i od wszelkiego dalszego dochodzenia w celu ukarania.

§ 22. Ile razy celem sprawdzenia naruszenia idzie o porównanie dwóch wzorów, zażądać winna Władza przedłożenia zdania znawców nieinteresowanych. Do zbadania opinii przywołane także będą strony i spisane ich wyjaśnienia tudzież czynione zarzuty. Przeciw zdaniu znawców tylko wtedy zarzuty wniesione być mogą, gdy zachodzą wątpliwości, tyczące się osoby znawców lub usterki co do formy. Jeżeli opinia jest niedostateczną lub niewyraźną, można nalegać na jej uzupełnienie. Wyższa rewizya nie ma miejsca.

§ 23. We wszystkich wypadkach spornych upoważnioną jest tak Władza polityczna jako i Sąd, żądać przesyłki złożonego wzoru od Izby handlowej i przemysłowej za potwierdzeniem odbioru. Gdyby zachodziła potrzeba otworzenia okładki wzoru, zawezwać należy składającego. Gdy tenże się nie stawi, przywołać należy dwóch nieinteresowanych świadków. O zdjęciu pieczęci spisać należy protokół.

§ 24. Poszkodowany żądać może, aby jeszcze przed roz-strzygnieniem jego zażalenia wyroby, oznaczone przez niego jako sporządzone z naruszeniem jego prawa do wzoru, tudzież narzędzia i środki pomocnicze ku temu użyte (§ 12), zabrane lub w jakikolwiek inny sposób przechowane były. Władza polityczna winna zabranie zarządzić natychmiast po przedłożeniu wydanego wedle § 5 urzędowego certyfikatu, względnie duplikatu. Pozostawia się jednak jej uznaniu żądanie uprzedniego zabezpieczenia za obelgę i szkodę oskarżonemu wyrządzonej. Równocześnie z zarządzeniem zabrania lub innego przechowania wzorów spowodować winna Władza przesłanie w myśl § 23 wzoru, złożonego w Izbie haudlowo-przemysłowej.

91*

§ 25. Gdy uznano, że miało miejsce naruszenie prawa do wzoru, tedy dotyczące przedmioty pozostaną pod pieczęcią urzędową aż do upływu terminu ochronnego, i zarządzone będą środki do ich przechowania na koszt i niebezpieczeństwo skazanego, o ile nie postanowiono czego innego za pomocą umowy między interesowanymi lub nie przedsięwzięto odpowiedniego przekształcenia pod urzędowym dozorem.

§ 26. Jeżeli oskarżony uznany jest niewinnym, a zażalenie nadto lekkomyślnem, tedy Władza skazać może skarżącego na karę pieniężną do wysokości 300 złr., które wpłyną do miejscowego funduszu ubogich, nieuwłaczając pretensyom oskarżonego do zadośćuczynienia.

Wzajemna ochrona wzorów i modeli umówioną jest traktatami między następująeemi państwami: 1) między Aus try ą i Węgrami (art. XVI ustawy z 24 Grudnia 1867 dz. u. p. N. 4 ъ r. 1868; i art. XXVII ust. z 27 Stycznia .1878 dz. u. p. N. 62; 2) między Frań-eyą i Aus try ą traktat z 11 Grudnia 1866 (dz. u. p. N. 64 i z 20 Stycznia 1879 dz. u. p. N. 26); 3) między Anglią i Austryą traktat z 16 Grudnia 1865 dz. u. p. N. 2 r. 1866); 4) między Portu-galią i Austryą traktat z 13 Stycznia 1873 dz. u. p*. N. 7).

5. O przywilejach.

(Patent z 15 Sierpnia 1852 dz. u. p. N. 184).

Najważniejsze postanowienia tego patentu są:

§ 1. Przywilej wyłączny udzielonym być może z ograniczeniami, wskazanemi w §§ 2, 3, 4 i 5, na każde nowe odkrycie, na wynalazek lub poprawę mającą za przedmiot: a) nowy wyrób przemysłu, albo Ъ) nowy środek wyrabiania, albo c) nową metodę wyrabiania, jeżeli przedmiot nie należy do tych, które w następujących paragrafach (2—5) oznaczone są jako nie mogące być uprzywilejowanemi, bez względu na to, czy obywatel austryacki, czy też cudzoziemiec żąda przywileju. Przez odkrycie rozumieć należy wynalezienie postępowania przemysłowego, już w dawniejszych czasach wprawdzie używanego, lecz zupełnie znowu zaginionego, albo też ogólnie w krajach austryaekich nieznanego. Przez wynalazek rozumie się wszelkie przedstawienie rzeczy nowej, nowemi środkami, lub rzeczy nowej środkami już zna-

Przemyśl. — О przywilejach.

neini, albo rzeczy już znanej, innemi środkami, jak dotąd przy takowej używanemi. Za poprawę lub zmianę uważać się będzie wszelkie dodanie przyrządu, urządzenia lub postępowania do przedmiotu już znanego albo uprzywilejowanego, za pomocą których osiągnięty być ma lepszy skutek, lub większa oszczędność, czy to w tern co jest celem przedmiotu, czy też w sposobie wyrabiania jego. Za nowe uważać się będzie wszelkie odkrycie, wynalazek lub poprawa, jeżeli takowe aż do chwili żądanego przywileju ani w krajach austryackich nie są używane, ani w żadnem dziele drukowanem nie są ogłoszone.

§ 2. Przywilej nie będzie udzielonym na przysposabianie rzeczy do pożywienia służących, napojów i lekarstw, tudzież na odkrycia, wynalazki lub poprawy, których wykonywanie dopuszczonem być nie może ze względów publicznych na zdrowie, obyczajność lub bezpieczeństwo, albo ze względu na interes Państwa, stóso-wnie do rozporządzeń prawnych.

§ 3. Na odkrycia, wynalazki lub poprawy, mające być wprowadzonemi z zagranicy do Państwa austryackiego, wtedy tylko udzielonym być może przywilej wyłączny, jeżeli wykonywanie ich także za granicą ograniczone jest przywilejem wyłącznym. Udzielenie przywileju zaś w takim przypadku uzyskać może tylko posiadacz przywileju zagranicznego, lub jego prawonabywca. Bez tego ograniczenia, nie może być udzielonym przywilej na wynalazek, odkrycie lub poprawę, zrobioną za granicą, lecz nie będącą jeszcze w używaniu w krajach austryackich.

§ 4. Na poprawę przedmiotu już znanego, lub wyłącznie uprzywilejowanego, udzielonym będzie przywilej z tem tylko ograniczeniem, iż się nie rozciąga przywilej na cały przedmiot, lecz tylko na część poprawioną.

§ 5. Przywilej wyłączny nie będzie udzielonym n a zasadę umiejętną, lub na zdanie ściśle umiejętne, nawet wtedy gdyby zasada lub zdanie takie wprost zastósowanem być mogło na przedmioty przemysłowe; atoli uprzywilejowane być może wszelkie nowe zastósowanie takiej

zasady lub takiego zdania, którego skutkiem jest nowy wyrób przemysłowy, nowy środek, lub nowa metoda wyrabiana.

§6. Połączenie dwóch lub więcej, różniących się od siebie odkryć, wynalazków lub popraw w jeden przywilej, wtedy tylko dozwolonem być może, jeżeli odkrycia, wynalazki i poprawy odnoszą się do tegoż samego przedmiotu jako części lub środki działające,

§§ 7 do 12 zawierają warunki uzyskania wyłącznego przywileju i postępowanie w celu uzyskania onegoż; postanawiając w § 8, że podania dotyczące wniesione być mogą do Namiestnictwa lub do Starostwa, według następującego wzoru :

Wysokie e. k. Namiestnictwo (lab Świetne e. k. Starostwo) !

Ja (NN) (imię, nazwisko, charakter, miejsce zamieszkania starającego się o przywilej, a jeżeli mieszka za granicą imię i nazwisko, charakter i miejsce zamieszkania pełnomocnika) donoszę niniejszem, iż zrobiłem nowe odkrycie (wynalazek, poprawę), która co do swej istoty, polega na tern (tu nastąpić ma oznaczenie odkrycia, wynalazku lub poprawy tegoż). Opis dokładny, sporządzony według przepisu §12 Najwyższego patentu z 15 Sierpnia 1882 załącza się w dwóch egzemplarzach z potrzebnymi rysunkami i wzorami. (Jeżeli starający się o przywilej, życzy sobie, ażeby opis zachowany był w tajemnicy, winien to wyrazie, a jeżeli załącza rysunki, modele, wzory i t. p. należy to wspomnieć z dokładnem wyrażeniem ilości sztuk). Na to zgłoszone i należycie opisane odkrycie (wynalazek, poprawę), które ja niżej podpisany, według mej wiedzy sumiennie za zdolne do uprzywilejowania i za nowe, według postanowień wspomnionego Najw. pat, a zatem za stosowne do uzyskania wyłącznego przywileju uważam, proszę o udzielenie przywileju, w tej osnowie, w jakiej wspomnione odkrycie (wynalazek, poprawa) oznaczone jest w załąezonem. opieczętowanem opisaniu, pod ograniczeniami i warunkami prawnemi, na lat.... i w tym celu składam przypadającą według § 11 wspomnionego Najwyższego patentu taksę od przywileju w kwocie.... złotych reńskich monetą konwencyjną w całości, i proszę dla zabezpieczenia moich praw pierwszeństwa o wystawienie certyfikatu rządowego (Datum i podpis).

Do każdego podania o przywilej, załączyć należy w dwóch egzemplarzach równobrzmiącyeh, lecz oddzielnych, dotyczące opisania z potrzebnemi rysunkami i wzorami, gdyż jeden egzemplarz przeznaczony jest dla Minist, handlu w Wiedniu, drugi dla tegoż Ministerstwa w Węgrzech (rozp. min. z 8 Czerwca 1867 L. 830).

Na każdym zaś egzemplarzu opisu przywileju ma być zapisany dzień i godzina podania (res. min. z 7 Stycznia 1869 Ł. 22848). Bez

dołączenia pełnomocnictwa podania o przywilej od pełnomocników, przyjęte być nie mogą (rozp. min. z 11 Lipca 1871 L. 13952).

§ 13. Władza, do której podaną będzie prośba o przywilej, winna w obecności podającego rozpoznać : a) czy prośba należycie jest sporządzoną i podpisaną; bj czy opatrzoną jest w alegata potrzebne; ej czy załączona jest taksa przepisana, lnb jest dowód, iż złożoną została. Jeżeli Władza znajdzie prośbę w porządku pod każdym względem co dopiero wspo-mnionym, wówczas zanotuje na okładce opisu dzień i godzinę podania, tudzież złożoną taksę, co także podpisać winien starający się o przywilej lub jego pełnomocnik, następnie wyda podającemu certyfikat na odebrane podanie, obejmujący, oprócz nazwiska i zamieszkania starającego się o przywilej i jego pełnomocnika, jeżeli jest takowy, dzień i godzinę podania, potwierdzenie złożonej taksy, oraz odkrycie, wynalazek lub poprawę według istoty w podaniu wyrażoną. O d tego dnia i od tej godziny, zaczyna się ważnie pierwszeństwo oznajmionego odkrycia wynalazku lub poprawy, t. j. wszelki zarzut, iż takie samo odkrycie, wynalazek lub poprawa po tymże terminie uczynioną została, uważać się będzie za nieważny i nie będzie mógł ani zbić ani znieść nowości odkrycia, wynalazku lub poprawy oznajmionej i opisanej w porządku przez starającego się o przywilej. Jeżeli przy rozpoznaniu prośby okaże się brak jaki lub inna wada, wówczas prośba nie będzie wziętą pod rozwagę urzędową, lecz zwróconą zostanie starającemu się o przywilej, dla uzupełnienia albo usunięcia dostrzeżonej wady.

ma

Podania o przywileje przez pełnomocników wniesione muszą być zaopatrzone w pełnomocnictwa i nie wystarczy powołanie się na pełnomocnictwo przy dawniejszych podaniach złożone (resbr. min. han. z d. 4 Kwietnia 1877 L. 10123). — Według reskr. min. z p. 9 Lutego 1856 r. L. 30796 tak samo przy odbieraniu podań o przedłużenie przywileju postąpić należy.— Od podań wniesionych o udzielenie a względnie o przedłużenie udzielonego przywileju w jednej połowie Państwa być opłacona należytość rejestracyjna na rzecz drugiej jego połowy, w wysokości 25% przypadającej prawnie taksy przywilejowej. Ta należytość rejestracyjna ma być pobieraną razem z taksą przywilejową, przyczem ułamki niewypłatne niżej połowy centa jako *[* centa

mają bye liczone i pobierane. Władze wtedy tylko przyjmować mogą podania o udzielenie a względnie o przedłużenie przywilejów, jeśli do takowych dołączoną będzie prócz przepisanej taksy przywilejowej, także wyżej wspomniana 25 procent tejże wynosząca należytośe rejestracyjna, albo kwit e. k. kasy, stwierdzający w odrębnych cyfrach odbiór obydwóch wyżej wymienionych należytości (rozp. min. handlu z 28 Czerwca 1878 L. 17960 dz. u. p. N. 43). — Wydawanie wszelkich zarządzeń dotyczących udzielonego już przywileju, w sprawach niespornych (przedłużanie przywileju, eesye i t. p.) należy do kompe-tencyi tego Ministerstwa, które udzieliło przywilej ze względu na miejsce zamieszkania osoby, starającej się o przywilej lub jego za-stępey, jeżeli sam mieszka po za granicami Państwa. W wypadku więc, jeżeli podobnej treści podanie wniesiono do Władzy politycznej, nie należy go zwracać proszącemu jedynie ze względu, że tenże na Węgrzech mieszka lub obecnie przebywa, chyba że widoeznem jest z okazanego dokumentu, nadającego przywilej, lub z innych okoliczności w braku tegoż, że ów, komu udzielono przywilej, lub jego zastępca (jeżeli uprzywilejowany mieszka za granicą), już w czasie udzielenia przywileju, mieszkał w jednym z krajów, wchodzących w skład korony węgierskiej. W wątpliwych wypadkach będzie rzeczą Ministerstwa handlu wdrożyć postępowanie za pośrednictwem tych Władz, jakie się okażą kompetentnemi po przejrzeniu księgi przywilejów. Jeżeli już z załączników prośby okaże się, że do jej rozstrzygania powołane są Władze węgierskie, nie należy rozpoczynać czynności urzędowej, a złożona poprzód kwota tytułem taksy lub należytości winna być za zwrotem kwitu proszącemu wydaną. Proszącego następnie należy uważnym uczynić, że sprawa ta należy do kompeteneyi Władzy peszteń-skiej, i że winien prośbę wraz z alegatami zaopatrzyć węgierskiemi znaczkami stemplowemi lub w braku takich, przypadającą należytośe w gotówce dołączyć. Równocześnie należy na podaniu, jeżeli to się tyczy przedłużenia przywileju, zanotować dzień wniesienia prośby wraz z cyfrą kwoty złożonej tytułem taksy, względnie kwitu na zapłaconą w kasie należytośe (rozp. min. handlu z 23 Stycznia 1882 L. 507, Nam. z dnia 12 Lutego 1882 L. 6371).

§16. Ministerstwo handlu powołanem jest do ostatecznego rozpoznawania wszystkich, dla prośby o przywilej przepisanych warunków; wyłącznie zaś jemu tylko służy prawo otworzyć opis opieczętowany i dochodzić: a) czy opis sporządzonym jest w języku, uznanym za dozwolony (§ 12) i czy jest jak należy podpisanym; bj czy przedmiot, dla którego się żąda przywileju nie składa się z dwóch lub więcej rozmaitych przedmiotów (§ 6) i nie wymaga rozdzielenia; c) czy wyrażenie przedmiotu przywileju w prośbie, na okładce załączonego opisu, i w tymże samym opisie zupełnie się zgadzają; dalej czy opis jest tak jaśnym i zrozumiałym, jak tego wymaga § 12; w szczególności, czy się znajdują potrzebne do zrozumienia rysunki, wzory lub modele i czy są dopełnione wszelkie przepisy pod względem formalności; d) czy przedmiot, dla którego się żąda przywileju, stósownie do istoty w prośbie i na okładce opisu wyrażonej, nie sprzeciwia się istniejącym prawom i rozporządzeniom, pod względem sanitarnym lub w innym jakim względzie publicznym, i czy z tego powodu jest albo wcale niestósownym do udzielenia przywileju, albo też z pewnemi warunkami i ograniczeniami uprzywilejowanym być może. Zresztą należy ściśle zachować tajemnicę i poczynić wszelkie kroki do zapobieżenia możliwemu jej odkryciu.

§ 17. Przed udzieleniem przywileju nie ma miejsca jakiegobądź rodzaju dochodzenie, ani co do pożytku wyrażonego odkrycia, wynalazku lub poprawy; ani też Bząd nie bierze na siebie żadnej za to odpowiedzialności, lecz przywilej udzielonym będzie w tej mierze na niebezpieczeństwo, stratę i koszt uprzywilejowanego.

§ 21. Przywilej wyłączny udziela uprzywilejowanemu bezpieczeństwo i opiekę co do wyłącznego używania odkrycia, wynalazku lub poprawy, w miarę tego, jak jest przedstawioną w przedłożonym opisie, na przeciąg lat, na który przywilej jest wystawionym.

§ 22. Mający przywilej, ma także prawo zakładać warsztaty i przyjmować wszelkiego rodzaju pomocników, potrzebnych do dokładnego wyrabiania przedmiotu swego przywileju w jak największej rozciągłości — zatem urządzać w całem Państwie sklepy (Etablissements) i składy do wyrabiania i sprzedaży przedmiotu swego przywileju, upoważniać innych do wyrabiania odkrycia, wynalazki lub poprawy, pod opieką swego przywileju, przyjmować spólni-k ó w według upodobania i powiększać użytkowanie swego przywileju w każdym rozmiarze, rozrządzać przywilejem swoim, przekazać takowy na spadkobierców swoich, sprzedać, wydzierżawiać lub pozbyć go wedle upodobania, oraz wziąć na ten sam przedmiot przywilej za granicą. Wspomnione prawa ograniczają się wszakże ściśle do przedmiotu uprzywilejowanego, odkrycia, wynalazku lub poprawy; nie mogą przeto być rozciągane na inne podobne przedmioty, ani też wykonywane być mogą wbrew istniejącym prawom lub innym upoważnieniom.

§ 23. Jeżeli przywilej dotyczy poprawy lub zmiany przedmiotu uprzywilejowanego, wówczas zostaje ograniczonym tylko na tęż indywidualną poprawę lub zmianę, i nie daje prawa temu, który na poprawę lub zmianę otrzymał przywilej do wyrabiania innych części przedmiotu już uprzywilejowanego, lub postępowania już znanego, a tak równie i ten, na którego uprzywilejowany przedmiot ściąga się poprawa lub zmiana uprzywilejowana drugiego, nie może użytkować z tejże, jeżeli się o to z tamtym nie porozumiał.

§ 25. Najdłuższy przeciąg czasu, przez który przywilej trwać może, rozciąga się na lat 15. Pozwolenie dłuższego przeciągu czasu dla przywileju, zastrzegamy Sobie o co Władze nas prosić winny tylko w przypadkach na szczególny wzgląd zasługujących.

§ 26. Wszelki przywilej wyłączny zaczyna s i ę od dnia, w którym dokument przywileju wystawionym zostanie. Obwieszczenie udzielonego przywileju uskutecznio-nem będzie w taki sam sposób i z tym początkiem działalności, jak to przepisanem jest dla ustaw w ogólności. Wszelki uzyskany wyłączny przywilej może być przeniesiony na innych całkiem lub częściowo, tak aktem między żyjącymi, jako też na przypadek śmierci zdziałanym.

Według rozp. min. handlu z dnia 15 Sierpnia 1874 L. 26927 wykonanie przywileju w ciągu pierwszego roku od dnia wystawienia dokumentu nastąpię ma pod rygorem utraty przywileju, odroczenie zaś tego rocznego terminu dozwolonem być nie może.

§38. Za naruszenie albo nadwerężenie przywileju uważać należy, jeżeli kto, bez zezwolenia właściciela przywileju: a) podrabia lub naśladuje przedmiot

Przemysł — O przywilejach.

przywileju w sposób przedstawiony w złożonym opisie, nawet wtedy, jeżeli podrabia lub naśladuje takowy ua podstawie przywileju, całkiem lub w części identycznego, jednakże później uzyskanego; b) jeżeli przedmioty przywileju krajowego, podrobione lub naśladowane sprowadza z zagranicy na sprzedaż z profesyi, albo do zachowania lub na wystawę dla sprzedaży; lub w końcu c) jeżeli przyjmuje takie przedmioty na sprzedaż albo też do zachowania lub na wystawę do sprzedaży.

§ 39. Jeżeli opis przywileju wciągniętym jest do otwartych rejestrów, wówczas już pierwsze naruszenie, jeżeli zaś opis był zachowany w tajemnicy, wówczas każde powtórzenie naruszenia już zakazanego, stanowi przekroczenie prawa, a winny ukaranym będzie na żądanie pokrzywdzonego, oprócz skonfiskowania znajdujących się podrobionych lub naśladowanych przedmiotów, karą pieniężną od 25 do 1000 złr. Gdyby zasądzony na karę, nie był wstanie jej złożyć, wówczas zamiast kary pieniężnej, należy wymierzyć karę aresztu po jednym dniu za każde pięć złr. Co się zaś tyczy narzędzi i innych sprzętów, wyłącznie do wykonania uodro-bienia lub naśladowania służących, należy takowe według okoliczności rozłożyć na części, przekształcić lub uczynić niezdolnemi do użytku, jeżeli się inaczej w tej mierze nie porozumieli pokrzywdzony z krzywdzicielem. Kara pieniężna przepada na rzecz funduszu ubogich tego miejsca, w którem przekroczenie popełnionem zostało. Przedmioty uznane za przepadłe należy zniszczyć, jeżeli między skazanym a uprzywilejowanym nie przyjdzie do skutku ugoda względem ich ustąpienia na rachunek wynagrodzenia szkody, które temuż ostatniemu przyznanem zostało. Jeżeli winny powziął wiadomość o odkryciu, wynalazku lub o poprawie, albo w służbie, albo przez zaufanie uprzywilejowanego i tej wiadomości do naruszenia przywileju jego nadużył, natenczas okoliczność ta przy wymierzaniu karty za obciążającą uważaną być ma.

§ 43. Dochodzenie i karanie przekroczeń, wskazanych w §§ 38 i 39, należy do Władzy poli-

Część II. Dział A.

1436

tycznej powiatu, w którym przekroczenie się wydarzyło, jeżeli na przyszłość inne postanowienia nie będą wydane, a to według przepisów obowiązujących co do postępowania w przestępstwach przeciw ustawom przemysłowym. Przeciw rozporządzeniom i wyrokom Władzy politycznej powiatu, każdemu mieniącemu się być pokrzywdzonym, stoi otwartą droga rekursu do przełożonej politycznej Władzy krajowej, a jeżeli tu nastąpiła zmiana pierwszego rozstrzygnienia, dalsza droga do Ministerstwa handlu i przemysłu; jednakże tak w pierwszym jak w drugim przypadku, rekurs założonym być winien najdalej w 14 dniach po doręczeniu rozstrzygnienia, przeciw któremu się rekuruje. Jeżeli rekurs założonym jest przeciw wyrokowi karnemu, wówczas wykonanie takowego należy wstrzymać aż do chwili, w której rozstrzy-gnienie stanie się prawomocnem. Jeżeli się z dochodzenia okaże, że rozstrzygnienie zawisło od kwestyi przedwstę pnej, w której tylko Sądy cywilne orzekać mogą, wówczas Władza karna odeszła strony do właściwego Sądu cywilnego, i dopiero po przedłożonym sobie prawomocnym wyroku Sądu cywilnego wydać może w takim przypadku swoje orzeczenie. Zresztą pokrzywdzonemu służyć będzie prawne rozstrzygnienie Władzy karnej, na mocy którego uznany ktoś winnym przestępstwa przeciw ustawom o przywilejach skazanym został na karę, za podstawę do dochodzenia przed Sądem cywilnym swych praw co do wynagrodzenia.

§ 46. Tam gdzie przy naruszeniu przywileju nie idzie o wymierzenie kary, lecz tylko o uchylenie naruszenia wspomnionego w § 49, lub jeżeli idzie o rozstrzygnienie co do własności przywileju, bądź, że takowa stanie się sporną z powodu pierwszeństwa odkrycia, wynalazku lub poprawy, bądź z tytułu prawa prywatnego; lub gdzie idzie o preten-sye prawa prywatnego co do wynagrodzenia szkody, z któ-remi pokrzywdzony został odesłany na drogę prawa ; w tych przypadkach Sędzia cywilny sprawę sądzić i dochodzić będzie, a mianowicie w tych krajach koronnych, w których postępowanie sumaryczne w sprawach cywilnych jest zaprowadzone, według przepisów w tym względzie istniejących.

Według rozp. min. z dnia 11 Lipca 1876 L 16084 nie można wstrzymywać postępowania karnego na podstawie § 43 z powodu, że wniesiono podanie o unieważnienie przywileju. Wizya lokalna przedsiębraną hyc ma niespodzianie a rzeczoznawców do tego rodzaju dochodzeń karnych Starostwo z urzędu według własnej deeyzyi a nie na wniosek skarżącego powołać winno.

§ 47. Również może Sędzia cywilny, w razie, gdy naruszenie będzie stwierdzone lub udowodnione przez oględziny naoczne lub relaeye znawców, na żądanie pokrzywdzonego nakazać, aby przedmioty przywileju podrobione lub naśladowane (§ 40), przy zachowaniu ostrożności wskazanych w § 44, natychmiast były zajętemi, lub stósownie prze-chowanemi, a to bezwarunkowo, albo pod warunkiem złożenia odpowiedniej kaucyi za osławienie i szkodę wyrządzoną. Wszelkie takie zarządzenie sądowe musi jednakże, podobnie jak zapowiedzenie, usprawiedliwionem być przez skargę, według przepisów postępowania sądowego ; w przeciwnym bowiem razie, owe kroki sądowe, natychmiast znieść, i stó-sowne zadośćuczynienie za osławienie i szkodę dać należy.

Powtórne zajęcie nie może być uważane jako zarządzenie równające się co do skutków pierwszemu zajęciu, w takim razie nie można żądać złożenia kaucyi. (Eozp. min. handlu z d. 11 Czerwca 1879 r. L. 8259).

§ 49. Naruszenie praw przemysłowych osób trzecich, które popełnia właściciel przywileju przy wykonaniu onegoż, przekraczając granicę praw, służących mu na mocy przywileju, karane będą przez Władze, powołane do sądzenia przestępstw przeciw przepisom przemysłowym popełnianych, według ustaw w tej mierze obowiązujących. Okoliczność, iż nadużył przywileju swego do naruszenia przemysłu drugich, uważaną być ma za szczególniej obciążającą.

Eozporządzenie z dnia 5 Października 1852 L. 1888 zawiera przepis wykonawczy do patentu o przywilejach.

Część II.„ Dział A.

б. a) O składach, b) giełdach, c) stręczycielach handlowych (Sensale, sensalach) d) o pełnomocnikach podróżujących i ajentach handlowych, a) 0 składach (Lagerhäuser).

Eozp. Ministerstwa handlu, stanu, sprawiedliwości, skarbu i wojny z dnia 19 Czerwca 1866 (dz. ust. państ. N. 86) którego najważniejsze postanowienia opiewają :

§ 1. Ministerstwo handln jest właściwe do udzielenia pozwolenia na składy publiczne (öffentliche Lagerhäuser), które pojedynczym osobom, korpora-cyom i stowarzyszeniom udzielonem być może.

§ 2. Koncesyonowane publiczne składy są według ich przeznaczenia: 1. wolne składy (Freilager), które służą do tego: a) aby przechowywać w okręgu cłowym nie-oclone zagraniczne towary tak długo, aż będą oclone, dalej odesłane, wywiezione i t. d. Ъ) aby w wolnym cłowym okręgu (Zollausschuss) wywiezione z cłowego okręgu towary bez zmiany pochodzenia (unter Bewahrung ihrer NationalitätJ tak długo przechowywać, aż w wolny obrót przejdą lub do okręgu cłowego odwiezione zostaną; c) aby w miastach, które co do podatku konsumcyjnego jako zamknięte uznane są, towary podlegające opłacie cła tak długo przechowywać,' aż będą opodatkowane lub wywiezione z miasta. 2. Domy towarowe (Warenhäuser), które służą do przechowywania towarów wolnych od cła i podatku lub towarów, od których już cło i podatek opłacono. Wolne składy tylko za przyzwoleniem Ministerstwa skarbu dozwolone będą.

§ 3. Z zasady wolne składy tylko w tych miejscowościach utworzone być mogą, w których się znajdują główne Urzędy cłowe. Publiczne domy towarowe mogą być utworzone w każdej miejscowości, położonej wewnątrz okręgu cłowego i w wolnym okręgu cłowym.

§ 4. Starający się o konsens na publiczny skład jednego lub drugiego rodzaju, albo obydwu rodzajów, wykazać muszą w podaniu, że posiadają potrzebny kapitał zakładowy na przedsiębiorstwo, i w jaki sposób uzyskają potrzebne środki pieniężne.

§ 5. Prośby o pozwolenie do utworzenia składu wolnego zawierać mają oprócz tego: a) dokładne podanie, czy tok interesów rozciągać się będzie na towary cłowe i podatkowi konsumcyjnemii podlegające, lub na obydwa, lub także na takie przedmioty, co do których przedsiębranie cłowego postępowania zawisło od szczegółowego pozwolenia; b) wyszczególnienie sposobu, w jaki wydarzyć się mogące preten-sye do zwrotów na rzecz Skarbu zaspokojone być mogą.

§ 7. Przedsiębiorstwo publicznego składu powinno ogłosić regulamin, zawierający warunki przyjęcia towarów na skład, przechowania i wydania tychże, niemniej dokładną taryfę.

§ 10. Przedsiębiorstwo publicznego składu ma składającym towary wydawać potwierdzenia pod nazwą skrypt składowy (Lagerschein, skrypt towarowy, warrants), który „na zlecenie“ (an Ordre) wystawiony być może.

b) O giełdach (Börsen).

(Ustawa z dnia 1 Kwietnia 1875 dz. ust. państ. N. 67 ogłoszona dnia 8 Maja 1875, od którego dnia obowiązuje).

§ 1. Do zakładania giełd potrzebne jest zezwolenie Ministrów skarbu i handlu, dane po wysłuchaniu Izby handlowej i przemysłowej. Giełdy mają nad sobą Zwierzchność samoistną (Starszyznę giełdową) i zostają pod nadzorem rządowym. Giełdy założone bez pozwolenia (pokątne) nie mogą istnieć. Uczestnictwo w takowych będzie karane przez Władzę administracyjną pierwszej instancyi grzywną aż do 1000 złr. lub aresztem od jednego dnia aż do czterech tygodni.

§ 2. Dla każdej giełdy ułożony będzie na zasadzie ustawy niniejszej osobny statut, który Ministrowie skarbu i handlu mają zatwierdzić. Co się tyczy giełd już istniejących, przedstawienie do potwierdzenia ich statutu będzie obowiązkiem Starszyzny giełdowej urzędującej w czasie, gdy

ustawa niniejsza nabędzie moej obowiązującej. W statucie określić należy w szczególności : 1. Rodzaje interesów, mające wchodzić w zakres obrotu giełdowego; 2. Warunki dla członków, jakoteż dla uczęszczających na giełdę ; 3. Prawa i obowiązki członków uczęszczających na giełdę ;    4. Sposób uzyskania

funduszów na utrzymanie giełdy, które to fundusze przynajmniej na rok pierwszy zapewnione być powinny. 5. Starszyznę giełdową i jej pośredników, sposób ich ustanawiania; tudzież zakres ich praw i obowiązków; 6. Warunki potrzebne, aby uchwały, wygotowania i ogłoszenia Starszyzny giełdowej były ważne, a w szczególności sposób ogłoszenia przepisów, które mają być wydane na zasadzie § 3 ustawy niniejszej ; 7. W jaki sposób spory tyczące się interesów giełdowych (§ 12) mają być załatwiane i rozstrzygane ; 8. Na jaki cel ma być użyty majątek giełdy w razie jej rozwiązania. Zmiany statutów zatwierdzonych po terminie, w którym ustawa niniejsza nabędzie mocy obowiązującej, uchwala Starszyzna giełdowa i takowe powinny być zatwierdzone przez Ministrów skarbu i handlu.

§ 3. Starszyzna giełdowa wydaje, przepisy regulujące obrót giełdowy w granicach ustawowych, a w szczególności wyznacza czas czynności giełdowych, załatwia sprawy ekonomiczne giełdy, i w ogóle wykonywa wszystkie te czynności, które stósownie do przeznaczenia giełdy są jej statutem wskazane. Starszyzna giełdowa jest odpowiedzialna za wykonywanie statutu giełdowego, a w szczególności za zachowanie spokojności i porządku w gmachu giełdowym podczas giełdy i ma prawo używać w tym celu odpowiednich środków policyjnych.

§ 4. We wszystkich sprawach administracyjnych giełdy podlegają bezpośrednio Władzy politycznej krajowej. Dla każdej giełdy ustanowiony będzie Komisarz giełdowy, który ma wykonywać nadzór zwierzchniczy nad giełdą, czuwać nad wykonaniem wszystkich przepisów giełdowych karcić nadużycia, a gdyby takowym natychmiast nie zaradzono, postarać się, aby je Władza polityczna krajowa usunęła. W szczególności Komisarz znajdywać się ma także na wszystkich naradach Starszyzny giełdowej i uchwały takowej, które uważa za przeciwne obowiązującym ustawom lub statutom giełdy zawieszać, aż dopóki wyższa Władza nie rozstrzygnie, o co zgłosić się należy za pośrednictwem Władzy politycznej krajowej. Komisarza giełdowego mianuje Minister skarbu po zniesieniu się z Ministrem handlu.

§ 5. Od uczęszczania na giełdę są stanowczo wyłączone :    1. Osoby płci żeńskiej. 2. Osoby, które pod wzglę

dem prawa rozrządzania majątkiem nie są własnowolne. 3. Upadli, podczas konkursu i po jego skończeniu się, jeżeli za lekkomyślną upadłość zostali na karę skazani, jeszcze trzy lata po odbyciu kary. 4. Te osoby, które nie uczyniły zadość zobowiązaniom, ciążącym na nich z tytułu interesu giełdowego i dopóki to nie nastąpi. 5. Ci, których pozbawiono prawa uczęszczania na giełdę za przekroczenia przepisów giełdowych lub za roznoszenie fałszywych wieści (§ 17), dopóki to prawo nie będzie im wrócone. 6. Ci, którzy wskutek wyroku Sądu karnego są wyłączeni od wybieralności do Reprezentacyi gminnej, dopóki tego prawa nie odzyskają.

7. Ci, którzy za trudnienie się przemytnictwem lub za ciężkie przestępstwo skarbowe są wyłączeni od dalszego prowadzenia lub rozpoczęcia handlu lub przemysłu, dopóki nie będą znowu przypuszczeni.

92

§ 6. Jeżeli na mocy statutu ma być ustanowiony Sąd rozjemczy dla rozstrzygania sporów z powodu interesów giełdowych, określić należy w statucie dokładnie : 1. Sposób złożenia Sądu rozjemczego. 2. Jego zakres działania i postępowania przed tymże Sądem. 3. Szczegółowe przepisy co do wykonania wyroków Sądu rozjemczego w granicach obowiązujących ustaw. Statut może zawierać postanowienie, że spory z powodu interesów giełdowych, jeżeli strony inaczej ze sobą pisemnie się nie ułożą, muszą być rozstrzygane przez Sąd rozjemczy. Odwołania się do wyroków Sądów rozjemczych, statutem giełdowym ustanowionych, są niedopuszczalne. Skargę o nieważność wyroku rozjemczego podać należy na piśmie w terminie ośmiodniowym nieodwłocznym Kasparek. Zb. ust. adm. Tom. II.

Część II. Dział А.

po doręczeniu wyroku Sądu rozjemczego, do tego Sędziego zwyczajnego pierwszej instancyi, który ma prawo rozstrzygać w sprawie głównej. Powinna być. zaopatrzona w podpis adwokata. Wyniesienie skargi o nieważność wyroku rozjemczego nie tamuje egzekucyi takowego.

§ 7. W interesach giełdowych pośredniczą stręczyciele handlowi (sensale). Pod względem stręczycieli handlowych statuty mogą zawierać tylko takie postanowienia, które będą zgodne z powszechnym kodeksem handlowym i z ustawą niniejszą.

§ 8. Zestawienie urzędowe kursów (cen) przedmiotów obrotu, na giełdzie zbywanych, uskuteczniać mają członkowie Starszyzny giełdowej, pod dozorem Komisarza giełdowego w każdym dniu giełdy, po jej zamknięciu, na podstawie interesów zawartych podczas giełdy przez stręczycieli handlowych i na podstawie szczegółów, o których stręczyciele sprawując swój urząd, powezmą wiadomość. Starszyzna giełdowa ogłaszać ma urzędowy wykaz kursów (cennik) niezwłocznie.

§ 9. Minister skarbu po wysłuchaniu odpowiedniej Starszyzny giełdowej stanowi o tern, które papiery publiczne mają być przypuszczane do interesów giełdowych i notowane w urzędowym wykazie kursów.

§ 10. Starszyzna giełdowa wyznacza terminy likwidacyjne i ustanawia urządzenia pod względem likwidacyi interesów giełdowych.

ma

§ 11. G-dyby Starszyzna giełdowa dopuszczała się wykroczeń przeciwko ustawom lub statutom giełdowym, albo ostatecznie zaniedbywała swoich obowiązków, Minister skarbu prawo, po zniesieniu się z Ministrem handlu usunąć Starszyznę giełdową od sprawowania czynności i poruczyć zawiadowstwo giełdą tymczasowo mężom zaufanym, których do tego zamianuje. Podobnież ma prawo po zniesieniu się z Ministrem handlu i wysłuchaniu Izby hadlowej i przemysłowej zamknąć giełdę na pewien czas lub na zawsze.

§ 12. Za interesa giełdowe uważane będą interesa zawarte w publicznym lokalu giełdowym, w czasie na czyn-

ności giełdowe wyznaczonym (§ 3), i tyczące się tych przedmiotów obrotu, które na giełdzie owej mogą być sprzedawane i notowane.

§ 13. W rozstrzyganiu sporów prawnych, tyczących się interesów giełdowych (§ 12), zarzut, że roszczenie opiera się na umowie o różnicę kursu, która ma być oceniana jako zakład lub gra, jest niedopuszczalny.

§ 14. Interesa giełdowe uważane być mają za czyn-* ności handlowe.

§ 15. W interesach zastawnych (Pfandgeschäft), pro-longacyach lub zastawie papierów publicznych (stołowaniu Kostgeschäft) jako czynności giełdowych, stósowane być mają przepisy artykułu 311 powszechnego kodeksu handlowego nawet wtedy, chociażby interes nie przyszedł do skutku pomiędzy kupcami na podstawie żądania z tytułu obustron- , nych interesów handlowych i chociażby się nie ułożono na piśmie, że wierzyciel może zaspokoić się z zastawu bez postępowania sądowego.

§ 16. Starszyzna giełdowa postanowi, jak postępować należy, gdy w razie rozwiązania interesów giełdowych z przyczyny niedopełnienia lub udowodnienia niemożności płacenia ze strony wchodzącego w interes, ma być przeprowadzone kupno lub sprzedaż w myśl artykułu 311 i artykułów 354 do 357 kodeksu handlowego za pośrednictwem stręczycieli handlowych, a w szczególności może zarządzić, aby wszelkie takie kupna lub sprzedaże były uskuteczniane tylko na

giełdzie.

§ 17. Przekroczenie postanowień, tyczących się utrzymania porządku na giełdzie, bez względu czy będzie wytoczone postępowanie według powszechnych ustaw karnych, może być ukarane grzywną aż do 1000 złr., jakoteż wyłączeniem na czas oznaczony od uczęszczania na giełdę. Podobnież można być wyłączonym od uczęszczania na giełdę za roznoszenie fałszywych wieści. Kary te wymierza Starszyzna giełdowa ; przeciwko nałożeniu grzywny aż do 100 zł. i karze wyłączenia od uczęszczania na giełdę na czas nie przenoszący trzech miesięcy, nie ma dalszej drogi prawa.

92*

Gdyby nałożone zostały cięższe kary, można odwołać się do Władzy politycznej krajowej w terminie dwutygodniowym.

Jeżeli jednak rozciągniętem zostało wyłączenie od

na

na

uczęszczania na giełdę, rekurs nie ma skutku odwłocznego. Polityczna Władza krajowa, gdy uzna, że rozciągnięcie kary jest uzasadnione, nie może zniżyć nałożonej grzywny mniej niż 100 złr*, a kary wyłączenia od uczęszczania giełdę, na mniej niż trzy miesiące. Statut może zawierać postanowienie, ażeby nazwiska tych członków lub uczęszczających, którzy obowiązkom, z interesu giełdowego wynikającym po upływie czasu przeznaczonego na dopełnienie tego zadość nie uczynią, zostały podane do wiadomości przez wywieszenie ich nazwisk w gmachu giełdowym.

§ 18. Wszelkie grzywny nałożone na zasadzie powyższego paragrafu, wpływać mają do funduszu ubogich tej gminy, w której się giełda znajduje, i będą ściągane na żądanie Starszyzny giełdowej drogą egzekucyi politycznej.

§ 19. Upoważnienia ajentów giełdowych, udzielane dotąd takowym na niektórych giełdach, pozostaną w mocy aż do ich wygaśnięcia. Nowych atoli upoważnień takich udzielać już nie można.

Ustawą z dnia 11 Kwietnia 1876 (dz. ust. państ. N. 62) upoważniono Izbę giełdową wiedeńską do pobierania rocznej dopłaty do funduszu giełdy wiedeńskiej od tych spółek akcyjnych i towarzystw kredytowych, których akcye, kwity udziałowe, obligacye lub listy zastawne notowane są w urzędowym wykazie kursów giełdy wiedeńskiej a mianowicie : Od spółek bankowych, towarzystw kredytowych i przedsiębiorstw przemysłowych ‘/io od tysiąca, od przedsiębiorstw przewozowych */io od tysiąca kwoty papierów, przez obowiązanych do dopłaty w bieg puszczonych, a w tym wykazie kursów notowanych; wszakże w każdym z osobna przypadku, nie więcej nad 10 000 złr. Obliczać należy tę dopłatę od sumy imiennej papierów w złotych wal. austr. bez w'zglçdu na walutę. Przypadające kwoty płacić należy do kasy Izby giełdowej, w terminach półrocznych a to 1 Lipca i 1 Stycznia każdego roku. Jeżeliby przypadająca kwota nie została zapłacona w ciągu czterech tygodni po terminie płatności, papiery wypuszczone przez ociągającą się spółkę, przestaną być notowane w urzędowym wykazie kursów.

c) O stręczycielach handlowych (faktorach handlowych Handels-mäkler, Sensale).

(Ustawa z 4 Kwietnia 1875 dz. u. p. N. 68 ogłosz. 8 Maja 1875 obow. od 1 Lipca 1875 zmieniająca Tytuł YII kodeksu handlowego i postanawiająca co następuje :)

Art. 66. Stręczyciele handlowi (sensale) są to pośrednicy w czynnościach handlowych urzędownie ustanowieni. Przed objęciem urzędu wykonywają przysięgę, że włożone na się obowiązki wiernie sprawować będą. Ministerstwo skarbu po zniesieniu się z Ministerstwem handlu postanowi, czy stręczyciele handlowi mają złożyć kaucyą i w jakiej kwocie. Jeżeli stręczyciel handlowy ma być ustanowiony dla giełdy, wysłuchać należy poprzednio Starszyznę giełdową, w innych przypadkach Izbę handlową i przemysłową.

Przez stręczycieli handlowych rozumie się tak stręczycieli towarów, jak i stręczycieli giełdowych, lecz nie a j e n-tówgiełdy (§26 ust. z 17 Grudnia 1862 dz. u. p. N. 1 zaprowadzającej kodeks handlowy), którzy według § 19 ust. z 1 Kwietnia 1875 dz. u. p. N. 67 nadal mianowani nie będą.

Art. 67. Stręczyciele handlowi pośredniczą w interesie poruczycieli w kupnie i przedaży towarów, okrętów, weksli, monet, papierów publicznych, akcyj i innych papierów handlowych, jakoteż w umowach tyczących się ubezpieczenia, bodmeryi, ładowania i najmu okrętów, tudzież przewozu lądem i wodą i innych odnoszących się do handlu przedmiotów. Samo poruczenie pośrednictwa nie ma być jeszcze uważane za umocowanie stręczyciela handlowego do odebrania zapłaty lub innego umówionego świadczenia. Ma jednak prawo i bez osobnego upoważnienia odebrać odpłatę za przedmioty handlu co do których pośredniczył, jeżeli takowe wydaje.

Art. 68. Stręczycieli handlowych ustanawia się albo do czynności sensalskich wszelkiego rodzaju w ogólności, albo tylko do szczególnych rodzajów tychże. Mogą być ustanowieni nietylko w tych miejscach gdzie giełdy istnieją, lecz wszędzie, gdzie to dla dobra obrotu handlowego jest pożądanem. Stręczyciele handlowi, upoważnieni do sprawowania urzędu na giełdzie, mogą sprawować takowy i poza giełdą, w miejscu gdzie się takowa znajduje.

Art. 69. Stręczyciele handlowi obowiązani są załatwiać poruczone im interesa pilnie, przezornie, dokładnie, wiernie i uczciwie i unikać powinni wszystkiego, coby mogło osłabić zaufanie w ich bezstronność i w wiarogodność dokumentów, z ich rąk wychodzących. W szczególności obowiązki ich są następujące : 1. Nie wolno im robić na własny rachunek żadnych interesów handlowych ani bezuośrednio, ani pośrednio, ani jako komisantom; nie powinni brać tego na swoje odpowiedzialność, że interesa, w których pośredniczą, będą dopełnione, ani dawać zaręczenia, co wszystko jednak nie osłabia ważności interesów. 2. №e wolno im być u żadnego kupca prokurantami, pełnomocnikami handlowymi, ani pomocnikami handlu, ani też być członkami dyrekcyi, rady za-wiadowczej lub rady nadzorczej spółki akcyjnej lub komandytowej na akcye. 3 Nie wolno im stowarzyszać się z innymi stręczycielami w celu wykonywania spólnie czynności sensalskich lub jakiej części tychże ; mogą pośredniczyć spólnie w szczególnych interesach, jeżeli poruczyciele na to pozwolą. 4. Stręczeniem zajmować się winni osobiście i nie wolno im używać pomocnika do zawierania interesów ; wolno im jednak używać pomocników do odbierania zleceń tyczących się pośrednictwa, wszakże za ich postępowanie są odpowiedzialni. 5. Obowiązani są zachować w tajemnicy zlecenia, rokowania i układy, chyba że strony pozwolą, albo natura interesu wymaga, aby postąpić inaczej. 6. Nie wolno im przyjmować zleceń listownych ani telegraficznych od osób nieobecnych w miejscu, w którem są ustanowieni; nie wolno im przyjmować zleceń ani na rzecz takich osób, które nie są im osobiście znajome, nie przekonawszy sie poprzednio o ich tożsamości, ani na rzecz osób, znanych jako nie wy płatne, albo o których wiedzą, że są niezdolne do zobowiązania się ważnie. 7. Nie wolno im pośredniczyć w żadnych takich interesach, co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że strona chce wejść w takowe tylko pozornie, lub na szkodę trzecich osób ; również nie wolno im pośredniczyć na giełdzie w interesach, tyczących się takich papierów publicznych, akcyj lub innych papierów handlowych, które nie są notowa-ne w urzędowym wykazie kursów giełdy. 8. W miejscach, gdzie giełdy są, powinni być obecni na giełdzie w tych dniach, w których według zaprowadzonego porządku kolej na nich przypada, przez cały czas giełdy, lub postarać się, aby ich inny stręczyciel handlowy zastąpił i aby komisarz rządowy był o tern zawiadomiony; jeżeli zastępstwo ma trwać dłużej niż ośm dni, potrzebnem jest do tego pozwolenie Komisarza giełdowego.

Art. 69 a). Lubo to nie wpływa na ważność zawartego układu, stręczyciel handlowy wtedy tylko ma prawo nie wymienić nazwiska swego poruczyciela, gdy otrzyma od niego odpowiednie pokrycie albo może czekać z zupełnym spokojem. Jeżeli nie otrzymał odpowiedniego pokrycia, jest odpowiedzialny osobie, z którą interes zawarł, za szkodę jaką ta ponosi z przyczyny, że z winy stręczyciela interes nie został zawarty z osobą, na którejby zupełnie polegać można.

Art. 70. Tam, gdzie tego będzie potrzeba, Władza polityczna krajowa może dać stręczycielom handlowym upoważnienie do odbywania publicznych licytacyj towarów i papierów handlowych, stanowiących przedmiot interesów, w których mogą pośredniczyć.

Art. 73. Stręczyciel handlowy obowiązany jest doręczyć każdej stronie, bezzwłocznie po zawarciu umowy, kartę umowną, przez siebie podpisaną i zaopatrzoną w liczbę jego dziennika, a zawierającą szczegóły, które powyższy artykuł jako przedmiot wpisu wymienia. W przypadku, o którym wspomina artykuł 69 a), nie trzeba pisać w karcie umownej nazwiska stron. W umowach, które nie zaraz dopełnione być mają, kartę umowną doręcza się stronom do podpisania i każdej z nich posyła sie egzemplarz przez drugą stronę podpisany. Jeżeli strona nie chce przyjąć lub podpisać karty umownej, stręczyciel handlowy donieść powinien o tern bezzwłocznie drugiej stronie. W przypadku, o którym wspomina artykuł 69 aj, stręczyciel handlowy zachowa u siebie karty umowne podpisane przez strony, a stronie, której nazwisko drugiej strony ma zostać niewiadomem, doręczy kartę umowną tylko przez siebie podpisaną

Część IL Dział A.

Art. 74. Stręczyciel handlowy jest obowiązany, bez nadwerężenia artykułu 69 aj, wydawać stronom każdego czasu na ich żądanie uwierzytelnione wyciągi z dziennika, które zawierać mają wszystko, co stręczyciel zapisał w nim o interesie strony obchodzącym.

Art. 82. Stręczycielowi handlowemu należy się stręczne, jak tylko interes zostanie zawarty, a jeżeli był warunkowym, gdy się stanie bezwarunkowym, on zaś obowiązku swego pod względem doręczenia kart umownych dopełnił ; co jednak nie czyni ujmy innym w tej mierze rozporządzeniom miejscowym, zwyczajowi miejscowemu lub, co się tyczy interesów zawartych na giełdzie, statutom giełdowym. Do należytości tej ma prawo i wtedy, gdy pośrednictwo w interesie o tyle się powiodło, że strony nawzajem zapoznał ze sobą, poczem strony jeszcze tego samego dnia zawarły ze sobą interes bezpośrednio. Ale jeżeli interes nie został zawarty, lub nie stał się bezwarunkowym, nie można żądać stręcznego za rokowanie. Ilość stręcznego ustanowi Władza polityczna krajowa, wysłuchawszy poprzednio, co się tyczy czynności sensalskich na giełdach, Komisarza giełdowego i Starszyznę giełdową, a co się tyczy innych czynności sensalskich, Izbę handlową i przemysłową, w obudwu zaś przypadkach także i Kongregacyą stręczycieli handlowych, gdzie takowa istnieje.

Art. 83. Grdy strony wcale się nie umówią, kto ma zapłacić stręczne, a w tej mierze nie orzekają ani rozporządzenia miejscowe ani zwyczaj miejscowy i nie ma szczególnych przepisów w statucie giełdowym, każda ze stron zapłacić ma po połowie.

Art. 84. Pod względem mianowania stręczycieli handlowych będą obowiązywały przepisy następujące:

I.    Do uzyskania miejsca stręczyciela handlowego potrzeba, ażeby kandydat był 1. obywatelem austryackim, ażeby Kczył lat 24, ażeby był nieposzlakowanym i posiadał prawo swobodnego rozporządzania swoim majątkiem; 2. ażeby zdał z dobrym skutkiem egzamin na stręczyciela handlowego.

II.    Egzamin na stręczyciela handlowego celem uzyskania uzdolnienia na posadę stręczyciela handlowego na gieł-

dzie istniejącej, zdać należy przed Starszyzną odpowiedniej giełdy; celem uzyskania uzdolnienia na inne posady stręczycieli handlowych, w lzhie handlowej i przemysłowej. Będzie się odbywał przed Starszyznami giełdowemi pod prezydeneyą Komisarza giełdowego, w Izbach handlowych i przemysłowych pod prezydeneyą Radcy Sądu handlowego znajdującego się w siedzibie Izby lub Trybunału pierwszej instancyi a gdzie takiego nie ma, pod prezydeneyą Sędziego powiatowego.

III. Stręczycieli handlowych, przeznaczonych do sprawowania urzędu na giełdzie, mianować będzie Starszyzna giełdowa, innych zaś stręczycieli handlowych dla pewnego miejsca lub powiatu Izba handlowa powiatu w miarę potrzeby. Władza polityczna krajowa ma mianowanie potwierdzić. W celu obsadzenia miejsca rozpisuje się konkurs i ogłasza takowy w urzędowej gazecie krajowej. Jeżeli ma być obsadzone miejsce na giełdzie, ogłasza się konkurs także wywieszeniem go na giełdzie. Rozpisanie i ogłoszenie konkursu jest rzeczą Starszyzny giełdowej, lub też Izby handlowej i przemysłowej, mającej prawo mianowania.

IY. Po potwierdzeniu mianowania, zamianowany stręczyciel handlowy złożyć ma przed Władzą polityczną krajową przysięgę urzędową, poczem otrzyma nominacyą, takową zaś wydaje Władza polityczna krajowa, wyrażając w niej miejsce lub powiat, dla którego stręczyciel jest ustanowiony i w obrębie którego ma zamieszkać, tudzież zakres jego działalności (artykuł 68).

Y. Dziennik wydaje Komisarz giełdowy, stręczycielom zaś, nie dla giełd ustanowionym, Władza przemysłowa.

YI. Że stręczyciel handlowy został zamianowany i złożył przysięgę, ogłasza się w urzędowej gazecie krajowej i donosi Izbie handlowej i Kongregacyom handlowym powiatu, tudzież Kongregacyi stręczycieli handlowych, jeżeli w powiecie istnieje.

Art. 84 c) postanawia jak karani być mają stręczyciele w drodze dyscyplinarnej.

d) O handlowych pełnomocnikach, handlowych podróżujących (Handelsreisende) i handlowych ajentach.

Do pełnomocników handlowych i podróżujących handlowych lub ajentów handlowych odnoszą się następujące przepisy kodeksu handlowego i ustawy z dnia 17 Grudnia 1862 (dz. u. p. N 1).

Art. 47. Jeżeli pryncypał, nie udzielając prokury, przeznacza kogo bądź do prowadzenia całego swego przedsiębiorstwa handlowego, bądź też do załatwiania pewnego rodzaju czynności lub poszczególnych czynności swego handlu (p e ł-nomocnik handlowy), pełnomocnictwo rozciąga się do wszelkich czynności i działań prawnych, jakie z takiego przedsiębiorstwa handlowego lub z takich czynności zwykle się wywiązują. Wszelako pełnomocnik handlowy wtedy tylko jest mocen zaciągać zobowiązania wekslowe i pożyczki i prowadzić spory, gdy ma do tego szczególne upoważnienie. Zresztą do czynności, na które się pełnomocnictwo rozciąga, nie potrzebuje szczególnego ustawami krajowemi przepisanego umocowania.

Art. 48. Pełnomocnik handlowy podpisując się nie uczyni żadnego dodatku wskazującego prokurę; będzie się podpisywał z dodatkiem, wyrażającym umocowanie.

Art. 49. Przepisy tych obu artykułów stósują się także do pełnomocników handlowych, których pryncypał używa jako podróżujących w zamiejscowych interesach handlu.Pełnomocników tych uważa się mianowicie za upoważnionych do odbioru ceny za sprzedane przez nich przedmioty lub też do oznaczenia terminów zapłacenia takowej.

§ 23. ust. z 17 Grudnia 1862 (dz. u. p. N. 1) postanawia: W skutek upoważnienia, udzielonego podróżującym (ajentom) handlowym w art. 49 kod. hand, do odbioru zapłaty, ustaje ograniczenie w tej mierze § 10 rozp. min. z 3 Listopada 1852 (dz. u. p. N. 220) objęte. To rozporządzenie, do którego odnosi się § 59 ustawy przemysłowej (Zb. ust. adm. str. 1264) i które tylko obowiązuje ajentów publicznych

dla przedsiębiorstw handl. i przem. pogranicznych (w myśl § 59 ust. przem.) jest następującej osnowy:

§ 1. Każdy tutejszo - krajowy podróżujący handlowy (podróżnik, komisant, ajent handlowy, Handelsreisender), który chce się trudnić pośredniczeniem między producentem lub kupcem i odbiorcą, a nie znajduje się w bezpośredniej służbie t.utejszo-krajowego producenta lub przedsiębiorcy handlowego, jakoteż każdy zagraniczny kupiec w ogólności potrzebuje celem wykonania swego przemysłu zezwolenia powołanej ku temu Władzy.

§ 2. Pozwolenie to bywa udzielanem na obszar pewnego oznaczonego kraju koronnego przez polityczną Władzę krajową. Pozwolenie na zatrudnienie podróżujących handlowych ważne dla więcej krajów koronnych albo części Państwa, które rozmaitym Władzom krajowym podlegają, jest zastrzeżone Ministerstwu handlu i przemysłu.

§ 3. Prośba o pozwolenie na zatrudnienie podróżujących handlowych winna być wniesioną — jeżeli proszący ma stałą siedzibę swego mieszkania w kraju, do najniższej Władzy politycznej, której stósownie do swej siedziby mieszkania podlega, jeżeli jednak proszący jest obcokrajowym, do tej Władzy, która ma prośbę rozstrzygać.

§ 4. W każdej prośbie o pozwolenie na prowadzenie zatrudnienia podróżującego handlowego, ma być podane : 1. Jakiemi przedmiotami chce się trudnić proszący ; 2. jaki okręg proszący przy swem zatrudnieniu objeżdżać chce; 3. czas, na przeciąg którego prosi o pozwolenie. Do prośby muszą być dołączone: aj wiarygodne świadectwo co do miejsca siedziby i dobrego zachowania się proszącego w kierunku politycznym i moralnym, następnie Ъ) w wypadku, gdyby proszący był obcokrajowym, legalizowane, przedmiot i zakres poruczonego mu zatrudnienia należycie określające pełnomocnictwo tych domów handlowych albo fabrycznych, albo przedsiębiorstw przemysłowych, z których polecenia i na których rachunek proszący swoje interesa chce prowadzić.

§ 5. Pozwolenie będzie udzielone, jeżeli ani co do osobistych przymiotów' proszącego nie nasuwa się wątpliwość,

ani też w innym względzie nie zachodzi żadna przepisami uzasadniona przeszkoda. Ważność trwania tego pozwolenia obcokrajowym udzielonego, nie powinna przekraczać terminu jednego roku. Jeżeli przed upływem tego roku, w § 4 pod hj wzmiankowane pełnomocnictwo zgaśnie, to z niem razem gaśnie także upoważnienie do zatrudnienia jako podróżujący handlowy. Jeżeli zagraniczny podróżujący handlowy przed upływem roku, na który dostał pozwolenie, otrzyma jeszcze od innych domów pełnomocnictwa, powinien je dodatkowo właściwej Władzy przedłożyć, która jeżeli je uzna za odpowiedne, ma prawo udzielone pozwolenie także i na te pełnomocnictwa rozszerzyć. Jeżeli obcokrajowy podróżujący handlowy zamierza jeszcze po upływie roku nadal interes swój prowadzić, ma się postarać w tym celu o nowe pozwolenie. Przeciw odmownemu orzeczeniu politycznej Władzy krajowej, wolno odwołać się do c. k. Ministerstwa handlu i przemysłu.

§ 6. Uzyskanie zezwolenia na prowadzenie tego rodzaju ajencyi zawisłem jest od uiszczenia należytości ajencyjnej, którą wymierza się w miarę rozciągłości, trwania i innych odpowiednich stósunków uprawnienia, a która zastępuje miejsce zarobkowego i dochodowego podatku i jest przeznaczoną do potrzebnego wyrównania co do opodatkowania tego przemysłu.

§ 7. Należytość ajencyjna będzie wymierzoną według trwania i objętości zamierzonego zatrudnienia i wynosi na przeciąg jednomiesięcznego jako też każdego krótszego czasu bez różnicy : za zezwolenie na prowadzenie ajencyi handlowej w całym okręgu krajów koronnych: Czech i Galicyi 6 złotych reńskich (mon. konw.) Przy konsensach, które są Ministerstwu (§ 2) zastrzeżone, wymierza się należytość na podstawie powyższego wymiaru, jednak kwotę 20 zł. m. k. za czas jednomiesięczny albo krótszy jako kwotę najwyższą oznaczyć należy.

§ 8. W konsensie będzie podróżującemu handlowemu wyraźnie poświadczonem, do jakich zatrudnień handlowych, w którym okręgu, na jaki przeciąg czasu, a jeżeli jest obco-

krajowym, na rachunek i z polecenia których, imiennie podanych domów handlowych i fabrycznych, albo innych przedsiębiorstw przemysłowych, odnośnie do tej ustawy jest uprawnionym.

§ 9. Udzielenie konsensu uprawnia ajenta handlowego do zawiązywania stósunków z kupcami, fabrykantami i przemysłowcami w interesach ich obopólnie obchodzących, do udzielania im w tym celu próbek towarów do przeglądnięcia z podaniem ceny towarów przez mocodawców oznaczonych, do przyjmowania zamówienia na takie towary, do przekazywania zamówień swoim mocodawcom, jakoteż do robienia za-kupna na ich rachunek. Odsyłanie zamówionych towarów do zamawiających, nie należy do ajenta.

§ 10. Nie wolno podróżującemu ajentowi handlowemu zawierać interesów na własny rachunek lub na rachunek innych niż upoważniających go domów handlowych lub fabrycznych i przedsiębiorstw przemysłowych. Nie może się dać zastępywać przez innego, lecz winien osobiście interesami się zajmować, nie wolno mu także oprócz wzorów wozić jeszcze innych towarów, utrzymywać składów towarów i magazynów, nie wolno mu trudnić się pozbywaniem towarów i zawiązywać interesów ajencyjnych z osobami nie należącemi do stanu kupców lub fabrykantów.

§ 11. Każdy ajent handlowy jest obowiązany prowadzić parafowaną księgę główną (taką, jaką prowadzą stręczyciele towarów — fWaarensensnle) i wpisywać w nią wszystkie zamknięcia (rachunków) w chronologicznym porządku. Dla ułatwienia może on używać dziennika, służącego do uwidocznienia zamknięć, które mają być do księgi głównej zaciągnięte. Korespondencye dotyczące ajencyi winien starannie zachowywać i wciągać je w książkę, służącą do kopiowania.

§ 12. Podróżujący handlowi, którzy bez zezwolenia właściwej Władzy, zatrudnienie swe prowadzą, albo też granice otrzymanego uprawnienia przekroczą, będą według ogólnych przepisów przeciw nieuprawnionemu handlowi traktowani.

§ 13. Przeciw handlowym podróżującym, którzyby się dopuścili przekroczenia defraudacyjnego, mają zastó-sowanie postanowienia ustawy karnej o defraud асу ach, odnoszące się do handlujących.

§ 14. Udzielone konsensa na zatrudnienie podróżujących handlowych, nie zmieniają przepisów paszportowych i policyjnych, co do podróżujących handlowych, którym zatem i nadal w całej rozciągłości podlegać będą, (rozp. min. han. z 3 List. 1852 dz u. p. N. 220).

Należytość ajencyjną wraz z dodatkami ma starający się o takie zatrudnienie ajent złożyć w Urzędzie podatkowym, mającym siedzibę w tej miejscowości, gdzie się znajduje Władza, do której prośbę o konsens wnieść należy. O każdym konsensie albo odmowie podania, należy donieść Władzy przełożonej nad tym Urzędem, w którym złożenie należytości nastąpiło, co do urzędu podatkowego w Wiedniu, dotyczącej Administracyi podatkowej — przy dołączeniu nadesłanego potwierdzenia odbioru. (Roz. min. skarb, z 29 Maja 1864 L. 16179 Seltsam str. 136).

7. O młynach.

Młyny do miewa [Mahlmühlen odróżniając je od młynów do złota i srebra (§ 27 ust. przem. L. 15) i od młynów do kości (§ 27 ust. przem. L. 24 str. 1251 Zb. ust. admin.] są a) młyny wodne, Ъ) młyny parowe, c) młyny pływaki (Schiffsmühlen), d) młyny ręczne (domowe, żarna), e) wiatraki (Windmühlen). Przy wszystkich tych młynach 3 stosunki rozróżnić należy: A. stósunek istniejącego dawniej regale dworów; B. stósunek do Władzy przemysłowej z powodu wykonywania przemysłu młynarstwa; C. stósunek do Zwierzchności gminy ze względów policyjnych przy wykonywaniu przemysłu młynarstwa. Przy młynach wodnych i pływakach oprócz tego jO. stósować się należy do postanowień ustawy wodnej.

Do A. Prawo niegdyś dominikalne (regale) względem młynów w Glalicyi, o ile w ogólności do 7 Września 1848 prawnie istniało, po zniesieniu stósunkę poddańczego, jako prawnie istniejące uważanem być

Przemysł. — O młynach.

rno-

może, ponieważ po uwolnieniu posiadłości ziemskich od ciężarów poddańczych nie tylko własność zwierzchnicza (Ober-eigenthum) dworów względem przestrzeni (terytoryum) okręgu dominikalnego, lecz także wszelkie prawa, które dworom względem poddańczych niegdyś gruntów przysługiwały, a zatem i prawo dominikalne co do młynów, które tylko jako takie prawo terytoryalne uważane być gło, zupełnie ustały, tudzież ponieważ wyraźnie z rozp. min. z dnia 4 Października 1850 tylko wykupno i regulacya wyłącznego prawa wyrobu i wyszynku (prawo propinacyi) osobnej ustawie pozostawiono. Z uwagi, iż przez zniesienie stó-sunku poddańczego, prawo dominikalne co do młynów jako prawnie zniesione uważanem być winno, nie potrzeba ustawy, któraby zniesienie tego prawa (regale) orzekała, Władze przy wydarzających się w tym względzie wypadkach według niniejszego postanowienia sprawy rozstrzygać mają. Przy zamiarze budowy nowych młynów w Galicy i Władze polityczne tylko według ogólnych ustaw przemysłowych, w szczególności zaś według postanowień ustawy o młynach z dnia 1 Grudnia 1814 postępować mają, których przestrzeganie do ich zakresu należy. Jednakowo rozróżnić należy prawo dominikalne względem młynów, od prawa do pobierania wody ( Wasserbesugs-rechtj, w którym względzie według § 60 rozp. min. z dnia 4 Października 1850 r. regulująca to prawo ustawa wydaną zostanie (rozp. min. stanu z d. 3 Lipca 1863 r. L. 8093). Także Trybunał administracyjny w dniu 23 Listop. 1877 L. 1495 (N. 160) orzekł, że gmina N. jako właścicielka tabularna nie ma prawa żądania czynszu rocznego od młynarza z tytułu wyłącznego prawa posiadania młynów jako regale (Mühlrecht) z następujących powodów: 1. ponieważ patentem z 17 Sierpnia 1792 i 1 Grudnia 1814 powszechna ustawa u młynach ogłoszoną została, według których: a) nikt nie może posiadać młyna, kto się nie wykaże, iż wyuczył się należycie tego rzemiosła, b) każdy domagać się może prawa wystawienia młyna; 2. ponieważ dekr. kanc. nadw. Z 2 Maja 1809 zalicza przemysł młynarstwa do przemysłów policyjnych, których udzielenie od potrzeby miejscowej ża

wisło; 3. ponieważ ustawą z 7 Września 1848 poddaństwo zniesiono, a rozp. min. z 4 Października 1850 (dz. u. k. N. 1 ex 1851) postanawia, że czynsz za trzymanie żarn bez wynagrodzenia zniesiono, z czego wynika, iż prawo dominikalne wyłącznego utrzymywania młynów nie istnieje ; 4. ponieważ ustęp VIII patentu obwieszczającego ustawę przemysłową wspominający o istniejącym dominikalnem prawie propinacyi i miewa (str. 1234 Zb. ust. adm.) nie odnosi się do prawa wyłącznego miewa w Galicyi lecz w Węgrzech.

Do В. O ile młyny poruszone być mają przez założenie ogniska, machiny parowej, innych motorów lub przyrządów wodnych, potrzeba do otwarcia takiego zakładu przemysłowego (Betriebsanlage) na mocy § 25 ust. przem. (str. 1250 Zb. ust. adm.) potwierdzenia Władzy przemysłowej, która przed wydaniem tego pozwolenia postąpi w myśl § 26 ust. przemysłowej. W myśl § 141 ust. przem. (str. 1293 Zb. ust. adm.) jest Starostwo właściwem do wydania pozwolenia na wykonanie przemysłu młynarstwa w nowo odbudowanym młynie. W myśl art. III. patentu ogłaszającego ust. przem. (str. 1218 Zb. ust. adm.) i § 51 ust. przem. (str. 1259 Zb. ust. adm.) nie obowiązuje taryfa (taksa) ogłoszona przy patencie z 1 Grudnia 1814 o młynach, każdy młynarz więc co do wynagrodzenia swego za mlewo ze stronami dowolnie umawiać się może (rozp. min. han. z 10 Października 1877 L. 22505 Mhfr. III. 568). Oprócz postanowień patentu z d.

1 Grudnia 1814 o młynach co do taksy za mlewo, nie obowiązują w myśl powyższego patentu także postanowienia co do rozpoczęcia przemysłu młynarstwa, co do zakładania młynów, co do wykonywania przemysłu młynarstwa, i co do użycia pomocników przy tym przemyśle, gdyż zniesione zostały tak ustawą przemysłową, jako też ustawą wodną (rozp. min. handlu z 6 Lutego 1877 L. 2108 Mhfr. III. str. 568). Patentem z dnia 9 Września 1784 dozwolono poddanym utrzymywać żarna dla własnego użytku bez zezwolenia Zwierzchności, a obowiązek płacenia czynszu ustał dopiero w moc rozporządzenia mininisteryalnego z d. 4 Października 1850 r. (dz. u. k. N. 1 ex 1851), jeżeli zaś obce zboże na nich mielą, to clo opłacenia podatku zarobkowego pociągnięci być mają.'

O wiatrakach nie ma osobnych rozporządzeń, właściciel wiatraku więc jako prowadzący wolny przemysł winien w myśl postanowień ust. przem. (§ 11 str. 1239 Zb. ust. adm.) zgłosić ten przemysł i uzyskać arkusz do opłaty podatku zarobkowego (str. 1359

Zb. ust. adm.).

(Przypisek Autora).

Do C. Ze względów policyjnych obowiązują co do wykonywania przemysłu młynarstwa po opuszczeniu §§ 1, 2, 7, 15, 16, 17, 18, które z powodów pod B. przytoczonych jako zawierające postanowienia co do zakładania młynów siłą wody lub pary poruszanych, co do użycia pomocników i co do taksy za mlewo utraciły moc obowiązującą, następujące §8 patentu z 1 d. Grudnia 1814 (Zb. ust. poi. Tom 42 str. 149) :

§ 3. Żadnego nie ma przymusu, aby kto był obowiązanym w tym lub owym młynie zboże mleć; owszem, każdemu wolno tego młyna użyć, w którym najlepiej obsłużonym być może, przez to jednak nie znosi się na żaden sposób obowiązku, że ci, którzy objęli młyny z obowiązkiem mielenia zboża bezpłatnie lub za mniejszą nagrodę, takowego i nadal dopełniać muszą.

§ 4. Części młyn składające, jako to: koła, klepki, palce, cewy, kamień i t. d., i wszystkie narzędzia młynarskie, jako to: pytle, worki, rzeszota, miary, skrzynie i t. d. powinny być utrzymywane w dobrym stanie. W młynach należy potrzebne ochędostwo zachowywać, a podłogę, ściany, skrzynie, drzwi i okna w tak dobrym stanie utrzymywać, aby nic ani ze zboża ani z mąki nie straciło się.

§ 5. Przypuszczenie wody na koła, szybkość i ostrzenie kamieni, zbliżenie bieguna do spodniego kamienia, rozszerzenie pytla i napięcie wideł pytlowych, tak do pytlowania jako też czyszczenia, powinny być tak przedsięwzięte, jak tego wymaga gatunek mającego się mleć zboża i mającej się zeń zrobić mąki, podług stopniowego postępowania mły-

narskiego.

§ 6. W młynie nie można mleć bez osobnego dozwolenia Zwierzchności nic innego, jak tylko rozmaite gatunki

93

Kasparefe Zb. ust. adm. Tom II.

Część IL Dział A.

145В

mąki, tudzież krupić czyli szrutować; nie można więc trzeć innych przedmiotów (naprzykład gipsu).

§ 8. Każdej stronie wolno swe własne zbożu samej mleć i od młynarza takiego przyrządzenia i naostrzenia kamienia żądać, jakiego do uzyskania żądanego gatunku mąki potrzeba. Młynarz obowiązany jest nawet bez osobnego wezwania, kamienie młynarskie po każdej sztuce czyli po zmeł-ciu 30 mierzyć wiedeńskich, naostrzyć, świeżo naostrzone kamienie przez przepuszczenie jednej mierzycy własnych otrąb należycie wyczyścić i w ten sposób próżne miejsca obwodu wypełnić.

§ 9. Nikomu nie jest wzbronionem być obecnym przy zmełciu swego zboża, chociażby się takowem mielnik trudnił.

§ 10. Przybywający z mlewem powinni być przypuszczonymi do mielenia w tym samym porządku, w jakim do młyna przybywają, bez względu na to, czyli oni wiele lub mało zboża mają; dla tego należy prowadzić porządne zapiski osób przybywających do młyna. Każdemu przywożącemu do młyna zboże, jeżeli takowe sześć mierzyć wynosi, należy osobno zemleć i nie można zboża do więcej osób należącego pomieszać bez ich zezwolenia.

Reskryptem gub. z d. 18 Marca 1838 r. L. 14536 postanowiono, że w razie nadzwyczajnej potrzeby mąki dla wojska, młynarzom w porozumieniu z Urzędem do zaopatrzenia wojska w potrzebie żywności przeznaczonym, nakazanem być może, aby dla wojskowych przedsiębiorców dostawy mąki, pewną ilość mąki w oznaczonym czasie dostarczyli.

§ 11. Ci, którzy miewa sami pilnują, mogą swe zboże podług upodobania zmieszane do młyna sprowadzić, w tym razie nie odpowiada młynarz ani za wagę, ani za dobroć mąki, ale tylko za to, aby młyn jego w dobrym stanie się znajdował i żeby strona przez żaden otwór lub przez żadne inne przyrządzenie w zbożu, mące, otrębach lub innych odchodach szkody nie miała.

§ 12. Robaczliwego i śniecistego zboża, któreby inne zboże zarażać mogło, nie powinien młynarz na pud wynosić, lecz takowe w pewnem miejscu obok młyna, zawsze jednak pod dachem aż do zmełcia schować. Zboże ze śniecią (mą-

Przemysł. — O młynach.

cznica zwaną) zmięszanego nie może młynarz ani dla siebie, ani też dla stron mleć, lecz winien zwrócić takowe do oczyszczenia ze śnieci.

§ 13. Każde na mlewo przeznaczone zboże, jakoteż mąka z takowego zrobiona, wraz z otrębami ma być na szalowej wadze odważoną, a w tym celu każdy młynarz opatrzonym być powinien w taką wagę z przepisanemi cecho-wanemi funtami. Gdyby po upływie 3 miesięcy, rachując od dnia obwieszczenia tego patentu, w którym młynie wagę inną znaleziono, to należy ją zabrać, na żelazo sprzedać, wzięte za nią pieniądze na instytut miejscowych ubogich obrócić, a nadto jeszcze młynarza ukarać.

Wagi mostowe, jeżeli są wypróbowane i cementowane, za wagi szalowe uważane bye mogą. (Reskrypt min. handlu z 3 Czerwca 1850 r. L. 7861).

§ 14. Jeżeli młynarz sam zająć się ma zmełciem, to trzeba mu podług zwyczaju krajowego czyste , zdrowe, z śmieci i pośladu oczyszczone zboże oddać, inaczej ma prawo takowe zwrócić.

§ 19. Nad czystością w młynach i nad dobrem urządzeniem budowy mają czuwać Zwierzchności gminne ; powinny więc one przynajmniej raz w miesiąc osobiście młyny nadzorować i potrzebne reparacye natychmiast zalecać. Niemniej nad dobrem urządzeniem wewnętrznych przyrządów młynarskich i nad należytem postępowaniem przy mełciu Zwierzchność gminna dozór mieć będzie.

§ 20. Za każde przekroczenie niniejszej ustawy należy karę pieniężną w ilości dziesięciu reńskich wymierzyć, takową za powtórnym razem podwoić, lub stósunkowo podwyższyć i w każdym razie na miejscowy fundusz ubogich obrócić. W tych zaś przypadkach, gdzie umyślne uszkodzenie mielącego udowodnionem zostało, lecz oszustwo nie zachodzi powinien młynarz za pierwszem dostrzeżeniem oprócz zupełnego wynagrodzenia pokrzywdzonego, także wartość szkody za karę złożyć, taką karę przy powtórnem dostrzeżeniu w dwójnasób, za trzecim razem w trójnasób zapłacić, a za czwrartem wykroczeniem należy młynarza od rzemiosła uchy-

Część IL Dział A

lic, dlatego też trzeba wszystkie zasądzone kary w osobnym protokole zapisywać.

§ 21. Jeżeliby strona przez niebaezność lub niezdolność młynarza albo jego służby jakie pokrzywdzenie lub jaką szkodę poniosła, wtedy, po udowodnieniu tej krzywdy, powinien być młynarz zmuszonym do wynagrodzenia tej szkody stronie wyrządzonej.

§ 22. Gdy młynarz używa fałszywej miary lub wagi, to staje się winnym zbrodni oszustwa podług § 199 lit. c.

I    części ustawy karnej. Jeżeli młynarz zboże lub mąkę podczas mełcia na bok spuszcza, — jeżeli przedniejsze żyto na podlejsze odmienia, — jeżeli miesza podlejsze gatunki lub jęczmień, owies, tatarkę, wykę, do przedniejszych gatunków pszenicy lub żyta, albo różne gatunki mąki, jakoto : średnią mąkę pszenną do żytniej, albo podlejsze mąk gatunki z prze-dniejszemi dlatego, ażeby przez tę mieszaninę uzyskał prawem wyznaczoną wagę, — albo jeżeli taką wagę przez zmieszanie mąki z innemi, ludzkiemu zdrowiu wcale nieszkodliwemu płodami przysposabia, —jeżeli nakoniec zmełt.ą mąkę dla osiągnięcia większej wagi do wilgotnych schowków kładzie — to w takim razie, jeżeli szkoda w tak chytry sposób stronie wyrządzona wynosi więcej niż 25 złr., należy postąpić z młynarzem podług § 200 I części ust. kar. (z r. 1852), a jeżeli szkoda nie przenosi ilości 25 złr., ukarać go podług § 461

II    części tej ustawy.

§ 23. Gdyby zaś mieszanie z zepsutem zbożem lub mąką i innemi dla zdrowia ludzkiego szkodliwemi częściami przedsięwziętem było, to należy oszukującego młynarza podług § 400 II części ust. kar. ukarać.

§ 24. Uczestnicy tych przestępstw, jako to : młynarska czeladź i inni służący powinni być także sądzeni podług przepisu ust. kar. Aby się nie wymawiano niewiadomością ustawy młynarskiej, obowiązanym jest starszy czyli przełożony młynarz ów, przyjmując ucznia lub wyzwalając go na czeladnika, przeczytać mu niniejszą ustawę i o tern w liście wyzwalającym czyli zaświadczeniu nadmienić; tudzież powin-

Przemysł. — O młynach.

na ta ustawa odczytaną być w zgromadzeniu młynarskiem przynajmniej raz w rok w przytomności Zwierzchności gminnej.

§ 25. Władze mają się o to starać, aby młyny w dobrym stanie się znajdowały, i żeby tak młynarze, jakoteż Zwierzchności gminne dopełniały swoich powinności według niniejszej ustawy przepisanych. Zwierzchności są upoważnione do rozstrzygania zachodzących skarg (wyjąwszy przypadki do ich zakresu działania nie należące), zastrzegając stronom prawo zwykłego odwołania się do Władz wyższych.

Do D. Jak postąpić należy, aby uzyskać konsens na budowę młyna, który poruszanym być ma przez założenie przyrządów wodnych, wpływających na jakość wody, na jej bieg, albo na wysokość jej stanu, i mogących naruszyć brzegi, wskazuje ustawa wodna z 14 Marca 1875 (dz. u. kr. N. 38) umieszczona w dziale С II tego dzieła. Na tern miejscu umieszcza się tylko przepis aj o ustawieniu młynów pływających, Ъ) o budowie jazów. Do aj Co do ustawienia młynów pływających — okólnikiem gub. z 2 Marca 1842 L. 9605 postanowiono : § 5. Młyny pływające (pływaki, Schiffsmühlen) tylko za pozwoleniem Władz politycznych i tylko w takich miejscach istnieć mogą, gdzie ani żegludze, ani spławom nie są na zawadzie, ani też brzegom nie szkodzą. § 6. Gdyby przez zmianę wartu stanowisko młynów pływających stało się w powyższym względzie szkodliwera, Władza powiatowa po wysłuchaniu urzędnika budownictwa, inne stósowne wyznaczy stanowisko. § 7. Jeżeli młyn pływający na nowo albo na innem miejscu przybitym być ma, dla uniknienia wszelkich później wyniknąć mogących trudności, potrzeba prosić właściciela miejsca, do którego młyn ma być przybity, o zezwolenie i z nim się tak w tym względzie, jako też co do pozwolenia drogi do młyna i z młyna porozumieć i złożyć dowód przywiedzionego do skutku układu. § 8. Kto młyn pływający samowolnie przybija albo na inne miejsce przenosi, podpada karze 12 czerwonych złotych. § 9. Dla nadania młynowi pływającemu lepszego ruchu nie wolno w rzekach nic takiego robić, coby żegludze, spławom, albo brzegom szkodziło, ja-

Część II. Dział A.

koto : grodzić w rzece płotów, robić progów, kłaść desek i t. p. Do Ъ) Jazy przy młynach lub jakichkolwiek zakładach przemysłowych mają być budowane z wszelką starannością i dokładnością, a w razach, gdzieby stósunki miejscowe wymagały niezbędnie użycia faszyn, przynajmniej grzbiet jazu składać się ma z belka umocowanego na palaeh, albowiem przy rozstrzyganiu sporów o wysokość takich jazów pod lub nad powierzchnią wody najwięcej zależy na dokładnem i nie-zmiennem oznaczeniu grzbietu tychże. Na strony starające sią o konsens budowy włożyć należy obowiązek trzymania się ściśle tego sposobu budowania, by grzbiet jazu z wszelką dokładnością oznaczał niezmiennie wysokość tegoż. (Reskrypt min. z dnia 15 Września 1870 r. 1. 2582).

IV. O gotowiznie (gotówce), ô kapitałach

Powszechna księga ustaw cywilnych rozróżnia w § 985 co do pożyczki w pieniądzach monetę brzęczącą lub papierową od publicznych obligacyj; według § 680 tej księgi należą do gotowizny także i te publiczne kredytowe papiery, które w zwyczajnym obiegu zastępują miejsce gotowych pieniędzy (gotowizny, gotówki); w § 996 mowa jest o umowie z oznaczeniem miejsca i czasu do zapłaty wierzycielowi kapitału razem z procentem; § 997 postanawia, że procent płaconym być powinien w powszechności przy oddaniu kapitału, § 1182 zaś nazywa wszystko, co wyraźnie do prowadzenia spólnego interesu spółki zarobkowej jest przeznaczonem, kapitałem spółki, czyli funduszem zakładowym.

Przytoczyć więc należy na tern miejscu ustawy i rozporządzenia :

1.    o monecie (brzęczącej) ;

2.    o papierach monetę zastępujących ;

3.    o papierach kredytowych (giełdowych) ;

4.    o kasach oszczędności ;

5.    o kasach pożyczkowych gminnych.

O monetach.

I. О monecie (brzęczącej).

Patentem ces. z dnia 19 Września 1857 (dz. ustaw państ. N. 169) ustanowiono na podstawie umowy monetarnej, zawartej między Austryą i Państwami niemieckiemi związku cłowego (z którego Austrya według umowy z dnia 13 Czerwca 1867 dz. ust. państ. N. 122 odtąd wystąpiła), powszechną konwencyą monetarną z dnia 30 Czerwca 1838 ze sobą połączonemi, między innemi co następuje : Art. I. Prawne monety krajowe, tudzież monety związkowe spólnie z Państwami niemieckiemi związku cłowego ustanowione, wybijane będą w srebrze, monety zdawkowe zaś w srebrze i miedzi. Art. IY. Prawną stopą mienniczą krajową jest stopa czterdziestopięcio-reńskowa. Z jednego funta czystego srebra wybijać się będzie 45 złotych reńskich. Złoty reński (florems) stanowi austryacką jednostkę menniczą i podzielonym będzie na części setne, każda setna na dziesiętne. Monety podług tej stopy menniczej wybijane nazywać się będą monetami waluty austryackiej.

Patent cesarski z dnia 27 Kwietnia 1858 r. (dz. ust. pań. N. 63) ogłasza następujące zasady zastosowania waluty austryackiej do stó sunków prawnych:

§ 1. Zaprowadzona patentem z d. 19 Września 1857, L. 169 dz. ust. państ, krajowa stopa mennicza, według której wybijane będą 45 złotych z jednego funta szczerego srebra pod nazwą austryackiej waluty, począwszy od 1 Listopada 1858 ma stanowić jedyną prawną stopę menniczą i rachunkową i podstawę wyłącznej prawnej waluty krajowej całego Cesarstwa. Od tego czasu ustać mają wszystkie inne waluty.

§ 4. Jeżeli począwszy od 1 listopada 1858 w ustawach, rozporządzeniach, obwieszczeniach publicznych lub nakazach Władz publicznych podane są sumy pieniężne bez oznaczenia pewnego gatunku monety lub waluty, rozumieć należy te sumy zawsze w walucie austryackiej. To odnosi się także do orzeczeń sądowych, wydanych w sprawach cywilnych na

Część IL Dział A.

skutek skarg lub próśb do Sądu począwszy od 1 Listopada 1858 r. wniesionych. W orzeczeniach zapaść mających na skutek skarg lub podań przed 1 Listopadem 1858 r. wniesionych, trzymać się należy przepisów dotychczas obowiązujących. Co do czynności prawnych, zdziałanych począwszy od 1 Listopada 1858, jest, jeżeli waluta pewna nie jest wyrażoną, domniemanie prawne za walutą austryacką, wyjąwszy, gdyby prawomocnemi dowodami zamiar używania innej waluty był wykazanym.

w. a., za

§ 5. Zobowiązania wszystkie, polegające na prywatnoprawnym tytule, pochodzącym z czasu przed 1 Listopada 1858 a opiewające na jedne z walut później wyrażonych, które dopiero .po tym terminie wypełnione być mają, powinny być uiszczane w nowej walucie austryackiej w stó-sunku następnym : za 100 złr. monety konwencyjnej (stopa 20 reńskowa) 105 złr. w. a., za 100 złr. t. z. waluty wiedeńskiej 42 złr. w. a.., za 100 złr. t. z. waluty Państwa (Reichswährung stopy 24 reńskowej) 88⁵⁷/юо złr.

100 Lire Austriache 35 złr. w. a., za 100 złotych waluty polskiej okręgu Krakowskiego 25 złr. w. a. Zobowiązania w tych walutach dawniejszych, których stósunek do stopy 20 reńskowej albo do lira austr. prawnie jest ustanowionym, mają być wypełniane według stósunku tego i według skali powyższej w walucie austryackiej, Osobnem obwieszczeniem podane będą do wiadomości tabele redukcyjne o stósunku walut dotychczasowych do nowej waluty austryackiej, które mają służyć za skazówkę przy obliczaniu tych walut, na walutę nową.

To nastąpiło reskr. min. skr. z d. 21 Maja 1858 r., L. 81 dz.

ust. państ.

§ 6. Do wszystkich zobowiązań, tyczących się długów Państwa, zastósować należy od 1 Listopada 1858 r. stósunek w § 5 oznaczony. Według tego samego stósunku mają być także od 1 Listopada 1858 dopełnione wszystkie inne zobowiązania Państwa i świadczenia na rzecz Państwa, jak długo wysokość tych zobowiązań i świadczeń ustawami lub rozporządzeniami w walucie austryackiej oznaczoną nie będzie. Tak samo postąpić należy z wszelkiemi zapłatami, nie

O monetach.

Państwu, lecz funduszom publicznym lub zakładom, gminom albo innym osobom moralnym lub fizycznym się nale-żącemi, lub od tychże uiścić się mającemi, jeżeli tytuł żądania, które po dniu 31 Października 1858 dopełnione być ma, polega na ustawie lub rozporządzeniu.

§ 8. Wypłaty, które się należą z tytułu prawnego, przed dniem 1 Listopada 1858 r. powstałego, w pewnej liczbie wyraźnie wymówionych monet złotych, w tych monetach mają być uiszczone. Wypłaty, które z tytułu przed 1 Lipca 1858 powstałego należą się „w złocie", lub „w pewnym gatunku monet złotych", uiszczane być winny według istniejących dotychczas przepisów prawnych.

§ 9. Zapłaty, należące się w gatunku pewnym zagranicznych monet srebrnych, uiszczone być winny w tych monetach także po dniu 1 Listopada 1858. Zapłaty, należące się z tytułu pożyczek, które na skutek rozp. ces. z dnia 7 Lutego 1856 L. 21 dz. ust. państ. mają być oprocentowane i zwrócone w pewnym gatunku krajowych monet srebrnych lub w ogóle w monecie brzęczącej, mają być obliczone według wartości ustawowej, jaką miała wymówiona moneta w czasie zawarcia umowy, w stósunku oznaczonym w § 5 na walutę austryacką i począwszy od 1 Listopada 1858 r. mają być uiszczone albo w monetach srebrnych nowej waluty austryackiej, albo w monetach dawniej wybitych według oznaczonej w patencie niniejszym wartości tychże.

§ 10. Wszelkie wypłaty, opiewające na tak zwaną walutę bankową ( Banhvaluta), niemniej zapłaty wszelkie, w których według patentu z dnia 2 Czerwca 1848 i ces. rozp. z dnia 7 Lutego 1856 r., L. 21 dz. ust. państ, noty uprzywilejowanego Banku narodowego w pełnej wartości imiennej monety konwencyjnej przyjęte być muszą, mogą aż do dalszego rozporządzenia i nadal w ten sam sposób być uiszczane.

§ 11. Wszystkie obecnie prawne znaczenie mające krajowe monety srebrne i monety zdawkowe, które według

Część II. Dział A.

innej stopy menniczej, niż patentem z dnia 19 Września 1857 r. zaprowadzonej, są wybite, będą w miarę możności osobnemi rozporządzeniami Ministra skarbu ściągnięte i z obiegu wywołane.

§ 12. Począwszy od 1 Listopada 1858 poniżej wyszczególnione pieniądze aż do czasu, w którym każdy z nich z obiegu wywołanym będzie, mieć mają następującą ustawową wartość w walucie austryackiej, i w tej wartości od wszystkich przyjęte być muszą :    1. Pieniądz 2-reńskowy

ct. w. a.

(Seudo) 2 złr. 10 ct. w. a., 2. pieniądz 1-reńskowy (Va Scudo) 1 złr. 5 ct. w. a., 3. pieniądz */s reńskowy (czyli cwan-cygier nowy ⁹/ł0 czystego srebra i lira austr. 35 ct. w. a., 4. pieniądz V3-rehskowy czyli cwancygier dawniejszy 9V» łuta czystego srebra 34 ct. w. a., 5. pieniądz Ve-reńskowy czyli 10-krajcarówki i ‘/a ^ra 17 ct. w. a., 6. pieniądz Via-reûskowy czyli 5 krajcarów i a/i lira 8⁵/ю ct. w. a.,

7. pieniądz Va o-reńsko wy czyli 3 krajcary 5 ct. w. a., 8. talar z koroną 2 złr. 30 ct. w. a., 9. Va talara z koroną 1 złr. 12 ct. w. a., 10 V₄ talara z koroną

Wywołano z obiegu rozp. m. skr. z d. 12 Stycznia 1859 L. 116 dz. ust. państ. 2-kr a j e ar ó w ki, — reskr. min. z d. 6 Marca 1863 L. 26 dz. ust. państ. krajcary i półkrajcary mon. kow. \ ces. rozp. z d. 29 Sierpnia 1870 L. 108 dz. ust. państ. 6-krajca-rówki z r. 1848 i 1849; ces. rozp. z dnia 26 Grudnia 1858 L. 244i rozp. min. z dnia 7 Listopada 1859 L. 204 bilety bankowe opiewające na monetę srebrną mon. konw.

§ 14. Nikt nie może odmówić przyjęcia wybitych na skutek patentu z. dnia 19 Września 1857 monet związkowych (sztuk po 1 i 2 talarach związkowych) w pełnej wartości tychże po l¹/* a względnie 3 złr. w. a., a to w kasach rządowych, gminnych, funduszowych i innych kasach publicznych, niemniej w obiegu prywatnym mianowicie także przy zapłatach wekslowych — nawet w tym przypadku, jeżeli obowiązek do zapłaty opiewa na pewien gatunek austryackiej monety krajowej. Zobowiązania do zapłaty, opiewające na monetę związkową, muszą być wypełnione w monecie związkowej.

O monetach.

1467

§ 15. Monety jedno- i dwutalarowe związkowe, stó-sownie do umowy monetarnej z d. 24 Stycznia 1857 od tych Państw wybite, które w umowie brały udział lub później do tejże przystąpiły, pod każdym względem zrównane są monetom związkowym jedno- i dwutalarowym, w kraju wybitym.

§ 16. Monety od Państw niemieckiego związku cło-wego stósownie do konwencyi menniczej z dnia 30 Lipca 1838 r. dotychczas jako monety związkowe wybite to jest dwutalarowe (3‘/2-reńsk. stopy 24'/a reńskowej) pod każdym względem zostają zrównane monecie związkowej dwutalaro

we j, w kraju wybitej.

§ 17. Talarom, wybitym według stopy czternastota-larowej ze strony Państw, udział biorących w umowie monetarnej z dnia 24 Stycznia 1857, przyznaje się nieograniczoną ważność w wartości lł|a zł. Aval, austr., tak jak austryackim monetom krajowym, av całym obszarze Cesarstwa.

§ 18, Nikt nie jest obowiązanym przyjąć w monecie zdawkowej zapłaty sumy, mającej wartość */4 z^r* lub ^a" kową przewyższającej.

§ 19. Nie można zaś odmówić przyjęcia krajowej monety zdawkowej, jeżeli wartość zapłaty wynosi mniej niż V* złr., lub jeżeli ma być wyrównaną mniejsza ilość niż */* złr.

Obecnie jest w obiegu także moneta zdawkowa miedziana po 4 ct (ces. rozp. z dnia 21 Października 1860 L. 230 dz. ust. paóst.) Ustawą z d. 1 Lipca 1868, L. 84 dz. ust. państ, zarządzono wybicie nowej zdawkowej monety srebrnej po 20, 10 i 5 et, a art. X. tej ustawy stanowi: Rządy obu połów Monarchii (austr. i węg.) obowiązują się przyjmować tę monetę zdawkową według wartości imiennej we wszystkich kasach publicznych za zapłatę do sumy 5 złr., zaś bez ograniczenia w drodze wymiany w głównych kasach krajowych, będących kasami wymiennemi. Co do obiegu prywatnego stanowi się, źe nikt nie jest obowiązanym w monecie zdawkowej srebrnej przyjmować więcej jak 2 złr., w miedzianej zaś więcej jak 50 et. Obowiązek wzajemnego przyjęcia nie odnosi się do monet przedziurawionych, tudzież w inny sposób, jak w skutek obiegu co do wagi zmniejszonych i sfałszowanych, rozp. Min. skr. z 1 ipca

1468

Część II. Dział А.

1868 dz. u. р. N. 105 podano do wiadomości, że tak w Austryijakw Węgrzech wybitą będzie moneta srebrna zdawkowa po 20 i 10 ct. w. a. w myśl powyższej ustawy, i ponowiono powyższy przepis co do obowiązku przyjmowania takowej.

§ 22. Minister skarbu jest upoważnionym, oznaczyć w porozumieniu z Ministrem handlu : 1. wartość, nad którą zagraniczne monety złote lub srebrne, w Austryi obiegające przy wypłatach ani dane ani też przyjęte być nie mogą; 2. te zakłady handlowe i przemysłowe pod zarządem Państwa będące, w których na przyszłość złote monety krajowe i zagraniczne wyjątkowo jako środek zapłaty maja być dopuszczane, niemniej wartość, w której takowe w miejsce monety srebrnej przy zapłatach mogą być przyjęte.

Rozp. min. skarbu z dnia 12 Sierpnia 1858 r. (dzień, ust. państ. N. 119) ogłasza spis wszystkich monet, które z dniem 1 Listopada 1858 r. weszły w obieg jako środek zapłaty (Zahlmittelу i we wszystkich stósunkach obrotu przyjęte być muszą w nadanej im wartości do zapłat należących się w walucie austryaekiej, są to : a) Dwuzłotówki, jednozłotówki i ćwierćzłotówki, dwutalary i talary związkowe jako monety srebrne; Ъ) 20 centówki, 10 centówki i 5 centówki jako monety zdawkowe srebrne! c) centy i półcenty jako monety zdawkowe miedziane.

§§ 7, 20 i 21 patentu z dnia 27 Kwietnia 1858 r. niemniej art. (13, 14, 15, 16, 17, 18 i ustęp ostatni art. 1. ces. patentu z dnia 19 Września 1857 (dz. ust. p. N. 169) utraciły moc obowiązującą w skutek ustawy z d. 9 Marca 1870 r. (dz. ust. państ. N. 22), według której w miejsce zaprowadzonych temi postanowieniami monet złotych (koron i półkoron), bite będą monety złote po ośm złotych reńskich, czyli 20 franków w złocie i po 4 złote, czyli 10 franków w złocie. Monety złote po ośm złotych będą miały 21 milimetrów średnicy, będą ważyły 6.45161 gramów i będą zawierały dziewięć dziesiątych części czystego złota, a jedne dziesiątą część miedzi ; monety złote po cztery złote, będą miały 19 milimetrów średnicy, będą

O monetach.

ważyć 3*22580 gramów i będą zawierały dziewięć dziesiątych części czystego złota, a jedne dziesiątą część miedzi. Zatem na funt menniczy czyli pół kilograma składający się z dziewięciu dziesiątych części złota i jednej dziesiątej części miedzi, idzie 77*/а sztuk po ośm złotych, 155 sztuk po cztery złote. Na przedniej stronie tych monet złotych będzie się znajdowało popiersie Cesarza z napisem : FRANCISCUS . JOSEPHUS . I . D . G . IMPERATOR . ET . REX. Na odwrotnej stronie orzeł cesarski z napisem : IMPERIUM AUSTRIA-CUM. Po obu stronach orła wyrażoną będzie wartość, mianowicie: po lewej stronie 8 EL., po prawej stronie 20 FR. względnie 4 FL. — 10 FR, a pod orłem cesarskim liczba roku wybicia. Na gładkim brzegu wyryte będą w zagłębieniu słowa : VIRIBUS UN1TIS. Różnica przy wybiciu ani w wadze ani w stopniu czystego złota nie może przenosić dwóch tysiącznych części. Aż do zaprowadzenia waluty złotej, zapowiedzianej art. XII ustawy z dnia 24 Grudnia 1867 (dz. ust. państ. z r. 1868 N. 4) wartość kursowa tych monet złotych zależeć będzie od dobrowolnej umowy.

Według rozporządzenia min. spr. wewn. z dnia 13 Czerwca 1860 do L. 1769 M. J. kasy publiczne i inne Urzędy, które spostrzegą fałszywąmonetę lub f a łs z y-w e papiery publiczne (obligaeye, banknoty), przeprowadzić winny krótkie dochodzenie względem pochodzenia falsyfikatu; jeżeli będą udowodnione poszlaki fałszowania monety lub papierów, albo zamiary rozdawania falsyfikatów celem oszukania, falsykat taki za pokwitowaniem odebranym i do c. k. Sądów odesłanym być ma ; w przeciwnym zaś razie odeszle się falsyfikat bezpośrednio do c. k. Dyrekcyi skarbowej krajowej, jeżeli jest papierem kredytowym, przez Rząd wydanym (obligacya, bilet rządowy) ; do Dyrekcyi zaś c. k. uprzywilejowanego Banku narodowego wtedy, jeżeli falsyfikat jest biletem bankowym (banknot). Posiadaczowi falsyfikatu oznajmić trzeba, że jeżeli moneta lub papier kredytowy jest fałszywym, żadnego wynagrodzenia nie odbierze. (Rozp. prez. gub. z dnia 24 Października 1846 r. do L. 10969). — Dekr. kanc. nadw. z dnia 20 Marca 1807 r.

Część II. Dział A.

1470

zakazane zostało ażyotowanie monetą zdawkową pod ostremi karami. Ale że pomimo to są tacy, którzy trudnią się ażyotowaniem srebrną i miedzianą monetą zdawkową, tak ze szkodą Paûstwa, jakoteż ludzi prywatnych, przeto zakazano powtórnie jak najostrzej wszelkie zakupywanie tej monety i jakikolwiekbądź handel takową. Każdy przeciw temu zakazowi działający ma być oprócz utraty przedmiotu przestępstwa, skazany jeszcze na zapłacenie dwukrotnej do poczwórnej ilości tej monety zdawkowej, którą handlował lub handlować zamierzył. Najniższą jednakże karę pieniężną w tym względzie ustanawia się na wszelki przypadek pięćdziesiąt zł. reńsk. Postępowaniem w razie takiego przestępstwa zajmować się mają podług ustawy o przestępstwach defraudacyjnych, ustanowione do śledzenia i karania tychże Władze i Sądy skarbowe. Donosiciel o takiem przestępstwie otrzyma w nagrodę połowę zapłaconej kary pieniężnej (rozp. min. skr. z 28 List. 1850 Dz. ust. p. N. 951). Z powodu poszczególnego wypadku, w którym Zwierzchność gminna o sprawdzonym fakcie fałszowania monety zamiast właściwemu Sądowi doniosła Starostwu i tem spowodowała zwłokę śledztwa karnego, polecono Zwierzchnościom gminnym, by wszelkie doniesienia odnoszące się do zbrodni znaczniejszych, o ile ich takowe dójdą, bezzwłocznie donosiły dotyczącym Sądom do właściwego postępowania (okól. Nam. z 11 Listop. L. 48764).

We Lwowie i okolicznych powiatach wydarzały się wypadki, iż oszuści sprzedawali nieprzezornym i łatwowiernym osobom z ludu murki preferansowe do kart (sztony) zamiast dukatów. Marki te, jak się przekonano, są z bronzu robione, karbowane, wcale niepozłacane i zawierają z jednej strony orła dwugłowego bez napisu, zaś z drugiej strony popiersie królowej Wiktoryi z napisem : „Victoria regina 1849“ lub „Victoria Queen of great Britain“. Przed takimi oszustami należy ostrzedz publiczność, mianowicie lud prosty i czuwać nad tem, by podobne oszustwa miejsca nie miały (okólnik nam. z 6 Czerwca 1877 L. 3899). Odnośnie do tego reskryptu nadmieniono okól. Nam. z 26 Czerwca 1877 L. 4998 pr.,

O monetach.

iż wyrób wzmiankowanych w powołanym reskrypcie marek do gry, mających pozór dukatów, zabroniony jest postanowieniami § 325 ustawy karnej. — Podobne marki należą także do przedmiotów w § 4 ustawy prasowej wyszczególnionych, zatem w razie pojawienia się takowych w handlu, Władze bezpieczeństwa upoważnione są do tymczasowego ich zajęcia w myśl § 487 ust. o postępowaniu karnem z d. 23 Maja 1873 (Dz. u. p. N. 119). Z ogłoszenia umieszczonego w dzienniku centralnym policyjnym Wiedeń 23 Maja 1864 N. 37 okazuje się, iż także częściowe naśladowania banknotów i pojedyncze sztuki monet, w drodze galwano-plastycznej wyrobione, jakie częstokroć znajdują się na miseczkach lub pudełeczkach, wzbronione są na zasadzie § 325 ustawy karnej. — Zwracając uwagę na powyższe przepisy prawne, polecono czuwać nad pojawieniem się marek lub sztonów, mających pozór prawdziwych monet. W razie przydybania takich wyrobów, należy postąpić według powyższych przepisów prawnych i wydać natychmiast potrzebne zarządzenia w celu zapobieżenia oszustwom.

2. O papierach monetę zastępujących.

Papiery monetę zastępujące wydaje tylko Rząd pod nazwą: „bilety rządowe“ (Staatsnoten) i na mocy udzielonego przywileju z 27 Grudnia 1862 wznowionego ustawą z 27 Czerwca 1878 (Dz. u. p. N. 66) Bank austro-węgierski, zakazanem zaś jest wydawanie znaków pieniężnych t. j. prywatnych not i marek pieniężnych (rozp. min. skr. z 7 Grud. 1848 Dz. u. p. N. 12, z 27 Kwietnia 1849 Dz. u. p. N. 232, i okólnik Nam. z 27 Czerwca 1879 L. 5260 pr.).

Według ustawy z 5 Maja 1866 (Dz. u. p. N. 51) w obieg puszczono bilety rządowe (Staatsnoten) wartości 1 złr. i 5 złr. ; a według rozp orz. minist, z 9 Lutego 1867 (Dz. u. p. N. 32) bilety rządowe wartości 50 złr.

Bank austro-węgierski wydaje asygnacye (noty bankowe) na 10, 100 i 1000 złr. na mocy następujących przepisów

Część II. Dział¹ A.

1472

statutu, ustawą z 27 Czerwca 1878 (Dz. u. p. N. 66) wydanego i integralną część tejże ustawy stanowiącego:

Art. 82. Bank austro-węgierski, dopóki trwać będzie jego przywilej, będzie miał wyłączne prawo na cały obręb Monarchii austryacko-węgierskiej wygotowywać i wypuszczać w obieg przekazy na siebie samego, nieoprocentowane, płatne okazicielowi na żądanie. Przekazy te Banku austro-wę-gierskiego (bilety bankowe) nie mogą opiewać na mniejszą kwotę niż na dziesięć złotych. Opatrzone są po jednej stronie napisem niemieckim a po drugiej stronie równo-brzmiącym węgierskim, tudzież herbem Monarchii austryacko-węgierskiej. Firma Banku podpisana jest w sposób statutem przepisany (artykuł 38).

Art. 83. Bank austro-węgierski obowiązany jest bilety przez siebie wydane wymieniać na żądanie w swoich Zakładach głównych w Wiedniu i Budapeszcie na monetę ustawową. Napis biletów bankowych zawierać powinien zapewnienie w tym względzie. Grdyby w Zakładzie głównym wiedeńskim lub w Zakładzie głównym budapeszteńskim najpóźniej w przeciągu dwudziestu czterech godzin po okazaniu, nie uczyniono zadość temu obowiązkowi, pociągnie to za sobą utratę przywileju, wyjąwszy przypadek czasowego wstrzymania wykupu biletów drogą ustawową jednocześnie w obu częściach Państwa zarządzonego. Bank obowiązany jest wymieniać bilety swoje na monetę ustawową także w innych kasach swoich, o ile pozwolą na to ich zasoby gotówki i potrzeby pieniężne.

Art. 84. Bada ogólna starać się ma, aby stósunek zasobu metalu do biletów w obiegu będących, zabezpieczał uczynienie w zupełności zadosyć obowiązkowi w artykule 83 nadmienionemu. W każdym jednak razie suma, o którą bilety bankowe w obiegu będące, przewyższają sumę dwieście milionów złotych, znajdować się powinna w srebrze lub złocie, w monecie lub sztabach. Podobnież ta kwota, o którą bilety bankowe w obiegu będące, razem z pieniądzmi cudzemi, natychmiast wypłatnemi, za zapisem dłużnym lub na bieżący rachunek przyjętemi, przewyższają istniejący zapas gotówki,

O papierach monetę zastępujących.

powinna być bankowo pokryta. Do pokrycia bankowego służyć mogą: a) weksle i obligi odpowiednio statutowi eskon-towane; bj kruszce szlachetne i papiery publiczne, na które odpowiednio statutowi udzielono pożyczkę; c) wykupione, płatne obligacye i kupony długów austryackich i węgierskich państwa, kraju a względnie gmin; d) weksle na targi zagraniczne. Grdyby doświadczenie okazało, że ustanowiona niniejszem suma biletów, tylko bankowo pokrytych, jest niedostateczna, Bank ma prawo przedstawić Rządom wniosk swoje faktami uzasadnione i żądać postąpienia z niemi drogą konstytucyjną.

Art. 85. Za bilety w obiegu będące uważa się te, które Bank w obieg wypuścił a które do jego kas jeszcze nie wróciły. Atoli bilety bankowe wywołane z obiegu, do sześciu lat po ostatnim terminie (artykuł 89) do wykupienia lub wymiany nie przedstawione, uważać się mają za nie będące w obiegu i zostaną odpisane od obiegających.

Art. 86. Bilety Banku austro-węgierskiego używają tego wyłącznego przywileju, że do wszelkich wypłat, uskutecznić się mających w walucie austryackiej, oprócz tych, które na zasadzie przepisu ustawy lub zobowiązania się drogą umowy, uskuteczniać się mają w brzęczącej monecie, przyjmowane być muszą w całym obszarze Monarchii au-stryacko-węgierskiej przez każdego, jakoteż przez wszystkie kasy publiczne w pełnej wartości nominalnej.

Art. 87. Bank obowiązany jest wykupować na żądanie w każdym czasie w swoich głównych Zakładach w Wiedniu i Budapeszcie monetę srebrną lub sztaby srebrne, po czterdzieści pięć złotych biletami bankowemi za funt menniczy czystego srebra. Bank ma prawo odciągać sobie przy tern prowizyą ¹/₄ od sta, a prócz tego, gdy kupuje sztaby srebrne, koszta wybicia złotówek, oznaczane od czasu do czasu przez c. k. główny Urząd menniezy w Wiedniu a względnie przez królewski Urząd menniczy w Kremnicy ; w Budapeszcie nadto koszta dwurazowego przewozu między Budapesztem a Krem-nicą. Co do sztab srebrnych obowiązek powyższy ma miejsce tylko warunkowo, jeżeli bicie złotówek nie jest wstrzymane.

94

Kasparek Zb. ust. adm. Тош II.

Część IL Dział A.

1474

Art. 88. Bank obowiązany jest wymieniać swoje bilety w głównych Zakładach swoich i filiach za bilety innych ka-tegoryj podług żądania okaziciela. Bilety bankowe nie mogą być umarzane i na biletach bankowych nie można wyjednać żadnego ostrzeżenia ani zapowiedzenia. Przed wypuszczeniem w obieg biletów bankowych w nowej formie, ogłasza Bank w dziennikach urzędowych w Wiedniu i Budapeszcie wychodzących, dokładny ich opis.

Art. 89. Grdy pojedyncze lub wszystkie rodzaje biletów bankowych mają być ściągnięte, tudzież gdy przywilej nadany Bankowi austro-węgierskiemu utrącą moc swoję, obydwa Rządy w porozumieniu z Radą ogólną ustanawiają terminy, w których wywołane bilety bankowe przedstawione być mają do wykupienia lub wymiany. W sześć lat po upływie ostatniego, publicznie obwieszczonego terminu ściągnie-nia pojedynczych lub wszystkich rodzajów biletów bankowych, Bank nie jest już obowiązany wy kupować lub wymieniać wywołanych biletów bankowych. Suma mieszcząca się w biletach wywołanych, ale do wykupienia nie przedstawionych (artykuł 85), przedawnia się na rzecz funduszu odwodowego.

Art. 90. Ile razy Administracya Państwa austryacka lub węgierska tego zażąda, tudzież ile razy zajdzie zmiana w osobie Komisarza rządowego, rządcy lub dyrektora kasy przez wystąpienie z urzędu, stan biletów bankowych, znajdujących się naówczas w obiegu, będzie jak najściślej zbadany, znalezienie z istniejącemi zapiskami porównane i akt re-wizyi podpiszą osoby wyżej wymienione, tudzież sekretarz generalny, starszy buchalter i przełożony wyrobu biletów, poczem zachowany zostanie w archiwum.

Obecnie z papierów monetę zastępujących mają kurs przymusowy: a) bilety bankowe po 1000, 100 i 10 złr. w. а.; Ъ) noty rządowe po 50, 5 i 1 złr wal. austr. Noty rządowe jako dług nieustalony zostają pod solidarną gwaraneyą obu połów Monarchii austryaeko-węgierskiej, i łącznie z wydawanemi tak zwanemi obligaeyami hypo-tecznemi (Hypothekarscheine) nie mogą wynosić więcej jak 400 milionów (ust. z 24 Grudnia 1867 dz. u. p. N. 3 ex 1868 § 5). Nad tern czuwają Komisye wybrane przez Reprezentacye (Rady Państwa i Sejmu węgierskiego do kontroli długu Państwa tak ustalonego, jakoteź nie-

О papierach kredytowych.

spólnego nieustalonego (ust. z 1Ô Czerwca 1868 dz. u. p. N. 54 Zb. ust. adm. str. 160). — Falsyfikaty not państwowych przedkładać należy w drodze Namiestnictwa do Min. skarbu według ust. z d. 10 Czerwca 1868 N. 53, o ile nie ma prawnych powodów, aby je odstąpić Sądowi lub Prokuratoryi Państwa (rozp. min. spr. wew. z 18 Listopada 1875 L. 15926).

3. O papierach kredytowych (giełdowych).

Na giełdzie wiedeńskiej notują i ogłaszają kursy (Cursblatt) po każdej odbytej giełdzie następujących papierów kredytowych: a) obligacyj ogólnego długu Państwa, między temi renty, losy rządowe z roku 1854, 1860 i 1864, tudzież Como renty i listy zastawne na dobrach rządowych zabezpieczone ; 5) obligacyj długu krajów w Kadzie Państwa reprezentowanych, mianowicie 4% w złocie i 5°|0 w wal. austr.; c) obligacyj krajów do węgierskiej korony należących;

d)    obligacyj indemnizacyjnych wszystkich krajów austro-węgierskich ;

e)    obligacyj różnych publicznych pożyczek, między temi galicyjskiej pożyczki krajowej z roku 1873 i 1883 ; f) listów zastawnych i obligacyj hypoleeznych, między temi listy zastawne galicyjskiego Banku hypotecznego, galicyjskiego Zakładu kredytowego ziemskiego w Krakowie i galicyjskiego Towarzystwa kredytowego ziemskiego ; (listy zastawne i obligacye komunalne Banku krajowego nie uzyskały jeszcze prawa notowania ich kursu na giełdzie wiedeńskiej); g) obligacyj pierwszeństwa kolejowych, między temi kolei Albrechta, kolei Karola Ludwika, kolei Czerniowieckiej i kolei węgiersko-galicyjskiej ; h) różnych losów, między temi losy kredytowego Banku dla handlu i przemysłu 100 złr., losy miasta Krakowa i Stanisławowa po 20 złr, czerwonego krzyża 10 złr. ; i) akcyj banków, między temi akcye galicyjskiego Banku hypotecznego we Lwowie, akcye galie. Banku dla handlu i przemysłu w Krakowie, akcye Banku austro-węgier., akcye galic. Zakładu kredytowego ziemskiego w Krakowie, akcye Banku dla krajów koronnych (Länderbank); Jc) akcye przedsiębiorstw przewozowych t. j. kolejowych, żeglugi parowej i tramwajowych ; l) akcye przedsiębiorstw przemysłowych, między temi akeyami (65) nie ma akcyj żadnego przedsiębiorstwa galicyjskiego.

Na tem miejscu podaje się ustawy, rozporządzenia, statuta itd. odnoszące się: a) do obligacyj długu Państwa; &) do obligacyj indemnizacyjnych; c) do listów zastawnych galicyjskiego Towarzystwa kredytowego ziemskiego; d) do listów zastawnych gal. Zakładu kredytowego ziemskiego w Krakowie; e) do Banku krajowego; f) do ubezpieczenia praw posiadaczy listów zastawnych i do zastępstwa tych praw.

Część II. Dział A.

1476

a) O obligacyach długu Państwa.

§ 1. Wszystkie rodzaje fundowanego ogólnego długu Państwa przemienione zostają w jednolity 5-procentowy dług, podlegający podatkowi 16-procentowemu, który nie może być podwyższonym. Wypłata odsetek od tego zmienionego długu nastąpi w banknotach państwowych lub w brzęczącej monecie, według tego, czy procenta zmienionych tytułów długu były płacone banknotami, czy monetą brzęczącą. Przy wypłacie złotem należy monetę 20-frankową brać za 8 złr. wal. austr.

§ 2. Wyjęte od przemiany są: 1) pożyczki loteryjne z lat 1839, 1854, 1860, 1864, pożyczka podatkowa z roku 1864 i renty miasta Como ; 2) pożyczka zaciągnięta w ogólnym ziemskim kredytowym Zakładzie ; 3) dług Państwa, oprocentowany jeszcze w wal. wied., co do którego zastrzega się osobne prawne postanowienie ; 4) dług Państwa funduszów indemnizacyjnych ; 5) dług zaciągnięty w Banku narodowym; 6) dług pierwszeństwa byłej wiedeńsko-glognickiej kolei żelaznej ; 7) dług nieoprocentowany.

§ 3. Przemiana następuje w ten sposób, że w nowych tytułach długu wydają się w austryackiej walucie, za każde 100 złr. 5-procentowych metalików albo innych pożyezek, przynoszących 5 od sta w mon. konw. w papierach 100 złr.; za wszystkie inne w papierach w mon. konw. procentujące się, nie wylosowane obligacye ta kwota, która w stósunku ich stopy procentowej do owej 5-procentowych metalików przypada, od każdych 100 złr. po 5 od sta wal. austr. 95 złr., od każdych 100 złr. 5 proc. wal. austr. z r. 1866 100 złr. 50 ct.; od każdych 100 złr. pożyczki narodowej 100 złr.; od każdych 100 złr. pożyczki konwersyjnej z roku 1849, pożyczki z roku 1851, S. B. pożyczki srebrnej z dnia 1 Lutego 1854, obu angielskich pożyczek i pożyczki srebrnej z r. 1865 115 złr., od każdej 100 złr. pożyczki srebrnej z roku 1864 110 złr.

§ 4. Od procentów pożyczek loteryjnych z lat 1854 i 1860 wyjętych z pod przemiany, tudzież od pożyczki poda-

tkowej z roku 1764, jakoteż od rent z wynagrodzenia za zniesione dochody niestałe, pobierać się ma podatek 20 °/0 nominalnej wartości każdej raty procentowej ; natomiast dotychczasowe potrącenie z podatku dochodowego ustać ma.

§ 5. Procenta (kupony) od dnia wejścia w życie niniej-szej ustawy należne od przeznaczonych na przemiany długów państwowych (§ 3), wypłaeać się będą aż do przeprowadzenia tej ustawy w owej kwocie, która właścicielowi dotyczącego tytułu długu po dokonanej przemianie należeć się będzie. Losowanie a względnie wykupno pożyczek do przemiany przeznaczonych, natychmiast ustać ma. (Ustawa z dnia 20 Czerwca 1868 dz. u. p. 1ST. 66). Podania, odezwy i posyłki, tyczące się wyswobodzenia, przepisania, złączenia lub rozłączenia obligacyj Państwa, na imię opiewających, jeżeli takowe nie opiewają na imię cudzoziemca, zagranicznej korpo-racyi, gminy, fundacyi lub zakładu, wnosić należy zawsze tylko do Kasy długu Państwa (rozp. min. sk. z 14 Maja 1874 dz. u. p. N. 59).— Według najwyższego postanowienia z dnia 24 Stycznia 1860 roku odsetki od obligacyj umarzają się po 6 latach przez zadawnienie, strony zatem, które od dawnych lat odsetek nie pobierały, przy zgłoszeniu się tylko za ostatnie 6 lat odebrać takowe mogą (dzień. ust. p. N. 21). — Ponieważ obligacye stanowią zakładowy majątek gminy według § 67 ustawy gminnej, przeto według § 66 ustawy gminnej bez zezwolenia Sejmu krajowego między członków gminy podzielone być nie mogą; według § 30 ustawy gminnej Rada gminna może uchwalić pozbywanie obligacyj, jednak do ważności takiej uchwały, niemniej do zamiany lub zastawiania obligacyj potrzebne jest według § 99 ustawy gminnej zatwierdzenie rady powiatowej. Jeżeli gminy lub inne moralne osoby zagubiły obligacye, to mogą żądać amortyzowania takowych za pośrednictwem Władz powiatowych, przy załączeniu kwoty 3 złr. 15 ct. dla c. k. Prokuratoryi skarbowej na pokrycie kosztów ; Władza powiatowa poleca Urzędowi poborowemu ułożenie wykazu zagubionych obligacyj z opisaniem ich gatunku i numerów i z potwierdzeniem, za jaki czas od-

Część IL Dział A.

1478

setki odebrane zostały; Dyrekcja skarbowa krajowa wreszcie przez Prokuratoryą skarbową zarządzi amortyzacją obligacyi zgubionej (rozp. kom. nam z dnia 21 Kwietnia 1865 L. 9704). Po uzyskaniu amortyzacji nowa obligacja wydaną zostanie.

b) O obligacyach indemnizacyjnych.

Obligacye indemnizacyjue galicyjskie i W. Księstwa Krakowskiego powstały z powodu zniesienia pańszczyzny i danin poddańczych w Galicyi i Ks. Krakowskiem, gdyż według patentu cesarskiego z d. 29 Paźdz. 1853 r. § 16 uprawnieni otrzymali 5-procentowe zapisy długu na przyznane im należy tości, które według § 10 w przeciągu 40 łat umorzone zostaną (do roku 1897 według najw. postanowienia z d. 13 Października 1857 r.)

Według § 20 tegoż patentu z r. 1853 (dz. u. p. N. 236) obligacye indemnizacyjne gwarantowane są przez całe Państwo^ lecz kwoty na odsetki i umorzenie kapitału przeznaczone, w drodze ustawy krajowej rok rocznie przez dodatki do podatków stałych w kraju opłacanych ściągane bywają, z kas rządowych tylko kwota 2,500.000 złr. rocznie dopłaca się w skutek najwyższego postanowienia z d. 13 Października 1857 r. tytułem dotacyi stałej z zastrzeżeniem pretensji do żądania zwrotu (RückZahlung#anspruch). Obligacye indemnizacyjne opiewają na 50, 100, 500, 1000, 5000 i 10.000 złr. w monecie konw., i opatrzone są w kupony ; rocznie dwa razy pewna ilość obligacyj przez ciągnienie wylosowaną i po upływie pół roku po ciągnieniu w kwocie pełnej ich wartości imiennej wypłaconą zostaje. Według najwyższego postanowienia z 9 Stycznia 1884 zatwierdzającego uchwalony przez Sejm krajowy rozkład dodatków na rok 1884, wynoszą dodatki dla funduszu indemnizacyjnego w Galicyi wschodniej i zachodniej po 31 ł/₂ centów, a w W. K. Krakowskiem po 22 centów od jednego złotego a. w. (Obwieszczenie Nam. z 30 Stycznia 1884 L. 600Э dz. u. kr. N. 12).

Podstawą obliczenia dopiero eo wymienionych dodatków dla funduszu indemnizacyjnego, była kwota podatków bezpośrednich z 1882 r, która wynosiła: w Galicyi wschodniej 6,654.249 złr., w Galicyi za-

O listach zastawn. gal. Tow. Kredyt, ziems.

cbodniej 2,755.999 złr 25 et., a w W. Ks. Krakowskiem 841 742 złr. 62 ct., więc razem 10,251.990 złr. 87 ct. a. w. Rokowania, jakie Rząd z krajem o oddanie mu funduszów indemnizacyjnych we własny jego zarząd prowadzi, nie są jeszcze zakończone, gdyż Rada Państwa nie wzięła dotąd pod obrady odnośnego przedłożenia rządowego. Według preliminarza rządowego, Sejmowi dnia 8 Września 1883 L. 114[s przedłożonego, wynosił oprocentowany dług w obligaeyach indemnizacyjnych z końcem 1882 r. w Galicyi wschodniej 38,070.428 złr.; w Gali-cyi zachodniej 22,171.852 złr. 50 et.; a w W. K. Krakowskiem 1,786.249 złr. 50 ct., razem więc 62,028.530 złr. w. a. Dług ten zmniejszył się w 1883 o sumy: 1,672.650 złr.,—928.200 złr. i 94.500 złr. razem o 2,695.350, złr. wynosi więc w 1884 r. sumę 59,333.180 złr. a. w. (Przyp Autora).

c) O listach zastawnych galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego ziemskiego.

Patentem z d. 3 List. 1841 r. zatwierdzonym został statut galicyjskiego ziemskiego Towarzystwa kredytowego, które według § 6 udziela pożyczki tabularnym właścicielom dóbr przez wydawanie listów zastawnych. Te listy według § 8 wystawiano na 100, 500, 1000, 5000 i 10.000 złr. w monecie konwencyjnej, po 4 °/₀ a teraz wystawiane bywają na wal. austr. po 5°/₀. Przez losowanie oznaczone zostaną te listy zastawne, które z funduszu umarzającego wykupić się mają (§ 22). Losowanie 2 razy do roku ma miejsce w Grudniu i Czerwcu (§ 25). Towarzystwo zaległe prowizye, raty zaległe i inne należytości albo w drodze politycznej egzekucyi przez Starostwa albo w drodze sądowej ściągać może (§ 44).

d) O listach zastawnych galici|jskiego Zakładu kredij-towego ziemskiego w Krakowie.

Zakład ten zatwierdzony został na mocy reskr. min. z d. 11 Paźdz. 1874 L. 15.258. Kapitał zakładowy wynosi 6 milionów złr. w. a. i podzielony jest na 30.000 sztuk akcyj po 200 złr. Wypuszczonych jest obecnie 2500 sztuk akcyj pełnowpłaconych. Galicyjski Zakład kredytowy ziemski jest instytucyą czysto hypoteczną, która oprócz udzielania pożyczek rzeczowo zabezpieczonych, statutami ma sobie wzbro-

Część IL Dział A.

nione prowadzenie jakichkolwiek innych interesów bankowych lub giełdowych. Zakład udziela pożyczki na dobra ziemskie i realności miejskie, tudzież za pośrednictwem związków kredytowych ziemskich, obejmujących po kilka okręgów Sądów powiatowych, którego członkowie (właściciele gospodarstw gruntowych) solidarnie ręczą za wszystkie pożyczki członkom związku kredytowego udzielone, na mniejsze gospodarstwa wiejskie (rustykalne) i miejskie nie będące przedmiotem ksiąg hypoteeznych na zasadzie zastawniczego opisania przez właściwy Sąd rzeczowy do wiadomości przyjętego. Nadto Zakład ten ma prawo udzielania pożyczek krajom, powiatom i gminom na cele publiczne i przyjmuje w swych kasach wkładkowych w Krakowie i w Tarnowie pieniądze do oprocentowania za wydaniem książeczek wkładkowych.

e) O Banku krajowym.

Reskryptem Min. spr. wewn. z dnia 2 Maja 1882 r. L. 6646 i 5 Września 1882 L. 12983 zatwierdzono następujący Statut Banku krajowego król. G a 1 i с y i i Lodomeryi z W. Ks. Krakowskiem:

§. 1. W myśl uchwały Sejmu krajowego Królestwa Gralicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem z dnia 21 Października 1881 ustanawia się w celu podniesienia dobrobytu w kraju, a w szczególności dla popierania rozwoju rolnictwa, przemysłu i handlu, zakład kredytowy pod nazwą: „Bank krajowy Królestwa Gralicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem“ jako samoistną osobę moralną (prawniczą). Na założenie tej instytucyi przeznacza Sejm krajowy fundusz w wysokości 1 miliona złr. w. a.

§ 2. Zakład ten ma główną siedzibę we Lwowie. W pieczęci swej używać ma herbu krajowego z nazwą powyższą w obwódce. Firma Banku krajowego (po polsku: „Bank krajowy Królestwa Gralicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem“; po niemiecku : „Landesbank des Königreichs Galizien und Lodomerien mit dem Gross-herzogthume Krakau“; po francusku: „Banque du royaume de Gralicie et Lodomérie aveu le grand duché du Cracovie“) podpisywaną będzie przez dwóch dyrektorów albo przez jednego dyrektora i jednego prokurzystę.

§ 3. Bank krajowy składa się z dwóch oddziałów, tj. hipotecznego i bankowego. A. Oddział hipoteczny obejmuje udzielanie pożyczek hipotecznych, spłacalnych ratami. Pożyczki te nie mogą być niższe niż 100 złr. i udzielane będą w listach zastawnych, wydawanych do wysokości sumy udzielonych pożyczek hipotecznych. Kraj gwarantuje dopełnienie zobowiązań wypływających z emisyi listów zastawnych. B, Oddział bankowy obejmuje następujące czynności: aj nabywanie wierzytelności i ściąganie tychże i na własny i obcy rachunek, umawianie się z dłużnikami i wierzycielami o ich spłatę w ratach; by nabywanie i sprzedawanie własnych listów zastawnych oraz obligacyj krajowych ; c) eskontowanie wylosowanych własnych listów zastawnych, oraz kuponów od tych listów; dj udzielanie zaliczek na własne listy zastawne, na urzędownie na giełdzie notowane listy zastawne innych w kraju istniejących zakładów hipotecznych, na krajowe obligacye i w ogóle na papiery wartościowe, w których kapitały pupilarne lokowane być mogą; ej eskontowanie weksli, w szczególności weksli przedkładanych przez kasy oszczędności, powiatowe i gminne kasy pożyczkowe, stowarzyszenia zaliczkowe i inne oparte na ustawie z dnia 9 Kwietnia 1873 dz. ust. państ. N. 70, jak również przez koła kredytowe, tudzież reeskontowanie weksli ; f) udzielanie pożyczek gminom i powiatom, kasom oszczędności, kasom pożyczkowym gminnym i powiatowym, stowarzyszeniom zaliczkowym i innym opartym na ustawie z 9 Kwietnia 1873 dz. ust. państ. N. 70, oraz kolom kredytowym na skrypta notaryalne ; gj udzielanie zaliczek na płody rolnicze, górnicze i przemysłowe na podstawie listów składowych (warrants) przez zarządy zakładów publicznych wystawione, oraz udzielanie pożyczek na zastawy; hj przyjmowanie gotówki na asygnaty kasowe i na rachunek bieżący ; asygnaty kasowe nie mogą opiewać na kwoty niższe niż 100 złr. a ogólna suma wydanych asygnat kasowych nie może przenosić jednego miliona złr. ; i) przyjmowanie depozytów ; k) prowadzenie towarowego interesu komisowego ; l) pośredniczenie w zakładaniu i prowadzeniu przedsiębiorstw rolniczych, przemysłowych i handlowych, oraz udzielanie im pożyczek; m) udzielanie pożyczek na przedsiębiorstwa melioracyjne, ułatwianie na drodze kredytu tworzeniu się spółek melioracyjnych, a względnie wykonywanie robót melioracyjnych na rachunek osób trzecich.

§ 4. Bank krajowy udziela pożyczek: 1. na posiadłości ziemskie w Galicyi i w Wielkiem Księstwie Krakowskiem położone i zapisane w księgach hipotecznych ; 2. na zapisane w księgach hipotecznych domy murowane mieszkalne w miejscowościach podlegających podatkowi do-mowo-czynszowemu, które oznaczy Wydział krajowy.

§ 5. Bank krajowy udzielić może tylko pożyczki ubezpieczonej hipotecznie w ten sposób, żeby udzielona pożyczka z doliczeniem poprzedzających ją na hipotece ciężarów, mieściła się w pierwszej połowie wartości hipoteki, lub też jeżeli wierzyciele hipoteczni złożą oświadczenie, wciągnięte następnie do ksiąg hipotecznych, że odstępują Bankowi pierwszeństwo hipoteczne dla pożyczki zamierzonej, i dla praw połączonych z nią podług statutów, tak, ażeby pożyczka ubezpieczoną została w pierwszej połowie wartości hipoteki.

w za-

§ 6. Domy, na które Bank udziela pożyczki, tudzież budynki gospodarcze, których wartość uwzględniono przy udzielaniu pożyczki na posiadłość ziemską, muszą być kładzie przez Wydział krajowy wskazanym w ten sposób od ognia ubezpieczone, żeby suma zabezpieczona bez pozwolenia Banku nie mogła być wypłacona ubezpieczonemu,

§ 7. Bank krajowy ocenia wartość hipoteki, która ma służyć za podstawę pożyczki, z uwzględnieniem stokrotnego podatku gruntowego, katastralnych oszacowań przychodu, kontraktów kupna i dzierżawy, miejscowych cen ziemi, czynszów dzierżawnych, działów familijnych i przeprowadzonych detaksacyj sądowych. Jako wartość domów czynszowych znajdujących się w dobrym stanie, może Bank krajowy przyjąć najwyżej kwotę wynikłą z obliczenia w ten sposób uskutecznionego, że z przeciętnego dochodu ostatnich sześciu lat, a przy domach w późniejszym czasie zbudowanych, z przeciętnego dochodu rocznego od czasu, jak są zamieszkane, strąconą zostanie jedna trzecia część, a w miarę stósunków miejscowych, więcej aż do połowy, zaś reszta kapitalizowaną najmniej po pięć od sta. W żadnym jednak razie kwota strącona z dochodu rocznego nie może być mniejszą, niż suma podatkowa wraz z dodatkami, opła-canemi przeciętnie z domu, o który chodzi w latach wziętych za podstawę przy obliczeniu dochodu. Jako podstawa ocenienia hipoteki tak co do posiadłości wiejskich jak i miejskich, służyć może także oszacowanie przedsięwzięte na żądanie i koszt proszącego o pożyczkę. Pożyczki hipoteczne udzielane na podstawie osobnego oszacowania o ile co do dóbr przenoszą 50.000 złr. a co do domów 25.000 zł. wymagają pozwolenia Rady nadzorczej. Bliższe szczegóły eo do postępowania przy ocenianiu wartości hipotek i udzielaniu pożyczek zawiera regulamin.

§ 8. Bank krajowy może odmówić pożyczki bez podania powodów.

§ 9. Przy nabyciu istniejącej już wierzytelności hipotecznej muszą być zapewnione takie same prawa, jakich zakład wymaga przy każdej pożyczce. W razie gdyby pierwotny skrypt dłużny temu postanowieniu nie odpowiadał, natenczas ma być uzupełnionym w tej mierze przez dodatkowe oświadczenie właściciela, którego nieruchomość obciążona jest ową wierzytelnością, w razie potrzeby także przez odpowiednie oświadczenie ze strony innych wierzycieli hipotecznych.

§ 10. Mimo wypełnienia wszystkich wskazanych wa-warunków, wypłata pożyczki może być odmówioną: aj jeżeli od czasu przyznania pożyczki wartość hipoteki tak się zmniejszyła, że nie przedstawia już dostatecznego bezpieczeństwa w myśl statutu (§ 5): bj jeżeli proszący o pożyczkę w przeciągu dni 30 po uwiadomieniu, że pożyczka przygotowaną jest do wydania, takowej nie podniósł; c) jeżeli

zmarł proszący o pożyczkę; d) jeżeli utworzono konkurs do jego majątku ; ej jeżeli sądowa licytacya realności ofiarowanej na hipotekę jest w toku.

§ 11. Dłużnik ma w skrypcie dłużnym poddać się wyraźnie statutom działu hipotecznego Banku krajowego jako obowiązującej dlaó normie. Pod tym warunkiem wchodzą w zastósowanie postanowienia zawarte w tym rozdziale a obowiązujące dłużnika. Dłużnik obowiązany jest oznaczone w skrypcie dłużnym raty (obejmujące spłatę prowizyi kapitału) spłacać w ustanowionych półrocznych terminach z góry, tudzież uiszczać równocześnie dodatek na koszta zarządu. Stopę procentową pożyczek i wysokość dodatku na koszta zarządu ustanowi Wydział krajowy na przedstawienie Dyrekcyi i po wysłuchaniu Bady nadzorczej.

§ 12. Dłużnik może spłacić kapitał pożyczony także przed upływem ustanowionego terminu w całości lub w części, jeżeli kwota kapitału, której spłatę ofiaruje, wynosi jedne lub więcej całych umówionych rat kapitałowych i jeżeli dłużnik rzeczoną kwotę sześć miesięcy pierwej wypowie albo uiści od niej umówioną prowizyą za czas do upływu tego terminu niedostający. — Wszelkie spłaty kapitału po nad plan umorzenia mogą być uskuteczniane jedynie w jednym z terminów, dla spłaty rat ustanowionych.

§ 13. Prowizyą i umówione raty umorzenia mają być zawsze uiszczane w gotówce, w wylosowanych i płatnych już listach zastawnych, lub zapadłych kuponach, wszelkie zaś spłaty kapitału, któreby dłużnik chciał uskutecznić po nad plan umorzenia, wolno mu uiścić w listach zastawnych wartości nominalnej lub w gotówce.

§ 14. Dla ulżenia dłużnikom każdy termin spłaty rat pożyczkowych obejmować będzie dni piętnaście, tak, że dopiero po upływie piętuastego dnia od nieuiszczonyck rat obliczaną będzie prowizyą zwłoki, która jedynie w gotówce ■ może być uiszczaną.

§ 15. Bank upoważnionym jest żądać od dłużnika : aj ażeby wykazał się uiszczeniem opłaty asekuracyjnej od budynków, których wartość została wziętą w rachubę przy

wymiarze pożyczki; b) aby wykazał się uiszczeniem podatków opłacanych z nieruchomości za hipotekę służącej ; c) aby wykazał się uiszczeniem prowizyi od innych kapitałów, ciążących na tej samej hipotece a poprzedzających pożyczkę zaciągniętą w zakładzie.

§ 16. Bank krajowy ma prawo nawet bez porozumienia, się z dłużnikiem hipotecznym dopełniać na jego rachunek wypłat należnych z dóbr obciążonych pożyczką hipoteczną podatków i innych ciężarów, jak niemniej renty i procentów od kapitału, poprzedzającego na hipotece wierzytelność Banku, oraz premii asekuracyjnej, Bank krajowy może umówić się z jednym z zakładów asekuracyjnych krajowych o spłatę premji asekuracyjnej z kasy swojej i żądać od dłużnika hipotecznego zwrotu takowej przy spłacie rat amortyzacyjnych pożyczki.

na-

§ 17. Jeżeli dłużnik nie uiści w oznaczonym terminie raty w skrypcie dłużnym ustanowionej, będzie Bank krajowy uprawnionym ściągnąć w drodze egzekucyjnej całą leżytość swoje bez poprzedniego wypowiedzenia. W razie, jeżeli hipoteka takiej uległa zmianie, że nie daje już Bankowi krajowemu zabezpieczenia w statucie wymaganego, służy zakładowi prawo wypowiedzenia całej wierzytelności na trzy miesiące bez względu na pierwotnie umówiony termin spłaty.

§ 1. Upoważniony jest Bank krajowy Królestwa G-alicyi, Lo-domeryi i Wielkiego Księstwa Krakowskiego do ściągania przymusowego drogą administracyjną płatnych odsetek i rat rocznych od należących się mu wierzytelności hipotecznych, zabezpieczonych na dobrach nieruchomych, w Królestwie Galieyi, Lodomeryi i Wielkiem Księstwie Krakowskiem leżących, od tych dłużników, którzy w obrębie rzeczonych krajów mają stałą siedzibę. O wykonanie egzekueyi administracyjnej podać ma Bank krajowy prośbę do tej Władzy administracyjnej pierwszej instancyi, w której okręgu leży siedziba dłużnika. Władza przychyli się na podstawie zapisu dłużnego i wyciągu z ksiąg głównych Banku.

§ 2. Jeżeli ten, przeciw któremu Bank prowadzi egzekueyą, mniema, że wierzytelność prawnie nie istnieje, albo nie w tej kwocie, którą Bank podaje, i ma w rękach dokumenty, które tego zupełnie dowodzą, może w prośbie załącznikami należycie opatrzonej, żądać od

Część II. Dział A.

1486

Sądu, który do przedmiotu głównego jest właściwym, wstrzymania, a według okoliczności ograniczenia egzekueyi. Sąd wstrzyma ogzekueyą tymczasowo, uwiadomi o tern właściwą Władzę administracyjną, wyznaczy stronom krótki termin, a następnie orzecze rezolueyą, czy egzekucya ma być zaniechana lub czy ma być ograniczona. Przeciwko tej rezolucyi obu stronom wolno odwołać się myśl przepisów o postępowaniu skróeonem, a dopóki rezolucya nie stanie się prawomocną, egzekueyi dalej prowadzić nie można. (Ustawa z dnia 21 Marca 1882 dz. ust. państ. N. 81, ogłoszona 27 Czerwca 1882).

§ 18; Dłużnik może żądać w każdym czasie pokwitowania na spłaconą dotąd część pożyczki z zezwoleniem na wykreślenie tej spłaconej sumy ze stanu biernego nieruchomości za hipotekę służącej.

§ 19. Jeżeli przynajmniej czwarta część pożyczonego kapitału spłaconą została, może dłużnik żądać ustanowienia nowego planu amortyzacyjnego dla reszty pożyczki.

§ 20. Celem ściągnięcia zapadłych prowizyj i rat umarzających od pożyczek hipotecznych, może Bank żądać egzekueyi politycznej w myśl ustawy z dnia 21 Czerwca 1882 (dz. ust. państ. N. 81) lub egzekueyi sądowej. Inne nale-źytości, które dłużnik hipoteczny zobowiązał się uiścić, może Bank ściągnąć w drodze egzekueyi sądowej.

§ 21. Bankowi krajowemu służy wolność od opłat przy dokumentach, oraz wolność od opłaty stempla od wydawanych listów zastawnych i kuponów w myśl ustawy z dnia 10 Lipca 1865 N. 55 dz. u. p. i rozporządzenia Ministerstwa skarbu z dnia 16 Stycznia 1866 N. 9. dz. u. państ. Wszelkie inne opłaty stemplowe, lub w innej formie pobierane, jakieby należały Skarbowi publicznemi od pożyczki hipotecznej lub połączonych z nią czynności, winien dłużnik ponosić.

§ 22. Na podstawie udzielonych w myśl niniejszego statutu pożyczek hipotecznych, Bank krajowy wydawać będzie listy zastawne t. j. dokumenta zapewniające właścicielom tychże wypłaty procentów i kapitału pod warunkami, w samych listach zastawnych wyszczególnionemi.

(Na mocy uchwały Wydziału krajowego z dnia 1 Lutego 1884 L. 1113 i z dnia 8 Lutego 1884 Ł. 6643 wydano przepisy o udziela-

О Banku krajowym.

niu pożyczek hipotecznych w listach zastawnych 4‘j, procentowych o 31 paragrafach).

§ 23. Ogólna suma listów zastawnych, znajdujących się w obiegu, nie może przekraczać w żadnym razie ogólnej sumy równoczesnych wierzytelności hipotecznych zakładu. W razie spłaty pożyczek hipotecznych w gotówce przed upływem ustanowionego terminu, winien Bank wycofać z obiegu odpowiadającą spłaconemu kapitałowi ilość listów zastawnych.

§ 24. Wszelkie spłaty pożyczonych kapitałów uiszczane czy to w przepisanych półrocznych ratach, czy też naraz w skutek wypowiedzenia pożyczki, mają wpływać do funduszu umorzenia, który przeznaczony jest wyłącznie na umorzenie listów zastawnych wylosowanych podług wartości nominalnej,.

§ 25. Opłata procentów i kapitału poręczona zostaje posiadaczom listów zastawnych wierzytelnościami hipotecz-nemi Banku krajowego, innemi jego aktywami i funduszem rezerwowym, a w dalszym rzędzie gwarancyą funduszu krajowego w myśl uchwały Sejmu krajowego z dnia 21 Października 1881.

§ 26. Każdy list zastawny ma zawierać: aj oznaczenie kapitału, na który opiewa; b) stopę procentową i terminy opłaty procentów; c) walutę, w której kapitał i procenta będą płacone; d) termin umorzenia kapitału; e) przyrzeczenie opłaty procentów i kapitału ze strony Banku krajowego; fj podpis i pieczęć Dyrekcyi; g) potwierdzenie Bady nadzorczej i ustanowionego komisarza, że list zastawny wydano na podstawie nabytej przez Bank odpowiadającej statutowi wierzytelności hipotecznej; h) powołanie się na przysługującą listom zastawnym Banku krajowego gwarancyą funduszu krajowego, wreszcie i) na odwrotnej stronie paragrafy statutu, odnoszące się do listów zastawnych.

§ 27. Stopa procentowa listów zastawnych zawsze ma być równą stopie procentowej pożyczek, na których podstawie listy zostały wydane.

§ 28. Listy zastawne opiewają na okaziciela i mają przydane: arkusz z półrocznemi kuponami procentowemi i talonem na dalsze kupony.

§ 29. Listy zastawne będą opiewać na 50 zł., 100 zł. lub wyższe, przez 100 podzielne kwoty.

§ 30. Czas obiegu listów zastawnych może być oznaczonym z góry, lub też zależnym od wylosowania.

§ 31. Jeżeli list zastawny ściągnięty zostaje z obiegu, należące doń a niezapadłe jeszcze kupony muszą być zwrócone. W braku tych kuponów potrącona będzie w gotówce ich wartość nominalna, jeżeli amortyzaeya w drodze prawnej nie została przeprowadzoną.

§ 32. Zapadłe kupony od listów zastawnych, kwity procentowe i wylosowane listy zastawne będą wypłacane w kasach Banku krajowego i w innych miejscach, które Dyrekcya z uwzględnieniem dogodności interesowanych oznaczy i poda do publicznej wiadomości. — Procenta zapadłe a niepobrane w przeciągu lat trzech, równie jak wylosowane listy zastawne niezrealizowane w przeciągu lat 30 od dnia zapadłości są zadawnione i nie mogą być więcej żądane.

na

§ 33. Bank uważa posiadacza listu zastawnogo i posiadacza kuponu za właścicieli tychże. Jeżeli kto chce zapewnić sobie pobór procentów od listów zastawnych do niego należących, lub jeśli list zastawny i przychód z niego płynący ma być stale poświęcony na pewien cel, natenczas należy wnieść do Banku pisemną prośbę o winkulowanie. Przy wypłacie procentu od winkulowanych listów zastawnych, co za kwitami się odbywa, Bank nie jest obowiązany rozpoznawać prawdziwości podpisu i nie przyjmuje żadnej odpowiedzialności w tym względzie. Wolno jednak właścicielowi listu zastawnego żądać, aby zapłata kapitału przypadającego winkulowany list zastawny, wypłata procentów, a w końcu dewinkulacya listu zastawnego nastąpić mogła jedynie za przedłożeniem jego podpisu, notaryalnie lub sądownie lega-

lizowanego.

§ 34. W celu dewinkulowania listów zastawnych, winkulowanych na rzecz gmin, lub innych pod opieką Władz

zostających korporacyj i zakładów, potrzebneni jest nadto przyzwolenie Władzy nadzorczej. Jeżeli ma nastąpić dewin-kulacya listu zastawnego na żądanie innej osoby, a nie tej, którą wymienia zastrzeżenie na liście zastawnym umieszczone, natenczas żądający musi się wykazać dokumentami pu-blicznemi, albo notaryalnie lub sądownie legalizowanemi, że nabył własność listu zastawnego.

§ 35. Listy zastawne Banku krajowego mogą być użyte na lokacyą kapitałów fundacyjnych, kapitałów należących do zakładów zostających pod dozorem publicznym, tudzież funduszów pupilarnych, fideikomisowyeh i depozytowych i nareszcie służyć mogą według kursu giełdowego jako kaucye w stósunkach służbowych lub kontraktowych.

§ 36. Bank krajowy upoważniony jest es kontować weksle, asygnacyeiobligi. Weksle muszą mieć z reguły trzy, a przynajmniej dwa podpisy osób lub instytucyj finansowych wekslowo obowiązanych, znanych z wypłacalności. Bank nie potrzebuje podawać powodów nieprzy-jęcia wekslu do eskontu.

§ 37. Dla ocenienia weksli podanych do eskontu, a względnie reeskontu, złożony będzie komitet cenzorów, mianowanych po zasiągnięciu opinii Izb handlowych i Towarzystw rolniczych, na wniosek Dyrekcyi przez Kadę nadzorczą, a zatwierdzonych przez Wydział krajowy na trzy lata. Po upływie trzechlecia ci sami cenzorowie mogą być ponownie powołani. Krewni w linii zstępnej lub wstępnej, spólnicy i pro-kurzyści dyrektorów i cenzorów nie. mogą być cenzorami.

§ 38. Przy objęciu swego urzędowania cenzorowie złożyć mają pisemne przyrzeczenie, że przy ocenieniu weksli postępować będą z największą bezstronnością. Żaden z nich nie może brać udziału w ocenianiu weksli przedsiębiorstwa, w którem uczestniczy w jakikolwiek sposób

nem w

95

§ 39. Gminom i powiatom Bank krajowy udzielać będzie p o ż у c z к i po przedłożeniu uchwał właściwych Repre-zentacyj, powziętych w tej mierze i po wykazaniu się przepisa-ustawach zatwierdzeniem uchwał przez Władze wyższe. (Rozp. Wydz. kraj. z 24 Kwietnia 1883 L. 19511 ogłoszono Kasparek Zb. ust. adm. Тош II.

przepisy o wydawaniu przez Bank krajowy pożyczek w obligacyack komunalnych I emisyi o 35 paragrafach).

§ 40. Bank krajowy udzielać będzie pożyczki na akta hotaryalne gminom, powiatom, stowarzyszeniom zaliczkowym i innym, opartym na ustawie z 9 Kwietnia 1873 Dz. u. p. N. 70, oraz kołom kredytowym, kasom oszczędności w ogóle, gminnym i powiatowym kasom oszczędności i kasom pożyczkowym, ostatnim czterem instytucyom jednak tylko za poręczeniem właściwych gmin lub powiatów, wykazanem uchwałą Reprezentacyi gminnej lub powiatowej, zatwierdzoną przez Władzę wyższą, jak tego ustawy wymagają.

§ 41. Na podstawie pożyczek udzielonych powiatom lub gminom, i do wysokości tych pożyczek, wydawać może Bank krajowy obligacye komunalne. Za opłatę procentów i kapitału tych obligacyj ręczy Bank krajowy przedewszystkiem pożyczkami powiatowemi i gminnemi, dalej funduszem rezerwowym i aktywami swojemi. Na każdej obligacyi komunalnej umieszczone będzie potwierdzenie Rady nadzorczej, iż'obligacya wydaną została na podstawie pożyczki udzielonej gminie lub powiatowi.

§ 42. Zaliczki na zastaw papierów publicznych (§3 lit. d) udzielane będą na przeciąg czasu nie krótszy jak dni 8, a nie dłuższy jak dni 90. Rada nadzorcza ustanowi na wniosek Dyrekcyi normy, na które papiery wartościowe, do jakiej wysokości i na jaki procent zaliczki udzielane być mają.

§ 43. Dłużnikowi wolno spłacić przed terminem zaliczkę na zastaw papierów otrzymaną. Nie upoważnia go to jednak do żądania zwrotu procentów z góry uiszczonych.

§ 44. Jeżeli przyjęta przy udzieleniu zaliczki wartość giełdowa papierów w zastaw danych obniży się na ³/₄ przyjętej wartości kursowej, winien dłużnik złożyć odpowiedni dalszy zastaw, lub spłacić stósowną część zaliczki. W przeciwnym razie Bank krajowy poważnionym jest sprzedać zastaw w całości lub w części na giełdzie przed terminem spłaty zaliczki, a nadwyżkę po zaspokojeniu własnej należy-tości pozostałą przechować jako depozyt bezprocentowy do dyspozycyi dłużnika, lub na rzecz jego złożyć do Sądu. Je-

§ 48. Jeżeli przedmioty zastawione nie zostaną w terminie wykupione lub na nowo zastawione, natenczas służy Bankowi krajowemu prawo bez odnoszenia się do dłużnika i bez sądowej interwencyi sprzedać zastaw w całości lub w części w celu pokrycia swoich pretensyj, do których należą także koszta sprzedaży. Sprzedaż nastąpić ma w drodze publicznej licytacyi. Towary, mające cenę giełdową lub targową, mogą być także sprzedane bez licytacyi przez przysięgłego stręczyciela.

żęliby kwota ze sprzedaży zastawu uzyskana nie wystarczała na zaspokojenie pretensyi Banku, dłużnik obowiązany jest pokryć pozostałą resztę pretensyi.

§ 45. Jeżeli zaliczka nie została spłaconą w terminie, upoważniony jest Bank bez odnoszenia się do dłużnika i bez sądowej interwencyi sprzedać zastaw w całości lub w części w celu pokrycia swoich pretensyj, do których należą także koszta sprzedaży.

§ 46. Bada nadzorcza oznaczy, na jakie przedmioty mogą być udzielane pożyczki w oddziale zastawniczym, oraz ustanowi na wniosek Dyrekcyi wysokość stopy procentowej i należytości manipulacyjnych. Wysokość tych ostatnich nale-żytości wymaga zatwierdzenia Bządu.

§ 47. Pożyczki na zastaw (§ 46) udzielane będą na czas nie dłuższy, jak 6 miesięcy i mogą być także częściowo spłacane.

§ 49. Bank krajowy uważa posiadacza kwitu zastawniczego za uprawnionego do wykupna zastawów i w ogóle do wszelkich czynności, jakie właściciel zastawu przedsiębrać może. Zakład nie bada wiarygodności potrzebnych w interesie zastawniczym podpisów stron i nie przyjmuje żadnej za nie odpowiedzialności.

§ 50. Bank krajowy wydawać będzie na złożoną gotówkę w kwocie najmniej 100 zł. w. a. oprocentowane asygnaty kasowe. Formularze asygnat podlegają zatwierdzeniu Bządu.

§ 51. Bank krajowy będzie przyjmować gotówkę na rachunek bieżący i uskuteczniać do wysokości złożonej kwoty

95*

wypłaty zlecone przez wkładającego, bądź wypłacając w gotówce przekazy (cheques) przezeń wystawione, bądź przepisując na żądanie wkładającego kwotę przezeń złożoną w całości lub części na rachunek innej osoby. Formularze przekazów (cheques) podlegają rządowemu zatwierdzeniu.

§ 52. Zakład uważa posiadacza na okaziciela opiewającej asygnaty kasowej za uprawnionego do odbioru pieniędzyi o ile wkładający nie zastrzeże, iż pieniądze mogą być wydane tylko jemu lub wylegitymowanemu legalizowanym dokumentem pełnomocnikowi albo prawonabywey.

§ 53. Sposób prowadzenia interesów bankowych, wymienionych w § 3 statutu w ustępie B, pod lit. a, b, c i i, określa regulamin.

Na mocy uchwały Wydz. kraj. z 7 i 8 Kwietnia 1888 L. 13149 wydany został" regulamin Banku krajowego o 115 paragrafach, z których po uchyleniu § 52 i § 110 pozostaje tylko 113 obowiązujących.

§ 54. Bada nadzorcza oznaczy, na jakie towary rozciągać się ma interes komisowy Banku krajowego i wyda szczegółowe instrukcye w tej mierze.

§ 55. Czynności pośredniczenia w zakładaniu i prowadzeniu przedsiębiorstw rolniczych, przemysłowych i handlowych, oraz udzielanie im pożyczek (§ 3 ustęp B lit. /) mogą być przedsiębrane tylko za poprzednią uchwałą Bady nadzorczej powziętą od wypadku do wypadku. Udzielanie pożyczek na przedsiębiorstwa melioracyjne, ułatwianie na drodze kredytu tworzeniu się spółek melioracyjnych, a względnie wykonywanie robót melioracyjnych na rachunek osób trzecich, określone będzie osobną instrukcyą, ułożoną przez Bade nadzorczą a zatwierdzoną przez Wydział krajowy.

§ 56. Dla stowarzyszeń zarobkowych i gospodarczych, opartych na ustawie z 9 Kwietnia 1873 (Dz. u. p. N. 70)’ może Bank krajowy utworzyć osobny oddział interesów bankowych, a to z jednej strony, w celu ułatwienia tym stowarzyszeniom kredytu udzielanego w myśl poprzednich postanowień tego statutu, w celu otwarcia im na podstawie odpowiednich skryptów notaryalnych kredytu niepokrytego w rachunku bieżącym, w celu załatwiania ich interesów pie-mężnych na placach bankowych, oraz w celu lokacyi zwyżek kasowych tych stowarzyszeń, — z drugiej strony celem korzystania z ich pośrednictwa w interesach Banku.

§ 57. W razie utworzenia takiego oddziału, stowarzyszenia chcące być dopuszczone do korzystania z niego, winny się poddać nadzorowi Banku krajowego w myśl instrukcyi osobnej, którą uchwali Bada nadzorcza. Dla oddziału tego ustanowionym będzie osobny komitet cenzorów, przy którego utworzeniu przyznaną będzie stowarzyszeniom ingerehcya, określona bliżej przez Bade nadzorczą w osobnej instrukcyi.

§ 58. Bank krajowy w myśl postanowienia § 3 ustępu B. pod lit ?., spółdziałać będzie przy zachowaniu przepisu § 55 przy zakładaniu towarzystw zarobkowych i gospodarczych mających za przedmiot przedsiębiorstwa pod przytoczoną literą l. wymienione.

§ 59. Za zobowiązania Banku krajowego wypływające z interesów bankowych (§ 3 lit. B) odpowiada przedewszystkiem fundusz rezerwowy, utworzyć się mający w myśl postanowienia § 62 lit. &. statutu, następnie zaś kapitał zakładowy, składający się z kwoty j e-dnego miliona zł., którą kraj wyposaża dział bankowy i z kwot przekazywanych na pomnożenie kapitału zakładowego w myśl § 62 lit. a. statutu.

§ 60. Jeśliby wskutek zaszłych strat kapitał zakładowy Banku krajowego zmniejszył się do połowy, Bada nadzorcza obowiązaną jest donieść o tern niezwłocznie Wydziałowi krajowemu celem dalszego zarządzenia.

§ 61. Bok słoneczny jest rokiem administracyjnym Banku. Corocznie dnia 31 Grudnia Dyrekcya zamyka rachunki i układa bilans i inwentarz majątkowy Banku. Zestawienia te, po ścisłem sprawdzeniu, zaopatrzone podpisem Dyrekcyi i naczelnego buchhaltera, Bada nadzorcza przeszłe wraz z sprawozdaniem swem Wydziałowi krajowemu, który przedłoży je Sejmowi na najbliższej sesyi celem wydania absolutorium. — Jeśliby Bank wszedł w życie w ciągu roku słonecznego, natenczas pierwsze zamknięcie rachunków i bilans, tudzież inwentarz majątkowy, ułożone będą dopiero z końcem najbliższego roku słonecznego.

§ 62. Nadwyżka przychodów Banku, obliczona w myśl postanowień prawa handlowego obracaną będzie: aj w 70% na pomnożenie zakładowego majątku Banku, dopóki tenże nie dojdzie do dwóch milionów zł. w. a., bj w 30% na utworzenie funduszu rezerwowego w celu pokrycia możebnych strat. Fundusz rezerwowy służy zarówno dla oddziału hipotecznego jak i bankowego.

§ 63. Gdy kapitał zakładowy Banku dojdzie do dwóch milionów zł. w. a., nadwyżka eoroczna przychodów Banku krajowego, o ile nie będzie potrzebną na utrzymanie w powyższej wysokości kapitału zakładowego, oddaną będzie do dyspozycyi Sejmowi krajowemu.

§ 64. Bezpośredni zarząd Banku krajowego i z a-stępowanie tegoż w obec trzecich osób należy do Dyrekcyi.

§ 65. Dyrekcya ma siedzibę we Lwowie i 'składa się z trzech dyrektorów. W razie przeszkody w urzędowaniu dyrektora, Wydział krajowy zarządza zastępstwo z łona Bady nadzorczej.

§ 66. Wydział krajowy mianuje dyrektorów na podstawie przedstawienia Bady nadzorczej a naczelnego buchhal-tera i kasyera na podstawie przedstawienia Dyrekcyi, oznaczając zarazem wysokość kaucyi służbowej dla obu ostatnich funkcyonaryuszy. Stósunki służbowe dyrektorów określi Wydział krajowy po wysłuchaniu Bady nadzorczej osobnemi normami, które poda do wiadomości Sejmu krajowego.

§ 67. Dyrekcyi podlegają wszyscy urzędnicy i słudzy Banku. Ustanowienie i zmiana etatu następuje za uchwałą Wydziału krajowego powziętą na podstawie wniosków Bady nadzorczej. — Obsadzenie posad, z wyjątkiem naczelnego buchhalter i kasyera (§ 66) należy do Dyrekcyi, z zastrzeżeniem zatwierdzenia nominacyi urzędników przez Badę nadzorczą.    ,

§ 68. Do ważności uchwał Dyrekcyi potrzebny jest komplet trzech dyrektorów, lub urzędujących zastępców i zgoda dwóch uczestników posiedzenia. Dokumenta zobowią-

żujące zakład muszą być podpisane przez dwóch dyrektorów, albo przez jednego z nich i jednego zastępcę. Przepisy o pro-kurzystach oraz bliższe szczegóły wewnętrznego toku i rozdziału czynności zawiera regulamin.

§ 69. Rada nadzorcza wykonuje kontrolę nad Bankiem krajowym i czuwa nad jego bezpieczeństwem.,

§ 70. Do zakresu Rady nadzorczej należy: 1.potwierdzanie na listach zastawnych, że wydane zostały na podstawie nabytej przez Bank, a odpowiadającej statutowi wierzytelności hipotecznej (§ 26 lit. g) ; 2. potwierdzanie pożyczek gminnych i powiatowych na obligacyach komunalnych, że wydane zostały na podstawie pożyczki udzielonej gminie lub powiatowi (§ 40); 3. mianowanie cenzorów (§ 37); 4. oznaczanie wysokości zaliczek i procentu przy przyjmowaniu papierów wartościowych w zastaw (§ 42) ; 5. oznaczanie przedmiotów, które w zastaw będą brane, oraz ustanawianie wysokości procentu i należytości manipulacyjnej w oddziale zastawniczym (§ 46); 6. ustanawianie należytości od depozytów przyjętych przez Bank do przechowania; 7. oznaczanie towarów, które obejmować może interes komisowy Banku i wydanie osobnych instrukcyj dla interesu komisowego (§ 54) ;

8. przyzwalanie od wypadku do wypadku na podejmowanie czynności określonych w § 3 ustępie B. pod lit. I. tego statutu (§ 55) ; 9. wydanie instrukcji osobnej co do interesów z stowarzyszeniami zarobkowemi i gospodarczemi (§ 57);

10.    wnioski do zmiany regulaminu dla Banku krajowego; ewentualnie wydanie regulaminu dla filii Banku oraz prowincjonalnych organów pomocniczych i wykonawczych (§ 74) ;

11.    przedstawianie propozycji na posady dyrektorów (§66);

12.    wnioski do ustanowienia i zmiany etatu, oraz zatwierdzanie nominacyi urzędników (§ 67);    13. uchwalanie, czy

ma być naruszony kapitał funduszu rezerwowego; 14. przekonywanie się o stanie funduszów Banku i o prowadzeniu interesów, przeprowadzanie przynajmniej co kwartał skontra kasy i rewizyi ksiąg.

§ 71. Rada nadzorcza składa się z dziewięciu członków^ czterech zastępców wybranych przez Sejm krajowy na przed-

Część IL Dział A.

stawienie Wydziału krajowego. Wydział krajowy mianuje z grona Rady nadzorczej przewodniczącego i jego zastępcę. Członkowie Wydziału krajowego, urzędnicy krajowi, dyrektorowie i urzędnicy Banku krajowego nie mogą być członkami Rady nadzorczej.

Członkowie Eady nadzorczej Banku krajowego i ich zastępcy wybierani będą na lat sześć. Z pomiędzy członków Bady nadzorczej występuje co dwa lata trzecia część w sposób następujący: Z upływem pierwszych dwóch po pierwszym wyborze, a następnie drugich dwóch lat urzędowania rozstrzyga los, którzy członkowie ustąpić mają. następnie zaś ustępować będą ci, którzy sześć lat urzędowali. Z pomiędzy zastępców członków Bady nadzorczej ustępuje co trzy lata połowa w ten sposób, że z upływem pierwszych trzeeh lat urzędowania los rozstrzyga, którzy zastępcy ustępują, następnie zaś ustępować będą ci, którzy sześć lat urzędowali. Dopóki nowo wybrani członkowie i zastępcy nie wejdą w urzędowanie, urzędują dotychczasowi członkowie i zastępcy, chociaż zostali wylosowani. Występujący członkowie Bady nadzorczej i zastępcy mogą być napowrói wybrani (obw. Nam. z 17 Stycznia 1883 Dz. u. k. N. 18).

§ 72. Na posiedzeniach Rady nadzorczej biorą udział z głosem doradczym dyrektorowie, lub urzędujący ich zastępcy z wyjątkiem spraw wymienionych w § 70 pod liczbami 11 i 14, które załatwiane być mają w nieobecności urzędujących członków Dyrekcji. Do ważności uchwał Rady nadzorczej potrzebną jest obecność pięciu członków Rady nadzorczej lub ich zastępców, oraz dwóch dyrektorów lub urzędujących zastępców i większość głosów obecnych członków Rady nadzorczej, względnie ich zastępców. Przy załatwianiu spraw wymienionych w § 70 pod liczbami 11 i 13 potrzebną jest obecność siedmiu członków Rady nadzorczej, lub ich zastępców. Bliższe szczegóły co do toku czynności Rady nadzorczej określi regulamin.

§ 73. Zwierzchniczy nadzór nad Bankiem krajowym wykonuje Reprezentacya kraju t. j. Sejm, a w jego zastępstwie Wydział krajowy. W szczególności należy do Wydziału krajowego: 1. wydanie regulaminu dla Banku krajowego (§ 70 lit. C. 1. 10) ; 2. ustanowienie stopy procentowej dla pożyczek hypotecznych i wysokości dodatku na koszta zarządu (§ 11) oraz ustanowienie stopy procentowej prowizyi zwłoki

0 Bankn krajowym.

(§ 14); 3. oznaczanie miejscowości, w których Bank może udzielać pożyczek hypotecznych na domy (§ 4); 4. oznaczenie zakładu ubezpieczeń, w którym mają być ubezpieczone budynki służące za hypotekę pożyczki (§ 6); 5. zatwierdzanie cenzorów (§ 37) ; 6. zatwierdzenie instrukcyi o wykonywaniu przedsiębiorstw melioracyjnych (§ 55) ; 7. przedkładanie każdoczesnemu Sejmowi sprawozdania o stanie Banku krajowego (§ 61) ;    8. mianowanie dyrektorów, naczelnego

buchhaltera i kasyera, oraz zarządzanie zastępstwa w dy-rekcyi (§§ 65 i 66) ;    9. ustanowienie norm służbowych dla

dyrekcyi i urzędników, oraz ustanowienie i zmiana etatu (§§ 66 i 67) ; 10. ustanawianie filij oraz organów pomocniczych i wykonawczych dla Banku krajowego (§ 75) ; 11. skontrowanie kasy Banku krajowego i rewidowanie ksiąg każdej chwili, kiedy potrzeba tego uznaną została ; 12. wykonywanie nadzoru w myśl ustawy z dnia 24 Kwietnia 1874 (Dz. u. p. N. 48) i ustanowienie komisarza, który wykonywać ma funkcye wskazane w przytoczonej ustawie. — Oddział bankowy zostaje pod nadzorem Rządu w myśl cesarskiego patentu z dnia 26 Listopada 1852 (Dz. ust. p. N. 253).

§ 74. Bank krajowy ma prawo zakładać filie w kraju oraz ustanawiać prowincyonalne organa pomocnicze i wykonawcze dla wszystkich lub niektórych tylko działów swojego zakresu. Ustanawianie filij oraz organów pomocniczych i wykonawczych z oznaczeniem zakresu działania, uchwala Wydział krajowy na wniosek Rady nadzorczej, która następnie osobnemi regulaminami i instrukcyami określi szczegółowo stósunek filij i wspomnionych organów do centralnego zarządu.

§ 75. Przy pożyczkach nieprzenoszących 100 zł. a. w. wypłata kapitału pożyczkowego i pobór rat pożyczkowych mogą się odbywać : a) za pośrednictwem rządowych kas poborowych o tyle i na tak długi czas, jak Rząd na to pozwoli, i b) za pośrednictwem kas Wydziałów powiatowych.

§ 76. Zmiany statutów uchwala Sejm krajowy. Zmiany te podlegają zatwierdzeniu Rządu. Jeśliby okoliczności wymagały zwinięcia zakładu, winien Wydział krajowy po wysłuchaniu Rady nadzorczej przedłożyć odpowiednie wnioski

Część II. Dział А.

Sejmowi, który uchwali zarazem sposób przeprowadzenia postanowionego zwinięcia zakładu.

§ 77. W razie rozwiązania Banku krajowego, w skutek uchwały Sejmu krajowego, cały majątek Banku przechodzi na własność kraju.

f) O ubezpieczeniu praw posiadaczy listów zastawnych; o spóinem zastępstwie praw, służących posiadaczom udziałowych zapisów dłużnych na okaziciela opiewających; o uzupełniających postanowieniach do ustaw poprzednich.

aa) Ustawa z dnia 24 Kwietnia 1874 (dzień. ust. państ. N. 48) o ubezpieczeniu praw posiadaczy listów zastawnych brzmi:

§ 1. Zakład, który pod dozorem rządowym wystawia listy zastawne, zarządzać może przedmiotami majątkowemi, mającemi wedle statutów przedewszystkiein służyć na pokrycie listów zastawnych, tylko za przyzwoleniem przydanego mu Komisarza rządowego. Komisarz rządowy może tylko wtedy udzielić przyzwolenie, jeżeli nabył przekonanie, że zarządzenie to nie naruszy statutowego pokrycia listów zastawnych. Na podstawie dokumentu zakładu, który ma na celu zarządzenie tego rodzaju, nastąpić może wpis do ksiąg publicznych tylko wtedy, jeżeli dokument podpisze także Komisarz rządowy.

§ 2. Posiadacze listów zastawnych mają prawo być zaspokojonymi przed wszystkimi innymi z przedmiotów majątkowych w § 1 wspomnianych, w skutek czego wierzyciele, których pretensye nie polegają na listach zastawnych wyjednać sobie mogą egzekucyą tylko nie naruszając tego prawa. Ogół tych przedmiotów majątkowych tworzy w razie upadłości zakładu odrębną masę, z której przed resztą wierzycieli zaspokoić należy tych wierzycieli, których pretensye wynikają z listów zastawnych zakładu.

O listach zastawnych.

§ 3. W razie prowadzenia egżekucyi na przedmiot majątkowy zakładu, który uprawniony jest pod nadzorem rządowym wystawiać listy zastawne, winien Sąd, egzekucyą dopuszczający, uwiadomić o niej z urzędu Komisarza rządowego, którego obowiązkiem jest, w razie, jeżeli przedmiot ten służyć ma na pokrycie posiadaczy listów zastawnych, zawiadomić o tem Sąd. Na podstawie tego zawiadomienia winien Sąd dozwoloną egzekucyą ograniczyć stósownie do przepisu w § 2 zawartego. Komisarz rządowy obowiązanym jest nadto, wyjednać u właściwego Sądu ustanowienie spól-nego kuratora dla zastępstwa posiadaczy listów zastawnych, jeżeli sądzi, że prawa tych posiadaczy są zagrożone. W razie upadłości zakładu, winien Sąd konkursowy ustanowić takiego kuratora z urzędu. Ustanowienia takiego spólnego kuratora może się domagać i ten, który z powodu braku zastępstwa posiadaczy listów zastawnych byłby wstrzymanym w popieraniu swych praw. Do tych kuratorów należy stósować przepisy obowiązujące względem spólnych kuratorów dla zastępstwa posiadaczy częściowych listów dłużnych na okaziciela, opiewających lub w drodze indosu przenośnych.

§ 4. Zakład, koóry otrzyma rządowe pozwolenie do wydawania listów zastawnych dopiero po wejściu w życie niniejszej ustawy, winien przedmioty majątkowe, przede-wszystkiem na pokrycie listów zastawnych przeznaczone, ustanowić jako kaucyą na zaspokojenie pretensyj, z listów zastawnych wynikających i uwidocznić to w swych statutach.

§ 5. Co do przedmiotów majątkowych , na kaucyą przeznaczonych, względem których prawo hypoteczne uzyskać można, należy odpowiedzialność ich jako kaucyą na zabezpieczenie pretensyj, wynikających z listów zastawnych, przez zakład wydawanych, wpisać do ksiąg publicznych na podstawie oświadczenia, przez zakład wydać się mającego. Do uzyskania zupełnego lub częściowego wykreślenia obowiązku kaucyjnego, wystarczy urzędowe poświadczenie Komisarza rządowego, iż obciążony przedmiot majątkowy zupełnie lub częściowo przestał służyć za kaucyą na zaspokojenie posia-

Część II« Dział. A.

daczy listów zastawnych. O wpisie, tudzież o wykreśleniu obowiązku kaucyjnego zawiadomić należy Komisarza rządowego. Nie potrzeba w tym celu ustanowienia spólnego kuratora. Dokumenty, w celu wpisu lub wykreślenia obowiązku kaucyjnego wydane tudzież dotyczące wpisy bypoteczne wolne są od opłaty stempli i naleźytości.

§ 6. Jeżeli w myśl statutu gotówkę lub papiery wartościowe przeznaczono na kaucyą, należy przedmioty te przechowywać odrębnie od innego majątku zakładu pod zamknięciem spólnem z Komisarzem rządowym. Od przeznaczenia na kaucyą wyłączone są papiery wartościowe, których na lokacyą majątku pupilarnego użyć nie można.

§ 7. Do zakładów krajowych, wydających listy zastawne, za których zobowiązania odpowiada majątek kraju, mają przepisy niniejszej ustawy zastósowanie z tą odmianą, iż do wypełnienia obowiązków, na Komisarza rządowego ustawą tą nałożonych, powołanym jest Wydział krajowy, a względnie Komisarz przez Wydział krajowy przeznaczony.

ЪЪ) Ustawa z dnia 24 Kwietnia 1874 (dzień, ustaw państ. N. 49) o spólnem zastępstwie praw, służących posiadaczom udziałowych zapisów dłużnych na okaziciela opiewających i o wpisywaniu w księgi gruntowe praw hypo-tecznych, przysługujących udziałowym zapisom dłużnym jest następującej osnowy :

§ 1. Jeżeli na pretensyą z tytułu pożyczki wydane zostają częściowe zapisy dłużne na okaziciela opiewające, lub w drodze indosu przenośne, (obligacye częściowe, obligacye z prawem pierwszeństwa, losy i t. p.), natenczas winien Sąd dla każdoczesnych posiadaczy tych częściowych zapisów dłużnych ustanowić spólnego kuratora we wszystkich wypadkach, w których okaże się, że prawa tych posiadaczy z powodu braku spólnego zastępstwa mogłyby być zagrożone, lub też że inne osoby w popieraniu swych praw wstrzymane.

W szczególności należy także w razie rozpisania konkursu do majątku tej osoby, która z częściowych zapisów dłużnych

O zapiaeh dłużnych.

1501

jest zobowiązaną, ustanowić kuratora dla zastępstwa praw posiadaczy tych częściowych zapisów dłużnych.

§ 2. Jeżeli firma dłużnika wpisaną jest do rejestru Sądu handlowego, powołanym jest do ustanowienia spólnego kuratora tenże Sąd, oprócz tego zaś ten Trybunał pierwszej instancyi, w którego okręgu wystawione były częściowe listy dłużne, a w razie gdyby miejsce wystawienia częściowych listów dłużnych nie było wymienionem,, lub też leżało po za obszarem, w którym niniejsza ustawa obowiązuje, — Trybunał, w którego okręgu znajduje się miejsce płatności, w obrębie obowiązywania niniejszej ustawy położone. Jeżeli wymienionych jest więcej miejsc wystawienia albo płatności położonych w obrębie, w którym niniejsza ustawa obowiązuje, należy stósować się według miejsca najpierw wymienionego. Trybunał, który ustanowił spólnego kuratora, powołanym też jest do wykonywania względem niego obowiązków Władzy kuratelnej. Jeżeli częściowe listy dłużne wydawało przedsiębiorstwo, zostające pod szczególnym nadzorem rządowym, wolno jest Władzy kuratelnej porozumiewać się we wszystkich zachodzących sprawach z publicznym organem, ten nadzór wykonywającym (Władzą nadzorczą lub jej wydelegowanym komisarzem).

§ 3. Ustanowienia spólnego kuratora dla zabezpieczenia zagrożonych praw posiadaczy częściowych zapisów dłużnych domagać się może każdy interesowany, a w razie, jeżeli częściowe listy dłużne wydawane były przez przedsiębiorstwo pod szczególnym nadzorem rządowym pozostające, także i organ publiczny, nadzór ten wykonywający. W prośbie wymienić należy stan rzeczy, który spowodował żądanie, tudzież cel ustanowienia kuratora. Jeżeli żądanie pochodzi od posiadacza częściowych listów dłużnych, posiadacz ten winien wykazać uprawnienie swe do wystąpienia z żądaniem przez okazanie częściowych listów dłużnych lub też oryginalnego dokumentu, poświadczającego, iż jego częściowe listy dłużne przechowane są u Władzy publicznej lub w zakładzie, zostającym pod nadzorem rządowym. Jeżeli Sąd żądanie uzna za uzasadnione, winien zarządzić ustanowienie

Część IL- Dział A.

kuratora, Wymieniając oraz przyczynę i cel ustanowienia tegoż. Jeżeli żądanie pochodzi od posiadacza częściowych listów dłużnych, natenczas ustanowienie kuratora można uczynić zawisłem od złożenia stósownego zabezpieczenia kosztów ztąd. wynikających.

§ 4. Jeżeli ustanowienie kuratora nastąpić ma w tym celu, ażeby realizowanie praw osoby innej nie było wstrzymane, natenczas ta osoba, jeżeli nie chce naprzód uzyskać ustanowienia kuratora w Trybunale według paragrafu 2 do tego powołanym, winna w podaniu, w którem sprawę swą pewnemu Sądowi przedłożyła, wymienić- Sąd, do ustanowienia spólnego kuratora powołany i prosić, aby tenże Sąd ustanowił kuratora. Równocześnie z załatwieniem podania należy zawezwać z urzędu Trybunał ten o ustanowienie kuratora, podając zarazem przyczynę i cel ustanowienia, tudzież o zawiadomienie o dokonanem załatwieniu. Tak też w szczególności należy postąpić w razie, gdy dłużnik uzyskać pragnie wpis hypoteczny, o którem należałoby zawiadomić posiadaczy częściowych zapisów dłużnych. W uchwale sądowej, zarządzającej ustanowienie kuratora, wymienić należy przyczynę lub cel ustanowienia.

§ 5. Nazwisko spólnego kuratora tudzież przyczynę i cel jego ustanowienia winien Sąd, który je zarządził, ogłosić edyktem. Edykt ten przybić należy w Sądzie, który ustanowił kuratora, tudzież w Sądzie traktującym sprawę^ która spowodowała ustanowienie kurateli i obwieścić go raz w dzienniku krajowym, do ogłoszeń rządowych przeznaczonym. Jeżeli częściowe listy dłużne notowane są w urzędowym dzienniku kursów, obwieścić należy edykt także w „Gazecie Wiedeńskiej“ i przybić go we wszystkich w obrębie obowiązywania niniejszej ustawy znajdujących się giełdach. Należy jednak zaniechać wygotowania edyktu w tych wypadkach, w których ustanowienie kuratora następuje tylko w tym celu, aby umożliwić zawiadomienie posiadaczy częściowych listów dłużnych o wpisie hypotecznym prawa zastawu lub o wykreśleniu tegoż prawa zastawu uskutecznio-

O zapisach dłużnych.

nem w skutek ściągnięcia z obiegu częściowych listów dłużnych.

§ 6. Prawa i obowiązki kuratora, wskazane zadaniem, dla którego spełnienia został ustanowionym, oceniać należy (o ile niniejsza ustawa szczególnych w tej mierze nie zawiera przepisów), według ogólnych przepisów, odnoszących się do kuratorów, którzy mają obowiązek strzedz praw ku-randów w poszczególnych sprawach! Koszta kurateli ponosić ma ten, który z częściowych listów dłużnych jest zobowiązanym, a Sąd, który ustanowił kuratora, winien na prośbę zobowiązanego, lub kuratora koszta te oznaczyć. Tem nie narusza się wszakże przepisów odnoszących się do orzeczenia o kosztach sądowych w postępowaniu spornem. Prócz tego zastrzega się zobowiązanemu prawo domagania się zwrotu poniesionych przezeń kosztów kurateli od tych posiadaczy częściowych listów dłużnych, którzy bez podstawy spowodowali ustanowienie kuratora.

§ 7. Jeżeli przedsiębiorstwo, które wydało częściowe zapisy dłużne zostaje pod szczególnym nadzorem rządowym, winien organ publiczny, nadzór ten wykonywający, wspierać kuratora przez udzielanie mu wyjaśnień potrzebnych do spełnienia jego zadania.

§ 8. Kurator jest obowiązanym zastępowanym przez niego, posiadaczom częściowych listów dłużnych, udzielać w krótkiej drodze wyjaśnień o istotnych faktach, które się do ich praw odnoszą.

§ 9. W sprawach dotyczących spólnych praw posiadaczy częściowych listów dłużnych nie mogą poszczególni posiadacze dochodzić swych praw samoistnie. Wolno im wszakże przystąpić na własny koszt do procesu, przez spól-nego kuratora prowadzonego, w charakterze interwenientów. Skoro chodzi o sprawę, pochodzącą ze szczególnego, między pojedynczym posiadaczem częściowych listów dłużnych a zobowiązanym zachodzącego stósunku, wolno temuż posiadaczowi dochodzić swych praw samoistnie.

§ 10. Posiadacze częściowych listów dłużnych, zastępowani przez spólnego kuratora, mogą Sądowi, który usta-

Część. II. Dział A.

nowił kuratora, podawać swe spostrzeżenia, które podają w wątpliwość zdolności lub rzetelność tegoż spólnego kuratora. Do podobnego doniesienia obowiązanym jest organ publiczny, wykonywający nadzór nad przedsiębiorstwem, które wydało częściowe listy dłużne. Sąd w razie potrzeby zarządzi dochodzenie i orzeknie o złożeniu z urzędu lub pozostawieniu spólnego kuratora.

§ 11. Wpis prawa zastawu na rzecz posiadaczy częściowych zapisów dłużnych, na okaziciela opiewających lub w drodze indosu przenośnych, lub przeniesienie wpisanego już dla wymienionego wierzyciela prawa zastawu na rzecz posiadaczy częściowych listów dłużnych, nastąpi na podstawie wystawionego przez dłużnika dokumentu, ustanawiającego prawo zastawu, lub wygotowanego przez wymienionego wierzyciela dokumentu, prawo zastawu przenoszącego. Do uzyskania wpisu prawa zastawu Die potrzeba przedłożenia dokumentu dłużnego lub cesyi. Jeżeli częściowe zapisy dłużne wydaje przedsiębiorstwo, zostające pod szczególnym nadzorem rządowym, należy przedłożyć potwierdzenie organu, nadzór ten wykonywającego , iż treść dokumentu prawa zastawu ustanawiającego lub przenoszącego odpowiada przepisom względem wydawania częściowych listów dłużnych obowiązującym. Na tych częściowych listach dłużnych, których emisya nastąpi dopiero po wejściu w życie niniejszej ustawy, winien wystawiciel tychże powołać się na poświadczenie dokonanego wpisu prawa zastawu, jakie Władza wpis wykonywająca zamieszcza na przedłożonym dokumencie, podając datę i liczbę urzędową tegoż poświadczenia.

§ 12. Przy wpisie prawa zastawu na rzecz posiadaczy częściowych zapisów dłużnych lub przeniesieniu na nich prawa zastawu należy w miejscu, w którem wymienia się uprawnionego, podać łączną kwotę pretentyi, dla której prawo zastawu ustanowiono, wraz z istotnemi w przedłożonym dokumencie zawartemi postanowieniami o wydawaniu częściowych zapisów dłużnych, ich liczbie i wysokości, tudzież spłacaniu takowych.

O zapisach dłużnych.

§ 13. Przez nabycie częściowego zapisu dłużnego nabywa się zarazem prawo zastawu z pierwszeństwem, jakie łącznej kwocie pretensyi z wpisu hypotecznego (§ 12) przysługuje. Wpis kypoteczny nabycia poszczególnych listów dłużnych nie ma miejsca.

§ 14. Wolne od ciężarów odłączenie części hypoteki, na rzecz posiadaczy częściowych listów dłużnych ustanowionej, nastąpić może tylko za wyraźnem przez Władzę kura-telarną zatwierdzonem przyzwoleniem spólnego kuratora posiadaczy częściowych listów dłużnych. Jeżeli częściowe listy dłużne wydane były przez przedsiębiorstwo, pod szczególnym nadzorem rządowym zostające, przyzwolenie to zastąpione być może poświadczeniem organu publicznego, nadzór ten wykonywującego, iż odłączenie nie narusza bezpieczeństwa częściowych listów dłużnych. Zawezwanie wierzycieli hypotecznych, przepisane ustawą z dnia 6 Lutego 1869 r. (L. 18 dz. ust. państ.) nie ma zastósowania co do posiadaczy częściowych listów dłużnych.

§ 15. Zupełne lub częściowe wykreślenie prawa zastawu/na rzecz posiadaczy częściowych listów dłużnych wpisanego, nastąpi nie tylko według ogólnych, wykreślenia praw hypotecznych dotyczących przepisów, ale także i wtedy, skoro zgaśnięcie prawa wykazanem będzie przez przedłożenie częściowych listów dłużnych, które według obowiązujących w tej mierze przepisów z obiegu ściągnięte i za pomocą w oczy wpadających znaków uczyniono nieprzyda-tnemi do obiegu. W ostatnim wypadku należy dołączyć do prośby o wykreślenie wykaz przedłożonych częściowych listów dłużnych, który zawierać ma oznaczenie, potrzebne do stwierdzenia ich tożsamości. Wykaz ten należy spólnemu kuratorowi, o wykreśleniu zawiadomić się mającemu, doręczyć równocześnie z tern zawiadomieniem. Odpis wykazu zachować należy w zbiorze dokumentów zamiast częściowych listów dłużnych. Jeżeli idzie o częściowe listy dłużne , wydane przez przedsiębiorstwo, pod szczególnym nadzorem rządowym zostające, natenczas poświadczenie organu publicznego, dozór ten wykonywującego, iż ściągnięcie z obiegu

96

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

nastąpiło w myśl obowiązujących w tej mierze przepisów, zastąpić może dowód, przez przedłożenie ściągniętych z obiega częściowych listów dłużnych przeprowadzić się mający. Zgaśnięcie prawa z częściowego listu dłużnego, który po czasie, do ściągnięcia go z obiegu wyznaczonym, za umorzony uznany został, wykazanem być może za pomocą przedłożenia kwitu na zapłacenie tegoż i oświadczenia, iż duplikatu nie wydawano, wystawionego przez uprawnionego i zobowiązanego, a w wypadku poprzedniego ustępu także i przez organ wykonywujący nadzór rządowy zatwierdzonego.

§ 16. Zastosowanie niniejszej ustawy nie wyklucza się z powodu, iż wskutek winkulacyi poszczególnych częściowych listów dłużnych takowe wypłacone być mogą tylko pewnym osobom.

§ 17. Niniejsze przepisy tylko wtedy stósują się do częściowych listów dłużnych, wydawanych przez Państwo, kraj, powiat, lub gminę, jeżeli hypotekę na zabezpieczenie posiadaczy częściowych listów dłużnych ustanowiono i w tym celu dokument nadający prawo zastawu wydano, a i w tym wypadku tylko o tyle, o ile się rozchodzi o sposób wpisania do ksiąg publicznych praw hypotecznych lub realizowanie tychże. Jeżeli częściowe listy dłużne wydawane zostają przez Państwo lub kraj, natenczas poświadczenia §§ 14 i 15 wymienione wydaje Minister skarbu lub Wydział krajowy, • jeżeli zaś częściowe listy dłużne wystawia powiat lub gmina, polityczna Władza krajowa.

§ 18. Zanotowanie naleźytości stemplowych §em 29 ustawy z dnia 9 Lutego 1850 (dz. ust. państ. L. 50) dopuszczone, tudzież przepis § 18 ustawy z dnia 6 Lipca 1868 (dz. ust. państ. L. 96) dotyczący wynagrodzenia wydatków w gotówce ze strony Państwa, nie mają zastósowania do spólnych kuratorów, na mocy niniejszej ustawy ustanowionych.

cc) Ustawą z 5 Grudnia 1877 (dz. ust. państ. N. 111) wydane zostały dodatkowe postanowienia do ustaw pod aa) i bb) przytoczonych mianowicie o zastępstwie posiada-

O zapisach dłużnych.

czy listów zastawnych lub udziałowych zapisów dłużnych na okaziciela opiewających, które przez indosowanie mogą być na inną osobę przeniesione. Najważniejsze §§ tej ustawy, która odnosi się przeważnie do czynności sądowych, są następującej osnowy:

§ 1. Jeżeli do zastępowania posiadaczy listów zastawnych, albo udziałowych zapisów dłużnych, na okaziciela opiewających, lub takich, które przenosić można zapomocą indosu, ustanowiony zostaje kurator spólny, z przyczyny uzasadniającej mniemanie, że kurator zmuszony będzie uskutecznić czynności prawne, które dla swej doniosłości wymagać będą zatwierdzenia Sądu kuratelarnego , natenczas Sąd kuratelarny postarać się winien o zwołanie zgromadzenia posiadaczy, przez spólnego kuratora zastępowanych, celem ich wysłuchania i wybrania trzech mężów zaufania i trzech zastępców, których zadaniem będzie, czynności niniejszą ustawą im przekazane, wykonać przed udzieleniem zatwierdzenia Sądu kuratelarnego.

§ 2. Zgromadzenie, o którem mówi § 1, zwołuje Sąd kuratelarny edyktem. Zwołuje się zgromadzenie, jeżeli kurator spólny o to nie upraszał, z urzędu, a w przypadku nagłej potrzeby zarządzić można zwołanie równocześnie z ustanowieniem' spólnego kuratora. W tym ostatnim przypadku zwołać można zgromadzenie tym samym edyktem, który zawiera ogłoszenie o ustanowieniu spólnego kuratora.

§ 3. Edyktem wezwać należy posiadaczy, przez spólnego kuratora zastępowanych, aby się stavali na audyencyą, celem ich wysłuchania, i wybrania mężów zaufania i zastępców. W wezwaniu tern określić także należy, w jaki sposób posiadanie papierów publicznych, o które się rozchodzi, ma być na audyencyi stwierdzone. Jeżeli kurator podar do Sądu kuratelarnego wnioski, tyczące się czynności prawnej, potrzebującej zatwierdzenia Sądu kuratelarnego, to wnioski te podobnież zamieścić należy w edykcie ; na prośbę kurdtora można także zamieścić krótkie uzasadnienie tych wniosków. Sąd kuratelarny wezwać może spólnego kuratora, aby poczynił wnioski co do powyższych i wszystkich innych szczegó-

łów edyktu, a względnie uzupełnił wnioski, zawarte w prośbie kuratora.

§ 13. Spólny kurator przy wszystkich ważnych czynnościach wysłuchać ma zdania mężów zaufania. Jeżeli kurator uprasza Sąd kuratelarny o udzielenie zatwierdzenia, winien przedłożyć opinią mężów zaufania, chyba że oni podpisując się na podaniu Kuratora, dają przez to do poznania, iż zgadzają się z jego zdaniem. Postanowienie Sądu kuratelar-nego w załatwieniu tego podania wydane, doręczyć należy także i mężom zaufania, którzy przeciw postanowieniu wystąpić mogą za pomocą środków prawnych, przepisami pra-wnemi dozwolonych.

§ 16. Postanowienia pierwszej lub drugiej instancyi, które prośbę o zatwierdzenie, w § 13 wspomnianą, całkiem lub częściowo uwzględniają, podać ma Sąd kuratelarny do wiadomości publicznej zapomocą edyktów, które ogłosić należy z zachowaniem przepisów § 4. Przeciw postanowieniom tym wystąpić może każdy z posiadaczy, przez spólnego kuratora zastępowanych, za pomocą środków prawnych ustawami dozwolonych. Kilku posiadaczy może użyć środka prawnego w jednem spólnem podaniu. Termin użycia środka prawnego zaczyna się dla pojedynczych posiadaczy od dnia ogłoszenia edyktu w gazecie krajowej, uskutecznionego w myśl przepisu § 4, ustęp 1. Posiadacz używający środka prawnego, udowodnić ma uprawnienie swoje do działania przez przedłożenie papierów publicznych, które posiada, albo oryginalnego dokumentu, poświadczającego, iż należące do niego papiery publiczne zachowywane są u Władzy publicznej albo w zakładzie zostającym pod nadzorem rządowym. Sąd kuratelarny, przejrzawszy przedstawione sobie papiery publiczne a względnie dokumenta o wzięciu ich w przechowanie, zwróci je na żądanie posiadaczy i przedstawiając akta wyższej instancyi, potwierdzi, którzy posiadacze udowodnili uprawnienie swoje do działania.

4. O kasach oszczędności.

Kasy oszczędności zakładane bywają przez gminy lub powiaty’ w najnowszym czasie zaś utworzono w Austryi kasy oszczędności rządowe przy Urzędach pocztowych, na tern miejscu więc przytacza się ustawy i rozp. odnoszące się a) do kas oszczędności gminnych lub powiatowych; Ъ) do kas oszczędności rządowych.

a) O kasach oszczędności nio rządowych.

Zasady co do zakładania, urządzenia i dozorowania kas oszczędności ogłoszone zostały na mocy najw. postanowienia z 2 Września 1844 rozporządzeniem kanc. nadw. z 22 Września 1844 (Zb. ust. prow. str. 400), lecz to nie wystarczało,

1    dlatego Ministerstwo widziało się spowodowanem wydać reskryptem z d. 7 Marca 1855 L. 3651 wzór statutów dla kas oszczędności, który z powodu zaszłych zmian, mianowicie z powodu zakładania kas oszczędności powiatowych przerobiono i rozp. Minist, spr. wew. z 17 Czerwca 1872 L. 1081 ogłoszono. Wzór ten statutu służyć ma dla kas założyć się mających przez gminy lub powiaty, Namiestnictwo zaś zostało N upoważnione do zatwierdzenia w imieniu Ministerstwa kas oszczędności, jeżeli statuta na podstawie regulaminu z dnia

2    Września 1844 i według wzoru nowego ułożone zostały. Wzór nowego statutu zawiera w 49ciu paragrafach następujące oddziały: 1. Cel kasy oszczędności ; 2. Sposób założenia; 3. Fundusz kasy oszczędności i jego obliczanie ; 4. Wysokość wkładek ; 5. Oprocentowanie ; 6. Księga kasy oszczędności ;

7. Przedawnienienie wkładek kasy oszczędności; 8. Obrót funduszów ; 9. Przywileje kasy oszczędności; 10. Pewność przechowania majątku kasy oszczędności; 11. Składanie rachunków ; 12 Rozstrzyganie sporów ; 13. Organizacya zarządu ; 14. Kontrola rządowa; 15. Rozwiązanie kasy oszczędności. Wzór ten na język polski przełożony, nadesłany został każdemu Starostwu do udzielenia go interesowanym gminom celem sporządzenia odpisu w urzędzie; formularze te mogą być także w Namiestnictwie nabyte za zwrotem kosztów druku. Rozporządzeniem Min. spr. wew. z 30 Stycznia 1880 L. 14196 oznajmiono, że kasy oszczędności tylko wtedy stowarzyszeniom i spółkom zarobkowym udzielać mogą pożyczek, jeżeli

w skutek wniesionej prośby otrzymają na to pozwolenie. Namiestnictwo jest upoważnione do udzielania w poszczególnych wypadkach takiego pozwolenia lecz z ograniczeniem na stowarzyszenie przez kasę oszczędności wymienione, przyczem zważać należy, aby to stowarzyszenie było z nieograniczoną poręką, a jego statuta zabraniały prowadzenia interesów bankowych i innych niepewnych (ryzykownych) przedsiębiorstw ; tudzież aby równocześnie dla zaciągania pożyczek oznaczoną była granica maksymalna, która znajdować się winna w odpowiednim stósunku do każdorazowej ogólnej kwoty udziałówr wpłaconych przez stowarzyszonych. Należy także przy załatwianiu tego rodzaju podań uważać na stósunek sumy ogólnej wydanych stowarzyszeniom pożyczek do wysokości funduszu rezerwowego kasy oszczędności, i udzielić pozwolenie tylko wtedy, jeżeli rozporządzalne fundusze kasy oszczędności nie zostały wyczerpane przez inne statutami określone sposoby użycia. Celem przestrzegania przepisanego tu postępowania ze strony kas oszczędności zawiadomiono o tern rozporządzeniu Komisarzy rządowych. Według rozp. Min. sp. wew. z 26 Maja 1880 L. 3845należą funkcye Komisarza rządowego do zakresu działania tego Starosty, w którego okręgu kasa oszczędności się znajduje, o ile innego szczegółowego zarządzenia nie wydano.

Celem powiększenia liczby kas oszczędności w Galicyi wydał Wydział krajowy w myśl rozp. min* spr. wew. z 30 List. 1881 L. 10845 (Nam. L. 10362/pr.) okólnik z dnia 7 Marca 1882 L. 5926 następującej osnowy:

W skutek odbytej w Czerwcu 1881 w c. k. Namiestnictwie przy udziale delegatów Wydziału krajowego ankiety dla obmyślenia sposobów powiększenia liczby kas oszczędności w kraju naszym, który pod tym względem znacznie niekorzystniej jest postawiony niż inne kraje koronne, oznajmił p. Minister spraw wewnętrznych w załatwieniu przedstawionych sobie uchwał ankiety, iż podziela zapatrywanie Komi-syi ankietowej, że w Galicyi przeważnie zakładaniem powiatowych kas oszczędności, gdzie dotychczas kasy takie nie istnieją, dojść można do pożądanego rozpowszechnienia tej

zbawiennej instytucyi, i że powiedzie się na tej drodze doprowadzić do ożywienia zmysłu oszczędności u ludu i zasilania produkcyi rolniczej tanim kapitałem, przyczem atoli wypada mieć na oku także*’gminy i powoływać je do zakładania gminnych kas oszczędności, o ile mogą dostarczyć gwaran-cyi pomyślnego i prawidłowego zarządzania takim zakładem. C. k. Ministerstwo podzielając zapatrywanie Komisyi, iż ustanawianie delegatów czyli ekspozytur kas oszczędności po za miejscem ich siedziby jest pożądanym i skutecznym środkiem ułatwienia stronom sposobności korzystania z dobrodziejstw tych kas, oświadczyło, że nie ma nic przeciw zamieszczaniu w statutach kas oszczędności ogólnych postanowieó, zastrzegających kasie prawo ustanawiania delegatów i określających ich atrybucye. Zaś osobną instrukcyą, która potrzebuje zatwierdzenia przez Namiestnictwo, wypada określić bliżej urządzenie i organizacyą takich ekspozytur z należytą oględnością, aby daną była dostateczna gwarancya tak co do pewności osób powoływanych na delegatów, jakoteż co do kontroli ekspozytur przez ustanawiającą kasę oszczędności. Udzieliło też Ministerstwo spraw wewnęt.rz. prośbę Komisyi o wyjednanie zniżonego portoryum od przesyłek pocztą kwot mniejszych do 50 złr. do kas oszczędności i od tych do stron — c. k. Ministerstwu handlu z wnioskiem popierającym do kompetentnego załatwienia, i zawiadomi Namiestnictwo w danym czasie o skutku tej prośby. Co do warunków, pod jakiemi kasy oszczędności udzielać mogą pożyczek spółkom ukonstytuowanym w myśl ustawy z 9 Kwietnia 1873 N. 70 dz. u. p. zaleca c. k. Ministerstwo spraw wewnętrznych także nadal stósowanie się do postanowieâ § 19 regulaminu dla kas oszczędności i § 25 ust. 7 statutu wzorowego; a więc udzielać mogą kasy oszczędności pożyczek takim spółkom za przyzwoleniem c. k. Namiestnictwa, jeżeli są zarejestrowane z poręką nieograniczoną. Niezapoznając atoli okoliczności przytoczonych przez ankietę za wyjątkowem udzielaniem kredytu przez kasy oszczędności spółkom gospodarskim jącym na celu podniesienie gospodarstw spólników przez spólne podejmowanie pewnej gałęzi produkcyi, jakoto : spół-

ma-

kom magazynowym, surowcowym, celem spólnego zakupna maszyn i narzędzi rolniczych, celem spólnego prowadzenia gospodarstwa rolniczego, ulepszenia gruntów i t. p. skłonnem jest Ministerstwo dozwalać wyjątkowo w poszczególnych wypadkach na wniosek motywowany Namiestnictwa zamieszczenie w statutach kasy oszczędności upoważnienia do użycia funduszów kasy na takie pożyczki, jednakże tylko do wysokości funduszu rezerwowego, z prawem wypowiedzenia, skoro zarząd kasy oszczędności znajdzie sposobność korzystniejszej statutami dozwolonej lokacyi i z wyraźnem zastrzeżeniem, że kasa oszczędności potrzebuje do udzielenia takiej pożyczki za każdą rażą przyzwolenia Namiestnictwa. Przy zakładaniu nowych kas oszczędności należałoby zdaniem c. k. Ministerstwa, wpływać na założycieli, aby w statutach kas oszczędności zamieszczano postanowienia normujące w ogólnych granicach wysokość wkładek, stósunek funduszu rezerwowego do kapitału wkładkowego, i wysokość stopy procentu znale-żytem uwzględnieniem stósunków miejsca i czasu. Widzi też c. k. Ministerstwo spraw wewn. w odbywaniu od czasu do czasu spólnych wieców kas oszczędności skuteczny środek dla wdrożenia wskazanych ulepszeń w urządzeniach wewnętrznych kas oszczędności. Aby Gralicya, która co do rozpowszechnienia kas oszczędności pozostała bardzo w tyle po za innemi krajami Monarchii, dościgła je w krzewieniu tej instytucyi dla wzmożenia u ludu zmysłu oszczędności i dla naprawy stósunków kredytowych w kraju nader pożytecznej, powinny wszystkie do spółdziałania powołane czynniki wpływać w swoim zakresie zachętą i pomocą, której Wydział krajowy jak dotąd tak i nadal chętnie ze swojej strony użyczy. W tym też celu umieścił Wydział krajowy w statucie Banku krajowego postanowienia, umożliwiające tej instytucyi rozwinięcie szerszej i skutecznej akcyi. Wydział krajowy zwraca w końcu uwagę na przyznaną przez c. k. Ministerstwo możność ustanawiania ekspozytur kas oszczędności i przyrzeczenie wyjednania ulgi w opłatach pocztowych za przesyłane i odbierane wkładki oszczędności, co znacznie przyczyni się do osiągnięcia właściwego zadania kas oszczędności, polega-

O kasach oszczędności nie rządowych

jącego na łatwem lokowaniu najdrobniejszych nawet oszczędności z możnośeią podniesienia takowych w każdej chwili na wypadek potrzeby.

Ministerstwo spraw wewnętrznych w porozumieniu z odnośnemi Ministerstwami, i w odwołaniu się na reskrypt Ministerstwa skarbu z 20 Listopada 1860 L. 33803 zaleciło ponownie Władzom krajowym, aby popierały zakładanie kas zaliczkowych z rozporządź alnych nadwyżek funduszu zapasowego kas oszczędności. Przy zatwierdzaniu takich kas zaliczkowych, kierować się będą Władze krajowe następującemi zasadami :

I.    Celem wyposażenia kasy zaliczkowej wyznaczy walne zebranie kasy oszczędności sumę, w cyfrach wyrazić się mająca, która przy dalszym wzroście funduszu zapasowego, w razie potrzeby odpowiednio podwyższoną być może, i postanowi, że roczna nadwyżka dochodów z obrotu tym funduszem, przypisaną zostanie na rzecz zapasowego funduszu kasy oszczędności. Tak wyznaczyć się mająca suma może być powzięta tylko z tych funduszów, które kasy oszczędności według § 12 regulaminu na miejscowe dobroczynne i powszechnego dobra cele, poświęcić winny. Takie przeznaczenie owego funduszu może być postanowionem bez zmiany statutów kasy oszczędności, wymaga jednak poprzedniego zatwierdzenia Władzy krajowej, która, w razie gdyby w statutach nie było żadnego postanowienia o wysokości funduszu zapasowego, ocenić ma, czyli i o ile te nadwyżki na ów cel przeznaczonemi być mogą, bez narażenia bezpieczeństwa wkładek, czego przedewszystkiem dopilnować należy.

II.    Czynność kasy zaliczkowej ograniczy się w pierwszej chwili na siedzibę kasy oszczędności, wraz z najbliższą okolicą ; następnie zaś, przy odpowiednim wzroście funduszów, rozszerzoną być może na cały okrąg, z którego wkładki do kasy oszczędności wpływają.

III.    Celem takich kas zaliczkowych będzie, udzielanie osobom zaufania godnym z klasy posiadaczy małych gruntów, i rzemieślników na ich osobisty kredyt, pożyczek tanich i w krótkich terminach zwrotnych. Z tym celem nie zga-

dzałoby się udzielanie kredytu na hypotekę, ale stósownie do okoliczności, można w szczególnych wypadkach żądać osobnego bezpieczeństwa, czy to przez przedstawienie odpowiedniego solidarnego poręczyciela, czyli też przez odpowiedni zastaw ręczny i tym podobnie, z czego jednakże nie powstanie wcale uprawnienie do prowadzenia interesu zastawniczego, od osobnego zezwolenia zawisłego.

IY. Pożyczki udzielane będą w regule w kwotach od 10 do 100 zł. za opłatą niskiego procentu i za oznaczeniem słusznych rat spłaty. Pozostawia się ocenieniu Władzy krajowej, czy przy zakładaniu takich kas zaliczkowych ze względu na miejscowe stósunki i potrzeby, jako też na wysokość kapitału na ten cel przeznaczonego, można zezwolić na udzielanie pożyczek do 200 zł. Ponieważ zaś pożyczki te nie mogą być uwaźanemi za jałmużny, przeto uwzględniać należy tylko takich starających się o pożyczkę, których osobiste i gospodarcze stósunki, albo przedstawione osobne zabezpieczenie dają uzasadnioną nadzieję, że udzielone zaliczki zwróconemi zostaną.

V.    Dla zwrotu pożyczki winien być wyznaczony odpowiedni , zawsze atoli roku nie przenoszący termin ; zarazem należy postanowić, iż dłużnikowi przed zupełną spłatą długu nowa pożyczka udzieloną nie będzie, tudzież że w razie niedotrzymania terminu spłaty, w 8 dni po bezskutecznem upomnieniu dłużnika lub poręczyciela, kapitał wraz z procentami w drodze sądowej ściągniętym zostanie.

VI.    Następnie należy postanowić, kto rozstrzygać ma o udzieleniu pożyczek: czy Wydział kasy oszczędności, czy Dyrekcya, albo czy osobne kolegium złożone z członków Wydziału i Dyrekcyi, lub też częściowo także i z innych niezawisłych, zaufania godnych osób. Pozwolenie na udzielenie pożyczki i jej wydanie nastąpi w sposób najprostszy i najkrótszy na ustne lub pisemne zgłoszenie, które zarząd w przeznaczony na to wykaz zgłoszeń według ich kolei zaciągnie —-i po sumiennem zbadaniu i ocenieniu kredytowych stósunków starającego się o pożyczkę. Żądania pożyczek należy załatwiać w kolei, w jakiej nadeszły, można atoli postanowić, iż takie osoby przedewszystkiem uwzględnionemi będą, które w lepszych czasach wnosiły wkładki do kas oszczędności i czynami swój zmysł gospodarski stwierdziły, albo którym pilno potrzeba pożyczki na zakupno bydła w miejsce padłe-go, na zakupno nasion i narzędzi, surowych materyałów i t. p.

VII.    Na udzieloną pożyczkę, sposób jej oprocentowania i zwrotu a względnie i zabezpieczenia, wystawionym będzie skrypt dłużny na rzecz kasy oszczędności, za który oprócz stempla żadne inne należytości nie będą płacone.

VIII.    Zarząd kasy zaliczkowej i interesa zaliczkowe prowadzone będą odrębnie od interesów kasy oszczędności, ale przez jej zarząd i pod kontrolą jej Wydziału. O wynikach zarządu kasą zaliczkową składanem będzie kasie oszczędności co roku sprawozdanie i rachunek, a w zamknięciu rachunkowem kasy oszczędności będą te wyniki osobno podawane.

IX. O urządzeniu i prowadzeniu interesów kasy zaliczkowej, ułoży kasa oszczędności osobną instrukcyą i przedłoży ją Władzy krajowej do zbadania i zatwierdzenia. (Rozp. Min. spr. wew. z 19 Kwietnia 1880 L. 3359).

Ponieważ kasy oszczędności do zakładania kas zaliczkowych dla tego przystępować nie mogły, że ich fundusz zapasowy, jakkolwiek znaczny, nie doszedł jeszcze do wysokości statutami oznaczonej, która często 25°/₀ wkładek, a nawet i więcej wynosi, przeto — aby i w takie \ypadkach umożliwić zakładanie kas zaliczkowych, oświadczyło Ministerstwo gotowość, do zezwolenia na wniosek zarządu odnośnych kas oszczędności, których fundusz zapomogowy nie doszedł jeszcze do wysokości statutami określonej, zawsze atoli ze względu na zabezpieczenie wkładek jest odpowiednio wysokim; aby liczebnie oznaczona kwota z funduszu zapasowego przeznaczoną została na udzielanie zaliczek na osobisty kredyt, pod warunkami w rozporządzeniu z 19 Kwietnia 1880 L. 3359 określonemi. (Rozp. z 27 Marca 1881 L. 1910).

Galicyjska Kasa oszczędności może spółkom gospodarskim i zarobkowym o nieograniczonej poręce udzielać pożyczek, bez zezwolenia Władzy. (Tr. ad. 13 Października 1881 L. 1597 N. 1179).

Do kas oszczędności nie rządowych odnoszą się następujące orzeczenia Trybunału administracyjnego:

Zastrzeżone statutem kasy oszczędności (w Stanisławowie) prawo Namiestnictwa do udzielenia zezwolenia na przeznaczenie pewnej części dochodu na cele dobroczynne i powszechnego dobra miasta (Stanisławowa) odnosi się nietylko do pytania czy rozdział nadwyżki nastąpić ma, ale także i do celu, na jaki przeznaczonym zostanie. Zażalenie przeciw orzeczeniom Władz może być wniesionem do Trybunału administracyjnego, gdyż Władze orzeczenie swe wydać mają na podstawie regulaminu o kasach oszczędności z 31 Października 1844 Zb. ust. prow. N. 167 i statutu szczegółowego, nie zaś według swego swobodnego uznania. (Tr. ad. 8 Lipca 1882 L. 1265 N. 1474).

Kasy oszczędności mogą swoje fundusze lokować w papierach publicznych kredytowych, ale nie zagranicznych, gdyż według regulaminu z 27 Września 1844 pod papierami takiemi należy rozumieć tylko walory a u s t г у а с к i e go długu państwowego, i walory w drodze ustawy z niemi na równi postawione. (Tr. ad. 19 Września 1883 r. L. 2167 N. 1836).

b) O kasach oszczędności rządowych.

Ustawa z dnia 28 Maja 1882 Dz. u. p. N. 56, o zaprowadzeniu pocztowych kas oszczędności.

Art. 1. Pod zarządem i za poręką Rządu zaprowadzona będzie w Wiedniu rządowa kasa oszczędności, Ministrowi handlu podlegająca, do zakresu administracyi pocztowej należąca, która zwać się będzie : „c. k. Urząd pocztowych kas oszczędności“. Zakres działania, ustrój i skład osobowy Urzędu pocztowych kas oszczędności, postanowiony będzie drogą rozporządzenia. Miejscami zbiorczemi Urzędu pocztowych kas oszczędności będą Urzędy pocztowe w królestwach i krajach w Radzie Państwa reprezentowanych, które Minister handlu do tego przeznaczy. Zadaniem Urzędu pocztowych kas oszczędności będzie kierowanie sprawami ustawą niniejszą przekazanemi i ich wykonywanie; w tym względzie reprezentować on ma Rząd Państwa na zewnątrz. Do przedstawiania opinii, jakoteż do podawania wniosków w sprawach, tyczących się pocztowych kas oszczędności, zaprowadzona , będzie Rada przyboczna. Przepisy o składzie tej Rady przybocznej i bliższe oznaczenie jej zakresu działania, wydane będą w drodze rozporządzenia.

Art. 2. Urząd pocztowych kas oszczędności pobiera wkładki wniesione do Urzędów pocztowych i za pośrednictwem Urzędów pocztowych wypłaca wkładki wypowiedziane.

Art. 3. Urząd pocztowych kas oszczędności umieszczać będzie korzystnie wszelkie wkładki, przewyższające potrzeby bieżące. Wkładki będą umieszczane korzystnie przez zakupo-wanie oprocentowanych austryackich obligacyj długu państwa.

Art. 4. Dochód z wkładek korzystnie umieszczonych obracany będzie na opłacenie odsetek od wkładek, tudzież na pokrycie wydatków administracyjnych i wszelkich innych. Dopóki dochód z funduszu zakładowego nie wystarcza na opłacenie odsetek od wkładek i na poniesienie wydatków administracyjnych, dopóty niedobór, jakoteż koszta pierwszego urządzenia instytutu pokryte będą zaliczkowo z funduszów Państwa na rachunek etatu pocztowego. Zaliczki te zwrócone

będą bez odsetek etatowi pocztowemu z nadwyżek, jakie się okażą z końcem roku administracyjnego. Nadwyżka, jaka pozostanie po zupełnem umorzeniu zaliczek powyższych, użytą będzie na utworzenie funduszu zapasowego.

Art. 5. Każdy wnoszący wkładki otrzyma od stacyi zbiorczej (Urzędu pocztowego), do której wniósł pierwszą wkładkę, książeczkę wkładkową i w niej zapisywana będzie każda kwota wniesiona lub wypłacona, tudzież skapitalizowana kwota odsetek. Każdą następną wkładkę można wnieść do którejkolwiek stacyi zbiorczej (Urzędu pocztowego), która zapisze ją w książeczce wkładkowej. Za wkładającego uważany będzie ten, na którego rzecz wkładkę wniesiono. Książeczka wkładkowa będzie wydawana darmo i jest wolna od stempla. Urząd pocztowych kas oszczędności otwiera rachunek dla każdego wkładającego.

Art. 6. Książeczkę wkładkową wydaje się na imię tego, dla którego oszczędność wniesiono i zawierać będzie szczegóły potrzebne do sprawdzenia tożsamości osoby, jakoteż podpis wkładającego. Wkładający który nie umie pisać, winien przyprowadzić ze sobą mężczyznę zasługującego na zaufanie, który potwierdzi tożsamość wkładającego i zamiast niego podpisze książeczkę wkładkową. Odstąpienie książeczki wkładkowej komu innemu uwzględnionem będzie przez Urząd pocztowych kas oszczędności tylko wtedy, jeżeli akt przeniesienia odbył się przed Urzędem pocztowym, upoważnionym do sprawowania czynności pocztowej kasy oszczędności. Jeżeli się tak stało, przelewobierca uważany będzie za właściciela książeczki wkładkowej (artykuł 21, ustęp 3). Także małoletni mają prawo wnoszenia samodzielnie oszczędności i odbierania wypłat, jeżeli ich zastępca prawny nie uwiadomi pisemnie Urzędu pocztowych kas oszczędności, że się temu sprzeciwia. Gdyby kto zgubił książeczkę wkładkową, wydana mu będzie druga, skoro odbędzie się postępowanie w artykule 14 przepisane. Dla tej samej osoby wydać wolno tylko jednę książeczkę wkładkową pocztowej kasy oszczędności. Ten, któryby się wystarał o dwie lub więcej książeczek wkładkowych, straci odsetki od kapitału zapisanego w drugiej ksią-

żeczce i we wszystkich innych później wydanych. Gdy atoli suma ogólna wkładek w dwóch lub więcej książeczkach wkładkowych, o które się wkładający wystarał, wynosiła więcej niż 1000 zł., albo gdyby wkładający umieścił w ciągu jednego roku na wydanych dla niego dwóch lub więcej książeczkach wkładkowych więcej niż 300 zł., natenczas wkładający straci w pierwszym przypadku część kapitału po nad 1000 zł., a w drugim przypadku część kapitału po nad 300 zł. W przypadkach zasługujących na względy, mocen jest Minister handlu uwolnić od utraty kapitału, w ustępie poprzednim przewidzianej. Funkcyonaryuszom pocztowym zabronione jest wyjawianie komukolwiek prócz własnym przełożonym, nazwisk osób, wkładki wnoszących i sum jakie wniosły.

Art. 7. Wkładka wynosić musi najmniej 50 ct. lub kwotę wielokrotną z 50 ct. Ogólna suma wkładek, w jednym roku wniesionych, po strąceniu wypłat w tymże roku uskutecznionych, nie powinna przenosić 300 zł. Należność wkładającego, t. j. suma wkładek i odsetek skapitalizowanych, nie powinna po strąceniu wypłat wynosić więcej jak 1000 zł. Wkładki w kwocie 50 ct. wnosić można także znaczkami listowemi, lub osohnemi znaczkami pocztowych kas oszczędności, jeżeli Minister handlu zarządzi ich emisyą. Znaczki przylepiać należy na formularzach bezpłatnie wydawanych.

Art. 8. Wysokość stopy procentowej od wniesionych oszczędności ustanawia się w kwocie trzy od stu złotych na rok. Ta stopa procentowa zmieniona być może tylko drogą ustawodawczą.

Art. 9. Oprocentowanie wniesionych oszczędności poczyna się od najbliższego 1 lub 16 dnia miesiąca po wniesieniu a kończy się z upływem najbliższego ostatniego lub 15 dnia miesiąca przed nadejściem wypowiedzenia od Urzędu pocztowych kas oszczędności w Wiedniu. Kwoty mniejsze od jednego złotego nie będą oprocentowane. W dniu 31 Grudnia każdego roku odsetki, które narosły, będą doliczane do kapitału i odtąd także będą niosły odsetki. Do obracho wania odsetek liczyć się będą wszystkie miesiące po 30 dni. W sta-

Część II. Dział 4.

cyach zbiorczych (Urzędach pocztowych) wywieszona będzie na widok publiczny urzędowa tablica odsetek.

Art. 10. Gdy suma należytości wynosi więcej niż 1000 zł. nie będą od niej płacone odsetki.

Art. U. Jak tylko wkładki i skapitalizowane odsetki jednego właściciela przewyższą sumę 1000 zł., Urząd pocztowych kas oszczędności wezwie właściciela listem poleconym, aby swój kapitał zmniejszył. Jeżeli w ciągu miesiąca, który po uwiadomieniu nastąpi, wkładający nie zmniejszy swojej należytości, natenczas po upływie tego terminu, kupione będą dla niego z urzędu, po cenie obiegowej, obligacye jednolitego długu Państwa w papierach oprocentowanego, wartości imiennej 200 zł. i wkładający będzie o tern uwiadomiony. Za czas od wygotowania uwiadomienia, aż do zmniejszenia należności wkładającego nie będą płacone odsetki. Gdyby wkładający nie odebrał obligacyj dla niego kupionych, to Urząd pocztowych kas oszczędności będzie pobierać odsetki przypadające od obligacyj w jego zachowaniu będących i odsetki te zapisywać w regiestrach zakładu jako nową wkładkę na rzecz wkładającego. Urząd pocztowych kas oszczędności wygotowuje dla wkładającego książeczkę, opiewającą na papiery publiczne w tymże Urzędzie leżące.

Art. 12. Na żądanie wkładającego i o ile jego należność na to wystarczy, wkładka jego użyta być może na kupienie austryackich państwowych papierów.

Art. 13. Należność lub część tejże wypłacana będzie wkładającemu lub jego następcy prawnemu albo pełnomocnikowi. na wypowiedzenie, uczynione w którejkolwiek stacyi zbiorczej (Urzędzie pocztowym) i którą wypowiadający ma wskazać. Wypłacać będzie stacya zbiorcza (Urząd pocztowy)

. w wypowiedzeniu wskazana, za okazaniem książeczki wkładkowej, na zasadzie polecenia Urzędu pocztowych kas oszczędności, wyjąwszy, gdyby na przeszkodzie stało wytoczenie postępowania, w artykule 14 wymienionego, lub gdyby się temu sprzeciwiano (artykuł 6 i 17). Wypowiedziane kwoty aż do 10 zł. asygnować będzie Urząd pocztowych kas oszczędności odwrotną pocztą i stacye zbiorcze (Urzędy pocztowe)

wypłacać je będą natychmiast po nadejściu asygnacyi Urzędu pocztowych kas oszczędności. Kwoty od 10 aż do 100 zł. wypłacane będą najpóźniej w 15 dni, kwoty od 100 aż do 500 zł. najpóźniej w miesiąc, kwoty nad 500 zł. najpóźniej w dwa miesiące po nadejściu wypowiedzenia.

Art. 14. W razie zgubienia książeczki wkładkowej, przeprowadzonem będzie następujące postępowanie : Właściciel jej, aby uzyskać duplikat, winien natychmiast uwiadomić o jej zgubieniu Urząd pocztowych kas oszczędności albo bezpośrednio, albo za pośrednictwem najbliższej stacyi zbiorczej (Urzędu pocztowego), podając jak najdokładniej znamiona książeczki. Urząd pocztowych kas oszczędności zarządza natychmiast zanotowanie zapowiedzenia w książkach, z tym skutkiem, że aż do dalszego rozporządzenia na zgubioną książeczkę wkładkową nic nikomu wypłacić nie wolno. Zarazem Urząd pocztowych kas oszczędności zarządza wywieszenie na widok publiczny w tym Urzędzie pocztowym, który zginioną książeczkę wygotował i w tym, do któregoby ją przekazano, edyktu, przypominającego każdemu, że po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia, jeżeliby w przeciągu tego czasu nie zgłoszono się z pretensyami do książeczki, która zginęła, książeczka ta zostanie unieważniona i nowa książeczka będzie wygotowana. Grdyby w przeciągu miesiąca nie zgłosił się nikt z pretensyami, Urząd pocztowy kas oszczędności wygotowuje za opłatą należytości w kwocie 10 ct. w. a. duplikat a książeczkę wkładkową, która była zginęła, unieważnia. Grdyby w przeciągu miesiąca zgłosił się kto z pretensyami, Urząd pocztowych kas oszczędności odesłać ma strony do właściwego sędziego i ani nie wygotowywać duplikatu, ani nie dopuszczać żadnego rozporządzenia książeczką, która zginęła, dopóki pretensya nie zostanie prawomocnie rozstrzygnięta wyrokiem sądowym.

97

Art. 15. Przepis § 1480 powszechnej księgi ustaw cywilnych, według którego zaległe odsetki przedawniają się w przeciągu lat trzech, nie odnosi się do odsetek od wkładek, wniesionych do pocztowych kas oszczędności. Co do przedawnienia wkładek pocztowych kas oszczędności obowią-Kasparek. Zb. ust. adm. Тош II.

żują ogólne przepisy prawa. Wkładki przedawnione stają się własnością Skarbu pocztowego. Przedawnienie przerywa każda nowa wkładka, każde wypowiedzenie i każde zapisanie odsetek w książeczce wkładkowej.

Art. 16. Papiery Państwa, zakupione z urzędu lub na żądanie wkładającego i przez Urząd pocztowych kas oszczędności zachowywane, stają się własnością Skarbu pocztowego, jeżeli przez lat 40 nikt się nie zgłosi ani po te papiery ani po odsetki, a wkładający nie nadeszle w ciągu tego czasu do Urzędu pocztowych kas oszczędności żadnego innego rozporządzenia ani co do kapitału, ani co do odsetek.

Art. 17. Na oszczędnościach, złożonych w Urzędzie pocztowych kas oszczędności a względnie na książeczkach wkładkowych kas pocztowych, nie można położyć zapowie-dzenia kondyktu, ani też nabyć prawa zastawu. Książeczka pocztowej kasy oszczędności nie może też być przysądzona drogą egzekucyi. Przepisy te nie odnoszą się do książeczek opiewających na kupioną rentę Państwa w artykułach 11 i 12 wymienionych. Jeżeli wkładający popadnie w bankructwo, zawiadowca upadłości ma prawo wypowiedzieć Urzędowi pocztowych kas oszczędności jego należność, ściągnąć ją i pokwitować. Sprzeciwienie się wypłacie wkładek może być uwzględnionem tylko w tym przypadku, gdyby wytoczony został spór o prawo własności książeczki wkładkowej lub w przypadku wymienionym w artykule 6. Protestacye tego rodzaju wnosić trzeba na piśmie do Urzędu pocztowych kas oszczędności w Wiedniu, dołączając dowody do osądzenia potrzebne.

Fundusz zapasowy, który przedewszystkiem służy do pokrywania wszelkich strat, jakichby pocztowa kasa oszczędności doznała, utworzony być ma z tych nadwyżek, które

Art. 18.

z umieszczonych korzystnie oszczędności pozostaną z końcem roku administracyjnego, po strąceniu opłaconych odsetek, wydatków administracyjnych i wszelkich innych, tudzież po zwróceniu zaliczek otrzymanych od etatu pocztowego. Fundusz zapasowy uzupełniany będzie zwolna, aby

O kasaeli oszczędności pocztowych.

wynosił 5 od sta ogólnej sumy wkładek, nie może on jednak wynosić więcej jak dwa miliony złotych waluty austryackiej.

Art. 19. Majątek funduszu zapasowego umieszczać trzeba korzystnie i dochód, jaki będzie przynosił, doliczać do tegoż funduszu zapasowego dopóty, dopóki nie dojdzie do ustanowionej sumy najwyższej. Gdy fundusz zapasowy dojdzie do przepisanej wysokości, cała nadwyżka wpływów przechodzić będzie na Skarb pocztowy jako jego przychód.

Art. 20. Urząd pocztowych kas oszczędności obowiązany jest składać przepisane rachunki z zarządu oszczędnościami na stacyach zbiorczych (w Urzędach pocztowych) wniesionemi, a kontrola nad niemi należy do najwyższej Izby obrachunkowej. Z końcem każdego roku słonecznego Minister handlu przedstawi obu Izbom Rady Państwa szczegółowy wykaz administracyi, działania i stanu Urzędu pocztowych kas oszczędności i ogłosi go w urzędowej części „Gazety wiedeńskiej". Urząd pocztowych kas oszczędności będzie zamieszczać peryodycznie w „Gazecie wiedeńskiej" ogłoszenia o stanie zakładu.

Art. 21. Korespondencya Urzędu pocztowych kas oszczędności i jego funkcyonaryuszów z wkładającymi oszczędności, jest wolna od opłaty pocztowej. Przychód pocztowych kas oszczędności jest wolny od podatku. Podania ■ wkładających i ich zastępców prawnych lub pełnomocników do Urzędu pocztowych kas oszczędności, Władz pocztowych • i ich funkcyonaryuszów w sprawach, tyczących się służby kas oszczędności, jakoteż przelewy w artykule 6 wzmiankowane, są wolne od stempli i opłat, jak niemniej odsetki od wkładek wolne są od podatku dochodowego i od wszelkiego podatku, który w przyszłości na jego miejsce będzie zaprowadzony.

Art. 22. Czas, od którego Urząd pocztowych kas oszczędności w Wiedniu, jakoteż stacye zbiorcze, rozpocząć mają urzędowanie, oznaczy Minister handlu.

Eozp. Min. handlu z dnia 29 Grudnia 1882 L. 43321 oznaczono ten czas na 12 Stycznia 1883 r.

97*

Celem wykonania tej ustawy wyszło rozporządzenie wykonawcze Ministerstwa handlu z dnia 10 Października 1882 Dzień. ust. paûst. N. 162 obejmujące 48 paragrafów wraz z statutem Rady przybocznej Urzędu pocztowych kas osczędności o 12 paragrafach i zasady organizacyi ces. król* Urzędu pocztowych kas oszczędności o 10 paragrafach, jako też dodatek obejmujący rozmaite wzory i obliczenia. Rozporządzenie Min. handlu z dnia 16 Lipca 1883 dz. ust. państ. N. 130 zawiera wykonawcze przepisy co do organizacyi pocztowych kas oszczędności. Rozporządzenie Min. handlu z dnia 20 Października 1883 dz. ust. paûst. N. 166 dozwala posiadaczom wkładek, aby wydawali przekazy na ces. król. Urząd pocztowych kas oszczędności w Wiedniu.

W pocztowych kasach oszczędności włożyło w Lipcu 1884 r. stron 111.001 kwotę 4,132.502 złr. ; odebrało stron 32.089 kwotę 3,149.520 złr., w ogóle zaś do końca Kwietnia 1884 r. włożyło stron 2,399.543 kwotę 14,567.530 złr., odebrało stron 282.436 kwotę 6,882.119 złr., pocztowy Urząd kas oszczędności posiadał w ogóle w austr. rentach z końcem Kwietnia 1884 kapitał 6,936.250 złr. Obrót głównej kasy w Lipcu 1884 dosięgnął sumy 3,706.653 złr.

(Przypisek Autora).

5. O kasach pożyczkowych gminnych.

Okólnikami Wydziału krajowego z d. 25 Lutego 1868 L. 1634 i 22 Marca 1871 L. 14324 wydano wzory statutów kas pożyczkowych gminnych, z których ostatni (У.) brzmi :

§ 1. Fundusz zakładowy Kasy pożyczkowej gminy . . . . . . stanowi suma .... (Należy wymienić z jakich źródeł pochodzi ta suma).

§ 2. Do kasy pożyczkowej wpływać będą dla pomnożenia funduszu jej zakładowego wszystkie na mocy §§ 60 i 61 ustawy gminnej orzeczone kary pieniężne i taksy za pozwolenie muzyki, o ile nie zostaną użyte na utrzymanie lub wsparcie miejscowych ubogich. Coby z końcem roku administracyjnego z kar pieniężnych na ten cel uźytem nie było, wpływa do Kasy pożyczkowej.

§ 3. Za przyzwoleniem Wydziału powiatowego może

O kasach pożyczkowych gminnych.

Rada gminna lokować w kasie pożyczkowej na procent roczny .....kapitały gminne, lub zakładów gminnych.

Stopa procentowa od lokowanych kapitałów gminnych, winna być według powyżej powołanych okólników, przynajmniej o 1°|₀ niż-ssą od stopy procentowej od udzielanych przez kasę pożyczek.

, którzy w tej

§ 4. Celem kasy pożyczkowej jest udzielanie pożyczek pieniężnych członkom gminy gminie stale zamieszkują, i posiadają grunta lub domy, albo trudnią się przemysłem lub zarobkowaniem, a bez swej winy tak podupadli, iż potrzebują czasowej zapomogi.

§ 5. Kasa pożyczkowa jest instytutem gminnym, i stoi pod nadzorem Rady gminnej, a pod kontrolą Wydziału powiatowego.

§ 6. Kasą pożyczkową zawiaduje Naczelnik gminy ъ dwoma kasyerami. Na kasyerów mają być wybierani gospodarze zacni, poważni i zamożni. Kasyerów mianuje i uwalnia Rada gminna, i może ich wybierać z po za swego grona. Urząd kasyera jest honorowy i bezpłatny. Naczelnik gminy i kasyerowie stanowią Komisyą pożyczkową, i orzekają większością głosów o udzieleniu pożyczki, o jej wysokości, i o ratach, w których wypożyczona suma ma być spłaconą. Oni prowadzą wreszcie rachunki kasowe za pomocą pisarza gminnego.

§ 7. Naczelnik gminy jest prawnym zastępcą kasy pożyczkowej w obec c. k. Sądów i Władz.

§ 8. Rachunki kasowe prowadzi się w dwóch księgach. W dzienniku kasowym zapisuje się porządkiem chronologicznym z wymienieniem daty na lewej stronie wszystkie przychody kasy, a na prawej stronie wszystkie wydatki. W księdze dłużników ma mieć każdy dłużnik osobny arkusz, odpowiadający wydanej mu książeczce, na którego lewej stronie wypisuje się daną mu pożyczkę i postanowione termina spłaty, a na prawej stronie zapisuje się porządkiem chronologicznym z wymienieniem daty, wszystkie przez dłużnika uczynione wpłaty tak kapitału jak procentów. Księgi te mają być zesznurowane a końce sznu-

rów przytwierdzone pieczęcią gminną. Stronnice ksiąg mają być numerowane.

§ 9. Rada gminna ma prawo wglądania każdocześnio w zarząd kasy i w rachunki, i ustanawiania w tym celu na mocy § 38 ust. gmin. osobnej komisyi, a rewizyą Kasy winna zarządzać kilkakrotnie w ciągu roku. Również i Wydział powiatowy ma prawo wglądania każdocześnie w ten zarząd i zarządzania rewizyi kasy przez swego delegata.

§ 10. Naczelnik gminy jest obowiązany składać Radzie gminnej z końcem Grudnia każdego roku rachunek roczny, i wykazać stan kasy i wszelkie zaległości, czy to w kapitale, czy w procentach. Po sprawdzeniu tych rachunków i wykazów winna Rada gminna przedłożyć je Wydziałowi powiatowemu.

§ 11. Pożyczki udzielane będą na kredyt osobisty,, jednak tylko za poręczeniem dwu ręczycieli na czas określony, nie dłuższy jak trzyletni, i za prowizyą ... od sta rocznie, to jest . . . . ct. wal. austr. od 1 złr. na rok, . . . centa od reńskiego na miesiąc. Prowizyą opłaca się (miesięcznie) z góry. Kapitał spłaca się w (miesięcznych) ratach, które postanowi dłużnikowi Komisya pożyczkowa przy udzieleniu pożyczki. Wolno jednak każdemu dłużnikowi spłacić przed terminem bądź prowizyą, bądź kapitał, tak częściowo jak całkowicie. W miarę uiszczonych częściowych spłat kapitału, procenta tylko od niespłaconej resztującej kwoty mogą być nadal żądane.

§ 12. Członkom gminy, utrzymującym się przeważnie z zarobku, wolno dawać pożyczki w wysokości od 5 złr. do 50 złr. (wyjątkowo do 100 złr.) spłacalne w ciągu jednego roku tygodniowemi ratami w ten sposób, iż dłużnik płaci przez 50 po sobie następujących tygodni w każdą sobotę ²Ioo t. j. po 2 centy w. a. od 1 każdego złr. w. a., a w 51— i 52. iygodniu, równie w tymże dniu po dwa i pół procentu od sta czyli po dwa i pół centa od 1 złr. Wypłatą tą umarza się całkowicie wzięta pożyczka i procenta od niej. Tego rodzaju pożyczka może być udzieloną tylko za poręczeniem dwóch ręczycieli.

O kasach pożyczkowych gminnych.

§ 13. Z wpływających procentów mają być przede-wszystkiem opłacane procenta od kapitałów gminnych lub zakładów gminnych, któreby były podług § 3 tych statutów ulokowane w kasie pożyczkowej. Reszta procentów ma być doliczoną do funduszu zakładowego kasy i służyć do dalszych pożyczek procentowych.

§ 14. Kto pragnie uzyskać pożyczkę, ma się zgłosić do Naczelnika gminy, i wyłożyć mu swoje żądanie, to jest: ile chce pożyczyć, na jak długo i w jakich ratach chce spłacić pożyczony kapitał, winien nadto przedstawić dwóch ręczycieli. Naczelnik gminy zawezwie kasyerów, z którymi razem tworzy Komisyą pożyczkową i przedłoży im to żądanie. Komisya pożyczkowa postanowi większością głosów, czyli i w jakiej wysokości dana ma być pożyczka, a w razie udzielenia, w jakich ratach spłacony być ma wypożyczony kapitał, lub czyli ma być udzieloną pożyczka roczna, spła-calna w tygodniowych ratach. Komisya pożyczkowa orzeka, czyli przedstawieni ręczycieli podają kasie pożyczkowej dostateczną pewność. Od postanowienia Komisyi pożyczkowej może żądający pożyczki odwołać się do Rady gminnej. Orzeczenie Rady gminnej jest stanowczem, i nie dopuszcza dalszego odwołania się. Wszystkie wymienione czynności odbywać należy ustnie. Tylko orzeczenie Rady gminnej zapisuje się jako uchwała do księgi uchwał.

§ 15. Biorący pożyczkę wystawi podług przepisanego wzoru stósownie do rodzaju pożyczki, którą otrzymał, skrypt, podpisany przez niego, jeżeli żonatym jest i z żoną żyje, przez żonę, w każdym razie zaś przez dwóch ręczycieli i dwóch świadków. Skrypt ten przechowany będzie w skrzyni kasy pożyczkowej aż do całkowitego umorzenia pożyczki, poczem zwróci się dłużnikowi.

§ 16. Wraz z pożyczką otrzyma dłużnik książeczkę podług przepisanego wzoru, w której będą dokładnie wypisane : pożyczona kwota, tudzież naznaczone do jej spłacenia termina. Każda wpłata, którą dłużnik uiszcza do kasy, ma być w tej książeczce zapisaną, i podpisem Naczelnika gminy i jednego kasyera w właściwej rubryce potwierdzoną.

Czesé II. Dział A.

§ 17. Od chwili udzielonej pożyczki obowiązani są Naczelnik gminy i kasyerowie czuwać nad bezpieczeństwem wierzytelności, a jeżeliby dostrzegli, że udzielona pożyczka może u dłużnika przepaść, w szczególności gdyby dłużnik zamierzał sprzedać swoje gospodarstwo lub część tegoż, Naczelnik gminy obowiązany jest starać się nakłonić dłużnika, aby dług swój dobrowolnie zabezpieczył zastawem. Orzeczeniu Komisyi pożyczkowej, że zachodzi obawa, iż dług przepaść może, dłużnik przyjęciem pożyczki poddaje się bezwarunkowo, uznaje takowe jako obowiązujące, i zrzeka się wszelkich przeciw temu możliwych zarzutów.

§ 18. Jeżeliby dłużnik, który otrzymał inną pożyczkę, jak spłacalną w tygodniowych ratach, nie chciał w takim razie dać zastawu, lub jeżeliby nie zapłacił w oznaczonym terminie czy to prowizyi, czy kapitału, lub raty tegoż, Naczelnik gminy winien zażądać od niego natychmiastowego zapłacenia całego niespłaconego jeszcze kapitału, a on obowiązany będzie takowy natychmiast uiścić. Od dłużnika, który wziął pożyczkę roczną, spłacalną w tygodniowych tatach, winien Naczelnik gminy zażądać natychmiastowego zwrotu takowej, jeżeliby uchybił choćby jednej tygodniowej raty, a dłużnik obowiązany będzie uiścić cały, po potrąceniu już spłaconych rat pozostający jeszcze u niego kapitał, oraz prowizyą po 6 od 100 od całego wypożyczonego kapitału, przypadającą od dnia wyliczenia pożyczki, aż do dnia ścią-gnionego i wypłaconego długu. Od dłużnika, który 50 rat uiścił, nie można nic więcej wymagać nad uiszczenie ostatnich niezapłaconych rat. Gdyby dłużnik, czy to jeden czy drugi, nie uczynił zadość wezwaniu Naczelnika gminy,

- Naczelnik gminy obowiązany jest postarać się o zabezpieczenie i wyegzekwowanie całej należytości w drodze prawa, przyczem ma mieć miejsce postępowanie sumaryczne i najkrótsze, ustawami dozwolone.

§ 19. Bęczyciele odpowiadają w miarę swego zobowiązania się, a w razie sporu poddają się sumarycznemu i najkrótszemu, ustawami dozwolonemu postępowaniu. Zwykle winni oni zapłacić należytość poręczoną przez nich dopiero

wtenczas, gdyby takowa nie mogła być wyegzekwowaną z jakiegokolwiek powodu od dłużnika. Wolno jednakże Badzie gminnej wedle swego uznania, nie dopuszczającego żadnego odwołania się lub zarzutu, żądać od ręczyciela zapłacenia należytości z pominięciem dłużnika.

§ 20. Dla pewnego przechowania pieniędzy, skryptów, i ksiąg kasowych, sprawi się skrzynię żelazem okutą z trzema zamkami, od których jeden klucz Naczelnik gminy a po jednemu każdy z kasyerów u siebie przechowa.

§ 21. Instytut kasy pożyczkowej może może być zwiniętym tylko za uchwałą Bady gminnej, zatwierdzoną przez Radę powiatową. W razie zwinięcia wszelkie zasoby kasy pożyczkowej stają się własnością gminy. Kwoty wpływające do kasy na podstawie § 2 niniejszych statutów będą uwidocznione w osobnej ewidencyi, i zostaną — w razie zwinięcia kasy — zwrócone funduszowi ubogich miejscowych.

§ 22. Statuta niniejsze mogą być zmienione tylko uchwałą Rady gminnej, i za przyzwoleniem c. k. Namiestnictwa i Wydziału powiatowego.

6. O górnictwie.

a)    Powszechna ustawa górnicza ;

b)    Dodatkowe rozporządzenia do ustawy górniczej :

e) Ustawa regulująca w Galieyi prawo wydobywania kopalin żywicznych.

d)    O kamieniołomach,

e)    O torfie.

a) Powszechna ustawa górnicza.

(Patent z 23 Maja 1854 dz. u. p. N. 146).

§ 1. Ustawa górnicza wskazuje, jakie minerały, i pod jakiemi warunkami mogą być poszukiwane i dobywane, nareszcie jakie prawa i obowiązki z prowadzeniem górnictwa są połączone.

§ 2. O ile ustawa górnicza nie zawiera właściwych postanowień, o tyle powszechne ustawy cywilne, karne, polity-

czne, przemysłowe i handlowe zastósowane być powinny także do spraw górniczych. Jeżeli kto czynem, sprzeciwiającym się nstawie górniczej, przewinił oraz przeciw ustawie karnej powszechnej, wówczas skazanym być winien nietylko na karę w ustawie karnej powszechnej oznaczoną lecz także i na karę w ustawie górniczej ustanowioną.

§ 3. Przez regalia górnicze rozumie się minerały, w naturalnych łożach się znajdujące, na mocy przywileju zastrzeżone Monarsze do wyłącznego nadania (rozporządzania). Do regaliów górniczych należą wszelkie minerały, które użytemi być mogą z powodu zawartości swej metalów siarki, ałunu, witryolu lub soli kuchennej ; tudzież wody cementowe, grafit i żywice ziemne, nareszcie wszelkie węgle czarne i brunatne (burowęgiel). Te minerały zowią się zastrzeżonemu

Jego e. k. apost. Mość najwyższem postanowieniem z d.22Stycz. 1862 r. na wniosek galicyjskiego Wydziału krajowego zezwolić raczył, że w Galicyi i z W. Ks. Krakowskiem olej skalny (nafta) i żywica, jeżeli użyte zostają do uzyskania oleju do oświetlenia służącego jako regalia górnicze traktowane być nie powinny (reskryp. min. z 2 Kwietnia 1862 r. L. 573.)

§ 6. Do nadania uprawnień do poszukiwania i wydoby- • wania tychże i do nadzoru nad prowadzeniem prawem prze-pisanem górnictwa, ustanowione są Władze górnicze. Gdziekolwiek w niniejszej ustawie mowa jest w ogólności tylko o Władzach górniczych, tam rozumieć należy tylko Władze górnicze pierwszej instancyi (t. j. Urząd okręgowy górniczy).

§ 14. Kto minerały zastrzeżone poszukiwać lub takowe zużytkowywać chce, musi się postarać o ogólne pozwolenie do poszukiwań górniczych (allgemeine Schurfbewilligung), chociażby nawet był właścicielem gruntu.

§ 16. Pozwolenia do poszukiwań górniczych udziela c. k. Urząd okręgowy górniczy (Revierbergamt) na przeciąg jednego roku.

§ 17. Nie wolno bęz pozwolenia właściciela gruntu poszukiwać minerałów (schürfen): a) w obrębie budynków mieszkalnych, gospodarczych lub innych, b) w dziedzińcach zamkniętych, c) w oparkanionych ogrodach domowych, ozdobnych i innych, tudzież na cmentarzach i niwach murami

Górnictwo. — O powszechnej ust. górniczej.

1531

obwiedzionych, d) w odległości niedochodzącej 38 m. do miejsc pod a) i b) wyszczególnionych. — Do poszukiwania na gościńcach publicznych i kolejach żelaznych, w obrębie budowli wodnych, w obrębie rejonu twierdzy i odległości od niej osobneini przepisami oznaczonej, tudzież na granicach Państwa lub nrowincyi czyli kraju koronnego potrzebnem jest pozwolenie właściwej Władzy politycznej.

§ 18. Jeżeli przy poszukiwaniu na innych miejscach (oprócz wymienionych w § 17) zachodzą trudności ze względów publicznych, to w takim razie rozstrzygać mają Władze górnicze w porozumieniu z właściwemi Władzami politycznemu

§ 19. Ogólne pozwolenie do poszukiwań górniczych uprawnia do wszelkich robót górniczych w obrębie określonym tern pozwoleniem.

§ 20. Uzyskanemu kopalinami bez pozwolenia Władzy górniczej rozporządzać nie wolno. .

§ 22. Kto na pewien obszar wyłączne prawo do poszukiwań górniczych (Freischurf) uzyskać chce, musi podać dokładnie miejsce, w którem włom (Einbau) znajdować się ma, a oraz punkt, w którym znak wyłączności górniczej (FreischurfZeichen) postawionym być ma.

W tym celu najpraktyczniej jest podać jako stały punkt zetknięcie trzech parcel katastralnych ze sobą. (Przyp. Autora).

§ 23. Wyłączność zawsze na już uzyskanem ogólnem pozwoleniu opierać się musi (§ 23) tak, że jeżeli ogólne pozwolenie prawomocność straci, oraz i wszystkie na podstawie tego zgłoszone wyłączności z urzędu gasną.

§ 25. O każdem postawieniu znaku zawiadomić należy Władzę polityczną tego powiatu, w którym leży obszar poszukiwania, co Władza ta do powszechnej poda wiadomości. Polityczna Władza krajowa oznacza jednostajną formę, według której stawiane być powinny wszystkie znaki wyłączności w każdym kraju koronnym, tak iżby je każdy mógł z łatwością poznać.

W zachodniej Galieyi znak wyłączności składa sie z tablicy blaszanej 29 cmt. szerokości, 42 cmt. długości mającej w 8 równych 10’5 cmt. kantach, dobrze pobielanej lub pocynkowanej, białą farbą pokostową pomalowanej, na której mieści się napis tak zwanemi la-pidarnemi literami koloru niebieskiego : „Wyłączność górnicza z roku 188 . . Nr. . . “ który na palu drzewianym 2-8 m. nad powierzchnią ziemi wzniesionym, ma być gwoźdźmi przymocowanym. Dla otrzymania jednostajnośei powyższych znaków, poruezonem zostanie wykonanie ich jednemu rzemieślnikowi, w siedzibie i pod nadzorem Władzy górniczej. (Obwieszczenie Eządu kraj. krak. z 13 List. 1854 r. (dz. Kząd. kraj. Oddz. II N. 9).

§ 26. Każdy poszukujący obowiązany jest, przed rozpoczęciem poszukiwania okazać właścicielowi gruntu dokument pozwolenia do poszukiwań, i ugodę o wynadgrodzenie szkody traktować.

§ 27. Jeżeli poszukujący nie może się zgodzić z właścicielem gruntu o wymagane przezeń wynagrodzenie szkody, to w takim razie ma prawo żądać od Władzy politycznej pozwolenia na rozpoczęcie swej roboty poszukiwawczej. Jeżeli zaś już zgłosił wyłączność, to wtedy może żądać od Władzy powiatowej politycznej pozwolenia na postawienie znaku wyłączności. Tak w jednym jak drugim razie poszukujący obowiązanym jest : a) zabezpieczyć tymczasowo właścicielowi gruntu wynagrodzenie szkody udowodnionej, zrządzonej przez rozpoczęcie roboty poszukiwawcze lub przez postawienie znaku wyłączności, nawet gdyby ugoda w tej mierze nie przyszła do skutku, a to w wysokości oznaczonej przez delegowanego Władzy politycznej powiatowej, b) żądać od Władzy górniczej natychmiastowego wdrożenia postępowania przymusowego odstąpienia gruntu; c) w razie wyłączności zaniechać wszelkich robót na temźe miejscu aż do wydania wyroku.

§ 28. Jeżeli poszukujący w ciągu dni trzydziestu, licząc od postawienia znaku wyłączności, nie jest w stanie wykazać się, że wniósł podanie do Władzy górniczej o postępowanie względem odstąpienia gruntu, to właściwe Władze powiatowe polityczne powinny w takim razie na żądanie właściciela gruntu kazać usunąć znak wyłączności i donieść o tem Władzy górniczej.

§ 31. Obszar wyłączności stanowi koło o promieniu

425 m. licząc od znaku, w którem kole nikomu innemu minerałów zastrzeżonych poszukiwać nie wolno.

Około 55’6 hekt. (Przyp. Autora.)

§ 34. Wyłączność górnicza uprawnia do żądania pola zastrzeżonego f Vorbehaltenes Feld) t. j. przestrzeni o 45' 116 kwadr. metr.

§ 41. Nadania górnicze dzielą się na : miary górnicze (Grubenmasse) § 42-70, przymiarki (Ueberscharen) § 71— 75, miary dzienne lub powierzchne (Tagmasse) § 76—84. Koncesye górnicze zaś na: budowy pomocnicze (Hilfsbaue) § 85 — 89, sztolnie rewirowe (Revier sto Hen) § 90—97.

§ 44. Nadanie miar górniczych tylko natenczas nastąpić może, jeżeli zastrzeżone minerały, w swojern naturalnem złożu, na oznaczonem miejscu, tak odkryte zostały, że takowe wedle stósunków miejscowych godnemi odbudowy uznane być mogą.

§ 43. Miara górnicza stanowi prostokąt, w którym węższa strona nigdy mniej jak 106 m. wynosić nie może.

§ 49. Podanie o nadanie musi zawierać : a) Imię i nazwisko proszącego, lub tegoż pełnomocnika i przez niego własnoręcznie być podpisane, b) Opis położenia i sposób w jaki odkrycie dokonano, z podaniem właściciela gruntu, gminy i powiatu, następnie oddalenia punktu rozkładu miar (Aufschlagspunkt) od dwóch stałych łatwo rozpoznać się dających punktów, e) Winien być załączony okaz czyli znamię odkrywki (Wahrzeichen), d) Jeżeli odkrycie szurfem uskuteczniono, musi być podany włom, mianowicie w jakiej głębokości i kierunku od powierzchni odkrywka nastąpiła, e) Ilość i rozkład (Lagerung) żądanych miar górniczych i imię, które temu polu górniczemu nadać się ma. f) Oświadczenie, ezy żądane miary samoistnie w księgach górniczych zapisane być mają, lub do już istniejącego ciała jako przynależność dopisane być mają.

Podanie to do e. k. Starostwa górniczego wniesione być winno. (Przyp. Autora).

§ 54. Nim nadanie lennicze miar górniczych nastąpić może, muszą oględziny (Freifahrung) czyli lokalna wizya

być przeprowadzone. Oględziny mają zadanie : a) Sprawdzić odkrycie i godność odbudowy wedle postanowień § 44. b) Zbadać, czy i z jaką zmianą żądane pole, bez naruszenia starszych już uzyskanych praw, proszącemu o nadanie udzielone być może. c) Rozpoznawać stósunki ze względów publicznych i do interesowanych posiadaczy gruntu, d) Sprawdzić kartę rozkładu miar górniczych i jeżeli tego potrzeba wymaga, takową uzupełnić lub sprostować.

§ 55. Oględziny muszą z nadmienieniem najważniejszych punktów prośby o nadanie, być w stósownym czasie ogłoszone.

§ ,76. Na zastrzeżone kopaliny znajdujące się w piaskach, łożyskach rzek, w żwirach powierzchnych, nasypiskach górskich, albo w starych opuszczonych hałdach, jeżeli takowe nie znajdują się w nadanych już polach górniczych, w którym wypadku jako przynależność lennicza uważane być mają (§ 127, 131), następnie na rudy bobowe i darniowe bywają miary dzienne lub powierzchne nadawane.

§ 98. Każdy właściciel gruntu obowiązany jest przedsiębiorcy górniczemu odstąpić potrzebne na użytek górniczy grunta za stósownem wynagrodzeniem szkody (§ 365 powszechnej księgi ust. cywil., patrz str. 1194 Zb. ust. adm.)

§ 99. W miejscach, gdzie poszukiwanie wymaga osobnego zezwolenia posiadacza gruntu lub Władzy politycznej (§ 17), odstąpienie gruntu nie może być żądanem. Gdyby zaś wodociąg służący do prowadzenia robót górniczych, albo wcale wykonać się nie dał, albo tylko z kosztem nie-stósunkowym, to przedsiębiorca żądać wtedy może pozwolenia na podziemne prowadzenia onegoż, nawet przez grunta w § 17 wymienione, z wyjątkiem jednak budynków i cmentarzów. Wodociągi takie nie powinny przeciekać i muszą trwale być robione, przyczem przedsiębiorca odpowiedzialnym zostaje za wszelką szkodę z ich założenia wynikłą.

§ 100. Do poszukiwań, lub do innego czasowego tylko użytkowania na cele górnicze, można żądać czasowego tylko odstąpienia gruntu ; jeżeli zaś naprzód jest wiadomem, że roboty górnicze będą wymagać stałego użytkowania gruntu, w takim razie właściciel gruntu ma prawo żądać, aby przed-

1535

Górnictwo. — О powszechnej ust. górniczej.

siębiorca nabył grunt na własność. Żądanie to wtedy także uczynionem być może, jeżeli się dopiero w dalszym ciągu robót górniczych pokaże, że użytkowanie gruntu, które z razu za czasowe było uważanem, przechodzi w użytkowanie stałe.

§ 101. Jeżeli strony interesowane nie mogą się pogodzić względem odstąpienia gruntu lub wynagrodzenia szkody, to do Władzy górniczej należeć będzie przeprowadzenie właściwego w tej mierze postępowania, z wezwaniem Władzy politycznej powiatowej do spółudziału. Do tej sprawy wezwanym być winien przedsiębiorca górniczy i posiadacz gruntu z przybraniem znawców potrzebnych.

§ 102. Po odbytej rozprawie — przy której szczególną uwagę zwrócić należy na przepisy o podzielności gruntów — Władza polityczna wysłuchawszy Władzę górniczą orzeknie, czy odstąpienie gruntu ma nastąpić i na jak długo.

§ 103. W orzeczeniu, stósownie do zdania znawców, oznaczyć należy tak rodzaj, jakoteż wysokość wynagrodzenia. Strona niepoprzestająca na tern oznaczeniu może wprawdzie rekurować, przedsiębiorca górniczy może jednak żądać natychmiastowego odstąpienia gruntu, skoro tylko złoży cenę wyku-pna, lub zabezpieczy pupilarnie roczne wynagrodzenie szkody.

§ 104. Każdy posiadacz gruntu zezwolić musi na postawienie graniczników i wbicie kołów za zwrotem szkody wyrządzonej, powinien też zostawić na miejscu nietknięte graniczniki nadanych miar górniczych lub dziennych, jakoteż koły postawione na powierzchni do odgraniczenia włomów. Tylko w miejscach w § 17 pod aj, bj, c) wymienionych, tudzież na gościńcach publicznych i kolejach żelaznych, stawianie znaków tych dozwolonem być nie może.

§ 105. Wody wierzchnie, do prowadzenia górnictwa potrzebne, muszą być także odstąpionemi, choćby mimo woli właściciela, na korzyść sztolniarza rewirowego, nawet przez innych gwarków, o ile to nie sprzeciwia się policyjnym lub innym publicznym przepisom — i o ile takie odstąpienie nie przyniosłoby w inny sposób większych korzyści ekonomicznych. Dochodzenie w tym względzie odbywać się ma stósownie do przepisów o odstąpieniu gruntów, a przy rozstrzy-

§ 124. Gwarek może bez osobnego wynagrodzenia przywłaszczyć sobie minerały niezastrzeżone, a podczas robót górniczych wydobywane, o tyle tylko, o ile potrzebuje do prowadzenia kopalni i połączonej z nią huty, w innym razie obowiązany jest ofiarować je właścicielowi gruntu, z pod którego gruntu one wydobyte zostały; któremu wolno będzie nabyć je za zwrotem kosztów wydobywania i federunku (wywozu) — gdyby jednak w przeciągu czterech tygodni w tym względzie się nie oświadczył, wówczas stają się one własnością posiadacza kopalni.

gnieniu sprawy ustanowione być winny warunki, pod któremi prawo wody przysłużać ma przedsiębiorcy górniczemu.

§ 106. Gwarek nie jest odpowiedzialnym za uszkodzenia budynków, wodociągów lub innych zakładów, które w obrębie pola górniczego dopiero po nadaniu tegoż bez pozwolenia Zwierzchności postawione zostały.

§ 107. Jeżeli posiadacz gruntu przedsiębrać chce budowle w obrębie nadanych miar dziennych, Władza polityczna po wysłuchaniu Władzy górniczej wyznaczy posiadaczowi tych miar stósowny termin, w ciągu którego tenże wydobyć musi nadane sobie minerały zastrzeżone w obrębie przestrzeni na budowle przeznaczonej.

§ 123. Przez nadanie kopalni osiąga właściciel pola górniczego wyłączne prawo wydobywania nietylko takich minerałów zastrzeżonych, których odkryciem osiągnął nadanie lennicze, ale w ogólności wszystkich minerałów zastrzeżonych (§ 3), które się znajdują w obrębie miar górniczych lub dziennych.

§ 125. Właścicielowi gruntu wolno wydobywać rnine-nerały niezastrzeżone, na jego gruncie znajdujące się, o ile przez to prowadzenie robót górniczych nie doznaje przeszkody. W razie sporu, Władze polityczne w porozumieniu z Władzami górniczemi stanowić będą o dopuszczalności takiego użytkowania robotami na odkrywkę (durch Tagarbeiten).

§ 126. Jeżeli właściciel gruntu chce użytkować z minerałów niezastrzeżonych wewnątrz kopalni znajdujących się, to posiadacz kopalni ma do wyboru, albo sam wydobywać je i wywozić, za zwrotem kosztów, albo właścicielowi gruntu za stósowuą opłatą dozwolić użycia swej kopalni i przyrządów do wywozu, (§ 195).

Prawo poszukiwania niezastrzeżonyeh minerałów znajdujących się w pośrodku kopalni, w myśl § 126 ust. górniczej właścicielom gruntów przysługujące, przypuszcza, że miejsce poszukiwania znajduje się wśród kopalni. Przez kopalnię, nie rozumie się granie powierzchni ale tę część pola górniczego (Grubenfeld) na której odbywa się odbudowa górnicza (Abbau). (Tr. ad. 6 Kwietnia 1881 L. 565 N. 1064).

§ 127. Za to, że właściciel gruntu, z powodu prowadzenia robót górniczych, zaniechał użycia minerałów nieza-strzeżonych na odkrywkę, należy się mu wynagrodzenie stó-sownie do przepisów o odstąpieniu gruntów wydanych.

§ 128. Co się tyczy wód kopalnianych, na które przedsiębiorca górniczy natrafił przy prowadzeniu robót górniczych, ma tenże pierwszeństwo użycia ich do celów górniczych i hutniczych wraz z przynależytościami, nawet gdyby je na powierzchnię wyprowadził do odpływu, a to aż do ich połączenia z innemi ustalonemi wodami.

§ 129. Gdyby kto inny rościł sobie prawo do takich wód, wówczas posiadacz kopalni wezwany być winien przez Władzę górniczą, aby się oświadczył w ciągu terminu stó-sownego, czy ich używać zamyśla do robót górniczych w ciągu następnych lat pięciu. Jeżeli gwarek w ciągu terminu rzeczonego nie złożył tego oświadczenia, albo złożywszy takowe nie zrobił mimo to użytku z prawa zastrzeżonego w ciągu następnych lat pięciu, wówczas wody oddane być mogą także i innym osobom do jakiegokolwiekbądż użytku.

§ 130. Jeżeli gwarek wypłacił pewną kwotę w kapitale jako wynagrodzenie właścicielowi gruntów, przez które wody odpływają, celem wynagrodzenia go raz na zawsze, albo jeżeli zobowiązał się do rocznej spłaty, wówczas ma prawo żądać od tego, który wody te używa, przez cały czas użytkowania, w pierwszym razie prowizyj prawnych od wynagrodzenia w kapitale, w drugim zaś razie wynagrodzenia rocznej spłaty. Za zmiany w ilości wód kopalnianych z góry odpływających, -Właściciel kopalni nie jest odpowiedzialnym.

98

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom. II.

§ 131. Nadanie kopalni uprawnia właściciela także a) do zakładania celem dalszego odkrywania łożysk mineralnych i celem odbudowy kopalin (minerałów) w obrębie swego pola — chodników* szybów, tudzież do wykonywania budowy podziemnej jako też na powierzchni (sum Gruben und Tagbau); b) do wydobywania, wywiezienia, i oczyszczania kopalin, do urządzania przewiewów, do wyprowadzania wód z kopalni, do urządzenia przyrządów, maszyn i pracowni każdego rodzaju, do których należą: rudomłyny (Erzmühlen), tłucznie (Pochwerke), płóczkarnie (Schlemm-werke), topiarnie (Schmelzöfen), odciągalnie (Amalgamir-werke), suszarnie rudy (Erzröste), piece koksowe (Coaks-Öfen), ługownie (Laugwerke), budowy do krystalizaeyi ( Krystallisationswerke), i kuźnice (Bergschmieden); c) do zakładania stawów, śluz i wodociągów celem utrzymania w ruchu swych budowli kopalnianych; d) do zakładania dróg, chodników, mostów, kolei żelaznych celem ułatwienia przystępu i wydalenia się dla ludzi i zwierząt, tudzież celem dostarczenia i wywozu potrzeb i produktów kopalnianych, niemniej do zakładania warpisk (Haldenplätze) do zrzucania wydobytych minerałów, e) do stawiania budynków (przy zachowaniu istniejących ustaw i przepisów) celem ochrony kopalni, maszyu, materyałów i wyrobów, tudzież celem umieszczenia robotników, dozorców i zawiadowców; f) do prowadzenia potrzebnych w kopalni rzemiosł w swych warsztatach przez własnych robotników; g) do zaopatrzenia własnych robotników w potrzebne wiktuały, lecz bez zysku zarobkowego.

§. 1. Prawo wywłaszczenia kolei potrzebnych do prowadzenia górnictwa polega na § 1 i 131 kod. gór, niepotrzebna więc jest osobna koneesya w myśl ustawy o kolejach.

§ 2. Udzielenie pozwolenia potrzebnego według § 1 ustawy kolejowej na budowę kolei prywatnej do prowadzenia górnictwa, o które w myśl § 133 pow. ust. górn. starać się należy, przysłużą z zasady politycznej Władzy krajowej na podstawie opinii znawców kolejowych i górniczych, przyczem jednocześnie do wywłaszezenia w myśl §§ 101—103 pow. ust. górn. orzeczenie wydać i według ustawy kolejowej postąpić należy.

§ 3. Jeżeli kolej górnicza połączyć się ma z inną istniejącą już ■dla ogólnego ruchu koleją, zastrzega się wydanie pozwolenia do budowy Ministerstwu handlu w porozumieniu z innemi dotyczącemi Władzami centralnemi (rozp. min. z dnia 1 Listopada 1859 dz. ust. p. N. 200). — Przy dochodzeniu zastanowić się należy nad pytaniem, czy projektowana kolej do prowadzenia dotyczących zakładów nieodzownie jest potrzebną, mianowicie o ile byłaby przeznaczoną produ-kta górnicze zmienić w prawdziwy (aufrechte) towar, lub odstawić na miejsca, gdzie w prąd ogólnego obrotu przejść mogą, albo czy tylko do tego służyć ma, aby produktom tych zakładów otworzyć łatwiejsze drogi odbytu, gdyż tylko w pierwszym wypadku według ust. górn. prawo wywłaszczenia jest uzasadnione i w myśl rozp. min. z dnia 1 Listopada 1859 pozwolenie (koncesya) na budowę udzielonem być może. (Rozp. min. handlu z d. 18 Maja 1874 L. 14069). —Udzielenie konsensu do wprowadzenia w ruch kolei górniczej w każdym wypadku wyłącznie do Ministerstwa handlu należy. (Rozp. Min, handlu z dnia 20 Lutego 1875 L. 30478). — Z określonego ustawami uprawnienia do zakładania kolei żelaznych górniczych, wynika, iż dozwolonem być musi wszystko to, eó do wykonywania tego uprawnienia jest potrze-bnem, a zatem wywłaszczenie i w ogóle śeiśnienie praw prywatnych, któreby wykonywaniu tego uprawnienia na przeszkodzie stały, i dla tego też pytanie to rozstrzygać należy bez względu na postanowienia ustawy z dnia 18 Lutego 1878 dz. ust. państ. N. 30 (Zb. ust. adm. str. 1200). Twierdzeniu zaś, jakoby udzielenie konsensu na kolej żelazną górniczą zawisłem było od zezwolenia właściciela gruntu, lub interesowanego właściciela kopalni, sprzeciwia się prawo wywłaszczenia, przysługujące kolejom żelaznym górniczym. (Tr. ad. z dnia 16 Kwietnia 1880 L. 726 N. 753).

Władza górnicza jest wprawdzie powołaną do wydania orzeczenia o potrzebie projektowanej kolei dla użytku kopalni i przeprowadzenia w tym celu potrzebnego dochodzenia, lecz jeżeli przedsiębiorstwo takiej kolei korzystać chce z prawa wywłaszczenia, winna Władza polityczna, przy wydaniu orzeczenia dotyczącego pozwolenia na budowę kolei rozstrzygać także, czy przedsiębiorstwo budowy kolei jest dla kopalni rzeczywiście potrzebnem, tudzież że w myśl § 98 i 131 przysłużą mu prawo wywłaszczenia. (Orzecz. min. z dnia 15 Października 1879 L. 11254 Z. f. V. 211).

§ 132.. Władza górnicza sama, albo też według okoliczności w porozumieniu z właściwą polityczną, przemysłową, lub inną administracyjną Władzą, rozstrzyga spory tyczące się rozciągłości i wykonywania praw właściciela kopalni, — o ile spory takowe nie należą do drogi prawa.

§ 123. Na stawianie budynków i zakładów wodnych, na zaprowadzenie dróg, mostów, kolei żelaznych, maszyn i innych budowli na powierzchni, winien posiadacz kopalni uzyskać przepisane pozwolenie Władzy politycznej, — a po wystawieniu tychże obowiązany jest donieść o tern Władzy górniczej. Jeżeli gwarek zamierza użyć pod ziemią (w kopalni) maszyn poruszanych inną, nie ludzką siłą, to powinien o tem naprzód zawiadomić Władzę górniczą.

§ 134. Kopalnie może posiadać i prowadzić albo jedna osoba sama, albo spółka kilku osób fizycznych lub prawniczych. Jeżeli w podaniu o nadanie kopalni, wniesionem przez kilka osób razem, nie wyszczególniono stósunku między niemi co do udziału, natenczas wszystkim równy udział przyznanym zostanie.

§ 135. Jeżeli kopalnia należy do więcej spółwłaści-cieli, to wprawdzie każdy z nich ze swoją udziałową częścią może być do księgi górniczej zapisanym, i ma prawo pozbyć część swoje lub zahypotekować ją z właściwym skutkiem na rzecz innych, — taki jednak na księdze górniczej zasadzający się podział własności górniczej nie może mieć miejsca w mniejszej aniżeli 16tej części, bez pozwolenia Władzy górniczej. Gdzie takie udziały istnieją obecnie w mniejszych częściach, tam dalszy ich podział nie może mieć miejsca, a skoro nastąpi połączenie mniejszych części, to dalsze ich rozdrabnianie, niżej jednej szesnastej całości, nie będzie dozwolone.

Eozp. min. z 9 Września 1859 r. (dzień, ustaw panst. N. 166) uregulowanem zostało prowadzenie księgi górniczej (o liypotekaeh górniczych) w okręgu wolnego niegdyś miasta Krakowa, w której własność kopalni uwidocznioną być winna.

§ 136. Prawa spólników kopalni, podzielonej nie więcej niż na szesnaście części, powinny być tak względem samychże spólników, jako też względem innych osób ocenione według powszechnych przepisów o spółce i o umowach. Jeżeli spólnicy co do prowadzenia górnictwa chcą między sobą zawrzeć ugodę, to ugoda taka powinna być przedłożoną Władzy górniczej do zatwierdzenia.

§ 170. Każdy posiadacz wyłączności górniczej (§ 22) lub nadanej kopalni (§ 41) obowiązanym jest utrzymać je

w stałym popędzie. Stały popęd wymaga, ażeby przedsięwzięte roboty, czy pod ziemią, czy na powierzchni : a) ile możności zabezpieczone były przeciw wszelkiemu niebezpieczeństwu, tak osobom jak własności grożącemu : tudzież b) ażeby kopalnie stósownie do przepisów (§§ 174 i następ.), w ciągłym ruchu utrzymane były.

Patrz ogłoszenie Namiestnictwa z dnia 11 Października 1879 L. 48076 o przezornościaeh przy spuszczaniu się do kopalń (dz. ust. kraj. N. 85). O sygnałach patrz rozp. Starostwa górniczego z dnia 6 Czerwca 1876 L. 941.

§ 171. Do potrzebnych środków bezpieczeństwa (§170 lit. a) należą w szczególności : a) należyte ogrodzenie wszystkich wchodów z powierzchni, zabezpieczające od wpadnięcia ludzi lub zwierząt; b) dostateczne zabezpieczenie złomów i miejsc pod tym względem w kopalni niebezpiecznych ; c) stósowne zabudowanie szybów zjazdowych głębszych nad 18 m., należyte zabezpieczenie zjazdów (drabin, schodów, stąpadłów), codzienoe opatrzenie i zabezpieczenie przyrządów i maszyn zjazdowych ; d) usunięcie takich narzędzi, których użycie rzeczywiście mogłoby narazić robotników na znaczne niebezpieczeństwo; e) szczególna baczność na ognie kopalniane, i bezzwłoczne użycie w tychże środków zabezpieczających i narzędzi do gaszenia; f) staranność o odpowiedni przewiew powietrza (wiatrociągi) ; g) użycie doświadczonych i dobrze opatrzonych lamp bezpieczeństwa w kopalniach z gazami piorunującemi.

§ 172. Za wszelkie przekroczenia i przestępstwa przeciw bezpieczeństwu osób i własności, popełnione przez zaniedbanie potrzebnych ostrożności w kopalniach, karanym być ma winny, bez względu czy to właściciel, urzędnik lub podwładny, według postanowień powszech. ustawy karnej (§§ 385, 336 lit. g., 431, 432, 458, 459).

§ 173. Władza górnicza w razie spostrzeżenia nieprawidłowości, niebezpieczeństwo zwieszczającej, obowiązaną jest z przybraniem znawców wskazać stósowne do okoliczności środki zaradcze i zarazem wyznaczyć termin do

Część II. Dział. A.

uskutecznienia tychże środków, albo w danym razie powinna sama zarządzić takowe na koszt gwarka.

§ 200. Każda kopalnia powinna posiadać porządek służbowy, tyczący się służby dozorców i robotników, który przez Władzę górniczą z przybraniem znawców starannie ma być rozpoznanym, a po uchwaleniu i potwierdzeniu ogłoszonym i zawsze w warsztatach robotniczych przybitym. Zawierać on powinien postanowienia : a) o różnych klasach robotników i dozorców, o ich czynnościach służbowych, niemniej różne stosowne do ich miejscowości postanowienia, tyczące się używanych do robót górniczych kobiet i dzieci, ze względem na fizyczne ich siły, a co do ostatnich na przepisany stopień ich wykształcenia; b) o stó-sunku między robotnikami i dozorcami ; c) o czasie i trwaniu roboty; d) o zachowaniu się w służbie i po za służbą ;

e) o przyjętym zwyczaju wynagrodzenia dozorców i robotników ; f) o ich należytościach w razie choroby lub w wypadku nieszczęścia ; g) o karach pieniężnych i roboczych w razie przekroczenia porządku służbowego ; h) o przypadkach, w których stósunek służbowy natychmiast rozwiązanym być może.

Ustawa z dnia 21 Czerwca 1881 (dz. ust. państ. К 115, ogłoszona dnia 19 Lipca 1884) o zatrudnieniu młodych robotników i niewiast, tudzież o trwaniu dziennej roboty i niedzielnym odpoczynku w kopalniach.

§ 1. Dzieci niżej 14 lat nie wolno zatrudniać przy górnictwie jako robotników. Na prośbę rodziców i opiekunów, za osobnem zezwoleniem Władzy górniczej można wyjątkowo zatrudniać dzieci od ukończonego 12 do 14 roku życia, do robót lekkich na powierzchni i bez szkody dla ich obowiązku uczęszczania do szkoły. Mężatki i dziewczęta mogą być zatrudnione tylko przy robotach na powierzchni; położnice dopiero w sześć tygodni po odbyciu połogu, a w cztery tygodnie jedynie tylko na podstawie lekarskiego poświadczenia, iż są do pracy zdolnemi.

§ 2. Osoby płci męskiej, które 16, a płci żeńskiej, które 18 lat życia jeszcze nie ukończyły, mogą być przy górnictwie zatrudnionemi jedynie tylko w sposób ich fizycznemu rozwojowi nieszkodliwy.

§ 3. Szychta (Schichtdauer) nie może trwać dłużej jak 12 godzin, a rzeczywista podczas szychty praca 10 godzin. Początek szychty liczy się od chwili zjazdu (Einfahrt), koniec zaś z chwilą dokonanego wyjazdu (Ausfahrt). Minister rolnictwa może wysoko położonym kopalniom w krajach alpejskich zezwolić na wyjątki z tem~ ograniczeniem, iż liczba sześćdziesięciu godzin rzeczywistej pracy w ciągu tygodnia, nie może być przekroczoną. Starostwo górnicze jest upowaźnionem, gdyby zaszły nadzwyczajne wypadki, lub chwilowo nagła potrzeba, do zezwolenia na szychtę dłuższą (Uiberschich-ten), ograniczoną co do czasu i trwania.

§ 4. W niedziele nie ma roboty w kopalniach. Wyjątek stanowią tylko te roboty, które z natury rzeczy przerywanemi być nie mogą, albo które wtedy dopiero wykonanemi być mogą, gdy ruch kopalni ustaje, n. p. odwodnianie (Wasserhaltung), przewietrzanie (Wetterführung), ruch w piecach do topienia i prażenia rudy i do koksu (Schmelz,- Eöst- und CoaJcsöfen), straż w kopalni i roboty w ruchomych pokładach (im schwimmenden Gebirge), dalej roboty około czyszczenia (Grubensäuberung), jako też utrzymania (Instandhaltungsarbeiten), kopalni tak nad, jak i pod ziemią, popęd warzelni soli (Salzsudhütten) wraz z robotami do tego się odnoszącemi, wreszcie za pozwoleniem Władzy górniczej, także nie dające się odłożyć roboty około ładowania. Spoczynek niedzielny zaczyna się dla wszystkich robotników równocześnie, co najpóźniej o godzinie szóstej rano w niedzielę i trwać będzie 24 godzin licząc od chwili jego rozpoczęcia.

§ 5. W wypadkach nagłych zagrażających bezpieczeństwu życia, zdrowia i własności nie mają zastosowania przepisy § 3 i 4.

§ 6. Władze górnicze czuwać będą nad wykonaniem tych przepisów. Przekroczenia przepisów niniejszej ustawy karane będą pie-niężnemi karami do 200 złr.

§ 7. Zatrudnienie mężatek i dziewcząt do robót w kopalniach może być w pierwszych pięciu latach, w których niniejsza ustawa obowiązuje, w takich tylko wypadkach przez Władzę górniczą pozwo-lonem, gdzie tylko zatrudnianie ich było dotąd w zwyczaju.

§ 8. Ustawa niniejsza wchodzi w życie w trzy miesiące od dnia ogłoszenia jej w dzienniku ustaw Państwa.

§ 201. Urzędnicy i dozorcy nie mogą ze służby występować lub być oddalonymi, jak tylko za trzech-miesięcznem naprzód wypowiedzeniem, robotnicy za czternastodniowem, — o ile w kontraktach służbowych lub w porządku służbowym nic innego zastrzeżonem nie zostało.

§ 209. W każdej kopalni prowadzoną będzie księga, obejmująca dokładny spis wszystkich górników i dozorców górniczych, która na każde żądanie przedłożoną być powinna Władzy górniczej i politycznej.

Część' II. Dział A.

Wezwania dla górników do stawania w Urzędach politycznych w ten sposób wydawane być mają, aby zarząd górniczy, albo przełożony kopalni, u których górnik służy, o tein przed terminem rozprawy politycznej, a w nagłych przypadkach choć równocześnie z wezwaniem zawiadomienie odebrał, iżby mógł Wydać odpowiednie w takim razie dyspozycye. (Eeskr. Izby nadwonej z dnia 12 Sierpnia 1847 r.).

§ 210. Celem wspierania górników potrzebujących pomocy, tudzież ich wdów i sierót istnieć powinny kasy brackie (kasy górników czyli zakłady zaopatrzenia). Każdy pfz'etö posiadacz kopalni obowiązanym jest, albo założyć taką odrębną dla swojej kopalni kasę, albo ułożyć się w tej mierze, po zezwoleniu Władzy górniczej , z innymi posiadaczami kopalni.

§ 214. Posiadacze kopalń, przy których nie istnieje jeszcze kasa bracka prawnie urządzona, powinni aż do założenia takowej udzielać przynajmniej takiej pomocy swym robotnikom chorobą złożonym, lub nieszczęśliwym przypadkiem dotkniętym, jaką służbodawcy swym służącym dawać są obowiązani na mocy ustaw powszechnych.

§ 222. Jeżeli przy robotach górniczych wydarzają się wypadki, zagrażające osobom, budynkom, gruntom, zdrojom, studniom lub innym zakładom, Władza górnicza zarządzić ■winna potrzebne środki bezpieczeństwa, zwykle w porozumieniu z Władzą polityczną. W razie niebezpieczeństwa niecierpiącego zwłokę, Władza bliższa, lub pierwej wiadomość o wypadku takowym otrzymująca, zarządzie winna natychmiastowe środki ratunku i bezpieczeństwa, z przybraniem znawców potrzebnych, co do dalszych zarządzeń' zaś porozumieć się wedle przepisów obowiązujących.

Jeżeli prowadzenie przedsiębiorstwa górniczego zagraża zakładowi, który ze względów publicznych chronionym być winien, wtenczas zarządzić należy środki bezpieczeństwa w myśl § 222 nawet i w tym wypadku, gdyby ów zakład wewnątrz pola kopalnego po nadaniu go i bez zezwolenia Władzy powstał. (Tr. ad. z dnia 3 Lutego 1877 r. L. 83 N. 33). — Zarzuty prawno-prywatne, które kto wnosi przeciw budowli samowładnie prowadzonej, chociaż ze względów publicznych nienagannej, mogą wprawdzie usprawiedliwić odmówienie dodatkowe zezwolenia na budowę, nie usprawiedliwiają jednak policyjnego zarządzenia, aby ów bu-

dyne к rozebranym został. (Tr. ad. z dnia 4 Stycznia 1878 L. 4 N. 183). Jeżeli zgodne z przepisami wykonywanie uprawnienia górniczego spowoduje w jakiej miejscowości brak wody, to polityczne Władze nie są uprawnione do nałożenia właścicielowi kopalni obowiązku dostarczania potrzeby wody. (Trybunał ad. z d. 5 Lutego 1879 L. 228 N. 417).

§ 223. Każdy zarządca kopalni lub jego zastępca obowiązanym jest, o wypadkach tego rodzaju natychmiast dać wiadomość najbliższej Władzy politycznej lub górniczej.

§ 224. Aby zapewnić wykonanie rozporządzeń wydawanych przez Władze przy wykonaniu nadzoru nad robotami górniczemi, mają te Władze prawo wymierzania stósownych kar pieniężnych, o ile powtórne napomnienie w odpowiednim czasie uczynione skutku nie odniosło ; jeżeli zaś nieudolność zarządcy naraża kopalnię na niebezpieczeństwo lub upadek, mają prawo ustanowienia innego, biegłego przewodnika na koszt i niebezpieczeństwo właściciela kopalni na tak długi czas, dopóki sam posiadacz¹ kopalni nie zaradzi złemu ; w razie potrzeby dla przeprowadzenia rozporządzeń swoich udać się ma Władza górnicza do Władzy r.olitycznej o zarządzenie środków przymusowych.

§ 232. Wykonanie postanowień Władzy górniczej, o ile tego okoliczności wymagają , uskutecznionem być ma przez Władze polityczne za pomocą środków przymusowych onymże przysługujących, a w razie potrzeby drogą sądową. Wykonanie wyroków karnych przeciwko osobom wojskowym nastąpić ma drogą Władz wojskowych.

*    § 247. Użycie dzieci do robót górniczych wbrew prze-

'pisom porządku służbowego pociąga za sobą karę od jednego do pięćdziesięciu złotych reńskich.

§ 248. Karze pieniężnej od 5ciu do 50ciu złr. ulega posiadacz kopalni, zaniedbujący obrachunku ze swoją'służbą dozorczą i robotniczą, albo ćwierćrocznie, albo przy wystąpieniu ze służby (§ 206) ; karze zaś od 5ciu do 50ciu złr. . za przyjęcie do roboty górnika bez karty uwolnienia w §208

•przepisanej-

§ 249. Przeciw zarządcom kopalni lub ich zastępcom, •zaniedbującym natychmiastowego doniesienia najbliższej

Część IL Dział A.

Władzy politycznej lub Władzy górniczej (§ 223) o niebezpiecznych wypadkach w § 222 wspomnionych, wymierzyć należy karę od 10 do 100 złr.

„ § 262. Jeżeli pozwolenie na zaprowadzenie kopalni ustało, (odebranem lub dobrowolnie złożonem zostało), to wszelkie zatrudnienie lub prowadzenie przemysłu — do którego posiadacz kopalni dawniej był uprawnionym tylko wskutek udzielonego mu pozwolenia na kopalnią — zakazane mu są nadal, pod rygorem kar ustanowionych tak w niniejszej ustawie jak w ustawach przemysłowych i politycznych, przeciw nieupoważnionemu prowadzeniu robót górniczych lub, przemysłu.

b) Dodatkowe rozporządzenia do ustawy górniczej.

Ustawa wykonawcza z 25 Września 1854 ogłoszona rozp. min. skr. z 5 Paździer. 1854 L. 634 zawiera 135 paragrafów, z których niektóre ustawą z dnia 21 Lipca 1871 (dz. u. p. N. 77) i rozp. min. roln. z 23 Maja 1873 L. 4506 zmienione lub zniesione zostały. — Ustawą z 21 Lipca 1871 (dz. u. p. N. 77) ustanowione zostały Władze górnicze, mianowicie Urząd okręgowy (Revieramt) jako pierwsza, Starostwo górnicze jako pierwsza ewentualnie druga, Ministerstwo rolnictwa jako druga ew. ostatnia instancya; tą ustawą także zakres działania Władz górniczych określonym został. Należytości za podróże urzędników górniczych i znawców górniczych wyznaczono rozp. min. roln. i skarbu z 23 Kwietnia 1874 (dz. u. p. N. 47). Kozporz. min. z 23 Maja 1872 (dz. u. p. N. 70) ustanawia mierników górniczych, a ustawa z 25 Lipca 1871 (dz. u. p. N. 96) przepisuje postępowanie przy urządzeniu ksiąg górniczych, których prowadzenie rozp. min. spraw, z 24 Lutego 1850 (dz. u. p. N. 63), a w W. Ks. Krak. rozp. min. spraw, i skarbu z 9 Września 1859 (dz. u. p. N. 166) nakazano. Dla Glalicyi z W. Ks. Krak. istnieje Urząd górniczy okręgowy w Krakowie i Lwowie, Starostwo górnicze zaś w Krakowie, które rozp. min. roln.

z 24 Kwietnia 1872 (dz. u. p. N. 61) ustanowione zostały. Instrukcya dla Starostw górniczych wydaną została na mocy § 15 ustawy z 21 Lipca 1871 (dz. u. p. N. 77) o 111 paragrafach ; instrukcya zaś dla okręgowych urzędników o 54 paragrafach. Należyto-ści rządowe od miar górniczych zaprowadzone zostały rozp. min. skarbu z 4 Października 1854 (dz. u. p. N. 267), od wyłączności poszukiwań górniczych zaś ustawą z 28 Kwiet. 1862 (dz. u. p. N. 28), któreto należytości zmniejszono rozp. min. z 30 Września 1859 (dz. u. p. N. 181) i ces. rozporządzeniem z 29 Marca 1866 (dz. u. p. N. 42). Postępowanie przy wymiarze podatku dochodowego od górnictwa przepisane zostało rozp. min. skarbu z 22 Marca 1864 L. 15221. Rozporządzeniem min. roln. z 15 Paździer. 1875 (dz. u. p. N. 135) ogłoszono statut Akademii górniczej w Leoben i w Przibram; rozp. z 14 Czerw. 1876 L. 1998 wydało Min. roln. instrukcyą dla nauczycieli, urzędników i sług Akademii w Leoben i Przibram.

§ 1. W każdym szybie, czy to dziennym czyli też podziemnym po nad 20 metrów głębokim, w którym wyciąga się z kopalni wyroby uzyskane pracą górniczą, albo li też którym wpuszcza się ludzi, zwierzęta lub materyały, musi być umieszczony przyrząd, którymby robotnicy znajdujący się na dole byli w stanie wolę swą trybarzom oznajmić — i to w taki sposób, aby podający znak zabezpieczony był od uszkodzenia przez jakibądź przedmiot, mogący wpaść do szybu.

§ 2. Jeżeli w takim szybie po nad 20 metrów głębokim urządza się przyrząd do wpuszczania ludzi, takowego nie wolno wpuszczać w popęd, bez poprzedniego wypróbowania go i pozwolenia c. k. okręgowego urzędnika górniczego.

§ 3. Dla spuszczania ludzi w szybach dziennych i podziemnych postanawia się następujące sygnały, które podawane być mają przyrządem oznaczonym w § 1 : Jedno uderzenie znaczy „stój" — dwa uderzenia znaczą „na dół" — trzy

uderzenia znaczą „do góry“. — Inne sygnały, które atoli nie powinny się równać poprzednim, pozostawia się do woli przedsiębiorców. Wszystkie sygnały mają być do publicznej wiadomości podane plakatami, przybitemi na stósownych miejscach.

§ 4. W szybach dziennych i podziemnych po nad 70 metrów głębokich, w celu w § 2 oznaczonym, musi nadto umieszczony być przyrząd, który spuszczanemu w szybie umoźebni w każdym punkcie tegoż podanie sygnałów nakazanych w § 3. Bez takiego przez c. k. okręgowego urzędnika górniczego wypróbowanego i zezwolonego przyrządu, którego wybór atoli zostawia się do woli przedsiębiorcy, spuszczanie ludzi nie ma być dozwolone. (Okól. Nam. z 11 Lipca 1876 dz. u. kr. N. 26).

Na podstawie przepisu § 170 a) u. g. obowiązuje się niniejszem wszystkich przedsiębiorców górniczych, aby sza-leńce przy parowych lub innych maszynach, przy kopalniach lub hutach w ruchu będących, zaopatrzyli oprawą przeciw możliwemu przypadkowemu przybliżeniu się osób. Przekroczenie niniejszego przepisu ukarze się wedle przepisu § 240 u. g. a względnie sądowi karnemu oznajmione zostanie. (Okól. Nam. z 23 Czerwca 1877 Dz. u. kr. N. 35).

Obwieszczeniem Nam. z 6 Paźdz. 1877 L. 47310 (dz. u. kr. N. 43) polecono przedsiębiorcom górniczym, aby każdy szyb dzienny czasowo lub na zawsze opuszczony, w myśl przepisu § 170 a) u. g. tak zabezpieczyli, ażeby dzienna drabinka wyjętą a szyb przeciw przypadkowemu zejściu należycie był zabezpieczony, szyb zaś na dłuższy czas lub na zawsze bez użytku pozostawić się mający, w głębokości najmniej 1 metra silnie zabonowany i aż do poziomu bryłowemi kamieniami i ziemią zrównany został. Jeżeliby zaś zwalisko było już tak obszerne, iżby nie można całkiem lub bez nie-stósownie wielkich kosztów szybu w sposób powyższy zabezpieczyć, wtenczas cała zapadlina powinna zostać otoczona silnemi i gęstemi poręczami, płotem lub parkanem. Celem należytego utrzymania tego zabezpieczenia ma przedsiębiorca górniczy porozumieć się z Naczelnikiem gminy, a w razie potrzeby zażądać wdania się Władz politycznych i górniczych w myśl § 266 u. g., inaczej osobiście odpowiedzialny się stanie.

Obwieszczeniem z d. 11 Października 1879 L. 48076' ogłosiło Namiestnictwo następujące przepisy f e r d e r u n к u i objazdu kopalń:

§ 1. Wstęp do kopalń w ogóle, do zabudowań szybowych, tudzież do wszelkich innych przestrzeni, na powierzchni lub we wnętrzu ziemi będących, w których ustawione są maszyny lub kotły, dozwolony jest tylko urzędnikom Władz górniczych w wykonaniu ich urzędowania, dalej wszystkim do tego szczegółowo upoważnionym, nakoniec tym osobom, które należą do składu personalu zarządzającego lub dozorującego nad kopalnią ; inne zaś osoby, zwiedzać je mogą tylko za zezwoleniem lub poleceniem za to odpowiadającego zarządu kopalnianego a wypadkowo w towarzystwie jednego z urzędników lub nadzorców zakładowych. Zakaz ten uwidoczniony ma być tablicami ostrzegającemi, przy miejscach wchodowych umieszczonemi.

§ 2. Otwory szybowe oraz inne przystępy nad lub pod ziemią się znachodzące, mają być w ten sposób zamknięte, aby tak przypadkowe przekroczenie wszelkich szybowych i kopalnianych przestrzeni, jak i przypadkowe wpadnięcie ludzi, zwierząt i przedmiotów czyniły niendożebnem. Narzędzia, drzewo, kamienie i wszelkie inne przedmioty mogą być składane tylko w takiej odległości od otworów szybowych i szybikowych, że wpadnięcie tych przedmiotów w nie, stanie się niemożebne.

§ 3. Zjeżdżanie i wyjeżdżanie jakoteż i objazd kopalni bez światła jest zabroniony. Izby maszynowe, place przeznaczone do zapinania i odciągania przy szybach i pochylniach, otwory zjazdów i wyjazdów przy szybach z zjazdem linowym w czasie ich popędu, jak skoro tylko nie są należycie światłem dziennem oświetlone — a więc w nocy zawsze winny być oświecone lampami trwale ustawionemi.

§ 4. Odnośnie do sygnałów i przyrządów niezbędnych przy ferderunku szybowym lub zjeżdżaniu — mają się za-

Część II. Dział A

chować przepisy rozporządzenia Starostwa górniczego z dnia 6 Czerwca 1876 r. L. 941.

§ 5. Ujścia szybowe oraz te w nich znachodzące się przyrządy ferderunkowe, muszą być tak zbudowane, aby odciąganie a względnie wypychanie naczyń ferderunkowycb mogło się odbywać bez niebezpieczeństwa przy tern zatrudnionych robotników. Przy ferderunku z pomocą maszyny lub kieratu, winny być urządzone aparata, same przez się zamykające wejścia szybowe, jakiemi są kraty, zasuwy, lub inne tego rodzaju przyrządy— i takowe zawsze w dobrym stanie utrzymywane.

§ 6. Do odciągania i zapinania a względnie wpychania naczyń ferderunkowych, ma się używać zaufanych i należyeie z tą czynnością obznajomionych robotników.

§ 7. Każdy kołowrot ferderunkowy winien być zaopatrzony sworzniem lub innym przyrządem ruch tamującym. Każdy przyrząd ferderunkowy siłą pary, wody lub koni poruszany, winien być zaopatrzony odpowiednim hamulcem, którymby dozorca z swego stanowiska wygodnie mógł powodować. Przy tego rodzaju przyrządach musi się znajdywać samodzielnie działający aparat sygnałowy dzwonkowy tak urządzony, aby tenże wskazywał maszyniście każdorazowe wznoszenie się lub obniżenie naczynia ferderunkowego w chwili przejścia jego przez zrąb szybu.

§ 8. W każdym punkcie zawieszania naczyń ferderunkowych mają przy szybie być wyrobione dla ochrony robotników miejsca schronne, zaś w celu uniknienia potrzeby przejeżdżania wozaków po pod szybem — czego się najsurowiej zakazuje — winny być wyrobione ulice poboczne.

§ 9. W szybach służących do ferderunku oraz zjazdu, musi przedział zjazdowy od ferderunkowego być tak gęstem obiciem odgrodzony, aby wsunięcie głowy pomiędzy nie, było niemożebne.

§ 10. Opuszczenie i wydawanie z kopalni tak sprzętu jakoteż i innego drobnego materyału ma się uskuteczniać tylko w skrzynkach. Wrzucanie cembrunku (stempli, tarcic, łat i t. p.) jest wzbronione ; opuszczanie ich i wydawanie w pętlicach jest tylko wyjątkowo dozwolone i to przy użyciu mocnych klamer.

§ 11. Przy opuszczaniu i wyciąganiu zwierząt w szybach i szybikach spólny zjazd ludzi jest bezwarunkowo wzbroniony.

§ 12. Wozacy w nieobecności nadzorców lub urzędników górniczych obowiązani są rozporządzenia starszych hawiarzy a mianowicie hawiarzy przodkowych, przy wydarzyć się mogących okolicznościach bezwarunkowo wypełnić. Pod żadnym pozorem nie dozwala się wozakom w czasie roboty podsuwać się aż pod czoła robocze, ale owszem obowiązani są zawsze trzymać się po za plecami hawiarzy i tamże ładować podsunięty im przez nich porób.

§ 13. Szyny kolejowe ulic ferderunkowych winny być należycie w łożyskach zasadzone, a w miejscach gdzie łożyska nie spoczywają bezpośrednio na spodzie,ulicy, musi ta wyłożona być biegnicami. Przy szybach i pochylniach place ładunkowe i bony ferderunkowe muszą poziomo być ułożone.

§ 14. W ulicach, w których ferderunek odbywa się z pomocą ludzi lub zwierząt po kolejach posiadających taki spadek, iż wózki same po nich się staczają, winny wózki tylko z należycie działającemi hamulcami być używane, iżby dozwalały wozakowi na każdym punkcie i w okamgnieniu wózek zatrzymać wygodnie.

§ 15. Wozacy obowiązani są z przodu wózka umieszczać lampki kopalniane , przy ruchu używać tylko miernej ehy-żości i postępywać w należytych ustępach po za sobą, a pomiędzy pociągami takie zachowować oddalenie, aby uniknąć wzajemnego najechania się. Ferderowania bez użycia światła zakazuje się jak najsurowiej.

§ 16. W ulicach, w których ferderunek odbywa się z pomocą maszyn, muszą być umieszczone aparata sygnałowe, któreby dozwalały z każdego dowolnego punktu porozumiewać się z maszynistą.

§ 17. Przystępy do pochylni, po których się ruch odbywa, winny być baryerami zaopatrzone i te ostatnie po

każdem przejściu naczyń ferderunkowych przez wozaka zamknięte.

§ 18. W celu zabezpieczenia wózków pełnych od stoczenia się po pochylniach, zanim takowe zapięte zostaną, winny na bonach ładunkowych w oddziałach ferderunkowych znachodzić się ruchome baryery lub zapory kolejowe.

§ 19. Jeżeli pochylnie wchodzą bezpośrednio w ulice ferderunkowe, to ta ostatnia winna być zabezpieczona bądź wałem odskokowym, po za którymby przechodzący ludzie bezpiecznie poruszać się mogli, lub też chodnikiem ubocznym.

§ 20. Hamulce przy ferderunkowych przyrządach na pochylniach winny być samodzielnie działające i tak urządzone, ażeby niemi bremzery ze stanowisk zupełnie bezpiecznych dyrygować mogli.

§ 21. JSTa każdej pochylni musi się znachodzić przyrząd, z pomocą którego z punktów przyczepiania i odczepiania naczyń do pochylni i na odwrót, możnaby z łatwością dawać i wyraźnie odbierać sygnały.

§ 22. Przy mogących nastąpić przeszkodach ruchu na pochylniach, spowodowanych skutkiem wyskoczenia z kolei, albo ubiegnięcia wózków, zerwania się liny lub łańcucha, zamotania się liny lub łańcucha, albo z innych jakichkolwiek przeszkód; nie wolno jest wozakom, w celu usunięcia owych przeszkód lub naprawienia złego samowolnie tej czynności załatwiać, lecz obowiązani są bezzwłocznie sprowadzić osoby do tego celu przeznaczone.

§ 23. Zjeżdżanie i wyjeżdżanie robotników ma się w ogóle odbywać tylko w przedziałach na ten cel przeznaczonych. Wjazd w przedziałach ferderunkowych jest tylko w celu rewizyi lub reparacyi i jedynie tym osobom dozwolony. które do tego otrzymały polecenie bądź od zarządzającego kopalnią bądź też od jego zastępcy.

§ 24. Do urządzenia i używania zjazdu linowego w szybie, niezbędnie potrzeba posiadać szczegółowe pozwolenie c. k. Urzędu górniczego okręgowego.

§ 25. Zjeżdżanie w pętlicach oraz w próżnych naczyniach ferderunkowych (tonnach, kiblach, skrzyniach i t. p.),

dalej w pasach (gruntach) jest tylko wyjątkowo i tylko za szczególnem zezwoleniem zarządcy zakładu lub osób miejsce jego zastępujących, dozwolone. Ciągłe zaś używanie pasów do zjazdu, może mieć miejsce tylko za poprzedniem uzyskaniem zezwolenia od Urzędu górniczego okręgowego.

§ 26. W każdym szybie używanym do zjeżdżania, muszą się znajdować mocne, dobrze przytwierdzone i w dobrym stanie będące drabinki. Przy wejściu szybowem i na każdym spoczynku, winny drabinki wystawać przynajmniej 1 m, lub umieszczone być muszą mocne i bezpieczne antaby do trzymania się.

§ 27. W szybach zjazdowych muszą przynajmniej od 6 do 6 m. założone być spoczynki. Drabinki zaś nie śmią mieć większej pochyłości nad 80° i nie mają być tak ustawione, iżby zakrywały spodnie okienka spoczynkowe.

§ 28. Pionowe drabinki, mogą się tylko wyjątkowo znajdować w szybach płytszych nad 20 m. i tylko za poprzedniem zezwoleniem Urzędu górniczego okręgowego. Muszą wszakże owe pionowe drabinki tak być umocowane, iżby szczeble od ścian szybu odstawały co najmniej na 15 cm.

§ 29. Szczeble przy drabinkach nie mogą być od siebie mniej jak 20 cm. lub więcej jak 30 cm. oddalone i muszą być jednostajnie rozdzielone.

§ 30. Zjeżdżanie w trzewikach drewnianych i znoszenie z sobą narzędzi, zakazuje się.

§ 31. Używanie drabinek w szybach ferderunkowych głębszych nad 20 m. jest tylko wtenczas dozwolone, jeżeli w nich znachodzi się osobny mocny i bezpiecznie zabudowany przedział zjazdowy.

§ 32. W szybach i szybikach płytszych nad 20 m., których ulice nie są jeszcze przebite z innenii do zjazdu przeznaczonemi szybami, dozwala się zjeżdżanie na drabinach także w przedziałach ferderunkowych lub obok nich bez użycia szczególnego odgrodzenia; wszakże tylko w czasie, w którym się nie odbywa ferderunek szybowy.

99

§ 33. Przyrządy zjazdowe linowe muszą każdego miesiąca względem ich bezpieczeństwa być próbowane i przed Kasparek. Zb. ust. adm. Тою II.

każdem ich wprowadzeniem w użycie, starannej rewizyi wszystkich części składowych poddane.

§ 34. Maszyny używane do zjazdu linowego, muszą w przyrządy hamulcowe zupełnie bezpieczne i maszyniście łatwo przystępne — być zaopatrzone, i to tak, aby w każdej chwili, w okamgnieniu maszynę i klatkę zjazdową, zatrzymać — dotarciu klatki zjazdowej do tarcz linowych przeszkodzić, lub takową przeciw uszkodzeniom zabezpieczyć zdołał. Oprócz tego musi każda tego rodzaju maszyna zaopatrzona być w skazówkę głębokości Vindicator) i stanowisko maszynisty ile możności tak dobrane, aby tenże otwór szybowy mógł należycie przejrzeć. Także ma być i sygnał dzwonkowy tak urządzony, aby przez tenże chwila przejścia klatki zjazdowej przez zrąb szybu maszyniście wskazaną była.

§ 35. Tylko należycie skonstruowane i w dobrym stanie znachodzące się liny, mogą być używane do zjazdu. Takowe muszą być wypróbowane najmniej na sześciokrotne bezpieczeństwo swej wytrzymałości; zużytych, mocno powykręcanych i sztukowanych lin nie wolno używać do zjazdu. Oprócz tego musi się zupełnie zdatna do użycia lina zapasowa znachodzić przy każdym maszynowym przyrządzie przeznaczonym do zjazdu kopalnianego.

moc prze-

§ 36. Przymocowanie liny do klatki zjazdowej musi być tego rodzaju, iżby czyniło niemożebne wywrócenie się klatki. Użyte przy tern łańcuchy muszą posiadać noszącą przynajmniej 3 razy wytrzymałość liny i być tak zbudowane, aby się ogniwa łańcuchowe nie zachwyty wały.

§ 37. Klatki zjazdowe muszą posiadać konstrukcyą, dającą zjeżdżającym zupełne bezpieczeństwo, dalej być zaopatrzone silnym dachem i z całą pewnością działającemi szponami na wypadek zerwania się liny; także muszą przy ujściach szybowych takie przyrządy się znajdować, któreby czyniły wpadnięcie w szyb jakiegokolwiek przedmiotu podczas zjazdu niemoźebnem.

§ 38. Przyrządy kierownicze winny być pojedyncze i takie, iżby niebezpieczne chwianie się, silne tarcie — lub zaparcie się klatki zjazdowej było niemożebne.

§ 39. Przy wsiadaniu i wysiadaniu ludzi z klatki w ogóle, a oprócz tego przy zjeżdżaniu osób nie należących do kopalni, nawet w czasie zjazdu, winna się znajdować osoba zaufana, która tak za utrzymanie porządku zjazdowego jak i podawanie właściwych sygnałów odpowiedzialną jest.

§ 40. Liczbę osób, która może być naraz do jednoczesnego zjazdu przypuszczona, wyznaczy od czasu do czasu c. k. Urząd górniczy okręgowy, odpowiednio do konstrukcyi zjazdowej klatki i mocy liny.

§ 41. Chyźość zjazdu winna być mierną, i w żadnym razie nie może przekraczać 2 m. na sekundę. W czasie zjazdu linowego, musi być przy przyrządzie hamulcowym postawiony silny człowiek, któryby był w stanie, w każdej chwili na dany przez maszynistę znak, maszynę zatrzymać.

§ 42. Maszyniści, używani przy zjeździe linowym, winni być ludzie doświadczeni i w świadectwa odpowiedniej zdolności zaopatrzeni; przeto są oni za wypełnienie przepisów bezpieczeństwa, odnoszących się do popędu maszyny, bezpośrednio odpowiedzialni.

§ 43. Przy każdej kopalni muszą się znachodzić sporządzone szczegółowe przepisy zjazdu, i takowe po uzyskaniu ich zatwierdzenia przez c. k. Urząd górniczy okręgowy, winny w odpowiedni sposób być do wiadomości podane. Przepisane sygnalizowanie, dozwolona liczba naraz zjeżdżających osób, jak i porządek, w jakim zjazd odbywać się może, nakoniec nazwisko odpowiedzialnego maszynisty i tych w § 39 oznaczonych osób, mają na tablicy przy szybie zjazdowym do wiadomości być podane.

§ 44. Porządek zjazdu (§ 43) ma w szczególności obejmować: wyznaczenie czasu, w którym się odbywa zjazd i wyjazd, zachowanie się przy wsiadaniu i wysiadaniu z klatki zjazdowej jak niemniej i wśród samego zjazdu, sposób postępowania przy każdorazowej próbie już to przyrządu zjazdowego juz też maszyny, dozwolona ilość osób naraz zjeżdżać mogących, sposób i znaczenie sygnałów, chyżość zjazdu, nakoniec wyznaczenie kar za przekroczenia przepisów zjazdowych.

99*

§ 45. W czasie spuszczania lub wyjazdu ludzi, wszelkie inne czynności muszą być w szybie powstrzymane.

S-

§ 46. Obok każdego szybu przeznaczonego do zjazdu linowego, winien się także albo w dobre i wygodne drabinki zaopatrzony osobny szyb zjazdowy, lub przedział zjazdowy znajdować, którego użycie nikomu (§ 1) nie może być wzbronione, kto ten rodzaj zjazdu nad zjazd linowy przekłada.

§ 47. Przejazd w popędzie będących pochylni w czasie odbywającego się na nich ferderunku, może tylko w przedziałach objazdowych, które od przedżiałów ferderunkowych gęstym i silnym szalunkiem są odgrodzone — dozwolony być. Przejazd oddziałów ferderunkowych przy pochylniach, jest tylko- w celu rewizyi, reparaeyi lub usunięcia zaszłych przeszkód ruchu, wszakże tylko osobom do tego wyznaczonym dozwolony. W razie tym musi jednakże ferdenmek na całej pochylni być wstrzymany.

§ 43. Przejazd w ulicach, w których się uskutecznia ferderunek z pomocą maszyny, jest w czasie popędu wzbroniony z wyjątkiem dla tych osób, które w tego rodzaju ulicach przy robocie lub nadzorze są zatrudnione. Użycie używanych przy tern aparatów ferderunkowych do objazdu osób, dozwolone jest tylko za zezwoleniem zarządu kopalni lub organów miejsce jego zastępujących.

§ 49. Zezwolenie do odstąpienia lub chwilowego wyjątku od tych w powyższych §§ 1—48 zawartych ogólnych przepisów, spowodowane miejscowemi okolicznościami, może c. k. Starostwo górnicze na wniosek Urzędu górniczego okręgowego udzielać.

o) Ustawa regulująca w Galicyi i W. Ks. Krakowskiem prawo wydobywania kopalin żywicznych

(z dnia 11 Maja 1884 dz. ust. państ. N. 71 ogłoszona dnia 24 Maja 1884 roku, ma moc obowiązującą od czasu wydania rozporządzeń krajowemu ustawodawstwu zastrzeżonych, których projekt o 50 paragrafach przez Wydział krajowy już w Czerwcu 1884 r. dla przyszłej sesyi Sejmu przygotowano. Jeżeli ten projekt w ustawę zmienionym będzie przed ukończeniem dzieła, znajdzie w dodatku umieszczenie).

§ 1. W królestwie Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem i na Bukowinie smołowce, w szczególności nafta (olej ziemny, petroleum, ropa) wosk ziemny (ozokeryt) asfalt, jakoteż wszystkie minerały, które z powodu zawartości tychże użytkowane bywają, z wykluczeniem węgli kamiennych żywicznych, podlegają rozporządzalności właściciela gruntu. Wydobywanie tych kopalin podlega nadzorowi Władz górniczych. Nadane na podstawie przepisów górniczych na te kopaliny uprawnienia górnicze pozostają w mocy i na nie ma mieć ogólna ustawa górnicza z dnia 23 Maja 1854 r N. 146 dz. u. p. zastosowanie.

§ 2. W takich dobrach nieruchomych, które stanowią przedmiot wykazów hypoteeznych jakoteż w częściach tychże, może być odłączone prawo do wydobywania w § 1 wymienionych kopalin od prawa własności, Odłączenie następuje na mocy oświadczenia właściciela, sądownie lub notaryalnie potwierdzonego, że prawo do wydobywania w § 1 wyszczególnionych kopalin od dotyczącego gruntu na przyszłość oddzieloną być ma tudzież przez utworzenie hypoteki dla tego oddzielić się mającego prawa w osobnej publicznej księdze, t. j. w księdze naftowej. Utworzenie tej hypoteki nastąpi na mocy powyższego oświadczenia właściciela gruntu i urzędowego potwierdzenia Starostwa górniczego, że w dotyczącym gruncie w § 1 wyszczególnione kopaliny się znajdują. Oddzielone prawo kopania stanowi samoistny przedmiot majątkowy i ma prawną własność rzeczy nieruchomej ; może także aktem prawnym między żyjącymi i na wypadek śmierci zostać sprzedanym lub obciążonym. Nabycie, przelanie, ograniczenie i zniesienie rzeczowych praw na odłączonem prawie wydobywania uzyska się przez wciągnięcie (wpisanie) do księgi naftowej. Ta powierzchnia gruntu, dla której prawo wydobywania oddzielone zostało, nazywa się polem naftowem.

§ 3. Do księgi naftowej, do uskutecznić się mających wpisów i do postępowania w sprawach, ksiąg naftowych dotyczących, ma mieć ogólna ustawa o księgach gruntowych z dnia 25 Lipca 1871 (dz. ust. paûst. L. 95) zastósowanie.

Część. II. Dział A.

§ 4. Przy oddzieleniu prawa wydobywania kopalin w § 1 wyszczególnionych od prawa własności gruntu stó-sują się przepisy ustawy z d. 6 Lutego 1869 (dz. ust. państ. L. 18) z tem odpowiedniem zastósowaniem, że protest wierzyciela przeciw zamierzonemu odłączeniu przez Zwierzchność hypoteczną, jako nieważny uznany być może, jeżeli wedle urzędowego świadectwa Starostwa górniczego utworzyć się mające pole naftowe racyonalną odbudowę w § 1 wyszczególnionych kopalin umożliwia i jeżeli oddzieleniem bezpieczeństwo wierzytelności, z powodu której protest wniesiono, wedle postanowień § 1374 ustawy cyw. nie jest zagrożone.

§ 5. Na podstawie sądownie lub notaryalnie uwierzytelnionego oświadczenia, mogą być złączone w hypotece dwa graniczące ze sobą pola naftowe lub więcej pól jeżeli na dotyczących polach naftowych albo żadne rzeczowe ciężary nie zalegają, albo jeżeli załączonem jest przyzwolenie rze-czowo-uprawnionych. W ostatnim wypadku mu*si też być udowodnioną ugoda z rzeczowo-uprawnionymi, i to względem porządku, w jakim ciężary na połączonem polu przejść mają, w tym razie, jeżeliby to połączone pole naftowe przeszło na własność pojedynczej fizycznej, albo niefizycznej osoby (gwarectwa, towarzystwa akcyjnego i t. d.), przeto tylko jako całość obciążoneby być mogło i na pojedynczych polach naftowych różne rzeczowe ciężary, albo te same ciężary w różnym porządku zalegały ; we wszystkich innych wypadkach, zaś względem stósunku udziałów, w jakim każde pojedyncze pole naftowe w ciężarach na hypotecznie połączonem polu uczestniczyć ma. Wierzyciele, którzy przeciw połączeniu, względnie przeciw umowie zawartej z większością rzeczowo-uprawnionych, względem stósunku udziałów, protest zakładają, muszą, jeżeli ich wierzytelność pewną w kapitale oznaczoną kwotą wpisaną jest, zapłatę nawet natenczas przyjąć, gdyby termin płatności ich wierzytelności jeszcze nie nastąpił; jednak zastrzega się im osobiste prawo do żądania wynagrodzenia za straty poniesione z powodu przedwcześnie nastąpionej wypłaty.

§ 7. Właściciel pola naftowego jest upoważnionym, celem korzystniejszego popędu swej kopalni, w kopalniach mających na celu wydobywanie w § 1 oznaczonych kopalin i na jakichkolwiek gruntach, iunych właścicieli, budowy pomocnicze wykonywać, o ile to obcemu ruchowi kopalnianemu nie przeszkadza lub nie szkodzi. Jeżeli uprawniony do wydobywania w § 1 wyszczególnionych kopalin, w którego kopalni lub gruncie budowa pomocnicza założoną być ma, zaprzecza, iż jest obowiązany do zezwolenia na nią, to rozstrzyga o tern Starostwo górnicze. Do budowy pomocniczej uprawniony musi wszelką szkodę, którą na obcym gruncie lub polu naftowem tym zakładem wyrządzi, zupełnie wynagrodzić.

§ 6. Na rzeczowy podział pola naftowego i wymianę części pola między sąsiedniemi polami nafuowemi ma ustawa z dnia 6 Lutego 1869 (dz. ust. państ. L. 18) odpowiednie zastósowanie. Wymagane wedle § 9 i 10 tej ustawy udowodnienie, że przez zamianę osiągnięte zostanie zaokrąglenie albo lepsze gospodarstwo posiadłości zamieniających, ma nastąpić przez dołączenie urzędowego świadectwa Starostwa górniczego.

§ 8. Stósunek prawny dwóch lub więcej spółuprawnio-nych do prawa wydobywania, ma się osądzać wedle zawartej umowy, albo innego oświadczenia woli, a gdyby to nie nastąpiło, według ogólnych prawnych przepisów. Więcej spółu-prawnionych do pola naftowego może urządzić swój stósunek prawny wedle postanowień § 137 do 167 ogólnej ustawy górniczej z dnia 23 Maja 1854 (dz. ust. państ. L. 146) Podział gwareckiego majątku jest jednak odmiennie od § 140 ogólnej ustawy górniczej tylko na 100 kuksów dozwolony i ma zamiast zanotowania założenia gwarectwa w księdze górniczej wedle § 137 (drugi oddział ogólnej ustawy górniczej) nastąpić w księdze naftowej. We wszystkich wypadkach, gdzie kopalnia na kopaliny w § 1 wyszczególnione przez więcej osób prowadzoną jest, mają takowe, o ile zastępstwo tychże ustawą unormowane nie jest, obowiązek, mianować aktem notaryalnie lub sądownie uwierzytelnionym

1560

' Gzęśd II. Dział A.

pełnomocnika w kraju zamieszkałego, któremu prawo przysługuje, wszystkie urzędowe doręczenia do interesowanych z zupełnym prawnym skutkiem przyjmować i tychże w obec Władz i kas brackich zastępować.

§ 9. Postanowienia dziewiątego rozdziału powszechnej ustawy górniczej z dnia 23 Maja 1854 r. (dz. ust. państ. L. 146) „o stósunku gwarków do ich urzędników i robotników" i do nich się odnoszące §§ 247 do 248 powszechne j ustawy górniczej, tudzież postanowienia dziesiątego rozdziału powszechnej ustawy górniczej „o kasach brackich" mają przy kopalniach na minerały w § 1 wyszczególnione zastósowanie.

§ 10. Jeżeli do ruchu kopalni właściciela pola naftowego, mianowicie to do zakładania dróg, mostów, ścieżek, kolei żelaznych, kanałów, ścieków wodnych, rurociągów olejnych, stawów i budowli pomocniczych, potrzebnem jest używanie obcego gruntu, musi właściciel gruntu takowy odstąpić właścicielowi pola naftowego i mają przytem §§ 99 i 100 ustawy górniczej zastósowanie. Jeżeli się interesowani względem odstąpienia gruntu albo o wynagrodzenie porozumieć nie mogą, nastąpić ma postępowanie, w §§ 201 do 103 powszechnej ustawy górniczej przepisane.

g 11. Względem wynagrodzenia uszkodzenia powierzchni gruntu, o ile nie ma osobnej umowy między intereresowa-nymi, mają ważność zasady powszechnej ustawy górniczej z dnia 23 Maja 1854 (dz. ustaw państ. L. 146).

§ 12. Jeżeli się urzędownie stwierdzi, że właściciel pola naftowego swoje kopalnię stale i w takiej rozciągłości zaniedbuje, iż przez to niebezpieczeństwo dla osobistego bezpieczeństwa albo dla ogólnego dobra powstać może lub powstało i że mimo powtórnego wezwania górniczo-policyjnym przepisom zadość nie czyni, ma Starostwo górnicze wydać orzeczenie na odjęcie pola naftowego a po prawomocności tego orzeczenia zarządzić przymusowe oszacowanie i sprzedaż pola naftowego. Przytem należy postąpić według §§ 254 do 258 powszechnej ustawy górniczej. Na mocy

przeprowadzonej przymusowej sprzedaży wstępuje kupujący we wszelkie prawa i obowiązki poprzedniego właściciela pola naftowego. Jeżeli nastąpi wypadek, przewidziany w paragrafie 259 powszechnej ustawy górniczej, należy uznać pole naftowe jako zgasłe, i zawiadomić o tern rzeczowo - uprą wnionycli i wykreślenie tegoż w księdze naftowej zarządzić. Jeżeli właściciel pola naftowego oświadcza zrzeczenie tegoż u Władzy hypotecznej, to postępowanie w § 263 do 265 powszechnej ustawy górniczej przepisane mieć będzie zastósosowanie. Przy każdem wykreśleniu pola naftowego, należy nakoniec baczyć na postanowienia §§ 266 do 267 powszechnej ustawy górniczej.

§ 13. Wydanie dalszych prawnych postanowień do uregulowania prawa wydobywania kopalin, w żywicę bogatych, należy do zakresu ustawodawstwa krajowego, do którego należą szczegółowe postanowienia o ruchu i zarządzie, o policyi górniczej i o postępowaniu u Władz górniczych, nakoniec o władzy karania Urzędów górniczych i niniejsza ustawa w każdym kraju dopiero od tego czasu ma moc obowiązującą, w którym wydane zostaną rozporządzenia zastrzeżone krajowemu ustawodawstwu.

§ 14. Względem kopalin i krajów, w § 1 wyszczególnionych, traci § 3 powszechnej ustawy górniczej moc obowiązującą.

d) O kamieniołomach.

Okólnikiem z 19 Sierpnia 1784 (Zbiór Pillera str. 188) rozporządzono, aby właściciele lub dzierżawcy kamieniołomów pod surową karą ziemię z wierzchu zawsze odkopywali i w ten sposób stopniowo aż do pokładów kamieni lub szutru postępowali. Okólnikiem z 25 Października 1811 L. 32160 wezwani zostali właścicieli gruntów do poszukiwania pokładów kamieni i szutru około gościńca z tem nadmienieniem, iż odkrywającemu przyznanem zostanie stósownie do bliskości i udatności kamienia lub szutru wynagrodzenie.

Część II. Dział A.

Władze drogowe otrzymały reskryptem gub. z 31 Stycznia 1824 L. 74997 zakaz odbierania kamieniołomów w używanie bez poprzedniego dochodzenia wartości takowych. Jeżeli kapitał przy dochodzeniu wartości wypłaconym nie zostaje, właściciel kamieniołomu ma prawo żądania według § 995 ustaw. cyw. 4°/₀ zwłoki. Według dekretu gub. z 4 Czerwca 1841 L. 35004 asygnowane renty za kamieniołomy lub szutr po upływie roku od czasu płatności renty, odebrane być nie mogą z kasy rządowej bez ponownej asygnacyi. —■ Okólnikiem Wydziału krajowego z 24 Sierpnia 1869 L. 6093 i 24 Sierpnia 1870 L. 6993 pouczono Wydziały powiatowe, jak postąpić należy przy potrzebie wywłaszczenia kamieniołomów i szutrowisk na rzecz dróg krajowych, powiatowych i gminnych. Wydziały powiatowe zawiadomione zostały o przepisach z roku 1821, 1839, których treść przytoczono na str. 1198 i 1199 Zb. ust. adm., z pouczeniem, że Władze autonomiczne w sprawach wywłaszczenia kamieniołomów i Szutrowisk w następujący sposób postępować powinny: 1. Wydział powiatowy orzeka potrzebę zajęcia kamieniołomu lub szutrowiska na rzecz drogi krajowej ; 2. wyznacza Komisyę do oszacowania tychże, składać się mającą z delegata Wydziału pow., z inżyniera okręgowego lub konduktora, z Inspektora dróg., ze Zwierzchności gminnej lub przełożonego obszaru dworskiego i z dwóch bezstronnych taksatorów ; 3. odbiera kamieniołomy i szutrowiska na rzecz drogi krajowej od właścicieli, którzy oszacowa-nem wynagrodzeniem są zadowoleni, lub z którymi ugoda została zawartą i przez Wydział krajowy zatwierdzoną; 4. przesyła akta dotyczące albo Wydziałowi krajowemu w celu asygnowania należytości z dołączeniem przepisanej rozporządzeniem gubernialnem z dnia 16 Lutego 1827 L. 2754 tabeli naleźytości, albo odsyła takowe w razie sporów lub wątpliwości do Starostwa powiatowego w celu orzeczenia względem wywłaszczenia spornego przedmiotu. W końcu Wydział krajowy nadmienił, że przy przedłożeniu ugody do zatwierdzenia zawsze należy przedłożyć także protokół szacunkowy, by ocenić można, czyli żądane wynagrodzenie w drodze ugody jest odpowiednie i nie różni się w sposób rażący od ceny szacunkowej, bo jeżeli Wydział krajowy chętnie uwzględni stósunki, przemawiające za podwyższeniem wynagrodzenia w drodze ugody, nie mógłby jednak narażać funduszu krajowego na stratę, przez zezwolenie na wynagrodzenia stósunkom rzeczywistym nieodpowiednie i przesadzone, dla tego Wydział pow. obowiązanym będzie przy przedłożeniu takiej ugody, zdanie swoje dokładnie objawić.

e) O torfie.

Według § 31 o zakresie działania Władz obwodowych (rozp. min. z 19 Stycznia 1852) i ustępu У. rozp. minist, stanu z 23 Stycznia 1867 (dz. ust. państw. N. 17) Władza powiatowa udziela pozwoleń na dobywanie torfu. Według § 60 liczba 6 ustawy leśnej (str. 1052 Zb. ust. adm.). ma być przywłaszczanie ziemi torfowej z lasu bez zezwolenia właściciela lub bez dotrzymania warunków, pod któremi dobywanie tej ziemi dozwolonem zostało, kara-nem jako przekroczenie lasowe, jeżeli ogólna ustawa karna nie znajdzie na to zastósowania. Szkoda oszacowaną być ma według § 7 dodatku D do ust. leśn. (str. 1065 Zb. ust. adm.) Rozporządzeniem kanc. nadw. z 23 Maja 1811 L. 7075 (okólnik z 28 Czerwca 1811 L. 26366) polecono poszukiwanie i używanie węgla kamiennego i torfu; Zwierzchności gminne i dwory do tego nakłaniane być mają, a o ka-żdem odkryciu tego materyału opałowego donieść należy Władzy krajowej.

O ochronie torfowisk wyszło następujące rozporządzenie :

Przy sposobności objazdów lustracyjnych zrobili urzędnicy c. k. Inspektoratu lasowego wielokrotnie spostrzeżenie, że znajdujące się w kraju znaczne przestrzenie torfowisk, bywają niszczone przez swawolne wypalanie takowych. Najczęściej przylegają torfowiska do pastwisk, albo są na pastwiska używane. Pasterze paląc ognie na torfowych gruntach, zapalają torfy, często bez świadomości, dla zabawki, aby potem cieszyć się widokiem ogromnego dymu. Ognie

Część II. Dział A.

1564

w ten sposób rozpalone na obszarach gminnych rozszerzają się i na ościenne grunta, wskutek czego nieraz staje się kilkanaście morgów torfowisk pastwą płomieni, a zniszczenia w ten sposób dokonane są w całym kraju olbrzymie. Takie nieprawne postępowanie - nie może być cierpianem nietylko ze względu na interes właścicieli zagrożonych gruntów torfowych, ale też ze stanowiska kultury i ekonomii krajowej , torfy bowiem mają wobec zmniejszania się lasów wielką przyszłość i stanowią już dziś ogromny majątek jako surogat materyału opałowego i nawóz do uprawy roli, wypalone zaś torfowisko staje się gruntem nieużytecznym, bagnistym, który dopiero po upływie wieków, gdy masa torfowa znowu naro-śnie, może być z pożytkiem używany. Wobec tego stanu rzeczy i ze względów kultury krajowej koniecznie potrzebnem jest, aby powołane do tego Władze w granicach obowiązujących ustaw i przepisów poczyniły odpowiednie kroki zaradcze dla ochrony znajdujących się w kraju torfowisk, aby skutecznie tamę położyć niszczeniu takowych przez wypalanie. W tej mierze zwraca się uwagę c. k. Starostwa na postanowienie § 4 ustawy o ochronie własności polnej z dnia 17 Lipca 1876 Dz. ust. kraj. N. 28, według którego rozniecanie ognia na gruncie własnym — stanowi istotę przestępstwa polowego, jeżeli z czynu tego wyniknąć może niebezpieczeństwo dla cudzej własności polnej. Gdy wykonywanie przepisów właśnie powołanej ustawy należy do poruczonego zakresu działania Zwierzchności gminnej, przeto będzie rzeczą Starostwa, zalecić wszystkim Zwierzchnościom gmin, w których okręgu znajdują się grunta torfowe, ścisłe zastó-sowanie nadmienionego przepisu prawnego i przeprowadzenie dochodzeń karnych w wypadkach podpalania torfowisk, a w razie zaniedbania tego obowiązku ze strony Zwierzchności gmin postąpić po myśli § 103 ustawy gminnej. Pouczając Zwierzchności gmin o ważności i doniosłości sprawy, jakoteź o potrzebie ochrony torfowisk od zniszczenia — należy je a ewentualnie także przełożeństwa obszarów dworskich wezwać , aby w przynależnym obrębie należycie ogłosiły zakaz rozniecania ognia nagrun-

taeh torfowych, poleciły ustanowionej zaprzysięgłej straży polowej czuwanie nad przestrzeganiem tego zakazu i ewentualnie także oznaczyły grunta torfowe -tablicami z zakazem, lub innemi widocznemi znakami, ostrzegają-cemi ludność przed rozpalaniem na takowych ognia. Drugą ważną- kwestyą jest zarządzenie stósownych środków celem gaszenia pożaru, powstałego na torfowiskach. Aczkolwiek Zwierzchności gmin i przełożeństwa obszarów dworskich w moc ciążącego na nich obowiązku czuwania nad bezpieczeństwem osób i ich mienia powołane są do poczynienia w takim razie zarządzeń, zmierzających do ograniczenia i gaszenia pożaru, to jednak nie będzie od rzeczy wymienionym organom autonomicznym na podstawie zasiągniętych wniosków c. k. Inspektoratu lasów, udzielić odpowiednich wskazówek co do postępowania przy gaszeniu pożaru torfowisk jak następuje: W początkach pożaru można ogień przytłumić wodą, jeżeli jest w pobliżu. Przy większym rozwoju pożaru, należy ognisko okopać rowem w około, jeżeli ogień wszechstronnie się szerzy, albo tylko od tej strony, w którą ogień postępuje. Jeżeli pokład nie jest bardzo gruby, można wykopać rów aż do warstwy iłu. Rów powinien być u góry przynajmniej 1 metr szeroki— u spodu przynajmniej 60 cm. szeroki. Jeżeli pokłady torfów są bardzo grube, należy rów wybrać do takiej głębokości, żeby się napełnił wodą przynajmniej na pół metra. — Woda nazbiera się w rowach z samych wód torfowych, a pożar gdy przyjdzie do rowu, znajdzie przerwaną wierzchnią suchą warstwę torfu, a nadto wodę w rowie; — tak znajdzie pożar granice w szerzeniu się. Na wszelki nieprzewidziany wypadek —- należy doglądać miejsce pożaru, czy się ogień po za rowy nie dostał. — Nakoniee wzywa się Starostwo, aby przez własne organa, jakoteż przez Źandarmeryą kazało czuwać nad wykonaniem zarządzeń, wskutek niniejszego reskryptu wydać się mających, a w razie ujemnych spostrzeżeń zarządziło odpowiednie środki zaradcze, celem skutecznego zaradzenia złemu. (Okól< Namiestnictwa z 80 Marca 1883 L. 79478).

Część II. Dział A.

7. O fundacyach.

Według §§ 91 i 92 ust. gmin. należą do speeyalnych spraw ludności chrześeiańsbiej i izraelickiej także sprawy zakładów, fundacyj, stypendyów i innych funduszów przeznaczonych dla chrze-ścian lub izraelitów. Ponieważ te fundacye stanowią poniekąd majątek gminy, przeto na tem miejscu umieszcza się ustawy odnoszące się:

1.    do pojęcia fundaeyi;

2.    do kompetencyi Władz w sprawach fundacyjnych;

3.    do udzielania fundacyj ;

4.    do sposobu używania kapitałów fundacyjnych i ubezpieczenia

tychże ;

5.    o’o zastępstwa Prokuratoryi Skarbu co do ubezpieczenia fun

dacyj i wprowadzenia ich w życie;

6.    do ewidencyi fundacyj;

7.    do zachowania się Sądów pertraktacyjnych celem zabezpie

czenia fundacyj;

8.    do aktów fundacyjnych;

9.    do należytośei stemplowych i opłat w sprawach fundacyjnych;

10. do oddania Wydziałowi krajowemu zarządu fundacyj stypen-

dyjnych a względnie rozdawnictwa stypendyów niektórych fundacyj.

1. Pojęcie fundaeyi.

Od podstawień (Substitutionen) i powierznictw (Fideilco-missen) różnią się fundacye, na mocy których dochody z kapitałów, z gruntów lub z praw przeznaczone są na użycie dla zakładów powszechnie pożytecznych, jako to: dla duchownych benefieyów, dla szkół, szpitali lub domów schronienia ubogich, albo na utrzymanie pewnych osób przez wszystkie następne czasy. Przepisy co do takich fundacyj znajdują się w politycznych rozporządzeniach. (§ 646 ust. cyw. z dnia 11 Lipca 1811).

2. O kompetencyi Władz w sprawach fundacyjnych.

Namiestnictwo, o ile wpływ tegoż przez wyraźne postanowienie fundatora niezostał uszczuplonym, jako najwyższa Władza fundacyjna w kraju, na to baczyć winno, aby fundacye według prawnych przepisów były tworzone, aby majątek fundacyjny należycie był zbadany, ubezpieczony i administrowany, nareszcie aby zo-

O Fimdacyach.

bowiązania fundacyjne dokładnie były wykonywane (§ 35 min. rozp. z d. 19 Stycz. 1853 r. dz. ust. p. N. 10 o dział. Nam.)

Według § 4Э tegoż rozp. minist, jest obowiązkiem Władzy powiatowej (Starostwa), wykonywać co do funda-cyj duchownych i świeckich (szkolnych, naukowych, dobroczynnych, wychowawczych, humanitarnych i innych) prawo nadzoru i opieki, Rządowi przysługujące, o ile do tego osobne organa nie są przeznaczone, lub ten obowiązek na wyższe Władze nałożonym nie został. Najwyż-szem zaś postanowieniem z 15 Maja 1841 rozporządzono co do kompetencyi Władz administracyjnych i sądowych w sprawach fundacyjnych co następuje: Władza polityczna jest powołaną do rozstrzygania (przy fun-dacyach duchownych w porozumieniu z Ordynaryatem) o dopuszczalności fundacyi ustanowić się mającej, o jej zmianie lub zniesieniu, o wypożyczeniu kapitałów i o zarządzie majątkiem fundacyi ; również ma baczyć na to, aby Władze polityczne i ci którzy korzystają z fundacyi, swoich powinności dopełniali. Sędzia cywilny zaś orzeka wówczas, jeżeli ten, który jako fundator lub jako wstępujący w tegoż miejsce obowiązanym jest fundacyą zaopatrzać lub dochody fundacyjne wypłacać, obowiązków tych nie dopełnia, łub może nawet dopełnienia wyraźnie odmawia, a przeto do takowego znaglonym być ma ; niemniej, jeżeli kto z powodu niedopełnienia przepisu fundacyi, rości sobie prawo do majątku fun-dacyi, lub do dochodów z niego, lub jeżeli kto pod jakim-bądź tytułem prawa prywatnego domaga się wydania mu majątku fundacyjnego. Jednakże Sędzia cywilny co do okoliczności : czy uczyniono zadość postanowieniom fundacyi, poprzestać ma na poświadczeniu Władz politycznych, do nadzoru fundacyi powołanych, od którego to poświadczenia temu, który takowem pokrzywdzonym się być sądzi, prawo odwołania się do wyższej Instancyi politycznej służy. Spory zaś o to, czy kto ma prawo używania fundacyi lub czy mu takowe ma być odjętem i pod jakiemi warunkami służy komu prawo udzielania fundacyi (Verleihungsrecht), Sędzia cywilny tylko natenczas rozstrzygać może, jeżeli spory te

Część II. Dział A.

podlegają na tytule prawa prywatnego, albo gdy dowód w sposób przepisany ustawą sądową prowadzony być musi. Według §§ 14. b) i 25 ustawy o właściwości sądów z d. 20 List. 1852 r. dz. u. p. N. 251 Sądem właściwym dla fundaeyi jest Trybunał pierwszej instancy i, w którego okręgu znajduje się siedziba administracyi dotyczącej fundaeyi.

Władza fundacyjna jest prawnie obowiązaną do czuwania nad wykonaniem obowiązków fundaeyi, i dla tego orzeczenia w tego rodzaju sprawTaeh nie zawisły od swobodnego uznania. (Tr. ad. 15 Lutego 1879 L. 315 N. 421).

Władza polityczna uprawnioną jest według dek. nadw. z 21 Maja 1841 do wydania orzeczenia, czy komu przysługuje nadzór nad istniejącą fundaeyą. Prawo trzeciej osoby do nadzoru nad fnndacyą może być uznanem tylko na podstawie szczególnego tytułu prawnego. (Tr. ad. 12 Lipca 1881 L. 1130 N. 1143).

Między Wydziałem krajowym a Namiestnictwem była różnica zdań co do zasady: która Władza jest powołaną do stanowczego przeprowadzenia czynności urzędowych w celu urządzenia fundaeyi i do stanowczych rozpraw z Sądami pod względem oświadczenia prawnego, iż pewna fundacya jako taka przyjętą zostaje, pod względem uzyskania sądowego przyznania i administracyjnego zabezpieczenia dotyczących funduszów dla fundaeyi, pod względem wystawienia aktu fundacyjnego i t. d. Wydział krajowy przypisywał sobie stanowisko i charakter Władzy fundacyjnej, lecz w roku 1871 Minister sprawiedliwości przypomniał Sądom istniejące przepisy, pouczając je, że tylko z Namiestnictwem znosić się mają w sprawach tyczących się zabezpieczenia majątku fundacyjnego i wprowadzenia w życie fundaeyi, Namiestnictwo zatem ze względu na obowiązujące na teraz przepisy wymagać musi: 1) przedkładania wyciągów z rachunków względem obrotu majątku fundacyjnego bez dokumentów; 2) winkulowania efektów pieniężnych, stanowiących majątek fundacyjny, na imię fundaeyi, dopóki te przepisy zniesione nie będą. (Przypisek Autora.)

3. O udzielaniu fundacyj.

Względem obsadzenia opróżnionych miejsc fundacyjnych, rozróżnić należy fund асу e rządowe od prywatnych. Na miejsca opróżnione fundacyj rządowych, przedkładać należy wykazy sporządzone według przepisanego formularza ze strony Namiestnictwa do Władzy najwyższej celem obsadzenia posady przez postanowienie Najjaśniejszego Pana, tak $amo postępować należy co do fundacyj pry w a-

1569

O fundaeyaeh.

tnych, o ile osobom prywatom przysłużą tylko prawo prezentowania na opróżnione miejsce fundacyjne. Co się zaś tyczy fundacyjnych miejsc, które nie należą do żadnego zakładu wychowawczego i względem których osobom prywatnym według wyraźnej woli fundatora przysłużą prawo mianowania, a nie li tylko prawo prezentowania, Namiestnictwo ma prawo zatwierdzać udzielenie fundacyjnego miejsca, samo zaś udzielać stypendya wynoszące mniej niż IGO złr. (dekr. kanc. nadw. z d. 29 Lipca 1804 i 10 Stycz. 1805 N. 48 i 4 Zb. Pillera).

4. O sposobie używania kapitałów fundacyjnych i ubezpieczeniu tychże

G-dy celem podniesienia kredytu prywatnego na to zezwolono, aby zostające pod administracyą .Rządu kapitały kościelne, fundacyjne, brackie, duchowne i szkolne, tudzież kapitały sierocióskie i fideikomisowe, mogły być lokowane u osób prywatnych, za rzecz potrzebną uznano wydać w celu ubezpieczenia i utrzymania tych kapitałów następujące rozporządzenie :

§ 1. Wzmiankowane wyż kapitały mogą być ulokowane u osób prywatnych tylko po ubezpieczeniu prawnie przepisane m; jako zabezpieczenie prawne uznanem być może, gdy przez hypotekę kapitału i długów takowy poprzedzających, zapisany dom nie wyżej jak w dwóch trzecich częściach rzeczywistej wartości obciążony jest.

Nikt nie jest obowiązanym rzecz daną na ubezpieczenie przyjmować w wyższej cenie, jak co do domów w połowie, co do gruntów zaś i ruchomości w dwóch trzecich częściach wartości z oszacowania wynikającej (§ 1374 ust. cywil.)

§ 2. Kapitały sierocińskie lub fideikomisowe nie mogą być wypożyczone bez zezwolenia Władzy papilarnej albo fideikomisowej, kapitały zaś pod zarządem Skarbu zostająee, bez zezwolenia Namiestnictwa.    ^

§ 3. Każda tego rodzaju pożyczka, bez zezwolenia Władzy zaciągnięta, jest nieważną, dłużnik więc bez względu na warunki w obligu postanowione, natychmiast do zwrotu wypożyczonej kwoty znaglonym być może. Zresztą w takim wy-

100

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział A.

padku ten swym majątkiem ręczyć i wynagrodzić obowiązany jest wszelką ztąd możliwą szkodę i koszta poniesione, kto nie zasiągnąwszy przepisanego zezwolenia, taki kapitał wypożyczył.

§ 4. W obligu umieścić należy warunek, że właściciel obligu uprawniony jest ściągnąć natychmiast kapitał w drodze sądowej egzekucyi, gdyby odsetki w sześciu tygodniach po terminie zapłacone nie były.

W Księstwie Krakowskiem obowiązuje co do ściągania naleźy-tości fundacyjnych i t. p. rozp. senatu z dnia 17 Marca 1817 : Art. 1. Naleźytości niewątpliwe szpitalów i innych wszelkich instytutów, funduszów duchownych i beneficyów, jako to: procenta, czynsze, pensye i służebności dochodzonemi będą w drodze administracyjnej i tak jak podatki egzekwowanemu

§ 5. Opiekun, administrator funduszu kościelnego, fundacyjnego lub duchownego, tudzież kurator fideikomisowy nie mają prawra lokowania u siebie kapitałów w mowie będących. (Patent z dnia 18 Października 1792.)

Rozporządzeniem kanc. nadw. z dnia 14 Czerwea 1824 L. 18140 postanowiono, aby na przyszrość wszystkie obligacye należące kościołom, fundacyom, zakładom i stowarzyszeniom, na nazwisko właściciela były zapisywane (w i n к u lo w a n e), celem powstrzymania bezprawnej sprzedaży takich obiigacyj, i celem ułatwienia wiudykacyi własności w razie, gdyby takowe w jakibądź sposób zaginęły. Według rozporządzenia nadw. komisyi szk. z dnia 18go Września 1841 L. 5910, użyć należy kapitałów fundacyjnych natychmiast na zakupienie papierów funduszów publicznych, jeżeli się nie zgłosi zaraz odpowiednia osoba prywatna, która ten kapitał pożyczyć pragnie. Według reskryptu min. spr. wewn. z dnia 30 Grudnia 1852 roku L. 33885 kapitały kościelne, funduszowe i fundacyjne, użyte być mogą odnośnie do § 21 patentu z d. 11 Kwietnia 1851 na zakupienie obiigacyj indemnizacyjnych. Według ustawy z dnia 2 Lipca 1868 r. (dz. u. p. N. 93) listy zastawne zakładów kredytowych ziemskich do dawania pożyczek na hypoteki upoważnionych, mogą być użyte do umieszczenia kapitałów, będących własnością fnndacyj, za-

O fundaeyach.

kładów pod zarządem publicznym zostających, niemniej pieniędzy pupilarnycb, fideikomisowych i depozytowych.

5. O zastępstwie Prokuratoryi Skarbu co do ubezpieczenia fundaeyj i wprowadzenia ich w życie. '

Według § 2 instrukcyi dla Prokuratoryi Skarbu, z dnia 16 Lutego 1855 (dz. u. p. N. 34) ta Władza zastępować winna fundacye, które bezpośrednio pod zarządem Władz rządowych się znajdują. Fundacyom, które nie znajdują się pod takim zarządem, o tyle przysłużą prawo do zastępstwa przez Prokuratoryą Skarbu, o ile się rozchodzi o wprowadzenie w życie fundacyi i osiągnięcie kapitału na fundacye przeznaczonego celem wprowadzenia w życie fundacyi; sprawy zaś fundaeyj i zastępstwo tychże, o ile już są w życie wprowadzone, nie należą do zakresu Prokuratoryi Skarbu.

6. O ewidencyi fundaeyj.

Celem utrzymywania ewidencyi fundaeyj stanowi § 84 ust. z dnia 9 Sierpnia 1854 (dz. u. p. N. 208) : O zapisach ważniejszych i fundacyach na rzecz zakładu publicznego, na szkoły, ubogich, lub na cele pobożne poczynionych, Sąd natychmiast donieść ma Namiestnikowi ; co do mniej ważnych zapisów udzielać mu ma co pół roku wykaz takowych.

7. O zachowaniu się Sądów pertrakcyjnych celem zabezpieczenia

fundaeyj.

§ 19 wspomnionej pod 6 ustawy stanowi : Przed zupeł-nem wypłaceniem lub przynajmniej ubezpieczeniem zapisów na też cele uczynionych, nie może być spadek przyznanym, jednakże wystawienie dokumentu fundacyi także po przyznaniu spadku nastąpić może. (Postanowienia tych dwóch §§ objęte były reskryp. kanc. nadw. z 6 Wrześ. 1836 L. 23984).

8. O aktach fundacyjnych (Stiftbrief).

Na niektóre akta fundacyjne przepisane są formularze, mianowicie na akta fundacyjne co do szkół ludowych. Co do aktów fundacyjnych w sprawach duchownych postanowiono, aby zawierały w sobie: 1. rozporządzenie fundatora w ilosłownem brzmieniu dotyczącego

100*

Część II. Dział А.

dokumentu; 2. duchowną czynność, która i w którym dniu corocznie odprawianą być ma; 3. oznaczenie kościoła lub zakładu, przy których fundacya istnieć ma; 4. należytość roczną dla kościoła, dla księdza, organisty i t. d. z oznaczeniem, kogo dotyczy możliwe zmniejszenie lub powiększenie odsetków kapitału fundacyjnego, mianowicie czy wszystkie strony, albo tylko jedne i którą ; 5. wysokość kapitału, rodzaj i miejsce umieszczenia wraz z umówionemi odsetkami, datę, gatunek i ilość obligacyj z oznajmieniem, gdzie są deponowane, lub gdy inny majątek oprócz gotówki jako kapitał fundacyjny jest przeznaczony, gatunek, wartość, zahypoteko-Avanie lub innego rodzaju ubezpieczenie tego ; 6. ilość wygotowanych egzemplarzy aktu fundacyjnego i miejsce przechowania każdego egzemplarza ; 7. przyrzeczenie, że się o utrzymanie kapitału zawsze dbać będzie, i fundacya jak długo dochody trwają, z uwzględnieniem przepisanych reguł kościelnych wykonaną zostanie ; 8. zastrzeżenie kościoła, że o re-dukcyą odpowiednią u Władz wniosek uczyni, jeżeli tego okoliczności wymagać będą (Helferta pr. kość. § 453). — Akt fundacyjny ma być wygotowany w 3 egzemplarzach, z których jeden przeznaczony jest dla Namiestnictwa, (ten może być według reskr. min. stanu z dnia 19 Lipca 1862 L. 7419 nieostemplowanym), drugi dla fundatora lub jego sukcesorów, trzeci dla kościoła, na którego korzyść został wygotowanym (dekr. kanc. nadw. z d. 16 Grudnia 1819).

9. O należytośeiaeh stemplowych i opłatach w sprawach fundacyjnych.

W sprawach fundacyjnych wolne są od stempla:

1. projekt aktu fundacyjnego; 2. podanie, którem adrnini-stracya fundacyi przedkłada projekt aktu fundacyjnego:

3. odpisy wygotowanego aktu fundacyjnego, które sporządzone być muszą dla użytku Władzy i z urzędu ;    4. podania,

któremi przedkłada się Władzom wspomnione pod 3) odpisy i wygotowane akta fundacyjne w oryginale.

Opłaty od fundacyj przez poz. tar. 96 ust. z d.

13 Grudnia 1862 dz. ust. p. N. 89 w sposób następujący

1573

O fundacyach.

zostały uregulowane : 1. akt fundacyjny podlega opłacie stemplowej w kwocie 50 ct. od każdego arkusza; 2. od majątku na fundacyą przeznaczonego opłaca się należytość bezpośrednią w tej wysokości, jak od darowizn lub przeniesień majątku na wypadek śmierci.

Postanowienia dotyczące wymiaru naleźytości w tych wypadkach zawierają poz. tar. 91 ust. z dnia 13 Grudnia 1862 N. 89 dz. u. p. i poz. tar. 106 B. ustawy o należytośeiach z 9 Lutego i z dnia 2 Sierpnia 1850.

Celem wymiaru naleźytości należy donieść o fundacyach tego rodzaju, jeżeli utworzone zostały przez rozporządzenie między żyjącymi, w przeciągu 8 dni po zatwierdzeniu aktu fundacyjnego. Fundacye utworzone na wypadek śmierci należy wciągnąć do wykazu spadku, w którym to wypadku wraz z ogólnym spadkiem wymiarowi opłaty podlegają. Lecz także po utworzeniu f u n d а с у i podlega majątek fundacyjny, pomijając zwykłe podatki (n. p. gruntowy, domowy i t. d.) opłacie ekwiwalentu. (Przepisy o ekwiwalencie podane będą w rozdziale II. pod IV. g).

10. O oddaniu Wydziałowi krajowemu zarządu fundacyj stypendyjnyeh a względnie rozdawnictwa stypendyów niektórych fundacyj.

Va podstawie wyników rokowań i porozumienia się obopólnego, mianowicie Rządu z jednej, a galicyjskiego Wydziału krajowego z drugiej strony, tudzież w myśl rozporządzenia byłego Ministerstwa Stanu z 27 Września 1866 L. 5358, wskazującego zastrzeżenia jakoteż i zapatrywania się Rządu co do prawa własności funduszów stypendyjnyeh i prawa rozdawnictwa stypendyów pojedynczych fundacyj, zezwoliło Ministerstwo oświecenia i wyznań reskryptem z 2 Września 1868 L. 9359 na oddanie, a względnie odebranie w zarząd galic. Wydziału krajowego fundacyj stypen-dyjnych, w dalszej osnowie niniejszego okólnika wyszczególnionych. Zastrzegając wspomnione zapatrywanie, iż fundacye stypendyjne nie mogą być uważne jako właściwy majątek krajowy, postanowiło Ministerstwo oświecenia i wyznań przychylić się do żądania Wydziału krajowego względem oddania zarządu rzeczonych fundacyj, i przyzwoliło oraz, by

Część II. Dział. A.

na podstawie poprzednio uskutecznić się mającej stósownej zmiany aktów fundacyjnych przeniesiono na Wydział krajowy także prawo rozdawnictwa wzgdedem tych fundacyj stypen-dyjnych, względem których to prawo wykonywał dotąd Rząd, a względnie Namiestnictwo, ex titulo juris publici, t. j. w braku innej Władzy lub osoby, którejby to prawo na mocy ustanowień fundatora przy służąc mogło. Przyzwalając na oddanie fundacyj stypendyjnych w zarząd Wydziału krajowego, zastrzegło sobie nakoniec Ministerstwo oświecenia i wyznań, a względnie Namiestnictwu, jako najwyższej Władzy fundacyjnej w kraju, prawo zwierzchniczego nadzoru Państwa nad zarządem temi fundacyami. Namiestnictwo zaś wykonywać będzie nadzór ten, odbierając od Wydziału krajowego peryo-dyczne wykazy rachunkowe roczne z zarządu tak obrotowego, jakoteż żelaznego majątku fundacyjnego. W myśl tych ustanowień i na podstawie wymienionych reskryptów Ministerstwa Stanu z 2 Września 1868 L. 935-9, przechodzi zatem na Wydział krajowy, począwszy od 1 Listopada 1868, ekonomiczny zarząd majątku następujących funduszów stypendyjnych : 1. Tak zwanych fundacyj konwiktowych, mianowicie : Głowińskiego, Zawadzkiego, Russyana, Matczyńskiego, Potockiego i zakordonowej. Zarząd fundacyi Głowińskiego został przekazanym Wydziałowi krajowemu wraz z prawem rozdawnictwa z tern zastrzeżeniem, że ani zapis, ani też dotychczasowy sposób rozdawnictwa stypendyów tej fundacyi nie może być jednostronnie zmienionym; 2. Fundacyi Jarosławskiej księżny Stembergk; 3. Damiana Brzeskiego; 4r Mikołaja Kiślickiego; 5. Kunegundy Brześciańskiej ; 6. Jędrzeja Staweka; 7. Obywateli obwodu Sandeckiego; 8. Obywateli obwodu Rzeszowskiego; 9. Floryana Janowskiego, biskupa Tarnowskiego; 10. Adama Żebrowskiego; 11. Franciszka barona Hauera; 12. Anieli Sieleckiej ;    13. Piotra

Krausnekera; 14. Jakóba Bema; 15. Hrabi Łosia; 16. fundacyi Nohaczowskiej, legowanej przez ś. p. Jędrzeja i Elżbietę Moszczeńskich ; 17. Jakóba Kulczyckiego; 18. Ludwiki Nie-zabitowskiej ; 19. Dra medycyny Rappaporta; 20. Brzeźańskiej „Cesarzowej Elżbiety“; 21. Arcyksięcia Karola Ludwika;

O fundaeyach.

22. Miasta Mikołajowa; 23. Dra medycyny Ignacego Königsberga; 24. Przemyska dla uczniów gimnazyalnych ; 25. Przemyska imienia Arcyksięcia Rudolfa, Następcy tronu; 26. Krystyana i Teresy Seidlerów; 27. Eliasza Horeckiego; 28. Gmin powiatu niegdyś Manasterzyskiego; 2Э. Myślenickiej, pochodzącej z legatu H. Otowskiego ; 30. Jędrzeja Mikiewi-cza; 31. Jędrzeja Nielepca ; 32. Dyonizego Stanetti-Falken-felsa; 33. Adama Morawskiego; 34. Ludwiki hr. Moszczeń-skiej ; 35. Jana Mieroszowskiego ; 36. fundaeyi Krościeńskiej.

W skutek przeniesienia administracyi wszystkich powyżej wyszczególnionych fundacyj na Wydział krajowy, będzie przysłużą! tej nowej Władzy administracyjnej cały ekonomiczny i finansowy zarząd tak ruchomego jak i nieruchomego majątku dotyczących fundacyj, mianowicie zaś:

a)    prawo przechowywania pieniędzy funduszowych i efektów ;

b)    fruktyfikacyjnego lokowania majątku fundacyjnego ; c) czu

wania, ażeby odsetki i dochody funduszów regularnie wpływały, tudzież, ażeby fundacye ani w kapitale, ani też w dochodach nie doznały uszczerbku; dj prawo asygnowania;

e) rozpisywanie konkursów; f) przesyłanie podań konkursowych uprawnionym do prezentowania kandydatów, lub rozdawania stypendyów, w ogóle przedsiębrania wszelkich czynności, które nie są ściśle pojęciem prawa rozdawnictwa objęte. Wyjątek stanowią wypadki, w których pierwotne postanowienia woli fundatora przekazują pewnym Urzędom lub osobom pewną czynność, objętą w powyższem wyszczególnieniu sub a) — fj. Wraz z administracyą tych funduszów przechodzi na Wydział krajowy w skutek powyższego ustanowienia Ministerstwa oświecenia, pod zastrzeżeniami wyszczególnionemi w powołanych rozporządzeniach ministeryalnych, także i prawo rozdawnictwa stypendyów, jednakże li tylko co do fundacyj, względem których wykonywał Rząd prawo rozdawnictwa, jak wyżej wspomniano, ex titu/o juris publiai, mianowicie względem : 1. Fundacyj konwiktowych (Głowińskiego, Zawadzkiego, Russyana, Matczyńskiego, Potockiego i zakordo-nowej) ;    2. Jarosławskiej księżny Stembergk ; 3. Damiana

Brzeskiego; 4. Mikołaja Kiślickiego; 5. Kunegundy Brze-

Część II. Dział A.

ściańskiej; 6. Jędrzeja Staweka; 7. Obywateli obwodu San-deckiego; 8. Obywateli obwodu Rzeszowskieg i 9. Floryana Janowskiego, biskupa Tarnowskiego. — W skutek tych ustanowień Ministerstwa, mianowicie zaś w celu przeniesienia na Wydział krajowy prawa rozdawnictwa stypendyów fun-dacyj sub. 1—9 wymienionych, doznają dotyczące akta fundacyjne i dotychczasowe ustanowienia rządowe względem tych fundacyj. tudzież obwieszczenie Namiestnictwa z 19 Wrześ. 1849 (Dzień, ustaw. kraj. r. 1849 L. 517) częściową zmianę o tyle, że orzeka się niniejszem, iż stypendya wymienionych sub. 1—9 fundacyj, będzie rozdawał nadal Wydział krajowy, stósując się jednak do obowiązujących zresztą wszystkich innych ustanowień aktów fundacyjnych i przepisów rządowych.

Orzeka się oraz, że co do fundacyj stypendyjnych, które przeszły li tylko w zarząd Wydziału krajowego, dotychczasowy tryb rozdawnictwa, a względnie prawo nadawania stypendyów tych fundacyj, nie ulega żadnej zmianie, że zatem będzie przysługiwało to prawo jak dotąd tak i nadal: względem fundacyi Żebrowskie g' o każdocze-snemu właścicielowi dóbr Żurawna, w porozumieniu z c. k. Namiestnictwem, które z pomiędzy ubiegających się o te stypendya układa terna, nadawcę obowiązujące; względem fundacyi H a u e r a na mocy specyalnego postanowienia aktu fundacyjnego każdoczesnemu Namiestnikowi Galicyi; względem fundacyi S i e 1 e с к i e j na mocy postanowienia aktu fundacyjnego galicyjskiemu Namiestnictwu ; względem fundacyi Krausnekera według aktu fundacyjnego Kon-systorzowi uniwersyteckiemu w Wiedniu, zatwierdzenie zaś wyboru c. k. galicyjskiemu Namiestnictwu ; względem fundacyi Bema r. k. Arcybiskupowi we Lwowie ; względem fundacyi hr. Łosia, głowie rodziny hr. Łosiów ; względem fundacyi N o h a c z o w s к i ej, g. k. Konsystorzowi przemyskiemu, na przedstawienie upoważnionych do tego stron ; względem fundacyi Kulczyckiego, spadkobiercom fundatora i następcom tychże, a względnie krewnym fundatora, pod warunkiem zatwierdzenia przez Namiestnictwo; wrzględem fundacyi Niezabitowrskich, każdo-

O fundacjach

czesnemu właścicielowi dóbr Uherce Niezabitowskie, o ile jest potomkiem dziada fundatorki. Układanie zaś ternów, któremi prezentant jest ograniczonym, ma przysłużać c. k. Namiestnictwu ; — względem fundacyi Rappaporta stałej komisyi medycznej ; względem fundacyi Brzeżańskiej, „Cesarzowej Elżbiety“, rozdawnictwo jest w taki suosób normowane. że terno układa Dyrektor gimnazyum Brzeżańskiego, a stypendyum nadaje Starosta powiatu brzezańskiego. za przyzwaniem do rady dwóch właścicieli dóbr ; względem fundacyi Arcyksięcia Karola Ludwika na pro-pozycyę Konsystorza ob. orm. Namiestnikowi Galicyi; względem fundacyi Mikołajowskiej, c. k- Namiestnictwu na przedstawienie miasta Mikołajowa : względem fundacyi Königsberga, adwokatowi Piotrowskiemu i jego potomkom ; względem fundacyi- przemyskiej, dla uczniów gimnazyalnych, tudzież względem fundacyi przemyskiej imienia Arcyksięcia Rudolfa — c. k. Namiestnikowi Galicyi; względem fundacyi Seidlerowskiej Namiestnictwu, na propozycyą lwowskiego Superintend anta augsburskiego; względem fundacyi Ho recki ego fundatorowi, za potwierdzeniem Namiestnictwa, a po jego zgonie gr. kat. Konsystorzowi metropolitalnemu we Lwowie ; względem fundacyi Manasterzyskiej. każdoczesnemu Namiestnikowi Galicyi ; względem fundacyi Otowskiego, parochowd obrz. łac. w Myślenicach, za porozumieniem z dyrektorem tamtejszej głównej szkoły ludowej i burmistrzem; względem fundacyi Mikiewicza c. k. Namiestnictwu, w porozumieniu z Radą szkolną krajową, na przedstawienie Kapituły katedralnej w Tarnowie; względem fundacyi Nie-1 e p c a , każdoczesnemu parochowd w Frydrychowicach , potwierdzenie zaś wyboru c. k. Namiestnictwu; względem fundacyi Stanettego, Dyrektorowi gimnazyum Bocheńskiego ; względem fundacyi Morawskiego mają wykonywać prawo rozdawnictwa członkowie rodziny fundatora w myśl szczegółowych ustanowień jego według primogeni-tury, przedkładając c. k. Namiestnictwu terna kandydatów do wyboru ; względem fundacyi hr. Moszczeńskiej,

Częśe II. Dział A.

c. k. Namiestnictwu ; względem fundacyi Jana Miero-szowskiego każdoczesnemu ordynatowi Mieroszowskiemu'; nakoniec względem fundacyi Krościeńskiej c. k. Namiestnictwu na przedstawienie Urzędu powiatowego. Podając te ustanowienia do powszechnej wiadomości i zastósowania się w danych razach, poleca się wszystkim krajowym zakładom naukowym, ażeby przesyłały w ten sposób jak dotąd, do c. k. Namiestnictwa, nadal do Wydziału krajowego wszelkie podania i wnioski, odnoszące się do powyżej wskazanego zakresu działania Wydziału krajowego względem zarządu wymienionych fundaeyj, i ażeby udzielały tej Władzy na wezwanie wszelkie potrzebne jej wyjaśnienia względem stypendyów. Prócz tego mają zakłady naukowe przedkładać Wydziałowi krajowemu, o ile w ogóle były i są obowiązane do tego istniejącemi przepisami, peryodyczne wykazy o postępach i zachowaniu się stypendystów wraz z wnioskami co do dalszego pobierania lub też odebrania nadanych im stypendyów, ograniczając jednak te wykazy i wnioski li do fundaeyj stypendyjnych, które przeszły w zarząd nowej Władzy wraz z prawem rozdawnictwa, a wyszczególnione są powyżej sub 1. — 9. Nakoniec winny zakłady naukowe donieść Wydziałowi krajowemu o wypadkach opróżnienia stypendyów wyż pomienionych. Te podania, wyjaśnienia i wykazy mają przesyłać Dyrekcye i Przełożeni zakładów naukowych i wydziałów wszechnic bezpośrednio do Wydziału krajowego. Wnioski zaś peryodyczne, dotyczące pozostawienia stypendystów w używaniu, lub odebrania im tego dobrodziejstwa, o ile się takowe odnoszą do fundaeyj pod 10 do 36 wymienionych, które przeszły łi w zarząd Wydziału krajowego bez prawa rozdawnictwa, winny być przedkładane i nadal do c. k. Namiestnictwa. (Obwieszczenie Prezydyum Namiestnictwa z dnia 5 Kwietnia 1869 r. L. 1857/pr., dz. ust. kraj. N. 18.)

Rozdział dragi.

Ustawy odnoszące się do związku gminy.

I. O prawie przynależności (swojszczyzny Heimatrecht).

Zważywszy, że według reskryptu Min. spraw wewn. z dnia 29 Maja 1873 L. 5367 (Nam. L. 27398) patent konskrypcyjny z dnia 25 Października 1804 ma zastosowanie przy ocenianiu kwestyi nabycia prawa przynależności w dawniejszych latach ; zważywszy dalej, że według dekr. min. z dnia 16 Listopada 1860 L. 33871 przy ocenianiu prawa przynależności nie tylko postanowienia ustawy gminnej z r. 1859 uwzględniane być mają, lecz także ustawy dawniejszego okresu, z tego powodu, że rozporządzeniom ustawy gminnej z r. 1859 nie nadano mocy działania wstecznego w tym sensie, aby nabyte przed wejściem w wykonanie tej ustawy prawo przynależności nie miało być uwzględnionem ; zważywszy nakoniec, że według okólnika Namiestnictwa z dnia 26 Kwietnia 1877 L. 15914 pouczono Starostwa, iż nietylko patent konskrypcyjny z dnia 25 Października 1804, lecz także postanowienia prowizorycznej ustawy gminnej z dnia 17 Marca 1849 r. i ustawy gminnej z dnia 24 Kwietnia 1859 dz. ust. kr. N. 76 (mianowicie §§ 32 do 51 i §§ 55 do 57) mają zastosowanie przy ocenianiu kwestyi co do nabycia prawa przynależności przed wejściem w życie ustawy o przynależności z dnia 3 Grudnia 1863, dz. ust. p. N. 105 (§ 49 tej ustawy), przeto rozróżniać należy, cztery okresy, w których przy ocenianiu prawa przynależności odrębne ustawy zastosować należy.

W pierwszym okresie zastosować należy patent kon-skrypeyjny z dnia 25 Października 1804; ten okres sięga do dnia, w którym ustawa prow. gmin. z dnia 17 Marca 1849 nabyła moc obowiązującą.

W drugim okresie zastosować należy ustawę prow, z d. 17 Marca 1849 r. (dz. ust. państ. N. 170,; ten okres sięga do*dnia, w którym patent ogłaszający ustawę gminną z dnia 24 Kwietnia 1859 (dz. ust. państ. N. 58) nabył moc obowiązującą t. j. do dnia 4 Maja 1859 r. jako dnia ogłoszenia tej ustawy w dzienniku ustaw Państwa.

Część II. Dział A.

W trzecim okresie zastosowaną być ma ustawa gminna z dnia 24 Kwietnia 1859 (dz. ust. państ. N. 58): ten okres sięga do dnia, w którym ustawa z d. 3 Grudnia 1863 (dz. ust. państ. N. 105) zaczęła obowiązywać t. j. do dnia 24 Stycznia 1864.

W czwartym okresie sięgającym od dnia 24 Stycznia 1864 r. do dnia, w której nowa spodziewana ustawa o przynależności moc obowiązującą uzyska, zastosować należy ustawę z dnia 3 Grudnia 1863 (dz. ust. państ. N. 105).

I Patent konskrypcyjny

z dnia 25 Października 1804 (Zb. ust. poi. Tom 23 str. 3).

w pierwszym okresie zastosować się mający.

§ 1. Konskrypcyą jest spis ludności w ogólności, a kwalifikacyą pojedynczych osób w szczególności w tym celu, aby armią bez narażenia stanu żywicielskiego (Nähr-stand) utrzymać trwale w zupełności (beständig vollzählig zu erhalten).

§ 3. Ludność spisuje sie według istniejących budynków mieszkalnych, do czego posłuży numerowanie domów.

§ 4. Zapisywanie ludzi zamieszkałych w każdym domu odbędzie się za pomocą arkuszów na ten cel przeznaczonych.

§ 6. Imię i nazwisko mieszkańców zapisuje się tak, jak się piszą w języku krajowym. Obok nazwiska wdowy napisać należy nazwisko zmarłego męża, przy nazwisku dzieei z różnych małżeństw', zapisać należy nazwisko rodzonego ojca. Dzieci nieprawego łoża zapisane być mają z nazwiskiem w metryce urodzenia uwddocznionem, w arkuszu konskrypcyjuym matki. Podrzutek (zmtjduch) otrzyma nazwisko nadane przez wychowawców (Pf'hgel(er//j i zapisany bedzie w ich arkuszu konskrypcyjuym. Dotychczasowy dodatek: nieślubny, podrzutek, opuszcza się. Rok urodzenia zapisuje się tak przy mężczyznach jak przy niewiastach, w razach wątpliwych w'ypisze się z metryk duchownych.

§ 22. Każda osoba męzkiego rodzaju uwidoczniona w rubrykach klasyfikacyjnych, która się z domu wydaliła, musi być szczegółowo w jednej z 5 przeznaczonych na to rubrykach wykazaną. Jako nieobecni tylko ci zapisani . będą, którzy się na dłuższy czas z domu wydalili, n. p.

z powodu dalszych podróży, wędrowania, pobytu w szkołach, przyjęcia służby i t. d. Nie można jednak nikogo wykazywać jako nieobecnego z powodu podróży kilkudniowej lub innego jakiego zajęcia, które jest przeszkodą obecności przy konskrypcyi. Nieobecni wykazani będą tak długo w rubryce klasyfikacyjnej i w rubryce nieobecnych, dopóki nie będzie udowodnioną ich śmierć lub ich naturalizaeya w innem miejscu. W kwalifikacyi zanotuje sie ich miejsce pobytu i przyczyna nieobecności.

§ 24. Przy konskrypcyi otrzyma osobny arkusz wpisowy fAufnahmsbogenj: aj każdy zaślubiony z dziećmi lub bezdzietny; hj wdowiec lub wdowa z dziećmi; cj każdy wolnego stanu lub owdowiałe, bezdzietne osoby, które utrzymują służbę, lub same mieszkają, lub z własnego majątku, urzędu lub przemysłu się utrzymują ; (zwraca sie uwagę, że żyjące dzieci, obecne lub nieobecne, zawsze w arkuszu rodziców zapisane być mają , niemniej, że na każdym arkuszu wpisowym także tacy krewni i wychowahcy zapisani być mają. którzy według poprzednich liter osobnego arkusza nie mają, a żyją z tymi, którzy mają arkusz wpisowy, tj, którzy do tego samego należą gospodarstwa); d) klasztory, szpitale, akademie , instytuty i t. d. otrzymają osobne arkusze dla wszystkich spólnie pod jednym przełożonym żyjących osób, z wyjątkiem tych, którzy według lit. a) bj cj osobny arkusz mają; e) koszary dla mieszkających tam bezdzietnych żon oficerów i innych niewiast wojskowych, tudzież dla tych dzieci oficerów i żołnierzy, których matki umarły, z wyjątkiem tych, które pod lit. aj b) c) otrzymały osobny arkusz wpisowy ; fj każdy dom niezamieszkały, numerowany, otrzyma arkusz z uwagą, że ha razie jest niezamieszkały.

§ 25. Zapisanie osób na arkuszu odbywa się w następującym porządku : Po ojcu rodziny i jego żonie, lub po wdowie następują synowie według wieku od najstarszego począwszy, potem córki, po nich znajdujący się krewni, męzkiego i żeńskiego rodzaju. Między synami i córkami, potem między tymi i krewnymi zostawić trzeba 3 lub 4

Część II. Dział A.

linie poprzeczne, aby urodzić się mogące dzieci zapisać można. Jeżeli trzeba wpisywać po drugiej stronie arkusza, należy po prawej stronie arkusza napisać : „vertatur“, aby przy sporządzaniu mmarium. na przeciwną stronę zwrócić uwagę. Jeżeli rodzeństwo osierociale soólnie mieszka, ma być zapisane w wspomnionym porządku wpisując zamiast wyrazów: „syn, córka“ — wyrazy: „brat, siostra“. Przy takiem rodzeństwie wykazują sie tylko obecni w dotyczących rubrykach cyfrą 1, nieobecnych się tylko wymienia i kwalifikuje, ponieważ jako sieroty tam kwalifikowani będą,-gdzie mieszkają. W domach, gdzie według powyższych zasad wiecej arkuszy wpisowych potrzeba, numeruje sie arkusze wpisowe według mieszkańców (Wohnpartheienj.Jz-żeli właściciele lub spółwłaściciele we własnych domach mieszkają, otrzymują numer pierwszy między mieszkańcami, numerowanie innych mieszkańców następuje z najwyższego piętra na dół według bieżących numerów. Grdyby jedeu arkusz wpisowy nie wystarczył, aby zapisać w nim wszystkie osoby n. p. w klasztorze, bierze się drugi arkusz z oznaczeniem : „dalszy ciąg mieszkańców“.

Ше podlega wątpliwości, że niewiasta powtórnie wychodząca za mąż konskrybowaną być ma w tej gminie, gdzie drugi jej mąż, i że w tym względzie za nią idą dzieci pierwszego małżeństwa. (Tr. ad. z dnia 13 Listopada 1880 L. 2246 N. 918.)

§ 26. Zapisanie osoby w rubryce arkusza wpisowego dokonuje się przez liczbę 1, którą się kładzie z nazwiskiem na tej samej linii poprzecznej. Zasady tego zapisywania polegają na podziale ludności. Ludność każdej miejscowości dzieli się ze względu na arkusz wpisowy na męzką i żeńską. Męzka ma 3 podziały :    1. Swojscy

CEinheimischeJ. Do tych należą: aj wszyscy w miejscu urodzeni, których zawsze, czy są obecni lub nie, przy tyjących swych rodzicach klasyfikuje się, dopóki się nie kwalifikują sami do osobnego arkusza wpisowego, lub się gdzieindziej nie nacyonalizowali, lub nie wstąpili do stanu duchownego, albo wojskowego ; w takieh razach nie zapisują się w arkuszach wpisowych ich rodziców z liczbą 1

(wyrzuconą), wymieniają się jednak i kwalifikują tamże. b) Wszyscy, którzy się w pewnej miejscowości пасу on a-lizowali. ISTacyonalizacya następuje albo w skutek dziesięcioletniego pobytu w konskrybowanych krajach dziedzicznych, albo w skutek osiedlenia się w domu (häusliche Niederlassung), zakupna gruntów, uzyskania prawa obywatelstwa, albo maj sterstwa (Meisterrechte), służby, urzędu albo innego jakiego stałego utrzymania. 2. Konskrybowane sieroty, t. j. takie sieroty, które się urodziły w jednym z krajów konskrybowanych, lub się nacyonalizowały przez dziesięcioletni pobyt tamże, lecz nie kwalifikują się do otrzymania własnego arkusza wpisowego. Do sierot należą osoby, których rodzice są nieznani. Te osoby klasyfikuje się tam, gdzie, ich -się zastanie przy konskryncyi (w tabeli obcych wzór B) i wykazuje się ich miejsce urodzenia z dominium, do którego należą. 3. Obcy. Do tych należą co do konskrypcyi tylko te osoby, które nie były liczone do poprzedzających dwu kategoryj ludności. W szczególności należą do tej kategoryi dzieci w służbie będących obcych kapitulantów. Obcych się nie klasyfikuje, lecz kwalifikują się z opisaniem ich nationale, i wyrzuca się ich w jednej z 5 dla nich przeznaczonych rubryk tabeli obcych.

Do osiedlenia się w gminie według patentu z 1804 r. nie potrzeba aby to osiedlenie się (häusliche Niederlassung) nastawiło w własnej realności. (Tr. ad. z 3 Grudnia 1880 L. 2416 N. 93). — § 266 należy tak tłómaczyć, iż przez 10-1 etni pobyt w pewnej gminie nabywała się przynależność bez względu na to, ezy kto jako małoletni, lub pełnoletni, lub za pełnoletniego uznany przebywał przez 10 lat w pewnej miejscowości. (Rozp. min. spraw wewn. z d. 29 Maja 1873 r. L. 5367). — Przez stałe utrzymanie (stabile Versorgung) nie można rozumieć takiego, które dotyczącą osobę pozwala uważać za należącą do stanu wojskowego; przez przyjęcie więc do domu inwalidów wojskowych, nie można uzyskać prawa przynależności do gminy w której dom inwalidów jest położony, gdyż patentowi inwalidzi w domu inwalidów umieszczeni, zostają pod wojskową juryzdykeyą. (Tr. adm. z dnia 14 Kwietnia 1880 L. 621 N. 750).

§ 27. Rzeczywiście obecna żeńska ludność ,dzieli się: 1. na swojską w miejscowości urodzoną lub tu nacyonalizowaną; te osoby wyrzuca się w rubryce doty-

Część II. Dział i.

czącego arkusza wpisowego: „żeńska płeć w ogólności“. Nieobecne córki zapisuje się i kwalifikuje przy swych rodzicach, lecz nie oznacza się ich w rubryce liczbą 1, 2. na konskrybowane sieroty, t. j. na takie osierocone, niezamężne niewiasty, które należą do jednego z konskry-bowanych krajów, one zapisują się w rubryce tabeli obcych : „żeńska płeć“ ;—3. na obcych, do których należą osoby, które urodziły się w krajach dziedzicznych niekonskrybo-wanych lub w obcych Państwach, i które się jeszcze w żadnym kraju konskrybowanym nie naturalizowały, zapisać je należy do jednej z rubryk dla nich przeznaczonych tabeli obcych.

2. Prowizoryczna ustawa gminna

z dnia 17 Marca 1849

(dz. ust. panst. N. 170) w drugim okresie zastosować się mająca.

§ 7. W gminie rozróżnia się: 1. członków gminy, 2. obcych. Członkowie gminy są albo a) obywatele gminy, b) uczestnicy gminy.

§8. Obywatele gminy są ci, którzy a) teraz opłacają pewną kwotę roczną podatków stałych od położonego w gminie domu lub gruntu lub od przemysłu albo zarobku, od którego zawisł pewnie stały pobyt w gminie, b) lub którzy od gminy jako tacy formalnie uznani zostali.

§ 9. Kto nabywa w inny sposób, jak prawem spadku w linii wstępnej lub zstępnej posiadanie realności w pewnej gminie, wykonywać może prawa obywatela gminy dopiero natenczas, jeżeli go gmina przyjmie do związku gminy.

§ 10. Uczestnicy gminy są ci, którzy przez urodzenie lub przez przyjęcie do związku gminy, do gminy są przynależni.

§ 11. Urodzenie uzasadnia przynależność do tej gminy, w której co do dzieci prawego łoża rodzice, co do dzieci nieślubnych matka jest członkiem gminy.

§ 12. Przyjęcie do związku gminy następuje albo a) przez formalną uchwałę gminy, lub b) mil-

ćząco przez cierpienie (Duldung) obcego austriackie obywatelstwo posiadającego, który bez certyfikatu przynależności lub z certyfikatem już wygasłym przez 4 lata nieprzerwanie w gminie przebywa, c) nakoniec co do niewiast przez zaślubienie z członkiem gminy.

Według tego paragrafu mogły także dzieci milcz'ąco nabyć prawo przynależności do gminy. (Tr. ad. z dnia 17 Marca 1877 L. 793 N. 90). — Nabycie realności w gminie nie uprawnia jeszcze do wniosku, że posiadacz przebywał w gminie bez przerwy i bez należytego wykazania się. Czasowy choć regularnie powtarzający się pobyt w gminie nie może być na równi z nieprzerwanym pobytem postawiony. (Tr. ad. z dnia 18 Marca 1881 L. 861 N. 1103).

§ 13. Urzędnicy rządowi f Statsdiener), oficerowie mianowani z rangą oficera (Angestellte mit Offiziersrang), duchowni i nauczyciele pdbliczni są przynależni do tej gminy, w której ich posada oznacza im miejsce stałego pobytu.

Prow. ust. gminna z dnia 17 Marca 1849 nie wymaga do uzyskania przynależności przez osiągnięcie służby rządowej, aby mianowanie było stałem, lecz tylko, aby posada pociągała za sobą stałe mieszkanie mianowanego w gminie. (Tr. ad. z dnia 22 Stycznia 1877 L. 150 N. 404). — Ponieważ oficer tylko wtedy nabywa prawa przynależności, jeżeli osiągnął s t ał ą posadę w pewnem miejscu, przeto służba oficera w wojsku tak zwana militia vaga nie uzasadnia prawa przynależności z tytułu oficera. (Tr. ad. z dnia 16 Grudnia 1880 L. 2339 N. 955).

§ 14. Przy zmianach w przynależności do gminy idą małoletne w związku familijnym żyjące dzieci za przynależnością rodziców, dzieci nieślubne za przynależnością matki, a żona za przynależnością męża.

nowo

101

§ 11 i 14 patentu z dnia 17 Marca 1849 mają zastosowanie także w wypadku, gdy urodzenie nieślubnego dziecka i zaślubienie matki nastąpiło przed wejściem w wykonanie wspomnionego patentu. (Tr. ad. z dnia 13 Listopada 1878 L. 1537 N. 360). — Według patentu z dnia 17 Marca 1849 oddziaływała zmiana przynależności matki, na przynależność niedorosłego nieślubnego dziecka bez względu, czy zmiana w skutek zamęźeia matki nastąpiła i dziecko przez to uprawnionem zostało. (Tr. ad. z dnia 8 Listopada 1877, z d. 25 Lutego 1880 i 11 Września 1880 L. 1392, 350, 1442. N. 146, 711 i 853). — Według § 14 idą po śmierci ojca pozostałe dzieci za przynależnością matki przez powtórne zamężnie według § 12 c) Kasparek Zb. usa. adm. Tom II.

Gzęśd II. Dział A.

1586

nabytą. Tr. ad. z dnia 13 Listopada 1880 L. 2246 N. 918). — Zmiana przynależności ojczyma i matki nie ma wpływu na przynależność dziecka nieżyjącego już w związku familijnym. (Tr. ad. z dnia 22 Września 1880 L 1364 N. 862). — Dzieci ślubne małoletne w familijnym związku z matką żyjące, otrzymują jej przynależność, w skutek powtórnego zamęźeia zmienioną. Przez wyraz rodzice należy rozumieć tak ojca jakofeź i matkę. (Tr. ad. z dnia 11 Października 1882 L. 1558 N. 1523).

§ 15. Śmierć jednego lab obojga rodziców nie zmienia przynależności sierót.

§ 16. Tylko do jednej gminy można być przynależnym.

§ 17. Obcymi w gminie są ci, którzy nie będąc członkami gminy, przebywają w gminie.

§ 18. Osoby, których przynależność nie może być udowodnioną, są w razie nieudolności zarobkowania ciężarem tej gminy, w której na ostatku przebywali.

§ 19. Sieroty po osobach w § 15 wspomnionych są przynależne do tej gminy, w której się w czasie śmierci rodziców znajdowały, podrzutki są przynależne do tej gminy, w której znalezione zostały. Przynależność podrzutków w domach podrzutków, które są zakładami Państwa lub kraju, oznaczoną zostanie osobną ustawą.

§ 20. Gmina obowiązana jest do prowadzenia dokładnej metryki wszystkich członków gminy, którą każdy przeglądać może.

3. Patont z 24 Kwietnia 1859 ogłaszający ustawę gminną

(dz. u. p. N. 58) w trzecim okresie zastosować się mającą.

Art. XI. tego patentu brzmi: Postanowienia niniejszej ustawy co do przynależności do gminy (§ 32 aż do 51 i 55 do 57) wchodzą w wykonanie z dniem, w którym takowa ogłoszoną została w dzienniku ust. Państwa, a te we wszystkich krajach koronnych dla których ustawa rzeczona wydaną jest, bez różnicy gmin; w skutek czego tracą moc swą wszystkie dawniejsze ustawy i rozporządzenia o przynależności gminnej, niezgodne z postanowieniami niniejszemi.

Powołane w tym artykule paragrafy i inne z niemi w związku będące są następującej treści :

§20. Członkowie gminy, to jest : osoby objęte związkiem gminy są albo 1. przynależni do gminy, to jest ci, którzy pod względem osoby swej stale należą do związku gminnego ; lub też 2. uczestnicy gminy, to jest ci, którzy nie należąc pod względem osoby swej stale do związku gminnego, w onejże dla tego się znajdują, iż aj są w p o s i a d a n i u lub doży wotniem używaniu rzeczy nieruchomej w obrębach obszaru gminnego położonej, albo też b) jako samodzielni przedsiębiorcy prowadzą przedsiębiorstwo przemysłowe, w obrębach obszaru gminnego istniejące.

§ 21. Obcymi są wszystkie inne osoby, prócz wspomnianych w § 20, nie zostające w związku gminnym.

§ 22. Wszyscy, którzy jako członkowie gminy lub jako obcy, w miejscu gminy stałe obrali mieszkanie, nazywają się mieszkańc am i.

§ 23. Każdy w gminie miejscowej obecny ma prawo ay brać udział w skutkach przekazanej gminom miejscowym działalności w sprawach publicznych; ZO używać przedmiotów przeznaczonych jako dobro gminy do publicznego użycia, tudzież zakładów gminy z przestrzeganiem istniejących dla tego użycia zarządzeń i uprawnień szczegółowych.

§24. Członkom gminy przysłużą prawo: a) swobodnego pobytu w gminie miejscowej z przestrzeganiem zarządzeń policyjnych ; bj udziału w zastępstwie gminy i jadministracyi spraw gminnych wedle prawnych postanowień.

§ 25. Uczestnicy gminy mogą oprócz tego (§24), o ile własny majątek lub osobne fundacye dla nich lub dla członków ich familii istnieją, brać udział w nich i w ich korzyściach, jaki im dokumentami w tym względzie sporządzo-nemi, przepisami wydanemi lub w inny sposób prawnie jest zastrzeżony.

101*

Część II. Dział A.

§ 26. Co się tyczy obowiązku gmin miejscowych względem zaopatrzenia swych zubożałych przynależnych lub innych osób, zostają w mocy przepisy istniejące. Wedle przepisów tych traktowane być mają także obszary dworskie, o ile na ■ nich ciąży obowiązek zaopatrzenia ubogich. Obcym, których przebywaniu w gminie miejscowej nie stoją w drodze żadne przeszkody uzasadnione na przepisach policyjnych lub innych zarządzeniach powszechnych, pobyt tamże nie może być odmówionym, jak długo ci sami i członkowie ich familii nie-wlasnowolni w spólnem gospodarstwie z nimi żyjący, i ich gminnej przynależności ulegający 1. nieskazitelne prowadzą, życie; 2. utrzymanie swe znajdują w zatrudnieniu, przepisami niezakazanem, lub w dochodach z majątku własnego, nie stając się ciężarem dobroczynności publicznej ; 3. opłacają podatki publiczne dla potrzeb rządowych i gminnych, i 4. zadość czynią przepisom policyjnym, o warunkach pobytu stanowiącym.

§ 32. Stósunek, na mocy którego kto pod względem osoby swej stale należy do związku gminnego (§ 20 L. 1) nazywa się przynależnością gminną, a ogól praw przez ten stósunek uzasadnionych (§§ 25, 26), prawe'm przynależności

w gminie.

§ 33. Austryackie obywatelstwo jest warunkiem, bez którego ani przynależność w gminie Państwa, o ile się do niego niniejsza ustawa gminna odnosi, nie może być pozyskaną, ani prawo na tejże przynależności się zasadzające wykonywanem.

§ 34. Przynależność w pewnej gminie miejscowej, rozciąga się zawsze na cały obręb obszaru gminnego. Jeżeliby więc gminy były połączone lub powiększone, przynależność osób, dotąd tylko do części gminy miejscowej, na przyszłość do powiększonej należących, już sama przez się na cały okręg tejże większej gminy będzie rozciągniętą.

§ 35. Gdyby gmina miejscowa podzieloną była na dwie lub więcej gmin miejscowych, wówczas przynależności całej gminy wraz z wszystkiemi co do przynależności za nimi idącemi osobami na przyszłość do tej gminy należeć

będą, w której obszarze, jaki z podziału się wykaże, swą siedzibę mają w czasie dozwolenia podziału przez Władzę właściwą. Względem uczestników, u których ten warunek nie znajduje miejsca, o ile idzie o zobowiązanie gminy do ich zaopatrzenia lub wspierania _w skutek ich przynależności, uważane będą gminy podzielone, jeżeli między niemi nie przyjdzie do skutku inna ugoda za zezwoleniem Władzy, pod względem wypełnienia tego obowiązku gminnego, jako jeszcze połączone, a wynikający stąd wydatek rozdzielony być ma między gminy te w miarę płaconych przez nie podatków stałych.

§ 36. Ślubne dzieci przynależnemi są do tej gminy, w której ojciec w czasie ich urodzenia przynależnym jest. Grdyby ojciec przed urodzeniem swego ślubnego dz-iecka ze świata -zeszedł, wówczas rozstrzygać będzie przynależność ojca w chwili śmierci jego. Nieślubne dzieci są przynależnemi do tej gminy, gdzie matka ich w chwili porodzenia jest przynależną. Legitymowane dzieci, o ile nie są wła-snowolne, należeć będą do tej gminy, do której ich ojciec w chwili uzyskania legitymacji jest przynależnym. Przez przysposobienie lub przyjęcie na wychowanie przynależności

się nie uzyska.

§ 37. Niewiasty zyskują przez śluby małżeńskie przynależność do tej gminy, do której małżonek jest przynależnym.

§ 38. Wyraźne przyjęcie za przynależnego do gminy nastąpi przez uchwałę ßeprezentacyi gminy.

§ 39. Przyjęcie za przynależnego do gminy na prośbę nie będzie odmówionem temu obywatelowi austryackiemu, który 1. posiada zupełne prawo rozporządzania majątkiem swym, i 2. w prawie pobytu w gminie nie jest ograniczonym ani przepisami policyjnemi, ani innemi zarządzeniami prawnemi, oraz 3. przynajmniej cztery lata bezpośrednio przedtem ciągle i dobrowolnie w obszarze gminy przemieszkiwał, i w czasie tym nie był ciężarem zaopatrzenia ubogich; przytem 4. nieskazitelnej jest sławy; jako też 5. nie ma zaległości w gminie ani co do podatków rządowych, ani

Część II. Dział A.

też co do prestacyj gminnych; nareszcie 6. wykazuje posiadanie majątku, zabezpieczającego utrzymanie tak własnej osoby, jak familii jego, albo samodzielne prowadzenie jakiego rodzaju zarobkowania, przynajmniej przez cztery lata, którem zabezpieczone jest tak jego, jak familii jego utrzymanie. Jeżeliby przyjęcie odmówionem zostało przez Reprezentacyą gminy, wówczas rozstrzygać będzie w razie odwołania się przełożona polityczna Władza.

§ 40. Osobne rozporządzenia stanowią, czyli i jakio należytości do kasy gminnej opłacone być winny za przyjęcie do gminy za przynależnego. (§ 38).

§ 41. Przyjęcie za przynależnego do gminy na czas ograniczony nie ma miejsca. Wszelkie takie do certyfikatu przyjęcia zamieszczone ograniczenie uwaźanem być ma za nieważne i niedodane.

§ 42. Stanowczo u stanowieni urzędnicy nadworni i rządowi, duchowni i nauczyciele publiczni dostępują z objęciem swej posady służbowej przynależności do tej gminy, w której ich posada przekazuje im pobyt stały.

Urzędnik nabywa prawo przynależności w myśl patentu z dnia 24 Kwietnia 1859 (dz. u. p. N. 58) dopiero przez faktyczne objęcie funkeyj do urzędu przywiązanych, nie zaś przez samo mianowanie. (Tr. adm. 2 Lipca 1881 L.* 1138 L. 1135).

§ 43. Przy zmianach w przynależności przysłużą małżonce, jeżeli nie jest sądownie od stołu i łoża rozdzieloną, przynależność małżonka i jako wdowa zatrzyma ona przynależność do tej gminy, w której zostawał małżonek w czasie śmierci swojej. Sądownie rozdzielone lub rozłączone małżonki zachowają przynależność, jaką w czasie sądowego rozdziału lub rozłączenia miały.

§ 44. Przy zmianach w przynależności rodziców idą ślubne i legitymowane dzieci za przynależnością ojca, nieślubne zaś za przynależnością matki, jak długo nie są wła-snowolne. Własnowolne dzieci pozostaną przynależne do tej gminy, do której przy osiągnięciu własnowolności należały. Nieślubne dzieci, któreby przy zamęźciu matki nie były legitymowane, zachowują przynależność, jaką dotąd miały, choćby i w chwili zamęźcia nie były własnowolnemi.

§ 45. Śmierć ojca ślubnego lub matki nieślubnej nie zmienia przynależności matki.

§ 46. Kto utrącą austryackie obywatelstwo, traci tern samem i przynależność do gminy w kraju. Ten sam skutek wtedy tylko ściągać się będzie do osób, idących prawnie za jego przynależnością, jeżeli i one utraciły obywatelstwo austryackie.

§ 47. Gdyby osoba, która utraciła obywatelstwo austryackie, wskutek traktatów rządowych znowu przyjętą być musiała, lub też, gdyby powróciła do Państwa austryackiego, by w niem pozostać, a przyjęcie onejże od Państwa drugiego nie mogło być osiągniętem, wówczas wstępuje nazad w tę przynależność, jaką miała przed utratą obywatelstwa austr.

§ 48. Przez zmianę przynależności ustaje przynależność dotychczasowa.

§ 49. Gdy małżeństwo za nieważne orzeczonem będzie, małżonka tego małżeństwa wraca do przynależności, w jakiej przed zawarciem małżeństwa tego zostawała. Gdyby zaś przynależność ta była niewiadomą, pozostanie w tej przynależności, jaka jej przysłużała w chwili prawomocnego orzeczenia względem nieważności małżeństwa.

§ 50. O ile obowiązek gminy miejscowej do zaopatrzenia swego przynależnego zasadza się na przynależności tegoż, obowiązek ten nie będzie zniesionym przez oświadczone zrzeczenie się przynależności bez nabycia takowej w gminie innej. Także i pozbycie posiadłości gruntowych, jakie przynależny do gminy miał w obszarze onejże, lub ustanie prowadzenia przemysłu nie pociąga za sobą utraty przynależności.

§ 51. Tułacze, t. j. osoby, których przynależność do pewnej jakiej gminy nie może być wyśledzoną, traktowani być winni wedle przepisów w tym względzie istniejących.

§ 52. Wyłączenie obszaru dworskiego od jednej lub więcej gmin miejscowych pociąga za sobą ten skutek, iż właściciel lub dożywotni użytkowca onegoż tak co do swej osoby jak członków familii, za jego przynależnością idących, jeżeli należał do jednej z tych gmin miejscowych, występuje z przynależności tejże. Względem wszystkich innych

Część II. Dział. A.

osób zaś, znajdujących się^w czasie oddzielenia tego na obszarze dworskim, takowe nie zmienia bynajmniej przynależności ich do rzeczonej lub do innych gmin miejscowych.

§ 53. Przynależność do obszaru dworskiego, wszelako tylko pod względem stósunków publicznych, nabytą będzie:

1. Przez urzędownie ze strony właściciela dóbr lub szczegółowo do tego upoważnionego zawiadowcę obszaru dworskiego wystawiony dokument, w którym wyraźnie wyrzeczonem jest przyjęcie do związku obszaru dworskiego dla osoby, stałe siedlisko swoje na obszarze dóbr obierającej. Ta przynależność rozciąga się zawsze, choćby to nie było wyraźnie wyrzeczonem w dokumencie, do członków familii żyjących w czasie przyjęcia, idących za przynależnością głowy familii, i pociąga oraz za sobą zgaśnięcie dotychczasowej przynależności do gminy miejscowej lub innego obszaru dworskiego. 2. Przez zawarcie ślubów małżeńskich z przynależnym do obszaru dworskiego, ze strony małżonki jego; 3. Przez urodzenie ze strony dziecka takiej osoby, do której się stósuje przynależność tego dziecka wedle § 44, jeżeli osoba ta przynależną była do obszaru dworskiego.

§ 54. Przez przynależność do obszaru dworskiego nie będzie uzasadnionem w stósunku do tegoż dla tych, którym przynależność ta przysłużą, ani prawo komunalne, ani obowiązek do przyczynienia się do potrzeb obszaru dworskiego. Zresztą znajdują postanowienia w §§ 41, 43 do 49 i 53 zawarte także i do obszaru dworskiego zastósowanie.

§ 55. Dochodzenia i rozstrzygnienie w sprawach, dotyczących przynależności i praw do niej zasadzających się, należą wyłącznie, do zakresu działania Władz politycznych.

§ 56. O ile jednak przy sprawach tych zachodzą kwe-stye sporne prawa cywilnego, n. p. względem urodzenia ślubnego albo nieślubnego, rozstrzygnienie w tej mierze przysłużą Sędziemu cywilnemu.

§ 57. Niższa Władza polityczna o tyle tylko rozstrzygać będzie kwestyą przynależności bądź to na żądanie strony, gminy lub obszaru dworskiego, bądź też z urzędu, o ile gmina lub obszar dworski, do których osoba za przynależną

przez nią uznaną została, jej podporządkowaną jest. Gdyby jednak Władza sądziła, iż ten, o którego przynależność idzie, wedle dochodzeń przedsięwziętych, przynależnym jest do gminy lub obszaru dworskiego zakresu administracyjnego innej Władzy politycznej, wówczas udać się winna do tej Władzy. Jeżeli obie Władze zgadzają się w swem orzeczeniu, natenczas sprawę tę za spólnem porozumieniem załatwić mają. Gdyby jednak w tej mierze się nie zgadzały, wówczas akta przedłożone być winny naczelnej Władzy krajowej politycznej, która jeżeli obie rzeczone Władze jej są podwładne, w tym przedmiocie rozstrzygać będzie, jeżeli zaś te należą do okręgu administracyjnego różnych Władz krajowych, porozumieć się winna z Władzą krajową innego okręgu administracyjnego. Jeżeli między Władzami krajowemi przyjdzie do skutku zgodne orzeczenie, wówczas toż wydanem być winno, w razie . przeciwnym zaś przedmiot poddanym będzie pod rozstrzygnienie Ministerstwa snraw wewnętrznych.

4, Ustawa z d, 3 Grudnia 1863 o uregulowaniu stosunków przynależności (swojszczyzny)

(dz. ust. państ. N. 165)

mająca zastosowanie w czwartym okresie, ogłoszona dnia 10 Grudnia 1863, obowiązuje od dnia 24 Stycznia 1864.

A. Postanowienia ogólne.

§ 1. Prawo przynależności, (swojszczyzny, Heimatrecht) uprawnia do swobodnego pobytu w pewnej gminie i do żądania zaopatrzenia w razie zubożenia.

Jeżeli gmina składa się z kilku osad lub miejscowości a jedna z tych. miejscowo ści posiada osobny fundusz ubogich, do zaopatrzenia ubogiego w gminie obowiązaną jest gmina administracyjna (cała), nie fundusz ubogi miejscowy. (Tr. ad. z 10 Marca 1880 L. 421 N. 725). — Wydatki na ubogich pokrywać winna gmina cała, nie gminy p-ojedyncze katastralne, których może się składać kilka na jedne gminę administracyjną. (Tr. ad. z d. 8 Listopada 1878 i 1 Lutego *1881 L. 1766, 147 N. 356, 997).

§ 2. Tylko obywatele Państwa nabyć mogą prawo przynależności (swojszczyzny) w gminie. Każdy obywatel Państwa używać ma w pewnej gminie prawo przynależności,

lecz prawo to tylko w jednej gminie przysłużać mu może.

Ponieważ cudzoziemiec nie może uzyskać prawa obywatelstwa przed przyjęciem do jakiejś gminy, gmina zaś według § 2 ustawy o przynależności tylko obywatelom Państwa nadać może prawo przynależności, przeto rozporządziło Min. spr. wewn. dnia 28 Grudnia 1856 L. 27123 a Nam. dnia 3 Lutego 1869 L. 671 pr., że starający się o prawo obywatelstwa uzyskać winien poprzednio przyrzeczenie jakiej gminy Państwa austryackiego, iż mu udzieli prawo przynależności, jeżeli uzyska prawo obywatelstwa austryackiego.

§ 3. Prawo przynależności rozciąga się na cały obręb okręgu gminnego. Jeżeli więc pewna gmina z inną w jednę gminę się połączy, lub przez wcielenie pewnej części innej gminy rozprzestrzenioną zostanie, rozciąga się samo przez się prawo przynależności, które dotąd tylko do pewnej części powiększonej w ten sposób gminy przysłużało, na cały jej obręb.

Certyfikat przynależności nie może opiewać na pewną osadę gminy, lecz na nazwisko gminy administracyjnej. (Orzeczenie Min. spr. wewn. z dnia 20 Maja 1876 L. 5994 Z. f. V. str. Ii6).

na

§ 4. Jeżeli pewna gmina rozdzieloną będzie na dwie lub więcej gmin, lub pewna jej część wcieloną zostanie do obrębu innej gminy, przynależni tej gminy ze wszystkiemi co do prawa przynależności za nimi idącemi osobami przydzielonymi będą do gminy, znajdującej się w posiadaniu tego obrębu, w którym w czasie oddzielenia, względnie wcielenia, mieszkali, lub też, jeżeli w tymże czasie w gminie już nie przebywali, przed swern przesiedleniem ztamtąd ostatku mieszkali. O ile przydzielenie wedle niniejszych postanowień nie może być przeprowadzonem, rozstrzygać będzie względem nich ostatnie miejsce zamieszkania tej osoby, za którą idą co do prawa przynależności osoby przydzielić się mające. Domagający się prawa przynależności, którym i na tej podstawie zbywa, przydzieleni być winni, o ile się dotyczące gminy w tej mierze zgodzić nie mogą, przez Władzę polityczną do jednej z tych gmin.

§ 4 ma także zastosowanie, gdy granice dwóch gmin przez orzeczenie politycznych Władz sprostowane zostały. (Tr. ad. z dnia 13 Listopada 1879 L. 1872 N. 616).

В. O nabywaniu, zmianie i utracie prawa przynależności.

§ 5. Prawo przynależności nabywa się : 1. przez urodzenie (§ 6); 2. przez zawarcie małżeństwa (§ 7); 3. przez przyjęcie do związku przynależności (§ 8 i 9) ; 4. przez otrzymanie urzędu publicznego (§ 10).

Prawo przynależności do pewnej gminy przez zapisanie do księgi ludności tej gminy nabytem nie zostaje. (Reskrypt Nam. z dnia 15 Maja 1869 r. L. 22349).

§ 6. Dzieci prawego łoża uzyskują w tej gminie prawo przynależności, w której takowe ojcu w czasie ich urodzenia, albo gdyby on pierwej umarł, w czasie zejścia jego ze świata przysługiwało. Dzieci nieślubne w tej gminie uzyskują prawo przynależności, w której takowe matce w czasie ich urodzenia przysługiwało. Dzieci uprawnione, o ile nie są własnowolnemi, nabywają w tej gminie prawo przynależności, w której ich ojciec w czasie uprawnienia posiadał to prawo. Przez przysposobienie (adoptowanie) lub przyjęcie na wychowanie, nie nabywa się prawa przynależności.

Dzieci ślubne małoletnie, z matką żyjące, otrzymują tę samą przynależność co i ich matka przez powtórne zamęźcie. (Tr. ad. z d. 13 Listopada 1880 L. 2246 N. 918). — Nazwisko matki wpisane do księgi urodzin z dodatkiem „według podania“ bez podpisu świadków nie stanowi zupełnego dowodu, że prawdziwe nazwisko matki poda-nem zostało, i dla tego nie rozstrzyga o przynależności nieślubnego dziecięcia do gminy. (Tr. ad. z dnia 23 Marca 1881 L. 390 N. 1051).

§ 7. Niewiasty uzyskują przez zamęźcie prawo przynależności w tej gminie, do której ich małżonkowie są przynależni.

§ 8. Prawo przynależności nabywa się przez wyraźne przyjęcie do związku przynależności (Heimat-aerbandj. Prośbę o to rozstrzyga z wyłączeniem wszelkiego rekursu li tylko gmina. Przyjęcie do związku przynależności nie może atoli ani na pewien czas być ograniczonem, ani też nastąpić pod takim warunkiem, któryby ubliżał prawnym skutkom prawa przynależności. Wszelkie takie ograniczenie lub zawarowanie jest nieważne i jako nie istniejące uważane być ma.

Tylko obywatele Państwa austryackiego nabyć mogą prawa przynależności w Galicy i. (§2 ust.

1596

Część II. Dział А.

o przynależności). Obywatelstwo to niezbędnie potrzebne celem uzyskania prawa przynależności w gminach należących do Galicyi, na-danern być może obywatelom węgierskim tylko po poprzedniem ich uwolnieniu z poddaństwa węgierskiego. Uwolnienie następuje przez wydanie certyfikatu li natenczas, jeżeli ubiegający się o obywatelstwo w Galicyi wykażą się, że im nadanem zostało obywatelstwo austrya-ckie i że do związku jednej z gmin Galicyi przyjęci zostali. Odnośne certyfikaty wygotowane będą w formie certyfikatów emigracyjnych w tekście węgierskim i niemieckim. Poddani zaś galicyjscy, którzy życzą sobie uzyskać obywatelstwo węgierskie, wykazać się muszą certyfikatem, iż uwolnieni zostali z poddaństwa w Galicyi, co nastąpi przez poświadczenie ze strony Starostwa, iż przeciw zamierzonemu wystąpieniu z poddaństwa austryaekiego nie zachodzi żadna przeszkoda. (Reskr. min. spr. wewn. z 7 Grudnia 1870 i 10 Stycznia 1871 L. 15115 i 18824). — Urzędowe pismo, stwierdzające, iż zapadła uchwała Rady gminnej, przyjmująca do związku gminy , może stanowić dostatecznego dowodu przyjęcia (Tr. ad. z 9 Grudnia 1882 L. 2400 N. 1586).

§ 9. Do ustanowienia opłaty za wyraźne nadanie prawa przynależności, tudzież do podwyższenia ustanowionej już opłaty, potrzeba ustawy krajowej. Opłata wpływać ma do kasy gminnej.

Według § 40 ust gmin. (str. 20 tego dzieła) Rada gminna ma prawo ustanawiania opłaty za nadanie prawa swojszczyzny i obywatelstwa miejskiego, nie przewyższającej sumy 10 złr.

§ 10. Stale mianowani urzędnicy nadworni państwowi, krajowi i funduszów publicznych, niemniej duchowni i publiczni nauczyciele, dostępują prawa przynależności z objęciem urzędu swego w tej. gminie, w której im stała siedziba ich urzędowania przekazaną została.

Stale mianowani komisarze straży skarbowej są przynależni do gminy ich miejsca urzędowania {Standort). (Tr. ad. z dnia 9 Maja 1878 L. 748 N. 262). — Rozstrzygającem jest co do stałej siedziby, w której gminie urzędnik faktycznie ma miejsce urzędowania (factischer Amtsstandort), więc nie jest przynależny do gminy, od której urząd powziął swą urzędową (offiziell) nazwę. (Tr. ad. z dnia 16 Kwietnia 1879 L. 733 N. 418). — Przez wyraz „urzędnicy państwowi“ {Staatsbeamte) nie można rozumieć umieszczonych na posadach do kategoryi służby naieżących sług urzędowych {Amtsdiener). (Tr. ad. z dnia 20 Czerwca 1879 L. 1213 N. 518). — Stałą siedzibą Auskultanta jest siedziba Sądu, któremu do służby jest przydzielony. (Tr adm.

z dnia 31 Marca 1880 L. 472 N. 738). — Stale mianowany urzędnik państwowy ma prawo przynależności do tej gminy, w której stała siedziba jego urzędowania oznaczoną została, gdyby nawet służbę tamże tylko prowizorycznie pełnił. (Tr. ad. z dnia 3 Września 1880 . L. 1365 N. 845). — Nauczyciel ludowy nie utracił przez tymczasowe przeznaczenie na inną posadę prawa przynależności w tej gminie, w której ma stałą posadę. (Orzeczenie min. spraw wewn. z dnia 14 Października 1878 L. 12696). — Ofieyał regi-stratury wojskowej nie należy pod względem przynależności do urzędników państwowych, to jest do wymienionych w ustawie zasadniczej z dnia 21 Grudnia 1867 N. 145 d. u. p. organów Rządu krajów w Radzie Państwa reprezentowanych, ale Jiezysię do wojskowych. (Tr. ad. z dnia 4 Maja 1882 L. 749 N. 1392). — Nadstrażnik skarbowy należy po myśli § 13 ust. gmin. z dnia 17 Marca 1849 do sług państwowych, a miejsce, do którego przydzielonym został, jest według § 244 organizmu straży skarbowej, miejscem jego stałego pobytu po myśli powołanej ustawy gminnej, i dla tego tak on jak i pozostała po nim wdowa, są przynależnymi. do owej gminy. (Tr. ad. dnia 9 Mar. 1883 L. 517 N. 1690). — Seminarya dyeeezyalne nie są publieznemi zakładami naukowemi, i dla tego nauczyciele przy takich seminaryach nie są publicznymi nauczycielami, i nie przysługuje im przynależność gminna na mocy nominacyi. (Tr. ad. z dnia 31 Października 1883 L. 2497 N. 1890). — Wikary usze ikoope-ratorowie) w miejscu stałego zamieszkania urzędowego przynależność uzyskują. (Reskrypt min. spraw wewn, z d. 30 Stycznia 1875 L. 868).

§ 11. Przy zmianach w prawie przynależności żona idzie za mężem, jeżeli nie jest sądownie rozwiedzioną, jej przysłużą także jako wdowie prawo przynależności w tej gminie, w której mąż w czasie zejścia swego ze świata był przynależny. Sądownie rozwiedzione lub rozłączone żony zatrzymują prawo przynależności, które w czasie sądowego rozwodu lub rozłączenia miały. Jeżeliby małżeństwo za nieważne uznanem zostało, wówczas niewiasta, która w tem małżeństwie zostawała, wstępuje znowu w te stósunki przynależności, w których się aż do zawarcia ślubów swych znajdowała.

Zapisanie w protokole podawezym gminy, że przynależny do niej przyjętym został do innej gminy i z dotychczasowego związku uwolnionym, nie wystarcza na udowodnienie prawnie nastąpionej zmiany przynależności. (Tr. ad. z dnia 26 Maja 1880 L. 998 N. 784).

§ 12. Przy zmianach wprawie przynale-

ż n o ś c i rodziców idą dzieci ślubne i uprawnione za ojcem, a nieślubne za matką, jeżeli nie są własnowolnemi. Własnowolne dzieci zaś pozostają w tej gminie przy prawie przynależności, w której przy odstąpieniu wła-snowolności miały prawo przynależności. Dzieci nieślubne. które przy zaślubieniu matki nie były uprawnione, zatrzymują, chociaż w czasie zaślubienia tego nie są własnowolne, to prawo przynależności, które im dotychczas służyło.

Zmiana w przynależności matki do pewnej gminy oddziaływała według ces. patentu z dnia 17 Marca 1849 N. 107 dz. u. p. także na jej nieletnie nieprawego łoża dziecię, bez względu na to, czy zmiana ta nastąpiła w skutek zamążpójśeia matki i czy przy-tem dziecię zostało legitymowanem lub nie. (Tr. ad. z d. 8 Listopada 1877 L. 1392 N. 146).

g 13. Śmierć ojca ślubnego lub matki nieślubnej wcale nie zmienia prawa przynależności dzieci.

§ 14. Jakie prawa przynależności osobom wojskowym przy wstąpieniu do służby wojskowej i po wystąpieniu z niej przysłużą, według postanowienia niniejszej ustawy oceniać należy.

Przyjęcie do domu inwalidów, nie wywiera żadnego wpływu na przynależność do gminy, gdyż inwalidzi zostający zawsze pod juryz-dykcyą wojskową, uważani być winni za należących do stanu wojskowego. (Tr. ad. z dnia 14 Kwietnia 1850 L. 621 N. 750). — Przynależność dzieci nieślubnych, które nie żyły w familijnym związku z matką (§ 14 ust. z dnia 17 Marca 1849) należy oceniać samodzielnie według ich własnych stosunków, to jest nie według przynależności matki. (Tr. ad. z dnia 31 Października 1883 L. 2347 N. 1889). —

§ 15. Kto traci prawo obywatelstwa, utrącą przez to prawo przynależności.

Według § 32 ustawy cywilnej prawo emigracyjne zawiera postanowienia, jakim sposobem traci się prawo obywatelstwa krajowego, przez wydalenie się z kraju lub przez zawarcie ślubu obywatelki tutejszej z cudzoziemcem. Ustawa o emigraeyi umieszczoną jest po niniejszej ustawie.

§ 16. Gdyby osoba, która obywatelstwo utraciła w skutek traktatów państwowych napo \rót przyjętą być musiała, lub gdyby do Państwa austryackiego napowrót. wróciła, by

tamże pozostać, a przytem nie może być osiągniętem przyjęcie jej ze strony Państwa innego, nabywa napowrót prawo przynależności, jakie miała przed utratą obywatelstwa.

§ 17. Prawo przynależności w jednej gminie gaśnie przez nabycie go w innej gminie. Zrzeczenie się^prawa przynależności jest bez skutku, pokąd zrzekający się nie nabył gdzieindziej tego prawa.

C. O postępowaniu z tułaczami (Heimatlose).

§18. Tułacze (przybłędy), t. j. takie osoby, których prawo przynależności na razie wykazać się nie daje, przydzieleni będą wedle postanowień następujących paragrafów gminie, w której tak długo jako przynależnych uważać należy, aż przysługujące im prawo przynależności wykazanem zostanie, lub też gdzieindziej nie nabędą prawa przynależności.

Przez czas przydzielenia do gminy tułacza ciążą na gminie te same obowiązki jak względem przynależnego, i nie można uważać kosztów utrzymania tułacza jako zaliczkę przez gminę przynależności w swoim czasie zwrócić się mającą. Gmina winna także zwrócić koszta utrzymania przydzielonego jej tułacza, które narosły przed wydaniem orzeczenia na przydzielenie. Tylko wtedy gmina uwolnioną jest od zwrotu tych kosztów, jeżeli kto inny do zwrotu jest obowiązany, co zawsze następuje w tym razie, gdy osoba jako przynależna do jakiej gminy uznana, pierwej do innej gminy była przydzieloną. (Tr. ad. z dnia 5 Lutego 1879 L. 2156 N. 667).

§ 19. Tułacze mają być przydzieleni w porządku na-stępującym : 1. tej gminie, w której się znajdowali w czasie odstawienia lub dobrowolnego wstąpienia do wojska; 2. tej gminie, w której przed chwilą, kiedy ich prawo zakwestyo-nowanem było, najdłużej a przynajmniej pół roku bez przerwy, zaś w razie równego pobytu w dwu lub kilku gminach, gdzie na ostatku bez przymusu (nicht unfreiwil-ligj przebywali; 2. tej gminie, w której się urodzili; albo co do podrzutków, w której znalezieni zostali ; albo co do osób będących lub byłych w zaopatrzeniu publicznego zakładu podrzutków, których miejsce urodzenia lub znalezienia nie jest wiadomem tej gminie, w której zakład ten się znaj-

duje ; 4. tej gminie, w której przydybani zostali, w czasie gdy ich prawo przynależności zakwestyonowanem zostało.

Ustęp 1 § 19 ustawy o przynależności przypuszcza, w związku z § 27 tej ustawy, iż przydzielić się mający tułacz rzeczywiście do wojska został oddany, t. j., że dotycząca osoba została asentero-waną, a nie tylko na plac poboru stawioną. (Orzeczenie min. spraw wew. z dnia 1 Lipca 1871 L. 8729 Z. f. P. str. 170). — Uznanie za tułacza i przydzielenie do ■ gminy, w której dobrowolnie najdłużej przebywał, jest moźliwem nawet i wtedy, jeżeli dotycząca osoba posiada książeczkę służbową, stwierdzającą przynależność do innej gminy, gdyż książeczki takie nie stanowią dowodu przynależności. (Tr. ad. z dnia 30 Maja 1879 L. 1051 N. 505). — Przydzielenie tułacza do pewnej gminy pociąga za sobą i przynależność jego żony do tejże gminy. (Tr. ad. z dnia 13 Listopada 1880 L. 2167 N. 916). — Tułacz może być po myśli § 26 patentu konskrypeyjnego z dnia 25 Października 1804 do tej gminy przydzielonym, w której jego ojciec dłużej jak 10 lat przebywał, wydanie zaś pozwolenia do ożenienia, w którem tułacza uważano za należącego do innej gminy i odstawienie go do wojska z innej gminy, nie stanowi dowodu przynależności do owej gminy, gdyż wzmianka o gminie przynależności w pozwoleniu do ożenienia może oznaczać gminę pobytu i popisowi w razach wątpliwych winni być w listach gminy pobytu wykazani. (Tr-ad. z dnia 27 Kwietnia 1881 L. 731 N. 1084). — Przydzielenie do gminy osoby w zakładzie położniczym urodzonej na tej tylko podstawie, że podczas pobytu w tej gminie stała się pełnoletnią, i gmina przeciw tej przynależności nie wniosła zarzutu, jest bezprawnem i orzeczenie w takiej sprawie powinno być wydanem według § 19 ustawy z dnia 2 Grudnia 1863. (Tr. ad. z dnia 28 Maja 1881 L. 931 N. 1110). — Odkomenderowanie elewa zakładu wychowawczego wojskowego do służby wojskowej, nie ma w sprawie przydzielenia tułacza do gminy, tego samego znaczenia co odstawienie lub dobrowolne wstąpienie do wojska, gdyż takie oddzielenie elewów stanowi osobny sposób uzupełnienia armii. Z tego też powodu przy przydzieleniu takiej osoby do pewnej gminy należy zbadać, w której gminie przebywała w chwili oddzielenia i porozumieć się z dotyeząeemi gminami. (Tr. ad. z dnia 4 Stycznia 1882 L. 1976 N. 1253). — Dobrowolne wstąpienie do służby wojskowej, nie zaś odnowienie już wypełnionego obowiązku służenia w wojsku, daje prawną podstawę do przyznania przynależności. (Tr. ad. z dnia 3 Czerwca 1882 L. 1069 N. 1428). — Przydzielenie do gminy tułaezów, których prawo obywatelstwa austryaekiego podlega wątpliwości, musi poprzedzić orzeczenie właściwej Władzy o ich obywatelstwie austryackiem. (Tr. ad. z dnia 22 Września 1882 L. 1454 N. 1497). — Tułacz przydzielonym będzie do gminy, w której najdłużej przebywał, pomimo że

jego ojciec w innej gminie za tam przynależnego uważanym był, i on sam z innej gminy obowiązkowi wojskowemu zadość uczynił, jeżeli nie-udowodniono, że ani on, ani jego ojciec do tej gminy przynależnym był. (Tr. ad. z duia 12 Października 1882 roku L. Ió61 N. 1524). — Tułacz, którego przynależność w żaden sposób zbadaną być nie może, przydzielonym będzie do gminy, w której przydybanym został. (Tr. ad. z dnia 13 Grudnia 1883 L. 2492 N. 1946). — Dobrowolny pobyt w gminie jest okolicznością rozstrzygającą w sprawie przydzielenia tułacza- do gminy. (Tr. ad. z dnia 13 Grudnia 1883 roku L 2868 N. 1944).

§ 20. Żona tułacza tej gminie ma być przydzieloną, której mąż jej przydzielonym jest, a to, jeżeli z nim w pożyciu małżeńskiem zostaje ; żony zaś tułacz ów, u których ten warunek nie ma miejsca, tudzież wdowy po nich, traktowane będą wedle postanowień § 19, o ile nie nabyły już prawa przynależności.

Wdowy po tułaczach do żadnej gminy nieprzydzielonych pozostałe, mają być samodzielnie jak inni tułacze przydzieleni. (Tr. adm. 28 Stycznia 1880 L. 92 N. 681).

§ 21. Niewłasnowolne dzieci tułaczo w tej gminie mają być przydzielone, której przydzielony jest ich ojciec, a przy dzieciach nieślubnych lub też i przy ślubnych, których ojciec zmarł,— tej gminie, której matka jest przydzieloną, pod warunkiem, jeżeli żyją przy ojcu a względnie przy matce. Własnowolne dzieci, tudzież niewłasnowolne, które nie żyją przy ojcu swoim, a względnie przy matce, niemniej dzieci tułaczy osierociałe po obu rodzicach, przydzielone być mają wedle postanowień § 19, jeżeli nie nabyły już prawa przynależności.

D. O obowiązku gminy zaopatrywania ubogich.

§ 22. W urządzeniach i obowiązkach istniejących zakładów ubogich i dobroczynnych, tudzież fundacyj takowych, nic nie zmienia niniejsza ustawa. O ile zaopatrywanie ubogich w gminie przewyższa obowiązki i zasoby zakładów i fundacyj tych, jest rzeczą gminy wspierać swych przynależnych w razie zubożenia. Ustawodawstwu krajowemu pozostawia się wydać zarządzenia, ułatwiające gminom dopełnienie prawnie na nich ciążącego obowiązku zaopatrywania ubogich.

102

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom. II.

Okoliczności rozstrzygające o obowiązku zaopatrywania ubogich, należy oceniać wedle patentu konskrypcyjnego z 1804 r., jeżeli ustawodawstwo po 1849 r. żadnych w tym względzie nie podaje przepisów. Przed ces. pat. z 24 Kwietnia 1859 N. 58 Dz. u. p. i ustawą z 3 Grudnia 1863 N. 105 Dz. u p.. otrzymywało dziecię nieślubne, bez żadnego ograniczenia, przynależność swej matki. (Tr. ad. z 1 Lutego 1882 L. 246 N. 1286).

§ 23. Obowiązek ten gminy cięży też o tyle tylko na gminie, o ile nie są osoby trzecie wedle prawa cywilnego lub wedle innycb ustaw do zaopatrzenia ubogiego obowiązane. Jeżeli te osoby są w stanie dopełnić obowiązków swoich, należy je w razie odmówienia zniewolić w drodze prawnej; tymczasem zaś gmina zaopatrzenie na siebie przyjąć winna z tern zastrzeżeniem, iż żądać będzie zwrotu uczynionego nakładu od osoby do tego obowiązanej.

§ 21. Zaopatrywanie ubogich, do którego gmina jest obowiązaną, ogranicza się na dostarczaniu potrzebnego utrzymania i na pielęgnowaniu w razie zachorowania. Zaopatrywanie ubogich obejmuje także i staranie o ich wychowanie.

Koszta leczenia ubogiego chorego przez lekarza ponosi gmina z tytułu zaopatrzenia ubogich tylko wtedy, jeżeli go lekarz wskutek polecenia Starostwa lub gminy objął w kuracyą. (Orzeez. min spr. wewn. z 18 Listop. 1866 L. 17554 Z. f. V. str. 83). — Koszta pogrzebu nie należą do kosztów zaopatrzenia przez gminę przynależności. (Orz. min. spr. wewn. z 15 Marca 1869 L. 2694 Z. f. У. str. 67). — Koszta chowania zmarłych obcych ubogich należą do wydatków policyi miejscowej, nie można wiec żądać zwrotu tych kosztów od gminy przynależności. Za gminnych ubogich nie może proboszcz zarachować należytości stuły. (Orzeez. min. spr. wew. z d.

1 Września 1876 L. 11103 Z. f. V. str. 191).— Gmina przynależności nie jest obowiązaną zwrócić zapłaconego za dziecko ubogie szkolił e g o, jeżeli dziecko uczęszcza w obcej gminie do szkoły. (Orzeez. min. ośw. z 5 Września 1872 L. 7534 Z. f. V. str. 187). — Potrzeba wydatku na zaopatrzenie obcego ubogiego musi być nawet i wtedy zbadaną, jeżeli między krajami w Kadzie Państwa reprezentowanemi a krajami korony węgierskiej istnieje w tym względzie wzajemność {Reciprocity). Gmina, w której obcy ubogi przebywał, uprawnioną jest do żądania od gminy przynależności tylko zwrotu tych wydatków na wsparcie i zaopatrzenie poniesionych, jakie gmina przynależności przy zupełnem zastosowaniu się do przepisów prawa ponieśeby musiała. (Tr. adm. z 3 Listopada 1883 L. 2530 N. 1894.)

§ 25. O sposobie zaopatrywania ubogich stanowi gmina w obrębie ustaw istniejących. Ubogi nie może żądać pewnego sposobu wsparcia.

§ 26. Zaopatrywanie ubogich ze strony gminy o tyle tylko miejsce ma, o ile ubogi nie jest w stanie zapewnić sobie potrzebnego utrzymania swemi własnemi silami. Zdolni do robót, ubiegający się o zaopatrzenie jako ubodzy, w razie potrzeby nawet przymusowo do wykonania odpowiednej roboty zniewoleni być winni.

Miejsce zwykłego pobytu, zatem i podstawa nabycia przynależności według § 26 patentu konskrypcyjnego z 2ó Października 1804 istnieje już wtedy, gdy dotyczący, mając rodzinę w pewnej gminie, w której z nią lubo z przerwami jako tam osiedlony mieszka, często i przez dłuższy czas sam bez familii gdzieindziej dla szukania wsparcia przebywał, gdyż miejsce gdzie się z familią osiedlił, jest jego stałem miejscem zamieszkania. (Tr. adm. 24 Lut. 1882 L.425 N. 1315).

§ 27. Zaopatrywanie osób przydzielonych według § 19 ust. 1) w razie zubożenia objąć winny na się wszystkie gminy okręgu poborowego, na poczet którego osoby te jako popisowi liczone były. Gminom należy się wynagrodzenie z funduszów krajowych nakładu na zaopatrzenie tych ubogich osób, które onymże wedle § 19 ustęp 3) przydzielone zostały z powodu urodzenia w publicznym zakładzie położniczym, znajdującym się w okręgu gminnym.

z za-

§ 28. Gmina nie może, w razie chwilowej potrzeby, obcym ubogim odmówić potrzebnego wsparcia, strzeżeniem zwrotu, którego żądać może według swego dowolnego wyboru albo od gminy, do której należą, albo od osób do tego według prawa cywilnego lub innych ustaw

obowiązanych.

§§ 139, 141, 143, 154, 166—169 i 176 ust. cyw. zawierają obowiązek do utrzymania osób trzecich. Te paragrafy brzmią jak następuje :    ,

§ 139. Rodzice obowiązani są w powszechności wychowywać dzieci swoje prawe, to jest mieć staranie o ich życie i zdrowie, tudzież o przyzwoite dla nich utrzymanie ; rozwijać ich fizyczne i umysłowe władze a przez naukę religii i pożytecznych wiadomości, założyć podstawę do przyszłego ich szczęścia.

§ 141. Szczególniej ojca jest obowiązkiem starać się o utrzymanie dzieci ta к długo, dopóki same wyżywić sie nie będą w stanie

102*

Część IL Dział A.

Staranie względem ciała i zdrowia dzieci, jest głównie obowiązkiem matki.

§ 148. Jeżeli ojciec nie ma majątku, matka przed wszystkimi o utrzymanie dzieci, a w razie śmierci ojca, o ich wychowanie w ogólności starać się powinna. Jeżeli i matka już nie żyje, lub nie ma majątku, obowiązek ten przechodzi do ojczystego dziada i babki, a po nich do macierzystego dziada i babki.

§ 154. Ponoszenie kosztów na wychowanie dzieci, nie daje rodzicom prawa do majątku później przez dzieci nabytego. Jeżeli jednak rodzice przyjdą do niedostatku, dzieci obowiązane są przyzwoicie ich utrzymywać.

§ 166. Naturalne nawet dziecię ma prawo żądać od swoich rodziców stosownego do ich majątku żywienia, wychowania i zaopatrzenia; zaś rodzice takie tylko mają prawa nad₄dziecięciem natural-nem, jakich cel wychowania wymaga. Wreszcie dziecię naturalne nie zostaje właściwie pod władzą ojcowską swego rodzica, lecz powinno być zastępowane przez opiekuna.

§167. O wyżywienie ojciec szczególnie starać się powinien, a jeżeli on nie jest w stanie wyżywić dziecięcia, obowiązek ten przechodzi na matkę.

§ 168. Dopóki matka dziecięcia naturalnego sama chce i może je wychowywać odpowiednio przyszłemu jego powołaniu, dopóty ojciec nie może go onejźe odbierać; pomimo tego jednak koszta na wyżywienie łożyć powinien.

§ 169. Jeżeli zaś wychowanie przez matkę naraża dobro dziecięcia na niebezpieczeństwo, obowiązanym jest ojciec dziecię od matki odebrać i takowe albo do siebie powziąć, albo gdzieindziej bezpiecznie i przyzwoicie umieścić.

§ 796. Małżonek nie ma wprawdzie żadnego prawa do zachowku; atoli jeżeli na przypadek przeżycia żadne zaopatrzenie umówionem nie było, i dopóki nie wnijdzie w powtórne związki małżeńskie, należy mu się przyzwoite utrzymanie, którego mu nie dostaje. Małżonek z własnej winy rozdzielony, nie ma do tego utrzymania żadnego prawa.

Gmina pobytu ubogiego zamiejscowego uprawnioną jest według swego uznania żądać zwrotu prawnie należącego się wsparcia i utrzymania wyłącz nie od gminy przynależności, a nie od osób do utrzymania ubogiego obowiązanych. (Tr. ad. z dnia 17 Marca 1881 L. 299 N. 1047). — Gminy krajów w Badzie Państwa reprezentowanych, obowiązane są koszta zaopatrzenia ubogich, do nich przynależnych, zwracać gminom krajów węgierskich, na podstawie wzajem-mnośei (Reciprocity). (Tr. ad. zd. 6 Grudnia 1882 L. 2336 N. 1582.)

§ 29. Z tem samem zastrzeżeniem obowiązaną jest gmina tak długo pielęgnować obcych ubogich, którzy w jej

•okręgu zachorują, dopóki nie będą mogli być wypuszczeni bez szkody dla swego zdrowia lub osób trzecich.

Gmina miejsca pobytu chorego ubogiego obowiązaną jest obcego ubogiego tylko tak długo utrzymywać, dopóki nie jest w stanie po wyzdrowieniu własnemi siłami postarać się o swe utrzymanie ; kiedy to nastąpi, zależy od uznania gminy miejsca pobytu, która dbając o interes gminy, do której ubogi przynależny, w odpowiednim czasie ze szpitala go wydalić winna (aby koszta utrzymania w szpitalu nie wzrastały), w innych zaś wypadkach gmina miejsca pobytu obowiązaną jest chorego ubogiego tak długo utrzymywać, aż gmina przynależności, po zawiadomieniu o przyjęciu chorego ubogiego do szpitalu lub na utrzymanie, nie zarządzi jak z nim dalej postąpić. (Tr. ad. z dnia 24 Lipca 1876 L. 311 N. 6). — Przez ubogich chorych rozumieć należy także chorych na umyśle; będzie więc rzeczą gminy miejsca pobytu chorego ubogiego postarać się a) o pomoc lekarską, o ile to w gminie jest potrzebnem, b) o uwolnienie chorego od nieludzkiego obchodzenia się otaczających go , e) o to, aby chory do domu obłąkanych był przyjęty; aż do oddania» do domu obłąkanych lub wydalenia chorego ubogiego w sposób w §§ 29 i 30 przepisany gmina miejsca pobytu chorego pielęgnować winna. (Tr. ad. z dnia 2 Listopada 1878 L. 1177).

§ 30. Gmina, w której chory się znajduje, zrobić ma bezzwłocznie doniesienie o tern gminie, do której przynależy, jeżeli jest wiadomą lub bez trudności o niej wywiedzieć się można, i odpowiedzialną jest za wszelką szkodę urosłą ze zwłoki w doniesieniu.

Przez wyraz „bezzwłocznie“ rozumieć należy, że zawiadomienie bez zwłoki nie uzasadnionej t. j. tak spiesznie nastąpić winno, jak tego przy prawidłowem załatwieniu spraw przypuszczać można. (Tr. ad. z dnia 24 Listopada 1876 L. 311 N. 6). — Zaniedbanie wczesnego zawiadomienia gminy przynależności o zachorowaniu ubogiego ze strony gminy jego pobytu, nie pociąga za sobą utraty prawa zwrotu wydatków; według § 30 gmina zaniedbująca doniesienie odpowiedzialną jest tylko za wszelką szkodę urosłą ze zwłoki w doniesieniu. Taka urosła szkoda musi być udowodnioną (orz. min. spraw wewn. z dnia 4 Lutego 1868 L. 984 Z. f. V. str. 79. To samo ma miejsce, jeżeli gmina miejsca pobytu ubogiego gminę przynależności o jego zachorowaniu wcale nie zawiadomiła. (Orz. min. spr. wewn. z 23 Września 1879 r. L. 13270 Z. f. V. str. 6). — Gminie pobytu ubogiego chorego może być po myśli §§ 25, 26, 28, 29 i 30 przysądzony zwrot tylko tych wydatków, jakie gmina przynależności, spełniwszy wszystko co prawo wymaga, ponieśćby musiała. Każdy większy wydatek ze strony gminy

Część II. Dział A.

1606

pobytu stanowi właśnie szkodę, którą nie gmina przynależności jest obowiązaną ponosić, lecz gmina pobytu ubogiego chorego. (Tr. ad. z 24 Listopada 1876 L, 311 N. 6). — Pomimo istnienia faktycznej wzajemności co do zwrotu kosztów utrzymania obcych chorych między Przedlitawią i Zalitawią zawsze, potrzeba wydatków na ubogiego łożonych w myśl postanowień ustawy o przynależności zbadaną być musi. Mianowicie według zasad formalnej wzajemności (Reciprocity) gminie przynależności nie można nałożyć dalej sięgającego obowiązku zwrotu kosztów pielęgnowania gminie węgierskiej, niźeliby ciążył na niej w równym wypadku co do zwrotu kosztów tutejszej gminie. (Tr. .ad. z dnia 12 Lipca 1879 roku L.'1388 N. 539). — Prawo gminy pobytu do zwrotu kosztów wsparcia i utrzymania obcego nieletniego dziecka, o tyle tylko może być uszezuplonem, jeżeli i o ile przez zwłokę ze strony gminy co do doniesienia o zarządzeniu utrzymania lub co do wydania dziecka wyrządzono szkodę gminie przynależności. (Tr. ad. z dnia 12 Listopada 1879 r. L. 22 5 N. 614). — Zwrot kosztów sprawienia ubrania dla chorego ^ubogiego nie może być ściągany w drodze politycznej na mocy ustawy o przynależności z dnia 3 Grudnia 1863. (Orz. min. spraw wewn. z dnia 3 Stycznia 1874 L. 15226 Z. f. V. str. 99). — Podstawę do zwrotu kosztów zaopatrzenia obcego ubogiego przyjętego w porozumieniu z gminą przynależności stanowi tvaksa na utrzymanie w gminie pobytu ustanowiona. (Orz. rain, spraw wewn. z dnia 14 Czerwca 1869 L. 8/16 Z. f V. str. 127).

§ 31. Traktatów państwowych, istniejących co do zaopatrywania ubogich i chowania umarłych cudzoziemców, niniejsza ustawa nie narusza.

17 Stycznia 1875 L. 110).

Traktaty istnieją co do zwrotu kosztów utrzymywania i pielęgnowania obcych chorych, o których mowa będzie w Dziale 1. rozdz. II. o szpitalach. Tu się tylko wspomina, że wedle prawa wzajemności w Niemczech obcy ubodzy utrzymywani i pielęgnowani bywają jak właśni przynależni bez żądania zwrotu kosztów pielęgnowania, dlatego też gminy niemieckie ani kosztów pielęgnowania ubogich nie zwracają, ani zwrotu nie żądają. (Eozp. m. z Tak samo Szwajo ary a w myśl artykułu 7 traktatu z 7 Grudnia 1875 (dz. ust. państ. N. 70 z 1876) i Włochy w myśl rozp. min. z 20 Lipca 1872 L. 10389. Zwrot kosztów utrzymania i pielęgnowania ubogich przynależnych do Węgier zapewniony jest rozp. węg. min. spraw wewn. z 31 Marca 1880 L. 12012, przynależnych do Kroacyi rozp. Eządu krajowego w Zagrzebiu z 13 Kwietnia 1871 L. 1950.)

E. O certyfikatach (świadectwach) przynależności (Heimatschein).

§ 32. Certyfikat (świadectwo) przynależności (swojszczyzny) jest dokumentem potwierdzającym, że osobie, której wydane zostało, przysłużą prawo przynależności w gminie.

Przyznanie prawa przynależności na podstawie świadectwa przynależności wprawdzie wystawionego lecz zagubionego, i dopiero przy rozprawie przed Trybunałem administracyjnym okazanego, przeciw ważności którego gmina zarzutów nie wniosła, nie jest bezpra-wnem. (Tr ad. z dnia 1 Kwietnia 1882 L. 705 N. 1358).— Świadectw o przynależności potwierdza, że przynależność prawnie nabytą została, i dla tego dokument ten, jeżeli zawarte w nim daty okażą się nieprawdziwemi i przynależność do innej gminy udowodnioną zostanie, nie może mieć powagi zupełnego dowodu. (Tr. ad. z dnia 12 Maja 1882 L. 797 N. 1406).

§ 33. Certyfikaty (świadectwa) przynależności wystawiać będą gminy, do których osoby przynależą, według załączonego do niniejszej ustawy wzoru. Na nich pieczęć gminy ma być wyciśniętą. Za ich wystawienie nie będzie się gminie żadnej należytości opłacać.

Według rozp. min. skarbu z d. 17 Lipca 1857 r. do L. 20542 (dz. u. p. N. 133) świadectwa przynależności nie będą uważane jako dokumenta podróżne lecz jako zaświadczenia, na których następującej ceny marki umieszczone być mają: 1. Dla służących, czeladników, terminujących i w ogóle dla osób utrzymujących się z zarobku dzienną zasługę nie przenoszącego marka po 15 centów. 2. Dla innych osób marka po 50 centów. Według rozp. min z d. 25 Kwietnia 1857 r. do L. 4736 świadectwa przynależności jako dokumenta podróżne wizowane być nie mogą.

Aby w interesie bezpieczeństwa publicznego skutecznie zapo-biedz nadużyciom w używaniu blankietów certyfikatów przynależności postanowiono :

§ 1. Przemysłowcy trudniący się sporządzaniem lub sprzedażą blankietów na certyfikaty (świadectwa) przynależność i gminnej, wydawać je mogą na przyszłość li tylko Zwierzehnościom gminnym, powołanym do wystawienia tych dokumentów i to na zamówienia pisemne, podpisane przez Naczelnika gminy lub tegoż zastępcę i zaopatrzone w pieczęć gminną.

§ 2. Bezpośrednie stronom wydawanie tych blankietów jest wzbronionem.

§ 3. Nieprzestrzeganie tego rozporządzenia, jeżeli nie podpada postanowieniom ogólnej ustawy karnej, ulegać będzie sankcyi karnej oznaczonej rozp. min. z d. 30 Września 1857 N. 198 dz. u. p. (str. ol Zb. ust. adm.). (Eozp. min. spr. wew. z d. 28 Czerwca 1879 L. 3028 M. I. Dz. u. k. N. 4 z 1880.)

Świadectwo przynależności wystawione nieformalnie i bez dowodów przyjęcia dotyczącej osoby do związku gminy, nie znosi przynależności do innej gminy, która tej przynależności do siebie nie

zaprzecza (Tr. adm. 13 Grudnia 1883 L. 2869 N. 1945). — Nadużycie certyfikatu przynależności na legitymacyą do podróży podlega karze, wystawienie zaś tego certyfikatu w formie paszportu n. p. z opisaniem osoby i z dodaniem czasu, na który jest ważny, jest nadużyciem ka-rygodnem. (Eeskr. Nam. z d. 18 Czerwca 1870 r. L. 17944).

§ 34. Udzielenie świadectwa przynależności nie może nikomu być odmówionem, któremu prawo przynależności przysłużą.

Małżeństwo obywatela austryackiego z Szwajcarką i w Szwaj-earyi zawarte, jest ważnem dopóki w drodze właściwej unieważnionem nie będzie, i wskutek tego ta małżonka staje się tutejszokrajową a dotycząca gmina obowiązaną jest wydać jej świadectwo przynależności. (Tr. adm. 13 Grudnia 1882 L. 2472 N. 1590).

§ 35. Certyfikat (świadectwo) przynależności nieważne jest, jeżeli gmina udowodnić jest w stanie, że właścicielowi w czasie wystawienia świadectwa przysłużało prawo przynależności w innej gminie.

Gmina nie jest obowiązaną wydać certyfikatu przynależności dla przydzielonego jej w myśl § 18 i 19 tułacza. (Orz min. spr. wew. z 22 Sierp, 1868 L. 10647 Z. f. V. str. 115). — Gmina nie jest uprawniona uznać wydany przez nią certyfikat przynależności za nieważny, w razie spornego prawa przynależności Władze w poszczególnym wypadku dochodzenie przeprowadzać i orzeczenie wydawać mają. (Orz. min. spr. wew. z 19 Grud. 1876 L. 17225 Z.f.V. ,str. 35). — Gmina zaprzeczająca przynależność na podstawie wystawionego przez nią świadectwa przynależności przyznaną, winna udowodnić, że posiadacz tego świadectwa, w chwili wystawienia go, był przynależnym do innej gminy. (Tr. adm. 20 Grud. 1882 L. 2478 N. 1599).

F. O kompetencyi i postępowaniu w sprawach co do przynależności

§ 36. Dochodzenie ( Verhandlung) i rozstrzyganie w sprawach dotyczących prawa przynależności, należy do kompetencyi Władz politycznych, z wyjątkiem wypadków w niniejszej ustawie oznaczonych.

Dla uproszczenia dyplomatycznej i urzędowej korespondencyi między Prusami a Austro-Węgrami w sprawach konstatowania przynależności państwowej polecono, by Władze polityczne w swych do urzędów innych Państw wystosowanych zapytaniach zaraz na wstępie objęły te punkta, na których podstawie mogłyby być zarządzone dochodzenia z widokiem osiągnięcia rezultatu. Ta-kiemi punktami są w szczególności: 1. dokładne podanie imienia i

nazwiska oraz miejsca urodzenia; 2. imię rodziców; 3. oznaczenie tej Władzy, która aresztowanemu, włóczędze i t. p. wystawiła legitymacyą do podróży, książeczkę wędrowną (roboczą), służbową i t. p. z podaniem odnośnej daty ; 4. podanie, czy i gdzie dotyczący uczynił zadość obowiązkowi wojskowemu, niemniej 5. w którem miejscu przebywał dotyczący na ostatek w obrębie innego państwa — wreszcie 6. przesłanie wszystkich tych w jego posiadaniu będących papierów, któreby wedle swej natury zawierały w sobie wskazówkę do wykrycia przynależności. Rząd król pruski, który na wniosek Rządu austro-węgierskiego wezwał pruskie Władze polityczne do postępowania w tej myśli, wyraził życzenie, ażeby w korespondencyach Władz austro-węgierskieh z urzędami pruskiemi widział uwzględnione te same punkta pytania. Na wezwauie Ministerstwa spraw zewn. wezwano wszystkie Władze krajowe do poczynienia w okręgu administracyjnym odpowiednich zarządzeń, by podwładne Władze postępowały w takim wypadku tak samo i wogóle uważały na powyższe pytania przy podobnych dochodzeniach względem obcokrajowych indywidyów (Reskr. min. spr. wew. z 4Paźd. 1880 L. 6781 Nam. 52680).

Co do pytania, jakie dokumenta uważać należy za zupełny środek dowodowy, jeżeli idzie o przynależność do węgierskiej gminy, podaje się do wiadomości, że co do węgierskich poddanych mają pełną moc dowodową jedynie wydawane na mocy § 13 art. Y. ustawy z r. 1876 przez gminy przynależnościowe certyfikaty przynależności (świadectwa swojszczyzny). W myśl art. XIII. ustawy z r. 1876 mogą być wydawane książki służbowe nawet takim sługom, których gmina rodzinna podlega innym Władzom, a nawet obcokrajowcom, jeżeli nie ma przeszkód prawnych, do których brak dowodu swojszczyzny nie należy -, w tym jednak wypadku należy zawiadomić właściwą Władzę o wydaniu książki służbowej. To samo jednak z pewnemi ograniczeniami stosuje się również i do kart legitymacyjnych. Dokumenta te (książki służbowe i karty legitymacyjne) mają zatem o tyle tylko swe znaczenie przy dochodzeniu przynależności, o ile wydane zostały w porozumieniu z gminą przynależności lub na podstawie świadectwa przynależności. Wydawanie książeczek roboczych (Wanderbuch) wstrzymano rozporządzeniem kr. Ministerstwa rolnictwa, przemysłu i handlu z 11 Kwietnia 1875 L. 6839 na mocy art. VIII. ustawy z r. 1872, wskutek czego książeczek takich nie należy uważać za dowód przynależności. (Rozp.min. spr. wewn. z 8 Stycz. 1883 L. 13773/1882 — Nam. d. 7 Lut. 1883 L. 3245).

O nabyciu i posiadaniu przynależności do gminy w krajach korony węgierskiej położonych, mogą rozstrzygać tylko Władze król. węgierskiego. (Tr. adm. 17 Maja 1878 L. 824 N. 270).

Zeznania świadków, na podstawie których nastąpić ma przydzielenie do gminy, muszą być złożone przed Władzą właściwą;

pisemne zaś oznajmienie osób lub instytueyj prywatnych o treści takich zeznań, nie stanowi żadnego dowodu. (Tr. adm. 20 Grudnia 1882 L. 2477 N. 1598).

§ 37. O ile z takiemi sprawami łączą się sporne kwe-stye prawa cywilnego, n. p. kwestye względem ślubnego lub nieślubnego pochodzenia, przysłużą rozstrzyganie tych kwestyj Sądowi.

§ 38. Do Sądu należą także te pretensye, z któremi występują gminy z powodu łożonych kosztów pielęgnowania lub zaopatrywania przeciw osobom, do zaopatrzenia według pra^a cywilnego zobowiązanym.

§ 39. Względem pretensyj, jakie gminy z powodu łożenia kosztów roszczą przeciw osobom, nie z prawa cywilnego lecz z innych ustaw do tego obowiązanym, lub przeciw gminom, rozstrzyganie nastąpić ma w drodze politycznej. Nawet i w przypadku w § 38 przewidzianym, polityczna Władza wprzód oznaczyć ma kwotę łożonych kosztów pielęgnowania, względem której w drodze sądowej już więcej rozprawiać nie wolno.

Zwrotu kosztów zaopatrzenia, na ustawie o swojszezyźnie nie opartych, może jedna gmina od drugiej żądać tylko w drodze sądowej. (Tr. adm. 9 Lipca 1880 L. 1262 N. 830).

§ 40. Polityczna Władza powiatowa rozstrzyganiem kwestyi co do przysługującego prawa przynależności na żądanie strony, lub gminy, lub z urzędu poruszonej o tyle tylko zajmować się może, o ile przy tern gmina jej powiatu jako gmina przynależności uznaną zostaje. Jeżeli zaś Władza ta uzna, że ten, o którego prawo przynależności rozchodzi się, według przeprowadzonych dochodzeń posiada prawo przynależności w gminie okręgu administracyjnego innej politycznej Władzy powiatowej, wówczas do tej Władzy udać się winna. Jeżeli obie Władze w tym względzie się zgadzają, to sprawę tę zgodnie załatwić mają. Jeżeli zaś między niemi nie dojdzie do porozumienia, wówczas sprawa ta przedłożoną być ma przełożonej Władzy politycznej krajowej, która w tej mierze rozstrzyga, jeżeli obie Władze jej podlegają; gdyby zaś gminy do okręgu administracyjnego różnych Władz krajowych należały, porozumieć się ma Władza krajowa jedne-

Przynależność. — Ustawa o przynależności.

1611

go okręgu administracyjnego z Władzą krajową drugiego okręgu administracyjnego. Jeżeli między Władzami krajo-wemi dojdzie do porozumienia i zgodnego orzeczenia, wówczas orzeczenie wydanem będzie, w razie przeciwnym zaś przedmiot ten podanym będzie Min. spr. wew. do rozstrzygnienia.

Orzeczenie przez Władzę co do przynależności wydane, przez tę samą Władzę zmienione być nie może. (Orz. min. spr. wew. z dnia 28 Grudnia 1872 Z. f. V. str. 71).

§ 41. Przeciw orzeczeniom politycznej Władzy powiatowej wydanym w sprawach tym rozdziałem objętych, dalszy tok instancyi idzie do politycznej Władzy krajowej. Od dwu równobrzmiących orzeczeń, odwołanie do Ministerstwa nie ma miejsca (§ 42).

Jeżeli orzeczenia dwóch Władz za podstawę mają inną istotę czynu (Tfiatbestand) i inną zasadę orzeczenia, nie można uważać orzeczeń za równobrzmiące. (Tr. adm. z 22 Stycznia 1879 L. 150 N. 404). — Władze polityczne nie są uprawnione zmieniać lub znosić orzeczeń prawomocnych w. sprawach przynależności w myśl rozp. min. z 30 Sierpnia 1868 (dz. u. p. N. 124).

§ 42. Jeżeli gmina odmawia certyfikatu (świadectwa) przynależności (§ 34), wówczas pokrzywdzona tern strona udać się winna do politycznej Władzy powiatowej, która, jeżeli prawo przynależności żalącego się z powodu prawomocnego orzeczenia jest niewątpliwe, gminie polecić ma, ażeby wydała certyfikat (świadectwo) przynależności.

§ 43. Nie wolno żadnej gminie przymusowo wydalać do innej gminy osób, których przynależność nie jest wiadomą, wątpliwą lub sporną, dopóki prawo przynależności według postanowień niniejszej ustawy nie jest stanowczo orzeczonem, ani też gdyby to nastąpiło, napowrót wydalać, a to pod odpowiedzialnością za wszelką szkodę i za wszelkie koszta. Gdyby jednak gmina jaka odmówiła komu przyjęcia bez przyczyny, a później się okazało, że była do przyjęcia tej osoby obowiązaną, wówczas winną będzie zwrócić wszelkie ztąd urosłe koszta. Tak co do obowiązku wynagrodzenia, ja-koteż co do wysokości jego, orzekać winny Władze polityczne.

§ 44. Ubogi nie może dochodzić w drodze sądowej przeciw gminie prawa do zaopatrzenia. Takie pretensye do

Część II Dział A.

gminy, w której ubogi niezaprzeczenie posiada prawo przynależności, załatwione być winny wr tokujnstancyi ustawą gminną przepisanym.

Jeżeliby więc gmina na mocy uchwały Rady gminnej wsparcia ubogiemu członkowi gminy odmówiła, tenże wedłng § 101 ust. gmin. może wnieść rekurs do Wydziału powiatowego, a w myśl § 19 ustawy o Repr. pow. (Zb. ust. adm. str. 99) przeciw odmownej decyzyi Wydziału powiatowego do Wydziału krajowego.

Gr. Zastosowanie niniejszej ustawy do obszarów dworskich, wydzielonych ze związku gminnego.

§ 45. Ха wydzielonych obszarach dworskich prawo przynależności nabywanem fbegründet) być nie może.

§ 46. Jeżeli na wydzielonym ze związku gminnego obszarze dworskim zajdą oznaczone w § 19 o przydzieleniu tułacza stanowiące okoliczności, wówczas tułacz przydzielonym być ma. z uwzględnieniem wszelkich w tej mierze rozstrzygających stósunków, do jednej z gmin sąsiednich, w tym samym politycznym powiecie położonych.

§ 47. Obowiązek zaopatrywania ubogich, co do przydzielonych wedle powyższego paragrafu tułaczy, ciąży atoli na wydzielonym obszarze dworskim.

§ 43. Zresztą postanowienia w niniejszej ustawie co do gmin zawarte, zastósowanie mieć winny w myśl artyk. I. ustawy z dnia 5 Marca 1862 także i do wydzielonych Obszarów dworskich.

Artykuł I. ustawy z 5 Marca 1862 (dz. u. p.- N. 18) określającej zasadnicze podstawy urządzenia gmin jest następującej treści; Wszelka nieruchomość należeć musi do związku pewnej gminy miejscowej. Wyjęte są od tego rezydeneye, zamki i inne budynki wraz z naleźącemi do nich ogrodami i parkami, przeznaczone bądź na stałe pomieszkanie, bądź na czasowy pobyt Najj. Pana i Dworu cesarskiego. Ustawa krajowa stanowi, czyli i pod jakiemi warunkami wielka posiadłość gruntów (obszar dworski) może być wyłączona ze związku gminy miejscowej. Atoli na wszelki sposób wyłączenie takie pod tym tylko warunkiem nastąpić może, że obszar dworski przyjmie na siebie obowiązki i prestaeye gminy miejscowej, nie mając sobie przekazanej żadnej innej atrybucyi urzędowej, prócz tej. która potrzebną jest do wypełnienia obowiązków i prestacyj wspomnianych.

§ 49. Z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy tracą moc swą wszelkie ustawy z nią w sprzeczności będące, pod

względem spraw, których ona stanowi. Prawa przynależności atoli, które w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy wedle dawniejszych przepisów już nabyte zostały, pozostają dopóty w swej mocy, dopóki wedle postanowień niniejszej ustawy utracone nie zostaną.

§ 50. Niniejsza ustawa nie zmienia postanowień prawnych co do niezawisłości prawa pobytu w gminie od związku przynależności, ani też co do prowadzenia w niej przemysłu (§§ 9, 45—48 ustawy przemysłowej z dnia 20 Grudnia 1859).

(Patrz § 10 ust. gm. str. 5 Zb. ust. adm., § 7 ust. przem. str. 1238 Zb. ust. adm., tudzież § 39 — 43 now. przem. str. 1256 i 1257 Zb. ust. admin.).

W Z Ó R.

Kraj :

Powiat polityczny:

Certyfikat (Świadectwo, karta) przynależności (Heimatschein). mocą którego gmina N. N. potwierdza, że imię

charakter czy zatrudnienie wiek

stanu (wolnego lub małżeńskiego) w tej gminie posiada prawo przynależności.

18 . .

......dnia

Własnoręczny podpis strony, (pieczęć gminy)

Za gminę : (Naczelnik gminy)

Według orzeczenia Tryb. adm. z 6 Grudnia 1877 L. 1503 N. 171 wystarcza podpis Naczelnika gminy na certyfikacie przynależności, lecz na przyrzeczeniu przyjęcia do gminy w myśl § 54 ust. gmin. (str. 24 Zb. ust. adm.) potrzebny jest oprócz tego podpis dwóch Radnych.

II. O prawie obywatelstwa austryackiego.

(Staatsbürgerrecht).

1.    O uzyskaniu prawa obywatelstwa ;

2.    O utracie prawa obywatelstwa przez emigraeyą.

I. 0 uzyskaniu prawa obywatelstwa.

Według art. 1. ustawy z dnia 21 Grudnia 1867 (dz. ust. państ. N. 142) istnieje dla wszystkich przynależnych

do królestw i krajów reprezentowanych w Radzie Państwa ogólne austriackie prawo obywatelstwa. Ustawa określa, pod jakiemi warunkami austryackie obywatelstwo uzyskuje się, wykonywa i traci.

Do ustaw określających uzyskanie prawa obywatelstwa należy przedewszystkiem kodeks cywiluy, który w §§ 28, 29, 30, 31 i 32 postanawia co następuje :

§ 21 Obywatelstwo nadaje zupełne użycie praw cywilnych. Dzieci obywatela austryackiego, przez samo urodzenie nabywają obywatelstwo w krajach dziedzicznych Monarchii austryackiej.

§ 29. Cudzoziemcy nabywają obywatelstwo w Państwie austryackiem przez wstąpienie do służby publicznej, przez rozpoczęcie przedsiębiorstwa przemysłowego, które wymaga koniecznie stałego zamieszkania w kraju, przez ciągłe dziesięcioletnie zamieszkiwanie w krajach austryackich, jeżeli cudzoziemiec przez ten cały przeciąg czasu za żadną zbrodnię nie był karanym.

§ 30. Nawet bez rozpoczęcia przedsiębiorstwa przemysłowego lub rzemiosła przed upływem lat dziesięciu, można się starać o udzielenie prawa obywatelstwa u Władz politycznych, a stósownie do majątku, sposobności w zarobkowaniu, tudzież dobrych obyczajów osoby żądającej, mogą też Władze udzielić żądanego prawa obywatelstwa.

§.31. Samo posiaaanie albo czasowe używanie włości domu lub gruntu, założenie handlu, fabryki, lub należenie do nich bez osobistego osiedlenia się w kraju do tego Państwa należącym, nie nadaje obywatelstwa austryackiego.

§ 32. Przepisy co do utraty obywatelstwa przez wyniesienie się z kraju, tudzież przez to, iż oby watelka tutejsza wchodzi w związki małżeńskie z cudzoziemcem, zawarte są w ustawach emigracyjnych.

Z tych paragrafów niektóre postanowienia przez następujące rozporządzenia zmienione lub zniesione zostały:

a) Rozporządzeniem kanc. nadw. z dnia 30 Stycznia 1824 r. L. 2096 postanowiono : 1. Do uzyskania obywatelstwa dobre obyczajne zachowanie i dostateczna sposobność

zarobkowania niezbędnie są potrzebne, wykaz osobnego majątku, któryby do utrzymania jednej familii wystarczył, posłuży do osiągnięcia celu, lecz nie jest niezbędnie potrzebnym. Do udowodnienia obyczajnego zachowania i dostatecznej sposobności zarobkowania nie wystarczy zaświadczenie przez służbodawcę, majstra lub fabrykanta wystawione, gdzie proszący pracował, takowe musi być także przez gminę i Władzę potwierdzone. 2. Prośba o obywatelstwo do pierwszej iustancyi administracyjnej wniesioną być winna, która potrzebne w tym względzie dochodzenie, zarządzi. Pozwolenie do rzeczywistego przyjęcia jako obywatela austryackiego w myśl rozp. min. z dnia 27 Października 1859 (dz. ust. państ. N. 196) ta Władza krajowa wydawać może, w której okręgu położona jest gmina udzielająca przyrzeczenie nadania obcokrajowemu prawa przynależności. Podanie wymaga stempla na 2 złr. T. P. 43 e 3.— 3. Uroczystość przy rzeczywistem przyjęciu za obywatela Państwa na tem polega, że nowy obywatel zawezwany do Władzy powiatowej, przy wyłuszczeniu ważności uzyskanego dobrodziejstwa i praw z obywatelstwem połączonych, odbierze . zapewnienie równej ochrony, jakiej tutejszokrajowey używają, i napomnienie do wykonywania okowiązków'prawdziwego obywatela Państwa, na co złoży przysięgę następującej osnowy: „Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu „i przyrzekam na moję cześć i wiarę, że od tej chwili jako „poddany Najjaśniejszemu Księciu i Panu, Cesarzowi i Kró-„lowi .... jako memu Panu Monarsze, a po nim z Jego „krwi i rodu pochodzącym potomkom wiernym, posłusznym „i uległym będę, że chcę ściśle zachowywać obowiązujące „ustawy, i w ogólności punktualnie wypełniać wszystkie „obowiązki i zobowiązania wiernego c. k. austryackiego poddanego“. W tym względzie osobny protokół spisanym a nowemu obywatelowi poświadczenie wydanem być ma. Do tych czynności z ważnych przyczyn niższy Urząd delegowanym być może, (za granicą przebywający w Ambasadzie, lub Konsulacie tę przysięgę składają).

Ъ) Według najwyższego postanowięwia z d. 5 Lutego

1833 r. obywatelstwo austryackie przez nieprzerwane 10-letnie zamieszkanie w kraju przez cudzoziemca wtenczas dopiero nabytem zostaje, gdy tenże tak długi czas zamieszkania w kraju przed Władzą krajową udowodni, i z polecenia tej Władzy u niej lub w Starostwie przysięgę obywatelstwa wykona i na to poświadczenie otrzyma. Do tej jednak przysięgi cudzoziemiec pierwej przypuszczonym być nie może, dopóki Rząd krajowy dokładnie się nie przekona, że tenże przez cały przeciąg czasu swego zamieszkania w kraju nie tylko za żadną zbrodnię nie był karanym, lecz także ciągle zachowywał się spokojnie i obyczajnie, i był posłusznym ustawom i rozporządzeniom Władz, tudzież, że przez swe postępowanie i swój sposób myślenia, nigdy nie dawał powodów do podejrzenia lub skargi. (Dekret kanc. nadw. z dnia 1 Marca 1833 r. L. 3141). Starający się o uzyskanie prawa obywatelstwa austryackiego, obowiązany jest przedłożyć poprzednio przyrzeczenie jednej z gmin Państwa austryackiego, że mu udzieli prawo przynależności jeżeli uzyska obywatelstwo austryackie. (Rozp. Min. z dnia 28 Grudnia 1856 r. L. 27123 i rozp. Nam. z dnia 3 Lutego 1869 r. L. 671 pr.).

c)    Według art. 3 ust. z dnia 21 Grudnia 1867 (dz. ust. państ. N. 142) cudziemcom wolno wstąpić do publicznego urzędu, jeżeli uzyskają austryackie obywatelstwo (więc § 30 kod. cyw. zmieniony/

d)    Według ces. rozp. z dnia 27 Kwietnia 1860 (dz. ust. państ. N. 108) zniesione jest postanowienie § 29 kod. cyw. co do osiągnięcia prawa obywatelstwa, przez rozpoczęcie przemysłu w Austryi. Prawo obywatelstwa uzyskują cudzoziemki w myśl najw. postanowienia z dnia 26 Stycznia 1833 przez zawarcie małżeństwa z obywatelem austryackiego Państwa. (Rozp. kanc. nadw. z dnia 23 Lutego 1833 r. L. 2698). Prawo obywatelstwa cudzoziemcowi udzielone nie rozciąga się na jego żonę sądownie rozwiedzioną (rozp. min. spraw wewn. z dnia 19 Lutego 1876 L. 531.). Dzieci ślubne cudzoziemca uzyskującego prawo obywatelstwa austryackiego, uzyskują także, o ile są nie-

pełnoletniemi, prawo obywatelstwa austryackiego (dekr. kanc. nadw. z dnia 17 Grudnia 1817 L. 29961, z d. 30 Sierpnia 1832 L. 19542). Gdyby nawet nabywający prawo obywatelstwa austryackiego cudzoziemiec żądał, aby dzieci jego nie nabyły prawa obywatelstwa austryackiego, temu żądaniu zadosyć uczynić nie można. (Orz. min. spraw wewn. z dnia 5 Grudnia 1869 L. 17311 Z. f. V. str. 18 ) W imieniu małoletnich o prawo obywatelstwa prawny ich zastępca prośbę wnieść może, a od wykonania przysięgi może ich Władza albo uwolnić, albo postanowić, że przysięgę przepisaną po osiągnięciu pełnoletności składać mają. (dekr. kanc. nadw, z dnia 31 Maja 1831.)

Dzieci ślubne małoletnie cudzoziemki nabywającej prawo obywatelstwa austryackiego nie nabywają prawa obywatelstwa austryackiego, ponieważ przez udzielenie prawa obywatelstwa austryackiego nie tworzy się inny stósunek prawny, tylko taki jak gdyby matka wyszła za mąż za obywatela austryackiego, przez co dzieci z pierwszego małżeństwa nie przestałyby być cudzoziemcami. (Orz. min. spraw wewn. z d. 24 Kwietnia 1877 L. 2J04 Z. f. V. str. 130.)

Żona cudzoziemca nie może sobie zastrzedz prawa obywatelstwa austryackiego (dekr. kanc. nadw. z dnia 10 Czerwca 1835 L. 14886 Zb. ust. prow. str. 489).

§§ 19 i 20 patentu o emigracyi z d. 24 Marca 1832. (Zb. ust. prow. str. 137) opiewają:

§ 19. Niewiasty używające prawa obywatelstwa, tracą to prawo przez zaślubienie się z cudzoziemcami ; idąc za stanem męża przestają być poddanemi austryackiemi.

Niewiasty tracą przez pójście za mąż za cudzoziemca tak oby-walelstwo austryackie jak i przynależność do gminy,, bez względu czy i gdzie ich mąż prawo obywatelstwa posiadał. (Tr. ad. z dnia 4 Maja 1883 L. 1035 N. 1752.)

§ 20. W razie owdowienia mogą odzyskać prawo austryackiego obywatelstwa w ten tylko sposób, jak każda inna cudzoziemka.

Co do obywateli niektórych państw i krajów obowiązują w sprawie uzyskania prawa obywatelstwa Easparek. Zb. ust. adm. Tom IL austryackiego osobliwe postanowienia i rozporządzenia, które się w krótkości przytacza :

Obywatelstwo austryackie, niezbędnie potrzebne celem uzyskania prawa przynależności w gminie, nadanem być może obywatelom korony węgierskiej tjlko po poprzedniem ich uwolnieniu z poddaństwa węgierskiego. Dotyczące certyfikaty wydaje w Węgrzech i w mieście Fiume węgierskie Ministerstwo spraw wewn., Ban w Kroacyi i Sławonii, jeżeli się wykażą przyrzeczeniem, że obywatelstwo austryackie im nadanem zostaje i do związku jakiej gminy tutejszej przyjęcie uzyskają. (Reskrypt min. spraw wewn. z dnia 7 Grudnia 1870 L. 15115, 19 Grudnia 1870 L. 51482 i art. ustawy węgierskiej L. z r. 1879.) Udzielenie obywatelstwa austryackiego przynależnemu do Państwa niemieckiego ma być zawisłem od poprzedniego przedłożenia dowodu, iż proszący uwolniony został od dotychczasowego związku państwowego. (Rozp. min. spraw wewn. z dnia 13 Maja 1877 L. 5951 ISlam. 21976.)

wojskowych, w razach bowiem

Poddanym T urcyi oznajmić należy na wniesioną prośbę o nadanie prawa obywatelstwa austryackiego, że przez Władze tureckie (także w Egipcie) tak długo jako poddani tureccy uważani będą, dopóki nie uzyskają od Władz tureckich pozwolenia do zmiany poddaństwa, albowiem żaden Turek bez pozwolenia Sułtana jako poddany obcego państwa naturalizowanym być nie może. (Rozp. min spraw wewn. z dnia 5 Lutego 1869 L. 16216.) Francuzi nie potrzebują zezwolenia swych Władz do przyjęcia obywatelstwa austryackiego (rozp. min. spraw wewn. z dnia 21 Stycznia 1872 L. 18293). W myśl rozp. kanc. nadw. z d. 22 Marca 1832 L. 3502 w wypadkach nadania obywatelstwa austryackiego uważać należy, czy z państwem, do którego należy obcokrajowiec, zawarty jest kartel o wydanie zbiegów

istnienia takiego kartelu, starający się o austriackie prawo obywatelstwa, albo uwolnienie od obcego poddaństwa, przedłożyć albo udowodnić winni, że obowiązkowi służby woj-

skowej w kraju przynależności zadość uczynili. Taki kartel istnieje tylko z Państwem niemieckiem (ogł. min. spraw wrewn. z 12 Grudnia 1869 dz. ust. państ. N. 182) ; co do wydania m a j tk ó w ^MatrosenJ istnieją konwencye z północną Ameryką (z dnia 11 Lipca 1870 dz. ust. państ. N. 116), z Szwecyą {z dnia 3 Listopada 1873 dz. ust. państ. N. 60), z Portugalia (z d. 9 Stycznia 1873 dz. ust. państ. 135), zHolandyą (z dnia 28Marca 1867 dz. ust. oańst. N. 102), z Francyą (z dnia 11 Grudnia 1866 r. dz. ust. państ. N. 67), z Belgią (z dnia 23 Lutego 1867 dz. ust. państ. N. 56), z Rosyą (z dnia 2 Września 1860 dz. ust. .państ. N. 272), kartel zaś z Rosyą o w y d a n i e zbiegów' wojskowych według rozp. ' min. spraw zewu. z dnia 23 Kwietnia 1870 (dz. ust. państ.

N. 71) nie obowiązuje nadal, z Grecy ą (z dnia 28 Marca 1874 dz. ust. państ. N. 70). z Wielką Brytanią (z d.

24 Listopada 1852 dz. ust. państ. N. 254), z Włochami (z dnia 15 Marca 1874 dz. ust. państ. N. 76 ex 1875), z Hiszpanią (z d. 24 Marca 1870 d. u. p. N. 130) i t.d.

Oprócz tego w sprawach nadania obywatelstwa zawarto traktaty i konwencye z następującemi państwami : z Anglią w r. 1866, z Ameryką północną 1870, z Baden 1835, z Ba-waryą 1854, z Francyą 1832, z Niemcami 1875, z Olden-burgią 1858, z Prusami 1843, z Rosyą 184 ), z Saksonią 1853, z Szwajearyą 1875, z Turcyą 1837, z Włochami 1866, z Wirtembergią 1835, które w wypadkach nadania obywatelstwa w dotyczących zbiorach ustaw przejrzeć należy.

Prawu ob у w а I s t w a a u s t г у а с к i e g o przeciwstawia się prawo obcych, które w ustawach i rozporządzeniach zasadniczo rozróżnia się od praw tylko obywatelom austryackim przysługujących. Zasady co do praw obcych zawierają §§ 33. 34, 35 i 36 kodeksu cywilnego, które są następującej osnowy :

§ 33. Cudzoziemcy używają w powszechności równych praw cywilnych z krajowcami i równe z nimi mają obowiązki cywilne, wyjąwszy jeżeli do używania tychże praw,

103*

Częśó II. Dział A

obywatelstwo jest wyraźnie wymaganem. W przypadkach wątpliwych, cudzoziemcy chcący używać równych praw z krajowcami, dowieść powinni, że w kraju, do którego należą obywatele tutejsi, prawa, o które rzecz idzie, równie jak tamtejsi używają.

§ 34. Zdolność osobista cudzoziemców do czynności prawnych, ocenioną być powinna w ogólności według ustaw, którym cudzoziemiec ze względu na swe zamieszkanie, lub gdyby takowego nie miał, ze względu na urodzenie jako poddany podlega, jeżeli w szczególnych przypadkach ustawa inaczej nie postanowią.

§ 35. Jeżeli cudzoziemiec w kraju tutejszym wchodzi w czynności z innymi, przez co nadaje im prawa, bez włożenia na nich wzajemnych obowiązków ; czynność ta, albo według niniejszej ustawy, albo według ustawy, której cudzoziemiec jako poddany podlega, ocenioną być powinna stó-sownie do tego, jak która z tych ustaw ważności wzmiam kowanego interesu więcej sprzyja.

§ 36. Jeżeli cudzoziemiec w kraju tutejszym i z tu-tejszo-krajowym obywatelem wchodzi w czynność obustronnie obowiązującą, czynność ta zawsze według niniejszej ustawy ocenioną być powinna; jeżeli zaś w czynność tę wchodzi z cudzoziemcem, ustawa niniejsza wtenczas tylko ma być stósowaną, kiedy nie ma dowodu, że przy jej przedsiębraniu inna ustawa na wzgląd wzięta była.

Także ustawa karna <*o do obcych zawiera postanowienia §§ 37, 38—41 i 234.

2. O utracie prawa obywatelstwa przez emigracyę.

§ 1. Za wychodźcę (emigranta) uważanym być ma, kto się udaje za granicę Państwa austryackiego w zamiarze nie-powrócenia więcej.

§ 9. Kto emigrował, przestaje być obywatelem austrya-ckim, a we wszystkich stósunkach obywatelskich (cywilnych i politycznych) za obcego uważanym będzie. (Patent z 24 Marca 1832 Zb. ust. prow. str. 137.)

O utracie prawa obywatel, przez einigraeyę.

Ze strony Państwa wolność wychodźtwa ograniczona jest jedynie obowiązkiem służby wojskowej. Opłaty emigracyjne wolno podnosić jedynie w zastósowaniu prawa odwetu. (Ust. z 21 Grudnia 1867 dz. u. p. N. 142 art. 4.)

Patent o emigracyi uległ w skutek postanowień powołanej ustawy z 21 Grudnia 1867 dz. ust. pań. N. 142 art. 4 w różnych względach ważnym zmianom; mianowicie § 2 nie obowiązuje więcej w swej ogólnikowej treści, albowiem osoby nie podlegające obowiązkowi służby wojskowej, tak męskiego jak żeńskiego rodzaju, mogą wprawdzie prawnie być tamo-wanemi w wykonaniu wychodźtwa przez inne niż prawnopolityczne powody, lecz nie są obowiązane ubiegać się o pozwolenie uwolnienia ich z poddaństwa austryackiego, a jeżeli zrobią użytek z udzielonej im wolności wychodźtwa (jedynie obowiązkiem służby wojskowej ograniczonej), nie można z niemi postąpić jako z wychodźcami nieuprawnionymi, nie mogą ich więc dotknąć skutki, którymi zagraża patent o wychodźtwie, za wychodźtwo nieuprawnione. Jeżeli mimo to poddany austrya-cki, którego wolność wychodźtwa przez obowiązek służby wojskowej ograniczoną nie jest, stara się o pozwolenie wychodźtwa, takie pozwolenie odmówionem mu być nie powinno z uwagi, że w niektórych państwach przyjęcie do związku państwa zawisło od uwolnienia z dotychczasowej przynależności państwowej, wydać więc takowe należy w tej formie, że Starostwo powiatowe (w miastach mających własne statuta, Namiestnictwo) oświadczy: „iż wychodźca wystąpił ze związku Państwa austryackiego“. (Reskr. min. z 5 Września 1868 L. 4131/M.J.)

Tego poświadczenia odmawiać' nie można dlatego, że wierzyciele wnieśli jakie pretensye, gdyż takowe w drodze sądowej w inny sposób, n. p. przez zakaz, sekwestracyę, areszt osobisty, zabezpieczone być mogą. (Rozp. min. spr. wewn. z 30 Listopada 1868 L 17991.)

Osoby cywilne, podlegające obowiązkowi służby wojskowej. które wychodzą z kraju bez pozwolenia, przekraczają wprawdzie swe obowiązki obywatelskie, lecz tylko

Część II. Dział A

1622

w tym względzie, że się usuwają od obowiązku służby wojskowej; nie można więc z tego względu wydawać przeciw1 nim wyroku za nieprawne wychodźtwo i zarządzać postępowania w tym względzie przepisanego, biorąc na uwagę, że przez uznanie icb obcokrajowcami, zaciągnięcie ich do wojska — w razie przydybania — stałoby się prawnie niemożliwem, wydanie zatem takiego wyroku sprzeciwia sie interesowi publicznemu. Takich więc wychodźców nie należy sądzić4 według patentu o wychodźtwie z roku 1832, tylko według ustawy wojskowej, (ßozn. min. spr. wewn. z 3 Czerwca 186S L. 7201.) — Udzielenie pozwolenia do w y-chodźtwa dla osób do służby wojskowej obowiązanych* należy do kompetencyi Ministra obrony krajowej. Ministerstwo spraw wewnętrznych rozstrzygać bedzie tylko rekursa w tych razach, gdyby niższe Władze wydać nie chciały zaświadczenia osobom służbie wojskowej nie podlegającym, że wychodźca wystąpił ze związku Państwa austryackiego. (Idozp. min. spr. wewn. z 7 Lipca 1868 L. 1723.) — 1. Jeżeli żołnierz obrony krajowej żąda uwolnienia od służby celem wychodźtwa, podanie swe do Władzy powiatowej wnieść winien. 2. Starostwo zarządzi dochodzenie względem familijnych i innych stósunków proszącego, wpływ wywierających, i odeszle podanie do Władzy ewidencyjnej obrony krajowej, która akt w drodze Komendy obrony krajowej o leszle do Ministerstwa obrony krajowej. 3. Nie potrzeba udowadniać, że rodzice proszącego emigrują. 4. O udzielo-nem pozwoleniu do wychodźtwa zawiadomić należy Starostwo.

5. Powtórne zapisanie do obrony krajowej zarządzonem zostanie przez Komendę obrony krajowej, jeżęli proszący zaniecha wychodźtwa. (Eeskr. min. obr. kr. z 5 Kwietnia 1870 L. 2501.) — Osoby nieletnie, które oświadczywszy przed osiągnięciem wieku popisowego za przyzwoleniem rodziców, iż występują ze związku Państwa austryackiego, pozostają w dawnem miejscu zamieszkania, nie uzyskawszy obywatelstwa innego państwa, pomimo, że przyjęto do wiadomości urzędowej rzeczone ich oświadczenie, noeiągnięte być mają do wypełnienia obowiązku wojskowego, albowiem

O utracie prawa obywatel, przez emigracyę.

według § 1 patentu z dnia 24 Marca 1832 (str. 1620 Zb. ust, adm.) tylko ten za wychodźcę uważanym jest, kto w zamiarze niewrócenia, za granicę się udaje. (Rozp. min. obr. kraj. z 17 Lipca 1870 L. 3086.)

Wychodźca do Królestwa wirtember-s к i e g o na żądanie tego Królestwa tak długo napowrót jako przynależny przyjętym być musi, dopóki nie stanie się przynależnym do Państwa wirtemberskiego wedle ustaw tamże obowiązujących. (Rozp. min. z 7 Sierpnia 1871 L. 10427.) — Pozwolenia do wychodźtwa osób wojskowych, wydawane bywają przez Ministerstwo wojny, na zasadzie § 54 ustawy wojskowej i § 163 instrukcyi, które wskazują jak w takich razach postąpić należy. Starostwo jest obowiązane dotyczące podanie po rozważeniu żądania z własną opinią przesłać dotyczącej Komendzie uzupełniającej, i postąpić z należytą dokładnością, zażądać więc przed odesłaniem opinii zdania gminy przynależności. Jeżeli Ministerstwo zezwoli na emigracyą, natenczas otrzymane uwolnienie od związku wojskowego uchyla przeszkodę wolnego wychodźtwa. Celem równego postępowania w takich wyoadkach zarządzono, aby Starostwa przy wydawaniu certyfikatu uwolnienia od związku wojskowego proszącym o wolność wychodźtwa wydały' poświadczenie, że przeciw wychodźtwu nie zachodzą żadne prawne przeszkody, niemniej, że proszącemu reskryptem mi-nisteryalnym, na który się powołać należy, w celu wychodźtwa uwolnienie od związku wojskowego udzielonem zostało. W tym celu Komendy uzupełniające Starostwu nadsyłać mają certyfikaty uwolnień od związku wojskowego. (Reskr. min. obr. kraj. z 14 Października 1872 L. 10231.)

W ten sam sposób postępować mają Władze w razach zamierzonego wychodźtwa osób do obrony krajowej należących. (Reskr. min. obr. kraj. z dnia 29 Marca 1873 L. 4674.)

Co się tyczy formy, w jakiej mogą być wydawane dokumenty uwolnienia od tutejszego obywatelstwa osobom, które do Państwa niemieckiego wyemigrować zamierzają, zauważa sie, że gdy według art. 4 ust. zasadu. z 21 Grudnia 1867 N. 142 Dz. ust.

Część IL Dział A.

państ. wolność wychodźtwa obywateli austryackich ze strony Państwa tylko obowiązkiem służby wojskowej jest ograniczoną, dokument ten takim osobom, w których takie ograniczenie co do służby wojskowej nie zachodzi, którym tedy właściwego uwolnienia od przynależności do Państwa udzielić nie potrzeba, opiewać ma w ten sposób: „iż przeciw wyjściu proszącego ze związku austryackiego obywatelstwa nie ma żadnej przeszkody“. (Rozp. min. spr. wew. z 13 Maja 1877 L. 5954 Nam. 24976.)

Dodatkowo do reskryptu Ministerstwa spraw wewnętrz. z 13 Maja 1877 L. 5954 w sprawie naturalizacyi obywateli Państwa niemieckiego w królestwach i krajach reprezentowanych w Radzie państwa, oznajmiono, że wedle zawiadomienia Ministerstwa spraw wewnętrznych w niemieckiem Państwie na podstawie uchwały niemieckiej Rady związkowej z 14 Czerwca 1877 wezwano niemieckie Rządy związkowe, aby zleciły Władzom administracyjnym, którym zostało wygotowanie dokumentów naturalizacyi poruczoDem, że au-stryackim poddanym ma się udzielić naturalizacya w Państwie niemieckiem tylko wtedy, jeżeli naturalizujący się wykazał się zwolnieniem ze swej dotychczasowej przynależności państwowej. (Reskr. min. obr. kr. z 20 Września 1877 L. 12984 Nam. 47957.)

Wystósowanie certyfikatu w formie reskr. min. z 13 Maja 1877 L. 5954 oznaczonej jest wystarczającem także w razie, jeżeli wychodźca dlatego, że jest obowiązany do służby wojskowej, celem emigracyi potrzebuje osobnego zezwolenia Ministerstwa obrony krajowej. (Rozp. min. obr. kr. z 3 Sierpnia 1880 L. 2839 Nam. 41796.)

Według rozp. min. spr. wew. z 1 Sierp. 1881 L. 11480 certyfikat dla wychodźców ma zawierać oświadczenie : „że dotyczący wychodźca wyłączonym został z austryackiego związku państwowe g o“, a to bez różnicy Państwa, do którego wychodźtwo następuje. Ta forma certyfikatu używaną być ma tak dla obowiązanych do służby wojskowej, jako też dla nieobowią-zanych. (Nam. 43314.) — Według reskr. Min. spr. wewn-

Z 14 Września 1883 L. 11755 (Nam. 60322) ta stylizacya certyfikatu zastósowaną być winna także dla wychodźtwa do krajów korony węgierskiej. — Rozporządzeniem Min. obr. kr. z 1 Listop. 1882 L. 1465 pr. wydaną została instrukcya normująca postępowanie przy udzielaniu zezwoleń na wychodź two z Państwa austryackiego, — Na mocy zezwolenia, zawartego w tej instrukcyi, upoważniono Starostów do wydawania zezwoleń na wychodźtwo dzieciom niżej lat 14 liczącym. — Przejście do Islamu w Turcy i nie pociąga za sobą utraty obywatelstwa austryackiego (rozp. min. spr. wew. do L. 3543 z roku 1878). W celu regulowania stósunków prawnopań-stwowych obywateli austr. węg. w Turcyi zamieszkałych i co do ich położenia wobec Rządu austr. w myśl traktatów wydano rozporządzenie z 2 Grudnia 1857 (dz. u. p. N. 234).

III. 0 prawach wypływających zo związku

gminy.

i. Prawo nadawania przynależności i obywatelstwa miejskiego lub honorowego.

Według § 8 ustawy o przynależności (str. 15.35) prawo to nabywa się przez wyraźne przyjęcie do związku gminy; prośbę dotyczącą rozstrzyga z wyłączeniem rekursu li tylko gmina. W gminach miejskich nie każdy przynależny do gminy jest oraz obywatelem tego miasta, gdyż według § 8 ust. gm. (str. 4) obywatelami miejskimi są ci, którym gmina miasta obywatelstwo nadała, a obywatelstwo miejskie według tego § tylko przynależnym do gminy nadawanem być może. Prawo obywatelstwa honorowego tylko miasta nadawać mogą osobom będącym obywatelami Państwa austryackiego, w uznaniu ich zasług publicznych (§ 8 ust. gm.). Takie osoby nie potrzebują być przynależnemi do gminy miasta, które nadaje prawo obywatelstwa honorowego. Te prawa (nadawania przynależności i obywatelstwa) wykonywa według § 40 ust. gm. (str. 20) Rada gminna. Podania o nadanie p

przynależności przez wydanie karty przynależności, jako dotyczące interesu gminy, wolue są od stempla, karta zaś przynależności jako zaświadczenie marką stemplową na 50 centów opatrzoną być winna. — Podania o nadanie prawa obywatelstwa podlegają stemplowi 2 złr. od arkusza, dokument zaś służący za dowód nadanego obywatelstwa, to jest zawiadomienie gminy miasta, że prośbie o nadanie obywatelstwa zadosyć uczyniono, podlega stemplowi 1 złr. od arkusza (L. Tar. 43 c. .3 i 7 g.)

2 Prawo ustanawiania opłaty za nadanio prawa przy-..    należności i obywatelstwa miejskiego.

Według § 7 i 40 list. gm. Rada gminna ustanawiać może opłatę za nadanie prawa przynależności do gminy, nie przewyższającą sumy 10 złr. w. a Za nadanie prawa obywatelstwa gmina miejska pobierać może opłatę (§ 8 ust. gm.), której wysokość prawem ograniczoną nie została.

3. Prawo patronatu.

Prawo patronatu czyli prawo udzielania prezenty pasterzom duchownym i nauczycielom przysłużą gminom albo na zasadzie ustawy, albo na zasadzie aktu fundacyjnego. Na zasadzie ustawy te gminy mogą udzielać prezenty pasterzom duchownym, które są właścicielami dóbr; prawo to wykonywa według § 40 ust. gm. Rada gminna. Prawo prezentowania nauczycieli, nauczycielek, pomocników, przysługuje gminie według § 2 ust z d. 12 Sierpnia 1866 r. o ile treść aktów fundacyjnych inaczej nie stanowi. Rada gminna ma prawo prezentowania jednego z ubiegających się o posadę nauczyciela, jeżeli przepisaną kwalifikacyą jest opatrzony, nie potrzebuje się zatem ograniczać do tak zwanego terna. Jakie prawa i obowiązki z patronatem kościołów i szkół są połączone, wyszczególnione jest w części У o sprawach wyznaniowych i w części II dziale L o szkołach ludowych.

O prawie pobytu w gminie.

4. Prawo wolnego pobytu w gminie.

To prawo służy członkom gminy, t. j. osobom mającym w gminie prawo przynależności, i uczestnikom, t. j. osobom nie mającym w gminie prawa przynależności, lecz posiadającym w obrębię gminy majątek nieruchomy, lub opłacającym bezpośredni podatek w gminie od przedsiębiorstwa zarobkowego samoistnie wykonywanego, albo od dochodu (§ 6 i 9 ust. gm.). Ażeby obcy swobodnie w gminie przebywać mógł, a) z swej przynależności w pewnej gminie wykazać się winien, lub przynajmniej dowieść ma, że poczynił potrzebne kroki ku wykazaniu swej nrzynależności ; b) nieskazitelny żywot z członkami swej rodziny prowadzić musi ; c) ciężarem dobroczynności publicznej być nie może (§10 ust. gm.).

5. Prawo żądania wsparcia od gminy.

Według § 1 ustawy- o przynależności i § 9 ust. gm., prawo żądania wsparcia od gminy w razie zubożenia i nieudolności do pracy tylko przynależnym do gminy przysłużą, i udzielonem być ma według zasad w ustawie o przynależności (str. L601) zamieszczonych; uczestnicy nie mają prawa do żądania wsparcia od gminy. Ustawy dotyczące obowiązku zaopatrzenia ubogich przez gminy, umieszczone są w części II Dziale I.

6 Prawo do udziału w fundacyach i zakładach gminnych.

Według § 9 ust. gmin. obywatele miejscy mają prawo do udziału w fundacyach i zakładach, osobno dla nich utworzonych, Rada gminna zaś według § 40 ust. gmin. nadaje miejsca fundacyjne nie uwłaczając prawom, na różnicy wyznań opartym. U s t a w у o zakładach dobroczynnych, mianowicie szpitalach, ochronkach, domach roboczych, instytutach dla ciemnych, głucho-niemych i t. d , niemniej o fundacyach dla wspomożenia dotkniętych pożarem, nieurodzajem,

powodzią, mianowicie o krajowym funduszu zapomogi, o funduszach obwodowych, które w zarząd Wydziału krajowego przeszły, i o funduszu laudemialnym w okręgu wolnego niegdyś miasta Krakowa, w Dziale Г tego dzieła są zamieszczone.

7. Prawo mianowania służby.

Według § 31 ust. gmin. Zwierzchności gminnej przydaną być winna potrzebna służba do załatwiania czynności wypływających z własnego i poruczonego zakresu działania. Kada gminna więc uznawszy potrzebę ustanowienia posad urzędowych lub służbowych (sekretarza, lekarza, budowniczego, kancelisty, pisarza, kasyera, kontrolora, rewizora policyi, policyanta, stróżów nocnych, dróżników i t. d.) uchwali liczbę i płacę urzędników i sług, orzecze o warunkach i soosobie ich mianowania, o ich kwalifikacyi (prawnik, technik, medyk), i o ich zaopatrzeniu, (t. j. postanowi, czyli stale z prawem pobierania pensyi po przeciągu pewnej ilości lat służby, lub na czas pewny, z kaucyą lub bez kaucyi, w drodze konkursu lub w drodze ugody mianowanymi będą, tudzież czyli to mianowanie przez Radę gminną lub Naczelnika gminy nastąpi).

Niektóre posady cywilne tylko wysłużonym podoficerom udzielone być mogą, a w tym względzie postanawia ustawa z dnia 19 Kwietnia 1872 roku (Dz. ust. pań. N. 60) co następuje :

§ 1. Podoficerowie, którzy w wojsku stałem, w marynarce wojennej albo przy kadrach i oddziałach obrony krajowej służyli czynnie przez lat 12, a z tych najmniej 8 jako podoficerowie i dobrze się sprawowali, nabywają przez to prawo otrzymywania posad w służbie publicznej, jakoteż przy przedsiębiorstwach kolei żelaznych, żeglugi parowej i innych przez Paóstwo subwencyonowanych (§ 38 ust. wojsk, w Części III). Czas służby w randze podoficera tytularnego, będzie wliczony do 8 lat służby podoficerskiej.

Prawo mianowania służby.

§ 2. Podobnego prawa a nawet bez względu na ilość lat służby, nabywają nadto ci podoficerowie, którzy w skutek ran odniesionych w boju, lub przy pełnieniu służby bezpieczeństwa publicznego, stali się niezdatnymi do służby wojskowej, chociaż przez to nie utracili zdolności do służby cywilnej.

§ 3. Prawa te podoficerów w §§ 1 i 2 wymienionych zaspakajane będą: 1. Przez wyłączne dla nich zastrzeżenie pewnych posad. 2. Przez dawanie im pierwszeństwa przed spółnbiegającymi się przy udzielaniu innych posad.

Przez tę ustawę nie naruszono prawa Władz przenoszenia i promowania już mianowanych cywilnych urzędników państwowych (rozp. min. skr. z 26 Wrześ. 1872 L. 3876 dz. rozp. sk. N. 34).

§ 4. Posady sług zastrzeżone dla podoficerów są :

a) wszelkie miejsca sług i dozorców przy c. k. Władzach, Sądach, Urzędach, Zakładach karnych i wszystkich tych, które utrzymywane są z funduszów publicznych całkiem lub po części ; b) posady należące do kategoryi woźnych i sług kancelaryjnych, dozorców niższego rzędu i służby ruchu przy przedsiębiorstwach kolei żelaznych, żeglugi parowej i innych przez Państwo subwencyonowanych lub zagwarantowanych, które albo dopiero będą koncesyonowane, albo które już są koncesyonowane i na zasadzie swoich statutów, dokumentów, koncesyi, lub w inny sposób obowiązane uwzględniać wysłużonych podoficerów przy obsadzaniu posad. Stanowczy lub tymczasowy charakter tej służby nie wywiera żadnego wpływu na to zastrzeżenie.

§ 5. Przy obsadzaniu posad urzędników do czynności kancelaryjnych i manipulacyjnych, przy Władzach, Sądach. Urzędach, Zakładach i przedsiębiorstwach w § 4 a) i b) wzmiankowanych, gdy takowe nie mają być nadane urzędnikom, pobierającym już płacę, lub kwiescentom, pierwszeństwo przed innymi spółnbiegającymi się przyznane będzie uprawnionym podoficerom, których zupełne do tego uzdolnienie jest udowodnione. Podobnego pierwszeństwa używają oni przy obsadzeniu posad c. k. cywilnej straży bezpieczeństwa i straży skarbowej.

Przez kwieseentów (będących w odstawie, Quiescenten) tylko urzędników nie sługi rozumieć można. (Reskr. min. z 15 Lut. 1877 L. 1982).

§ 6. Wykazy zastrzelonych posad sług i posad urzędników, przy nadawaniu których pierwszeństwo ma hyc przyznane uorawnionym podoficerom, będą w drodze rozporządzę nia zestawione, w widoczności utrzymywane i od czasu do czasu ogłaszane

§ 7. Podoficerowie, którzy na zasadzie ustawy niniejszej ustawy nabyli prawo do zastrzeżonej posady sługi, lub do pierwszeństwa przy ubieganiu się o posadę urzędnika, otrzymają od Ministerstwa wojny, a względnie od Ministerstwa obrony krajowej potwierdzenie tego (certyfikat). Jeżeli podoficer jest uzdatniony do objęcia posady urzędnika, należy nadmienić o tem w jego certyfikacie. W Ministerstwie wojny i w Ministerstwie obrony krajowej utrzymywane będą w widoczności rejestra wystawionych certyfikatów.

§ Uprawnieni podoficerowie winni zgłaszać się o zastrzeżone posady sług, tudzież o posady urzędników i dozorców, względem których służy im pierwszeństwo przed innymi ubiegającymi się, do tych władz, zakładów lub przedsiębiorstw, które takowe nadają. Uprawnieni, którzy już wystąpili z armii, winni zgłaszać się bezpośrednio; ci zaś, którzy w czynnej służbie jeszcze pozostają, uczynią to w przepisanej drodze służbowej.

§ 9. Uprawniony podoficer może zgłaszać się: a) o posadę oznaczoną, już opróżnioną, albo b) o posadę, która dopiero ma być opróżnioną. W ostatnim przypadku załatwienie następuje w drodze zanotowania.

§ 10. Jeżeli ma być obsadzona posada sługi lub posada urzędnika, względem której pierwszeństwo służy podoficerom, natenczas władza, zakład lub przedsiębiorstwo, prawo obsadzenia mające, poda to do wiadomości powszechnej i wyznaczy ubiegającym się stósowny termin, a oprócz tego zawiadomi jeszcze Ministerstwo wojny i Ministerstwo obrony krajowej. Przedsiębiorstwa w § 4 lit. b) wymienione, mogą całkiem zaniechać takiego ogłoszenia i zawiadomienia, jeżeli

Prawo mianowania służby.

uprawnieni kandydaci są już zanotowani i jeżeli miejsce opróżnione będzie jednemu z nich nadane.

Eozpisanie konkursu należy zawsze z możliwym pospiechem udzielać Ministerstwu wojny i Minist, obrony krajowej, (reskr. z 4 Grudnia 1874 L. 18088), a termin do zgłoszeń ma być wyznaczony na 4 do 6 tygodni od dnia nadejścia rozpisania konkursu do tego Ministerstwa. (Eesk. min. spr. wew. z 1 Sierp. 1H73 L. 13537).

§ 11. Władze, Urzędy, Zakłady i przedsiębiorstwa, którym służy prawo udzielania zastrzeżonych posad sług lub posad urzędników albo dozorców straży, względem których uprawnionym podoficerom zastrzeżone jest pierwszeństwo, obowiązane są utrzymywać rejestra nadchodzących zgłoszeń o posady, które w przyszłości mają być opróżnione i wystawiać każdemu kandydatowi potwierdzenie wniesionego zgłoszenia się, zawierające ilość kandydatów na tę posadę poprzednio zanotowanych.

§ 12. Oprócz świadectwa nabytego uprawnienia (§ 7), każdy kandydat winien przedłożyć świadectwo uzdolnienia fizycznego i udowodnić, że odpowie szczególnym wymaganiom przywiązanym do żądanych posad, tudzież wykazać się, że jest obywatelem królestw i krajów w Radzie Państwa reprezentowanych.

§ 13. Posady zastrzeżone (§ 4) mogą być udzielane tylko uprawnionym podoficerom (§ 1 i 2), wyjąwszy gdyby się nie zgłosił żaden kandydat uprawniony i do odpowiedniej posady zdatny. Wybór między uprawnionymi jest nieograniczony.

§ 14. Zastrzeżone posady będą uprawnionym udzielane zwyczajnie tylko z pierwszym stopniem zamianowania.

§ 15. Każdy uprawniony może podać zażalenie, jeżeliby zastrzeżona posada sługi albo posada urzędnika lub dozorcy straży, względem której uprawnionym podoficerom służy pierwszeństwo, udzieloną została wbrew' przepisom ustawy

niniejszej.

W odmownej odpowiedzi musi być oznajmionem, czy posadę otrzymał inny uprawniony, lub urzędnik lub nieuprawniony dla braku zdolnych uprawnionych. Jeżeli proszący nie posiada wymaganej kwalifikaeyi do posady, lub nie uczynił zadość przepisanym warunkom,

należy mu w rezolucyi oznajmić powód odmowy. O wyjaśnienia w sku* tek niedokładnych odpowiedzi zgłaszać się można przez Minist, wojny lub obrony kraj. (rozp. min. z d. 27 Styez. 1882 dz. u p. N. 12).

§ 16. Jeżeli zastrzeżona posada udzieloną została temu, który nie uzyskał uprawnienia, albo jeżeli jedna z posad urzędnika albo dozorcy straży, w § 5 wzmiankowanych, została obsadzona z pominięciem pierwszeństwa uprawnionym podoficerom prawnie służącego, natenczas Ministerstwo, któremu obsadzająca władza, zakład lub przedsiębiorstwo podlega, unieważni to udzielenie posady i rozporządzi oddalenie zamianowanego ; wyjąwszy, jeżeli od dnia nieprawnego zamianowania, aż do chwili, w której właściwe Ministerstwo w jakikolwiek sposób o tem się dowie, upłynął przeciąg roku. Nadto przedsiębiorstwa w § 4 lit. hj wzmiankowane, chociażby nawet udzielenie posady nie mogło być unieważnione z powodu upływu tego czasu, mogą być skazane za każde udzielenie posady wbrew przepisom ustawy niniejszej, na grzywnę w kwocie 100 do 500 złr. w. a., która wpłynie do funduszu ubogich tego miejsca, w którem przedsiębiorstwo ma swoję siedzibę.

§ 17. Utrata lub wygaśnięcie prawa do zastrzeżonej posady sługi lub do pierwszeństwa przy ubieganiu się o posadę urzędnika lub dozorcy straży, następuje: a) przez zrzeczenie się dobrowolne; Ъ) w skutek podpadnięcia wyrokowi, z którym na mocy ustawy połączona jest utrata urzędów Państwa i publicznych; c) z ukończeniem 45 roku życia co do tych posad, na których płaca jest dawana całkiem albo częściowo z funduszów Państwa; d) z ukończeniem 37 roku życia co do wszystkich posad, na których płacy nie daje Państwo. Wygaśnięcie prawa należy zanotować w rejestrze ewidencyjnym (§ 7), a wystawiony certyfikat odebrać. Jeżeli prawo wygaśnie częściowo (lit. d), należy zanotować to w certyfikacie i rejestrze ewidencyjnym.

§ 13. Certyfikaty osób uprawnionych, prośby tychże o udzielenie posady zastrzeżonej lub posady urzędnika lub dozorcy straży w § 5 wzmiankowanej, jakoteż prośby o zanotowanie i załączniki do takich próśb o udzielenie lub zanotowanie, są wolne od należyt.ości stemplowych.

§ 19. Przy udzielaniu koncesyi przedsiębiorstwom kolei żelaznej i żeglugi parowej służącym do obrotu publicznego, obowiązek stósowania się do przepisów ustawy niniejszej należy wyrazić w dokumentach koncesyi tychże przedsiębiorstw nawet wtedy, gdy nie są przez Państwo zagwarantowane lub subwencyonowane.

Rozp. Min. obr. kr. z d. 12 Lip. 1872 r. (Dz. u. p. N. 98), postanowienia względem wykonania powyższej ustawy wydane zostały, z wykazem posad, które są zastrzeżone dla wysłużonych podoficerów; wykaz tych posad także dodatkowo w dz. u. p. z roku 1879 N. 100 i z roku 1881 N. 4 ogłoszony został.

IV. O obowiązkach wypływających zo związku gminy.

I. O kwaterowaniu wojska.

Ustawa z 11 Czerwca 1879 (dz. u. p. N. 93) ogłosz. 1 Lipca 1879.

Art. I. Zamieszczona poniżej ustawa kwaterunkowa określa rozmiar i sposób dostarczania pomieszczeń i potrzeb ubocznych dla wojska stałego, marynarki wojennej i obrony krajowej w czasie pokoju. Uchyla się wszelkie dotychczasowe wyjątki i ulżenia, których ustawa niniejsza nie potwierdza wyraźnie,

Art. U. Dostarczanie pomieszczeń i potrzeb ubocznych dla wojska podczas wojny uregulowane będzie osobną ustawą.

Art. Ш. Ustawa niniejsza nie narusza kontraktów jeszcze obowiązujących co do dostarczenia pomieszczeń i potrzeb ubocznych dla woj'ska, zawartych przez Władze wojskowe, gminy, Reprezentacye krajowe lub osoby prywatno zawarte jednak w ustawie tej przepisy co do wynagrodzenia, o ile okażą się korzystniejszymi dla kwaterodawców, zastó-sowane będą także i do takich kontraktów.

Wynagrodzenie, podług przepisów ustawy kwaterunkowej płacić się mające za lokale, które zarząd wojskowy najął za kontraktami

na pewien oznaczony czas, obliczane byd ma

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

na zasadzie szczegóło-104    1

Część II. Dział A.

wych przepisów wykonawczych do § 5 ustawy kwaterunkowej, »względnie podług „Dodatku do instrukeyi o zakładaniu koszar nowo wybudować się mających“, ewentualnie zaś na podstawie postanowień „Dodatku do instrukeyi o zakładaniu infirmeryj (Marodehaus) i S7pitali wojskowych, które mają być nowo wybudowane“. Gdyby przypadające w myśl ustawy kwaterunkowej wynagrodzenie za najem takich lokali okazało się wyższem niż czynsz dotychczasowy, zapłacone będzie zamiast tego czynszu za resztę czasu najmu wynagrodzenie, przypadające podług ustawy kwaterunkowej, a odnośne kontrakty najmu, ze względu na to wyższe wynagrodzenie, uzupełnić należy klauzulą dodatkową z powołaniem się na ustawę kwaterunkową. Jeżeli zaś istnieją kontrakty najmu co do budynków lub części budynków, z których czynsz nie został wymierzony na podstawie dotychczasowej skali wynagrodzenia i pojemności tych budynków, lecz tenże przyjęty został w umówionej kwocie ryczałtowej, natenczas korzystniejsze co do wynagrodzenia przepisy ustawy kwaterunkowej, nie mają być zastosowane. Te zaś przedmioty najmu, z których czynsz umówiony byłby wyższy od wynagrodzenia, przypadającego podług ustawy kwaterunkowej, winien zarząd wojskowy jako dzierżawca wypowiedzieć, skoro tylko zastrzegł sobie prawo wypowiedzenia tych lokali przed upływem kontraktu, i jeżeliby zwinięcie zakładu, choćby tylko na czas pewien, nie wywoływało szkodliwego zamętu w rozmieszczeniu wojska. Gdy zamiast wypowiedzianych potrzeba innych lokali, zażądać ich należy na zasadzie ustawy kwaterunkowej. (Roz. min. z 1 Lipca 1879 dz. u. p. N. 94 jako przepis wykonawczy ustawy kwaterunkowej.)

Art. IV. Ustawa niniejsza nabywa moc obowiązującą od dnia ogłoszenia. Od tego dnia traci moc swoje przepis kwaterunkowy z dnia 15 Maja 1851 (Dz. u. p. N. 124), tudzież wszystkie dodatkowe postanowienia, w tym względzie wydane.

Ustawa kwaterunkowa.

1. Kwaterunek bywa: 1. co do czasu a) stały (bleibende Einquatierung), albo b) chwilowy fvorübergehende EinquartierungJ; 2. co do sposobu umieszczenia: a) spólny (gemeinsame Einquartierung), albo b) oddzielny (Einsein-Einquartierung).

§2. Kwaterunek jest stałym wtedy, gdy następuje na podstawie stałej pokojowej dyslokacyi wojska. Kwaterunek chwilowy ma miejsce podczas przemarszów, koncentracyj,

ćwiczeń broni, odkomenderowań, w ogóle w skutek i na czas trwania przemijających przyczyn.

§ 3. Kwaterunek jest spólny wtedy, gdy w jednym i tym samym budynku, nie licząc znajdujących się w nim po-mieszkań oficerskich, magazynów, strażnic i wszelkich innych potrzeb ubocznych, dano pomieszczenie najmniej dla pół kompanii piechoty lub strzelców, dla ćwierć szwadronu lub kadry uzupełniającej (Ergänzung.?-Cadre) jazdy, jeśli sama jedna jest rozmieszczoną, dla pól bateryi artyleryi polowej, dla pół kompanii lub bateryi górskiej artyleryi fortecznej, dla pół kompanii polowej lub rezerwowej inżynieryi i pionierów, dla pół szwadronu furgonów albo kadry obrony krajowej (t. j. najmniej dla oddziału taktycznego) W razie przeciwnym kwaterunek jest oddzielny. Jeśli kwaterunek ma być spólny, dostarczyć należy lokali osobnych, nie przeznaczonych zarazem na inne cele. Przy kwaterunku o d-dzielnym umieszczać należy żołnierzy ile możności w pokojach lub izbach, od mieszkania kwaterodawcy oddzielonych, które według potrzeby mają być oświetlane a w zimie opalane.

Lokale potrzebne dla oddziałów wymienionych w § 3 stanowią minimum pojemności, którą jeden i ten sam budynek mieć powinien, aby w ogóle kwaterunek mógł być spólny i aby można było uzasadnić przynajmniej pretensją do ustanowionego w § 31 wynagrodzenia za koszary tymczasowe. Gdy pojemność jest mniejsza, kwaterunek uważać należy za oddzielny, chociażby więcej osób umieszczono razem w osobnych pokojach, wynagrodzenie zaś obliczane będzie wedle taryfy ustanowionej w § 31. (Eozp. wyk.)

§ 4. Wyraz „wojsko“ (Militär) w ustawie niniejszej używany, obejmuje wojsko stałe (stehendes Heer), marynarkę wojenną (Kriegsmarine) i obronę krajową (Landwehr).

§ 5. Do kwaterunku spólnego używać należy w następującym porządku: a) koszar skarbowych, b) innych budynków rządowych rozporządżalnych i przez Komisyą uznanych za przydatne do tego, c) koszar krajowych, powiatowych, gminnych lub prywatnych, d) koszar tymczasowych (Noth-kasernen).— Za koszary uważany być ma taki budynek, który przeznaczony jest wyłącznie do kwaterowania wojska i odpowiada istotnym wymogom co do pojemności i wszel-

Część IL Dział A.

kich innych właściwości, określić się mających drogą, rozporządzenia. Koszary zaś tymczasowe są to lokale, użyć się dające do spólnego kwaterunku, a znajdujące się w budynkach, przeznaczonych nie wyłącznie do kwaterowania wojska, tudzież takie, które pod względem pojemności lub jakości lokalów nie czynią w zupełności zadosyć temu, czego się wymaga od koszar. Przepisy, tyczące się koszar i koszar tymczasowych, odnoszą się także do infirmeryj (Maroden-häu.serj i szpitali wojskowych, które będą miały znaczenie koszar, jeżeli na ten cel dostarczone będą budynki osobne i wszelkim inuym wymaganiom zadość czyniące, w przeciwnym zaś razie uważać je należy na równi z koszarami tymczasowemu Czy budynek ma być uważany za koszary, czy za koszary tymczasowe, o tern orzekać be lą w porozumieniu ze sobą interesowani Ministrowie, na podstawie w}r-wodu Komisyi mieszanej (złożonej z delegatów Władz cywilnych i wojskowych). Kwaterunek oddzielny wtedy tylko zarządzony być może, gdy spólny jest niemożebnym.

Czego wymagać się ma od nowych koszar, infirmeryj i szpitali wojskowych, określa „Instrukcya o zakładani u koszar wybudować się mających⁻* a względnie „Instrukcja o zakładaniu infirmeryj i szpitali wojskowych wybudować się mających“. O ile przy ocenianiu zdatności istniejących lub urządzić się mających budynków na koszary, nainfir-merye lub szpitale wojskowe, można odstąpić od wymagań określonych w powyższych instrukcjach lub wymagania te złagodzić, dowiedzieć się można z „Dodatku*, dołączonego do każdej z tych dwóch instrukeyj. Istniejące lub urządzić się mające lokale, któro nie czynią zadość zmniejszonym w myśl odnośnego „Dodatku“ wymaganiom, uważane być mają za koszary tymczasowe a względnie za infirmerye lub szpitale wojskowo tej samej kategoryi. Wnioski, tyczące się wybudowania nowych koszar, koszar tymczasowych, szpitali wojskowych lub infirmeryj, jakoteż wnioski, tyczące się przeistoczenia (Adaptirung) budynków na pomieszczenia wojskowe, roztrząsa Ministerstwo obrony krajowej w porozumieniu ze spólnem Ministerstwem wojny. Jeżeli wniosek będzie przyjęty, Ministerstwo obrony krajowej zarządzi sporządzenie programu budowy. Wygotowanie programu budowy należy do mieszanej Komisyi lokalnej. Jeżeli w przypadkach szczególnych Ministerstwo obrony krajowej w porozumieniu ze spólnem Ministerstwem wojny nie zarządzi inaczej, wchodzą w skład tej Komisyi: a) osoby stanu cywilnego: Naczelnik politycznej Władzy powiatowej lub jego zastępca, osoba fachowo wykształcona w budownictwie, i lekarz urząd

publiczny piastujący ; (ostatnich dwóch wyznacza polit. Władza powiatowa), w końcu reprezentant gminy ; b) osoby stanu wojskowego: reprezentant Komendy dotyczącego korpusu, oficer Dyrekcyi in-żynieryi lub wojskowej Dyrtkcyi budownictwa, oficer tej broni, dla której przeznaczono budynek wystawie się mający, lekarz wojskowy i urzędnik Intendantury wojskowej. Do Komisyi przyzwać należy dostarczyciela koszar lub jego zastępcę, którym przysługuje prawo użycia przy Komisyi doradcy technicznego. Komisyi przewodniczy reprezentant politycznej Władzy powiatowej. Jeżeli koszar dostarcza kraj, natenczas przewodniczy polityczna Władza krajowa, nie zaś powiatowa, i ta Władza krajowa wyznaczyć ma osobę, fachowo wykształconą w budownictwie, tudzież lekarza, a do Komisyi przyzwani być mają dwaj członkowie Wydziału krajowego jako reprezentanci kraju, który dostarcza koszar. W programie budowy wymienić należy, jakie lok tle kwaterunkowe zawierać ma zakład, który ma być wybudowany l§ 7 ustawy kwateruiiknwej), jakie pomieszczenia a mianowicie w jakiej ilości i jakiej wielkości, stosownie do „Instrukcyi o zakładaniu koszar, infirmeryj lub szpitali wojskowych nowo wybudować się mających“, dostarczone być powinny, a względnie jakie wnioski postawiono co do tych pomieszczeń, których dostarczenie podług owej Instrukcyi ma być przedmiotem dobrowolnej umowy między ubiegającym się o budowę koszar a Administr lcyą Państwa. W programie budowy podać należy nadto miejsce, na krórem budynek ma stanąć i na podstawie naocznego obejrzenia i wszelkich innych wskazówek opisać miejsce to w kierunku określonym powyższą Instrukcją. Na planie sytuacyjnym miejsca pod budowę, który do programu budowy ma być dołączony i Komisyi przez ubiegającego się o budowę wręczony, zanotować należy znamiona niwelacyjne, oznaczyć otoczenie miejsca budowy, drogi, jakoteż kierunek wod-ciągów, jeżeli te istnieją, kierunek ścieków lub kanałów (tych ostatnich z podaniem spadku i wielkości przekroju poprzecznego), a nakoniee podać w uwadze wielkość miejsca w metrach kwadratowych. Nadto wyrazić należy w programie budowy, jaką proponuje się konstrukeyą dla budowy od poziomu w górę (In-strukeya o zakładaniu koszar nowo wybudować sią mających punkt 44ß—4:‘>6), jaki sposób zaoptfrzenia w w.-dę zaproponowano, a względnie jaki sposób jest możebnym w miejscu pod budowę proponowanem, jakie są wiadome szczegóły co do jakości i ilości wody, będącej do dyspozycyi, jaki sposób zgromadzania i odprowadzania wszelkich odpadków i pomyj ze względu na stosunki miejscowe jest tymczasowo, zamierzony, nakoniee w miejscach, gdzie są fabryki gazu, czy i pod jakimi warunkami, ubiegający się o budowę, podjąłby się zaopatrzyć w oświel lenie gazowe budynek wystawić się mający. Do programu budowy dołączyć należy przybliżone obliczenie wynagrodzenia, przypadającego podług ustawy i taryfy za budynek wystawić się mający, jakoteż protokół, w którym zapisane być mają wszystkie wnioski i zdania, różniące;

Część II. Dział A.

się od nchwał większości. Akta programowe przesłać należy do poli-* tycznej Władzy krajowej. Polityczna Władza krajowa zakomunikuje operat dotyczącej Władzy terytoryalnej wojskowej, która go rozpatrzy i odeszle napowrót do politycznej Władzy krajowej z wnioskami, które uzna za potrzebne. Otrzymawszy operat napowrót, polityczna Władza krajowa przedłoży go Ministerstwu obrony krajowej. Ministerstwo obrony krajowej przesyła następnie operaty spólnemu Ministerstwu wojny. Na podstawie zatwierdzonego programu budowy wezwany będzie ubiegający się o budowę do wypracowania planów, przyczem oznajmione mu będzie w przybliżeniu wynagrodzenie, które Admini-stracya wojskowa zapłaci za wystawie się mający budynek. Za podstawę do wygotowania planu służyć ma zatwierdzony program budowy, Instrukcya o zakładaniu koszar nowo wystawić się mających i miejscowa ustawa budownicza. Wypracowane plany budowy przedłożyć należy w dwóch egzemplarzach politycznej Władzy krajowej. Do planów tych dołączyć należy: a) zatwierdzony program budowy i jego załączniki; 6) wykaz taryfowego wynagrodzenia, które Administracya wojskowa zapłacić ma na podstawie projektu podług ustawy; c) de-klaraeyą ubiegającego się o budowę, czy zamierza dostarczyć urządzenia a względnie przyborów stajennych, czy nie ; d) jeżeli ubiegający się o budowę dostarcza sprzętów, wykaz tychże z wyszczególnieniem taryfowego wynagrodzenia, które Administracya wojskowa zapłacie ma za nie podług ustawy, nakoniee e) jeżeli budynki, które będą stawiane, mają być oświetlone gazem, wykaz ilości płomieni, które należałoby urządzić, i wykaz wynagrodzenia, które Administracya wojskowa miałaby za to zapłacić. — Celem zbadania przedstawionego projektu, polityczna Władza krajowa zwołuje Komisyą w takim samym składzie, jak do sporządzenia programu budowy i o ile możności z tych samych osób, które uezęstniezyły w sporządzeniu programu. Komisya ta zbadać ma projekt dokładnie pod wszystkimi względami według zasad do wypracowania tego projektu przepisanych i objawie swoje o nim zdanie, zbadać podobnież i zaopiniować załączniki 6), d) i e) i co do tej czynności spisać protokół. Gdyby przy sprawdzaniu przedstawionych operatów ukazały się usterki, a ubiegający się o budowę chciał je usunąć przed przedłożeniem projektu, zwrócić mu należy operat po zamknięciu protokołu. Do zbadania projektu poprawionego lub poprawionych załączników przyzwać należy tylko tych członków Komisyi, do których zakresu poprawki te należą. Osoby te zanotują w dodatku do powyższego protokołu spostrzeżenia swoje co do poczynionych poprawek. Tą samą drogą, którą przebył program, przesyła poliiyczna Władza krajowa projekt pierwotny lub zmieniony razem z protokołem do niego się odnoszącym Władzom, o których powyżej była mowa. O przyjęciu przedstawionego projektu, jakoteż o wynagrodzeniu za dostarczony budynek, w swoim czasie zapłacić się mająeem, o jego urządzenie i według okoliczności za oświetlenie ga-

zowe, orzeka spólne Ministerstwo wojny w porozumieniu z Ministerstwem obrony krajowej. Za podstawę do wykonania budowy służyć mają zatwierdzone plany budowy, których jeden egzemplarz zatrzyma polityczna Władza krajowa u siebie. Jeżeli podczas budowania Władza wojskowa lub przedsiębiorca budowy zechce odstąpić od zatwierdzonego projektu , potrzebne jest do tego wzajemne porozumienie się i zatwierdzenie tych Władz, które orzekają o przyjęciu projektu. Czy budynki już istniejące, których kraj, powiaiy, komitaty, gminy lub osoby prywatne dostarczają dla wojska na koszary lub koszary tymczasowe, infirmerye i szpitale wojskowe, zaliczone być powinny do jednej lub drugiej kategoryi, zbadać mają miejscowe Kemisye mieszane. Te Ko-mbye składać się mają z tych samych członków, z których składają się КошЬуе programowe do nowych budowli i do adaptaeyj z tym wyjątkiem, że miejsce reprezentanta Komendy korpusu zająć ma reprezentant wojskowej Komendy stacyjnej. Władze polityczne krajowe utworzyć mają niezwłocznie, w porozumieniu z Władzami terytoryal-nemi wojskowemi, Kumisye miejscowe we wszystkich tyeh staeyaeh wojskowych, gdzie znajdują się budynki przez kraj, powiaty, gminy lub osoby prywatne dostarczone na koszary lub koszary tymczasowe. Zadaniem tej Komisji jest zbadać na podstawie Instrukcji o zakładaniu koszar wybudować się mająpyeh i Dodatku do niej dołączonego i osądzić, czy budynek co do wynagrodzenia płacić się mającego (§ 31 ust. kwat.) posiada przymioty kwalifikujące go na koszary czy na koszary tymczasowe, albo też przez jakie adaptacye budynek istniejący mógłby stać się zdatnym na koszary lub koszary tymczasowe. W tym celu należy przedewszystkiem spisać i obliczyć pojemność normalną, jakoteż wszystkie lokale, znajdujące się w budynku i ich przeznaczenie, sporządzając przegląd pojemności i lokalów podług wzoru. Ukończywszy to, przekona się Komisya, uwzględniając stosunki budo-wnicze, hygieniczne i wszystkie inne, od których zawisł sąd o ogôlnj’m stanie budynku, czy budynek posiada przymioty koszar czy koszar tymczasowych, a względnie jakie wady nie pozwalają uznać go za koszary lub koszary tymczasowe. Wady te podać należy dokładnie i uwiadomić o nich dostarczyciela budynku. Jeżeli ten oświadczy, że gotów jest wady usunąć, wygotować należy program wyrażający w zarysie ogólnym, w jakim kierunku byłyby potrzebne poprawki i uzupełnienia. O przebiegu rozprawy spisać należy protokół komisyjny, w którym Komisya poczynić ma na podstawie naocznego obejrzenia wnioski stosunkom miejscowym odpowiednie i należycie uzasadnione. Co się tyczy lokali, których brak w koszarach tego korpusu wojska, dla którego budynek jest przeznaczony, wyrazić należy w protokole Komisyi, czy lokalnośei te są w koszarach niezbędnie potrzebne i w jaki sposób możnaby je urządzić, lub, czy ze względu na rodzaj potrzeby takich lokali, albo też z powodu, że w inny sposób da się ich niedostatkowi zaradzić, można na brak ich nie zważać. Do protokołu

Część IL Dział A.

Komisyi dołączyć należy: a) przegląd pojemności i ubikacyj ; b) plany budynku a mianowicie plan sytuacyjny (z tymi samymi szczegółami co plan sytuacyjny do sporządzenia programu), szkice przekrojów poziomych wszystkich piątr, wszystkich zabudowań lub części budynku i profile główne tychże (przekroje poziome i profile narysowane w stó-sunku najmniej 1:200); c) jeżeli dostarczyciel zamierza przerobić dom klasyfikowany jako koszary tymczasowe na koszary, pr gram potrzebnych ad.iptaeyj (przeistoczeń); d) wykaz wynagrodzenia, które Admi-nistraeya wojskowa zapłacić ma podług ustawy i taryfy za dotyczący budynek. Przepisy eo do przedkładania Władzom programu budowli nowych, odnoszą się także do protokołu komisyjnego w powyższy sposób wygotowanego. Jeżeli przedłożony program zostanie zatwierdzony, wypracować należy projekt adaptaeyi, który następnie podlega podobnemu postępowaniu jak projekty budowli nowych. Podobnie postępować należy, gdy idzie o iufirmerye i szpitale wojskowe. Co do budynków, przeznaczonych wyłącznie dla obrony krajowej, przysługuje prawo wyznaczania członków Komisyi i stanowczego orzekania jedynie Ministerstwu obrony krajowej (Rozp. wyk.) — Tylko wojskowych członków Komisyi mianuje Min. obr. kraj. (Reskr. Min. obr. kraj z d.

1 Lipca 1879 L. 12342.)

§ 6. Gr.lyby żądano całkowitego opuszczenia koszar Inb koszar tymczasowych (czy to skarbowych czy nieskarbowych) z powodu ważnych wad ze względów polieyi bndowniczej lub sanitarnej, natenczas o konieczności całkowitego opuszczenia orzekać bedzie po zasiągnięciu opinii Komisyi mieszanej, Minister obrony krajowej, a mianowicie co do koszar lob koszar tymczasowych wojska stałego (marynarki wojennej) w porozumieniu ze spólnym Ministrem wojny. Koszary skarbowe, jakoteż wzmiankowane w § 5 pod c) id) koszary lub koszary tymczasowe nieskarbowe, opuszczone być mogą dla użycia ich do innego celu, a nie na kwatery wojskowe (g 7) albo sprzedane dopiero wtedy, gdy dostarczyciel koszar lub koszar tymczasowych zwinąć sie mających, odda inne koszary lub koszary tymczasowe na tyleż ludzi co tamte, wyjąwszy, jeżeli koszary lub koszary tymczasowe są zbedne z oowodu zmiany w dyslokacyi wojska. W stósunkach przemijających, rozporządzić można także inaczej przez zawarcie specyalnych kontraktów.

Gdy koszary lub koszary tymczasowe mają być opuszczone z powodu wadliwości pod względem budowniczym lub hygienicznym, składać się ma Komisya powołana do zbadania tych wad i stwierdzenia

Ustawa kwaterunkowa

potrzeby opuszczenia z tych samych osób, które wymienione są w przepisach wykonawczych do § 5 o badaniu budynków istniejących. Dotyczący wywód przesłać należy tą samą drogą, którą dla operatów co do budynków istniejących oznaczono w przepisach wykonawczych do § 5, Ministerstwu obrony krajowej, które w tej mierze wyda deeyzyą, a to, jeżeli idzie o budynki dla wojska stałego (marynarki wojennej) w porozumieniu ze spóinem Ministerstwem wojny. (Eozp. wyk.).

§ 7. Przedmioty kwaterunkowe, których dostarczenia Administracya wojskowa ma prawo żądać na zasadzie ustawy niniejszej i w miarę o ile sie należą, są: 1. pomieszczenia i uboczne potrzeby: a) dla wojskowych gażystów zostających w służbie stale lub czasowo, tudzież dla ich rodzin, slug, koni i wozów; hj dla żołnierzy nie oficerów fMannschnft), ich rodzin, tudzież dla koni oddziału, mającego być zakwaterowanym ; 2. wszelkie inne obszary i potrzeby uboczne, które będą potrzebne dla oddziałów wojskowych, tudzież dla komend i sztabów do nich należących.

O lokale dla Władz wojskowych. Urzędów, instytueyj, zakładów stale systeinizowanych a niepołączonych bezpośrednio z pewnym oddziałem wojska i w ogóle o wszelkie takie pomieszczenia, któro nie są bezpośrednią potrzebą oddziału wojska, lecz ogólną potrzebą Państwa, postara się Administracya wojskowa sama, t. j. najmie jo, kupi lub wybuduje. (E»zp. wyk.)

§ 8. Obowiązek dostarczenia kwater w naturze i dostarczenia potrzeb ubocznych ciąży na posiadaczach domu a względnie na posiadaczach innych obszarów, które mają być dostarczone.

Za dostarczenie pomieszczeń na cele wojskowe, użyć się dających podług oznaczonej pojemności (§ 9 ust. kwater.), jest w obec gminy odpowiedzialnym (§ 13 ust. kwat.) zawsze sam posiadacz dotyczącego budynku. Obowiązek dostarczenia kwater w naturze ciąży na posiadaczu budynku co do wszystkich lokali prawnie nie uwolnionych, bez względu na to, czy ich sam używa, czy też innym oddał je w używanie. (Eozp. wyk.)

§ 9. Podstawą w kwaterowaniu jest rozoorządzalna pojemność kwaterunkowa, według ustawy niniejszej do tego odpowiedna. W stósunkach normalnych pojemność ta stanowi granicę prawa żądania i obowiązku dostarczenia. Tylko w razie i ńa czas najgwałtowniejszej potrzeby, jeżeli jednocześnie używa się także lokali mniej odpowiednich, może być zarzą-

Część II. Dział A.

dzony kwaterunek bardziej ścieśniony, przekraczający zbadaną normalną pojemność kwaterunkową. O tern, czy zachodzi potrzeba najgwałtowniejsza, orzekają Władze polityczne w porozumieniu z Władzami wojskowemi lub komendantami oddziałów, których się to tyczy. Badanie pojemności do kwaterunku tak normalnego jak i tymczasowego i utrzymywanie jej w ewidencyi jest obowiązkiem gmin, pod dozorem i kierownictwem politycznych Władz administracyjnych.

Każda gmina obowiązana jest oznaczyć u siebie pojemność zdatną do kwaterunku oddzielaego tak normalnego jak i tymczasowego i utrzymywać osobne jej wykazy ułożone podług wzoru. Mając oznaczyć pojemność kwaterunkową, postępować należy w sposób następujący: Co do każdego, do gminy należącego budynku, z wyjątkiem tych, które w myśl § 10 ustawy są od kwaterunku uwolnione i wyszczególnionych w § 5 pod a), c) i d) oznaczyć należy — nie licząc lokali niezbędnie potrzebnych posiadaczowi na mieszkanie, do zatrudnień gospodarskich i wykonywania rzemiosła — ilu nieoficerów od sierżanta i ile koni w budynku tym pomieścić można, tudzież jakie jeszcze inne lokale w nim się znajdują przydatne do celów wojskowych, jako to: na mieszkania oficerskie, na biura, magazyny i t. d. Ilość tai wykazanych pomieszczeń i lokali zapisać należy z przydaniem numeru budynku, jakoteż nazwiska właściciela, we właściwej kolumnie wykazur sporządzić się mającego w dwóch egzemplarzach. Suma lokali wszystkich budynków gminy, oznaczonych w sposób powyższy, przedstawia pojemność kwaterunkową gminy. Jeżeli w miejscowości, posiadającej załogę wojskową, znajdują się koszary, dostarczone przez gminę lub przez kilka gmin sąsiednich spoinie, to na wypadek kwaterunku stałego potrącić należy z oznaczonej w tych gminach pojemności część, odpowiadającą pojemności koszar i rozkładać kwaterunek rozdzielny w stosunku do pojemności tym sposobem zmniejszonej. Ze względu, że re-klamacye są możebne, wykaz oznaczonej pojemności wykładać należy w gminie publicznie przez 8 dni do przejrzenia. Zażalenia wnosić należy w przeciągu 8 dni, licząc do ostatniego dnia wyłożenia, do Naczelnika gminy, który przedłożyć je ma politycznej Władzy powiatowej do deeyzyi. Jeden egzemplarz wykazu ostatecznie sprawdzonego zachowywać ma Naczelnik gminy, drugi zaś polityczna Władza powiatowa. Z wykazów pojemności wszystkich gmin, sporządzone będą przeglądy powiatowe i przedłożone Ministerstwu obrony krajowej w dwóch egzemplarzach, z których następnie jeden udzielony będzie spólnemu Ministerstwu wojny. Wykaz obliczonej pojemności kwaterunkowej, sporządzony przez każdą gminę, służy oraz za podstawę do rozłożenia między członków gminy kwaterunku, na gminę włożonego. Podobnie postąpić należy w wyłączonych obszarach dworskich. Gdy

budynków albo części budynków przybędzie lub ubędzie, należy wykaz pojemności odpowiednio sprostować. O zmianach, które nastąpią w ciągu roku, uwiadomić należy Ministerstwo obrony krajowej przed końeem Stycznia następującego roku. Do oznaczenia pojemności normalnej, brać należy za podstawę ilość i wielkość lokali z uwzględnieniem ognisk niezbędnie potrzebnych do gotowania dla żołnierzy. Co do koni, służy za podstawę pojemność a względnie ilość stanowisk w istniejących stajniach. (Eozp. wyk.)

§ 10. Od kwaterunku uwolnione są lokale następujące :

i. Wszelkie budynki, które stale lub czasowo przeznaczone są na mieszkanie dla Najjaśniejszego Pana lub członka Domu cesarskiego; 2. budynki, pomieszkania i biura poselstw zagranicznych mocarstw; 3. wszelkie lokale używane i niezbędne do służby rządowej i w ogóle do celów Państwa, tudzież lokale Reprezentacyi Państwa, kraju, powiatu i ąminy, razem z pomieszkaniami urzędowemi ;    4. lokale poświęcone publi

cznej służbie Bożej, na szpitale publiczne i zakłady dobroczynne, lokale wszystkich publicznych zakładów naukowych lub takich zakładów naukowych, którym przyznano prawa zakładów publicznych, następnie lokale prywatnych zakładów naukowych i wychowawczych, dobroczynnych i leczniczych, utrzymywanych nie dla zysku, nakoniec lokale muzeów i bibliotek, przeznaczonych na bezpłatny użytek publiczny; 5. zakłady więzienne, karne i poprawcze, tudzież do pracy przymusowej ; 6. klasztory żeńskie, tudzież w klasztorach męskich te lokale, które muszą znajdować się pod klauzurą wewnętrzną, o ile lokale te odpowiadają rzeczywistej potrzebie; 7. lokale ściśle potrzebne do czynności urzędowych i duchownych duszpasterzy i wyższego duchowieństwa wszystkich stowarzyszeń religijnych, prawnie uznanych, tudzież ich pomieszkania z uwzględnieniem stósunków familijnych ; 8. lokale własne lub najęte, niezbędnie potrzebne do sprawowania służby pocztowej, pocztowo-stajennej i telegraficznej, tudzież do ruchu kolei żelaznych i żeglugi parowej, o ile lokale te przez Władzę rządową nad tą służbą i ruchem przełożoną, uznane zostały za niezbędnie potrzebne; У. lokale niezbędnie potrzebne do zarobkowania i mieszkania kwaterodawcy z uwzględnieniem jego stósunków familijnych.

Część II. Dział А

1644

W tych miejscowościach, gdzie wszystkie zabudowania mieszkalne lub po większej części składają sie tylko z jednej ńbikaeyi, gospodarz i domownicy używać mają ubikacyi tej spólnie z zakwaterowanymi żołnierzami.

Domy na mieszkania dla

Jenerał ni konzulowie, konzulowie, zastępcy konzulów i ich kanclerze uwolnieni są od kwaterunku wojskowego i kontrybucji, jeżeli są poddanymi tego Państwa, które ich mianowało. (Traktat między Franeyą i Austryą z 11 Grudnia I860.) robotników przeznaczone, nie należą wprawdzie do tych przestrzeni, które dla ruchu przemysłowego są niezbędnie potrzebne i dlatego od kwaterunku wolne, zawsze jednak kwaterunek jest w nieli tylko z tem zastrzeżeniem możliwym, że mieszkańcom pozostawioną zostanie przestrzeń ze względu na ich familijne stosunki na pomieszczenie potrzebna. (Tr. adm. 2 Czerwca 1882 L. 1113 N. 1427.)

§ 11. Do pojemności kwaterunkowej, obliczyć się mającej podług § 9 przy kwaterunku oddzielnym, nie należy wliczać pojemności budynków, przeznaczonych podług § 5 aj, c), dj na pomieszczenie wojska.

§ 12. Dostarczania pomieszczenia z przynależytościami nie ma prawa nigdy wojsko żądać bezpośrednio od posiadacza budynku lub gruntu, lecz tylko od politycznej Władzy powiatowej a względnie (jeżeli oddział jest mały i w nagłych potrzebach) od Naczelnika gminy.

Dostarczenia potrzebnych pomieszczeń z potrzebami uboeznemi żądać ma wojsko od politycznej Władzy powiatowej zawsze zawczasu na piśmie, ta zaś wydać ma niezwłocznie odpowiednie zarządzenia. Tylko w przypadkach naglących, gdjT niepodobna przesłać zawczasu żądania na piśmie do politycznej Władzy powiatowej i gdy przechodzi mały oddział, najwięcej 30 ludzi a względnie tyleż koni liczący, dowódca transportu może ud.tć się ze swojem żądaniem wprost go Naczelnika gminy na podstawie listu drożnego (Marschroute). List drożny podawać ma ilość ludzi i koni, które mają być umieszczone, jako też wszelkio inne dostarczyć się mające potrzeby (§ 42). (Eozp. wyk.)

§ 13. Żądanie, tyczące się kwaterunku, w formie prawnej podane, spełnić ma gmina w granicach swojego okręgu, w sposób ustawą przepisany. Ma ona wybrać lokale, wskazać je oddziałowi i rozmieścić po kwaterach, a to w razie potrzeby przy pomocy przewodników, których dostarczyć powinna bezpłatnie.

Gmina obowiązaną jest do dostarczenia pomieszczenia dla obrony krajowej i obowiązku tego wcale nie zmienia prawo gminy do żądania od

kraju, aby ponosił koszta kwaterunkowych ciężarów. (Tr. ad. 25 Czerw. 1881 L. 1117 N. 1127.) — Gmina nietylko obowiązaną jest pośredniczyć w wyborze stosownego pomieszczenia dla wojskowego szpitala i aresztów, ale także i do zawarcia kontraktu najmu, poczynienia potrzebnych przeistoczeń i dopłacenia czynszu, o ile należytośeiami ze Skarbu wojskowego nie jest pokrytym. (Tr. ad. 17 Marca 1882 L. 555 N. 1343, Tr. adm. 17 Marca 1382 L. 556 N. 1344.)

§ 14. Rekurs przeciw zarządzeniu Naczelnika gminy, co do zapewnienia kwater, nie ma skutku odwlocznego.

§ 15. Każdemu kwaterodawcy wolno danych mu na kwaterę oficerów, żołnierzy, konie i t. d , umieścić odpowiednio na swój koszt w innych lokalach, znajdujących się w tej samej miejscowości a względnie w tej samej dzielnicy miejskiej, co jednak nie uwalnia jego zastępcy od podobnych obowiązków na nim samym ciążących.

§ 16. Przy kwaterunku oddzielnym kwaterodawca żądać może przekwaterowania (Umąuarticrung) po upływie miesiąca; gdy kwaterunek jest stały, przekwaterowanie nastąpić może tylko w granicach ściślejszego okręgu kwaterunkowego.

§ 17. Administrycya wojskowa utrzymywać może mar-kietanów we wszystkich koszarach i koszarach tymczasowych, w których wojsko stoi, wszakże wyłącznie tylko na potrzebę wojska.

Markiefaństwa zakładać należy zwyczajnie tylko w takich koszarach, w których mieści się najmniej batalion albo dywizya konnicy lub bateryjna. Markietaństwo wykonywane być ma bez uszczerbku dla prawa propinacji, (liozp. wyk.)

§ 18. Budynki, które gmina, powiat, kraj lnb osoby prywatne przeznaczą stale na potrzebę kwaterunku wojskowego za wynagrodzeniem, w myśl ustawy niniejszej przypa-dającem, uwolnione są na czas tego ich przeznaczenia od podatku domowego.

§ 19. Jeżeli wynagrodzenia, które podług ustawy niniejszej Administracya wojskowa ma płacić, należą się za kwaterunek wojska stałego lub marynarki wojennej, to obciążają spóluy bndżet wojskowy (marynarki), jeżeli zaś idzie o kwaterunek obrony krajowej, obciążają budżet Ministerstwa

Część II. Dział A\

obrony krajowej, wyjąwszy przypadek mobilizacyi dla celów wojennych.

§ 20. Sprawy kwaterunkowe załatwiać będą gminy w poruczonym zakresie działania. Obowiązki i prawa, z ustawy niniejszej wynikające, ciążą także na obszarach dworskich i służą im tak samo, jak ciążą na gminach lub im służą. Kierowanie sprawami kwaterunkowemi i zawiadywanie niemi z spółudziałem gmin, tudzież decydowanie w razie wątpliwości i zażaleń należy do politycznych Władz administracyjnych, w ostatniej instancyi do Ministra obrony krajowej. Kekurs przeciwr zarządzeniom i decyzyom nolitycznych Władz administracyjnych nie ma skutku odwłocznego.

W ra2ie wniesienia zażalenia przeciw osobie wojskowej, zażądać ma polityczna Władza powiatowa, o ile zażalenie jest uzasadnione (o ezem w razie potrzeby przekonać się należy przez wydelegowanie Komisyi mieszanej), od właściwej Władzy wojskowej, zaradzenia złemu. Władza wojskowa, której się to tyczy, uwiadomić ma polityczną Władzę powiatową o swem zarządzeniu. (Rozp. wyk.)

§ 21. Stałą dyslokacyą pokojową wojska stałego (marynarki wojennej), którą Cesarz, jako najwyższy wódz siły zbrojnej zarządził w roku 1870, przeprowadza spólny Minister wojny w porozumieniu z Ministrem obrony krajowej.

§■22. Eównież nastąpi wyszukanie nowego miejsca dys-lokacyi i w ogóle wszelka zmiana w stałej dyslokacyi pokojowej, w skutek zarządzenia Cesarza po wysłuchaniu spólnego Ministra wojny i Ministra obrony krajowej. Obronę krajową rozmieszczać będzie Minister obrony krajowej za zezwoleniem Najjaśniejszego Pana.

§ 23. Kwaterunek stały, o ile koszary skarbowe nie wystarczają na pomieszczenie wojska, jest ciężarem publicznym, który — bez wpływu na dotykający tylko pojedyncze gminy obowiązek dostarczania kwater w naturze do oddzielnego kwaterunku podług stałej dyslokacyi pokojowej — ponosić ma całe dotyczące królestwo lub kraj i za który Administracya wojskowa płacić będzie wynagrodzenie, ustawą niniejszą przepisaną. Staranie, aby ciężar kwaterunkowy rozłożony był jak można najjednostajniej

Ustawa kwaterunkowa,

w calem dotyczącem królestwie lub kraju, należy do zakresu działania R e p r e z e n t а с y i krajowej.

Ponieważ dopłata z funduszów krajowych do wynagrodzenia normalnego, które Skarb wojskowy płacie ma za kwaterunek, w niektórych krajach dotyehezasowemi ustawami przyznana, przyzwoloną została tylko na tak długo, póki trwać będą stosunki wytworzone zaprowadzeniem przepisu kwaterunkowego z r. 1851, tedy, dopóki kraje, których się to tyczy, drogą ustaw czego innego nie uchwalą, jak tylko nowa ustawa kwaterunkowa nabędzie mocy, Administracya wojskowa nie będzie już wypłacała zaliczkowo dopłaty, przyzwolonej dotychczas z funduszów krajowych, a przeto płacie będzie za kwaterunek tylko wynagrodzenie, ustawą niniejszą przepisane. (Rozp. wyk.)

§ 24. Obowiązek dostarczania lokali z potrzebami ubo-cznemi przy kwaterunku stałym orzekają wykazy (w dzienniku ustaw pahst. N. 93 umieszczone) pod A. B. C. D.

§ 25. Osoby wojskowe pobierające płacę — o ile na koszt miejscowej Komendy placu (stacyi) nie będą im wyznaczone pomieszczenia w rozmiarze, który się im należy i w odpowiedniej bliskości miejsca, w którem sprawują służbę, otrzymają taryfowe wynagrodzenie, za które obowiązani są sami sobie nająć pomieszkanie. Jeżeli Komisya stwierdzi, że za wynagrodzenie taryfowe nie podobna dostać pomieszczenia, należącego się prawnie, gmina obowiązaną jest dostarczyć pomieszczenia, jakie się prawnie należy, za co otrzyma wynagrodzenie taryfowe.

Komisya upoważniona do stwierdzenia, że za wynagrodzenie taryfowe nie podobna dostać mieszkania, jakie się prawnie należy, składać się ma z reprezentanta politycznej Władzy powiatowej, z reprezentanta Władzy skarbowej i reprezentanta gminy; dalej ze strony wojskowej: z oficera miejscowego, do którego należą sprawy kwaterunkowe i z reprezentanta tego oddziału, zakładu wojskowego lub Władzy wojskowej, do której należy osoba mająca być zakwaterowaną. Mieszkania dostarczone być powinny w pobliżu miejsca urzędowania osoby uprawnionej i tylko w najgorszym razie oddalone być mogą najwięcej o pół godziny drogi. (Rozp. wyk.)

§ 26. W oddzielnem zakwaterowaniu podoficerów i innych żołnierzy (Mannschaft) dostarczyć ma kwaterodawca oprócz zwykłego czystego posłania, także światła i opału, tudzież przedmiotów, mogących służyć do rozwieszenia munduru i uzbrojenia. Podoficerowie i inni żoł-

nierze nie oficerowie, kwaterowani oddzielnie, nie mają prawa żądać żywności od kwaterodawcy, lecz mają prawo do użytkowania spólnie z nim ogniska i naczjń kuchennych. Jeżeli z powodu ubóstwa kwaterodawcy nie można korzystać z tego prawa i przeto wojsko zakwaterowane zmuszone jest gotować w menaży, lub jeżeli gmina w porozumieniu z Komendą oddziału uzna za rzecz stósowniejszą dostarczyć własnych kuchni i lokali do menaży, Administracya wojskowa dostarczy opalu i naczyń kuchennych, za co odciągać będzie po 0*5 ct. z wynagrodzenia skarbowego, obliczonego od głowy za każdy dzień. Niemożność używania ogniska kuchennego i naczyń kuchennych spólnie z kwaterodawcą stwierdzoną być powinna w każdym z osobna przypadku przed Komisyą mieszaną.

Komisja do stwierdzania niemożności używania ogniska kuchennego i naczyń kuchennych razem jz kwaterodawcą, składać się ma z reprezentania politycznej Władzy powiatowej, z reprezentanta gminy, tudzież z reprezentanta oddziału zakwaterowanego. (liozp. wyk.) Ukrócenie naleźytośei przepisanej za kwaterunek oddzielny z wyjątkiem potrącania po pół centa za dostarczony materyał do palenia i naczynia do gotowania, miejsca mieć nie może, dlatego: 1. Od gmin, w których istnieje stale kwaterunek oddzielny, należy corocznie domagać się, aby te postarały się przynajmniej o tymczasowe koszary (Aoth-Kasarncn), by w ten sposób można st pniowo kwaterunek oddzielny usunąć, 2. Tam, gdzie kwaterunek oddzielny i nadal jest koniecznym, należy baczyć, by gminy, względnie kwaterodawcy dopełniali obowiązku swego do tarczania potrzebnego urządzenia slóso-wuie do przepisu § 26 ust. к wat. 3. Tam. gdzie gminy względnie kwaterodawcy temu obowiązkowi swemu zadośćuczynić zaniedbują, są uprawnione Komendy korpusów w skutek sprawozdania Komend sta-cyi zażądać pomocy Władz politycznych. 4. Jeżeli gmina, względnie jej członkowie z powodu ubóstwa potrzebnego urządzenia dostarczyć nie mogą, upoważnione są Komendy korpusowe do dostarczenia oddzielnie zakwaterowanym żołnierzom stosownie do potrzeby pojedynczych części pościeli, ewentualnie kompletnych łóżek a dla żołnierzy zakwaterowanych w mniejszych budynkach lub obszerniejszych pokojach tak łóżek jakoteź i całego urządzenia na rachunek Skarbu wojskowego. 5. Za dostarczone w danym wypadku przez Skarb wojskowy paliwo i naczynia do gotowania należy potrącać od przypadającej za kwaterunek naleźytośei od doby i każdego żołnierza po pół centa. (Kozp. min. obr. kr. z dnia 26 Lutego 1881 L. 3U59/6G3 LI. Nam. z d.

24 Marca 1881 L. 11419.)

§ 27. Dla koni zakwaterowanych oddzielnie (tak oficerskich jak i nieoficerskich) dostarczyć ma kwaterodawca oprócz stajni, także światła w latarni do stajni, tudzież urządzenia stajennego.

§ 28. Przed każdym terminem wypowiadania najmu, w zwyczaju będącym lub prawnym, Komenda placu a względnie stacyi doręczyć ma wcześnie naczelnikowi gminy wykaz pomieszczeń, które będą potrzebne na następny w zwyczaju będący lub prawny najkrótszy okres najmu. Pomieszczenia, które nie będą nadal zajęte, spisać należy w wykazie tym osobno i wykazem tym uważać należy lokale te za wypowiedziane. W innym czasie, jak w terminach powyższych, wypowiadać nie wolno. W tych samych terminach wypłaca Komenda placu (a względnie stacyi) naczelnikowi gmiuy wynagrodzenie z góry za kwitami nieostemplowanemi. Jeżeli w ciągu takiego okresu najmu okaże się, że potrzeba więcej lokali dla wojska, obejść się należy pomieszczeniami dostarczonemi już na ten okres, a o ile to jest niemoże-bnem, zarządzić co do tej nadwyżki (niezakwaterowanych) prowizorycznie kwaterunek tymczasowy. Toż samo stać się ma, gdy nastąpi nowa potrzeba zakwaterowania.

§ 29. йа lokale zażądane, których gmina dostarczyła, wojsko jednak albo wcale nie używało albo tylko częściowo lub czasowo, o ile idzie tu o inne budynki, nie zaś o te, które w § 33 są wzmiankowane, zapłacić należy wynagrodzenie całkowite za cały czas, na który je zamówiono, przez ten czas jednak Administracya wojskowa może nimi rozporządzać.

§ 30. Za kwatery dla wojskowych, pobierających gaże, tudzież za inne potrzebne pomieszczenia, z wyjątkiem lokali dla żołnierzy nieoficerów (Mannschaft) , jakoteż za ich urządzenie, płacić będzie Administracya wojskowa wynagrodzenie (§ 19) podług ustanowionych klas czynszowych. Do tych klas zalicza gminy i wyznacza zapłatę w każdej z tych klas Minister obrony krajowej w porozumieniu z Ministrem skarbu i spólnym Ministrem wojny na podstawie oznaczonych już podług przeciętnej kwoty z pięciu lat 1871 aż do

105

Kasparek Zb. ust. adm.. Tom II.

1875 włącznie zwyczajnych czynszów miejscowych, za używanie lokali a względnie także urządzenia. Przy oznaczeniu przeciętnych czynszów najmu, wziąć należy w rachunek dodatki gminne, ciążące na najmującym fMietbar) (czynszowe, szkolne i t. d.). Po upływie pięciu lat nastąpi regu-lacya klas czynszu, tudzież zaliczenie gmin do tych klas na podstawie przeciętnej kwoty czynszów z pięciu lat bezpośrednio poprzedzających. Sposób postępowania przy tych dochodzeniach przepisany będzie drogą rozporządzenia. W nowych miejscowościach, stałe załogi otrzymujących , płacone będą aż do najbliższej ogólnej regulacyi w tym czasie zw}⁷kłe miejscowe czynsze najmu, które oznaczyć należy zaraz po wejściu oddziału.

ma z гв'

Wymiar wynagrodzenia za mieszkania dla wojskowych pobie-rającyeh płacę i żonatych podoficerów, tudzież za przynaleźytości lokali dla wojska i za potrzeby uboczne infirmeryj i szpitali wojskowych, oznaczono taryfą czynszów, którą się jednocześnie ogłasza. Do tej taryfy czynszów dołączony jest także wykaz gmin podzielonych obecnie aż do najbliższej ustawowej regulacyi czynszów na 10 klas. Jeżeli na podstawie stałej pokojowej dyslokaeyi zakwaterowane będzie wojsko w gminach, w powyższym wykazie nie wymienionych, jak n. p. zdarzać się to będzie często ze stacyami konnicy, wydelegować należy komisyą w celu oznaczenia czynszu za mieszkania i potrzeby uboczne w tych gminach. Komisya składać się prezentanta politycznej Władzy powiatowej, z reprezentanta Władzy skarbowej i z reprezentanta gminy, tudzież z dwóch reprezentantów oddziału, mającego być zakwaterowanym. O ile oznaczony czynsz nie przekracza pozyeyj taryfowych lOtej albo co najwyżej 9tej klasy czynszu, mogą polityczne Władze krajowe i Władze terytoryalne wojskowe po porozumieniu się zatwierdzić czynsz ten na czas rozmieszczenia kolejnego. Postępowanie zachowywać sie mające na przyszłość przy oznaczaniu wysokości czynszów przeciętnych, przepisane będzie później rozporządzeniem. (Eozp. wyk.) — Obwieszczeniem min. obrony krajowej z d. 1 Lipca 1879 (dz. ust. paóst. N. 95) podano do wiadomości taryfę czynszów za pomieszczenie dla wojska i za potrzeby uboczne, oraz wykaz, do której z 10 klas taryfy niektóre gminy Galieyi co do czynszu za dostarczone kwatery wojskowe należą. Władze wojskowe nie mają prawa wstrzymywać gminie uprawnionej wypłatę naleźytości za kwaterowanie wojska według taryfy przypadających i uznanych do chwili, w której wszystkie według wyniku klasyfikaeyi potrzebne urządzenia wykonanemi zostaną. (Tr. adm. z dnia 3 Maja 1882 L. 687 N. 1389.)

§ 31. Za pomieszczenie podoficerów i innych żołnierzy nieoficerów, tudzież koni , płacić będzie Administracya wojskowa wynagrodzenia dzienne, ustanowione w następujących kwotach :

I. Za pomieszczenie od żołnierza :

I.    w koszarach : a) za lokal 3*5 ct. ; bj za urządzenie Z Einrichtung) 0*2 ct. ; c) za opał i światło P3 ct. ; d) za pościel Г0 ct. Razem 6 ct. — 2. w koszarach tymczasowych : a) za lokal 1Ю et.; bj za urządzenie 0*2 ct. ; c) za opał i światło 1-3 ct. ; d) za pościel 14) ct. Razem 3*5 ct. 3. przy kwaterunku oddzielnym 1*5 ct., w razie niedostar-czania paliwa i naczyń kuchennych (§ 26) 1*0 ct.

II.    Za pomieszczenie od konia : a) za lokal ЗЮ ct. ;

b) za sprzęty (Geräthe) 0-4 ct. ; c) za oświetlenie 0-3 ct. Razem 3G ct. ; — 2. w koszarach tymczasowych : aj za lokal 1*5 ct. ; b) za sprzęty 0*4 ct. ; c) za oświetlenie 0*3 ct. Razem 2-2 ct. — 3. Przy kwaterunku oddzielnym 1*5 ct.

Podściółki dostarcza Administracya wojskowa tak przy kwaterunku spólnym jak i oddzielnym. Gdy kwaterunek jest spólny , nawóz staje się własnością Administracji wojskowej, gdy jest oddzielnym, zostawia się go dostarczycielowi stajni. Prawo już nabyte do pozycyj wynagrodzenia ustanowionych pod I. 1., II. 1., a względnie I. 2., II 2., utrzymuje się w swej mocy, chociażby w przyszłości zwiększyły się żądania.

na

Czy wynagrodzenie za pomieszczenie podoficerów i innych żołnierzy nieoficerów, tudzież koni w budynkach już istniejących lub adaptować się mających, zapłacić należy w wymiarze naznaczonym dla koszar czy dla koszar tymczasowych, stanowić będzie spólne Ministerstwo wojny w porozumieniu z Ministerstwem obrony krajowej podstawie opinii Komisyi, przeznaczonej do badania pomieszczeń stosownie do przepisu wykonawczego do § 5 ustawy kwaterunkowej. Dla nowych budynków wynagrodzenie ustanawiane będzie jednocześnie z zatwierdzeniem planów budowy. Wynagrodzenie za pomieszczenie podoficerów i żołnierzy, tudzież koni w koszarach i koszarach tymczasowych, wynagrodzenie taryfowe za inne potrzeby opłacane będzie z góry, w terminach do płacenia czynszu przyjętych. Wynagrodzenie to za pomieszczenie w koszarach lub koszarach tymczasowych istniejących lub adaptować się mających, należy się już o dnia, w którym

105*

ustawa kwaterunkowa nabędzie mocy obowiązującej, a względnie od dnia, w którym koszary przerobione lub przerobić się mające, oddane będą Adminisiraeyi wojskowej do rozporządzenia. Wynagrodzenie wypłacone być może jednak dopiero w skutek odnośnej decyzyi mini-steryalnej, przeto należy o ile możności przyspieszyć dotyczące rokowania. Za kwaterunek oddzielny płacić należy wynagrodzenie w sposób dotychczas przyjęty z dołu. Pozostawienie nawozu dostarczycielowi stajni przy kwaterunku oddzielnym stanowić ma wynagrodzenie za dostarczone oświetlenie stajni i przybory stajenne. (Rozp. wyk.) — W myśl ustawy kwaterunkowej także i przy chwilowy m spólnym kwaterunku winna się znaehodzie pojemność, przepisana w § 31 ust. kwat. dla spólnego kwaterunku, aby tenże nadawał prawo do wynagrodzenia w wysokości, oznaczonej w § 31 tej ustawy. Przy chwilowym spólnym kwaterunku wymagać należy w zwykłych okolicznościach takiej samej pojemności, jaka przepisana jest jako minimum od każdego żołnierza dla koszar lub koszar tymczasowych, a wynagrodzenie przyznane być winno stosownie do §§ 48 i 52 ust. kwaterunkowej w stosunku do ilości głów i dni kwaterunkowych. Jeżeli jednak ze względu na brak pomieszczenia lub ze względów służbowych okaże się konieczność pomieszczenia w budynku, przeznaczonym dla chwilowego spólnego kwaterunku, większej ilości osób, niżby stosownie do jego pojemności powinno być zakwaterowanych, obowiązaną jest Komisya, powołana do obliczenia pojemności, uwzględniwszy miejscowe stosunki oznaczyć maximum możliwej pojemności i podług tego obliczyć należy wedle głów i dni w § 31 ust. kwaterunkowej ustanowione wynagrodzenie za sprzęty, opał i światło. (Rozp. min. obr. kr. z dnia 2 Września 1881 L. 12359/3182. Nam. z dnia 26 Października 1881 L. 52324.)

§ 32. Wynagrodzenie za pomieszczenie żołnierzy nie-oficerów w koszarach lub koszarach tymczasowych ma być obliczane i wypłacane podług pojemności żądanej i dostarczonej na podstawie stałej dyslokacyi pokojowej, przyczem pojemność odosobnionych ubikacyj, należących się posiadającym stopień (szarzom) obliczać należy tak, jak pojemność pokoi dla żołnierzy przeznaczonych (Mannschaftszimmer).

Obliczając wynagrodzenie, przypadające podług żądanej pojemności, przyjąć należy za jednostkę po 15'3 metra sześciennego powietrza i 4‘5 metra kwadratowego powierzchni na każdego żołnierza. Ilość takich jednostek w pokoju żołnierzy lub podoficerów daje pojemność, przypadającą do wynagrodzenia. Reszta przestrzeni i powierzchni, nie dochodząca w pewnym lokalu wymiaru powyższej jednostki, nie będzie uwzględniana. Podobnież nie będzie dawane wynagrodzenie za przestrzeń przewyższającą żądaną pojemność. Jeżeli z obliczenia

podług przestrzeni nie wypadnie ta sama cyfra dla pojemności co podług powierzchni, przyjąć należy za pojemność rzeczywistą mniejszą z cyfr otrzymanych. Wynagrodzenie za żądaną pojemność, obliczone w sposób powyższy, wypłacane będzie w całkowitym wymiarze bez względu na zmiany w ilości wojska zakwaterowanego, dopóty, dopóki w ogólności wojsko będzie używało budynku. (Rozp. wyk.)

§ 33. Co się tyczy koszar nowo dostarczonych, już po zanrowadzeniu ustawy niniejszej, daje się rękojmię dostarczycielowi, a mianowicie, jeżeli budynek już istniejący został przerobiony na koszary, na pierwszych piętnaście lat, jeżeli zaś koszary nowo wybudowano na dwadzieścia pięć lat, licząc od dnia, w którym oddane zostaną Administracyi wojskowej, na wypłatę bez przerwy należytości za pomieszczenie wojska, bez względu na możliwą przerwę kwaterunku lub' cofnięcie załogi, w ten sposób, że — o ile z dostarczycielem nie będzie można zawrzeć umowy korzystniejszej dla Administracyi wojskowej — w ciągu czasu niedo-stającego do piętnasto- a względnie dwudziesto-pięcioletniego okresu zajęcia, płacone będzie bez przerwy wynagrodzenie przypadające podług § 31 a względnie podług taryfy za próżny lokal. W przypadku tym służy jednak Administracyi wojskowej prawo użyć budynku niepotrzebnego na pomieszczenie wojska, do innych celów wojskowych, albo wynająć go do innego celu na czas, za który ma płacić wynagrodzenie. Jeżeli budynek taki w skutek nadzwyczajnego wypadku, np. wojny lub klęski elementarnej stanie sie według zdania wydelegowanej Komisyi mieszanej i orzeczenia właściwych Władz całkiem albo częściowo trwale niezdatnym do użytku, odpaść ma odpowiednia kwota wynagrodzenia. Za koszary używane już przed wejściem w życie ustawy niniejszej, tudzież za koszary nowo dostarczone po wejściu w życie tej ustawy, po upływie pierwszych piętnastu a względnie dwudziestu pięciu lat, jeżeli zajęcie zostanie czasowo przerwane lub czałkiem zaniechane, będzie płacone wynagrodzenie nadal w wymiarze przypadającym za próżny lokal jeszcze przez trzy miesiące. Gdy koszary tymczasowe przestaną być zajęte, płacone będzie podług § 31 przypadające wynagrodzenie jeszcze tylko przez

miesiąc, a względnie wynagrodzenie taryfowe aż do upływu okresu najmu, przepisanego w § 2d. W dwóch ostatnich przypadkach zastrzega się również Administracyi wojskowej prawo użytkowania.

§ 34. Dostarczycielowi koszar lub koszar tymczasowych zostawia się przy oddaniu wolność wyboru, zaopatrzyć je w potrzebne urządzenie (sprzęty) i wziąć obowiązek utrzymywania ich, czyszczenia, uzupełniania, tudzież dostarczenia przyborów do gotowania, opalania i oświetlania, lub nie. W ostatnim przypadku czyni to Administracya wojskowa.

§ 35. Budynki, części budynków, sprzęty, miejsca do ćwiczeń (§ 55), oddawane być mają Administracyi wojskowej na podstawie inwentarza. Utrzymywanie oddanych budynków w dobrym stanie, jest obowiązkiem dostarczyciela. Jeżeli wypadnie zwrócić odebrane budynki, zwrócić je należy w takim stanie, w jakim je otrzymano, pomijając skutki zwykłego użycia. W razie uszkodzenia lub ubytku przedmiotu, Administracya wojskowa odpowiada za wszelką winę wojska i tych osób, którym taż oddała w używanie przedmiot, o który idzie, nie odpowiada jednak za przypadek ani też za skutki zwykłego zużycia. Od obowiązku wynagrodzenia szkody Administracya wojskowa uwolnić się więc może tylko przez udowodnienie, że szkoda nastąpiła, w skutek przypadku, którego nie podobna było odwrócić, albo z winy osób trzecich, za które nie odpowiada, lub z winy poszkodowanego, albo też, że jest skutkiem zwykłego zużycia. Dostarczyciel jednak powinien żądać wynagrodzenia na zasadzie tej odpowiedzialności sądownie, najpóźniej w ciągu roku od zwrócenia mu przedmiotu, inaczej prawo to traci.

Budynki lub części budynków mają być oddawane wojsku w używanie, jakoteż zwracane dostarczycielowi za pośrednictwem Komisyj miejscowych, których skład ma być taki sam, jak Komisyj ustanowionych w przepisach wykonawczych do § 5 do badania budynków istniejących. Gdy budynki są skończone, zbadać należy, czy się zgadzają z zatwierdzonemi planami budowy, jakoteż z zatwier-dzonemi później zmianami, jeżeli te były potrzebne; dalej czy są wykonane odpowiednio pod względem technicznym, tudzież czy względy sanitarne pozwalają na używanie budynku. Wynik tego badania na-

leży protokolarnie spisać. Jeżeli odkryto wady, usunąć je należy; jeżeli zaś ze względów sanitarnych nie można jeszcze pozwolić na używanie budynków, wyznaczyć należy termin, kiedy to będzie mogło nastąpić, a względnie kiedy potrzeba będzie zbadać budynek ponownie pod względem sanitarnym. Dopiero gdy wszystkie wady usunięto, budynki oddane być mogą wojsku na podstawie inwentarza. Protokoły Komisyi i inwentarz spisane być mają w trzech egzemplarzach, z których jeden zachować ma polityczna Władza powiatowa, drugi Władza budownicza wojskowa, trzeci zaś egzemplarz doręczony będzie dostarczycielowi. Sprzęty sprawione przez dostarczyciela koszar, oddawane będą wojsku jakoteź zwracane za pośrednictwem Komisyi, składającej się z reprezentanta politycznej Władzy powiatowej, z oficera Komendy stacyjnej lub oddziału, który ma stać w koszarach i z oficera Władzy budowniczej wojskowej. Do Komisyi tej przyzwać należy dostarczyciela koszar lub sprzętów albo jego zastępcę. Przepisy wydane powyżej dla budynków, stosują się także do protokołu komisyjnego i do inwentarza sprzętów. Gdy budynki lub sprzęty mają być zwrócone, odnośna Komisya zanotować powinna w wywodzie, co było przyczyną niezwykłego zużycia O odbieraniu i zwracaniu miejsc do ćwiczeń, traktują szczegółowo przepisy do § 55. (Eozp. wyk.)

§ 36. Jeżeli są do rozporządzenia koszary, dostarczone przez pewną gminę, lub przez kilka gmin spólnie, sprawdzona pojemność kwaterunkowa w miejscach załogowych, gdzie się koszary te znajdują, nie powinna być nigdy całkiem zajętą, lecz część tej pojemności, odpowiednią pojemności koszar, zostawić należy niezajętą.

§ 37. Za koszary nowo dostarczone nieskarbowe, płacić należy wynagrodzenie w § 31 ustanowione i podług pojemności obliczone, od tego dnia począwszy, w którym budynek oddany został Administracyi wojskowej, jako mogący już przyjąć załogę i wszelkim wymaganiom odpowiadający, chociażby w rzeczywistości dopiero później został zajęty.

§38. Kwaterunek chwilowy, o ile koszary lub koszary tymczasowe nie dostarczają potrzebnych pomieszczeń, jest ciężarem, który ponosi gmina i otrzymuje za to od Administracyi wojskowej wynagrodzenie ustawą niniejszą wyznaczone. Reprezentaeya kraju ułatwić może ponoszenie tego ciężaru, dotykającego tylko pojedyncze gminy, płacąc dodatki, stósunkom krajowym odpowiedne, do wynagrodzenia

dawanego przez Administracyą wojskową, wydatki zaś z powodu tych dopłat rozłożyć może albo na cały kraj, albo na okręgi konkurencyjne, mające się w tym celu utworzyć.

na

Podobnie jak przy kwaterunku stałym (przepis wykonawczy do § 23 ustawy kwaterunkowej) tak też i przy kwaterunku chwilowym, nie będą płacone zaliczki na rachunek dopłaty do wynagrodzenia normalnego dopóty, dopóki same Eeprezentacye krajowe nie wydadzą podstawie nowej ustawy kwaterunkowej potrzebnych w tym względzie zarządzeń. (Eozp. wyk.)

§ 39. Do przechodu (Durchzug) wyznaczyć należy drogi wojskowe, stacye dzienne i nocne, tudzież dla każdej z nich odpowiedne okręgi kwaterunkowe, a mianowicie mniejszy i większy. Drogi wojskowe do przechodu, tudzież stacye południowe (obiadowe) i nocne, ustanawia spólny Minister wojny w porozumieniu z Ministrem obrony krajowej ; okręgi kwaterunkowe zaś polityczna Władza krajowa w porozumieniu z Komendą dotyczącego korpusu (obrony krajowej). Jeżeli kwaterunek ehwilowy żądany jest z innego powodu, nie w skutek marszów, stacye wyznacza Komenda korpusu (obrony krajowej) w porozumieniu z polityczną Władzą krajową.

Drogi i gościńce, oznaczone w karcie dróg wojskowych (Marsch“ routenlcarte) Monarchii austryacko-węgierskiej, są drogami do przechodu wojska, a miejscowości tam oznaczone, stacyami południowemi i noenemi. Mniejszy okrąg kwaterunkowy tworzy się z gminy, w której jest stacya południowa i nocna, tudzież z gmin bezpośrednio przyległych, jednak tylko na odległość aż do 4 kilometrów od odnośnych stacyj południowych i nocnych. (Eozp. wyk.)

§ 40. Większy okrąg kwaterunkowy zajęty być może tylko w takim razie, jeżeli w mniejszym okręgu nie można się pomieścić lub jeżeli ten ostatni jest zanadto obciążony. Podług tej zasady postępować należy także w razie kwaterunku chwilowego po za obrębem drogi wojskowej.

§ 41. Grdy kwaterunek jest oddzielny, zachowywać należy odpowiednią kolej tak pomiędzy gminami jednego i tego samego okręgu kwaterunkowego, jak i w obrębie gminy.    .

§ 42. Za podstawę prawnego rozmiaru żądanego kwaterunku, służyć ma dokument marszu (MarschdocumentJ.

Komenda korpusu lub obrony krajowej, udzielić powinna wcześnie politycznej Władzy krajowej plan marszu. Jeżeli transporty wojskowe są znaczniejsze , Władza polityczna udzielić powinna naczelnikom interesowanych gmin, zwyczajnie najmniej na 24 godzin przed nadejściem transportu, potrzebne szczegóły tychże planów. Przy mniejszych transportach wystarczy, gdy kwaterujący (QualiermacherJ imia,-domi gminy. Wojsko obowiązane jest przyjąć przeznaczone mu przez gminę i wymogom ustawy niniejszej odpowiadające pomieszczenie z potrzebami ubocznemi. Komendantowi oddziału nie wolno stawiać żądań przekraczających granicę, w dokumencie marszu określoną.

Skoro gmina dostarczyła lokali dla spólnego kwaterunku chwilowego, należy bezzwłocznie zbadać ich pojemność przez Komisyą ad hoc zwołaną. Z zasady wymagać należy i przy takiem pomieszczeniu przestrzegania przepisów o pojemności wedle obliczenia głów. JeżeJi jednak okoliczności wymagają ciaśniejszego zakwaterowania w dotyczącym lokalu, należy obliczyć wynagrodzenie tylko podług komi-syonalnie sprawdzonej normalnej pojemności i w stosunku do dni kwaterunkowych. (Rozp. min. obrony krajowej z dnia 17 Maja 1880 L. 6636. Nam. z dnia 17 Czerwca 1880 L. 26577 ) — Powyżej wspomniana Komisja składać się ma z reprezentantów politycznej Władzy powiatowej, wojskowej Komisyi stacyjnej i gminy, w miejscowościach zaś, gdzie nie ma politycznej Władzy powiatowej, względnie Komendy stacyjnej, z zastępców gminy i zakwaterować się mającego wojska. Gdy w ostatnim wypadku zdania zastępców Komendy stacyjnej, względnie wojska mającego być zakwaterowanem różnią się, należy zażądać pośrednictwa politycznej Władzy powiatowej, która w Iszej instancyi powołaną jest zarządzić nowe komisyonalne dochodzenie przy interweneyi swojego zastępcy i na podstawie tego dochodzenia wydać orzeczenie. Przez zażądanie rozstrzygnienia politycznej Władzy w takich wypadkach nie może uledz przeszkodzie zakwaterowanie tymczasowe wojska. Co do kosztów takiej Komisyi ma zastosowanie rozporządzenie z dnia 9 Lipca 1880 L. 96 dz. ust. państ. (Rozp. min. obrony kraj. z dnia 5 Marca 1881 L. 2894. Nam. z d. 25 Marca 1881 r. L. 12963.)

§ 43. Tylko w przypadkach uagłych dowódca oddziału zażądać może bez poprzedniego uwiadomienia wprost od naczelnika gminy, za ukazaniem pisemnego rozkazu, pomieszczenia i żywności dla wojska, w wymiarze ustawą zakreślonym.

§ 44. Załącznik E. określa obowiązek dostarczania kwater z potrzebami ubocznemi przy kwaterunku chwilowym.

§ 45. Zonom i dzieciom gażystów wojskowych należy się pomieszczenie spólne z mężami a względnie z ojcami, tudzież służy im prawo żądania większej ilości sprzętów, w stósunku do ilości głów. Jeżeli osoby te jadą osobno z powodu zmiany załogi lub przeniesienia ojca rodziny i w skutek jego stósunków służbowych, należy się im takie same pomieszczenie jak jemu i służy im prawo żądania więcej sprzętów w miarę ilości głów.

§ 46. Za pokój oficerski z oświetleniem, opałem i sprzętami, to jest za używanie jego w ciągu i aż do 24 godzin, Administracya wojskowa płacić będzie wynagrodzenie następujące: a) w Wiedniu, tudzież w gminach należących do pierwszych pięciu klas czynszowych trzydzieści pięć centów ; b) we wszystkich innych gminach dwadzieścia sześć centów. Kwoty wynagrodzenia powyżej ustanowione, płacone być mają także w tym razie, gdy do kwaterunku chwilowego zażądane i dostarczone będą wyjątkowo biura, ubikacye szkolne, strażnice, infirmerye, magazyny, areszty i t. d. Za sprzęty przydane dla członków rodzin (§ 45) płacić się będzie ad a) po 10 centów, ad b) po 8 centów od głowy. Za wozownie płacić się będzie ad a) po 7 centów, ad b) po 5 ct. od każdego wozu.

§ 47. Kobiety zamężne podług pierwszej klasy i dzieci podoficerów i żołnierzy w takiem małżeństwie spłodzone, pod pieczą rodzicielską wychowujące się, mają prawo do pomieszczenia ze swymi mężami a względnie ojcami. Jeżeli ze względów służbowych jadą osobno, należy się im takie same pomieszczenie jak głowie rodziny i za pomieszczenie ich zapłacić należy takie same wynagrodzenie podług ilości głów. Żony i dzieci nie mają jednak prawa żądać od ponoszącego kwaterunek wyżywienia.

§ 48. Za pomieszczenie podoficerów i innych żołnierzy nieoficerów, tudzież koni, płacić się będzie takie same wynagrodzenia, jak za kwaterunek stały (§ 31). Wynagrodzę-

nie obliczać należy podług ilości głów i dni kwaterunku

(§ 46).

§ 49. Dla koni .dostarczyć należy oprócz stajni, także światła do stajni, przyborów stajennych i podściółki. W razie koncentracyi wojska z powodu ćwiczeń broni, podściółki dostarczy Administracya wojskowa. Nawóz zostawia się dostarczycielowi stajni. Jeżeli przy kwaterunku oddzielnym kwaterodaw«a dostarcza podściółki, dopłacić mu należy po jednym cencie od konia za dzień. Jeżeli zamiast słomy dostarcza liścia lub innego materyału na podściółkę używanego, dopłacić mu należy tylko po 0*5 centa.

za

§ 50. Gdy kwaterunek odbywa się w koszarach całkiem lub czasowo opuszczonych, za które wynagrodzeniз płacone jest dalej w myśl § 33, nie płaci się wynagrodzenia kwaterunek chwilowy. Toż samo tyczy się przy kwaterunku chwilowym w koszarach lub koszarach tymczasowych użytej pojemności, za którą płaci się już na zasadzie § 32.

sama

§ 51. Jeżeli Administracya wojskowa nie dostarcza zupełnej żywności żołnierzom, to za żywność (ohiad, wykaz Ej dostarczać się mającą żołnierzom począwszy od zastępcy oficera aż do szeregowca płacić będzie kwateio-dawcy wynagrodzenie dzienne, które corocznie ma być ustanowione. Wynagrodzenie to ustanawiać będzie dla każdego okręgu administracyjnego Minister obrony krajowej w poio-zumieniu z spólnym Ministrem wojny, a to w wysokości równającej się przeciętnej zeszłorocznej cenie mięsa za 0 42 kilograma bez dokładka. Przy ustanawianiu wynagrodzenia opuszcza sie ułamki poniżej */, centa, a przewyższające «/*

centa, liczy się za */₂ ct. należy należytość za wyżywienie dla miast: Wiednia, Lincu, Pragi, Gradcu, Berna, Lwowa, Krakowa, Tryestu, Insbruku, Zadaru, Salzburga, Celowca, Lubiany, Opawy, Czerniowiec. Dawanie pożywienia na przemarszach łączy się zwyczajnie z warunkiem kwaterunku oddzielnego podczas trwania przemarszu

dostawać wyżywienie przemarszowe tylko az do

na

W taki sam sposób ustanowić przemarszach oddzielnie

. Oddział maszeru

jący ma

dnia przybycia (włącznie) do stacyi, rozkazem marszowym jako ostateczny ceł, albo w razie przerwania marszu w skutek rozkazu zatrzymania się. w tym ostatnim rozkazie oznaczonej i przeto ustać ma, bez względu na przewidywaną długość pobytu, od dnia następnego. W przypadku tym żołnierze zaczynają pobierać strawne fMenagegeld), a przeto nie mają prawa żądać od kwaterodawcy żadnej żywności, jeżeli zaś nie są umieszczeni w koszarach lub koszarach tymczasowych, mają tylko prawo do używania spólnego ogniska kuchennego i naczyń kuchennych. W razie koncen-tracyi, czasowego zgromadź mia i odkomenderowania oddziałów w celach, których trwanie albo wyraźnie, albo z istoty rzeczy jest z góry oznaczone, zarządzić należy wyżywienie przemarszowe, jak tylko Władza wojskowa stósownie do zachodzących okoliczności tego zażąda.

§ 52. Za pomieszczenie w barakach tylko na czas peryodycznych ćwiczeń broni i koncentracyi wojsk, płacić się będzie wynagrodzenie w kwotach ustanowionych w § 31 pod I 2 i II 2. Kwoty tego wynagrodzenia obliczane będą podług ilości głów i dni kwaterunkowych (§ 46).

§ 53. Przewodników i posłańców, których wojsko potrzebować będzie w przechodzie, wyjąwszy przypadek § 13, dostarczać będzie gmina za wynagrodzeniem po pięć centów od kilometra drogi tam i napowrót, które płacić będzie Administracya wojskowa.

§ 54. Wynagrodzenie, należące się kwaterodawcom za kwaterunek oddzielny, wypłacane będzie za wojsko naczelnikowi gminy lub kwatermistrzowi, umyślnie ustanowionemu, jeżeli wojsko tylko kilka dni w gminie stoi, przed wymarszem, w razie zaś dłuższego pobytu, co pięć dni, za kwitem i kontrakwitem nieostemplowanym.

§ 55. Miejsca do mustry, strzelania, gimnastyki, jazdy konnej, ćwiczeń, do kąpania się i pławienia koni, potrzebne przy kwaterunku stałym i chwilowym, stanowią potrzeby uboczne do pomieszczeń w myśl § 7. Jeżeli w gminie posiadającej załogę, nie ma gruntów przydatnych do wyszczególnionego

sownem nabycie tychże po za obrębem gminy posiadającej załogę, bez uszczerbku dla interesów wojskowych pod względem ekonomicznym lub finansowym, wyszukać należy takie miejsca w sąsiednich gminach i dostarczyć je. Drogi do rzeczonych miejsc wyłącznie na użytek wojska potrzebne, zrobione być mają kosztem Administracyi wojskowej. Nabycie prawa własności a względnie prawa używania na rzecz Administracyi wojskowej, nastąpić ma drogą ugody dobrowolnej, a jeżeli ugoda nie przyjdzie do skutku, drogą wywłaszczenia (§ 365 ust. cyw.). Wymiary miejsc do mustry, strzelania, gimnastyki, jazdy konnej i ćwiczeń podane są w załączniku F. (patrz dz. ust. państ. N. 93).

celu i miejsc do kąpania się, albo, jeżeli okazuje się stó-

Miejsca do ćwiczeń oddaje się wojsku w używanie, jakoteż zwraca się, gdy mają być opuszczone, za pośrednictwem Komisyi w obee właściciela odnośnego gruntu. Komisya do tego celu składać się ma z reprezentanta politycznej Władzy powiatowej, tudzież z reprezentanta gminy i z oficera oddziału lub załogi, dla której miejsce do ćwiczeń jest przeznaczone. (Rozp. wyk.)

p r a w

rych się rozchodzi o stałe potrzeby, a prfew użytkowania, gdy się rozchodzi o przemijające potrzeby Przemijająca potrzeba nie zmienia się w stałą, ani' wywłaszczenie praw użytkowania nie staje się wywłaszczeniem z prawa własności, jeżeli w odnośnem orzeczeniu zastrzeżono, że po upływie oznaczonego czasu odbędą się nowe rokowania o stałe lub czasowe nabycie przedmiotu wywłaszczonego. (Tr. ad. z dnia 23 Listopada 1882 L. 2329 N. 156*.)

§ 56. Administracyi wojskowej służy prawo używania bez przeszkody gruntów potrzebnych do takich ćwiczeń wojskowych, do których nie wystarczają miejsca, dostarczo-podług § 55. Używać ich jednak należy, oszczędzając ile możności uprawę, przeto wyznaczać należy czas do ćwiczeń wojskowych (w polu) na terenie, mianowicie zaś czas koncentracyi do większych ćwiczeń taktycznych, jakoteż do ćwiczeń rezerwy i obrony krajowej, ile możności tak, aby

Jeżeli dobrowolna ugoda o nabycie własności lub prawa użytkowania na rzecz Administracyi wojskowej nie przyjdzie do skutku, wtedy może nastąpić wywłaszczenie. Chociaż zaś prawo nie określiło stanowczo, kiedy następuje wywłaszczenie prawa własności, a kiedy prawa użytkowania, to z natury rzeczy wTynika, że wywłaszczenie własności zastósowanem być może do wypadków, w któ-

ne

gospodarstwo rolne i leśne w skutek tych ćwiczeń nie było utrudnione. O przedsięwzięciu ćwiczeń tego rodzaju uwiadomić wprzód należy ile możności gminy interesowane. Po ukończeniu każdych takich ćwiczeń, jakoteż każdej takiej koncentracyi, Komisya mieszana, w obecności właścicieli gruntów i przy spółudziale przysięgłych taksatorów, obliczy natychmiast szkodę rzeczywiście zrządzona i ubytek korzyści, a Administracya wojskowa zapłaci przypadające całkowite wynagrodzenie, co jednak nie przeszkadza zawarciu dobrowolnej ugody.

Komisya mieszana, zwołana do ocenienia szkody po ćwiczeniach broni lub koncentracyi, składać się ma, nie licząc dwóch taksatorów przysięgłych, z reprezentanta politycznej Władzy powiatowej, z reprezentanta Władzy skarbowej i z reprezentanta gminy, w której okręgu znajduje się miejsce ćwiczeń a względnie jego część, tudzież z oficera oddziału, który uczestniczył w ćwiczeniach broni lub kon-eentracyi i z urzędnika Intendantury wojskowej, a według okoliczności z reprezentanta, którego na jego miejsce wyznaczy Władza teryto-ryalna wojskowa. (Rozp. wyk.)

2. O dawaniu podwód (Vorspann).

Rozporządzeniem minist, z 15 Stycznia 1849 (dz. u. p. N. 88) postanowiono, że aż do ogłoszenia nowej ustawy o podwodach dawanie podwód nastąpić winno według zasady, że wszyscy obywatele kraju równe mają obowiązki do ponoszenia ciężarów publicznych. Każdy więc obywatel kraju, posiadający bydlę zaprzężne lub juczne, obowiązany jest dostawić takowe do wykonania służby publicznej jako podwodę za odpowiedniem wynagrodzeniem. Reskryptem minist, z 11 Lutego 1849 oznajmiono, że powyższem rozporządzeniem tylko dotychczasowe przywileje co do dawania podwód zniesiono, żadną miarą zaś nie wchodzono ani w obszerność obowiązku lub w sposób prestacyi pojedynczych obywateli kraju, ani nie wyznaczono stałej miary rozdzielenia tego ciężaru. W tym względzie Władze według dawniejszych ustaw w pojedynczych wypadkach rozstrzygać winny. Dawanie podwód nie jest zresztą tylko obowiązkiem, jest także prawem, jeżeli więc na kogo kolej wypadnie do dawania

O dawaniu podwód.

podwody, nie można mu odmówić tego prawa. Obowiązują zatem dotychczas co do podwód w Galicyi : patent z dnia 25 Listopada 1784 z Instrukcyą z roku 1782 i dekret gub. z d. 27 Sierpnia 1820 do L. 35129, których treść następująca : Podwody tylko do wykonania służby publicznej, więc tylko dla tych, którzy się znajdują w służbie publicznej i rzeczywiście są w wykonaniu służby, dostarczone być mają. W służbie publicznej znajdują się albo wojskowi, albo cywilni. Wojskowi mogą żądać podwód przy pochodach całych pułków, batalionów, szwadronów, kompanij i t. d., przy transportowaniu słabych, rekrutów, aresztantów, i t. d., przy podróżach w sprawach pułkowych lub wr ogólności w służbie, odbywającej się przez jenerałów, oficerów sztabowych, oficerów i podoficerów, tudzież przez inne osoby do wojska należące. Wojsko podwody tylko na podstawie listu drogę przepisującego (Marschroute) przez komisarza wojskowego wydanego żądać może ; w razach nadzwyczajnych, jeżeli nie ma takiego komisarza lub inne okoliczności nie dozwalają postarania się o taki list komisarza wojskowego, zastąpi ten list certyfikat komendanta pułku, batalionu, eskadrony lub kompanii. Władza powiatowa lub Zwierzchność gminna tylko po okazaniu takiego listu drogę przepisującego lub certyfikatu obowiązaną jest dostarczyć podwody.

Żandarmerya za asygnaeyą e. k. Władży politycznej, potwierdzającej potrzebę podwody, żądać i naleźytość za nią zarachować może. W braku takiej Władzy wystarczy w razach nagłej potrzeby potwierdzenie Zwierzchności gminnej. (Rnzp. min. z 28 Wrześ. 1850 L. 4885.)

Stronom wojskowym, które nie w interesie służby, lecz w własnych prywatnych interesach podróż odbywają, list drogę przepisujący wydany być nie może, chociażby się zobowiązały wynagrodzenie za podwodę na każdej stacyi zapłacić ; takie strony mają na każdej stacyi furę sobie nająć

w drodze dobrowolnej umowy.

Kto asygnuje podwodę, wiedząc że się nie należy, ma być prawnie ukaranym, strona zaś, która użytek zrobiła z takiej asygnaeyi, obowiązaną jest zapłacić dostarczającemu podwodę takie wynagrodzenie, jakie za pocztę się należy. (Okólnik z 17 Lipca 1813 i 23 Stycz. 1818 L. 1045.)

Do podwód konie dostarczone być mają; tylko w razach, jeżeli niema koni, lub jeżeli pod wody do przewożenia bagaży, mundurów, furażu i innych sprzętów wojskowych zażądane zostały, mogą być użyte woły, od których należy się takie same wynagrodzenie jak od koni. Pod woda nigdy przeciążoną być nie może, nie powinna więc być dalej użytą, jak do następującej stacyi (zwykle dwie mile). Naładowane wozy tylko stępo jechać obowiązane są. W najbliższej stacyi podwody zmienić należy; kto zatrzymuje dłużej podwodę, obowiązany za nią zapłacić takie wynagrodzenie, jakieby się należało, jeżeliby podwoda przez ten czas w drodze się znajdowała. ' Na jednym wozie ^odwodowym parokonnym może być 4ch ludzi (oprócz woźnicy) umieszczonych. Jeżeli magazyny się przewożą, na wozach płachty lub słomianki znajdować się mają. Należytość za podwodę za kwitem w każdej stacyi z góry do rąk Zwierzchności gminnej lub tego, któremu w stacyi dostarczenie podwód powierzonem jest, wypłaconą być powinua, którą bez najmniejszego potrącenia zawiadowca podwód temu doręezy, który podwody dostarczył Właściciele koni nie powinni bez poprzedniej zapłaty należy tości u Zwierzchności gminy podwodę dostarczyć, gdyż bez tej ostrożności sami sobie przypiszą, jeżeli utracą prawo do żądania należytości za podwodę. Jeżeli z przyczyny sła-bego zaprzęgu większa ilość koni lub wozów jest potrzebną i użytą została, zapłata większa wypłacona nie będzie. Jeżeli eksces popełniony i mniejsza kwota zapłaconą została, pokrzywdzony lub Zwierzchność gminna wnieść win-skargę do kapitana, a gdyby ten nie zaspokoił strony, w przeciągu 8 dni do pułkownika, a po upływie dalszych 8 dni do c. k. Władzy powiatowej, która skargę odstąpi do Jenerała brygady, w celu zarządzenia dochodzenia i ukarania strony wojskowej lub niesłusznie skarżącego.

na

Urzędnicy cywilni (według rozporz. minist, z d. 3 Lipca 1854 r. dzień. ust. pań. N. 169) mają prawo żądać podwody dla odbycia podróży w interesie służby rządowej, lecz w takim razie Skarbowi tę tylko kwotę ra-

O dawaniu podwód.

chować mogą, którą za podwodę wypłacili. Gdzie urzędnik podwodą udać się nie może, gmina obowiązana jest dostarczyć zamiast podwody potrzebną ilość koni osiodłanych lub jucznych. Według dekretu kancelaryi nadw. z 16 Lipca 1829 L. 15853 aresztanci do Sądów karnych podwodami odwiezieni być mogą, za które należy się wynagrodzenie ogólnemi przepisami wyznaczone. (Okólnik gub. z 23 Września 1835 L. 50334.)

Na zasadzie § 82 ustawy gminnej (Zb. ust. ad. str. 43) podwody kolejno wymagane być mają. Powołanemu do dostarczania podwody wolno jest, takową samemu albo przez zastępcę dostarczyć, albo też wykupić się od tego, składając do kasy gminnej wartość obliczoną podług cen przez Radę ustanowionych.

Jeżeli obowiązany do dostarczania podwody nie wykupiwszy się, wzbrania się takowej dostarczyć, naczelnik gminy poleci dostarczenie podwody trzeciej osobie na koszt obowiązanego, i ściągnie ten koszt w sposób przepisany dla ściągania innych należytości pieniężnych. (§ 87 ust. gmin., Zb. ust. ad. str. 45.)

Podwody z wojskiem i po wojsko wolne są od myta. (Str. 977 Zb. ust. ad.)

mo-

Rozporządzeniem minist, z 31 Grud. 1875 r. (dz. u. p. N. 4 ex 1876) za podwody następujące wynagrodzenie w Ga-licyi i Bukowinie wyznaczono : 1) za podwody dla oficerów, stron wojskowych i urzędników, stron podrzędnych, sług wojskowych, żołnierzy i pakunków w pochodach wojskowych, transportach i podróżach służbowych od konia i kilometra po 2*/a centów; 2) za podwody przy transporcie dóbr skarbowych (nie w pochodzie wojska), od kilometra po 2 ¹/₂ centów,

3) za podwody na pogotowiu stojące, od konia i dnia po 26 centów. Największy ładunek wynosi w Galicyi 280 kilogia-mów pakunków na parokonny wóz, jeżeli się przewozi netę, wynosi największy ładunek tylko 250 kilogramów.

106

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

Należytość za podwody wypłacaną bywa na podstawie wyrachowania odległości pojedynczych miejscowości od siebie, która wykazaną jest na wojskowej karcie stacyj marszów (Militär-Marschroutenkarte). Karta ta jest według reskr. min. obr. kr. z 29 Maja 1878 L. 6806 od 1 Czerwca 1878 podstawą do Wyrachowania należytości za podwody. Najmniejszą przestrzenią, za którą się należytość za pod-wodę wypłaca, jest pół kilometra. Na tę kartę według reskr. min. spr. wew. z 5 Czerwca 1876 L. 7270 była sub-skrypcya; teraz w Zakładzie wojskowo-geograficznym w Wiedniu i przez księgarnie nabytą być może. Należytość za dostarczone dla Źandarmeryi podwody według rozp. min. z 9 Marca 1878 L. 3116 także według dat tej karty wyrachowaną być winna. Z powodu zażaleń, że podwody potrzebne w celach służbowych wojska nie bywają na czas dostarczane, polecono Starostwom, aby dozorowały Zwierzchności gmin co do przekazanych im obowiązków i aby wedle okoliczności postępowały w myśl § 1U8 ust. gmin. (Zb. ust. adm. str. 56, reskr. Nam. z 13 Grud. 1871 L. 54237). — Według reskr. min. obr. kr. z 18 Marca 1873 L. 1257 otrzymały jener. Komendy wojskowe następujące polecenie celem usunięcia spostrzeżonych nieprawidłowości codo p o d w ó d :    1. Wojskowi spostrzegający nieregularności

w ozna-

czas

szu

w dostarczaniu pod w ód donosić mają o tem każdym razem miejscowej Komendzie wojskowej, która takie doniesienia odstąpi Władzy politycznej do urzędowego postępowania. 2. Wojskowym polecono, aby przestrzegali postanowień prawnych co do największego dozwolonego obładowania p o d w ó d. 3. Przy ruchach wojskowych baczyć należy: a) aby potrzebne podwody wcześnie zamawiano, b) przy zamówieniach miejsce i czas dokładnie oznaczono, żeby wekturanci na właściwem miejscu potrzeby podwody czonym czasie stanąć mogli i bez potrzeby dłuższy bezczynnie nie czekali. 4. Polecić oddziałom wojskowym, aby wekturantów z zasady do dalszej podróży za stacye marnie znaglały, i w razach wyjątkowych, gdyby dalsza expedy-cya do następującej stacyi w żaden sposób uskutecznić się nie

O dawaniu podwód.

dała, starano się zawsze skłonić wekturanta do dobrowolnej dalszej jazdy, nakoniec aby w takim razie wekturantowi pisemnie potwierdzić dalsze użycie podwody z oznaczeniem powodów w tym celu, aby był w położeniu domagać się wynagrodzenia większej kwoty jak należy tości za pod wodę przepisanej w drodze politycznej Władzy, albo od gminy, albo od ociągającego się * wekturanta albo od wojskowego wymagającego dalszej jazdy.— Ponieważ naczelnikowi gminy według ust. gmin. karanie tylko w sprawach policyi miejscowej przysłużą, dostarczenie zaś podwód należy do poruczonego zakresu działania, przeto w razie przekroczenia przepisów dotyczących dostarczenia podwód tylko Władze polityczne w pierwszej instancyi do przeprowadzenia urzędowania karnego powołane są (reskr. min. spr. w. z 12 Marca 1871 L. 79, Z. /'. V. str. 63). — Okólnikiem min. wojny z 30 Kwiet. 1874 L. 898 ogłoszone zostały przepisy co do wystawienia listów przepisujących drogę (marsz) wojskowym (Marschroute). List taki składa się z dwóch części. Pierw-ęść zawiera: 1. oznaczenie osoby (stopień, nazwisko

s z a c z

podróżującego, oddziału wojska, do którego należy); 2. oznaczenie celu podróży z powołaniem otrzymanego rozkazu i wytkniętego planu podróży; 3) ilość w marszu będącego wojska ;    4) ilość podróżujących członków familii — przy

dzieciach wyżej dwóch lat z oznaczeniem wieku ; 5) ilość sług, koni i wozów ; 6) czas rozpoczęcia podróży (marszu). Do zapisania tych dat i wystawienia pierwszej części powołane są Komendy dotyczących oddziałów i zakładów wojskowych lub komendant stacyi wojskowej. Wystawia się list taki przez dołożenie daty, podpis komendanta i przyciśnięcie pieczęci urzędowej. Druga część zawiera: 1) asygnacyą zaliczki; 2) oznaczenie drogi i użyć się mających środków jazdy (w razie podróży podwodami odległości jednej stacyi od drugiej) ; 3) wymiar dziennych należytości w naturaliach, w gotówce i przypadającego za nie wynagrodzenia , 4) wy raźne oświadczenie, że koszta marszu (podróży) ponosi bkarb wojskowy, tudzież że koszta podróży koleją, parowcem, we dług taryfy wojskowej wyrachowane być mają. Do w)S aw

Gzęśd. II. Dział А.

nia drugiej części powołane są Administracye wojskowe, II oddział Ministerstwa wojny, lub komendanci stacyj. Wy-stawiciele obydwu części są odpowiedzialni za mylne wystawienie i podlegają karze za należyte wystawienie listu przepisującego drogę wojskowym.

3.    O budowaniu i utrzymywaniu w dobrym stanie bu

dynków szkół ludowych.

Według art. 14 ustawy z 2 Maja 1873 (dz. u. k. N. 14) obowiązek zakładania i utrzymywania publicznych szkół ludowych, ciąży w pierwszym rzędzie na gminach miejscowych, do obrębu jednej szkoły wcielonych. Ta ustawa jest umieszczona w Części II Dział L. Rozdział II.

4.    O dostarczaniu potrzebnych lokalów do dochodzeń

w celu założenia ksiąg hypotecznych.

W myśl § 37 ustawy z 20 Marca 1874 L. 29 dz. ust. kraj. obowiązane są gminy i obszary dworskie dostarczyć potrzebnych lokalów do dochodzeń w celu założenia ksiąg hypotecznych w gminach przeprowadzić się mających, dalej lokale te utrzymywać w należytym stanie, w razie potrzeby opalać, nakoniec starać się o dostarczenie pomocy potrzebnej do poparcia czynności urzędowych jakoto : dostarczyć posłańców do rozsyłania różnych wezwań'do stron i innych kore-spondencyj tej Komisyi, dalej dostawiać tak zwanych „indykatorów“ do okazywania pojedynczych parcel i ich granic tudzież do usługi przy geometrycznych rozmiarach pojedynczych parcel, osobliwie zaś przy następujących po reambula-cyi działach, następnie dostarczać pomocników do noszenia dla Komisyi aktów, map i innych urzędowych rekwizytów, w końcu obowiązane są gminy i obszary dworskie dostarczyć dla Komisyi pod wody w celu zwiedzania odleglejszych niw i parcel w gminie położonych. Nadto stanowi § 7 rozporządzenia ministeryalnego z 18 Maja 1874 N. 43 dz. u. kraj., że gminy tudzież pojedyncze strony, które życzą sobie przyspieszenia robót, mogą dostarczyć potrzebnych sił pisarskich. Na podstawie więc tego rozporządzenia mogą gminy i obszary

O straży nocnej.

dworskie opłacać przysięgłych protokolistów dla Komisyi (§ 15 ust. z 20 Marca 1874), dostarczać lub opłacać pisarzy do prac przygotowawczych, t. j. do kopiowania spisu posiadłości, spisu parcel katastralnych, spisu posiadaczy i t. p., przyczem odpowiednie datki w gotowiznie do kasy zapasowej Sądu, z którego Komisya wysłaną została, składać należy. (Okólnik Nam. z 7 Wrześ. 1879 L. 7417/pr.)

5. O dawaniu pomocy obcym chorym i grzebaniu zmarłych ubogich obcych.

W wypadkach nagłego zachorowania podróżującego obcego (mianowicie koleją żelazną) powołaną jest gmina, w której chory pozostaje, w pierwszym rzędzie do udzielenia pomocy choremu, a to na zasadzie § 28 i 29 ustawy z d. 3 Grudnia 1863 dz. u. p. N. 105, a w szczególności § 3 lit. b ustawy z dnia 30 Kwietnia 1870 dz. u. p. N. 68, przeto polecono Starostwom, by zwróciły uwagę Zwierzchności gmin, w obrębie których położone są stacye kolei żelaznych, by w wypadkach podobnych do powyższych przepisów się zastó-sowały. (Okólnik Nam. z 10 List. 1877 L. 39205.)

W wszystkich krajach austryackich z wyjątkiem Czech ograniczono w myśl § 24 ustawy o przynależności z 3 Grud. 1863 N. 105 dz. u. p. obowiązek gmin do zaopatrzenia ubogich, na dostarczanie potrzebnego utrzymania i pielęgnowania w razie choroby, i dlatego koszta pogrzebowe nie należą do tych wydatków, któreby mogły być nałożone gminie przynależności z tytułu zaopatrzenia ubogich, lecz winny być zaliczone do kosztów policyi miejscowej i poniesione przez gminę tego miejsca, w którem ubogi umarł lub jego zwłoki znalezione zostały. (Resk. Min. spr. wew. z 30 Czerwca 1877 L. 7138, Nam. 33695.)

6. O odbywaniu nocnej straży.

Według § 26 patentu z dnia 28 Lipca 1786 Zb, Pillera N. 59 w gminach wiejskich, które osobnych stróżów nocnych nie utrzymują, gospodarze i komornicy kolejno służbę stróżów nocnych pełnić powinni. § 27 tego patentu oznacza czas trwania straży nocnej, § 28 i § 29 opisuje obowiązki straży nocnej. (Patent ten umieszczony w Części II Dziale K.)

Obowiązek dodawania stróżów nocnych do kościoła cięży na wszystkich gminach do parafii należących, ponieważ wszystkim parafianom na tern zależeć musi, .aby kościół parafialny z wszelkiemi przyrządami od ognia i kradzieży zabezpieczonym był. W ogólności zaś mają służbę stróżów kościelnych wypełniać zwykli Stróże nocni ; tylko tam gdzie dla odległości kościoła lub dla innych miejscowych stósunków większa przezorność jest potrzebną, osobnych stróżów nocnych do kościoła postanowić należy. Koszta utrzymania takich stróżów wszystkie strony konkurujące ponosić winny, tylko w małych i ubogich gminach straż nocna koło kościoła kolejno odbywaną być może. Za zaniedbywanie straży nocnej koło kościoła podpada się karze według ces. rozp. z 20 Kwiet. 1854, dz. u. p. N. 96. (Część III Zb. ust. ad.)

C. k. Władze z wszelką sprężystością nad tern czuwać mają, aby straż nocna po miastach i po wsiach odpowiednio urządzoną i należycie wykonywaną była. Ilość przeznaczyć się mających w każdej gminie stróżów nocnych nie może zależeć tylko od uznania wójta, lecz oznaczoną być winna przez c. k. Władzę powiatową, po wysłuchaniu wójta według obszerności i położenia dotyczącej gminy. C. k. Władza na to uważać winna, o ile gmina nie uważa za stósowniejsze nająć osobnych stróżów nocnych, a zatem jeżeli służbę stróżów nocnych kolejno odprawiać myśli, — ażeby do tego nie używać dzieci, dziewcząt lub starców, lecz odważnych, spokojnych i trzeźwych ludzi. Istniejący po mniejszych miastach zwyczaj, że stróże nocni wołają po nocy jeden na drugiego, także po wsiach zaprowadzonym być ma, gdyż przez to nie-tylko się zapobiegnie, aby stróże nie zasypiali, ale także ułatwi się kontrolę nad rzeczywistem wypełnianiem straży nocnej (do kontroli wójtowie i przysiężni po kolei są obowiązani). C. k. Żandarmerya i c. k. urzędnicy mają obowiązek przestrzegania, aby przełożeni obszarów dworskich i wójtowie dopilnowali wykonania tego polecenia. Mianowicie obszary dworskie znaglone być mają do wykonywania przepisanych środków policyi miejscowej, szczególnie do tego, aby także na obszarach dworskich potrzebni stróże oocni się znajdowali, tudzież aby w wykonaniu policyi miejscowej tego rodzaju, między wójtami i przełożonymi obszarów dworskich utrzymywany był stósunek spólnej pomocy i uprzejmego poparcia. (Reskr. Nam. z dnia 18 Października 1866 L. 8657/pr.)

7. O odpro w adzaniu szupaśników

(wydaleńców, Schüblinge).

a)    Ustawa o wydalaniu przymusowem i odstawianiu pod strażą ;

b)    rozporządzenia dotyczące wykonania ustawy o przymusowem wyda

laniu ;

c)    dodatkowe rozporządzenia co do przymusowego wydalania.

a) Ustawa z 27 Lipca 1871 (dz. u. p. N. 88) o uregulowaniu wydalenia przymusowego i odstawienia pod

strażą.

Ogłoszona 11 Sierpnia 1871, obowiązuje od 25 Sierpnia 1871.

lonym

od Władz nakaz wyjazdu, nie są

więzienia i domu roboczego, jeżeli zagrażają osób lub własności. W razie kilkakrotnego

§ 1. Na wydalenie z pewnego miejsca lub okręgu z przeznaczeniem do gminy przynależności, lub gdy idzie o osoby nie należące do okręgu, w którym ustawa niniejsza obowiązuje, za granice tego okręgu, mogą być ze względów policyjnych skazane tylko następujące osoby, jakoto : a) włóczęgi i inni próżniacy, korzystający z dobroczynności publicznej ; b) osoby bez legitymacyi i celu pobytu, me mogące wykazać swojego dochodu i nie trudniące się żadnym pozwo-zarobkiem ; c) kobiety publiczne, które otrzymawszy

mu

posłuszne ; d) osoby

wychodzące z bezpieczeństwu

wydalenia może być wydanym zakaz powrotu.

1 Okoliczność, iż ktoś cierpi słabość umysłową, nie może zasadniczo mieć wpływu przy wydaniu orzeczenia na odszupasowanie, lecz powinna być uwzględnioną przy osądzeniu możności i przy oznaczeniu sposobu wykonania odszupasowama. 2. Zona która opuści a męża nie może być z tego powodu szupasowaną, albowiem zachodzi między małżonkami stósunek natury prawa prywatnego, lecz jeźli osoby takie kwalifikują; się do odszu pasowania w myśl ustawy z d. 27 Lipca 1871 z powodu wałęsania się, należy postąpić z niemi według postanowień tej ustawy. 3. W orzeczeniach, należy zawsze podawać właściwy prawny powód zasądzenia na odesłanie, powoływanie się więc ogólnikowe na § ] ust. z d. 27 Lipca 1871 nie wystarcza. (Eesk. min. spr. wew. z dnia 17 Lutego 1878 L. 13975, Nam. 1413.)

§ 2. Policyjne wydalenie z jednego miejsca lub kilku miejsc z zakazem powrócenia tam kiedykolwiek, lub w przeciągu oznaczonego czasu, może dotknąć tylko osoby w § 1 wymienione i ma odpowiadać przepisom niniejszej ustawy. Ma ono nastąpić wtedy, gdy interesa publiczne, dla obrony których Służy odsyłanie pod strażą (§ 1), są zagrożone szczególnie w tern miejscu, z którego osoba ma być wydalona. Odstawienie lub wydalenie z gminy, do której się przynależy, miejsca mieć nie może. Z nabyciem przynależności w pewnem miejscu ustaje skuteczność wydalenia z tego miejsca. Oprócz tego, osoby, nie mające prawa swojszczyzny w okręgu, w którym ta ustawa jest obowiązującą, jeżeli pobyt ich tamże ze względu na porządek lub bezpieczeństwo publiczne jest niedopuszczalnym, mogą być wydalone z całego tego okręgu lub z pewnej jego części. W jakich wypadkach wygnanie z kraju lub wydalenie ma być zawyrokowanem jako kara lub zaostrzenie kary, postanawiają ustawy karne. Ustawa niniejsza nie narusza prawa wzbraniania pobytu przysługującego gminom na mocy ustaw gminnych.

§ 10 ustawy gminnej na str. 8 Zb. ust. adm.

§3. Odstawianie odbywa się, albo: a) za paszportem przymusowym (listem drożnym), w którym wydalonemu przepisuje się stacye drogi i czas do jej przebycia; b) pod strażą, przymusowem odprowadzeniem przez wartowników. Odstawiania pod strażą należy unikać dopóty, dopóki cel tegoż może być osiągnięty za pomocą paszportu przymusowego.

Rozporządzeniem z 15 Czerwca 1881 L. 279 zwróciło Min. sp wew. uwagę na mylnie dotąd praktykowany sposób szupasowania włóczęgów pod konwojem, który sprzeciwia się ostatniemu ustępowi § 3 ustawy z 27 Sierp. 1871 N. 88 dz. u. p., orzekającemu wyraźnie,

że używania szupasu (pod konwojem) unikać należy, jeżeli cel tegoż może być osiągnięty za pomocą paszportu przymusowego, ileże wyszu-pasowanie za paszportem przyczynia się do znacznych zaoszczędzeń wydatków, mających być pokrytemi przez fundusz krajowy. Na przyszłość należy zarządzać z reguły szupasowanie za paszportem przymusowym, a tylko w wyjątkowych wypadkach orzekać wyszupaso-wanie pod konwojem, gdzie ze względu na wiek, stan zdrowia, na niebezpieczne dla obcego mienia lub zdrowia przymioty szupaśnika i t. p., wydalenie za paszportem przymusowym nie jest wskazanem. (Okólnik Nam. z 4 Lut. 1882 L. 5452.)

§ 4. Odstawienie osoby za paszportem przymusowym lub pod strażą, jakoteż wydalenie policyjne, może nastąpić tylko na podstawie prawomocnego wyroku właściwej Władzy. Każdy wyrok taki powinno poprzedzić stwierdzenie przynależności i prawnego powodu wydalenia lub odstawienia ; należy także zawiadomić o tern Wydział krajowy kraju rodzinnego.

Sądom i domom karnym polecono, aby udzielały tabele pochodzenia aresztantów odbywających karę w Sądzie, zaraz przy rozpoczęciu kary, zaś więźniów zamkniętych w domach karnych najpóźniej 6 miesięcy przed ukończeniem kary Władzom wskazanym rozporządzeniem z 8 Marca 1853 L. 44 dz. u. p. do przejrzenia, dołączając przy tern możliwe dokumenta przynależności. W ten sposób umożli-wionem będzie Władzom wydalającym wdrożyć zaraz, dochodzenie, jeśli przynależność aresztanta okaże się wątpliwą, i stwierdzić takową już w czasie odbywania kary. Udzielone im zaś do przejrzenia tabele winny zwrócić zaraz po wypisaniu potrzebnych dat, a ostateczne wydanie tabeli z uwaga o zachowaniu się więźnia w czasie odbywania

odstawieniu wypuszczonego

na

wydalenie policyjne lub

kary, nastąpi jak dotąd dopiero przy więźnia politycznej Władzy. Względem skazanych za przestępstwo pozostają w swej mocy dotychczasowe przepisy, wedle których obo-wiązane są Sądy powiatowe, jak to w § 7 powyższego rozporzą zema postanowiono, przesłać politycznej Władzy tabele zaraz przy zarządzeniu wykonania kary, t. j. przy rozpoczęciu takowej. Władze polityczne mają na wszelkie zapytania dotyczące stwierdzenia przynależności osób na wydalenie przeznaczonych, odpowiadać zawsze o ile możności jak najspieszniej, aby zapobiedz przeciąganiu przytrzymania takich osób i pomnażania kosztów. (Rozp. min. spr. wewn. z dnia 7 Czerwca 1875 1. 7830, L. Nam. 28971.)

na

§ 5. Do wydania wyroku odstawienie za paszportem przymusowym i pod strażą, po-wołanemi są jako Władze wydalające : a) Dyrekcya policyi

Częśó II. Dział. A.

i jej wydelegowane organa, tudzież, gilzie te nie istnieją, Ъ) Władze rządowe lub gminne, którym poruczone jest prowadzenie spraw politycznych w pierwszej instancyi. Władzom gminnym pod b) wspomnionym może być w drodze rozporządzenia poruczonem wydawanie wyroków na wydalenie lub odstawianie także w tych miejscach, w których znajduje się Dyrekcya policyi. Wykonanie odstawienia pod strażą należy do tych gmin, które są postanowione jako stacye wydalenia.

Okólnikiem Wyd. kraj. z 8 Marca 1881 L. 31456 wykazane zostały te Władze całej Austryi, które w myśl § 5 i 6 ust. z 27 Lipca 1871 dz. u. p. N. 88 kompetentne są do wydawania orzeczeń szupaso-wych i polecono stacyom szupasowym, aby w wypadkach, gdyby spostrzegły z dokumentów szupasowych (Schubpass und Zwangspass), iż orzeczenie szupasowe wydała Władza niekompetentna, powstrzymały zaraz dalsze wykonanie tego orzeczenia i przedłożyły natychmiast swej przełożonej Władzy politycznej, t j. e. k. Starostwu lub względnie c. k. Dyrekcyi policyi dobumenta szupasowe (Schubpass lub Zwangspass), upraszając o rychłą decyzyą, co dalej czynie wypada, a mianowicie z osobą szupasowaną za paszportem przymusowym lub też z szupaśnikiem pod strażą odsyłanym, który nieznajduje się na wolnej stopie. Zaniedbanie tego obowiązku narażałoby stacye szupasowe na tę przykrość, że Wydział krajowy stosownie do przewinienia stacyi szupasowej odmówiłby jej wypłacania odnośnych kosztów w rachunkach szupasowych zalikwidowanyeh.

§ 6. Opróez wypadków § 5 lit. b) prawodawstwo krajowe może przydzielić poszczególnym gminom kraju wydawanie w poruczonym zakresie działania wyroków na odstawianie pod strażą

§ 7. Bekursa od wyroków na odstawienie pod strażą i wydalenie (§ 5 lit. a) i b), rozstrzyga Naczelnik krajowy, od orzeczenia którego dalsze odwołanie się nie jest dopu-szczalnem. Odwołanie od wyroków na odstawienie pod strażą wnosić należy natychmiast; od wyroków zaś na wydalenie, w przeciągu trzech dni po ich ogłoszeniu i mają one skutek odwłoczny.

§ 8. Jeżeli która Zwierzchność gminna uzna, że jest powód do odstawienia pod strażą lub wydalenia jakiej osoby z jej terytoryum, winna spisać protokół (zrobić inkwizy-cyą), w którym mają być wyłuszczone powody tego, osobiste stósunki osoby zakwesty ono wane j, tudzież jej usprawiedliwię-

nia co do ciążących, na niej okoliczności, osobę tę w razie potrzeby zamknąć w areszcie, i jeżeli sama nie jest uprawnioną do wydania wyroku, protokół i załączniki najpóźniej w przeciągu dwudziestu czterech godzin od chwili przytrzymania lub aresztowania osoby zakwestionowanej, odesłać Władzy wydalającej do rozstrzygnienia. Jeżeli Władza wydalająca uzna za potrzebne dalsze dochodzenia, winna tymczasowo w przeciągu dwudziestu czterech godzin orzec co do zatrzymania w areszcie osoby przytrzymanej. W razie uwolnienia osoby przytrzymanej, mają być do niej zastósowane przepisy §§ 2^, 29 i 43 ustawy o przynależności z dnia 3 Grudnia 1863 dz. ust. paû. N. 105 (Zbiór ust. ad. str. 1593). W wypadkach § 1 lit. d) zarząd domu karnego lub roboczego winien w czasie właści-zrobić doniesienie do Władzy wydalającej, aby wyrok

wym

mógł być wydany przed upływem czasu kary.

§ 9. Wyrok Władzy wydalającej należy ogłosić przytrzymanemu. Jeżeli opiewa na uwolnienie, ma być natychmiast wykonanym. Jeżeli od wyroku opiewającego na odstawienie pod strażą lub wydalenie będzie założonym îekurs, naczelnik gminy winien spisać protokół i odesłać go w przeciągu dwudziestu czterech godzin za pośrednictwem Władzy, która zawyrokowała, do instancyi rekursowej. Wyrok na odstawienie pod strażą należy wykonać natychmiast, gdy się

stanie prawomocnym.

§ 10. Gminy obowiązane są załatwiać czynności poru-czone im w przymiocie stacyi odstawiania pod strażą. Gmina będąca stacyą odstawiania pod strażą, winna wystawie każdemu odstawić się mającemu, stósownie do piawomocnego wy roku, paszport przymusowy z przepisaniem drogi, kt rą ot stawić się mający ściśle trzymać się musi (§ 3 lit. a), kartę odstawienia pod strażą (§ 3 lit. b). Dokumenta te po

przybyciu odstawionego    .    .    .

przesłane tej Władzy, która wydała wyrok odstawienia.

pod strażą dołączyć’ należy orzeczenie

dnia 2b

na

miejsce przeznaczenia mają oyc

. wew. z

Do karty odstawienia dotyczące w oryginale lub odpisie. (Keskr, min. spr Kwietnia 1871 L. 5027.)

W czasie panowania cholery obowiązują następujące przepisy: 1) w lokalnośeiach dla wydaleńców przeznaczonych, ma być czystość jak najstaranniej utrzymywaną, 2) odstawa i przeprowadzenie wydaleńców odbywać się ma, o ile tylko można, koleją żelazną, 3) z miejsc cholerą dotkniętych nie wolno wysyłać wydaleńców, dopóki epidemia nie wygaśnie, 4) w ogóle wolno tylko takich wydaleńców odsyłać, których stan zdrowia został należycie zbadany i jako zupełnie zadawalniający uznany. (Rozp. Nam. z dnia 31 Marca 1873 L. 12636.)

§ 11. Każda gmina, będąca stacją odstawiania pon strażą, obowiązana jest odebrać przybywających do niej odstawionych pod strażą, odesłać ich w sposób przepisany do najbliższej stacyi, a względnie do gminy rodzinnej i mięt staranie o pewnych wartowników dla wydaleńców, o ich wyżywienie, stósowny przytułek i nadzór. W razie ucieczki wydaleńca, należy natychmiast przedsięwziąć potrzebne kroki, aby organa bezpieczeństwa publicznego mogły go ścigać i schwytać.

Gmina będąca stacyą szupasową obowiązaną jest przyjmować nadchodzących szupaśników o każdej porze czasu i zwrócić koszta narosłe z powodu odroczonego przyjęcia; gminy bowiem odpowiadają za wszelkie zaniedbanie obowiązków w sprawie szupaśnietwa, prawem na nie nałożonych. (Tr. ad. 21 Czerwca 1879 L. 1209 N. 519.)

§ 12. Przepisy tyczące się odstawiania pod strażą do krajów nienależących do okręgu, w którym ustawa niniejsza obowiązuje, wydane będą w drodze administracyjnej na podstawie ugody z odnośnymi rządami. Kto za paszportem przymusowym do gminy przynależności odstawiony, od przepisanej drogi samowolnie zboczy, paszport przymusowy odrzuci lub zatai, albo bez ważnych powodów usprawiedliwiających, terminu do podróży przepisanego nie dotrzyma, ma być ukarany aresztem do ośmiu dni i odstawiony dalej pod strażą. Podobnież ma być wydaleniec ukarany za ucieczkę. Wydanie wyroku kary należy do Władzy politycznej (§ 5 lit. a) i bj) tego miejsca, w którem wydaleniec będzie ponownie przytrzymany-

§ 14. Koszta wyżywienia od chwili przytrzymania osoby w celu spowodowania jej odstawienia, aż do wykonania wyroku, jakoteż koszta wyżywienia osób przytrzymanych, na które nie zapadł wyrok odstawienia pod strażą, należą do

wydatków policyi miejscowej. Wydatki na dostarczenie^ urządzenie, opalenie i oświetlanie lokalności dla wydaleńców, jakoteż na utrzymanie ich w dobrym stanie, tudzież na pilnowanie wydaleńców i na załatwianie spraw, tyczących się odstawiania pod strażą, ponosić ma gmina będąca stacyą odstawiania pod strażą. Prawodawstwu krajowemu zastrzega się oznaczenie, czy i o ile wydatki te mają być zwrócone z funduszów konkurencyjnych, powiatowych lub krajowych.

Koszta odstawienia więźniów z więzienia wypuszozonych ponosić' winna gmina, do której Sąd więźnia odstawił, (Orzeez. min. spr. wew. z dnia 28 Lipca 1878 L. 9879.) O kosztach szupasowych patrz ustawę z 15 List. 1874 (dz. u. kr. N. 65) na str. 1708

§ 15. Wszelkie inne wydatki odstawienia, a mianowicie na rewizyą lekarską, wyżywienie, oczyszczenie i odzienie wydaleńców, tudzież na transport tychże i wartowników, jakoteż na potrzebne wsparcie dla tych, którzy dostają pa-szporta przymusowe, o ile wydatki te odnoszą się do teryto-ryów poszczególnych krajów, będą pokryte w pierwszym rzędzie z funduszów krajowych tychże krajów. Wydatki tego rodzaju poniesione na wydaleńców przynależących do innych krajów, lub według postanowień ustawy o przynależności mających tamże prawo swojszczyzny, będą wynagrodzone przez fundusze krajowe tychże krajów, przeto w celu uzasadnienia pretensyi do wynagrodzenia, należy zbadać dokładnie wszelkie okoliczności, potrzebne do stwierdzenia prawa swój -szczyzny. Rezultat tych dochodzeń należy zakomunikować odnośnemu Wydziałowi krajowemu. Wydaleńcy, będący w stanie płacenia, mają zwrócić poniesione na nich koszta odstawienia pod strażą funduszowi krajowemu swego kraju rodzinnego, o tyle, o ile z funduszu tego w myśl niniejszego paragrafu pokryte zostały.

sowa

krajów, obopólnie, bez prawa żądania zwrotu, ponoszone bywają. (Res. min. spr. wewn. z dnia 22 Czerwca 1869 L. 2592.)

Z Węgrami utrzymany stan rzeczy teraźniejszy, t. j. dotyeheza-wzajemnośe, według której koszta wydalenia od dotyczących

§ i6. Prawodawstwu krajowemu zastrzega się oznaczenie, czy gminy rodzinne wydaleńców mają zwrócić te wydatki ponoszącemu je funduszowi krajowemu i o ile.

Część IL Dział A.

§ 17. Co się tyczy wydatków odstawiania cudzoziemców, istniejące przepisy i rozporządzenia pozostają nadal obowiązującemu Jeżeli na mocy traktatu zachodzi stósunek wzajemności, obowiązujący do bezpłatnego odstawiania pod strażą, albo, jeżeli Państwo zagraniczne nie zwróci kosztów odstawienia pod strażą, lub też jeśli krajowość albo prawo swojszczyzny wydaleńca stwierdzić się nie da, natenczas wydatki na odstawienie, które według prawa kraj ma ponosić, będą pokryte bez pretensyi do wynagrodzenia przez fundusze krajowe, o ile miały miejsce w odnośnych terytoryach krajów.

Włoscy wydaleńcy bez prawa zwrotu kosztów odstawieni być mają. (Reskr. min. z dnia 23 Maja 1871 L. 6095.)

Według rozp. min. z 18 Sierpnia 1875 L. 11506 (Nam. 42169) zawarto z rządem niemieckiego Państwa traktat z 26 Lipca 1875 iz4 Lipca 1H75 co do przyjmowania wydaleńców tej osnowy, że każda z kontraktujących stron się zobowiązała, na żądanie drugiej, swoich poddanych napowrót przyjąć, nawet gdyby ci przynależność do Państwa podług krajowego ustawodawstwa już utracili, o ile się do drugiego kraju podług jego własnego ustawodawstwa nie stali przynależnymi. Według zawiadomienia Nam. do L. 1614|pr. ex 1875 Władze pruskie nie przyjmują wydaleńców, których przynależność do Państwa niemieckiego drogą poprzedniej korespondeneyi nie została uznaną.

§ 18. Każda gmina odpowiada za te wydatki, które wynikną z zaniedbania prawnie na niej ciężących obowiązków pod względem odstawiania pod strażą. Wydatki, powstałe w skutek ponownego dostawienia zbiegłego wydaleńca, ponosi ta gmina, na której organach cięży wina ucieczki wyda-łeńca.

§ 19. Nadzorowanie spraw odstawiania pod strażą, należy w ogólności do Władz politycznych. Odnośne jednak rozporządzenia, mianowicie co się tyczy urządzania transportów głównych i częściowych, tudzież stacyi odstawiania pod strażą wartowników, wydaje Władza naczelna kraju w porozumieniu z Wydziałem krajowym. Wszelkie inne rozporządzenia, tyczące się wykonywania odstawiania pod strażą, wydaje Wydział krajowy.

Aby szupaśników nie odstawiano do Starostw, lecz do staeyj szupasowyeh, zawiadomiono okólnikiem Nam. z 12 Kwiet. 1881 L. 17542 wszystkie Władze o istniejących w całej Austryi stacyach szupasowyeh.

§ 20. W chwili, gdy ustawa niniejsza wejdzie w moc obowiązującą, utracą takową wszelkie ustawy i rozporządzenia z niniejszą ustawą niezgodne.

b) Rozporządzenia dotyczące wykonania ustawy o przy-musowem wydaleniu.

aa) Rozporządzenie Namiestnictwa z d. 21 Sierpnia 1875 r.

L. 4287|pr., (dz. ust. kr. N. 57.)

Art. 1. Jedynie osoby w § 1 ustawy z dnia 27 Lipca 1871 (str. 1671) szczegółowo wymienione mogą być odse-łane, a to albo za paszportem przymusowym albo szupasem (§ 3 lit. aj i Ъ.) Policyjnie zaś wydalone mogą być osoby wymienione § 1 i w piątym ustępie § 2 tejże ustawy. Kiedy ma nastąpić policyjne wydalenie, stanowi drugi ustęp § 2 ust. p. Tak odesłanie jak policyjne wydalenie może nastąpić tylko na podstawie prawomocnego wyroku.

Art. 2. C. k. Starostwa i c. k. Dyrekcye policyi we Lwowie i Krakowie, powołane są jako Władze szupasowe do wydawania w pierwszej instancyi wyroków na odesłanie i policyjne wydalenie. Wykonanie wyroków na odesłanie należy w poruczonym zakresie działania do naczelników gmin, w których są stacye szupasowe. Osobne wykazy zawierają oznaczenie ustanowionych stacyj szupasowych głównych czyli zbiorowych i pobocznych, tudzież głównych duktów szupasowych.

Art. 3. Przed wydaniem każdego wyroku sprawdzić należy: 1. czy osoba zakwestyonowana kwalifikuje się w mysi § 1 względem § 2 p. u. do odesłania lub policyjnego wydalenia, i 2. gminę, do której ta osoba przynależy. Jeżeli zatem przynależność zakwestyonowanej osoby nie jest udowodnioną dokumentami, natenczas Władza szupasowa winua bezzwłocznie wdrożyć odpowiednie dochodzenie celem sprawdzenia takowej. Za wszelkie koszta wynikłe w skutek nieprzestrzegania tych postanowień, odpowiada Władza, która wydała wyrok.

Art. 4. Do Władzy szupaso ' ej należy oznaczenie sposobu wykonania wyroku, winna zatem w wyroku dokładnie

Część IL Dział A.

wymienić stacye szupasowe, przez które ma przejść osoba odsyłana; a jeżeli użytą będzie kolej żelazna, oznaczy Władza szupasowa stacyą kolejową, w której osoba odsełana ma wsiąść, tudzież stacyą, na której opuścić ma pociąg. Przy odsyłaniu za paszportem przymusowym należy nadto oznaczyć termin do odbycia tej drogi, jak niemniej wyrazić, czy osoba odsełana posiada przy sobie fundusze do pokrycia kosztów podróży, lub czy jej na wyżywienie dostarczoną być ma zapomoga. Dalej należy w wyrokach na odesłanie pod strażą oznaczyć środki bezpieczeństwa, które przy konwojowaniu zachowane być mają, a mianowicie czy osoba odsełana ma odbyć wskazaną drogę pod eskortą c. k. Źau-darmeryi, czy ma być okutą w kajdanki i t. p. W końcu mają być w każdym wyroku dokładnie wyrażone prawne powody odesłania. A że § 3 ustawy państwowej postanawia, iż odsełania pod strażą unikać należy dopóty, dopóki cel może być osiągnięty przez paszport przymusowy, więc w wyrokach na odesłanie pod strażą ma być przytoczony powód, z jakiego użycie tego środka uważano za potrzebne.

Art. 5. Władza szupasowa wskazując w wyroku kierunek odesłania, winna uwzględniać najkrótszą drogę do najbliższej stacyi zbiorowej czyli głównej. Dla oszczędzenia wydatków należy używać ile możności kolei żelaznych, a to kolei Karola Ludwika, Czerniowieckiej, Arcyksięcia Albrechta , Dniestrzańskiej i Galicyjsko - węgierskiej czyli tak zwanej Łupkowskiej. Nie należy jednakże zarządzać odsełania koleją na krótszą przestrzeń jak od jednej stacyi zbiorowej do drugiej. Transporta koleją żelazną odbywać się będą ze wschodu na zachód co piątku pociągiem mieszanym odchodzącym z Podwołoczysk ku Krakowu, z zachodu na wschód zaś także mieszanym pociągiem odchodzącym co poniedziałku z Krakowa ku Podwołoczyskom. Do tych pociągów zastósować należy transporta osób odsełanych odbywające się innymi pociągami lub publicznemi drogami, w kierunku ku stacyom głównym, a to w ten sposób, aby na tych stacyach nastąpić mogło bezzwłocznie dalsze odesłanie powyższymi pociągami, tudzież odbieranie przybywających tymi pociągami, w celu dalszego odsełania w innych kierunkach.

Art. 6. Obowiązkiem jest naczelnika gminy lnb przełożonego obszaru dworskiego, aby z osobą, względem której zachodzi ustawą przewidziany powód do jej odesłania lnb policyjnego wydalenia, postąpić wedle przepisu § 8 ust. p. Władza szupasowa winna bezzwłocznie wdrożyć odpowiednie dochodzenie (art. 3.). Władze w ogóle są odpowiedzialne za wszelką nieusprawiedliwioną zwłokę w traktowaniu sprawy.

Art. 7. Władza szupasowa przyszłe wyrok naczelnikowi gminy, w której się znajduje osoba zakwestyonowana w celu dalszego postępowania. A jeżeli ta gmina nie jest stacyą szupasowa, lub gdy osoba zakwestyonowana jest przytrzymaną na obszarze dworskim, natenczas przyszłe jej Władza szupasowa wyrok na odesłanie w dwóch egzemplarzach. Gdyby zaś chodziło o odesłanie cudzoziemca, natenczas winna Władza szupasowa nadto przesłać odpis wyroku właściwej Władzy pogranicznej w tej miejscowości, w której cudzoziemiec ma przejść granicę galicyjską do innego państwa. O treści zaś wyroku, a mianowicie o sprawdzonej przynależności i o prawnym powodzie odesłania, doniesie Władza szupasowa Wydziałowi tego kraju, w którym znajduje się gmina przynależności osoby odsyłanej.

O tem od wypadku do wypadku donieść należy Wydziałowi krajowemu, a nie kwartalnie. (Rozp. Nam. z dnia Ü Sierpnia 1876 L. 83715). Polecenie to powtórzono reskryptem Nam. z dnia 8 Maja 1879 L. 22635. — Jeżeli ktoś do Węgier ma być wydalonym, należy donieść do Ministerstwa węgierskiego w drodze Namiestnictwa. (Reskr. Nam. z dnia 28 Lutego 1877 L. 10117.)

Art. 8. Naczelnik gminy, niebędącej stacyą szupasowa, lub też przełożony obszaru dworskiego, gdzie się znajduje osoba zakwestyonowana, ogłosi przesłany wyrok przytrzymanej osobie. Po prawomocności wyroku odeszle tę osobę wraz z jej rzeczami i papierami, tudzież z jednym egzemplarzem wyroku do pierwszej w wyroku wskazanej stacyi szupasowej, gdyby zaś wyrok opiewał na odesłanie pod strażą, doda szupaśnikowi pewnego strażnika, który ma pieniądze, kosztowności, papiery, jak niemniej inne rzeczy szupaśnikowi odebrane, tudzież wyrok szupasowy za rewersem odebrać i wraz z szupaśnikiem odstawić do wskazanej stacyi

107

Kaeparek. Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział 4..

szupasowej. Stacya szupasowa zaś wyda strażnikowi potwierdzenie na odbiór szupaśnika i jego rzeczy, które to poświadczenie wysyłająca Zwierzchność ma zachować. W razie gdy wyrok opiewa na policyjne wydalenie, a osoba mimo prawomocności takowego wydalić się nie chce, natenczas winien naczelnik gminy względnie przełożony obszaru dworskiego, donie ść o tern bezzwłocznie Władzy wyrokującej i wyczekiwać dalszych jej zarządzeń.

Art. 9. Oznaczona w wyroku pierwsza stacya szupasowa, stósownie do prawomocnego wyroku albo wystawia osobie odsyłanej paszport przymusowy, albo też wykonuje wyrok na odesłanie pod strażą, wydając szupaśnikowi kartę szupasową, do której należy dołączyć wszystkie papiery podróżne i dokumenta szupaśnika wyświecające jego swpj-szczyznę.

Co do wydalania Prusaków i Saksonów postanowiono reskryptem min. spraw wewn . z dnia 21 Kwietnia 1877 L. 4477, aby do karty przymusowej dołączać w oryginale lub odpisie dokument udowadniający swojszezyznę, oraz uwiadomienie Władzy zagranicznej, że wydalenca przyjąć przyrzekła. Należy więc spiesznie załatwiać wszelkie sprawy, w których rozchodzi się o wydanie przyrzeczenia co do przyjęcia obywateli austryackich w tych krajach przytrzymanych.

Art. 10. Stacye szupasowe obowiązane są w ogóle mieć staranie, aby osoby odsyłane bez zwłoki dalej do następującej stacyi odstawione były.

Ostatnia w wyroku wskazana stacya szupa-winna szupaśnika, jego rzeczy i papiery oddać Zwierzch-

Art. 11.

sowa

na

prze-

ności gminnej, do której przynależy, a przy cudzoziemcach właściwej Władzy pogranicznej, kartę zaś szupasową, zaopatrzoną przez Zwierzchność gminną względnie Władzę pograniczną potwierdzeniem odebrania szupaśnika przesłać najpóźniej do 3 dni tej Władzy, która wydała wyrok odesłanie pod strażą. Odesłany za paszportem przymusowym winien zaraz po przybyciu do miejsca przeznaczenia, przedstawić się tamtejszej Zwierzchności gminnej względnie Wła-dzy pogranicznej, i tamże złożyć swój paszport przymusowy. Zwierzchność gminna, względnie Władza pograniczna,

Art. 12. Władza szupasowa przekona się z końcem każdego miesiąca, czy nadesłano jej wszystkie karty szupa-sowe i paszporty przymusowe, a gdyby odesłanie takowych za długo było zwlekanem, winna dochodzić tego przyczyny i wedle wyniku postąpić.

szle zaś ten paszport z potwierdzeniem daty przybycia osoby odesłanej, tej Władzy, która wydała wyrok na odesłanie za paszportem przymusowym. Przy odsełaniu cudzoziemca po za granicę Paóstwa winna nadto Władza pograniczna osobę przystawioną jej pod strażą oddać najbliższej Władzy zagranicznej, zaś osobie przybywającej za paszportem przymusowym nowy wystawić paszport przymusowy za granicę.

Art. 13. Każda stacya szupasowa winna prowadzić ewidencyą wszystkich jej do odesłania oddanych osób, i w tym celu utrzymywać protokół szupasowy.

Art. 14. Stacya szupasowa obowiązaną jest, dać osobie odsyłanej odpowiednie wyżywienie, oczyścić ją w razie potrzeby i zaopatrzyć w konieczną do pory roku zastóso-waną odzież, tudzież obuwie, a co w tym względzie uczyni, ma uwidocznić w protokole szupasowym i na karcie szupa-sowej, względnie w paszporcie przymusowym.

Art. 15. Stacye szupasowe winne uwzględniać stan zdrowia osoby odsełanej, i gdyby takowy był wątpliwym, zasięgnąć zdania lekarza. Skoro lekarz uzna, że dalsze odesłanie nastąpić nie może, należy chorego zatrzymać na sta-eyi i odpowiednio pielęgnować, póki dalsze odesłanie bez niebezpieczeństwa dla jego zdrowia nie da się uskutecznić. Gdyby jednak lekarz uznał, że choroba dłużej trwać będzie i îq wymaga staranniejszej umiejętnej pielęgnacyi. natenczas oddać należy chorego do najbliższego szpitala. O zachorowaniu odsełanego, względnie o oddaniu tegoż do szpitala, należy bezzwłocznie donieść Władzy szupasowej, która wydała wyrok.

Art. 16. Odstawianie pod strażą odbywa się zwykle pieszo, wozu zaś użyć wolno tylko w wypadku stwierdzonej przez lekarza konieczności. Wywód lekarza tak w tym, jak

107*

w wypadkach w poprzednim artykule wskazanych, należy zachować w aktach, a poczynione zarządzenia uwidocznić na karcie szupasowej i w protokole szupasowym.

Art. 17. Jeżeli w ciągu transportu okazała się ze względu na zdrowie szupaśnika lub na bezpieczeństwo publiczne, konieczność zmienienia wskazanego wyrokiem sposobu prowadzenia lub eskortowania, natenczas stacya szupa-sowa winna przedstawić stan rzeczy przełożonemu jej Staroście, a do nadejścia jego decyzyi zatrzymać szupaśnika w bezpiecznem miejscu. Starosta winien, pod odpowiedzialnością za koszta przydłużonego utrzymania szupaśnika, wydać bezzwłocznie stósowne polecenie.

Art. 18. Stacya szupasowa winna utrzymywać pewną i wystarczającą straż do odprowadzania odsełanych pod strażą. Do straży tej należy wybierać ludzi silnych i statecznych. Strażnicy mają być należycie o obowiązkach służby pouczeni, do służby zaprzysiężeni i odpowiednio uzbrojeni. Ilość tych strażników w ogóle zastósowaną być ma do miejscowej potrzeby. W gminach, przez które rzadko i niewielkie przechodzą transporta szupaśników, mogą być zwyczajni słudzy gminni używani do konwoju. Starostwa oznaczają w swoich powiatach gminy, które mają utrzymywać odrębną straż szupasową, zaprzysięgają takową i przepisują sposób jej uzbrojenia.

Rota przysięgi dla służby го straży szupasowej.

Przysięgam, że obowiązki służby mojej jako strażnik szupasowy wypełniać będę zawsze z największą sumiennością, gorliwością i wiernością bez względu na osoby szupasowane, bez względu na własną lub cudzą korzyść lub niekorzyść, a mianowicie, że powierzonych mnie szupaśników pilnie strzedz i odprowadzać będę do miejsca przeznaczenia wskazaną mi drogą publiczną, nie zatrzymując się nigdzie bez ważnych powodów, i że takowych oddam do rąk wskazanej mi Władzy ; a gdyby powierzony mi szupaśnik umknąć zdołał, natenczas zaraz o tern zawiadomię najbliższą Zwierzchność gminną i posterunek Źandarmeryi, koło których prze-

Art. 19. Każda stacya szupasowa ma odsełać szupa-śników pod nadzorem straży, której ilość w pojedynczym wypadku zastósować należy do liczby szupaśników, ich płci, wieku, konduity i sposobu transportowania. Przy transportowaniu wozem nie może być woźnica uważanym za strażnika szupasowego. Strażnikowi należy oddać za rewersem pieniądze, rzeczy i papiery od szupaśnika odebrane, a w karcie szupasowej wyszczególnione. Stacya szupasowa odbierając odstawionego jej szupaśnika, wyda strażnikowi poświadczenie na odstawienie szupaśnika i oddanie jego pieniędzy, rzeczy i papierów, które to poświadczenie winna stacya wysełająca zachować w aktach.

chodzić będę ; przysięgam dalej, że niezłomnie będę posłusznym przełożonej Władzy, i że nigdy nie uchylę się od powierzonych mi obowiązków bez wiedzy i zezwolenia mych przełożonych lub nieuniknionej przeszkody. Tak mi Panie Boże dopomóż ! (Okólnik Nam. z dnia 9 Listopada 1875 L. 53608.)

Art. 20. Transport szupaśników na drogach publicznych odbywa się w dzień od stacyi do stacyi i nie woluo pod karą wstępować do karczem lub zbaczać z drogi publicznej na ścieżki manowrce. Transport wozem może w jednym dniu odbywać się przez dwie stacye z tym samym strażnikiem, w innych wypadkach zmienia się straż na każdej stacyi.

Art. 21. Transport szupaśników koleją żelazną odbywa się pod strażą Żandarmeryi, której jednakże w stacyach głównych, gmina będąca stacya szupasową, winna według potrzeby dodać swoję straż do pomocy. Strażnik taki biorąc udział przy konwojowaniu szupaśników stoi pod komendą Żandarma. Konwój szupaśników transportowanych koleją, zmienia się zwykle na każdej głównej stacyi szupasowej, może jednakże w razie potrzeby ta sama eskorta i dalej transportować.

rzec

Art. 22. Stacya szupasowa będąca przy głównej stacyi kolei żelaznej, jest obowiązaną dostawić szupaśnika na dwo-pod strażą, która ma być wysłana w takiej ilości, aby

wedle potrzeby mogła udzielić pomocy eskorcie przybywającego koleją transportu szupaśników. Eskorta opuszczająca pociąg, winna wysiadających szupaśników odprowadzić i oddać Zwierzchności gminy, będącej stacyą szupasową.

Art. 23. W razie ucieczki szupaśnika zawiadomi jego strażnik zaraz Zwierzchność gminy i posterunek Żandar-meryi koło których przechodzi, zaś stacya szupasowa uwiadomi bezzwłocznie o ucieczce szupaśnika posterunek Źan-darmeryi, w którego rejonie leży, i przełożone Starostwo^ w celu zarządzenia poszukiwań za zbiegiem. Starostwo zbada zaraz przyczynę ucieczki, winnych stósownie ukarze i uwiadomi o ucieczce Władzę, która wydała wyrok.

Art. 24. Naczelnicy gmin odpowiadają w myśl §§ 64 i 102 względnie § 108 ust. gmin. za każde uchybienie przeciw przepisom ustawy państwowej i niniejszego rozporządzenia. Starostwa czuwać mają pod osobistą odpowiedzialnością nad tern, aby gminy wypełniły swoje pod tym względem obowiązki, a mianowicie, aby stacye szupasowe utrzymywały odpowiednie lokalnośei dla pomieszczenia i straż do odstawienia szupaśników. W razie zaniedbywania tych obowiązków' postąpi Starosta według § 108 względnie § 107 ustawy gminnej. O stanie urządzeń szupasowych mają się przekonywać Starostowie od czasu do czasu i w razie dostrzeżonych usterek wydawać gminom stósowne pouczenie.

Art. 25. W celu kontroli i wykazania z końcem roku administracyjnego -wszystkich zarządzonych odsełań za paszportem przymusowym i pod strażą, jak niemniej policyjnych wydaleń, mają Starostwa i Dyrekcye policyi we Lwowie i Krakowie prowadzić osobne wykazy wydawanych wyroków.

bb) Obwieszczenie Wydziału krajowego z dnia 27 Listopada 1875 r, L. 25744 (dz. ust. kraj. N. 1 z r. 1876 obow. od d. 1 Stycznia 1876.)

1. Koszta urządzenia i utrzymywania stacyi szupasowych, o których wspomina drugi ustęp § 14 ustawy państ. z dnia 27 Lipca 1871 r. N. 88, czyli tak zwane koszta reżyjne, a mianowicie wydatki na

dostarczanie, urządzanie, opalanie i oświetlanie lokalności dla szupaśników , tudzież na utrzymanie tych lokalności w dobrym stanie, dalej na pilnowanie szupaśników i na załatwianie spraw tyczących się odsełania przymusowego, czyli w ogóle wydatki na załatwianie interesów szupasowych, zwracać będzie fundusz krajowy gminie będącej stacyą szu-pasową w ryczałcie wymierzonym od każdej szupasowanej osoby, a to bez względu na czas jej pobytu na stacyi szu-pasowej. Jedynie tylko w tym wypadku, gdy osoba szupa-sowana oczekiwać musi na stacyi zbiorowej nadejścia transportu szupaśników, wymierzony ryczałt przypadać będzie od każdego dnia pobytu jej na stacyi szupasowej. Należy-tość za powyższe koszta reżyjne, przypadająca tak za szupaśników jakoteż i za szupasowanych za paszportem przymusowym, wymierzoną jest w osobnych przepisach o ustanowieniu trzechletnich ryczałtów szupasowych na czas za lata 1876, 1877 i 1878 (patrz dz. ust. kraj. N. 2 z r. 1876.)

2. Na opędzenie kosztów szupasowania w § 15 ust p. z dnia 27 Lipca 1871 r. N. 88, a mianowicie wydatków : na rewizyą lekarską, wyżywienie, oczyszczenie i przyodzienie szupaśników, dalej na transport tychże i konwój, jakoteż jeżeliby było potrzeba na wsparcie dla tych, którzy otrzymują paszporta przymusowe, udzielać będzie fundusz krajowy każdej stacyi szupasowej stósowną zaliczkę z góry do przyszłego wyrachowania. Wysokość tej zaliczki odpowiadać będzie tej kwocie, jaką wyniosły rzeczone koszta w peryodycznych i już sprawdzonych rachunkach szupasowych. Wydział krajowy według swego uznania udzielać będzie rzeczone zaliczki na jeden, dwa lub trzy miesiące z góry, a to do rąk naczelnika gminy w stacyi szupasowej, który prowadzić winien w tym względzie „Dziennik przychodu i rozchodu“. Do przychodu ma być zapisaną każda otrzymana zaliczka, a do rozchodu należy wpisywać chronologicznie wydatki na koszta szupasowania uskutecznione. Należytości za powyższe koszta szupasowania, a to na przeciąg czasu za lata 1876, 1877 i 1878 ustano-

Część II. Dział А.

wionę, zawarte są w osobnych przepisach o trzechletnich ryczałtach szupasowych.

3. Rewizyą lekarską względem osób szupaso-wanych przedsięwziąć należy tylko w wypadkach niezbędnej konieczności, a mianowicie : aj w razie choroby osoby szu-pasowanej i wynikającej ztąd potrzeby bliższego oznaczenia dalszego sposobu postępowania, tudzież bj w razie potrzeby oczyszczenia szupaśnika. Jeżeli w stacyi szupasowej znajduje się tak doktor medycyny jak i chirurg, należy używać tego ostatniego przy wszystkich lekszych i chwilowych zasłabnięciach, dalej względem potrzeby co do transportowania wozem, lub też oczyszczenia szupaśnika i środków w tym celu użyć się mających, zaś rewizyą przez doktora medycyny należy przedsięwziąć tylko w wypadku ciężkiej choroby. Wywód lekarza musi być w każdym razie pisemnym i w nim wskaże lekarz w ogóle dalsze postepywanie co do zdrowia osoby szupasowanej, a mianowicie : czyli istnieje potrzeba dłuższego pielęgnowania i oddania jej do szpitala, lub też jak postąpić należy przy lekszych i chwilowych zasłabnięciach ; — w tym ostatnim wypadku wypisze lekarz swe orzeczenie co do możności dalszego odstawienia pieszego, lub co do potrzeby transportowania wozem, dalej czy nie trzeba wstrzymać chwilowo dalszego odbywania drogi i jaka jest niezbędna potrzeba co do udzielenia szu-pasowanemu pomniejszych medykamentów, w których cenę oznaczyć należy, a które przy jednej osobie szupasowanej maksymalnej kwoty jednego złotego a. w. przekraczać nie mogą. Jeżeli wreszcie rewizyą lekarska odbywa się na pierwszej stacyi szupasowej, wypisze lekarz zarazem swe orzeczenie, czyli jest potrzeba oczyszczenia szupaśnika i jego odzieży i jakich środków w tym celu użyć należy, oznaczając zarazem cenę tych środków, która maksymalnej kwoty ryczałtowej przekraczać nie może. Dodatkowe przepisy o tychże ryczałtach zawierają w sobie należytość, jaka przypada dla doktora medycyny lub chirurga za rewizyą lekarską względem każdej szupasowanej osoby. Stacya szupasowa obowiązaną jest przechowywać wywód lekarski w aktach szupasowych, uwidocznić takowy w stósownej rubryce protokołu szupasowego, tudzież usprawiedliwić nim jako ale-gatem do rachunków wydatki co do dostarczonych szu pasowanemu medykamentów, co do transportowania wozem lub też przedsięwziętego oczyszczenia szupaśnika.

4.    Pierwsza stacya szupasowa, która wystawia dla szupaśnika kkrtę szupasową, winna przekonać się dokładnie, czyli oczyszczenie szupaśnika i jego odzieży przez obmycie lub zwykły sposób oczyszczenia osiągnąć się nie da. W razie zaś przeciwnym, a mianowicie przy dostrze-żonem plugastwie co do owadów pasożytnych lub przy owrzo-dzeniach, parchach lub tym podobnych wypadkach, które lokalność szupasową zanieczyścić i innych szupasowanych na zarażenie narazićby mogła, winna rzeczona stacya szupasowa zarządzić rewizyą lekarską i postąpić według wskazówek lekarza, obok wykonania przepisów pod 1. 3 Gdyby pierwsza stacya szupasowa nie wykonała tego obowiązku, a dostrzegła to którakolwiek z najbliższych stacyi szupasowych, przedsięweźmie takowa rewizyą lekarską i oczyszczenie szupaśnika, jednakże na koszt tej pierwszej stacyi szu-pasowej, która nie dopełniła swego obowiązku, a której rzeczony koszt przy cenzurowaniu rachunków w Wydziale krajowym bądzie notrąconym od sprawdzonej należytości.

5.    Pierwsza stacya szupasowa, która wystawia dla szupaśnika kartę szupasową, winna jest dostarczy ć mu brakującego przyodzienia lub obuwia, a mia-nowicie : stósownie do istotnej potrzeby, okrycie głowy, lub czapkę, krótką burke, lub stanik z rękawami, spodnie lub spódnicę, koszulę, gatki, trzewiki. Materyał tych przedmiotów musi być zastósowanym do pory roku, a mianowicie do pory zimowej, która sięga od 1 Listopada do końca Kwietnia, lub do pory letniej od 1 Maja aż do końca Października. Bliższy rodzaj tych materyałów i wysokość należytości zawarte są w dodatkowych przepisach o trzechletnich ryczałtach szupasowych.

6.    Wyżywienie dzienne szupaśnika składać się ma z dostatecznej ciepłej strawy, a prócz tego i ze świeżego chleba razowego; ten ostatni na wagę t. j. 56 de-kagramów (czyli jeden funt wiedeński) na dobę. Stacya szu-pasowa, która wyprawia szupaśnika, winna udzielić mu ciepłej strawy i trzech porcyi chleba w przepisanej wadze do użytku na rano, południe i wieezór, o czem doniesie najbliższej stacyi szupasowej za pośrednictwem strażnika i tak zwanej książeczki szupasowej, w której dostarczenie żywności na cały dzień zanotować należy, a która zarazem do wpisywania poświadczeń stacyi Szupasowych, co do odbioru szupaśnika i rzeczy jego używaną być może. Należytość za wyżywienie znajduje się w ryczałtach szupasowych. Szupasowa-nemu za paszportem przymusowym odda stacya szupasowa stósownie do treści orzeczenia i wskazanej tamże przez Władzę szupasową potrzeby, zapomogę na dzienne wyżywienie w ustanowionej kwocie ryczałtowej na rękę, tudzież uwidoczni to tak w protokole szupasowym jakoteż w rachunkach i na paszporcie przymusowym.

7. Transportowanie szu paśników wozem następuje z reguły tylko w razie oznaczenia w orzeczeniu szupasowem; wyjątkowo zaś a mianowicie w wypadku pogorszonego zdrowia szupaśnika, nastąpić może tylko w skutek rewizyi lekarza i pisemnie stwierdzonej przez niego niezbędnej potrzeby. Należytość za konia i kilometry zawartą jest w ryczałtach. Ze względu na powszechne zwyczaje krajowe dozwala się wszędzie używania dwukonnych zaprzęgów, jednakże za powrót podwody do domu nie przypada żadna należytość. Jeżeli znajduje się na stacyi kilku szupaśników, którzy w jednym kierunku wozem odstawieni być mają, obowiązaną jest stacya szupasowa użyć jednej fury dla pomieszczenia co najmniej trzech szupaśników i rozdzieli na nich po równej części należytość za pod wodę. Toż samo rozdzielenie należytości nastąpić ma, gdyby stósownie do protokołu szupasowego znajdywało się na stacyi tylko dwóch szupaśników, którzy w jednym kierunku wozem odstawieni być mają. Wszystkie te okoliczności mają być dokładnie uwidocznione tak w protokole szupasowym jako też i w rachunkach szupasowych. Za transport koleją żelazną, a to

9.    Każda stacya szupasowa prowadzić ma według formularza przepisanego ogółowe rachunki co do kosztów względem wszystkich szupasowanych osób, a mianowicie tak :

a) co do osób za paszportem przymusowym szupasowanych, jako też bj co do odesłanych przymusowo pod strażą czyli szupaśników. Wszystkie powyższe osoby należy zamieścić w ogółowych rachunkacłi chronologicznie, t. j. w czasie i w tym porządku, jak te osoby według protokołu szupasowego nadeszły do stacyi szupasowej, która paszport przymusowy zawizować a szupaśnika dalej odesłać ma. Równocześnie ze spełnieniem tych ostatnich czynności, winna stacya szupasowa zapisywać wszystkie pozycye rachunkowe do rubryk odpowiednich protokołu szupasowego jak też i ogółowych rachunków według formularza I. sporządzonych, które to rachunki w każdej rubryce jak najściślej z protokołem szupa-sowym zgadzać się muszą.

w klasie najtańszej, przypada należytość umówiona z Dy-rekcyami ruchu odnośnych kolei żelaznych.

8. Każda stacya szupasowa obowiązaną jest odsełać szupaśników do najbliższej stacyi pod dozorem strażników, a co do zastósowania ilości strażników do liczby razem prowadzonych szupaśników i co do sposobu prowadzenia lub konwojowania, winną jest wykonywać ściśle przepisy Władzy politycznej. Dla strażnika konwojującego przypada należytość za kilometry konwojowania w ryczałcie ustanowionym, a to bez żadnej różnicy czy pieszo lub wozem, zatem też za drogę w powrocie odbytą nie należy się żadna należytość.

10.    Każda Zwierzchność gminy winna natychmiast po przybyciu przynależnej do niej osoby szupasowej, czy to za paszportem przymusowym przybywającej, czyli też szupasem odesłanej, zbadać i ocenić, czyli takowa znajduje się w możności zwrócenia wynikłych z jej powodu kosztów szupasowych w myśl końcowego ustępu § 15 ustawy państwowej. Zwierzchność gminy zamieści rezultat tego zbadania co do możności lub niemożności szupasowanego do wykazu majątkowego formu-

larz IL, i najdalej w 8 dniach po przybyciu do niej osoby szupasowanej, przeszłe ten wykaz tej stacyi szupasowej, od której bezpośrednio przybyła do niej osoba szupasowana (20).

11.    Wszystkie stacye szupasowe i wszystkie Zwierzchności gmin stoją w sprawach szupaśnictwa metylko pod nadzorem Władz politycznych, ale też prócz tego i pod ścisłym nadzorem Wydziałów powiatowych. Gdyby więc którakolwiek Zwierzchność gminy nie nadesłała stacyi szupasowej rzeczonego wykazu majątkowego w terminie przepisanym, doniesie o tern stacya szupasowa temu Wydziałowi powiatowemu, w którego obrębie leży gmina wspomniana, zaś Wydział powiatowy użyje środków zaradczych w myśl § 102 ust. gm.

12.    Wydziały powiatowe będą nadzorować leżące w ich obrębie stacye szupasowe w podwójnym względzie : a) tak co do prowadzenia rachunków szupasowych i należytego wykonywania wszystkich zarządzeń Wydziału krajowego, jakoteż bj co do ścisłego przestrzegania wszystkich przepisów regulujących szupaśnictwo w kraju. W ogóle przysłużą zatem Wydziałom powiatowym moc każdoczesnego przeglądania wszystkich aktów szupasowych

13.    Odnośnie do przepisu pod 1. 12 a) stanowi się, iż nadzór w pierwszym względzie jest stanowczym i wykonawczym. Wydziały powiatowe mogą zatem każdej chwili skontrować kasy stacyi szupasowych co do udzielanych z Wydziału krajowego zaliczek, równie też mogą pouczać stacye w granicy niniejszego okólnika, tudzież zarządzić wskazane w nim prowadzenie rachunków szupasowych; dalej czuwać będą, ażeby w tej mierze nie wkradły się żadne usterki lub nadużycia, co do postrzeżonych zaś przedsię-wezmą natychmiast stósowne sprawdzenie i sprostowanie, wreszcie doniosą o tem Wydziałowi krajowemu, przedkładając mu wnioski względem uchylenia na przyszłość podobnych uchybień.

14. Odnośnie do przepisu pod 1. 12 lit. bj stanowi się, iż względem ścisłego przestrzegania przepisów, regulujących szupaśnictwo w kraju, odniesie się Wydział powiatowy w razie dostrzeżenia jakichkolwiek usterek wprost do Starosty,

Kiozp. dotyczące wykonania ust. o wydaleniu.

a to w celu uchylenia takowych, i doniesie o tem Wydziałowi krajowemu. Grdyby Wydział powiatowy ze względu na zebrane doświadczenia uznał potrzebę zmiany tych przepisów, przedłoży swe wnioski Wydziałowi krajowemu, który w razie potrzeby wejdzie w rokowania z Namiestnictwem w celu zarządzenia zmiany odpowiedniej

15. Stacye szupasowe przedkładać bądą w ośmiu dniach po upływie każdego kwartału, ogółowe rachunki wraz z Dziennikiem przychodu i rozchodu, tudzież z wykazami majątkowymi temu Wydziałowi powiatowemu, w którego leżą obrębie. Do tych ogółowycb rachunków dołączą wreszcie stacye szupasowe poszczególne czyli tak zwane partykularne rachunki, według przepisów pod 1. 17 do 22 włącznie wyszczególnione i według przepisanych formularzy sporządzone. Równocześnie każdy naczelnik gminy w stacyi szupasowej, przeniesie zapas kasowy pozostający z zaliczek udzielanych przez Wydział krajowy do nowego Dziennika przychodu i rozchodu.

16.    Wydział powiatowy przeglądnie powyższe rachunki, sprawdzi czyli są należycie udokumentowane, w razie potrzeby zarządzi uzupełnienie takowych co do brakujących wyjaśnień lub załączników, i przedłoży takowe Wydziałowi krajowemu w ciągu dni 14 lub w razie zarządzonych uzupełnień najdalej w trzech tygodniach. Wydział krajowy zaś po zbadaniu rachunków zarządzi w tej mierze stósownie i odeszle do stacyi szupaśniczej Dziennik przychodu i rozchodu zaopatrzony klauzulą cenzurowania, zatrzymując rachunki wraz z alegatami u siebie.

17.    Celem uzyskania poglądu na wszystkie koszta, które wynikły przy jednej i tej samej osobie, czy to za paszportem przymusowym szupasowanej czyli też szupasem odesłanej, winna pierwsza stacya szupasowa, która ekspedyuje takową, po wypełnieniu protokołu szupasowego i rachunków, wystawić dla tej osoby szupasowanej drugi egzemplarz rachunków, odnoszących się tylko do tej pojedyńczej osoby (czyli tak zwany partykularny rachunek), a mianowicie dla osób szupasowanyeh za paszportem przymusowym i dla szu-paśników według osobnych formularzy. Stacya ma zatem wypełnić ten partykularny rachunek i przesłać najbliższej stacyi, a to przez strażnika lub przy szimasowanych za paszportem przymusowym, przez najbliższą ekspedycyą pocztową.

18.    Najbliższa stacya szupasowa wypełni nadesłany jej egzemplarz rachunków partykularnych co do powstałych n niej kosztów, w podobny sposób, jak uczyniła to pierwsza stacya, i poszle takowy w powyższy sposób do najbliższej stacyi, dokąd udaje się osoba szupasowana.

19.    W ten sam sposób trwa to przesyłanie partykularnych rachunków tak długo, aż szupasowana osoba aj jeżeli jest krajowcem galicyjskim, dojdzie do gminy swej przynależnej lub względnie do ostatniej stacyi szupasowej, która ekspedyuje ją do gminy przynależnej; ЪJ jeżeli zaś przynależną jest do innego kraju Austryi lub obcego państwa, aż dojdzie do ostatniej galicyjskiej stacyi szupasowej ; lub też wreszcie cj tak przy galicyjskich krajowcach, jako też i nie-krajowcach, aż dojdzie do tej głównej stacyi szupasowej, w której już dalej koleją żelazną transportowaną być ma.

20.    (ad 19 a.) W pierwszym wypadku co do krajowców galicyjskich zatrzymuje ostatnia stacya szupasowa zestawienie rachunków partykularnych u siebie, wypełni je co do powstałych u niej kosztów tak, jak to uczyniły poprzednie stacye, dołączy do niego wykaz majątkowy pod 1. 10 wspomniany i według II. formularza sporządzony, tudzież po ta-kiem udokumentowaniu przeszłe je w 8 dniach po upływie kwartału wraz z wszystkimi rachunkami pod 1. 9 wspomnianymi, odnośnemu Wydziałowi powiatowemu, w którego leży obrębie. Tenże rachunek partykularny, wypełniony po kolei przez wszystkie stacye szupasowe, służy jako alegat do kwartalnych rachunków pod 1. 9 wzmiankowanych z odwołaniem się do odnośnej pozycyi bieżącej protokołu szupasowego.

21. (ad 19 b.) W drugim wypadku, względem przynależnych do innych krajów Austryi lub do obcego państwat zatrzymuje ostatnia galicyjska stacya szupasowa rachunek partykularny u siebie, wypełnia go co do powstałych u niej kosztów i przesyłając po upływie kwartału wspomniane pod

1. 9 rachunki odnośnemu Wydziałowi powiatowemu, dołącza go jako alegat odwołujący się do odnośnej pozycyi bieżącej protokołu szupasowego.

22. (ad 19 c.) W trzecim wypadku rozróżniać trzeba

I. krajowców galicyjskich, II. niekrajoweów.

ad I) Co do galicyjskich krajowców nastąpić mogą dwie ewentualności, a mianowicie : iż takowi przynależni są do gminy będącej główną stacyą szupasową przy kolei, w którym razie stacya ekspedyująca na kolej wykona przepis pod

1. 20 zawarty; — lub też przynależni są do innej gminy, zatem po transporcie koleją jeszcze dalej zwykłą drogą publiczną odstawieni być muszą. W tym ostatnim wypadku stacya szupasowa odstawiająca szupaśnika na kolej, przeszłe rachunek partykularny tej stacyi głównej przy kolei żelaznej, w której szupaśnik wysiada z pociągu, ta zaś wypełniwszy go, przesyła go dalej wraz z szupaśnikiem, dopokąd takowy Zwierzchności gminy przynależnej oddanym nie będzie, zaś ostatnia stacya szupasowa wykonywa przepis zamieszczony pod I. 20.

ad II) Co do niektórych krajowców galicyjskich nastąpić mogą również dwie ewentualności: albo takowi koleją za granicę Galicyi wydaleni być mają, w którym razie stacya ekspedyująca na pociąg wypełni przepis pod l. 21 zawarty, lub też po odbytym koleją trasporcie odesłani będą jeszcze wśród granic Galicyi zwykłą drogą publiczną, nim dojdą do ostatniej galicyjskiej stacyi, która ekspedyuje ich po za granicę- kraju. W tym ostatnim wypa Iku stacya szupasowa ekspedyująca na kolej, posyła wypełniony przez siebie rachunek partykularny do tej głównej stacyi, gdzie szupaśnik wysiada z pociągu, i przesyłka tegoż egzemplarza rachunków idzie po kolei aż do ostatniej galicyjskiej stacyi, która wypełnia przepis pod 1. 21 zamieszczony.

W ten sposób nabędzie Wydział krajowy nietylko poglądu na całość kosztów szupasowyeh przy jednej i tej samej osobie wynikłych, ale równie też i możności do likwidowania zwrotów szupasowyeh przeciwko obcym funduszom krajowym, tudzież przeciwko gminom galicyjskim, a wzglę-1696

Część II. Dział A.

dnie przeciwko szupasowanym, którzy znajdują,się w możności zwrócenia kosztów wynikłych.

23. Stacye szupasowe, leżące przy granicy kraju od Szlązka i od Bukowiny, a mianowicie jak na teraz w Oświęcimie, Białej, Kentach, Żywcu i Milówce, — tudzież w No-wosiółce, Zaleszczykach, Horodence, Śniatynie, Kossowie i Berwinkowej (czyli Uścieryki), winny prowadzić dwa spisy osób szupasowanych czy to za paszportem przymusowym czyli też szupasem wydalonych, a to: I. takich osób, które z kraju naszego do innych krajów Austryi przez granicę galicyjske-szląską lub galicyjsko-bukowińską wydalone zostały; 2. tych osób, które przez granicę szląską lub bukowińską do kraju naszego nadesłane zostały. Przy każdej szupasowanej osobie należy wyszczególnić miejsce przynależności co do kraju, powiatu i gminy, tudzież ad 1. datę wydalenia z kraju, ad 2. datę nadesłania do kraju naszego. Spisy te przesyłać będą wymienione stacye szupasowe wraz z wspomnianemi pod 1. 9 rachunkami w 8 dniach po upływie każdego kwartału odnośnym Wydziałom powiatowym, które przedłożą je wraz z rachunkami Wydziałowi krajowemu.

ее) Obwieszczenie Wydziału krajów, z 16 Stycznia 1877 L. 35662 (dz. u. k. N. 25.).

Karta szupasowa w rękach konwojanta przesłaną będzie spólnie ze szupaśnikiem przez wszystkie stacye szupasowe, które o ile ponoszą jakie koszta szupasowe, zapiszą je każda z osobna do rachunku partykularnego, gdy zaś szupaśnik przybędzie do gminy swej przynależności, wypełni takowa — „wykaz majątkowy“, zaopatrzy kartę szupasowa potwierdzeniem: „iż odebrała szupaśnika“, wreszcie jeżeli jest sama ostatnią stacyą szupasowa, odsyła kartę szupasową w trzech dniach do tej Władzy szupasowej, która wydała orzeczenie szupasowe; jeżeli zaś gmina przynależności szupaśnika nie jest wcale stacyą szupasową, odsyła potwierdzoną kartę szupasową do tej ostatniej stacyi szupasowej, od której dopiero

co właśnie odebrała szupaśnika, zaś ta ostatnia stacya szu-pasowa przesyła potwierdzoną kartę szupasową, a to w trzech dniach do tej Władzy, która wydała orzeczenie na odstawienie pod strażą. Wreszcie Władza, która wydała orzeczenie na szupasowanie pod strażą, zapisze wszystkie daty z nadesłanej sobie karty szupasowej i takową udzieli Wydziałowi krajowemu. Co do prowadzenia i przedkładania ogółowych rachunków kwartalnych, następuje obecnie ta jedyna zmiana, iż stacye szupasowe co do szupaśników pod strażą odstawianych nie będą już przedkładać Wydziałom powiatowym rachunków partykularnych i wykazów majątkowych jako ale-gatów ogólnych rachunków kwartalnych. Wszakże co do osób szupasowanych za paszportem przymusowym, pozostaje dotychczasowa manipulacya, zarządzona przepisami Wydziału krajowego z dnia 26 Listopada 1875 r. do L. 25744 (Nr. 1 Dz. ust. kraj. z r. 1876) bez żadnej zmiany.

dd) Pouczenie Wydziału krajów, z 14 Kwietnia 1876 L. 5359 (ogł. okól. Nam. z 7 Lipca 1876 L. 19767).

1. Postanowienia art. 20 rozp. prezyd. N. 57 (dz. kr. z r. 1875), według których transport szupaśników na drogach publicznych odbywa się tylko w dzień, a to od stacyi do najbliższej stacyi, nie mają żadnego zastósowania do transportu szupaśników koleją żelazną, do którego odnoszą się przepisy zawarte w art. 4, 5, 21 i 22. W szczególności stanowi art. 5 tę główną zasadę, iż dla oszczędzenia wydatków należy używać ile możności kolei żelaznych. Ztąd też wypływa, iż transport szupaśników koleją odbywać się ma bez przerwy tak w dzień jak w nocy, a to w ten sposób, ażeby szupaśnik wsiadający na pociąg dotarł w jak najkrótszym czasie i o ile być może jak najbliżej do gminy swej przynależności. Z tego względu też zarządził Wydział krajowy już w swym okólniku z 4 Stycznia 1876 do L. 25569, iż stacye szupasowe zakupywać mają bilety jazdy kolejowej na całą przestrzeń jazdy, a mianowicie : aj wewnątrz kraju naszego aż do tej stacyi, w której szupaśnik wysiada z pociągu;

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

b) lub też w razie, gdyby był szupasowanym po za granicę kraju naszego, aż Ro pierwszej zagranicznej stacyi szupaso-wej, położonej w innym kraju Austryi, jako to: do Bielska w Szlązku, do Łużan na Bukowinie, do Mezö-Laborcz kolei Łupkowskiej do Węgier, a względnie c) przy cudzoziemcach aż do tej miejscowości przy kolei, gdzie się nie znajduje Władza pograniczna, mająca oddać szupaśnika najbliższej Władzy obcego państwa, jak n. p. w Szczakowej, tudzież w Podwołoczyskach, gdzie się znajdują nawet stacye szupasowe, tudzież w Brodach, czyli raczej w Radzi-wiłowie, gdzie się znajduje austr. Władza pograniczna.

przy

nasze

na

2. Transport szupaśników koleją odbywa się na linii Kraków-Podwołoczyska peryodycznie, a to w poniedziałek z Krakowa, a co piątek z Podwołoczysk, na wszystkich zaś innych liniach i kolejach wewnątrz kraju się znajdujących, odbywa się transport szupaśników bez względu na pewien termin t. j. wówczas, skoro tylko jest szupaśnik do odesłania przeznaczony. Wszakże przy szupaśnikach, którzy głównym dukcie między Krakowem a Podwołoczyskami transportowani być mają, winna w ogóle każda stacya szupasowa, szczególności jeżeli położoną jest w pobliżu tej linii głównego duktu, lub przy kolei Czerniowieckiej, Albrechta, Dniestrzańskiej, Łupkowskiej albo przy linii Brody-Krasne, lub też wreszcie przy północnej kolei cesarza Ferdynanda (Kraków-Szczakowa lub Kraków-Oświęcim-Biała) dołożyć wszelkiego starania, ażeby szupaśnicy trafili na czas do najbliższego pociągu peryodyeznego (N. 5 lub 6) na linii Kraków-Podwołoczyska i tym-pociągiem dalej dostawieni być mogli.

lub też wreszcie na kolei

3. Położone przy linii Kraków-Podwołoczyska, a to na-stępujące stacye szupasowe, jako to: w Krakowie, Przemyślu, Lwowie i w Krasnem, obowiązane są przybywających do nich pociągami peryodycznemi (K. 5 lub 6) szupaśników, któizy dalej na kolei Łupkowskiej, Dniestrzańskiej, Albrechta lub na linii Krasne - Brody,

w ogóle najbliższym mięszanym lub oso-

1 ólnocnej ces. Ferdynanda (Kraków-Szczakowa lub Kraków-Oświęcim-Biała) transportowani być mają, odesłać o ile być może zaraz lub

bowym pociągiem kl. III. we właściwym kierunku, zwłaszcza iż peryodyczne pociągi N. 5 i 6 Karola Ludwika łączą się prawie zaraz z wszystkiemi innemi kolejami.

4.    Co poniedziałku lub wtorku, tudzież co piątku lub soboty, t. j. wówczas, kiedy kursują peryodyczne pociągi Nr. 5 i 6 na linii Kraków-Podwoioczyska, winna każda przy jakiejkolwiek kolei wewnątrz kraju znajdująca się stacya szupasowa wysełać bezwzględnie swoich funkcyonaryuszów ze strażą gminną w stósownym czasie na dworzec kolejowy, a to w tym celu, ażeby odebrać przybywających i do niej lub do jej dalszego zarządzenia przynależących szupaśników, których odbiór w powyższych dniach odbywa się z reguły tylko na dworcu kolei żelaznych (a mianowicie we Lwowie zawsze na głównym dworcu Karola Ludwika na Gró-deckiem), zwłaszcza, iż eskorta mająca prowadzić dalszy konwój szupaśników, pociągu opuszczać i szupaśników Zwierzchności gminnej w stacyi szupasowej oddawać n i e może.

5.    Dopokąd postanowienia art. 21 co do konwoju Żan-darmeryi na kolei w praktyczne wykonanie wprowadzone nie będą, obowiązane są stacye szupasowe eskortować strażą gminną wszelkie transporta szupaśników koleją. Należytość dla gminnego strażnika przy konwoju na kolei żelaznej ustanawia się niniejszem na 60 centów za dobę czyli 24 godzin, jednakże według wymiaru następującego : Strażnik gminny po odbytym konwoju winien wrócić do swej stacyi szupasowej najbliższym mieszanym pociągiem (lub też osobowym) w klasie III., a według czasu potrzebnego na konwój i powrót do domu przypada mu należytość bez różnicy czy w dzień lub w nocy, a to za czas aż do 16 godzin 40 ct., nad 16 aż do 24 godzin 60 centów; poczem dalej w drugiej dobie za czas aż do 16 godzin dalsza należytość 40 ct., czyli łącznie z pierwszą dobą 1 złr. w. a., za dalsze godziny drugiej doby aż do 24 godzin czyli za 2 doby 1 złr. 20 ct. Czas, w ciągu którego strażnik gminny po konwoju odbytym czekać musi aż do najbliższego pociągu w powiecie, liczy się do należytości, która przypada i obrachowaną będzie ściśle według godzin i minut widocznych z urzędowych wy-

108*

Część II. DziaI A.

kazów kolejowych, a to z odrzuceniem wszelkich wymówek, iż pociąg się spóźnił, iż musiano przybyć godzinę przed pociągiem, iż z dworca do stacyi szupasowej jest pół mili i t. d.

O tej instrukcyi opartej ściśle na rozporządzeniu pre-zydyalnem z dnia 21 Sierpnia 1875 Ł. 4287 (N. 57 dz. u. kr.) pouczy Wydział powiatowy natychmiast wszystkie w jego obrębie położone stacye szupasowe.

ее) Rozporządzenie Nam. z 7 Lipca 1876 L. 19767 (dz. u. k. N. 27).

I.    Do rzędu śzupasowych stacyj zbiorowych przy kolejach, w wykazie załączonym do rozporządzenia z dnia 21 Sierpnia 1875 L. 4287 pr. Dz. u. kr. №. 57 (zob. str. 1679 Zb. ust. adm) w pierwszej rubryce wymienionych, zalicza się : a) Wieliczkę (Bierzanów), Przeworsk, Jarosław, Radymno, Sądową-Wisznię, Zborów, Podwołoczyska; bj Szczakowę, Krzeszowice; c) Brody; dj Kałusz, Dolinę, Bolechów, Szcze-rzec, Mikołajów; ej Bóbrkę, Borynicze, Halicz, Ottynię, Zabłotów ; fj Łisko, Łupków.

II.    Ustanawia się nowe stacye szupasowe: aj wr powiecie Rawskim w gminie Wulka mazowiecka; b) w powiecie Żółkiewskim w gminie Kulików ; ej w ]) o wiecie Sokalskim w gminie Krystynopol; d) w powiecie Nowo-Sądeckim w gminach Łabowa, Tylicz i Stary-Sącz ; ej w powiecie Kołomyjskim w gminie Peczeniżyn ; fj w powiecie Kossowskim w gminie Uścieryki.

III Znosi się zaś następujące stacye: aj w powiecie Żółkiewskim w gminie Przystań ; w powiecie Nowo - Sandeckim w gminie Krzyżówka ; cj w p o-wiecie Kossowskim w gminie Berwinkowa.

IV. Poleca się stacyom szupasowym, aby przy wystawianiu karty szupasowej, w takowej wymieniły stacyą kolejową wskazaną w wyroku Władz szupasowych, w której osoba odsełana ma wsiąść, tudzież stacyą, na której opuścić ma kolej. Władze szupasowe zaś będą przestrzegać ściśle postanowienia w tej mierze art. 4 powyższego rozporządzenia prezydyalnego.

V.    Celem oszczędzenia funduszowi krajowemu kosztów, zezwala się aby szupaśnicy w ogóle wsiadali i wysiadali także i na tych stacyach kolejowych, które nie są powyższem rozporządzeniem jako główne stacye szupasowe uznane. Jeżeliby przychodzącym pociągiem nie szedł już transport szupaśników, którego eskorcie mógłby być oddany szupaśnik^ lub gdyby ta eskorta była za słabą, natenczas ma zarazem z szupaśnikiem wsiąść na pociąg prowadząca go straż aż do najbliższej stacyi głównej. Jeżeliby nie prowadziła Źandar-merya transportu, obejmuje komendę straż przybyła pociągiem na stacyą kolejową. Szupaśnikom wysiadającym na stacyi niebędącej stacyą szupasową, musi być dodana straży któraby ich po wyjściu z pociągu odprowadziła aż do najbliższej stacyi szupasowej, przeto wr ostatniej stacyi głównej taką straż przybrać należy, jeżeli konwój nie ma na to dostatecznej liczby strażników.

VI.    Peryodyczne główne dukty szupaśników (art. 5) prowadzi zawsze Żandarmerya, która wsiada na pociąg w Podwołoczyskach i w Krakowie a zmienia się w Złoczowie, Przemyślu i Dębicy. Aż do dalszego zarządzenia odbywać się będą na innych kolejach żelaznych transporta szupaśników pod eskortą Żandarmeryi tylko w przypadkach wyrokami szupasowemi wskazanych, albo przy liczniejszych transportach na żądanie Zwierzchności gminy będącej stacyą zbiorową przy kolei. Eskorta gminna może się zmieniać na każdej głównej stacyi szupasowej — gdyby jednakże na tej nie było dostatecznej liczby strażników, przybyła koleją straż prowadzi transport dalej, ale stacya szupasowa winna dodać jej pod jej komendą straż potrzebną do pomocy. Na każdy wypadek dalej nie może być posyłana straż gminna — jak:

na

przestrzeni Lwów Czerniowce ze Lwowa do Stanisławowa — ztąd do Lużan, a na kolei Albrechta ze Lwowa do Stryja, ztąd do Stanisławowa; na kolei Dniestrzaûskiej ze Stryja do Chyrowa, nareszcie na Łupkowskiej kolei z Przemyśla do Chyrowa, ztąd do Łupkowa. W tych samych stacyach zmiana straży nastąpić ma przy transportach w odwrotnym kierunku. Zwierzchność gminna w wymienionych wyżej stacyach

głównych szupasowych winna na każdy wypadek dostarczyć na dworzec potrzebną do dalszego transportu straż szupasową.

УИ. Odnośnie do ostatniego ustępu art. 5 powyższego rozporządzenia — postanawia się, że każda przy jakiejkolwiek kolei wewnątrz kraju znajdująca się stacya szupasowa winna co poniedziałku lub wtorku tudzież co piątku lub soboty, t. j. w czasie przechodu pociągów peryodycznych z Krakowa do Podwołoczysk i odwrotnie, jako też pociągów innych kolei łączących się z tymi pociągami peryodycznymi lub odchodzących, po tych odejściu wysełać bezwzględnie swoich funkcyonaryuszów ze strażą gminną w czasie odpowiadającym przybyciu pociągów na dworzec kolei przy stacyi szupasowej, bez względu czy przychodzi pociąg w dzień czy w nocy na dworzec kolejowy celem odebrania szupaśników przybywających koleją, a ewentualnie oddania na pociąg tych, którzy ze stacyi szupasowej dalej mają być transportowani koleją.

VIII. Władze szupasowe będą na przyszłość wszystkich szupaśników przeznaczonych do Dalmacyi, Egiptu, Hercogo-winy i Turcyi zawsze instradować do Tryestu (a nigdy do Fiu my).

ff) Rozporządzenie Namiestnictwa z dnia 2 Listopada 1879 r.

L. 27860 (dz. ust. kraj. N. 84, ogłoszone dnia 27 Listopada 1879 r.)

Art. 1. Zaprowadzony w myśl 3 ustępu artykułu 5. rozporządzenia z 21 Sierpnia 1875 r. L. 42i7 pr. (str. 1679 Zb. u. adm.) peryodyczny transport szupaśników na kolei Karola Ludwika między Krakowem a Podwołoczyskami, znosi się od 1 Stycznia 1880 r. na przestrzeni między Lwowem a Podwołoczyskami i pozostawia się na dal na tejże kolei tylko między Lwowem a Krakowem. Od wyżoznaczonego dnia odbywać się będzie peryodyczny transport szupaśników co piątku mieszanym pociągiem odchodzącym ze Lwowa ku Krakowu, zaś co poniedziałku mieszanym pociągiem odchodzącym z Krakowa ku Lwowu.

Art. 2. Ka kolei żelaznej między Lwowem a Krakowem, na której jedynie odbywać się mają główne transporty szupaśników, y/ykluezone są wszelkie inne częściowe transporty pojedynczych szupaśników, którzy tylko głównym peryodycznym duktem mogą być transportowani.

Art. 3. Każda stacya 'Szupasowa przy kolei żelaznej między Lwowem a Krakowem, ekspedyująca szupaśnika na pociąg peryodyczny, zaknpować winna bilety jazdy kolejowej dla niego na całą przestrzeń kolei duktu peryodyeznego, którę tenże szupaśnik odbyć ma.

Art. 4. Stacye szupasowe położone przy kolei, wzdłuż której odbywa się transport peryodyczny, oznaczone rozporządzeniami na wstępie powołanemi jako główne zbiorowe stacye, obowiązane są podczas kursowania pociągów peryo-dycznych na tejże kolei, wysełać bezwzględnie na czas odpowiedni swego funkcyonaryusza ze strażą gminną na dworzec kolei żelaznej do odbierania szupaśników przybywających, tudzież w celu oddawania swoich szupaśników na kolej.

Art. 5. Na wszystkich innych liniach kolei żelaznych, wyszczególnionych w art. 5 rozporządzenia z dnia 21 Sierpnia 1875 r. L. 4287 pr., do których także kolej Tarnowsko-Leluchowską, a względnie nowo urządzoną kolej z Żywca do Białej zaliczyć należy, — nie wolno zaprowadzać żadnych peryodycznych transportów szupaśników. Szupasowanie pojedynczych osób na właśnie co wspomnianych kolejach żelaznych, odbywać się ma według przepisów poniżej umieszczonych.

Art. 6. Postanowienia zawarte przy końcu artykułu 5 rozporządzenia z dnia 21 Sierpnia 1875 r. L. 4287 pr. (okres drugi), zmienia się w sposób następujący. Dla osób odsełanych za kartą szupasowa, nie wolno używać kolei żelaznej na tak krótkie przestrzenie jak od jednej przy kolei położonej stacyi szupasowej do najbliższej przy kolei leżącej stacyi szupasowej, do której szupaśnika jednego dnia pieszo odstawić można, równie też nie wolno osób szupaso-wanych za paszportem przymusowym, a nieposiadających własnych środków do odbycia drogi — instradować koleją żelazną na tak krótkie przestrzenie, które przez cztery lub mniej dni pieszo odbyte być mogą, co też obejmuje w so-

bie zazwyczaj do sześć stacyi szupasowych z policzeniem stacyi ekspedyującej. Od tej reguły nastąpić może wyjątek tylko w tym razie, w którym z powodu stwierdzonej przez lekarza fizycznej niemocy szupaśnika lub osoby za paszportem przymusowym szupasowanej , zachodzi potrzeba pod-wody, zamiast której należy użyć kolei żelaznej.

Art. 7. Stacya szupasowa położona przy kolei żelaznej i odsełająca szupaśnika koleją, winna dodać mu swego strażnika i zakupować ma bilet jazdy kolejowej tak dla szupaśnika jak też dla swego konwojanta na całą podróż, a mianowicie według wymiaru następującego : ze Lwowa do Brodów, ze Lwowa do Podwołoczysk, ze Lwowa a to na kolei Lwowsko-Czerniowieckiej do Stanisławowa a ztąd na Zabłotów do Łużan na Bukowinie, ze Lwowa do Stryja, ze Stryja do Stanisławowa , a ztąd dalej do Łużan na Bukowinie, ze Zabłotowa do Stanisławowa a ztąd dalej do Lwowa, w ten sam sposób z Brodów, Podwołoczysk lub ze Stryja do Lwowa, dalej ze Stryja do Chyrowa, z Chyrowa do Przemyśla, z Chyrowa lub też względnie z Przemyśla na kolei Łupkowskiej do stacyi węgierskiej w Mezö-Laborcz, w ten sam sposób z Łupkowa do Przemyśla lub względnie do Chyrowa, a z Chyrowa do Stryja, wreszcie z Tarnowa na Leluchów do węgierskiej stacyi w Orlo, a z Łeluchowa czyli raczej ze stacyi szupasowej w Muszynie do Tarnowa. Według art. 19 rozporządzenia z dnia 21 Sierpnia 1875 roku L. 4287/pr., może stacya szupasowa pod eskortą jednego strażnika odsełać kilku szupaśników do najdalszej na wyź-oznaczonej przestrzeni położonej stacyi szupasowej, lub też do różnych bliższych tej kolei przyległych stacyj szupaso-wycb ; w ostatnim razie obowiązaną jest wysełająca stacya szupasowa uwiadomić natychmiast w drodze telegraficznej właściwe stacye szupasowe celem odebrania przeznaczonych dla nich szupaśników na dworcu kolei żelaznej , któremu to wezwaniu telegraficznemu każda stacya szupasowa zadość uczynić winna.

Art. 8. Szupasowanie ze Lwowa do Stanisławowa, tudzież ze Stanisławowa do Lwowa, odbywać się będzie zawsze na kolei Lwowsko-Czerniowieokiej.

Bozp. dotyczące wykonania ust. o wydaleniu.

Art. 9. Konwojant eksortujący szupaśnika na kolei, obowiązany jest, o ile to w myśl art. 19 powołanego rozporządzenia nie przechodzi możności należytego strzeżenia oddanych mu szupaśników, przyjmować pod swoją eskortę po drodze na stacyach szupasowych przy tej samej kolei, takich szupaśników, którzy przeznaczeni są do oddania na stacyi szupasowej, dokąd konwojant zdąża, równie jak i szupaśników, którzy mają być odebrani na jednej z bliższych stacyj szupasowych przy tej samej kolei położonych. W ostatnim razie obowiązana jest stacya szupasowa oddająca szu-paśnika, natychmiast uwiadomić w drodze telegraficznej właściwą stacyą szupasowa celem odebrania tego szupaśnika na dworcu kolei żelaznych, a w danym wypadku może żądać od stacyi kolejowej zwrotu należytości za kuniony bilet kolejowy dla konwojanta, którego jazda stała się zbyteczną. Taki sam obowiązek i pod temi samemi warunkami cięży na konwojancie gminnym, który spełniwszy konwojowanie wraca koleją napowrót do domu, i winien przyjmować pod swoje eskortę szupaśników tak ze stacyi, do której był wysłany, jakoteź z pośrednich stacyj przy tejże kolei położonych, a to bez względu czy oddani mu szupaśnicy odebrani być mają w stacyi szupasowej, do której konwojant powraca, lub też w innych stacyach szupasowych położonych na tejże linii między stacyą konwojanta a stacyą szupasowa, do której był wysłany. Za konwojowanie w powrocie przypada strażnikowi gminnemu stósowne wynagrodzenie z funduszu krajowego, który ponosi także 'koszta telegraficznego zawezwania właściwych stacyj szupasowych.

Art. 10. Każdy konwojant gminy, który stósownie do art. 18 rozporządzenia z dnia 21 Sierpnia 1875 L. 4287/pr. nie jest uzbrojony, nosi podczas służby oznakę tj. blaszkę z napisem: „Konwojant stacyi szupasowej N N.“

rozp. z

Zb. ust. adm ) obowiązek wysyłania w czasie kursowania peryodycznych pociągów funkeyonaryuszów gminnych

Art. 11. Ze względu na postanowienia artykułów 4 i 7 niniejszego rozporządzenia, znosi się przepisany art. 7 7 Lipca 1876 L. 19767 Nr. 27 dz. ust. k. str. 1697

wraz

ze strażą na dworzec kolei żelaznej o tyle, o ile się to odnosi do stacyi szupasowyeh przy takich liniach kolei żelaznej, na których nie odbywa się peryodyczny dukt szupa-śników ; znosi się również drugi ustęp artykułu 5 tego samego rozporządzenia, który z tego samego powodu nie ma zastósowania.

Art. 12. Niniejsze rozporządzenie obowiązuje co do artykułów 6 i 8 z dniem ogłoszenia, zaś co do reszty postanowień od dnia 1 Stycznia 1880 r.

gg) Okólnik Namiestnictwa z dnia o Czerwca 1882 L. 25521.

I.    Już okólnikiem Namiest. z 4 Lutego 1882 L. 5452, zwrócono uwagę Starostw na często praktykowany nienależyty sposób szupasowania włóczęgów przez dodanie konwoju i po-ruczono ścisłe przestrzeganie przepisów § 3 ustawy, z d. 27 Lipca 1871 r. który wyraźnie stanowi, iż używania szupasu pod konwojem unikać należy, jeżeli cel tegoż za pomocą paszportu przymusowego osiągniętym być może. Należy się zatem ściśle stósować do wyżwskazanego przepisu ustawy i w razie odsyłania pod strażą, przytoczyć w wyroku powód wykazujący konieczność użycia tego środka.

II.    Jeżeli mają być wydalonerni osoby wskazane w ustępie a) lub też osoby w ustępie d) § 1 ustawy państwowej z dnia 27 Lipca 1871 N. 88 dz. u. p. wymienione, a mianowicie osoby znajdujące się w bardzo podeszłym wieku, lub rzemieślnicy poszukujący zarobku, lub wreszcie osoby, które za mniejsze przestępstwa aresztem ukarane zostały, a nie zachodzi co do nich uzasadniona obawa, że zagrażają bezpieczeństwu osób lub własności, wystarcza wezwać je do opuszczenia miejsca, w którem przydybane zostały i udania się do miejsca ich przynależności, a dopiero gdyby to wezwanie nie skutkowało, należy po dokła-dnem zbadaniu przynależności wydać stósownie do § 40 powołanej ustawy orzeczenie wydalające za paszportem przymusowym pod zagrożeniem skutków § 13 ustawy i czuwać nad wykonaniem wydanego orzeczenia.

Rozp. dotyczące wykonania ust. o wydaleniu.

III.    Naczelnicy gmin, w których ustanowione są sta-cye szupasowe, winni przekonać się osobiście i bezpośrednio, czy szupaśnicy, którzy mają być wydaleni, nieodzownie potrzebują obuwia, sukni i bielizny, i w razie uznania potrzeby zezwolić na wydanie tych rzeczy, które ze względu na porę roku niezbędnie są potrzebne dla wydaleńca. Za należyte wykonanie tego obowiązku, naczelnicy dotyczących gmin winni być pociągani do odpowiedzialności. Ilość i wartość wydanych dla szupaśnika rzeczy należy dokładnie na karcie szupasowej uwidocznić, a tak stacye szupasowe, przez które on zostaje transportowanym, jak niemniej Urząd gminny miejsca przeznaczenia (gminy przynależności) odsyłanego, winny potwierdzić przy odbiorze jego, że oznaczona na paszporcie ilość sztuk odzieży rzeczywiście się znajduje. Jeżeliby się zaś okazało, że w drodze z jednej stacyi do drugiej niektóre rzeczy zginęły, należy bezzwłocznie zarządzić dochodzenie celem wyśledzenia sprawcy względnie zbadania powodu ich zaginięcia. W każdym zaś razie należy pociągnąć do odpowiedzialności konwojanta wydaleńca.

IV.    Również rzeczą jest Starostów pouczyć naczelni-ników gmin stacyi szupasowych, że przed wydaleniem szupaśnika, co do którego zachodzi obawa, że ze względu na stan zdrowia lub ułomności, pieszo całej drogi lub części tej drogi na miejsce przeznaczenia (gminy przynależności) odbyć nie może, jedynie wtedy dostarczyć mają dla niego podwodę, jeżeli prawdziwość powyższej okoliczności względnie konieczności użycia wozu, w każdym wypadku w myśl artykułu 16 rozporządzenia Namiest. z dnia 21 Sierpnia 1875 r. L. 4287 przez lekarza stwierdzoną została.

V.    Wedle artykułu 19 wyż powołanego rozporządzenia przy transportowaniu wozem szupaśników, woźnica nie może być uważanym za strażnika szupasowego. Grdyby jednak jeden lub dwóch szupaśników, którzy nie zagrażają bezpieczeństwu osób lub własności ze względu na stan zdrowia, lub ze względu na ułomność, wozem odesłani być musieli i przełożony stacyi szupasowej uznał, iż przy transportowaniu ich wozem dotyczący woźnica bez obawy użytym być

Część II. Dział A.

1708

może za strażnika szupasowego, natenczas zezwala się, aby odnośny przełożony stacyi szupasowej zarządził pod własną odpowiedzialnością wyjątkowe transportowanie takowych pod nadzorem woźnicy, który natenczas jako konwojant uważanym być ma.

VI.    Wydaleńcom, których odstawienie pieszo zarządzono, można, jeżeli ze względu na stan ich zdrowia zachodzi potrzeba, dozwolić zatrzymać się na przechodnich sta-cyach, a to celem wypoczynku, by dalszą podróż tem bezpieczniej pieszo odbywać mogli, albowiem żywienie takich indywiduów, choćby trwało w drodze nawet dni kilka, zawsze mniej spowoduje wydatków, niż dostarczenie im podwód.

VII.    W końcu przypomniano Starostom, by w celu zaoszczędzenia wydatków szupasowych, polecić naczelnikom gmin ścisły nadzór nad włóczącymi się cyganami i by ci zastósowywali w danym razie przepisy ustawy z d. 10 Maja 1873, stawiając włóczących się cyganów pod dozór policyjny.

c) Dodatkowe rozporządzenia co do przymusowego wydalenia.

1) Co do zwrotu kosztów szupasowych postanawia ustawa z 15 List. 1874 (dz. u. k. N. 65) co następuje :

Art. 2. Koszta urządzenia i utrzymania stacyj szu-pasowyeh, o których wspomina drugi ustęp § 14 ustawy z d. 27 Lipca 1871 N. 88 d. u. p. mianowicie: wydatki na dostarczenie, urządzenie, opalanie i oświetlanie lokalności dla szupaśników, jako też na utrzymanie ich w dobrym stanie tudzież pilnowanie szupaśników i na załatwianie spraw tyczących się odsyłania przymusowego, zwracać będzie fundusz krajowy gminie będącej stacyą szupasową w ryczałcie wymierzonym od każdej szupasowanej osoby, a to bez względu na czas jej pobytu na stacyi szupasowej. Jedynie tylko w tym wypadku, gdy osoba szupasowana oczekiwać musi na stacyi zbiorowej nadejścia transportu szupaśników, wymierzony ryczałt przypadać będzie od każdego dnia pobytu jej na stacyi szupasowej. Wydatki wskazane w § 15 ustawy z d. 27 Lipca

Dodat. rozp* eo do przymusowego wydalenia.

1709

1871 a mianowicie: wydatki na rewizyę lekarską, wyżywienie, oczyszczenie i odzienie szupaśników, tudzież na transport tychże i konwój, jakoteż, jeżeliby było potrzeba na wsparcie dla tych, którzy dostają pasz porta przymusowe obowiązany jest fundusz krajowy zwrócić również gminie nie będącej staeyą szupasową, o ile wydatki te pierwotnie przez rzeczoną gminę pokryte zostały.

Art. 3. Gmina, do której osoba szupasowana przynależną jest, winna zwrócić funduszowi krajowemu przy pierwszym wypadku szu pasowania piątą część, zaś przy każdym następnym wypadku szupasowania tejże samej osoby t. j przy rewertentach, trzeo:ą część wszystkich kosztów w artykule II wymienionych. Wszelakoż osoby szupasowane tutejszego kraju, które znajdują się w możności uiszczenia kosztów szupa-sowych przez fundusz krajowy zapłaconych, winni zwracać temuż funduszowi pomienione koszta o tyle, o ile takowe w myśl § 15 powołanej ustawy państwowej poniesione zostały.

Art. 4. Wydział krajowy oznaczy co trzy lat kwoty ryczałtowe, według których obliczane i zwracane będą wydatki w Art. II i III wymienione.

Art. 5. Wykazane przez Wydział krajowy koszta — mające być zwrócone funduszowi krajowemu przez właściwe gminy przynależności, a względnie przez osoby szupasowane, będące w możności uiszczenia wydatków na nie poniesionych (Art. III) — ściągają c. k. Władze polityczne.

2) Orzeczenia Starostw, które opiewają na wydalenie przymusowe do Prus na Mysłowice lub do Królestwa Polskiego na granicę (Maczki) w odpisie udzielone być mają Ko-misaryatowi policyjnemu w Szczakowej z pominięciem Starostwa Chrzanowskiego. (Okólnik Nam. z 23 Stycz. 1876 L. 568/pr.)

3) Okólnikiem Nam. z 10 List. 1876 L. 52550 udzielono Starostwom mapę szupasową Galicyi z wykazem odległości wszystkich stacyj szupasowych do użytku przy wydawaniu orzeczeń szupasowych.

Część IL Dział A.

4) Poddanych rosyjskich, którzy mają być wydaleni do Rosyi za pośrednictwem Krakowskiej Dyrekcyi policyi, a którzy nie posiadają ani paszportu rosyjskiego, ani książeczki legitymacyjnej, ani pisma Władzy rosyjskiej, stwier-Izającego, że wydalić się mający jest poddanym rosyjskim, nie wolno odstawiać do tejże Dyrekcyi policyi, dopóki przez porozumienie się z właściwemi Władzami rosyjskiemi lub za pośrednictwem austr.-węgierskiego Konzulatu jeneralnego w Warszawie nie sprawdzi się należycie ich przynależności. (Okólnik Nam. z 15 Kwiet. 1876 L. 1687/pr.)

o) Przez wprowadzenie nowych kart szu pas o-w у c h upraszczających stacyom szupasowym znacznie inanipu-lacyą rachunkową (gdyż koszta co do 'każdego pojedynczego szupaśnika uwidocznione będą spólnie na tegoż karcie szu-pasowej), zajdzie ta zmiana w czynnościach Władz szupaso-wych, że takowe przedłożone im w myśl § 10 ustawy z dnia 27 Lipca 1871 i art. 11 rozporz. Prezydyum Namiestnictwa z dnia 21 Sierpnia 1875 L. 4287/pr. po przybyciu szupaśnika do gminy przynależności karty szupasowe po zanotowaniu w' wykazie wydanych orzeczeń, które wedle art. 25 powyższego rozporządzenia każda Władza szupasowa prowadzić ma, przesłane być winny w najkrótszej drodze Wydziałowi krajowemu do użytku rachunkowego, przyczem nie będzie obowiązkiem Władzy szupasowej wchodzić w jakość i dokładność rachunków podanych przez stacye szuoasowe na drugiej i trzeciej stronnicy tej karty szupasowej, których badanie merytoryczne jest wyłącznie rzeczą Wydziału krajowego. Przeto ściśle przestrzegać należy postanowień art. 12 powyższego rozporządzenia prezydyalnego i przekonywać się z upływem każdego miesiąca, czy nadesłano wszystkie karty szupasowe co do wydanych w tym czasie orzeczeń, a po otrzymaniu takowych i stósownem zanotowaniu w wykazie przesłać je bezzwłocznie Wydziałowi krajowemu. (Okólnik Nam. z 22 Grud. 1876 L. 54274.)

6) Na podstawie równobrzmiących oświadczeń z 24 i 28 Marca 1877 zgodziły się Rządy austryacki i włoski na na-stępujące zasady co do transportu przez swe terytoryum osób

Dodat. rozp. eo do przymusowego wydalenia.

przynależnych do państwa trzeciego, które wydalone zostały z krajów reprezentowanych w Radzie Państwa, względnie z Włoch. Transport przynależnych do państwa trzeciego wy-daleńców przez Austryą lub Włochy może być zezwolony i uskuteczniony tylko pod warunkiem, jeżeli w każdym pojedynczym wypadku w karcie wydalenia, w którą każde pod strażą wydalone indywidyuum zaopatrzone być musi, zamieszczono wyraźnie oświadczenie, że państwo wydalające poniesie wszystkie koszta transportu przez terytorya obcych państw aż do miejsca wydalenia, mianowicie aż do granicy tego państwa, do którego wydalony przynależy. Prócz tego winno państwo wydalające dołączyć dowody obywatelstwa państwowego wydaleńca lub udowodnić inne okoliczności, któreby domniemanie obywatelstwa państwowego potwierdzały i zamieścić w karcie wydalenia zobowiązanie, że na wypadek, gdyby Rząd trzeciego państwa wzbraniał się przyjąć wydaleńca, przyjmie go nazad i że poniesie nietylko koszta transportu z powrotem przez Austryą względnie Włochy, ale i wszystkie wydatki, jakieby urosły w skutek dłuższego zatrzymania wydaleńca na granicy państwa, do którego przynależy, w celu zbadania jego przynależności. Oświadczenia w mowie będące należy dołączać do kart wydalenia wedle poniżej zamieszczonego formularza i wydawać je mogą jedynie Władze polityczne, względnie Władze bezpieczeństwa publicznego, tudzież Urzędy gminne, upoważnione do przymusowego wydalania, a funkcyonujące jako Władze polityczne. W skutek zarządzenia król. włoskiego Rządu będą wydawane przez tamtejsze Władze szupasowe karty wydalenia zawierać podobne zapewnienia zwrotu kosztów wydalenia i bez takiego oświadczenia nie będą przyjmowani wydaleńcy z Włoch do transportu przez Austryą.

FORMULARZ.

. (francuskiej) . . . poniesie austryacki

Na podstawie ministeryalnego upoważnienia oświadcza Starostwo w ... że koszta przymusowego transportu N. N. przez kr. włoskie terytoryum od granicy austryackiej aż do granicy .

.    . dnia .    .    .

Rząd; również zobowiązuje się austr. Rząd na wypadek, gdyby Rząd . . . (francuski) . . . wzbraniał się odebrać N. N., tegoż napowrót przyjąć i ponieść nietylko koszta transportu z powrotem przez terytoryum Królestwa włoskiego, ale oraz i wszelkie wydatki, jakieby urosły w skutek dłuższego zatrzymania tego wydaleûca na granicy państwa, do którego tenże przynależy, w celu skonstatowania jego przynależności.

W . .

. . 18

(L. S.) Podpis urzędowy.

(Rozp. Min. spr. wew. z 16 Czerwca 1877 L. 5041, Nam. z d. 26 Czerwca 1877 L, 31273.)

7) Austryacki Rząd zawarł z Rządem królewsko-saskim i królewsko-pruskim co do postępowania w razie przymusowego wydalania obustronnych poddanych za przymusowym paszportem z je Jnego kraju do drugiego względnie przy transporcie takich wydaleńców przez kraje obu państw za granicę następującą umowę :

a) Obustronne Władze policyjne, mają do paszportów przymusowych dołączać uwierzytelnione odpisy dokumentów wykazujących przynależność do państwa i gminy wydalonych względnie, jeźli wydala się przymusowo za pomocą wizy na paszportach podróżnych, które były w posiadaniu dotyczących osób, do tych paszportów uwierzytelnione odpisy oznaczonych dokumentów, a szczególniej odpis zapewnienia przyjęcia tej osoby przez odnośną zagraniczną Władzę przynależności dla użytku stacyi, do której się wydala, a to w ten sposób, że odpisy te stają się integralną częścią paszportów przymusowych względnie byłych paszportów podróżnych, zaś oryginalne dokumenty jak dotychczas wprost do Władzy przynależności wydaleńca odesłać uależy.

Ъ) W tych wypadkach, gdy wydalić się mające osoby nie znajdują się w posiadaniu dokumentów wykazujących niewątpliwie ich obywatelstwo, albo co do których jeszcze nie ma oświadczenia przyjęcia zagranicznej Władzy, a w skutek tego wydalenie przed skonstatowaniem tych stósunków nie może mieć miejsca, kładzie się obustronnym Władzom inte-

Dodat. rozp. eo do przymusowego wydalenia.

1713

resowanych Państw za obowiązek jak najspieszniejsze załatwienie wydanych w tej mierze rekwizycyj. (Reskr. min. spr. wewn. z 21 Kwietnia 1877 L. 4477 L. Nam. 21042.)

8)    Odnośnie do zawartej z niemieckiem Państwem umowy z Lipca 1875 (dz. u. p. N. 112) rozporządzono co do przyjmowania swych byłych poddanych, o ile jeszcze nie uzyskały uproszonego prawa obywatelstwa drugiego Państwa, aby wnioski co do wydalenia byłych pruskich poddanych tej kategoryi przedkładać bezpośrednio pruskim Władzom krajowym policyjnym (Rządom, Prezydyum policyi w Berlinie i urzędom krajowym w prowincyi hanowerskiej), więc bez pośrednictwa Ministerstwa spraw zewnętrznych lub Poselstwa w Berlinie. Interwencyi Ministerstwa spraw wew. tylko wtedy żądać można, jeżeliby odmówienie przyjęcia przez pruskie Władze krajowe tutejszej polit. Władzy krajowej wydawało się być nieuzasadnionem. (Resk. min. spr. wew. z 3 Września 1877 L. 12583 Nam. 7424/pr.) — Res. Nam. z 14 Lipca 1879 L. 33680 pouczono, że tylko polit. Władze krajowe są do wydawania zarządzeń co do przyjęcia wydalić się mających powołane, Władze więc I instancyi do swych Władz krajowych w tego rodzaju sprawach udawać się mają. — Reskryptem min. spr. wew. z 2 Lipca 1879 L. 1712 (Nam. 33680) ogłoszono także wykaz tych Władz Państwa niem., do których się udawać mają poi. Władze krajowe w sprawach przyjmowania obcokrajowców niemieckich.

9)    Ponieważ między osobami wyleczonemi wychodzące-mi ze szpitali znajdują się bardzo często indywidua kwalifikujące się do postępowania z niemi w myśl ustawy o szu-paśnictwie z dnia 27 Lipca 1871 N. 88 dz. u. p., a wydalenie bezwarunkowe takich osób ze szpitali nie daje się pogodzić ani z duchem powołanej ustawy, ani też z interesem bezpieczeństwa publicznego, obowiązkiem jest Zwierzchności gmin, w których obrębie znajdują się szpitale powszechne, odbierać bezzwłocznie takie osoby do dalszego traktowania od zarządów szpitalnych, jeżeli zawezwana w tej mierze Zwierzchność gminna poweźmie z udzielonego sobie konstytutu tudzież z aktów dotyczących przekonanie, że istotnie zachodzą

109

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

lnb też dochodzeniem dalszem dadzą się skonstatować względem osoby kwestyonowanej okoliczności przewidziane w §§ 1 i 2 powołanej ustawy, i jeżeli w wypadkach oddania chorego do szpitala przez pewną Władzę w myśl ustępu 3) lit. e) działu A) rozporządzenia ministeryalnego z 4 G-rudnia 1856 L. 26641 intymowanego okólnikiem z dnia 12 Stycznia 1857 L. 50700 Władza oddająca nie postanowiła czego innego pod względem traktowania takiej osoby po jej wyleczeniu. Grdyby jednak Zwierzchność gminna uważała się za niekompetentną do traktowania osoby kwestyonowanej w myśl ustawy szupasowej, a zatem i do odbierania wyleczonego, winna o tern bezzwłocznie powiadomić dotyczący zarząd szpitalny. Będzie zatem rzecz Starostw, ażeby do wszystkich Zwierzchności gminnych wydać zarządzenie odpowiedne wyż wskazanemu obowiązkowi, polegającemu na § 8 ustawy szupasowej, Prezydenci zaś miasta Lwowa i Krakowa względem odbierania osób wyż wskazanej kategoryi od zarządu szpitalnego spełniać mają obowiązki, które § 8 powołanej ustawy szupasowej na Zwierzchności gminne wkłada i jak najściślej przestrzegać niniejszego postanowienia. Równocześnie udało się Namiestnictwo do Wydziału krajowego o wydanie zarządzenia, ażeby zarządy szpitalne do odezw skierowanych do Zwierzchności gminnych celem odebrania osób powyż wzmiankowanych załączały każdocześnie w oryginale lub w odpisie kon-stytuta sporządzone z temi osobami i akta dotyczące, które służyć mogą w danym razie do ocenienia kompetencyi Zwierzchności gminnej. (Okól. Nam. z 21 Lut. 1878 L. 34266.)

10) Według oznajmienia Wydziału krajowego z dnia 8 Lutego 1878 L. 31863 wydają stacye szupasowe na pograniczu Węgier tamtejszym Władzom pogranicznym szupaśników wraz z dotyczącemi kartami szupasowemi, których jednak te Urzędy nie zwracają tutejszo-krajowym Władzom szupaso-wym, to samo dzieje się z paszportami przymusowemi, z któ-remi przekraczają granicę osoby wysyłane bez straży z G-a-licyi do Węgier. Postępowanie takie niezgodne z § 10 ustawy państwowej z dnia 27 Lipca 1871 d. u. p. N. 88 tudzież z postanowieniami obwieszczenia z dnia 21 Sierpnia 1875

Dodat. rozp. eo do przymusowego wydalenia.

L. 4287 dz. u. к. N. 57 tem mniej jest dopuszczalnem, o ile karty szupasowe wedle rozporządzenia z dnia 22 Grudnia 1876 L. 54274 zawierać mają rachunki partykularne niezbędnie potrzebne do strutynowania ogółowych rachunków kosztów szupaśnictwa, a zwrot tych kosztów od Władz węgierskich, dla których wyż powołana ustawa państwowa nie jest obowiązującą, osiągnięty być może tylko w drodze często dłuższych i rozwlekłych korespondencyi. Art. 11 wyż powołanego rozporządzenia z dnia 21 Sierpnia 1875 L. 4287 normuje postępowanie ostatnich w wyroku wskazanych stacyj szupa-sowych, tudzież Władz pogranicznych pod względem odbierania i dalszego traktowania szupaśników zagranicznych jako i osób wysyłanych za granicę za paszportem przymusowym, mianowicie mają pomienione stacye szupasowe po oddaniu szupasowanego cudzoziemca Władzy pogranicznej, kartę szu-pasową zaopatrzoną przez tę Władzę potwierdzeniem odebrania szupaśnika przesłać Władzy, która wydała wyrok na odesłanie pod strażą i co do cudzoziemców odsełanych za paszportem przymusowym, ma Władza pograniczna tenże paszport z potwierdzeniem daty przybycia odesłanego za granicą przesłać Władzy, która wydała wyrok na odesłanie za paszportem przymusowym. Ponieważ wzdłuż granicy galicyjsko-węgierskiej nie istnieją Władze pograniczne, o których wspomina art. 11 wyż powołanego rozporządzenia, to pełnienie czynności dotyczących odbierania i bezpośredniego wydawania Władzom zagranicznym wydalonych z kraju cudzoziemców a względnie instradowanie takowych za granicę przypada pogranicznym stacyom szupasowym, które do tego są obowiązane już na mocy § 11 ustawy państwowej z 27 Lipca 1871. Namiestnictwo w porozumieniu z Wydziałem krajowym wezwało zatem Starostów do wydania bezzwłocznego polecenia pogranicznym stacyom szupasowym, ażeby po odebraniu cudzoziemców odesłanych pod strażą za granicę do Węgier, przesyłały karty szupasowe zaopatrzone potwierdzeniem odebrania szupaśnika również jak i paszporta przymusowe po stwierdzeniu w takowych daty przybycia osoby odesłanej tej Władzy, która wydała wyrok na odesłanie pod strażą, a względnie za paszpor-

109*

Częśd II. Dział A.

szu-

tem przymusowym, oraz aby polecili pogranicznym stacyom szupasowym, ażeby odebranych w wyż wskazany sposób paśników odstawiały do najbliższej Władzy zagranicznej wraz z odpisami wierzytelnemi odnośnych kart szupasowych, a to z opuszczeniem rachunków partykularnych, przybyłe zaś osoby wydalone z kraju bez straży instradowały za granicę, wręczając takowym odpisy wierzytelne dotyczących paszportów przymusowych. Nad wykonaniem tego postanowienia należy czuwać i przekonywać się przy nadarzających się sposobnościach o ścisłem przestrzeganiu wydanego w tej mierze zarządzenia. (Okól. Nam. z 11 Lip. 1878 L. 18542.)

11. Ponieważ przymusowo wydalone a wrzekomo do ß o s y i należące osoby ze strony rosyjskich Władz pogranicznych nietylko dla braku wykazanej przynależności, lecz także z tego powodu do Szczakowej odesłanemi bywały, ponieważ rosyjska Władza pograniczna przez właściwą Władzę do przyjęcia tychże osób nie była upoważnioną, aby więc nie wkładać na galicyjskie gminy pograniczne ciężaru przytrzymania i zaopatrzenia takich osób wydalonych, poleciło Ministerstwo, by przed wydaleniem rosyjskich poddanych nietylko przynależność była stwierdzoną, lecz także aby właściwe Władze wyjednywały upoważnienie do przyjęcia t а к i c h o s ó b z e s t r o n y odnośnej Władzy rosyjskiej. (Rozp. Min. spr. wewn. z 16 Lipca 1878 L. 9536 Nam. 5385 pr.)

12. Według zawartej między Austryą i Rosyą w roku 1815 umowy zostały na rosyjskiej granicy w Król. Polskiem w celu wzajemnego wydawania zbiegów wojskowych, zbrodniarzy i t. d. we wsi Wilczkowie gub. Kieleckiej : w mieście Tomaszowie gub. Lublin nunkta ekstradacyjne ustanowione. Chociaż później te punkta zwinięte zostały, jednak włożono obowiązek na Urząd gminny w Michałowicach, gdzie jest urządzona stacya szupasowa, i na Urząd powiatowy w Tomaszowie odbierania rosyjskich poddanych. Co się zaś tyczy odbierania szupaśników w granicy (Maczki), to zostało takowe tylko w skutek uproszenia c. k. jenerał. Konzulatu w Warszawie pod tym warunkiem zapro-

Dodat. rozp. co do przymusowego wydalenia.

1717

wadzone, że o nastąpić mającem wydaleniu w tym punkcie będzie każdym razem zawiadomienie udzielonem. Jeżeliby zatem w granicy (Maczki), gdzie nie ma punktu ekstradycyjnego i nie ma żadnych zabudowań do przytrzymania are-sztantów, zachodziły trudności i gdyby dla galic. Władz było pożądanem usunięcie długich pertraktacyj, które w celu uzyskania każdorazowego przyzwolenia do odbioru rosyjskich poddanych prowadzić się muszą, to wypadałoby zachowywać dawny porządek i ekstradować takie indywidua przez Michałowice i Tomaszów, gdzie takowe w skutek zarządzeń jene-ralnego gubernatora w Warszawie bez trudności przyjęte zostaną. (Okól. Nam. z 16 Czerwca 1879 L. 4900 pr.)

13.    Urzędy gminne siedzib c k. Sądów powiat, są obowiązane włóczęgów wypuszczonych z aresztów sądowych po odbytej karze bez względu na miejsce ich przy dybania po odbytej karze sądowej, bezzwłocznie od Sądów tych odbierać , postąpić z nimi w myśl postanowień § 8 ust. z 27 Lipca 1871 L. 88 dz. u. p. i w własnych swych aresztach kosztem własnym (§ 14 powołanej ust.) aż do wydania wyroku szupasowego utrzymywać. Obowiązkiem zaś będzie Starosty dokładać wszelkich starań, by o ile możności jak najspieszniej przeprowadzane były dochodzenia co do przynależności takiego aresztanta — celem rychłego wydania wyroku szupasowego. Również winien Starosta w tej mierze udzielać na żądanie innej Władzy szupasowej spiesznej i skutecznej pomocy. (Okólnik Nam. z 11 Czerwca 1880 L. 12848.)

14.    Ministerstwo spr. wewn. zawarło z król. bawarskim Rządem następującą umowę :

Wzajemne przyjęcie austryackich i bawarskich przynależnych, do którego obydwa państwa w myśl zawartej między austr.-węg. Monarchią i Państwem niemieckiem dnia 24 Lipca 1875 N. 112 Dz. u. p. umowy w zasadzie są obo-;iązane, ma także wtenczas nastąpić, jeżeli dotyczący szu-paśnicy są tylko wypożyczonemi sukniami albo kocami przeciw zimnu zaopatrzeni.

Trwałe zaopatrzenie innemi dla okrycia ciała po-trzebnemi sukniami z ograniczeniem na ścisłą potrzebę i

z wyjątkiem zimowych sukień albo koców, albo też innych bez przeszkody w transportowaniu łatwo zmienić się dających sukień ma przez ostatnią stacyą szupasową nastąpić, bez żądania za to zwrotu uróść mogących ztąd kosztów od obydwóch Rządów.

Ministerstwo spraw wewnętrznych zgodziło się z król. bawarskim Rządem w zdaniu, że obecna umowa ma być jako pożądane uzupełnienie umowy udzielonej Namiestnictwu reskryptem minist, z dnia 30 List. 1854 L. 26123 uważana, według której mają być w te koszta, które z powodu przytrzymania i zachowania nieposiadających legitymacyi indy-widyów innego państwa urosły i za które nie można wzajemnie żądać zwrotu, także i te wypadki wzięte, które urastają z powodu zaopatrzenia takich indywidyów potrze-bnemi sukniami w celu ułatwienia odszupasowania ich do ojczyzny. (Reskr. Min. spr. wew. z 30 Czerwca 1880 L. 6419 Nam. L. 35119.)

15.    Osoby do Węgier nieprzynaleźne, chociaż tam niejakiś czas przebywały i ztamtąd tu przybyły, nie mogą być z krajów w Radzie Państwa reprezentowanych do granicy węgierskiej odstawiane. (Okól. Nam. z 29 Paździer. 1880 L. 10705/pr.)

które wydały wyrok na

16.    Ponieważ wydalenie na podstawie orzeczenia szu-pasowego- wedle ustawy z 27 Lipca 1871 dz. u. p. N. 88 tylko w wypadkach przewidzianych w § 1 tej ustawy jest możliwem, a äzatem obowiązek stawiennictwa lub zbiegostwo wojskowe nie może wedle niej stanowić podstawy do wydalenia, więc i w kartach wydalenia popisowych i zbiegów wojskowych znachodzić się winny jedynie motywa wyliczone w § 1 powyższej ustawy; oznaczenia zaś takich wydaleńców jako „popisowych“ względnie „zbiegów wojskowych“ zupełnie zaniechać należy, gdyż to mogłoby dać po-chop do obarczenia kosztami szu paso wemi gminy przynależności, a względnie do zbytecznej korespondeneyi. Władze,

wydalenie popisowych, winny natychmiast zawiadomić osobno w drodze urzędowej o tern właściwą polityczną Władzę uzupełniającą I. instancyi, dołączając potrzebne środki dowodowe a zwłaszcza protokół, spisany co

Dodat. rozp. eo До przymusowego wydalenia.

do obowiązku wydalonego stawienia się przed Komisyą poborową. Tylko w tym wypadku należy w drodze delegacyi przedstawić Komisyi poborowej schwytanego popisowego — na podstawie § 76 ust. 7 instr. do ust. wojsk., jeżeli w tym czasie, kiedy się porozumiewano co do wydaleńca z innego powodu, niż z tytułu, że tenże jest popisowym, porozumiano się również z właściwą Władzą uzupełniającą I. instancyi, która może albo zarządzić zaraz po przybyciu wydaleńca asenterowanie tegoż w gminie przynależności, albo wyjątkowo w drodze delegacyi w tym powiecie, gdzie go schwytano. (Rozp. Min. spr. wewn. z 2 Paźdz. 1882 L. 8355 Nam. L. 60901.)

17.    Wykazy szupaśników dla Węgier przeznaczone mają być przez tutejsze Władze szupasowe bezpośrednio do kr. węg. Ministerstwa spraw wewnętrznych w Budapeszcie przesyłane. (Rozp. min. spraw wewn. z dnia 5 Lipca 1883 L. 8928 Nam. L. 43924.)

s z u-

18.    Starostowie z wykluczeniem stacyj szupasowych (Urzędów gminnych) decydować mają, czyli która z osób przymusowo wydalić się mająca, potrzebuje odzienia i w razie uznania potrzeby przyodzienia oznaczyć mają części składowe udzielić się mającej odzieży i poszczególnie takowe w odnośnych orzeczeniach szupasowych. Również polecono Starostom, by czuwali nad tern, aby gminy i stacye szupasowe potwierdzały odbiór w rachunku partykularnym odzieży szupaśnika ; przyczem przypomniano obowiązek regularnego przedkładania Wydziałowi krajowemu kart pasowych. (Rozp. Nam. z d. 8 Grudnia 1883 L. 70689.)

19. Odezwą z dnia 6 Kwietnia 1883 L. 7089 użala się Wydział krajowy w Pradze, że tutejsz okraj owe Władze do wydawania orzeczeń szupasowych powołane, rzadko kiedy uwiadamiają Wydział krajowy w Pradze o wydanem pizez się orzeczeniu szupasowem dotyczącem tamtejszo-krajowca. Nadto zaś przesyłane w tej mierze Wydziałowi krajowemu w Pradze zawiadomienia są niedokładne i wcale nie odpowiadające postanowieniom §§ 4 i 15 ustawy z d. 27 Lipca 1871 r. N. 88 dz. u. p., mianowicie zawierają po większej części zaledwie tylko nazwisko szupaśnika, gminę przyna-

Część II. Dziaî A.

leźności i powód wydalenia, bez podania bliższych dat, czy przynależność wydalonego przez dokumenta lub przeprowadzone dochodzenie została skonstatowaną. Ta ostatnia okoliczność jest wielkiego znaczenia w wypadkach wydalenia za paszportem przymusowym, ponieważ te indiwidua rzadko kiedy zdążają prostą drogą do gminy swej przynależności. Jeszcze rzadziej bywają robione starania w celu uzyskania potwierdzenia przynależności wydalonego do odnośnej gminy w Czechach, przeto muszą być wdrażane dopiero na miejscu przez Władze czeskie dochodzenia w tymże celu. Wezwano zatem Starostów, by przy wydaleniu czeskich krajowców każdym razem jak najdokładniejsze czynili w tej mierze doniesienia wprost czeskiej Izbie obrachunkowej (Landes-Buchhaltung). (Okólnik Namiestnictwa z d. 9 Grudnia 1883 L. 64845.)

20. Między Rządem austryackiem z jednej, a Prusami , Saksonią, Bawaryą i Włochami z drugiej strony istnieje wzajemny układ w tym duchu, że przy transportach przymusowych z jednego państwa przez drugie do innego, mają być koszta dotyczące zwracane przez to państwo, które wydalenie zarządziło, i w tych wypadkach dołączanem być ma do kart wydalenia wyraźne oświadczenie co do zwrotu tych kosztów. W celu ujednostajnienia postępowania rozporządza się, że takie oświadczenia wydawane być mają co do wydaleńców, którzy z Austryi przez terytoryum jednego z powyższych państw do obcego państwa wydaleni zostali, przez Władze policyjne i rządowe, wyliczone w § 5 ustawy z dnia 27 Lipca 1871 dz. ust. państ. N. 88, następnie takie Władze miejskie, które fungują jako polityczne Władze I instancyi, a w końcu owe gminy, którym w drodze ustawodawczej na mocy § 6 powołanej ustawy przyznano prawo wydawania w poruezonym zakresie działania orzeczeń szupasowych. Forma oświadczeń co do zwrotu kosztów w takich wypadkach, podaną została tutejszym reskryptem z d. 16 Czerwca 1877 L. 5041 (patrz pod 5). Przy tej sposobności zauważa się, że transport wydaleńców przez wspomniane państwa jest jedynie wtedy wskazany, jeżeli tego

okazała się potrzeba ze względu na publiczne bezpieczeństwo, i że przed wydaleniem należy zawsze poprzód sprawdzić pochodzenie państwowe wydaleńca i zażądać od państwa trzeciego, do którego tenże przynależy, oświadczenia, że wydaleńca przyjmie. Koszta transportu wydaleńców przez terytoryum obcego państwa, pokrywane być mają przez polityczne Władze kraju tego, w obrębie którego wyrok na wydalenie zapadł, w sposób przepisany a to, jeżeli orzeczenie szupasowe wydała rządowa Władza policyjna z rubryki „publiczne bezpieczeństwo“, w każdym zaś innym wypadku z rubryki „rozmaite wydatki“. Co do kosztów, które w skutek wydalenia obcokrajowca w Austryi urosły, ma zastóso-wanie § 17 ust. z dnia 27 Lipca 1871 dz. ust. p. N. 88. Co do transportu przez Austryą wydaleńców z innych państw na mocy układu do państwa trzeciego, przedewszystkiem na to baczyć należy, by na karcie wydalenia mieściło się zapewnienie całkowitego zwrotu kosztów, a w razie przeciwnym Władza graniczna winna odmówić odebrania wydaleńca. Jeżeli oświadczenie Władzy wydalającej znajduje się na karcie szupasowej, zarządza Władza graniczna dalszy transport wydaleńca. Jeżeli zaś ta nie jest zarazem jedną z Władz, wyliczonych w § 5 ustawy z dnia 27 Lipca 1871, winna zawiadomić o zarządzonym dalszym transporcie za pośrednictwem swojej przełożonej Władzy politycznej Władzę krajową, podając dokładne daty co do nazwiska, pochodzenia wydaleńca, miejscowości, przez które transport ma się odbyć, dalej liczbę i datę orzeczenia zagranicznej Władzy wydalającej, dołączając wierzytelny odpis oświadczenia co do zwrotu kosztów transportu. Polityczna Władza krajowa zawiadomi o tem Wydziały krajowe tych krajów, którędy transport się odbędzie, z prośbą o podanie cyfry kosztów transportu przez dotyczący kraj, poczem zażąda zwrotu ogólnych kosztów od Bządu obcego Państwa i zwróci w swoim czasie Wydziałom krajowym koszta urosłe na terytoryach dotyczących krajów. (Bozp. min. spr. wewn. z dnia 10 Lutego 1884 L. 658 ex 1883. Nam. L. 11030.)

8 O zgartywaniu śniegu i błota z dróg

a)    O zgartywaniu śniegu z dróg rządowych ;

b)    O zgartywaniu śniegu z dróg nierządowych ; e) O zgartywaniu błota z dróg nierządowych.

a) O zgartywaniu śniegu z dróg rządowych.

(Ustawa z dnia 2 Stycznia 1877 dz. ust. państ. N. 33. ogłoszona dnia 12 Maja 1877.)

§ 1. Z zastrzeżeniem uczynionem w § 9 zgartywanie z dróg rządowych śniegu, komunikacyą tamującego, jest obowiązkiem tych gmin i wyłączonych obszarów dworskich, gdzie takowe istnieją, przez których okrąg droga prowadzi, lub które od miejsca oracy leżą nie dalej niż o ośm kilometrów. Od przepisu tego odstąpić można wtedy, gdy potrzebna ilość sił roboczych w ogóle, albo w pojedynczych miejscach, pozwala na ograniczenie, lub wymaga rozszerze-rzenia, i tam, gdzie stósunki miejscowe, n. p. w okolicach górskich, lub nad rzekami, nakazują go zmienić.

Osądzenie, czy i kiedy potrzeba sprzątnąć śnieg z dróg rządowych, jest rzeczą organów budowy dróg. W szczególności obowiązane są takowe orzec z uwzględnieniem potrzeb koinunikacyi, w jakiej szerokości sprzątnięty być ma śnieg z drogi. Zwyczajnie sprzątać go trzeba tylko na szerokość kolei wozowej i w miejscach do wymijania. Na drogach, na kióryeh komunikacya więcej jest ożywiona, sprzątać go należy na szerokość dwóch kolei wozowych a tylko w pobliżu wielkich miast z całej przestrzeni, po której jeżdżą. Przez sprzątnięcie śniegu nie rozumie się jednak usunięcie z drogi całej powłoki śnieżnej, owszem zostawić należy powłokę grubości około 20 centymetrów dla sanny. Odległość gmin (obszarów dworskich) do zgarty-wania śniegu obowiązanych od wyznaczonych im miejsc pracy obliczać należy podług przestrzeni, którą rzeczywiście przebyć potrzeba. (Rozp. wyk. dz. ust. państ. 34.)

§ 2. Tych, którzy do. zgartywania śniegu na każdej drodze rządowej są obowiązani, wyszukać mają Władze administracyjne, przyzywając do tego naczelników gmin (obszarów dworskich) i organa, którym Administracya dróg publicznych, nieskarbowych jest powierzona, poczem spisze się obowiązanych i każdej obowiązanej gminie (obszarowi

O zgartywaniu śniegu z dróg rządowych.

dworskiemu) wyznaczy, wskaże i wytyczy miejsce pracy. Wyznaczając części dróg i wymierzając ich długość, mieć należy na względzie liczbę ludności gmin (obszarów dworskich), o które idzie, ich odległość od miejsca pracy i wszystkie inne stósunki miejscowe.

§ 3. Wyjąwszy przypadek w 5 przytoczony, obowiązani do zgartywania śniegu pobierać będą za to wynagrodzenie z funduszu dróg rządowych.

§ 4. Wynagrodzenie, odpowiednie zwykłej pracy dziennej w porze zimowej, płacone będzie do rąk naczelnika gminy (obszaru dworskiego). Całkowita płaca dzienna za zgartywanie śniegu przewyższać nie może płacy dziennej ustanowionej za zwykłe roboty konserwacyjne w tych samych miejscach drogi. Płaca ta jednak należy się tylko za cały dzień pracy i za zupełną pracę dzienną osoby całkiem zdatnej do pracy. Za mniejszą pracę dawane będzie wynagrodzenie stósuokowo mniejsze. Jeżeli odległość wynosi więcej niż pół godziny, czas potrzebny na przebycie drogi tam i napowrót wliczony będzie do czasu pracy.

Czas, który gminom (obszarom dworskim) więcej niż o pół godziny od miejsca pracy oddalonym, za drogę tam i napowrót do czasu pracy doliczany być musi, wymierzyć należy naprzód, przy dochodzeniach w § 2 ustawy, przepisanych i zanotować w wykazie obowiązanych. Za dzień pracy liczy się ośm godzin; jeżeli nie pracowano cały dzień, płaci się wynagrodzenie w stosunku ilości godzin pracy. Naczelnicy gmin (obszarów dworskich) obowiązani są wypłacać robotnicom otrzymane wynagrodzenie niezwłocznie. (Rozp. wyk dz. ust. państ. N. 34.)

§. 5. Gdzie droga jest zarazem ulicą miejsca zamkniętego, miejsce, w którem się droga znajduje, obowiązane jest sprzątnąć śnieg na części przecinającej, i nie może żądać za to wynagrodzenia.

W duchu § 5 ustawy, ulica jest i tam, gdzie przy drodze, pewne miejsce przecinającej, nie stoi wprawdzie nieprzerwany szereg domów, lecz znajdują się budynki gospodarskie i inne, ogrodzone dziedzińce i ogrody i t. p , chociażby pomiędzy niemi tu i owdzie były małe odstępy. (Rozp. wyk. dz. ust. państ. N. 34.)

§ 6. Obowiązani do sprzątania śniegu zastósować się mają ściśle do poleceń Urzędów drogowych. Robotnicy zaopatrzeni być powinni we własne narzędzia lub obowiązani mają takowych dostaretyć. Obowiązani przydać mają swoim robotnikom dozorców pewnych.

Gdy śnieg sprzątać mają ci, którzy podług § 2 ustawy do tego są wyznaczeni, urzędnik budowy dróg, lub w jego zastępstwie drogo-mistrz dla swojej części drogi wezwie pisemnie wszystkie gminy (obszary dworskie), w których obrębie śnieg ma być sprzątnięty, wyznaczając w tern wezwaniu dokładnie czas przybycia robotników na drogę, jakoteż ilość robotników, tudzież rodzaj i ilość narzędzi,które ze sobą wziąć mają. Naczelnicy gmin (obszarów dworskich) potwierdzą pisemnie otrzymania wezwania, oznaczając dokładnie dzień i godzinę, i dołożyć mają starania, aby powyższemu wezwaniu organów drogowych uczyniono ściśle zadość. Urzędnicy do budowy dróg i drogomistrze obowiązani są kierować sprzątaniem śniegu i doglądać tej pracy. Do doglądania użyć także można drożnych w pojedynczych działach drogi. Organa budowy dróg udzielać mają naczelnikom gmin (obszarów dworskich) wykazy pracy dziennej, w których wymienioną będzie ilość robotników, ilość godzin pracy, tudzież przypadająca za nią zapłata. Dla ułatwienia i przyspieszenia czynności urzędowych wydrukowane będą formularze wezwań, przesyłać się mających gminom (obszarom dworskim), poświadczeń odbioru, które gminy wydawać, tudzież wykazów pracy, które im udzielać się mają i takowe dostarczane będą urzędnikom budowy dróg i drogomistrzom. Z tych drukowanych formularzy czynione być ma taki użytek, że w nich tylko daty zmienne i nazwiska wypełnić i podpisy przyłożyć potrzeba. Do każdego wezwania w sprawie sprzątnienia śniegu dołączyć należy zawsze i formularz poświadczenia odbioru, który naczelnik gminy (obszaru dworskiego) wypełnić powinien. (Rozp. wyk. dz. u. p. N. 34.)

§ 7. G-dyby obowiązani nie uczynili zadość wezwaniu w przedmiocie sprzątnięcia śniegu, albo gdyby robota wykonana była nieodpowiednio, Rząd ma prawo zmusić ich do dopełnienia obowiązku, lub postarać się, aby kto inny śnieg uprzątnął. Naddatki ztąd powstałe zwrócić mają obowiązani funduszowi dróg rządowych.

§ 8. Tak zażalenia obowiązanych przeciwko zarządzeniom Urzędów drogowych, jakoteż skargi tych ostatnich przeciw obowiązanym, wytaczane będą przed W ładzą administracyjną przełożoną, bezpośrednio nad gminą (obszarem dworskim), a to poczyni spieszne dochodzenie i wyda orzeczenie.

yk,

O zgartywaniu śniegu z dróg nierządowych.

§ 9. Gdyby to było korzystniejszem dla dobra publicznego, a w szczególności dla Skarbu Państwa, Rząd uskuteczniać może sprzątanie śniegu na własny rachunek, albo drogą ugody wypuścić w dzierżawę.

Gdzie można z korzyścią sprzątać śnieg za pomocą pługa śnieżnego, używać należy pługów śnieżnych, a o dostarczanie do nich koni w razie potrzeby i o wynagrodzenie za ich dostarczenie umówić się potrzeba naprzód i stanowczo z osobami trzymającemi konie (Rozp. wyk. dz. ust. państ. N. 34.)    •

§ 10. Umowy w przedmiocie wynagrodzeń ryczałtowych, zawarte na podstawie § 6 rozporządzenia cesarskiego z dnia 3 Stycznia 1851 (dz. ust. państ. N. 16), mogą być uchylone na prośbę odnośnej gminy (obszaru dworskiego).

§ 11. Odkąd ustawa niniejsza zacznie obowiązywać, przepisy rozporządzenia cesarskiego z dnia 3 Stycznia 1851 utracą moc obowiązującą.

§ 12. Wykonanie ustawy niniejszej porucza się Ministrom spraw wewnętrznych i skarbu, którzy wydadzą potrzebne do tego celu rozporządzenia wykonawcze.

b) O zgartywaniu śniegów z dróg nierządowych.

1.    Roboty około zgartywania śniegów o tyle tylko przedsiębrać należy, o ile tego wymaga konieczność przywrócenia przerwanej komunikacyi. Śnieg jednostajną warstwą pokrywający drogę nie jest dla niej szkodliwym, owszem chroni ją od mrozów i ubezpiecza od uszkodzeń, a zatem nie powinien być usuwanym z powierzchni drogi. Rozgartywanie śniegu ograniczać się winno do przekopania zasp przez wiatr naniesionych i zupełnie przejazd tamujących.

2.    Inspektor drogowy, a w braku tegoż lub w razach nagłych i zwłoki nie cierpiących konduktor drogowy zarządza zgartywanie śniegu, komunikacyą tamującego.

3.    Wydział pow. poucza Zwierzchności osad, powołanych do uskuteczniania robót objętych § 21 ust. dróg,, a zatem i do zgarty wania śniegów z dróg krajowych, że nie tylko na polecenie Inspektora, lecz także na żądanie konduktora drogowego dostarczać mają potrzebnej ilości robotników za wynagrodzeniem, ustanowionem przez Wydział krajowy.

4.    Wynagrodzenie ustanowione przez Wydział krajowy na r. 1870 za roboty objęte § 21 ust. dróg., a przeto i za zgartywanie śniegów, ma być uważanem tak długo za obowiązujące, dopóki nowe ceny przez Wydział krajowy oznaczone nie będą.

5.    Okręgi osad powołanych do uskuteczniania robót, objętych § 21 ust. dróg., a zatem i zgartywanie śniegów, tudzież kolej, w jakiej roboty te mają być wykonane, zmienione być mogą tylko uchwałą Rady powiatowej, podaną do wiadomości Wydziału krajowego.

6.    Zgartywanie i uprzątywanie śniegów z dróg krajowych, wewnątrz miejscowości, jak daleko sięgają domy, tudzież o ile droga styka się z obejściem dworskiem, nie odbywa się kosztem funduszu krajowego, lecz staraniem osady odnośnej lub dotyczącego obszaru dworskiego. (Okól. Wydz. kr. z d. 25 Czerwca 1870 L. 6822, z d. 7 Października 1870 L. 12607, tudzież z d. 7 Października 1870 Ł. 12605.)

7.    Konduktor zarządzający zgartywanie śniegu winien w każdym razie donieść o tem jeszcze przed rozpoczęciem robót Inspektorowi lub tegoż zastępcy, oznaczając czas, miejsce i rozległość wykonać się mającej roboty.

8.    Konduktor sporządzający listy robotników, zajętych przy zgartywaniu śniegów, obowiązany jest wykazać w raporcie do Wydziału pow. prócz dnia, w którym śnieg zgar-tywano i ilości, użytych do tego robotników, także milę, ćwierć i setkę mili, na której odbywała się robota, oraz miejscowości, między któremi znajduje się odnośna część drogi krajowej. Raport ten, sprawdzony przez Inspektora uwiadomionego zawczasu o orzedsięwziąć się mającej robocie, przedłożonym będzie Wydziałowi krajowemu wraz z listami płacy robotników, przy składaniu rachunków z zaliczek asy-gnowanych.

9. Wydział pow. w porozumieniu z Inspektorem drogowym, lub tegoż zastępcą, oznaczy sposób wypłaty, kierując się przytem zasadą, że robotnicy nie powinni czekać na wynagrodzenie przypadające.

O zgartywaniu błota z dróg nierządowych.

10.    Jeżeli Inspektor, tegoż zastępca lub delegat Wydz. pow. nie może wypłacać robotnikom należytości, natenczas daje konduktorowi odpowiednią zaliczkę do wyrachowania, sam zaś wykonuje kontrolę i zatwierdza swym podpisem sprawdzone listy robotników, jakoteż odnośny w punkcie 8 określony raport konduktora.

11.    Na żądanie Wydziału pow. asygnuje Wydział kraj. w c. k. kasie poborowej zaliczkę do wyrachowania na roboty około zgartywania i uprzątywania śniegu z dróg krajowych. Treść niniejszego rozporządzenia poda Wydział pow. do wiadomości Inspektora lub tegoż zastępcy i udzieli odpowiedniej informacyi konduktorowi drogowemu. (Okólnik Wydz. kraj. z 8 Grudnia 1870 L. 16237).

c) O zgartywaniu błota z dróg nierządowych.

mo

Odnośnie do § 13 Instrukcyi adm. z 8 Marca 1870 ^ L. 15079, według którego czyszczenie rowów, zgartywanie błota i t. p. uskuteczniać należy w zarządzie własnym przez dróżników z dodaniem tymże wedle potrzeby pomocników, oznajmia Wydział krajowy, iż postanowienie to bynajmniej nie zmienia przepisów, według których gminy obowiązane są do zgartywania i sprzątywania błota i do czyszczenia rowów przy drogach publicznych wewnątrz osady samej. Obowiązek ten włożony na gminy większe rozporządzeniem gub. z dnia 22 Marca 1825 L. 15775 rozciąga się na mocy § 27 ustawy gminnej na wszystkie gminy bez wyjątku. W myśl paragrafu tego należy zgartywanie i uprzątanie błota z dróg publicznych i czyszczenie rowów przy tychże drogach do obowiązków policyi miejscowej, która o czystość ulic i placów niemniej o bezpieczeństwo i łatwość komunikacyi wewnątrz osady starać się winna bez względu na to, czy droga, która ma być czyszczona jest drogą krajową, powiatową lub gminną. Tak sa-obowiązana jest każda gmina wewnątrz osady, jak daleko domy sięgają, odgartywać bezpłatnie śnieg celem otworzenia komunikacyi na drodze publicznej bez względu na kategoryą drogi. Za ścisłe wykonywanie policyi miejscowej na drogach

Część II. Dział А.

i płacach publicznych odpowiedzialny jest przedewszystkiem w myśl § 57 ust. gm. naczelnik gminy, który w razie zaniedbywania odnośnych obowiązków, karanym być może na mocy § 102 ust. gm. grzywną aż do 20 złr., albo też złożeniem z urzędu. W razie niedopełnienia dotyczących obowiązków przez Radę gminną, zastósować należy § 107 ust. gminnej, wskazujący środki zaradcze. Powyższe uwagi poda Wydział powiatowy do wiadomości służby drogowej i wszystkich Zwierzchności gminnych w tamtejszym powiecie i czuwać będzie nad tern, aby gminy dopełniały ściśle obowiązków, włożonych na nie ustawą. (Okólnik Wydz. kraj. z 25 Czerw. 1870 L. 6822.)

9. O opłacaniu ekwiwalentu od nieruchomego i ruchomego majątku.

a)    O ekwiwalencie naleźytości w ogólności ;

b)    O obliczaniu wartości majątku celem wymiaru ekwi

walentu ;

e) O zeznaniach majątku;

d) O środkach prawnych przeciw wymiarowi ekwiwalentu.

a) Ekwiwalent naleźytości.

Wszelkie przeniesienie własności majątku tak ruchomego jak nieruchomego, tak między żyjącymi jako też i na wypadek śmierci, podlega opłacie naleźytości według poz. tar. 106 ces. pat. o należytościach z 9 Lutego 1850 Dz. u. p. N. 50. Ponieważ zaś majątek tak zwanej martwej ręki“ prawie nigdy lub nader rzadko zmienia właściciela, i dla tego, wbrew zasadzie, równego rozkładu ciężarów, nie ulegałby opłacie naleźytości od przeniesienia własności, przeto zaprowadzonym został tak zwany ekwiwalent należyto ś c i (Gebührenäquiva'entJ. Pierwotny przepis poz. tar. 106 B. e. ces. patentu o należytościach z 9 Lutego 1850 Dz. u. p. N. 50, zmieniony został ustawami z 13 Grudnia 1862 Dz. u. p. N. 89, i 29 Lutego 1864 Dz. u. p. N. 20; podaje się tu więc z uwzględnieniem tych zmian, zatem w tekście obecnie obowiązującym.

1729

O ekwiwalencie należytości.

Poz. tar. 106. B. e. Ekwiwalent należytości procentowej za każde dziesięcioletnie posiadanie opłacać będą od majątku: 1. fundacye, beneficya, kościoły, duchowne i świeckie gminy, stowarzyszenia (Vereine), zakłady i inne kor-poracye lub towarzystwa (Gesellschaften), których członkom nie należy się żadna część spólnego zakładowego majątku a) od rzecz у nieruchomych 3 procent od ich wartości, bj od rzeczy ruchomych l¹^ procentu od ich wartości; — 2. przedsiębiorstwa akcyjne i inne towarzystwa zarobkowe, których uczestnikom należy się jakaś część zakładowego wspólnego majątku, od wartości rzeczy nieruchomych 1^2 procentu. (Ust. z 29 Lut. 1864 dz. u. p. N. 20 § 22.)

U w agi :

1.    Ekwiwalent należytości nie ma zastósowania do stowarzyszeń założonych celem spólnego zarobku, tylko na czas życia członków lub ich dziedziców, albo na czas oznaczony, 15 lat nieprzenoszący.

Towarzystwo wzajemnego ubezpieczenia życia wtedy tylko podlega ekwiwalentowi, jeżeli udowodnionem zostanie» że zadaniem jego jest zysk. (Tr. adm. 5 Czerwca 1883 L.1264 N. 1786.)

2.    Uwolnienie od ekwiwalentu należytości przyznaje się :

a)    nieruchomym rzeczom, będącym wprawdzie niepodzielną własnością jakiej spólności, ale których prawo używania i użytkowania z innemi osobnemi i swobodnie pozbywalnemi posiadłościami gruntowemi lub domowemi, nierozdzielnie po-łąezonem jest, a to nawet i w tym wypadku, że prawo to z jednej gruntowej lub domowej posiadłości na inną przeniesione być może, czy to za zezwoleniem Władzy, czyli też bez niego.

b)    Wszystkim tym nieruchomym rzeczom, które nie podlegają podatkowi gruntowemu i domowemu.

c)    Ruchomym rzeczom kościołów i domów modlitwy, przeznaczonym do służby bożej.

d)    Ruchomym rzeczom fundacyj dla celów naukowych, dobroczynnych i humanitarnych.

Majątek ruchomy stowarzyszeń, który według ich statutów dopiero co wspomnianemu celowi odjętym byc nie może, jest podobnie Easparek Zb. ust. adm. Tom II.

Część IL Dział A.

jak majątek fundacyjny od ekwiwalentu należytości uwolnionym. (Bozp. min. skarbu z 4 Lipca 1864 L. 31748.)

e) Posiadacze beneficyów, których czysty dochód nie przenosi 500 złr. a. w. rocznie, są od płacenia ekwiwalentu osobiście uwolnieni; jeżeli jednak jaki fundusz obowiązanym jest do uzupełnienia kougruy, to fundusz ten winien będzie uiścić ekwiwalent należytości. (Ustawa z 15 Lutego 1877 Dz. u. p. N. 98.)

Posiadaczom beneficyów, których roczny czysty dochód nie przenosi 500 złr., przysługuje osobiste uwolnienie od należytości ekwiwa-lentowej. Przez czysty dochód rozumieć należy tylko dochód z bene-fieyum płynący, a gdy ustawa bliższych szczegółów co do obliczenia tego dochodu nie podaje, więc tylko ten dochód, który według ogólnych zasad prawa i zwykłego znaczenia tego wyrazu, za czysty dochód uważanym jest. Według tego zapatrywania i definicyi ustawy cywil-nej (§ 512) czystym dochodem jest to, co pozostanie po zaspokojenia wszelkich na rzeczy ciążących wydatków: jak podatki, procenta bierne i t. d., które sam użytkowca ponosić jest obowiązanym. (Tr. adm. 24 Lutego 1880 L. 334 N. 709.)

Osobiste uwolnienie od należytości ekwiwalentu przysługuje beneficyantom nie posiadającym przepisanego dochodu, do którego znów liczyć należy tylko dochód z benefieyum, nie zaś z innych źródeł płynący, zatem ani uzupełnienia kongruy, ani dodatku osobistego, ani wsparć z funduszu religijnego udzielanych. (Tr. adm. 2 Marca 1880 L. 386 N. 719.)

Proboszcz posiadający osobiste uwolnienie od ekwiwalentu, nie może być obowiązanym do płacenia tej należytości, od jakiej części majątku benefieyum wymierzonego — szczególniej zaś bezprawnem jest tak wymierzenie ekwiwalentu od skapitalizowanych poborów wikarego, jakoteż polecenie, aby proboszcz płacił tak wymierzoną nale-żytośe za potrąceniem jej wikaremu. (Tr. adm. 14 Czerwca 1881 L. 1029 N. 1122.)

Osobiste uwolnienie lod ekwiwalentu przysługuje proboszczowi, jeżeli dochód z benefieyum nie przenosi 500 złr. Do dochodu nie liczą się dochody z fundacyj mszalnych, które osobnemu wymiarowi ekwiwalentu podlegają, i dochody z praw stuły jako opierające się na wzajemnych świadczeniach; odtrącić zaś należy od dochodu wynagrodzenie wikarym płacone. (Tr. adm. 6 Stycznia 1833 L. 132 N. 1626.)

na

Spółki zarobkowe i gospodarcze, założone podstawie ustawy z 9 Kwietnia 1873 Dz. u.' p. N. 70, kasy zaliczkowe, na mocy ustaw krajowych z funduszów kon-trybucyjnych i podatkowych utworzone, wreszcie kasy zali-

ezkowe gminne— są co do majątku ruchomego uwolnione od ekwiwalentu należytości, a co do majątku nieruchomego podlegają 1 */₂ procentowemu ekwiwalentowi należytości od wartości majątku, jako też i dodatkowi. (Ustawa z 27 Grudnia 1880 Dz. u. p. N. 1 z r. 1881).

3.    Obowiązek płacenia ekwiwalentu należytości zaczyna się z upływem dziesiątego roku, licząc od czasu, w którym Skarb Państwa uprawnionym został do poboru zwyczajnej należytości od przeniesienia własności ; zawsze atoli nie uchybiając przepisom w § 16 ust. 4 ustawy z 13 Grudnia 1862 wydanym co do pierwszego peryodu wymiaru.

4.    Przeniesienie własności, prawa użytkowania lub używania na obowiązanego do płacenia ekwiwalentu należytości, lub z tak obowiązanego na kogo innego, podlega zwykłej należytości od przeniesienia majątku.

5.    Wszystkie przepisami niniejszemi niezmienione rozporządzenia o ekwiwalencie należytości pozostają w swej mocy.

b) O obliczaniu wartości majątku celem wymiaru ekwiwalentu należytości.

Najwyższe postanowienie z 1 Maja 1850 (rozp. min. skr. z 3 Maja 1850 dz. u. p. N. 181) rozporządziło:

К Celem wymiaru ekwiwalentu należytości, który gminy, kościoły, fundacye i beneficya od wartości nieruchomych, rentę przynoszących dóbr, za każde dziesięcioletnie posiadanie na podstawie poz. tar. 106 B. e. patentu o należytościach płacić mają, oznaczaną będzie wartość tych dóbr co dziesięć lat, na podstawie przeciętnego w ostatnich dziesięciu latach otrzymanego dochodu.

2.    W tym celu gmina, korporacya, zarządca majątku fundacyi, a co do benefieyantów użytkowca dochodów, zeznają dochód czysty, jaki był w ciągu ostatnich dziesięciu lat Urzędowi do wymiaru należytości od przeniesienia majątku wyznaczonemu, w którego okręgu realność znajduje się.

3.    Zeznania te badane będą przez Władzę polityczną powiatową, przy spółudziale znawców, o ile potrzeba zachodzić bedzie, używając przy tem rachunków z dochodów i in-

110*

wentarzy; a kwota czystego dochodu pomnożona przez dwadzieścia stanowić będzie wartość realności; zawsze jednak co do kwoty, poniżej której wartość realności nie może być przyjętą,, należy zastósować przepis § 50 pat. o należytościach.

4.    Od tak oznaczonej wartości, wymierzonym będzie ekwiwalent należytości w wysokości 2 (teraz 3) od sta na lat dziesięć z góry, tak, iż na każdy rok wyniesie należytość jednę dwudziestą piątą (V25) część czystego rocznego dochodu.

5.    Tak wymierzony ekwiwalent należytości opłacanym będzie w ratach dla podatku gruntowego i domowego ustanowionych, i to razem z temi podatkami. Za należytość tę odpowiada dochód z dotyczących nieruchomych dóbr, a na uprawnionym do używania tych dochodów ciąży w stósunku do czasu trwania tego użytkowania obowiązek płacenia jej.

Osoba obowiązana do płacenia należytości ekwiwalentu, a posiadająca tylko główną własność (zwierzchniezą, Obereigenthwn, dominium directum) nieruchomej rzeczy, nie będzie w skutek tego uwolnioną od płacenia należytości, ale stosunek ten jedynie tylko przy obliczeniu wartości uwzględnionym zostanie. (Rozp. min. skarbu z d. 15 Grudnia 1852 L. 46201.)

W czasie interkalarnym należy płacić ekwiwalent, choćby dochody z tego czasu pochodzące wpływały do rąk osoby według poz. tar. 75 od należytości uwolnionej. (Rozp. min. z 30 Marca 1852 L. 11213.)

Należytość ekwiwalentowa wymierzoną być winna także i od wartości świadczeń w naturze, jeśli nie udowodniono, że cel tych świadczeń jest humanitarnym (n. p. ułatwienie proboszczowi odwiedzania chorych) i że wartość tych świadczeń jest odwzajemnioną (utrzymanie koni). Wartość świadczeń tych ocenianą będzie według przepisów ustawy stemplowej, nie zaś według wartości do indemni-zaeyi przyjętej. (Tr. adm. 2 Marca 1880 L. 410 N. 718.)

Ekwiwalent należytości od dóbr nieruchomych opłaca się od ich surowej wartości, zatem bez odciągania długów na nich ciążących. (Tr. adm. 14 Grudnia 1880 L. 2483 N. 953.)

Ekwiwalent należytości od'majątku ruchomego, nabytego inaczej jak przez darowiznę lub wskutek wypadku śmierci, należy się od dnia nabycia i nie przysługuje mu prawo do dziesięciolecia od należytości wolnego. (Tr. adm. 22 Marca 1881 L. 491 N. 1049.)

Zmiana w stanie majątku ekwiwalentowi podlegającego, w czasie dziesięciolecia, na które wymierzonym został, nie pociąga za sobą zmiany w wymiarze ekwiwalentu, z wyjątkiem tylko, gdyby dobra nieruchome pozbytemi zostały; z tego powodu gmina zrzekająca się po-

O ekwiwalencie naleźytośei.

bierania targowego, nie może żądać odpisania odpowiedniej części ekwiwalentu. (Tr. adm. 23 Marca 1882 L 1094 N. 1415.)

Uwolnienie przedmiotu nie znajdującego się jeszcze w dziesię-cioletniem posiadaniu od ekwiwalentu, może być żądanem tylko co do przedmiotu nabytego, nie zaś od przedmiotu, którego wartość tylko się zwiększyła. Z tego powodu karczma i inne budynki wystawione na własnym od dawna posiadanym gruncie, nie będą uwolnione od tej naleźytośei, gdyż nie są nabyte, lecz tylko wartość gruntu została zwiększoną, a prócz tego przy uwolnieniu budynków w ogóle, czas posiadania liczy się od chwili nabycia placu pod budowlę. Uwolnienie z innego tytułu nie będzie przyznanem, jeżeli we fasyi wyraźnie nie było żądanem, ani też ekwiwalent wymierzonym być może od wartości mniejszej jak była w fasyi podaną. Przyjęcie innej jak zeznanej wartości za podstawę wymiaru naleźytośei, bez zawiadomienia o tern interesowanych w nakazie płatniczym, i bez zawarcia dobrowolnej w tym względzie ugody, jest nieprawidłowością, pociągającą za sobą unieważnienie wymiaru od dotyczącego przedmiotu. (Tr. adm. 22 Grudnia 1883 L. 2947 N. 1959.)

Gminne prawo polowania podlega ekwiwalentowi (rozp. min. 30 Marca 1852 L. 11213). iNależytość ta od dochodów z gminnego prawa polowania tylko o tyle wymierzoną być może, o ile dochody te rzeczywiście pobiera gmina, lub osoba podlegająca ekwiwalentowi; od tej części czynszu dzierżawnego z prawa polowania, której osoba ekwiwalentowi podlegająca nie pobiera, należytość ta nie może być wymierzoną. (Rozp. min. skar. z 9 Kwietnia 1862 L. 16077.)

Dochodź gminnego prawa p o 1 o w a n i a podlega ekwiwalentowi nawet wtedy, jeśli rozdzielonym jest między właścicieli gruntów, gdyż § 7 ust. z 7 Marca 1849 N. 154 Dz. u. p. prawo polowania przyznaje gminom, więc tworzy ono częśe majątku gminnego. Prawo polowania na gruntach własnością gminy będących, jako z gruntem związane, liczy się do rzeczy nieruchomych, a na gruntach w obe-cnem posiadaniu będących do rzeczy ruchomych. — Targowe i straganowe nie podlega ekwiwalentowi, jeżeli udowodnionem będzie, że pobór jego dozwolonym został tylko jako wynagrodzenie za place, stragany i inne wydatki z targami połączone. Majątek ruchomy szpitalny wtedy tylko nie ulega ekwiwalentowi, jeżeli udowodnionem zostanie, że stanowi fundacyą, więc że istnieje akt fundacyjny. (Tr. adm. 16 Maja 1883 L. 1112 N. 1766.)

Ekwiwalent naleźytośei od prawa propinacyi wymierzony, jest ważnym, pomimo że w dochodzie z tego prawa mieści się i dochód z wydzierżawionej opłaty gminnej, jeżeli gmina w swej fasyi uwolnienia dochodu z opłat nie żądała i nie udowodniła, że w dochodzie z propinacyi mieści się także i dochód z opłat i wiele on wynosi. (Tr. adm. z 4 Stycznia 1881 L. 4 N. 975.)

Dochód z targowego nie należący do opłat gminnych, podlega ekwiwalentowi. (Tr. adm. 21 Stycznia 1879 L. 110 N. 403.)

Dochód gmin pobierany z targowego i placowego, podczas targów, jarmarków i od stanowisk dla bydła, podlega ekwiwalentowi należytośei, gdyż w taryfie stemplowej poz. 106 B. e. wymienionym jest i majątek gmin, bez względu czy może być przedmiotem pozbycia z tytułu prawa prywatnego ; dochód ten w wyjątkach nie jest umieszczonym, a okoliczność, iż jest właściwie opłatą gminną (§ 77 ust. gm.) nie wywiera żadnego wpływu. Od dochodu tego strącają się koszta utrzymania nadzoru targowego i porządku na drogach. (Tr. adm. 22 Marca 1881 L. 506 N. 1048.)

Kwota, jaka z należytośei od ruchomego i nieruchomego majątku na całe dziesięciolecie wymierzonej, na jeden rok wypadnie, winna być w ratach kwartalnych 1 Stycznia, 1 Kwietnia, 1 Lipca i 1 Października przypadających, z góry zapłaconą. Gdyby zaszła zwłoka w płaceniu, wtedy od dnia następującego po postanowionym terminie wpłaty, aż do dnia rzeczywistej wpłaty, liczone i pobierane będą prawne procenta zwłoki. (Ustawa z 18 Marca 1872 Dz. u. p. N. 33.)

Rozporz. min. z d. 28Lutego 1864 L. 52591 nakazuje:

1. Ekwiwalent należy wymierzać tylko od nieruchomego i ruchomego majątku, będącego własnością, lub znajdującego się w użytkowaniu lub używaniu beneficyanta. Należy-tości od stuły, ofiary i inne dochody, które beneficyant jako przeciwświadczenie, lub dobrowolny datek za poczynione przez niego usługi pobiera, i kwoty udzielone mu dla uzupełnienia kongruy nie podbgają ekwiwalentowi. 2. Beneficyant obowiązanym jest do uiszczenia całego lub części ekwiwalentu tylko wtedy i o tyle, jeżeli i o ile jego ogólny dochód (więc także i ten, który przy wymiarze ekwiwalentu nie wchodził w rachubę) 315 (teraz 500) złr. przenosi, i dla tego cały, albo przynajmniej część ekwiwalentu, znajduje pokrycie w kwocie przewyższającej 315 (teraz 500) złr. Potrzeba zbadania całego dochodu beneficyanta zachodzi tylko wtedy, jeżeli beneficyant żąda całego lub częściowego uwolnienia od ekwiwalentu, i dlatego z zarządem funduszu, który obowiązanym jest do uzupełnienia kongruy, a względnie i do zapłacenia ekwiwalentu, należy się porozumieć co do prawdziwości wykazanego dochodu.

O wymiarze ekwiwalentu od ruchomego majątku bene-ficyów, kościołów i kościelnych fundacyj, wydało Ministerstwo

skarbu następujące przepisy (rozp. min. skar. z 3 Września 1864 L. 22253):

1. Dochód nie z majątku pochodzący, nio podlega należytości. Nie można przeto liczyć dochodu beneficyanta, jaki on pobiera za osobne usługi, jak należytości od stuły, mszalne, wreszcie dobrowolne datki, które nie opierają się na żadnym prawnym tytule. Toż samo rozumie się o dochodach kościoła, o ile źródłem ich są dobrowolne datki lub należytości uiszczane za dostarczenie potrzeb do czynności ze służby bożej wynikających (należytości od stuły). Dochód taki jeżeli skapitalizowanym zostanie, podlega ekwiwalentowi. Prawa zaś do określonych świadczeń w naturze lub w pieniądzach, niezawisłe od żadnego przeeiwświadczenia ze strony uprawnionego, czynsze za przedmioty ruchome własnością kościoła lub prebendy będące, jak n. p. klęczniki, są dochodami z majątku, i skapitalizowane, do majątku doliczone będą.

Podstawą wymiaru ekwiwalentu od opłat pobieranych przez gminę wyznaniową za krzesła w synagodze, może być tylko pospolita ich wartość, nigdy zaś skapitalizowany przeciętny roczny dochód, gdyż majątek ruchomy do wymiaru ekwiwalentu w ten sam sposób zeznanym być winien, jak się majątek spadkowy w inwentarzu wykazuje; opłata za krzesła w synagodze nie stó>uje się wcale do ich pospolitej wartości, ale uiszczaną jest przedewszystkiem za miejsce, w którem krzesło się znajduje. Uznawanie tego dochodu za rentę z majątku pochodzącą, jest fikeyą prawnie niedopuszczalną, i nie przestanie nią być, pomimo że rozp. min skarbn z 3 Wrześ. 1864 L. 22253, które zresztą nie zostało ogłoszonem jako ogólnie obowiązujące i jest tylko pouczeniem dla Władz, w podobny sposób postępować każe z opłatami za używanie klęczników. (Tr. ad. 31 Gr. 1877 L. 1793 N. 26/6.)

2.    Beneficya, kościoły i kościelne fimdacye, są osobnemi ekwiwalentowi podlegającemi osobami prawnemi. Jeżeli więc beneficyant zarządza także majątkiem należącym do tych innych osób, to także osobne zeznania składać będzie.

3.    Od zeznanego majątku odciągniętemi być mogą tylko passiva, to jest pretensye majątek zakładowy zmniejszające; wszelkie inne wydatki, szczególniej zaś wydatki na wykonanie celu, na jaki majątek przeznaczonym jest, nie będą uwzględniane przy wymiarze ekwiwalentu.

Część II. Dział 4.

4.    Obliczająe czysty dochód beneficyanta w kwocie 315 (teraz 500) złr. należy uwzględnić: aj dla pomocnika duchownego, którego beneficyant utrzymywać musi, 210 złr.; jeżeli zaś dochód tego pomocnika jest fundowany, sam dochód fundowany, o ile kwotę 210 złr. przenosi; jeżeli wynosi mniej, wtedy tenże dochód i kwotę uzupełniającą go do 210 złr.; b) wszelkie inne wydatki, które według fundacyi ponosić musi dochód z beneficyum na rzecz trzecich osób, jak n. p. na kościół, szkołę, szpital i t. d.

5.    Jeżeli po odtrąceniu tych wydatków z uwzględnieniem dochodu od ekwiwalentu wolnego, nie pozostało bene-ficyantowi czystych 315 (teraz 500) złr., wtedy przysługuje mu osobiste uwolnienie według rozp. min. z 28 Lutego 1864 L. 52591.

6.    Jakkolwiek zaś beneficyantowi pozostaje dla jego osoby kwota 315 (500) złr. od ekwiwalentu wolna, to przecież jako zarządca majątku beneflcyum, jest on obowiązanym do płacenia ekwiwalentu od wydatków w ustępie 4 wymienionych, jeżeli nie zachodzi wyjątek w poz. tar. 106 uwaga 2 dj przewidziany, i ekwiwalentu tego nie może on liczyć do wydatków uzasadniających uwolnienie go od należytości, gdyż należytość ta nie ciąży na nim, ale na uprawnionych do pobierania owych dochodów, którzy też na takie potrącenie z dochodów zezwolić muszą.

7.    Wota kościelne, do służby bożej przeznaczone, są wolne od ekwiwalentu; w przeciwnym razie należą do majątku kościelnego, ekwiwalentowi podlegającego. W razach wątpliwych należy się porozumieć z Ordynaryatem, i nie można od jego zdania odstępować, nie otrzymawszy na to zezwolenia od Ministerstwa skarbu.

Powołany kilkakrotnie § 50 patentu z 9 Lutego 1850 Dz. u. p. N. 50 brzmi: Wartość nieruchomej rzeczy przyjętą będzie do wymiaru należytości, 1. od kupna, w zasadzie umówiona cena kupna wraz z wartością ubocznych świadczeń ;

2. od innych rodzajów nabycia: a) wartość przez ostatnie sądowe oszacowanie ustanowiona, jeżeli jego stósowność w czasie gdy dokonanem zostało, albo z innych powodów nie

ulega ważnym wątpliwościom; b) w braku takiego oszacowania, cena kupna przy ostatniem pozbyciu, wraz z ubo-cznemi świadczeniami, jeżeli od tego pozbycia upłynęło nie więcej jak sześć lat. — Grdyby jednak przedmiot dotyczący podlegał podatkowi gruntowemu i czynszowo-domowemu, albo jednemu z nich, to w wypadkach pod 1 i 2 wymienionych, wartość nie może być przyjętą w kwocie mniejszej, jak stokrotna należytość obydwu tych podatków— chyba że wyka-zanem zostanie, iż przedmiot w porównaniu ze stanem, w jakim się przy wymiarze podatku znajdował, zmniejszył lub pogorszył się w skutek przypadkowych wydarzeń, i mniejsza wartość tern samem w sposób niewątpliwy udowodnioną będzie. Tak płacącemu podatek, jak i Administracyi podatków wolno jest, choćby istniały podane pod 1 i 2 podstawy do wymiaru należytości, porozumieć się dobrowolnie co do innych podstaw wymiaru, a nawet żądać w tym celu osobnego sądowego oszacowania. Oznaczenie wartości przez własne sądowe oszacowanie nastąpić ma zawsze wtedy, jeżeli i o ile Admi-nistracya podatków i opodatkowany nie pogodzą się co do innej podstawy wymiaru. W krajach, w których podatek domowo-czynszowy obok domowo-klasowego, a względnie gruntowego pobieranym jest, przyjąć należy stokrotną sumę obydwu podatków za podstawę do oznaczenia wartości (rozp. min. sk. 27 Sier. 1859 L. 33519). Do wartości realności, z któremi połączona jest jakaś podatkowi gruntowemu i czynszowo-domowemu nie podlegająca przynależność (n. p. fabryka, młyn, prawo propi-nacyi), należy oprócz stokrotnie wziętych podatków doliczyć jeszcze wartość tej przynależności (rozp. min. sk. z 25 Lut. 1861 L. 44385). Jeżeli nieruchomość podlega podatkowi dochodowemu, to dwudziestokrotna suma zeznanego dochodu może być jako wartość przedmiotu w tym celu przyjętą, aby na jej podstawie albo ugodzić się ze stroną, albo żądać sądowego oszacowania (rozp. min. sk. z 25 Marca 1852 L. 9350). W przypadkach, w których stronie pozostawiono wolność żądania sądowego oszacowania przedmiotu, należy zwrócić jej uwagę na tę okoliczność, iż sądowe oszacowanie musi się odbyć przy udziale urzędnika skarbowego. W obliczeniu war-

tości według podatku opłacanego zaszły następne zmiany, i tak: według § 13 ustawy z d. 9 Lutego 1882r. Dz. u. p. Nr. 17 (str. 582 Zb. ust. adm.) wartość tę stanowi podatek czynszowo-domowy sześćdziesią razy wzięty. Zaprowadzając podatek gruntowy według stałego katastru, postanowił art. III. ustawy z dnia 7 Czerwca 1881 roku Dz. u. p. N. 49 (str. 430 Zb. ust. adm.), że w peryodzie tymczasowym wartość realności stanowić ma podatek gruntowy, bez opustu wzięty siedmdziesiąt dwa razy. Gdy zaś podatek gruntowy stanowczo już wymierzonym jest, więc obwieszczeniem z 25 Stycznia 1884 Dz. u. p. N. 18 oznajmiło Ministerstwo skarbu, iż dla oznaczenia wartości podatek ten należy mnożyć przez siedmdziesiąt.

e) O zeznaniach majątku.

O składaniu zeznań celem wymiaru ekwiwalentu wyszły rozporządzenia Ministerstwa skarbu z 30 Marca 1852 Dz. u. p. N. 85, 20 Grudnia 1862 Dz. u. p. N. 102, 18 Maja 1870 Dz. u. p. N. 76 i z 26 Lipca 1880 Dz. u. p. N. 102. To ostatnie odnosi się do ekwiwalentu w bieźącem dziesięcioleciu.

d) Środki prawne.

Ustawa z 19 Marca 1876 Dz. u. p. N. 28, zawierająca przepisy o środkach prawnych przeciw wymiarowi wszelkich należytości, a tem samem i ekwiwalentu, umieszczoną jest w całości na str. 700 niniejszego zbioru ; o zwrocie kwot, które nie należąc się zapłaconemi były, przepisuje § 11 ces. pat. z 9 Lutego 1850 co następuje :

Gdyby kto przez pomyłkę, lub błąd w rachunku, użył wyższego jak skalą oznaczonego stempla, albo uiszczając bezpośrednią należytość, zapłacił kwotę wyższą od przepisanej ustawą, — to w przeciągu trzech lat od uiszczenia zapłaty, może żądać zwrotu kwoty, jaka nie należąc się, zapłaconą została.

W przypadkach zwrotu zapłaconych, ale w skutek rekursu zwrócić się mających należytości, otrzyma strona wynagrodzenie, wynoszące sześć procent od zwrócić się mającej kwoty, licząc od dnia jej zapłacenia (§ 28 ustawy z 2 Marca 1876 Dz. u. p. N. 26.)

Rozdział trzeci.

O Instrukcyach dotyczących kasowości i rachunkowości gminnej.

W ostatnich czasach okazała się potrzeba zarządzenia likwidacyj majątków gminnych kilku miast, z powodu, że zarząd majątkowy, a w szczególe zarząd kasowy tych miast popadł w nieład, grożący odnośnym gminom upadkiem ich majątku zarodowego. Okazało się przytem, że Zwierzchności tych gmin nie nadzorują należycie organów im podwładnych, a mianowicie kas miejskich, a co gorsza, że nie obeznały się należycie z instrukcyami istniejącemu dla kas miejskich, i zaniedbały wszelkich obowiązków, ciążących w tym względzie na naczelniku gminy. Zwierzchność jednej z tych gmin zapytała się bezpośrednio Wydziału krajowego, czy dawniejsze Instrukcye dotyczące kasowości i rachunkowości miejskiej i dotyczące wydzierżawienia realności i dochodów miejskich obowiązują także i teraźniejsze Zwierzchności i Urzędy gminne.

Zwracamy zatem uwagę Wydziału powiatowego na tę okoliczność, że tam, gdzie Rady gminne nie uchwaliły dotąd w myśl § 49 ust. gmin. nowych regulaminów dla uporządkowania czynności postępowania Urzędów gminnych,, obowiązują dotąd Instrukcye dawniejsze, które obowiązywały tak Zwierzchności jak i Urzędy, a w szczególności kasy gminne przed wejściem w życie ustawy gminnej z roku 1866; oczywistą jest bowiem rzeczą, że zarząd majątkowy gmin musi popaść w nieład, jeśli organa gminne, zwłaszcza w miastach, nie postępują według pewnych norm poprzód ustalonych.

Caęść II. Dział A.

Przed wejściem w życie ustawy gminnej z roku 1866, co do prowadzenia kasowości i rachunkowości w miastach, obowiązywały Instrukcye zatwierdzone Najwyższem postanowieniem z dnia 21 Maja 1835 i ogłoszone dekretem byłego Guberniom galicyjskiego z dnia 14 Kwietnia 1838 N. 3768. (Zb. ustaw prow, z roku 1837, N. 66, str. 120.) Według ustępu 1, powołanego dekretu gubernialnego obowiązywały rzeczone Instrukcye Urzędy i kasy miast Bochni, Podgórza, Wieliczki, Wojnicza, Brzeżan, Jasła, Gorlic, Krosna, Kołomyi, Kut, Śniatyua, Gródka, Przemyśla, Jarosławia, Jaworowa, Mościsk, Rzeszowa, Leżajska, Przeworska, Sambora, Droho-byczy, Starego Miasta, Starej Soli, Nowego Sącza, Starego Sącza, Ciężkowic, Nowego Targu, Sanoka, Dobromila, Stanisławowa, Halicza, Stryja, Źydaczowa, Tarnopola, Trembowli, Zbaraża, Tarnowa, Pilzna, Wadowic, Andrychowa, Białej, Kent, Myślenic. Oświęcima, Zatora, Żywca, Brodów, Glinian, Złoczowa, Żółkwi, Lubaczowa, Bełza i Sokala. W innych mniejszych miastach i miasteczkach Galicyi, z wyjątkiem Wielkiego Księstwa Krakowskiego, obowiązywały dawniejsze Instrukcye oznaczone w ustępie 3 powołanego dekretu gubernialnego.

Te Instrukcye obowiązują zatem Zwierzchności i kasy miejskie i obecnie, i o ile nie sprzeciwiają się postanowieniom ustawy gminnej z r. 1866, i o ile nie zostały zmienione regulaminami uchwalonemi przez odnośne Rady gminne, po wejściu w życie ustawy gminnej z roku 1866. Co do porządku czynności kasowych, obowiązują te Instrukcye dotąd urzędników kas miejskich, są oni obowiązani prowadzić ma-nipulacyą i rachunki kasy miejskiej według tych Instrukcyj, dopokąd odnośne Rady gminne nie uchwalą nowych regulaminów.

Z ważniejszych postanowień tych Instrukcyj przytaczamy, że naczelnik gminy był obowiązanym szkontrować kasę miejską z przyzwaniem do tej czynności delegatów Wydziału miejskiego, przynajmniej cztery razy w roku ; § 35 ustawy gmin. postanawia, że Rada gminna zarządza w ciągu roku kilkakrotnie rewizyą kasę. Obecnie więc po-

O Instrukeyach kas, gminnych

1741

winien naczelnik gminy miejskiej wzywać Radę gminną w czasie stósownym do wyznaczenia delegatów i w porozumieniu z nimi przeprowadzać szkontrum kasy. W myśl powołanych Instrukcyj, powinna kasa rezerwowa i kasa główna być zaopatrzoną przynajmniej trzema zamkami, a jeden klucz winien się znajdywać w rękach naczelnika lub jednego członka Zwierzchności gminnej. To postanowienie może i powinno być zachowane i obecnie, wymaga tego bowiem bezpieczeństwo majątku gminnego.

Gdyby Rada gminna zmieniła powołane lub podobne ważniejsze postanowienia dawniejszych Instrukcyj w sposób niezgodny z bezpieczeństwem kasy miejskiej, może Wydział powiatowy znaglić Reprezentacyą gminną do uchwalenia norm zgodnych z bezpieczeństwem majątku gminnego, a to na podstawie § 98 ust. gmin. obowiązującego Reprezentacyą powiatową do czuwania nad całością majątku gminnego. Na tej samej podstawie może Wydział powiatowy zażądać od Zwierzchności gminnej, aby mu przedłożyła rachunki i wykazy kasy miejskiej, może w razie potrzeby zarządzać także rewizyą kas i likwidacyą majątków gminnych przez własnych delegatów. W myśl § 98 ust. gmin. cięży na Re-prezentacyi powiatowej obowiązek czuwauia nad tem, aby majątek gmin nie został uszczuplonym. Wydatki połączone z tym obowiązkiem musi ponosić fundusz powiatowy, gdyż według § 18 ust. o Repr. pow.Wvynagrodzenia kosztów połączonych z urzędowaniem członków Wydziału powiatowego, a zatem i specyalnych komisyj (§ 37 ust. o Repr. pow.) ma ponosić fundusz powiatowy. W myśl powołanych ustaw ponosi zatem fundusz powiatowy koszta komisyj wydelegowanych do rewizyi kas gminnych, o ile potrzeba rewizyi wypływa z obowiązku czuwania nad majątkiem gminy.

Jeżeli zaś w kasie gminnej spostrzeżonym zostanie nieład, a dla usunięcia tego okaże się potrzeba wysłania fachowego urzędnika, wynagrodzenie tego ostatniego musi nastąpić z funduszów gminy z regresem do osób odpowiedzialnych za należyty zarząd majątkowy gmin. W razie spostrzeżenia przy rewizyi podobnego nieładu, może Wydział

powiatowy lub tegoż delegat wezwać Reprezentacyą gminną do postarania się o fachowego człowieka, celem ścisłej re-wizyi kasy gminnej, i uporządkowania czynności kasowych, z zagrożeniem, że w razie nieusłuchania tego wezwania, Wydział powiatowy zeszłe sam urzędnika fachowego do uskutecznienia rzeczonych czynności. Do przeprowadzenia rewizyi kasowej lub likwidacyi majątku gminnego, powinna Rada gminna wydelegować także kilku radnych, którzy wraz z urzędnikiem fachowym będą stanowić Komisyą specyalną do uskutecznienia rzeczonych czynności. Co do Instrùkcyj obowiązujących Zwierzchności gminne w sprawach wydzierżawiania realności i dochodów gminnych, zwracamy uwagę Wydziału powiatowego, że przed wejściem w życie ustawy gminnej z roku 1866, obowiązywały przepisy (Directiva) z dnia 13 Marca 1813, uzupełnione postanowieniem, ogło-szonem rezporządzeniem byłego Grubernium galicyjskiego z dnia 5 Kwietnia 1834, L. 9610 (Zbiór ustaw prow, z r. 1834 N. 47, Zb. ust. adm. str. 269). Z ważniejszych postanowień tych przepisów przytaczamy, że Zwierzchność gminna jest obowiązaną rozpisywać publiczne licytacye, celem wydzierżawienia realności i dochodów gminnych na 6 miesięcy przed końcem dzierżawy bieżącej, a przynajmniej w takim terminie, aby na rozpisanie drugiej i następnych licytaeyj pozostawało przynajmniej trzy miesiące czasu. Ścisłe zastó-sowanie się do tego postanowienia jest tem konieczniejszem, ile że w wielu gminach miejskich Zwierzchności gminne przeprowadzają czynności dotyczące wydzierżawienia dochodów miejskich tak późno, że rekursa dotyczące tych praw wpływają do Wydziału krajowego w ostatnich dniach przed początkiem nowej kadencyi dzierżawnej, a często już po oddaniu przedmiotu dzierżawnego nowemu dzierżawcy, zaś na rozpisanie nowej licytacyi, chociażby była pożądaną w interesie gminy, nie pozostaje dość czasu. Powołane przepisy o wydzierżawieniu w drodze licytacyi dochodów i realności gminnych, obowiązywały nietylko miasta powyżej wymienione, lecz wszystkie miasta i miasteczka, ponieważ i dawniejsze dominia zarządzające majątkami niektórych miast były obowiązane do zastósowania się do tych przepisów. Wydział powiatowy zechce zatem czuwać nad tem, aby Zwierzchności gminne wykonywały powołane normy, jakoteż ażeby tam, gdzie Bady gminne uchwalają w tym względzie nowe regulamina, te ostatnie nie zawierały prawideł szkodliwych interesom majątkowym gmin. Gdyby naczelnicy gmin zaniedbywali obowiązków swoich w tym względzie, zechce Wydział powiatowy postąpić w myśl § 102 i ukarać winnych, gdyż tylko tym sposobem zapobiedz można nieładowi, jaki się okazuje w zarządzie majątkowym gmin miejskich. W końcu wzywamy Wydział powiatowy, aby przypomniał Zwierzchnościom gmin miejskich, że są obowiązane do prawidłowego zarządu gmin według powyższych wskazówek i że są obowiązane postarać się o to, aby Urzędy i kasy gminne posiadały instrukcye i przepisy normujące ich czynności, że zatem mają się postarać o sprawienie tych instru-kcyj, jeżeli ich nie posiadają. Również zechce Wydział powiatowy przypomnieć naczelnikom gmin miejskich, że oni są odpowiedzialni za wszelkie czynności administracyi majątkowej gmin (§ 64 ust. gmin.), im' bowiem został poruczony kierunek zarządu majątkowego gminy (§ 56 nst. gmin.), im też przysługuje władza dyscyplinarna nad urzędnikami gminy (§ 52 ust. gmin.), ich zatem muszą wyższe Władze autonomiczne pociągać do odpowiedzialności za wszelki uszczerbek i niestósowny zarząd majątku gminnego. (Okólnik Wydziału kraj. z dnia 16 Lipca 1872 L. 16970.)

I. Instrukcya dla urzędników kasowych i rachmistrzów

gminnych.]

Ogłoszona dekretem gubernialnym dnia z 14 Kwietnia 1837 L. 8768 (Zbiór ustaw prow. str. 120.)

§ 1. Najistotniejszą potrzebą stósownego zarządu majątkiem jest dobrze uporządkowana manipulacya kasowa, która nietylko w ciągłej widoczności utrzymywać ma, jakie dochody od kogo, za co i w którym czasie wpływać lub wypłaty uiszczać się mają, ale także tak urządzoną

być winna, aby z jednej strony pieniądże istotnie wpływające bez szkody dla skarbu miejskiego, dla rachmistrzów lub dla stron rzetelnie odebrane i bezpiecznie zachowane były, z drugiej zaś strony, aby wypłaty, które niszczone być mają, pewnie nastąpiły,

§ 2. Ten zamiar dopiętym być może tylko przez prowadzenie właściwej księgi likwidacyjnej czyli kontowej. Dwie książki, jedna na dochody, druga na rozchody, prowadzone być mają.

§ 3. Wszystkie do kasy miejskiej nadesłane asygna-cye i rozporządzenia na przepis wzięte być mają w tych księgach likwidacyjnych czyli kontowych, i że się to stało powinien ten, co na przepis wziął, na dokumencie z dołożeniem swojego imienia potwierdzić, poczem dokument nazad zwróconym, a jeżeli jako załącznik do dziennika należy, tymczasym dobrze zachowanym być musi, by w swoim czasie do dziennika załączonym być mógł.

§ 4. Dokumenta, które strony zgłaszające się w celu podniesienia lub zapłacenia jakiej kwoty okazują, jako to, zawiadomienia, kontrakwity, kwity, należy z kwotą w księgach kontowych na przepis wziętą ściśle porównywać, czy takowe co do wysokości kwoty otrzymać lub uiścić się mającej, co do czasu i przedmiotu z kwotą na przepisie będącą się zgadzają, trzeba je także co do ich prawdziwości, należytego wystawienia i podpisania, a przy wypłatach względem wysokości stempla sprawdzać, gdyż w tych przypadkach, gdzie dokument widoczną cechę sfałszowania lub innej jakiej riedokładności na sobie nosił, i urosła przez to szkoda skarbowi gminnemu, bezwzględnie zwróconą byćby musiała, tym końcem więc i ten, co porównanie z księgą kontową i dokładniejsze rozpoznawanie dokumentu przedsiębrał, dokument podpisem swojego imienia opatrzyć ma. Skoro dokument za prawdziwy uznanym zostanie, należy wpływające pieniądze lub uiścić się mające kwoty natychmiast do księgi likwidacyjnej zapisać, to jest kontować.

§ 6. Bez wyraźnie nastąpionego i już w księgach kontowych na przepis wziętego zawiadomienia lub asygnacyi

Zwierzchności gminy i bez poprzedniego rozpoznania dokumentów dochodu i wydatku, nie można ani kwoty przyjmować, ani też wypłacać, a zatem na mocy dokumentów, które strony przynoszą, żadna kwota na przypis wziętą być nie może.

§ 6. Taksy pocztowe i należytości stemplowe, tudzież przedpłaty i inne zwroty, które z płac, pensyj, lub innych stałych należytości ściągnięte być muszą, należy zaraz na kontach szczegółowych zanotować, aby ich nie przeoczyć, lecz odebrać je albo przy wydarzonych sposobnościach z wypłat, które jednej lub drugiej do zwrotu obowiązanej stronie się należą, potrącić można.

§ 7. Systemizowane należytości, jako to : płaca urzędników, pensye, prowizye i t. p. wypłacane być mają ciągle tak długo, dopóki takowe osobnem rozporządzeniem magistratu wstrzymane nie zostaną, albo póki urzędnicy kasowi jeszcze wcześniej o śmierci, albo o jakiej innej, z jedną lub z drugą stroną zaszłej zmianie uwiadomieni nie będą.

§ 8. Przy kwitach więc na prowizye i pensye zwracać należy szczególną uwagę na dawane przez właścicieli domów i parochów poświadczenia życia i pobytu, a przy wdowach jeszcze prócz tego na potwierdzenie ich stanu wdowiego ze strony parocha, albowiem bez tych potwierdzeń od właścicieli domów i parochów (ci ostatni potwierdzenia swe pieczęciami zaopatrzyć mają), żadna kwota stronie wypłaconą być nie może. Co do dzieci jest jeszcze i to potrzebne, by nietylko dzień i rok ich urodzenia, ale także dzień i rok ich dójścia do prawnej pełnoletności zawsze natychmiast na dotyczącej stronie księgi likwidacyjnej czyli kontowej zanotowane były. Gdy jednak pensye i dodatki na wychowanie dla dzieci nie zawsze na jednakowy czas i pod jednakowemi warunkami udzielane bywają, przeto trzeba wydane w tym względzie pozwolenia podług całej treści na odnoszącej się do tego stronie księgi likwidacyjnej albo kontowej wpisać, aby ścisłego dotrzymania położonych warunków dopilnować można.

Ill

Kasparek. Zb. ust. adm. Тош. II.

§ 9. Każda wpływająca kwota udowodnioną być winna kontrakwitem, przez strono do płacenia obowiązaną podpisanym, a jeżeli ta kwota dotyczy niesystemizowanej i nie powtarzającej się, lecz przypadkowej i zmianie podpadającej daniny, dołączyć także rozporządzenie Zwierzchności gminy; każda zaś pozycya wydatku przynależnym kwitem, a jeżeli rzecz idzie o niesystemizowaną należytość, asygna-cyą kasową udowodnioną być winna.

§ 10. Wszystkie wpływające pieniądze należy zawsze zaraz w przytomności oddawcy przeliczyć, równie jak i wypłacić się mające kwoty, stronie na stole płatniczym porządnie wyliczyć. Przy odbieraniu pieniędzy, pilną uwagę mieć potrzeba na prawdziwość i ważność monety, gdyż za przyjęte fałszywe lub niekursujące gatunki monety, równie jak za uszkodzone, oberznięte, przedziurawione, albo bardzo wytarte monety, urzędnicy kasowi są odpowiedzialnymi.

§ 11. Na każdą wpływającą kwotę wydany być ma stronie płacącej kwit, w sposób dotąd zwykły, który za każdym razem, równie jak wszystkie dokumenta, które urzędnicy kasowi wydają, przez kasyera* i koutrolora podpisany być winien.

§ 12. Przy przedpłatach zwrócić się mających, do których także przedpłaty płac urzędników należą, zanotować trzeba w księdze likwidacyjnej czyli kontowej zawszo czas, w którym zwrócenie tychże ma nastąpić, to jest, czy takowe naraz i kiedy, albo w wyznaczonych i których pe-rÿodycznych ratach uiszczone być powinny; niemniej po-tfżeba te przedpłaty po wypłaceniu i kontowaniu zapisać w rubryce wydatkowej „wydane przedpłaty zwrócić się mające“, a jednocześnie w księdze likwidacyjnej czyli kontowej dochodów natychmiast w rubryce „odpłacone przedpłaty zwrócić się mające“ do odebrania wziąć ha przepis i wszystkie na to wpływające odpłaty w tej rnbryce wpisywać. Takie samo postępowanie ma miejsce przy zaliczkach, które kasa miejska jako przedpłaty przyjmuje, ale muszą takie kwoty, jak się to samo przez się rozumie, zaraz przy odbiorze pod rubryką „odebrane przedpłaty zwrócić się mające“ należycie do ksiąg wciągnięte i równocześnie w księdze wydatkowej likwidacyjnej czyli kontowej w rubryce „przedpłaty odpłacone zwrócić się mające“ na przepis być wzięte a uiszczone na to zwroty zapisane; nieuiszczone zaś kwoty z końcem roku jako zaległości wykazane i na rok następujący jako należytość zaległa przeniesione być mają. W ten sam sposób wpływające kaucye, wadya, depozyta i inne obce pieniądze zaraz w dotyczących rubrykach rozchodu jako należytość wciągnięte i aż do nastąpić mającej odpłaty w zaległości wykazane być muszą.

i pod liczbą . . . .; dla

§ 13. Przedpłaty, z których rachunek złożony być ma, dzielą się na takie, które na wyraźnie oznaczone cele i na takie, które na nieokreślone cele wydane zostaną. Przedpłaty na cele wyraźnie oznaczone wydane, powinny zawsze w tej rubryce jako rzeczywisty wydatek wykazane być, dla której takowe asygnowane były, jak n. p. : na koszta podróży dla N. N. w celu odwiezienia pieniędzy podatkowych do kasy poborowej, jako przedpłata do złożenia rachunku 10 złr. podług rozporządzenia z d N. N. w celu postawienia parkanu przy ogrodzie miejskim N. N., jako przedpłata na rachunek 60 złr. i t. p. Ten rodzaj przedpłat nie ma w księgach likwidacyjnych czyli kontowych żadnej osobnej rubryki, przeto należy przedpłaty wspomnionego rodzaju zaraz w inwentarzu majątku miejskiego zanotować, a potem w osobnej księdze prenotacyjnej zaraz po dokonanem kontowaniu i żurnalizowaniu aż do złożenia z onych rachunku⁰ na imię odbierającego zapisać i w widoczności utrzymywać. Jeżeli rachunek takiej przedpłaty złożony został i żadna reszta ani do zapłacenia do kasy, ani też do wypłacenia z tejże się nie okazała, naów-czas nie pozostaje nic więcej do czynienia, jak taką przedpłatę w dopiero wspomnionej księdze prenotaeyjnej i inwentarzu majątku miejskiego z odwołaniem się do dotyczącego użytku odpisać. Jeżeli się reszta pokaże, która do kasy zwróconą być ma, natenczas trzeba takową po uiszczeniu do kasy odnośnie do artykułu dziennika wydatków pod rubryką „Zwrócenia“ w księdze dochodu wciągnąć Jf

111*

Część IL Dział A.

a razem w księdze kontowej na tej rubryce, gdzie przedpłata wydaną została, w sposób uwagi zanotować, aby w razie, gdyby kiedy objaśnienia żądano, rzeczywisty koszt dotyczącej rubryki, na którą przedpłata asygnowaną była, ze względu na zwróconą resztę, wykazany być mógł. Jeżeli zaś przypadek zachodzi, że biorącemu przedpłatę jeszcze resztę dopłacić należy, naówczas potrzeba wypłatę reszty w tejże samej rubryce, w której przedpłata do wydatków wziętą została, z odwołaniem się do art. dziennika do wydatku wciągnąć. W obydwuch ostatnich razach należy równie jak i w pierwszym przypadku przedpłatę w księdze prenotacyj-nej jako zarachowaną w rubrykach wykazać i w inwentarzu majątku miejskiego wykreślić. Przedpłaty na nieokreślone cele powinny być w księdze likwidacyjnej albo kontowej pod rubryką utworzyć się mającą „Przedpłaty na rachunek“ jako wydatek zapisane, a oraz w odnoszącej się do tego rubryce dochodu „Uiszczone przedpłaty na rachunek“ jako należytość prenotowane, i tak długo, dopóki zarachowanie nie nastąpiło, podobnie jak inne zaległe pretensye pod rze-czywistemi resztami wykazane. Gdy zarachowanie nastąpiło, mają być przedpłaty z całą kwotą w wyżej wzmiankowanej rubryce uiszczenia wciągnięte; kwota istotnie wydana zapisaną zostanie jako wydatek, pod rubryką tego przedmiotu i celu, na który przedpłata daną była.

§ 14. Wszystkie zachodzące dochody i wydatki, wciągnięte być mają do prowadzić się mającego dziennika bez wyjątku w należytym porządku. Od tego natychmiastowego zapisania do dziennika nie są wyjęte ani wadya ani kaucye i inne depozyta ani też przedpłaty, ani inne jakiegokolwiek rodzaju kwoty dochodów i wydatków. Dziennik prowadzonym być winien podług wzoru, i ma być zawsze bez zaległości utrzymywany, gdyż to dla samych urzędników koniecznie potrzebnem, a dla służby gminnej dlatego niezbędnem się staje, aby każdej chwili przez zamknięcie (podsumowanie) dziennika o stanie kasy gminnej wiadomość powziąć można.

§ 15. Dziennik prowadzony być ma jedynie tylko

w walucie austryackiej. Publiczne obligacye powinny być

i »

bez różnicy, czy takowe procent w m. k. albo w w. a. przynoszą, zawsze podług imiennej wartości swojej w percepcie lub wydatku umieszczone.

§ 16. Grdy jakiem rozporządzeniem kilku stronom jednocześnie płace lub inne należytości asygnowane, albo też uiszczenia do kasy przepisane zostaną, natenczas należy się rozporządzenie przy tej stronie, która najpierwej asygnowaną sobie należytość z kasy odbiera, albo do kasy kwotę uiszcza, do dziennika załączyć, następnie zaś przy innych do tegoż samego rozporządzenia odnoszących się wydatkach lub dochodach odwołać się jedynie do artykułu dziennika, do którego rozporządzenie załączone zostało.

§ 17. Zamknięcie dziennika nastąpić powinno w ostatnim dniu każdego miesiąca, t. j. trzeba sumę dochodów z doliczeniem reszty kasowej z przeszłego miesiąca tudzież sumę wydatków złożyć, a do tej resztę kasową z końcem miesiąca wypadającą dodać, poczem sumy przychodu i rozchodu zupełnie jedna z drugą równe być muszą.

§ 18. Reszta kasowa z kohcem każdego miesiąca wypadająca, powinna zawsze przeniesioną być natychmiast do nowo założyć się mającego dziennika na miesiąc najbliższy, jako pierwsza pozycya dochodu, wszelakoż bez dołożenia artykułu dziennika.

§ 19. Gdy każdą perceptę i każdy wydatek zaraz do dziennika wciągnąć należy, przeto rozumie się samo przez się, że każdoczesna reszta kasowa żadnych dokumentów wypłaty, ale tylko w gotowiznie znajdujące się pieniądze i zapisy długu obejmować może.

§ 20. Skoro dziennik miesięczny zamkniętym zostanie, powinien natychmiast być oddanym po zaopatrzeniu go we wszystkie dokumenta i po podpisaniu przez urzędników kasowych Zwierzchności gminy w celu rozpoznania i cenzury za rewersem, przez naczelnika gminy podpisać się mającym, w którym liczba załączników dziennika wyszczególnioną być ma; od naczelnika gminy dziennik po uskutecznionej cenzurze zwróconym być ma znowu kasie miejskiej, wszelako bez załączników, które Zwierzchność gminna osobno i troskliwie

Część IL Dział A.

zachować ma, albo z potwierdzeniem, że takowy w należytym porządku znaleziono, lub też z wskazaniami, które niezwłocznie dopełnione być mają. Dzienniki zwrócone, urzędnicy kasowi w celu udzielenia następnych wyjaśnień starannie chować mają.

§ 21. Każdą wpłynioną i odebraną kwotę należy natychmiast do skrzyni kasy podręcznej złożyć i na żaden sposób nie można pieniędzy na stole zostawiać, albo takowe z prywatnemi pieniędzmi mieszać.

§ 22. Skrzynia kasy podręcznej powinna pod zamknięciem podwójnem utrzymywaną być, jeden klucz u kasyera a drugi u kontrolora chowany być powinien.

§ 23. Kasa podręczna skontrowaną być ma stósownie do istniejącego przepisu powszechnego przez obydwóch urzędników kasowych z końcem każdego tygodnia. Na te tygodniowe skontrowania prowadzoną być ma osobna księga prenotacyjna, w której wykazać należy zachodzące może ubytki, które przez urzędników kasy natychmiast zwrócone, równie jak i przewyżki, które w dzienniku zaraz do percepty wciągnięte być muszą, z dodaniem art. dzień, wzięcia do percept. Ta księga prenotacyjna podpisaną być musi po każdem skontrowaniu przez obydwóch urzędników kasy.

§ 21. Jak tylko większa, potrzebę codziennych wypłat przewyższająca suma w kasie podręcznej czyli manipulacyjnej znajduje się, należy o tern natychmiast członkom Zwierzchności gminy, którzy spółnie zamknięcie głównej czyli rezerwowej kasy utrzymują, względem złożenia tych prze wyżek do kasy rezerwowej doniesienie uczynić. Przyczem służyć ma za prawidło, że w większych gminach nigdy więcej, jak najwyżej 300 złr., a w mniejszych gminach nigdy więcej, jak 150 złr. w kasie podręcznej znajdować się nie może.

§ 25. Kasa główna czyli rezerwowa, w której także wszystkie publiczne obligacye funduszowe, prywatne zapisy długu, i inne ważne dokumenta, tudzież wszystkie depozyta chowane być muszą, opatrzona być powinna w tych gminach miejskich, gdzie oprócz burmistrza, dwóch osobnych jest

urzędników kasy, poczwórnym, tam zaś, gdzie tylko burmistrz z asesorami postanowionym jest, z których jeden lub drugi oraz miejsce kasyera lub kontrolora zastępuje, trojakiem zamknięciem. To zamknięcie utrzymywać mają w pierwszym przypadku dwaj właściwi urzędnicy kasowi, burmistrz i radca lub asesor, w drugim zaś razie zastępujący oraz miejsce kasyera lub kontrolora burmistrz, rzeczywisty kasyer albo kontrolor i asesor. Klucze poznaczone być mają charakterem (godnością) posiadaczów.

§ 26. Pieniądze, które do głównej kasy złożone albo z tejże urzędnikom kasowym na opędzenie wydatków dane być mają, zawsze w przytomności wszystkich czterech albo trzech urzędników, którzy spólnie zamknięcie utrzymywać mają, dokładnie przeliczone być mają.

§ 27. Dla utrzymania porządku i zabezpieczenia urzędników zamknięciem trudniących się, prowadzić należy względem pieniędzy do kasy głównej złożonych, albo z tejże wziętych podwójną prenotacyą. Do tej prenotacyi należy każdą do kasy głównej złożoną albo z tejże wziętą kwotę zapisać, stan kasy głównej wykazać, i potem te prenotacye za każdą rażą przez wszystkich czterech lub trzech urzędników, zamknięcie utrzymujących, w dowód uznanej dokładności podpisać. Jeden egzemplarz tejże księgi prenotacyjnej złożony będzie w kasie głównej, a drugi zostaje w ręku urzędników kasowych.

§ 28. W miastach, które .skarbowe podatki wybierać i do kas rządowych odwozić mają, zachować się należy podług osobnego względem tych rachunków podatkowych (oprócz niniejszego) już istniejącego przepisu, i nie można pieniędzy podatkowych na żaden sposób z pieniędzmi miejskiemi mię-szać; tabele podatkowe zastępywać mają miejsce księgi kontowej albo likwidacyjnej.

§ 30. Ponieważ księgi kontowe czyli likwidacyjne dopiero z końcem każdego roku zamknięte zostają, będzie to zatem rzeczą bardzo stósowną — tak dla zabezpieczenia urzędników kasowych, jako też dla powzięcia przekonania, że wszystkie pozycye dochodowe i rozchodowe istotnie do

ksiąg zapisane zostały, i że dziennik także w porządku prowadzono — gdy skontrum zbiorowe prowadzone będzie. W tern skontrum zbiorowem zebrać należy podług rubryk wszystkie pojedyncze kwoty w księgach kontowych czyli likwidacyjnych zapisane, i tam, gdzie jaka rubryka w księdze kontowej więcej ma kont cząstkowych czyli poddziałów, jak n. p. w dochodach czynszów gruntowych i w wydatku płac i t. d., należy sumy kont cząstkowych razem zliczyć i wypadające sumy w ogółowe w dotyczących rubrykach umieścić, przez co miesięczne zamknięcie rachunków otrzymanem zostanie, które z sumami dzienników względem uiszczenia w dochodach i rozchodach zgadzać się musi. Dodawszy do sumy dochodów resztę kasową z początkiem miesiąca i odciągnąwszy od całego dochodu sumę wydatków, pokazać się musi z końcem miesiąca wykazana w dzienniku reszta kasowa, co dowodzi, że tak kontowanie jak i zapisywanie do dziennika w porządku uskuteczniane było. Skontra zbiorowe ułatwiają znacznie także urzędnikom kasowym i rachmistrzom układanie sumarycznego ekstraktu rachunkowego, gdyż o wysokości dochodów we wszystkich rubrykach ze skontrum zbiorowego zaraz się przekonać i do rachunku przenieść mogą, a zatem w rachunku tylko należytość w zaległościach i za rok bieżący, tudzież zaległości z końcem roku z ksiąg kontowych uzupełniają. Akta rachunkowe, które na przyszłość przedkładane być muszą, składają się: a) z sumarycznego ekstraktu rachunkowego, b) z inwentarza majątku i o) z budżetu.

§ 31. Jak ten ekstrakt rachunkowy ułożonym być ma, wyrozumieć można z dokładnego wzoru pod lit. / w zbiorze Ustaw z roku 1837 umieszczonego, który oraz wskazuje, które kwoty pod każdą rubryką główną w rachunku przeprowadzone być mają.

§ 32. Aby zaś sposób zastósowania różnych rubryk dokładniej wyjaśnić, a w ogólności dokładniejsze wejrzenie w zarząd majątkiem umożebnić, potrzeba względem rozmaitych rubryk dochodowych i wydatkowych załączyć specyalne wykazy do rocznego sumarycznego wyciągu rachunkowego.

§ 33. Jeżeli w jednem lub drugie m mieście są przychody i wydatki, któreby stósownie pod rubrykami w formularzu wskazanemi umieszczone być nie mogły, wtenczas rozumie się samo przez się, że zamiast takowych, stósowne nowe rubryki w księgach kontowych czyli likwidacyjnych, a zatem też w sumarycznym ekstrakcie, co rok podawać się mającym, umieszczone być muszą. Wszelakoż nie zostawia się to do woli składających rachunki, owszem ma to zawsze pod rozpoznanie przełożonych magistratuàlnych podciągnięte być, a do ich uchwały potem zastósować się należy.

§ 34. Sumaryczny ekstrakt rachunkowy zawsze ma być ułożonym zaraz po upływie roku niezwłocznie ze skontrum zbiorowego i ksiąg likwidacyjnych i jest tylko wyciągiem z tych dokumentów rachunkowych. Takowy powinien podobnie jak wszystkie odnoszące się do tego specyalne wykazy, przez urzędników kasy podpisanym i Zwierzchności gminy do rozpoznania i dalszego rozporządzenia przedłożonym być.

§ 35. Aby jednak ewidencyą osiągnąć, czy wpływające dochody i wydatki zgadzają się z budżetem, należy stósownie do wydanego w najnowszym czasie powtórnie rozporządzenia kancelaryi nadwornej, do wyciągu rachunkowego co rok wykaz załączyć, który porównanie przy każdej pojedynczej rubryce dochodu i wydatku, między budżetem i przepisaną roczną należytością zawierać i w rubryce uwag krótko przyczynę wyjaśnić ma, z jakiej zmniejszenie lub powiększenie przychodów i wydatków porównaniu z budżetem w jednej lub drugiej rubryce nastąpiło. Ten wykaz porównania, który jednakowe rubryki, jak sumaryczny ekstrakt rachunkowy w sobie zawierać i przez urzędników kasowych podpisanym być musi, każdego roku równocześnie z wyciągiem rachunkowym, podobnież w podwójnym egzemplarzu Zwierzchności gminnej przedłożyć należy.

§ 36. Inwentarz majątku obejmować powinien dokładną ewidencyą ogólnego majątku i pojedynczych części, z których się takowy składa, a w ogólności całego posiadania z zasobami.

Według zasad w następujących §§ umieszczonych wszystkie gminy mogłyby sporządzać inwentarze, które podług § 65 ustawy gminnej spisywane i w widoczności utrzymywane być mają.

§ 37. W tym celn cały majątek miasta w dwóch głównych oddziałach, z których pierwszy przedstawiać ma własny czyli czynny majątek, a drugi obcy czyli bierny majątek, wiernie i dokładnie wykazanym i opisanym być musi.

§ 33. Do majątku czynnego należą: 1. wartość realności, gruntów i t. d.. 2. wartość przysługujących praw, jurys-dykcyi i innych przywilejów, 3. wartość wszystkich zasobów w materyałach i naturaliacb, 4. wartość wszystkich obecnie znajdujących się rekwizytów i sprzętów, 5. kapitały czynne w publicznych funduszach i u prywatnych, 6. zaległości czynne i 7. pozostała z końcem roku gotowizna w kasie z wyłączeniem kaucyi, wadyów i innych depozytów.

§ ЗЭ. Przez realności rozumieją się wszystkie do gminy miejskiej należące dobra, budynki, grunta i inne nieruchomości, zaś przez przysługujące prawa i przywileje tylko na stósunkach prawa prywatnego oparte dochody terytoryalne, które z majątku kapitałowego wynikły i których prawo własności udowodnione być może.

§ 40. Tak realności, jako też dochody i prawa, powinny zwykle z tą wartością do inwemarza być wciągane, która z czystej intraty podług sześcioletniego przyjęcia po 5 od 100 na kapitał porachowaną pokaże się. Budynki własne, które Zwierzchność gminna sama używa i które zatem żadnego dochodu nie czynią, tudzież realności, grunta i t. p., przy których czysty dochód (przeciętny) dla zachodzących stósunków miejscowych, do porachowania na kapitał wartości właściwej służyć nie może, należy z przytoczeniem przyczyn porachowania na kapitał podług sześcioletniego przyjęcia niedozwalających, zapisać w inwentarzu ze stósowną wartością szacunkową, zaś nowo przyrosłe realności, grunta i t. p. z rzeczywistą ceną kupna.

§ 41. Dochody z praw gminnych co rok te same zostające, a zatem niezmienne, potrzeba od zmiennych (niestałych) dochodów odłączyć, czysta intrata co do zmiennych

dochodów podług sześcioletniego przecięcia obliczoną i po 5% na kapitał wyrachowana być ma. Przy nieoznaczonych zaś dochodach z praw, które żadnej intraty czystej nie przynoszą, wyrachowanie na kapitał miejsca mieć nie może.

§ 43. Należytości konkurencyjne od mieszczan, dodatki do podatku konsumcyjnego i tym podobne dochody, które nie wynikają z prawa własności, ale są przypadkowe i niepewne, i jedynie jako środek uważane być mają, aby pokryć niedobór pochodzący z niewystarczających rocznych dochodów gminnych lub potrzebne nadzwyczajne wydatki, tylko wtedy z wartością kapitału w inwentarzu wykazane być mają, jeżeli z bieżącej rocznej należytości z końcem roku jako zaległości pozostały, w którym razie takie zalegle kwoty między innemi zaległościami czynnemi wykazane być muszą.

§ 44. Wartość kapitału wyrachowana z realności i dochodów z praw tak długo tą samą pozostanie, póki albo in-trata przeciętna z ostatnich sześciu lat, za podstawę wyrachowania wartości przyjęta zmianie nie podpadnie, albo przez odmianę w częściach składowych tej własności, równie jak i przez stósunki czasu później poprawka pierwotnej wartości kapitału potrzebną się nie okaże, w którym razie przyczyna nowo wykazanej wartości w rubryce uwag inwentarza zawsze przytoczoną być ma.

§ 45. Zasoby materyatów podług gatunków i cen pro-dukcyi lub sprawienia, a zasoby naturaliów według cen targowych przeciętnych tego samego roku, za który rachunek złożonym zostaje, rekwizyta zaś i sprzęty w trzeciej części swej właściwej wartości porachowane i bez różnicy szczegółowo w sposób w formularzu wskazany, w inwentarzu z wszelką dokładnością być powinny.

§ 46. Kapitały ezynne powinny być umieszczone wszystkie pojedynczo z zupełną wartością nominalną bez wszelkiej redukcyi, i — jak dalece to kapitałów funduszu publicznego dotyczy — z wyszczególnieniem daty, numeru, procentu i gatunków, jak np. obligacya Izby nadwornej bankowa, stanowa, skarbowa, pożyczki narodowej, zaś co do kapitałów prywatnych, dołożeniem daty, procentu i kwoty nominalnej zapisu długu,

tudzież z wymienieniem dłużnika w utworzonych na to rubrykach. Jeżeli prywatne obligi na wal. austr. opiewają, natenczas należy takowe zaraz w tej walucie, a jeżeli takowe na inną walutę opiewają, naówczas podług kursu zredukowane wykazać. Publiczne funduszowe obligacye należy do otrzymania widoczności, w umyślnie utworzonych pobocznych kolumnach w miarę, jak takowe procent przynoszą, z owemi no-minalnemi wartościami wykazać, sumę zaś nominalnej wartości wszystkich obligacyj funduszowych bez różnicy, w której walucie oprocentowane są, potrzeba potem w rubrykach „Pojedynczo“ i „Razem“ w wal. austr. pod resztą majątku czynnego wpisać, gdyż przy kapitałach, lokowanych w funduszach publicznych, żadnej redukcyi wartości nominalnej przedsiębrać nie można.

§ 47. Zaległość czyli remanenta czynne należy zgodnie z rachunkiem rocznym rubrykami wykazać. Także przedpłaty pod § 13 wzmiankowane, na cele oznaczone na rachunki dane, jeżeli z końcem roku nie zostały porachowane, muszą w kolumnach pieniężnych być uwidocznione.

§ 48. Resztę kasową, w rachunku przy zamknięciu w go-towiznie wykazaną, należy do inwentarza wciągnąć. Objęte w tejże kaucye, wadya, różne depozyta i obce pieniądze, chociaż takowe majątku czynnego nie stanowią, wypuszczone być nie mogą, ponieważ te kwoty, jak to w § 12 powiedziano, jak tylko wpływają, w dotyczących rubrykach wydatkowych jako należytość zanotowane i jeżeli w ciągu roku na-zad wypłacone nie będą, w kolumnie zaległości wykazane być muszą, niemniej dlatego, bo z przyczyny, iż w inwentarzu od stanu czynnego zaległość bierna odciągniętą zostanie (między którą także podług wyżej wspomnionego sposobu postępowania, pozostałe z końcem roku w kasie obce pieniądze objętemi są), czysty majątek gminy i tak uwidocznionym będzie.

§ 49. Do majątku biernego należą : 1. kapitały bierne (passiva); 2. zaległości bierne.

§ 50. Kapitały bierne (passiva) należy umieścić wszystkie szczegółowo podług gatunku z wymienieniem wierzyciela,

daty, procentów i przydatku, jeżeli skrypta dłużne na wal. austr. opiewają, w tejże walucie, a jeżeli na walutę inną opiewają, podług kursu zredukowawszy, na wal. austr.

§ 51. Zaległości bierne mają być zgodnie z rachunkiem rocznym podług rubryk wykazane.

§ 52. Wszystko, co w ciągu jednego roku przez kupno i nowe sprawienie albo na jakikolwiek inny sposób w prawne posiadanie gminy miejskiej przejdzie, należy natychmiast do inwentarza majątkowego wciągnąć ; wszystko zaś to, co przez sootrzebowanie, zużycie lub inne zdarzenia wyjdzie z użytku i potrzeby, wykreślić trzeba z odwołaniem się do wydanego rozporządzenia. Z tego wynika bezpośrednio, że przez Zwierzchność gminy doskonały inwentarz prowadzony i zawsze w najdokładniejszej widoczności utrzymywany być powinien. Względem dóbr, gruntów i innych realności, które w ciągu czasu nowo przyrosły, trzeba do inwentarza z tego roku, w którym przyrost nastąpił, dokładne topograficzne opisanie tychże jako subalegat załączyć. W inwentarzach zaś lat następujących należy te przyrosłe realności bez dalszego topograficznego opisania jedynie tylko z oznaczeniem wyrachowanej wartości między innemi realnościami do inwentarza wciągnąć.

Według § 65 ust. gmin. każda następna zmiana ma być w Inwentarzu uwidocznioną.

§ 53. Przy bilansowaniu, na kohcu inwentarza przedsiębrać się mającem, należy w rubryce uwag główne przyczyny powiększenia lub zmniejszenia majątku w krótkości wymienić.

§ 54. Inwentarz majątku powinien równocześnie co rok z sumarycznym rachunkiem kasy miejskiej w dwóch egzemplarzach być spisany, przez urzędników kasy podpisany i po skończeniu roku niezwłocznie Zwierzchności gminnej do przejrzenia i dalszego rozporządzenia przedłożony. Dla większego ułatwienia wystarczy, gdy w duplikacie tegoż inwentarza: 1) zasoby materyałów i naturaliów; 2) rekwizyta i sprzęty; 3) zaległości czynne i bierne ; 4) w kolumnie pieniężnej ma-

Część. II. Dział A.

jątku czynnego przy zaległościach czynnych w widoczności utrzymywać się mające przedpłaty na rachunek, nie szczegółowo, jak to w jednym egzemplarzu tegoż inwentarza być musi, ale tylko w ogólnych sumach umieszczone zostaną.

§ 55. Celem układania budżetu jest, aby wydatek podług spodziewanego przychodu uregulować i przez to zajść mogącemu niedostatkowi pieniędzy zapobiedz. Budżet jest zatem dokładnym wykazem podług rubryk ułożonym wszystkich systemizowanych, t. j. stałych i wszystkich zmiennych lub spodziewanych dochodów i wydatków na przyszły rok administracyjny. Tenże ma być osobnemi poszczególnemi wykazami czynszów, kwot dzierżawnych, składek stałych na utrzymywanie szkół, plebanij i kościołów, prowizyj od kapitałów czynnych, lokowanych w funduszach publicznych i u prywatnych, zaległości czynnych tudzież stanu żołdów, płac, pensyj i ordynaryj, nakoniec prowizyj od kapitałów biernych i zaległości biernych opatrzony.

§ 56. Urzędnicy kasowi a oraz rachunki prowadzący powinni wspomniane wykazy ułożyć i takowe ze względu na ostatni stan, podług ksiąg likwidacyjnych albo kontowych, tudzież na preliminarya odnośne do bieżącej prenotacyi w roku obserwacyjnym wypełnić.

§ 57. Za rok obserwacyjny należy brać zawsze przedostatni rok administracyjny np. do projektu preliminaryjnego za rok 1887, rok 1885, a na rok 1888, rok 1886 i tak dalej. Poczet w budżecie zawierać ma bieżącą należytość roku obserwacyjnego bez względu na uiszczenie asygnowanych kwot i na pozostałe zaległości czynne i bierne, gdyż pozostające z końcem przeszłego roku zaległości czynne i bierne prócz tego w budżecie do dochodów i wydatków dodane być muszą, jak to w formularzu już wyjaśniono.

§ 58. Obie ostatnie kolumny budżetu należy otwarte zostawić, gdyż onych wypełnienie do Rady po rozpoznaniu i sprostowaniu budżetu należy*

Co do budżetu i rachunków obowiązują teraz także §§ 80, 42, 47, 70 i 71 ustawy gmiuuej.

SI. Instrukcya dla Magistratów i Radnych w celu zawiadywania majątkiem i sprawdzania rachunków.

(Ogłoszona dekr. gub. z 14 Kwiet. 1837 L. 37G8.)

§ 1. Z natury rzeczy, jak i w duchu obowiązujących ogólnych przepisów, każdy członek Zwierzchności odpowiedzialny jest za wszystkie sprawy w czasie urzędowania jego zaszłe, i calem swojem mieniem, za każdy uszczerbek majątkowi gminy wyrządzony, ręczy: przyczem i na przyszłość pozostać ma. Lecz członkowie Zwierzchności podlegają częstym zmianom, dlatego częstokroć po odkryciu późniejszem istotnych braków, bardzo trudno oznaczyć przychodzi z pewnością, kto natenczas urzędował, czyli i jaki udział do tych ubytków ten, lub ów urzędnik miewał, i coby od niego jako zwrot odebrać wypadało: przyczem nieraz wydarzyć się może, że ci albo już wcale nie żyją, albo nie są w stanie zwrócić straty. Z drugiej strony uważać należy każdoczasowego burmistrza jako urzędnika w urzędzie trwałą posadę mającego i za właściwego sternika wszystkich spraw gminy, któremu żadna czynność jego podwładnych urzędników nieznaną być nie może, jeżeli tylko urzędu swojego ściśle dopełnia, zkąd ten naturalny wypływa wniosek, że główne ręczenie za wszystko i za każdego, na niego spada.]

§ 2. Lecz równie jak naczelnicy gminy mają główną na sobie odpowiedzialność za wszystko i za każdego, tak też podwładni urzędnicy, odpowiedzialni są przełożonym za sprawowanie powierzonych im urzędów. Gdy więc urzędnik taki zachoruje, umrze, lub wystąpi, lub gdyby się wykryć miało, że urzędowanie jego jest w nieładzie, obowiązkiem będzio naczelnika gminy czynność jego zarządu z przyzwaniem Rady obrachować i takowy następcy jego porządnie oddać kazać, aby ten drugi przy następnej odmianie mógł znowu do zdania sprawy być podciągniętym. Na każde podobne bądź czasowe, bądź zupełne zdanie urzędu od jednego urzędnika podwładnego na drugiego, sporządzony ma być dokument obliczenia z podpisem zdającego i odbierającego, niemniej delo-gatów Rady ku temu wyznaczonych, który w aktach registra-tury zachowanym będzie.

§ 3. Naczelnicy gminy starać się winni z wszelką pieczołowitością nietylko o nienadwerężone utrzymanie stanu majątku gminnego w całości, ale nawet, ile w siłach i zakresie działalności ich będzie, o pomnożenie takowego ile możność pozwoli i dźwignienie wszystkich tegoż poszczególnych gałęzi, równie jak powiększenie przychodu z różnych poszczególnych źródeł wypływającego. Urbaryusze, inwentarze, księgi likwidacyjne lub rachunkowe i inne akta urzędowych czynności, wyjaśniają najdokładniej z czego się stan majątku miejskiego składa, jakie źródła przychodu gmina posiada, i jak takowe użytemi bywają ; zkąd także osądzić będzie można, czyli sposób zarządu obrany został jak najkorzystniejszy, lub też przychód inną drogą jeszcze podniesionym być może.

§ 4. Szczególniejszą uwagę na to zwrócić należy, aby daniny w należytym czasie wpływały, i żadne zaległości nie narastały. Naczelnicy zatem gmin wszelkie zaległości przy ważniejszych daninach zaraz po upłynieniu terminu uiszczenia, przy pomniejszych atoli zaległościach przynajmniej co ćwierć roku, przez urzędników kasy wykazywane, tem gorliwiej ściągać mają natychmiast z całą surowością i wszel-kiemi w ich mocy będącemi środkami przymusu, ile że za każde takie actioum, coby z powodu wykrytej opieszałości ich odebrane być nie mogło, do zwrotu straty zobowiązanymi zostaną.

§ 5. Naczelnicy gmin do wszelkich sprzedaży, lub zamian miejskich realności, albo też praw poborowych, o pozwolenie prosić mają Rządu krajowego i żadnej takiej sprzedaży albo zamiany samowolnie dopuszczać się nie powinni.

Teraz Reprezentacyi powiatowej według § 99 ust. gmin.

§ 6. Przy wypożyczaniu wszelkich kapitałów osobom prywatnym, naczelnicy gmin i urzędnicy kasowi za należyte odbieranie prowizyi odpowiedzialnymi zostają. Kapitały dłużne, podobnież tylko za poprzedniem wyższem pozwoleniem zaciągane być mogą.

§ 7. We wszystkich zakładach na utrzymanie toku interesów i administracyi jak największa gospodarność i oszczędność przestrzeganą być ma; przeto wszelki niepotrzebny i zbyteczny wydatek uchylić, a zatem tylko na nieuchronnych i naglących, oraz dla powszechnego dobra gminy służących wydatkach poprzestać należy.

Zamiast § 8, patrz §§ 30 i 56 ust. gmin.

§ 9. Jak tylko rzecz idzie o projekta do popraw ekonomicznych i o wynikające ztąd znamienite wydatki, Radę do narady przyzwać i o ile według ustawy gminnej to nakazano, do wyższego rozstrzygnienia przedłożyć należy.

§ 10. Dla zabezpieczenia ile możności majątku miejskiego, i tern większego zaspokojenia własnego, naczelnik gminy utrzymywać ma zawsze główną kasę pod spólnem zamknięciem, aby bez jego wiedzy i woli żadna manipula-cya pieniężna przedsiębraną być nie mogła.

§11. Wszystkie rozprawy do dochodów gminy odnoszące się jakiegobądźkolwiek rodzaju, 'tudzież wszelkie asy-gnacye na wypłaty, udzielone być muszą urzędnikom kasowym do zaciągnienia w księgi i opatrzenia dzienników dokumentami, ponieważ bez takiego uwiadomienia ze strony naczelnika gminy i bez zapisania każdej należytości przychodu i rozchodu ksiąg likwidacyjnych, urzędnicy kasowi żadnej płacy przyjmować i nic wypłacać nie mogą.

§ 12. Naezelnik gminy na czynności kasy era i kontrolera w ogólności, a zatem na ścisłe pełnienie wszelkich obowiązków onym instrukcyą zakreślonych, równie jak na ich zachowanie się i sposób życia po za urzędem baczne oko mieć powinien i na to uważać, by także każdy inny urzędnik czynności w miarę stanowiska swojego sobie poruczone, ze wszelką punktualnością dopełniał i do dobra gminy miejskiej się przykładał.

§ 13. Naczelnik gminy pod własną odpowiedzialnością i rękojmią starać się ma o bezpieczeństwo całego majątku gminy, w szczególności więc o to, aby kasa urzędowa miała pomieszczenie od niebezpieczeństwa ognia i gwałtownego wdarcia się do niej zabezpieczone, i gdyby z którejbądź z dopiero rzeczonych przyczyn urzędnicy kasowi brak w ka-

112

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom II.

sie dostrzegli i o takowym donieśli, aby te przyczyny bezzwłocznie usunięte były.

§ 14. Aby mieć przekonanie, że kasa i manipulacya pieniężna zostają w porządku, częściej a przynajmniej cztery razy w ciągu roku, tak kasę podręczną jak i główną skontrować (sprawdzać) należy. Przy tern skontrowaniu, do którego każdą rażą także delegaci Rady przyzwani być powinni, dziennik zamknąć (podsumować), gotówkę jaka będzie ściśle przeliczyć, obligacye i inne dokumenta dokładnie przejrzeć, pieniądze i papiery w listę monet spisać i dopiero ogól zasobu z podsumowaniem dziennika porównać należy. Jeżeli znaleziony zasób z podsumowaniem dziennika zgadza się, dołożyć należy na dokumencie likwidacyjnym poświadczenie : „że gotówka dokładnie przeliczoną, wyszczególnione papiery przejrzane i w porządku znalezione, prze-rachowania rozpoznane i z podsumowaniem dziennika zgodnemi znalezione zostały“.

Jeżeli zaś przy podsumowaniu dziennika okażą się różnice, takowe w dokumentach likwidacyjnych wytknięte, a urzędnicy kasowi do tłumaczenia się lub wyjaśnienia rzeczy podciągnięci, i to na piśmie uczynionem, oraz do likwidacyjnego dokumentu dołączonem być ma. Rozumie się samo przez się, że każda nadwyżka w obecności komisyi skontru-jącej w dzienniku, na perceptę (pod rubrykę przychodu) wzięta, kwota brakująca natychmiast przez urzędników kasowych zwróconą i do kasy złożoną być musi. Po każdem ta-kiem skontrowaniu, wykazy likwidacyjne przez urzędników kasy i komisyą skontrującą podpisane, ze wszystkiemi danemi tłumaczeniami i wyjaśnieniami przez Wydział powiatowy do Wydziału krajowego przesłane być mają.

§ 15. W razie wydarzonego niebezpieczeństwa ognia lub innych grożących wypadków elementarnych, naczelnicy gmin jak wszyscy urzędnicy magistratualni podobnie też i Rady natychmiast się na miejsce zebrać i spólnie wszystko, co do ratowania całego majątku gminnego potrzebnem będzie, rozporządzić mają.

§ 16. Jak więc z jednej strony każdocześni naczelnicy gmin główny dozór i główny ster mają, niemniej główna odpowiedzialność względem całego majątku gminnego na nich cięży, tak też z drugiej strony, każdego członka Zwierzchności jest najściślejszą powinnością, obowiązki z ich stanowiska wypływające pełnić ze ścisłą rzetelnością i sumiennością, przełożonym wedle sił być ku pomocy i wspierać ich podług żądania i oczekiwania, ponieważ tylko za wspólnem działaniem, dobrobyt całej gminy a przez to i każdego w szczególności pomnożony i osiągnięty być może.

§ 17. Radcy, szczególniej ci, którzy niejako do kontrolowania wszystkich czynności urzędowych Zwierzchności powołani są, powinni zaufaniu, które w nich gmina położyła, odpowiedzieć przez to, aby zarząd majątku we wszystkich gałęziach jego pilnie mieli na oku, i tam, gdzieby ich zdaniem większy przychód, albo większe oszczędzenie wydatków pod jakimkolwiek względem z korzyścią gminy osiągnięte być mogły, uwagi swoje i wnioski Zwierzchności, wszakże z przyzwoitością i bez namiętności przedkładali. Przez rozpatrzenie się więc w inwentarzach i innych pomocniczych aktach powinni nabyć jasnego wyobrażenia o całym majątku gminy, tegoż źródłach przychodu i teraźniejszym sposobie korzystania z poszczególnionych gałęzi przychodowych, aby byli w stanie do wszelakich ulepszeń podawać projekta. Radni mają czuwać nad tem, by wszystkie niniejszą instruk-cyą zakreślone punkta jak najściślej dopełniane, a zarazem by także manipulacya kasowa podług prawideł porządku przestrzeganą była, w którym to ostatnim względzie z osobną dla urzędników kasowych wydaną instrukcyą obeznać się i do ksiąg likwidacyjnych lub rachunkowych częściej zazie-rać mają; do okazania których z wszelką gotowością wraz ze wszystkiemi objaśnieniami, jakichby żądać potrzebę uznali, urzędnicy kasowi podług § 75 swojej instrukcyi obowiązani są. Dostrzeżone nadużycia i braki, równie jak wszelkie ulepszenia, na miesięcznych obradach do rozprawy wnieść mają. Na to spisane być powinny właściwe protokoły, w których przedmioty do rozprawy wniesione, równie jak wnioski radnych

112*

wskazanemi, rozporządzenia ze strony Zwierzchności poczynione lub poczynić się mające wytkniętemi i tak długo na obradach następnych pod rozprawę brane być mają, dopóki wszystkie przedmioty w tej mierze wyczerpanemi nie będą.’ Gdyby w jednym albo w drugim przedmiocie radni ze Zwierzchnością zgodzić się nie mogli, lub gdyby przedmioty przez Radę do rozprawy wniesione były tego rodzaju, iż przed wydać się mającem rozporządzeniem, rozstrzygnienie wyższej instancyi uzyskane być musi, natenczas, rozumie się samo przez się, że tak w jednym jak w drugim razie protokół narady z wnioskami i tychże powodami do wyższego postanowienia przedłożony być ma.

§ 18. W moc najwyższego postanowienia, na wstępie instrukcyi niniejszej powołanego, przedewszystkiem sprawdzenie rachunków dziać się ma przez Rady gmin i szczególniej na dzienniki miesięczne rozciągać się winno.

§ 19. Jak tylko dziennik miesięczny ze wszystkiemi do niego należąeemi dokumentami przez urzędników kasowych Zwierzchności gminy oddanym został, radni zebrać się mają i przystąpić do rozpoznania dziennika bez wmieszania się którego z członków Zwierzchności gminy.

§ 20. Przy takiej rewizyi w soosób następujący postępować należy: aj przedewszystkiem sprawdzić należy, czyli stan (pozostałość) kasy z miesiąca upłynionego przeniesiony jest należycie, co przez przepatrzenie dziennika z miesiąca poprzedniego uskutecznić się da; ЪJ uważać na to, czyli pojedyncze pozycye tak przychodu jako i rozchodu potrzebnemi dokumentami są opatrzone, i czyli takowe z liczbami załączonych dokumentów się zgadzają; c) tak przychód jak i rozchód w dzienniku podsumować, i przez to o rzetelności wykazanego z końcem miesiąca stanu kasy się przekonać; dj z dokumentów przekonać się, czy Zwierzchność w asygno-waniu wypłat w żadnym względzie zakresu działalności swojej w §8 niniejszej instrukcyi wytkniętego nie przekroczyłeś przekonać się, czy kontrakty na dzierżawy dochodów, lub na dostawy, przedsiębiorstwa i najmy, należycie i na stóso-wnym stemplu spisane, czyli kwity i asygnacye podlegające

stemplowi są także należycie ostemplowane, czyli w kwitach i kontrakwitach ilość liczbami i przedmiot za co, i czas za który, równie też rozporządzenie, na mocy którego płaca do kasy lub wypłata z kasy nastąpiła, dokładnie i wyraźnie wy-mienionemi są, tudzież czy podpisy płacących i odbierających są rzetelne; fj w kwitach na pensyą, prowizyą i datek łaski uważać na to, czy takowe opatrzone są przepisanem poświadczeniem właściciela domu i parocha : dla wdów, że żyją i w stanie owdowiałym zostają, dla sierót oprócz tego, że nie wydały się za mąż i że w żadnej t. j. ani skarbowej ani miejskiej, lecz też innej służbie nie zostają, ani też innego utrzymania nie mają, i czy na tych poświadczeniach pieczęć parafii wyciśnięta się znajduje; g) gdy konta właściwie są tylko wykazami należytości za rzecz dostarczoną lub za robotę, przeto jeżeli jako kwity służyć i uiszczonej raty dowodzić mają, poświadczeniem własnoręcznem strony na odebrane pieniądze opatrzone być powinny. Aby konta były legalnemi, potrzeba aby w nich wypisane były: ilość pieniężna głoskami, rok i dziefi odebrania pieniędzy, podpis legalny, a każdy odbierający uzupełnić ma dokument temi słowami: „ilość tę istotnie odebrałem". Jeżeli zaś konta nie są ostemplowane na uiszczoną zapłatę, porządne i należycie stemplowane kwity złożone być muszą; h) kwity i konta wydane od stron pisać nie umiejących, podpisane być powinny przez człowieka pewnego, nazwiskiem strony, który zarazem i świadkiem być może, tudzież przez świadka drugiego, a potem sama strona zwykły znak własnoręczny dołożyć ma; i) uważać na to, czy systemizowanie i powtarzające się pozycye przychodu i rozchodu podług wypadającej należytości i w terminie do płacenia przepisanym rachowane • były; h) należytość i ceny w dokumentach umieszczone, równie jak rzetelność wszystkich w nich zachodzących ilości pojedynczych i składanych sprawdzone, i na to pilnie uważane być ma, czyli w tych dokumentach nie ma podskro-bywania, poprawek, lub innego sfałszowania; l) radni przekonać się mają, czyli zakupione obligacye funduszowe podług przepisu są winkulowane i czyli na kapitały czynne osobom 1766

Część II. Dział A.

prywatnym wypożyczone, zapisy długu (skrypta) i kaucye tabularne złożone są, i czy względem ostatnich jest pragmatyczne prawem przepisane bezpieczeństwo; m) nakoniec powinnością będzie radnych przekonać się, czyli pozycye pieniężne przychodu i rozchodu w dzienniku przez urzędników kasowych i rachunki prowadzących w księgach likwidacyjnych i rachunkowych, tak pod rubryką należytości, jako i uiszczenia zapłaty należycie zapisane są. Tym końcem zawsze kilka pozycyj przychodu i rozchodu z dzienników miesięcznych obrać i o naleźytem zapisaniu takowych w księgach likwidacyjnych i rachunkowych przekonać się należy.

§ 21. Jak tylko radni sprawdzenie dziennika miesięcznego tym sposobem uskutecznią, dziennik podać mają pod naradę gremialną z przyzwaniem wszystkich członków Zwierzchności gminnej i Rady.

§ 22. Na tej gremialnej naradzie wnieść mają delegowani radni wszystkie przy pierwszem sprawdzeniu dostrzeżone braki i wykryte wadliwości (usterki) lub pomyłki, na co właściwy protokół ma być spisany.

§ 23. Usterki przy sprawdzaniu dziennika mogą być dwojakie, mianowicie : albo takowe dotyczą samej Zwierzchności gminnej, właściwie naczelnika gminy co do asygnowa-nych wypłat, przekraczających zakres działalności i innych z przepisami niezgodnych działań urzędowych ; albo się tylko odnoszą do urzędników kasowych i rachunki prowadzących, co do pozycyj w dzienniku nienależycie lub nierzetelnie umieszczonych i pomyłek w rachubie, lub co do błędnych albo brakujących dokumentów dziennika.

§ 21. Każda usterka tak jednego jak drugiego rodzaju, ma być osobno zaciągniętą do protokołu obrady w § 22 nadmienionego. Wadliwości lub pomyłki, które natychmiast częścią przez dodatkowe dopisywania i odpisywania rachunkowe, częścią przez uzupełnienie i dodatkowe dołączenie ale-gatów wyrównane być mogą, zaraz uchylone lub sprostowane być mają, a zatem w protokole przy każdej pozycyi wytknię-tem być ma, w jaki sposób sprostowanie pomyłki lub uchylenie wadliwości nastąpiło.

§ 25. Co do wadliwości, które przed uchyleniem wymagają przódy wywodów, albo dodatkowo wyjednać się mającego zezwolenia wyższej instancyi, w protokole rewizyjnym rozporządzenie do uchylenia wadliwości i dotyczącemu urzędnikowi na piśmie wydane, wymienionem być ma. Eadni nad tern czuwać mają, aby wadliwościom w każdym razie zupełnie zaradzono, w tym celu protokoły zawsze najtroskliwiej w aktach chowane i na najbliższych posiedzeniach miesięcznych tak długo pod obradę brane, niemniej sprostowania i sposób zaradzenia od czasu do czasu protokolarnie zapisywane być mają, dopóki wszystkim wadliwościom w dotyczącym dzienniku zupełnie zaradzon^m nie będzie.

§ 26. Każdy dziennik, przeciwko któremu zarzuty poczyniono, oznaczony być ma zewnątrz na piśmie „zakwito-wany“ i podpisem wszystkich rewidujących opatrzonym.

§ 27. Jeżeli zaś przy spólnem rewidowaniu dziennika żadna przeszkoda nie znalazła się, wtedy znalezienie wszystkiego w porządn na dzienniku zapisane i podpisami wszystkich rewidujących podpisane być ma.

§ 23. Po dokonanej ścisłej rewizyi, dziennik miesięczny zawsze urzędnikom kasowym zwróconym byćxwinien do schowania i dalszego użytku urzędowego z tem poświadczeniem, że dokumenta do tego należące i podług ich liczby naznaczyć się mające od Zwierzchności odebrane i złożone zostały; alegata zaś Zwierzchność zachować ma troskliwie w ten sposób, iż takowe nigdy w registraturze, ale w kasie miejskiej we właściwej skrzyni pod spólnem zamknięciem Zwierzchności kasowej i radnych należycie uporządkowane, ułożone i każdy z tych dokumentów do jakiegobądźkolwiek użytku, równie tylko za spólnem wszystkich stron zgodzeniem się, podniesiony, tamże dokładnie zapisanym być ma.

§ 2J. Dalszym przedmiotem dochodzenia Zwierzchności gminnej i radnych, są wyciągi z rachunków sumaryczne, które po upływie każdego roku przedkładane być mają wraz z poszczególnemi wykazami, tudzież inwentarze.

§ 30. Jak tylko te rachunkowe przedmioty przez urzędników i rachunki składających zamknięte i Zwierzchności

Część IL Dział A.

1768

podane zostaną, na posiedzeniu gremialnem z przyzwaniem radnych rozpoznane być mają.

§ 31. Przy roztrząsaniu sumarycznych wyciągów rachunkowych, za których rzetelność co do liczb, rachunki składający urzędnicy kasowi odpowiedzialnymi zostają, prze-dewszystkiem nie wątpliwość (liąuiditas) wykazów poszczególnych tamże załączonych we względzie administracyjnym ogólnie i szczególnie dochodzoną być ma. Co do samych wyciągów sumarycznych, w ogólności na to uważać należy, jak się majątek w gotowiznie w ciągu roku kształcił, to jest jaki stósunek przychodu i rozchodu podług rubryk względem lat dawniejszych, tudzież w ogóle stósunek przychodu względem rozchodu okazał się i jaki rezultat zarządu wypadł w ogóle. Z tego tak członkowie Zwierzchności gminnej jakoteź i radni powezmą przekonanie, czyli zarząd i obrót majątku był , z celem zgodny, lub jakichby środków użyć należało, aby stopniowemu zmniejszeniu dochodu miejskiego tamę położyć i według tego wydatki miejskie uporządkować.

§ 32. Szczególną i istotną troskliwość poświęcić należy wykazanym zaległościom czynnym i biernym, a jednocześnie co potrzeba rozporządzić, aby pierwsze bez przewłoki odebrane a' drugie uiszczone były. Przytem radni starać się będą powziąć przekonanie, czyli względem wykazów zaległości czynnych, w § 4 niniejszej instrukcyi nadmienionych, które przez urzędników kasowych peryodycznie sporządzane i podawane być mają, ze strony Zwierzchności przy każdej sposobności co potrzeba rozporządzone było, a razem i przyczyn lub przeszkód dochodzić będą , z jakich owe czynne zaległości do końca roku wybrane nie były, lub wybrane być nie mogły.

§ 33. Jeżeli roczny wyciąg sumaryczny i poszczególne wykazy do niego załączonemi być mające, na posiedzeniu gremialnem uznane będą za dokładne, wyciąg sumaryczny z poświadczeniem: „że takowy podług rubryk dokładnie przepatrzony, z księgami porównany, i ze wszystkiemi po-szczególnemi załącznikami zupełnie w należytym porządku znaleziony był“, przez wszystkich członków Zwierzchności,

radnych i rachunki prowadzących, wraz ze wszystkierai po-szczególnemi wykazami, podpisanym być winien. Wszystkie zaś jakiegobądźkolwiek rodzaju usterki, które w czasie re-wizyi albo względem samego wyciągu sumarycznego, albo tegoż pojedynczych alegatów, przez którego z członków Zwierzchności albo radnych spostrzeżone będą, przy koûcu wyciągu sumarycznego przed podpisami przytoczone i do dalszego postanowienia Wydziału krajowego podane być mają.

§ 34. Wykaz porównawczy, który co do należytości corocznych i (pozycyj) preliminowanych przez urzędników kasowych sporządzonym, i do rocznego wyciągu sumarycznego dołączonym, i równie podpisami członków Zwierzchności i Radnych opatrzonym być ma, ze strony Zwierzchności gminy o tyle uzupełniony być powinien, o ile tejże jako naczelnej Władzy z dat przez rachmistrzów z ich książek wyśledzonych i pod ręką będących, jeszcze inne przyczyny wiadome są, które na zmniejszenie przychodu lub powiększenie się potrzeb w porównaniu z pozycyami preliminarza istotny wpływ miały.

§ 35. Przechodząc inwentarz, który przez wszystkich członków Zwierzchności i radnych podpisanym, i równocześnie z wyciągiem rachunkowym w podwójnym egzemplarzu przedłożonym być musi, głównie na to uważać należy, czy wszystkie dochody, z praw, realności, gruntów, wszystkie zapasy w materyałach i płodach w naturze, wszelkie rekwi-zyta i sprzęty, tudzież wszystkie kapitały czynne i bierne do niego wpisane zostały i czy nie ma jakiejkolwiek posiadłości lub innej własności miasta, coby w nim umieszczoną nie była, za co Zwierzchność i radni odpowiedzialnymi zostają.

§ 36. Oprócz tych pism rachunkowych, co rok także budżet przedłożonym zostaje. Jak tenże ułożonym być ma, od § 55 włącznie do 59 dokładnie oznaczone zostało. Tu tylko pozostanie napomknąć, że wypełnienie rubryk budżetu na rok budżetowy jest Zwierzchności i Radnych powinnością.

czas

§ 37. Przychody i rozchody są albo zwyczajne, albo nadzwyczajne, a zwyczajne albo są znane albo nieznane, Przychody i rozchody zwyczajne znane czyli tak zwane stałe, są takie, które z pewnością przewidzieć się dają i gdzie

Część II. Dział A..

i objętość ich naprzód oznaczone być mogą, n. p. czynne prowizye, pensye i t. d. Zwyczajne atoli nieznane przychody i rozchody są takie, których wprawdzie czas dokładne wiadomy, ale ich wysokość nieznaną, albo też przeciwnie, n. p. przychód z taks za obywatelstwo, wydatki na potrzeby kancelaryjne, reparacye budynków i t. d. Nadzwyczajne dochody i rozchody są te, względem których ani czasu, ani wysokości oznaczyć nie można.

§ 38. Przychody i rozchody zwyczajne znane, powinny położone być w ilościach już naprzód wiadomych, jako usy-stemizowanych.

§ 3d. Przy zwyczajnych nieznanych lub nadzwyczajnych przychodach, trzymać się należy zwykle rezultatów roku obserwacyi i do budżetu za podstawę wziętego. Tylko tam, gdzie dla zaszłych od upływu roku obserwacyi do czasu układania budżetu szczególnych wydarzeń, albo gdzie dla stósunków na rok budżetowy przewidzieć się dających i na rezultata roku obserwacyi istotnie działających, podobnego rezultatu jak w roku obserwacyi spodziewać się nie należy, od rezultatu roku obserwacyi podług trwających przepisów zboczyć można.

§ 40. Naostatek instrukcya niniejsza wszystkim urzędnikom gminnym i radnym do przeczytania i ścisłego zachowania udzieloną być ma, a że się tak stało, tak obecnie, jak w przyszłości nastający urzędnicy gminni i radni podpisem imion swoich potwierdzić mają.

III. Instrukcya dla skontrują oych kasy, zakłady krajowe, lub urzędy wykonawczo

szczu-

z wzorem aktu likwidacyi, wzorem wykazu znalezionych pieniędzy i efektów wartościowych, i wzorem protokołu spisanego podczas skontrowania, wydaną została rozp. Wydziału krajowego z dnia 14 Września i860 roku, która dla płości miejsca w dziele umieszczoną być nie może.

DZIAŁ В.

Ustawy

co do bezpieczeństwa osób i ich mienia.

T i* o ś ó.

Rodział I.

Ustawy w ogólności bezpieczeństwo osób i ich mienia na celu mające.

1, «) o ochronie osobistej wolności; &) o ochronie prawa domowego ; 2. o paszportach ; 3. o meldowaniu obcych ; 4. o fabrykacji, handlu i posiadaniu broni; 5. o osobach pod dozorem zostających; 6. o domu roboczym i poprawy ; 7. o użyciu prasy drukowej.

Rozdział II.

Ustawy w szczególności bezpieczeństwo życia osób na uwadze mające :

1. o próbowaniu maszyn parowych ; 2. o handlu trucizną ; 3. o sposobach przywrócenia życia pozornie umarłym; 4. o nagrodach za ocalenie życia; 5. o oglądaniu umarłych i obdukcjach; 6 o wyrabianiu gazu i innych palnych materyałów.

Rozdział III.

Ustawy w szczególności bezpieczeństwa ciała (osób) przestrzegające :

1. o wyrobie, sprzedaży i wywozie prochu ; 2. o strzelaniu z moździerzy, strzelb i t. d. ; 3. o dzwonieniu podczas grzmotów; 4. o kąpielach i przewozach ; 5. o przejeździe rzek podczas lodów i o ślizg iw-kaeh; 6. o opatrywaniu studzien, piwnie; 7. o uwiązywaniu psów itd.j 8. o wykroczeniach i przestępstwach przeciw bezpieczeństwu ciała w drodze karnej karcić się mających.

Rozdział IV.

Ustawy co do bezpieczeństwa mienia:

1. o taksach na mięso i pieczywo; 2. o cennikach potraw i trunków, tudzież za popas po oberżach; 3. o cechowaniu złota i srebra tudzież o cechowaniu miar i wag ; 4. o znalezieniu ; b. o przekupniach ; 6. o zapobieganiu zmianie granie; 7. o ochronie własności liteiackiej i artystycznej; 8 o zapobieganiu wylewom; 9. o zbieraniu składek ; 10. o wykroczeniach i przestępstwach przeciw bezpieczeństwu mienia w drodze karnej karcić się mających, w szczególności o lichwie.

Rozdział 1.

Ustawy w ogólności bezpieczeństwo osób i ich mienia na celu mające.

I. O ochronie osobistej wolności i o ochronie prawa domowego.

a) Ustawa o ochronie osobistej wolności przeciw nadużyciom organów Władzy publicznej z 27 Paźdź. 1862 (dz. u. p. N. 87.)

§ 1. Każden tylko przez swego Sędziego prawem wskazanego sądzonym być winien.

§ 2. Uwięzienie osoby nie może mieć miejsca, jak tylko za rozkazem sądowym, powodami ku temu wyjaśnionym. Rozkaz ten musi uwięzionemu zaraz przy jego uwięzieniu, lub przynajmniej w przeciągu następnych 24 godzin być doręczonym.

§ 3. Dla wielkiego zgorszenia publicznego jakim czynem karygodnym wzbudzonego (ustawa o postępowaniu karnem § 175 i 176), nie może być orzeczonem ani osadzenie pod strażą, ani areszt śledczy.

§ 4. Organa Władzy publicznej, mające prawo aresztowania, mogą wprawdzie w oznaczonych ustawą przypadkach wziąć kogo pod straż, muszą atoli każdego, którego pod straż oddały, w następnych 48 godzinach albo na wolność wypuścić, albo do Władzy właściwej odstawić. Przez Władzę właściwą rozumie się ta, której w miarę przypadku przysłużą prawnie dalsze postępowanie co do osoby pod straż oddanej.

§ 5. Bez uzasadnionego prawnie zobowiązania nikt nie może do pobytu w pewnem oznaczonem miejscu lub okręgu być zmuszonym (internowanym, konfinowanym). Równie też

O ochronie prawa domowego.

nie może nikt wydalonym być z pewnego miejsca lub okręgu, prócz przypadków ustawą oznaczonych.

§ 6. Wszelkie w wykonaniu urzędu lub służby przeciw powyższym postanowieniom przedsięwzięte ograniczenie osobistej wolności, ze złego zamiaru wynikłe, traktowanem być winno jako zbrodnia nadużycia władzy urzędowej (§ 101 ustawy karnej), krom tego przypadku zaś jako przestępstwo karanem będzie aż do trzech miesięcy, a w razie powtórnego osądzenia podobnie tak długo trwającym aresztem ścisłym.

§ 7. Osadzenie pod strażą lub uwięzienie śledcze, orzeczone dla podejrzenia o ucieczkę (ustawa o postępowaniu kar-nem z r. 1873 § 175 licz. 2 i § 177 licz. 2) musi na żądanie być zaniechanem lub zniesionem za złożeniem kaucyi, lub zaręczeniem na pewną sumę oznaczyć się mającą, przez Sąd ze względu na skutki czynu karygodnego, stósunki osoby uwięzionego i majątku ręczyciela. Obwiniony atoli daniem ręki przyrzec ma, iż się aż do prawomocnego rozstrzygnienia ani oddalać ani ukrywać nie będzie, ani też się starać będzie śledztwo udaremnić. Kaueya lub suma zaręczenia złożoną być winna w Sądzie w gotówce, lub w austryackich zapisach długu państwa na okaziciela opiewających, a według kursu giełdowego w dniu złożenia obliczonych, lub też zabezpieczoną być ma hypoteką na nieruchomych dobrach, albo przez zdolnych ręczycieli (§ 1374 powszechnej księgi ustaw cywilnych), którzy się zarazem jako płatnicy obowiązują.

§ 8. Kaueya lub suma zaręczenia będzie za przepadłą przez Sąd uznaną, jeżeli się obwiniony bez pozwolenia z miejsca zamieszkania swego oddala, lub na wystósowane doń wezwanie, które w razie nieznalezienia onegoż w pomieszkaniu nrzybitem być winno, w ciągu dni trzech przed Sąd nie stawi. Orzeczenie to, skoro tylko stało się prawomocnem, równie jest wykonalnem, jak każdy wyrok cywilny. Przepadło zabezpieczenia sumy odwiezione być winny do kasy rządowej; wszelako ponoszący z czynu karygodnego szkodę prawo ma żądać, ażeby z sum tych przedewszystkiem jego pretensye co do wynagrodzenia szkody zaspokojone zostały.

Część IL Dział В.

§ 9. Jeżeli obwiniony, na wolnej stopie pozostawiony, do ucieczki przygotowania czyni, albo gdy nowe zajdą okoliczności, wymagające uwięzienia jego, wówczas mimo danego zabezpieczenia uwięzienie jego musi być zarządzonem, . a skoro tylko w przypadkach takich uwięzienie nastąpiło, kaucya lub suma zaręczenia wolną się staje. Toż samo się dzieje, skoro decyzya prawomocną została.

§ 10. Z zachowaniem powyższych przepisów dania kaucyi lub zaręczenia dotyczących, dozwolonem być może atoli tylko przez wyższy Trybunał sądowy, pozostawienie obwinionego na wolnej stopie, lub wypuszczenie go na wolność nawet przy mocnych poszlakach zbrodni, zagrożonej najmniej pięcioletniem więzieniem.

b) Ustawa z 27 Października 1862 r. (dz. u. p. Nr. 88) o ubezpieczeniu prawa domowego.

§ 1. Przetrząsanie czyli rewizya domu,, to jest przeszukanie mieszkania, lub innych do gospodarstwa domowego należących lokalności, nastąpić może w ogóle tylko na mocy rozkazu sędziowskiego, powodami wyjaśnionego. Rozkaz ten stronom dotyczącym natychmiast, lub najmniej w przeciągu następnych 24 godzin doręczonym być ma.

§ 2. Celem wymiaru sprawiedliwości karnej zarządzoną być może rewizya domu nawet bez rozkazu sądowego przez urzędników sądowych, urzędników Władzy bezpieczeństwa, lub naczelników gmin. Ten, co do przedsiębrania rewizyi został zesłanym, ma upoważnieniem na piśmie być opatrzonym, które stronie dotyczącej okazać winien. W tym samym celu mogą także i organa bezpieczeństwa przedsiębrać rewizya domu z własnej mocy swej, jeżeli przeciw komu wydanym został rozkaz przystawienia lub przyaresztowania, albo jeżeli kto na uczynku został przydybanym, przez publiczną pogoń lub publiczne rozsławienie o karygodny uczynek w podejrzenie był wprawionym, lub w posiadaniu takich przedmiotów był przydybanym, które na udział w takowym uczynku wskazują. W obu przypadkach stronie dotyczącej wydanem być ma na żądanie jej natychmiast, albo przynaj-

O ochronie prawa domowego.

mniej w następnych 24 godzinach, poświadczenie przeprowadzenia rewizyi wraz z powodami.

§ 3. Celem nadzoru policyjnego i skarbowego mogą organa dotyczące przedsiębrać rewizyą domu tylko w przypadkach ustawą wskazanych. Wszelako i tu moc mają przepisy poprzedniego paragrafu co się tyczy upoważnienia do przedsiębrania rewizyi i poświadczenia tegoż.

Według rozp. Nam. z 13 Lutego 1863 L. 5397, reskr. minist, z 5 Maja 1864 L. 3838 Władze polityczne w każdym pojedynczym wypadku rozstrzygać mają, o ile poszukiwanie w domu dla ochrony prawa 'propinacji ze względu na istniejące ustawy i rozporządzenia dozwo-lonem być może; w ogólności zaś tylko w takim wypadku miejsce mieć powinny, jeżeli w mysi § 3 ustawy z 27 Października 1862 tego wymagają względy policyjne i postanowienia ustawy przemysłowej, n. p. w razie pokątnego wyszynku.

§ 4. Każda w wykonywaniu urzędu lub służby wbrew powyższym postanowieniom przedsiębrana rewizya domu karaną być ma w razie złego zamiaru jako zbrodnia nadużycia władzy urzędowej (§ 101 ustawy karnej), krom tego przypadku zaś jako przestępstwo przeciw obowiązkom publicznego urzędu, wedle przepisu §§ 331 i 332 ustawy karnej.

§ 5. Rewizye domu celem nadzoru policyjnego przedsiębrane być winny, podobnie jak rewizye celem sądownictwa karnego, wedle przepisów procedury karnej. Przedsiębranie rewizyi domu celem nadzoru skarbowego nastąpić ma wedle postanowień ustawy karnej co do dochodów skarbowych.

§ 6. Jeżeli przy rewizyi domu nie odkryto nic podejrzanego, udzielonem być ma stronie dotyczącej na jej żądal-nie poświadczenie o tej okoliczności,

2. O paszportach.

Ogłoszenie Ministerstwa spraw zewn., wewn., hand., polie, i wojny z 10 Maja 1867 (dz. u. p. N. 80.)

§ 1. Krajowcy w ogóle (§ 23) nie potrzebują żadnego paszportu do podróżowania w kraju. Wszelako obowiązani są zaopatrzyć się w karty legitymacyjne, wydawane na przeciąg jednego roku przez Starostów, (lub Prezydentów miast, z zakresem działania

Częśd II. Dział В.

Władz powiatowych), tam zaś, gdzie się znajdują cesarskie Władze policyjne, przez przełożonych tychże Władz, dla osób w okręgu ich urzędu zamieszkałych. Ministerstwo Domu Cesarskiego i spraw zagranicznych również wystawia karty legitymacyjne do podróżowania w kraju (§ 5).

Nie należy wydawać kart legitymacyjnych wyrobnikom dziennym, względem których nasuwa się uzasadnione podejrzenie nadużycia dotyczących dokumentów, niemniej osobom, które powinny być w posiadaniu książki roboczej lub służbowej. Także takim osobom kart legitymaej'jnyeh wydawać nie można, które są stare, ułomne, do pracy niezdolne, które już raz z powodu żebractwa i tu-łactwa odszupasowaDe były i względem których zachodzi prawdopodobieństwo ponownego nadużycia tych dokumentów (rozp. min. z d. 20 Stycznia 1868 r. L. 3543).

Wydawanie paszportów wewnątrz kraju zupełnie ustaje, paszportu więc na przyszłość tylko przy podróżach za granicę wydawane będą. Popisowym, stale urlopowanym i rezerwistom wydać należy karty legitymacyjne, względnie książki robocze i książki służbowe z klauzulą rozp.^min. z d. 10 Maja 1867 (dz. u. p. N. 80) przepisaną. Przy wydawaniu kart legitymacyjnych dla osób niewłasnowolnyeh, postąpić należy według § 15 wspomnionego rozporządzenia z roku 1867. Osoby ograniczone w podróżowaniu w skutek zarządzeń policyjnych lub sądowych otrzymać mogą z uwzględnieniem celu podróży odpowiedne certyfikaty, stosując się do postanowień prawnych w myśl in-strukeyi z dnia 6 Marca 1857 L. 1938 M. I. i rozp. min. z 15 Lutego 1857 dz. u. p. N. 32. (Eozp. min. spr. wew. z 25 List. 1879 L. 12276.)

Do podróżowania w Bośnii i Hereogowinie potrzebują austr. obywatele paszportów zagranicznych, lub książek służbowych i robotniczych, zaopatrzonych w klauzulę przepisaną dla podróżowania zagranicą (rozp. min. z 19 Styez. 1879 L. 242 M. J. i 3 Kw. 1879 L. 951 M. J.)

Starostwom polecono, aby ułatwiały udawanie się na zarobek za granicą tylko takim osobom, którym dano pewne rękojmie, iż warunki ofiarowanej im służby ściśle będą dotrzymane. (Beskr. Nam. z 4 Kwietnia 1882 L. 3379 pr.)

Ograniczenie oznaczonego w§ 1 rozporządzenia ministeryalnego z dnia 10 Maja 1867 (N.80 dz. u. p.) czasu ważności kart legitymacyjnych przy wydawaniu ich popisowym, stale urlopowanym i rezerwistom, ani jest potrzebnem, ani dopuszezalnem. Ponieważ często wydarzają się wypadki, że ubiegający się o paszporty zatają, iż należą do związku obrony krajowej, przeto polecono odnośnie do rozp. Min. obr. kraj. z 31 Maja 1874 L. 7187, (którem oznajmiono, że landwerzystom tylko w porozumieniu z Komendą obrony krajowej po za czas trwania ćwiczeń paszporty udzielone być mogą), aby każde

podanie o dokument legitymacyjny do podróży w kraju lub za granicą udzielano sierżantowi powiatowemu do sprawdzenia, czy petent nie należy do związku obrony krajowej (rozp. Nam. z 18 Maja 1880 L. 5012 pr.).

§ 2. Zaprowadzone ustawą o służących i ustawą przemysłową książeczki dla służących, książeczki robocze, niemniej przepisane dla górników i dozorców przy kopalniach książki robocze uchodzą przy podróżowaniu wewnątrz państwa austryackiego za dokument legitymacyjny, jeżeli w tym celu zaopatrzone są następującą klauzulą, wpisaną przez Władzę do tego wystawienia kart legitymacyjnych powołaną : „Ważne jako dokument legitymacyi do podróżowania wewnątrz Państwa austryackiego na przeciąg jednego roku.“ — Wyjątkowo zaś dotycząca Władza czas trwania ważności takiej klauzuli aż do trzech lat przedłużyć może, jeżeli posiadacz książeczki wspomnionej zupełnie jest nieskazitelnym (unbescholten) i jeżeli przez to rzeczywistej potrzebie się zaradzi.

Według reskryptu Namiest. z dnia 8 Maja 1867 do L. 21579 książeczki służbowe Zwierzchności gminne wystawiać, klauzulę zaś legitymacyjną Władze powiatowe wpisywać mają. — Książki robocze podlegają ostemplowaniu 15 ct., udzielenia zaś pozwolenia do podróży tak pierwotnie wydane, jakoteż później przedłużone, nie podlegają ostemplowaniu. (Tar. poz. 85, rozp. Nam. z 14 Czerwca 1868 L. 3375 pr.)

§ 3. Do podróżowania za granicą potrzebują krajowcy w ogóle paszportu według przepisów wystawionego. Paszport zastąpionym być może kartą paszportową, o ile celem podróży są tylko Państwa obce, które przystąpiły do niemieckiego związku kart paszportowych (Passkartenvereinу, tudzież o ile podróżujący uprawniony jest do żądania karty paszportowej (§ 16). Zaprowadzone ustawą przemysłową i w § 2 wspomnione książeczki robocze (dla górników i dozorców kopalń) ważne są jako dokumenta podróży przy podróżowaniu za granicą, i w tym celu zaopatrzone być mają każdą rażą przez Władzę do udzielenia pozwolenia podróży upoważnionej wymaganiami co do paszportów przepisanemi. Mieszkańcy pograniczni potrzebują tylko certyfikatu naczelnika dotyczącej Władzy powiatowej, aby w celu dziennego obrotu (Verkehr) lub rozrywki austrya-

113

Easparek. Zb. ust. adm. Tom II.

Część II. Dział В.

cką przekroczyć granicę. Niemniej przełożeni rządowych Władz policyjnych, których siedziba od granicy nie jest zbyt odległą, tudzież Władze polityczne lub policyjne, którym w zdrojowiskach blisko granicy Inspekcya zdrojowa poruczoną jest, udzielać mogą osobom niepodejrzanym certyfikatów podróżnych na przejazdki w sąsiedne miejscowości zagraniczne dla rozrywki.

Względem kart paszportowych istnieje na podstawie zawartej konwencyi z dnia 21 Października 1850 r. traktat między : Prusami, Bawaryą, Saksonią, Wirtembergią, Wielkiem Księstwem Badeńskiem, Księstwem Brunświckiem, Wielkiem Księstwem Meklembursbo-Swi-rzyuskiem, Wielkiem Księstwem Sasko-Weimarskiem, Księstwami Sa-skiemi: Koburg-Gotha, Meiningen-Hildburgshausen i Altenburg, Wielbieni Księstwem Meklenburg-Strzelickiem, Wielkiem Księstwem Olden-burskiem, Księstwami, Anhaltskiemi, Dessau-Koethen i Bernburg, Księstwami Schwarzburskiemi : Sondershausen i Eudolfstadt, Księstwami Waldek, Beuss linii starszej i młodszej, Schaumburg-Lippe, Lippe Detmold, tudzież wolnemi miastami : Lubeki, Bremy i Hamburga (dz. ust. p. Nr. 199, rozp. minist, z dnia 30 Października 1859 r.).— W dodatku do obwieszczenia z dnia 10 Maja 1867 dz. u. p. N. 80 rozporządzono, że do podróży za granicę książki służbowe mogą także służyć jako dokumenta podróżne i w tym celu Władze uprawnione do wystawiania dokumentów podróżnych mają w każdym szczególnym wypadku wpisywać do nich wszystko, co dla paszportów jest przepisane. (Obw. min. spr. wewn., handlu i obrony kraj. z d. 5 Stycznia 1871 dz. ust p. N. 3.) — Klauzula na książkach służbowych i robotniczych (jak w ogólności cały dokument podróży) ma być wystawioną nietylko w języku krajowym, lecz także w języku niemieckim, jeżeli te dokumenta mają być ważne za granicą. (Eeskr. min. z dnia 5 Maja 1871 L. 2017.) — Książki służbowe jako dokumenta podróżne mogą być do lat 3 przedłużone (reskr. min. spr. wewn. z dnia 24 Maja 1871 L. 5128.) — Marką stemplową nie potrzebują być zaopatrzone (rozp. Nam. z 30 Maja 1860 L. 3233 pr.).

§ 4. Paszporta zagraniczne najdalej na przeciąg lat trzech wydane być mogą. — Karty paszportowe ważne są tylko na rok słoneczny, w którym były wystawione.

we

§ 5. Do wystawienia paszportów i kart paszportowych za granicę upoważnieni są : 1) Naczelnicy politycznych c. k. Urzędów powiatowych i organizowanych Magistratów z zakresem działania tychże ; tam zaś gdzie się znajdują rządo-Władze policyjne, przełożeni takowych, wszyscy jedna-

kowo tylko w imieniu przełożonego swego Naczelnika kraju, i tylko osobom, które w okręgu tych Władz mają swe z a-mieszkanie. 2) Naczelnicy politycznych c. k. Władz krajowych w tych wypadkach, gdy zachodzą uzasadnione przeszkody przeciw wydaniu pozwolenia przez Władzę niższą, lub gdy idzie o paszport dla osób z innych prowincyj lub dla cudzoziemców. 3) Ministerstwo domu cesarskiego i spraw zagranicznych według osobliwego dotyczącego zakresu działania.

Popisowym za granicą przebywającym, jeżeli poborowi wojskowemu zadość nie uczynili, paszporta tylko w drodze c. k. ambasady lub urzędników konsularnych doręczane być mogą. (Eeskr. min. z d. 25 Stycznia 1871 L. 16125.)

Węgrom do Galieyi nieprzynaleźnym nie należy wystawiać paszportów. (Bozp. min. z 21 Sierpnia 1881 L. 7709/pr.)

§ 6- Wyjątkowo upoważnieni są Naczelnicy c. k. politycznych Władz krajowych do wystawiania paszportów za granicę dla osób tylko czasowo w ich okręgu administracyjnym bawiących, jeżeli co do ich nieskazitelności żadna nie zachodzi wątpliwość ; o czem jednakowoż dotyczący Naczelnik kraju natychmiast uwiadomionym być winien. Tak samo upoważnieni są Naczelnicy Władz w § 5 pod 1 wymienieni do udzielania paszportów wyjątkowo, t. j. w razach nagłych i niepodejrzanych takim osobom, które gdzieindziej lecz w tym samym okręgu administracyjnym zwykłą swą siedzibę mają, a tylko czasowo w ich okręgu przebywają. Muszą wszelako o tern zaraz donieść Naczelnikowi właściwej c. k. Władzy politycznej, policyjnej lub magistratualnej.

§ 7. C. k. Misye upoważnione są paszporta bawiącym za granicą poddanjm austryackim — o ile przeciw nim żadne nie zachodzą przeszkody — albo rozciągnąć na dalszą podróż do zagranicza na pasznorcie nie wyszczególnionego, albo przedłużyć, albo odnowić. O każdej takiej urzędowej czynności paszportowej donieść należy dotyczącemu Naczelnikowi kraju. O ile c. k. Władze konsularne upoważnione są do wykonania czynności urzędowej ze względów policyjno-paszportowych, oznaczają osobne instrukcye wr tym względzie wydane.

Część И. Dział В.

Jeżeli na żądanie e. k. misyi, Władze krajowe wystawiają paszporty, na takowych uwidocznić mają wysokość marki stemplowej z nadmienieniem, że należytość za markę w kancelaryi misyi złożoną być winna, wystawienie zaś paszportu nie wolno zawisłem czynić od przesłania paszportowej naleźytości stemplowej (rozp. min. skarbu z 17 Marca i860 dz. u. p. N. 74 i reskr. min. sp. wew. z dnia 11 Sierpnia 1872 L. 12520).

Dla izraelitów zagranicą bawiących paszport tylko wtedy wydanym być może, jeżeli przedłożą niezbite dowody wykazujące prawo obywatelstwa austryackiego (rozp. min. sp. wew. z 2 Marca 1881 L. 2066).

§ 8. O ile od rządu obcego przepisano, aby każdy przekraczający granicę tego państwa miał paszport wizowany przez jednego ze swych uwierzytelnionych zastępców za granicą, każdy krajowiec celem uniknięcia przeszkody w przekroczeniu granicy, o wizum wspomnione postarać się musi.

Do podań o wizowanie paszportów lub uwierzytelnienie dokumentów należy dołączyć należytość (taksę) dla misyj lub Konsulatów Państw zagranicznych ustanowioną. Wysokość tych nale-żytośei jest następująca: We Francyi za wizowanie paszportów opłaconą być winna należytość 10 franków (osoby ubogie nie płacą nic). Za wizowanie książek służbowych i roboczych 2 */₂ franków, za uwierzytelnienie metryk 6 franków, zaświadczeń życia celem pobierania pensyi z kas rządowych wyżej 400 franków od 101—200 fr. . . 2 fr. od 201—300 fr. . . 4 fr. od 301—400 . . 6 fr. wyżej 400 . . 8 fr., innego jakiegokolwiek dokumentu 12 fr. ; (reskr. min. z d. 17 Stycznia 1876 L. 295.) We Włoszech za wizę paszportu od zamożnych 5 fr., od niezamożnych 1 fr., za uwierzytelnienie poświadczenia życia w celu pobierania pensyi od renty do 200 fr. bezpłatnie, od renty 200 fr. do 600 fr. 3 fr,, od renty 600 do 1200 fr. 6 fr., od renty nad 1200 fr.

9 fr. taksy; WTurcyi od wizy 1 złr. 80 et., od legalizaeyi 3 złr. W R o s у i za każde zawizowanie paszportu 85 et. za każde uwierzytelnienie 1 złr. 70 ct. ; W Wielkiej Brytanii od każdej legalizaeyi 2 złr.; W zjednoczonych Stanach Ameryki za uwierzytelnienie dokumentów prywatnych 2 dolary czyli 4 złr. 30 et. Inne Państwa w Wiedniu reprezentowane nie pobierają taks. (Reskr. Nam. z 4 Kwietnia 1872 L. 1752 pr.)

§ 9. Każdy cudzoziemiec udający się do Państwa austryackiego, należytym paszportem według przepisu § 22, lub przynajmniej dokumentem przez właściwą swą Władzę krajową wystawionym, zaopatrzonym być musi; taki paszport wyrażać winien dokładnie imię i przezwisko, charakter lub

zatrudnienie i miejsce przynależności podróżującego. Wymienione postanowienia nie naruszają ani istniejących osobnych przepisów względem legitymacyi do dziennego ruchu, ani też umów z obcemi Państwami względem kart paszportowych zawartych. Książęta udzielni i członkowie tych domów panujących, którzy doznają czci królewskiej, nie potrzebują dokumentów podróżnych, ani sami dla siebie i dla towarzyszących im lub osobno podróżujących małżonków i dzieci, ani też dla świty i służby.

§ 10. Na teraz podlegają wizowaniu c. k. austryackiej Misyi lub upoważnionego do tego c. k. Konsulatu tylko pasz-porta wystawione przez Władze państwa cesarsko-rosyjskie-go, lub tureckiego.

Według ogłoszonych reskryptem min. spraw wewn. z dnia 15 Grud. 1874 L. 5046 przepisów Władz rosyjskich, cudzoziemcy w Rosyi tylko przez 6 miesięcy za paszportem lub książką roboczą przebywać mogą. Po 6 miesiącach obowiązani są uzyskać od gubernatorów wolną kartą pobytu (billet de séjour) za opłatą 2 rubli. Za pozwolenie wyjazdu z Rosyi po pobyciu 6 miesięcy opłaca się 60 kop. O kartę pobytu w Królestwie polskiem wolno podawać przez dotyczących naczelników powiatowych. Według reskr. Nam. z 18 Lut. 1884 L. 1307 każdy robotnik dzienny do Rosyi się udający musi mieć certyfikat z osobna na jego imię wydany.

Wizowanie paszportu zagranicznego potrzebne jest także dla podróżujących do Franc y i według reskr. min. spr. zew. z 11 Czerw. 1871 L. 6770, taksa za wizę wynosi 10 fr., ubodzy nie płacą taksy, robotnicy tylko 2¹)* fr., osoby mniej zamożne 5 lub 2‘h fr.

§ 11. Jeżeli cudzoziemiec z powodu straty swego paszportu lub z innych przyczyn spiesznie nowego paszportu potrzebuje do dalszej swej podróży za granicę lub do powrotu tamże, wówczas Naczelnik politycznej Władzy krajowej (wszelako tylko w braku osób reprezentujących Państwo, do którego cudzoziemiec wedle stósnnków swych obywatelskich należy) wystawić może taki paszport z wyraźną wzmianką powodu i celu, o czem doniesienie uczynić należy Ministerstwu spraw zewnętrznych drogą najwyższej Władzy policyjnej.

Poddanym rosyjskim nie należy wydawać żadnych paszportów lub kart legitymacyjnych, lecz odsyłać ich do ces. ros. Konsulatu w Brodach (rozp. min. spr. wew. z 21 Czerwca 1872 L. 9575).

Część II. Dział В.

§ 12. Wizowanie lub urzędowe składanie dokumentów podróżnych Władz krajowych lub zagranicznych nie ma miejsca ani po granicach ani wewnątrz kraju.

Cesarskiem rozporządzeniem z dnia 6 List. 1865 zniesione zostało rewidowanie ogólne paszportów po granicach Państwa, lecz według rozp. min. z dnia 9 List. 1865 L. 7356 jest rzeczą organów policyjnych, przez sprawdzanie dokumentów podróżnych osób podejrzanych, wykonywać nadzór policyjny celem przytrzymania takowych lub odmówienia im wstępu do kraju.

§ 13. Jednakowo każdy podróżujący krajowiec lub cudzoziemiec jest obowiązanym wykazać się na żądanie co do swej osoby i co do środków utrzymania swego.

Żądać należy wykazania się co do środków utrzymania od podróżujących do Francyi popisowych, urlopowanych, rezerwistów, landwerzystów (rozp. min. sp. wew. z 30 Paźdz. 1881 L 877); od podróżujących do Hiszpanii (rozp. min. sp. wew. z 8 Grudnia 1881 L. 18476); doEumunii iBułgaryi (rozp. Nam. z 10 Kwietnia 1881 L. 3134/pr.) ; do Niemiec (rozp. Nam. z 8 List. 1874 L. 8762/pr.); do Egiptu (rozp. min. z 17 Kwietnia 1878 L. 4682).

§ 14. Jeżeli się okaże przy wypytywaniu na granicy lub wewnątrz Państwa, że podróżujący nie posiada ani należytego paszportu, ani dostatecznego wykazu względem swej osoby (§ 9), lub jeżeli brakuje wizowania paszportu przez posła lub konsula, w razach, gdzie takowe jest przepisane (§ 10), podróżującemu, który się wykazał jako niepodej-rzany, udzielić może dotycząca wypytująca się Władza certyfikat tymczasowy do podróży do miejsca najbliższej c. k. Władzy policyjnej, administracyjnej lub magistratualnej, przez które się udaje, a w takim razie odebrany dokument podróży odesłanym być winien tej Władzy przy udowodnieniu postępowania. Taki certyfikat tymczasowy ma tylko ograniczoną, albo wyraźnie oznaczoną, albo samo przez się zrozumiałą ważność, nigdy zaś dni 14 nie przekraczającą.

§ 15. Wystawienie karty legitymacyjnej i wydanie paszportu w ogólności (§ 28) tym tylko osobom odmówionem być może, które nie znajdują się w stanie pełnego użycia praw cywilnych, o ile nie przedłożą potrzebnego zezwolenia ze strony osób do tego uprawnionych, lub które ograniczone są w podróżowaniu rozporządzeniami policyjnemi lub sądowemi.

Reskryptem min. spraw wewn. z dnia 23 Paźdz. 1874 L. 4326 polecono, aby z odpowiednią ostrożnością postępować przy wydawaniu legitymacyj podróżnych do Niemiec, jeżeli żądane są od ubogich i bez zarobku zostających (izraelitów) i zastosować się do § 13 i 15 rozp. z d. 10 Maja 1867 dz. u. p.'N. 80 pouczając dotyczących, że każdego, który nie mając funduszów na utrzymanie nie znalazłszy zarobku wałęsa się za granicą, czeka bezwzględne przymusowe odstawienie do kraju a częstokroć i kara, zwłaszcza jeżeli żebraniną napastuje publiczność.

§ 16. Karty paszportowe tylko takim osobom wydane być mogą, które a) znane są Władzom jako zupełnie niepo-dejrzane i pewne, b) zupełnie są niezależne, c) w powiecie (administracyjnym okręgu) Władzy wydającej kartę, zwyczajne swe mają zamieszkanie, bez względu czyli mają przynależność do kraju, lub do obcego Państwa należącego do związku paszportowego. Ze względu na warunek pod b) wyjątkowo karty paszportowe wydane być mogą: 1) zawisłym członkom familii na podanie ojca lub opiekuna, lecz tylko jeżeli przekroczyli rok 18 wieku i pod zastrzeżeniami ustawy o uzupełnieniu wojska; 2) podróżnikom handlowym, którzy podróżują z polecenia swych pryncypałów i sługom handlowym na szczegółowe podanie swych pryncypałów w miejscu zamieszkania tychże.

§ 17. Wzbronione zaś jest wystawienie kart paszportowych dla służących i szukających roboty wszelkiego rodzaju, niemniej dla wszystkich tych, którzy dostawać mają książki robotnicze, lub którzy przemysł prowadzą przez udanie się z miejsca na miejsce.

§ 18. Szczególnym jest Władz obowiązkiem, przyspieszyć, ile możności, czynność urzędową w skutek podania strony o wydanie paszportu, karty paszportowej lub karty legitymacyjnej.

§ 19. C. k. Władze wystawiać mają paszporta według jednostajnego formularza drukowanego. Za wystawienie nie wolno pobierać oprócz należytości stemplowej ani taksy za pisanie, ani innej. Postanowienia te odnoszą się także do kart paszportowych i do kart legitymacyjnych.

Paszporta na czas krótki aż do 8 dni bez opłaty stemplowej wystawione być mogą; zwykła należytość stemplowa jest 1 złr. w. a.;

Część II. Dział В.

tylko oso^y, których dochody nie przenoszą zarobku dziennego, opłacają należytość stemplową 15 et. Książki służbowe nie potrzebują być ostemplowane (rozp. Nam. z dnia 30 Maja 1860 r. L. 3233 pr. i z dn. 13 List. 1867 L. 8514 pr.).

§ 20. Paszport zawierać ma: 1) imię i nazwisko, 2) charakter lub zatrudnienie, 3) miejsce zamieszkania, 4) wiek,

5) cel podróży, 6) podpis podróżującego, 7) czas trwania ważności, 8) w zasadzie rysopis. Karta legitymacyjna zawierać ma szczegóły wyżej pod 1, 2, 3 i 4 przepisane.

§ 21. Co się tyczy formy i treści paszportów wydawanych przez Ministerstwo domu cesarskiego i spraw zewnętrznych, pozostaje przy zwyczaju dotychczasowym.

§ 22. Paszporta lub w ogóle dokumenta używane w podróżach do wykazania osoby (§ 9) wystawione przez Władze zagraniczne, tak ułożone być mają, aby odpowiadały wymogom § 9. Jeżeli w paszporcie wyrażony jest czas trwania ważności, czas ten zaś już minął, paszport jako ważny uważanym będzie, o ile w ogóle ze samego dokumentu okazanego, lub przeciw osobie posiadacza nie wątpliwego się nie okaże. Paszporta zaś, na których czas trwania ważności wcale nie był uwidoczniony (jak naprzykład angielskie i amerykańskie paszporta, które nigdy na czas pewny wystawione nie bywają), uważane być mają wszędzie bez względu na datum wystawienia za ważne dokumenta do wykazania osoby, o ile takowe tożsamość i przynależność posiadacza paszportu niewątpliwie udowadniają, i co do treści i formy żadnego podejrzenia nie wzbudzają.

§ 23. Karta paszportowa zawierać ma na pierwszej stronie: a) herb dotyczącego Państwa, Ъ) rok kalendarza, na który karta paszportowa wystawioną została, c) imię i nazwisko, godność (charakter) i miejsce zamieszkania posiadacza, d) wyszczególnienie wystawiającej Władzy z podpisem nazwiska i przyłożeniem pieczęci, e) liczbę dziennika kart paszportowych; po drugiej stronie: f) rysopis posiadacza według rubryk na karcie paszportowej wyrażonych (wiek, wzrost, włosy i szczególne znaki), g) własnoręczny podpis, nakoniec b) odwołanie się do postanowień karnych co do

nadużycia kart paszportowych w dotyczącem Państwie obowiązujących. Wystawione przez właściwe Władze karty paszportowe uwzględnione będą w równy sposób w terytoryach Państwa do związku kart paszportowych należących.

§ 24. W zasadzie paszport tylko ua jedną osobę opiewać może. Wyjątek ma miejsce co do osób towarzyszących podróżnemu, do których należeć mają tylko małżonka, jego dzieci opiece poruczone, lub małoletni krewni, świta i służba. Dostatecznem jest, gdy pojedyncze osoby towarzyszenia w paszporcie podróżującego wyszczególnione będą po imieniu i nazwisku, przy wyrażeniu właściwego ich stósunku do niego. Na wszelki sposób odpowiedzialny jest podróżujący za tożsamość towarzyszących mu osób w paszporcie wyrażonych. Mężatki, które ze swymi mężami, dzieci, które ze swemi rodzicami, służący, którzy ze swemi służbodawcami podróżują, legitymować się mogą kartą paszportową ostatnich.

§ 25. Równie nie potrzebują żadnego osobnego paszportu ludzie okrętowi, jeżeli czego innego nie wymagają szczegółowe rozporządzenia, lub co do podróży za granicą urządzenia Państwa obcego, dokąd się oni udają, lecz dostatecznem jest, jeżeli wykaz onychże imienny, zawierający opis osób, załączony jest do paszportu szypra, lub wciągnięty do rejestru popisowego należycie uwierzytelnionego. Co się tyczy ludzi okrętowych, używanych do żeglugi morskiej, pozostają w mocy szczegółowe rozporządzenia dla nich wydane.

§ 26. Wszelka zmiana towarzyszów podróży posiadacza paszportu oznajmioną być musi najbliższej c. k. Władzy politycznej do należytego zanotowania w paszporcie. Toż samo zachowanem być ma, jeżeli zajdą zmiany co do ludzi okrętowych.

§ 27. Przekroczenia powyższych przepisów, do których oprócz fałszowania dokumentu wywodu osobistego (Personal-Ausweis-Urhunde) każdego rodzaju policzyć należy: legitymowanie się dokumentem na inną osobę opiewającym, rozmyślne udzielenie takiego dokumentu ze strony posiadacza innemu, aby się takowym policyjnie wylegitymować mógł, lub fałszywe wykazanie osób za członków familii lub służą*

Część XL. Dział В.

cych, ukarane będą, — jeżeli nie zachodzą czyny ustawami karnemi zagrożone, według rozporządzenia cesarskiego z 20 Kwietnia 1854 (N. 96 dz. u. p.).

Te wywody osobiste według teraźniejszego stanu ustawodawstwa o paszportach mogą być: 1) paszport zagraniczny; 2) karta paszportowa do Niemiec; a) karta legitymacyjna wewnątrz kraju; 4) certyfikat podróżny na granicy wystawiony dla cudzoziemców do kraju dążących, i dla krajowców do podróży za granicę, który według rozporz. Namiest. z 18 Czerwca 1867 L. 4937/pr. wydany być może i niepotrze-buje wizy konsula rosyjskiego w Brodach lub posła rosyjskiego w Wiedniu; 5) paszport defluidacyjny dla flisaka, w skutek rozp. gubern. z 4 Września 1830 L. 4172 wystawiony; 6) paszport dla robotników w czasie sianożęcia i żniwa, wydany na 1 miesiąc do Królestwa Polskiego, w skntek rozp. namiestn. z 6 Kwietnia 1864 L. 1981 i 6 Czerw. 1875 L. 3835|pr.; 7) książka służbowa, wystawiona na zasadzie ustawy o służących z roku 1857; 8) książka robocza dla pomocników przemysłowych, wystawiona według przepisô'w ustawy przemysłowej z 1859 i dla górników ; 9) paszport obnośny wystawiony na podstawie ustawy o handlu obnośnym; 10) karty legitymacyjne przemysłowe dla podróżujących kupców w niemieckim związku cłowym (rozp. min. handl. z 15 Kwietnia 1866 L. 582). (Przypisek Autora.)

§ 26. Niniejszemi przepisami nie są dotknięte: 1. Postanowienia co do paszportów obnośnych, których posiadacze względem meldowania się w swych wędrówkach nadal do tych postanowień zastósować się mają.

Ustęp 2 tego rozporządzenia co do osób wojskowych, zniesiony ustawą wojskową z dnia 5 Grudnia 1868 r. § 53, według którego ur-lopnicy, rezerwiści i milicya (obrona) krajowa podpadają w sprawach policyjnych Władzom cywilnym. Popisowym, do pierwszej klasy wstępującym lub w tej klasie się znajdującym, tylko po udowodnionej pilnej potrzebie paszport na dłuższy przeciąg czasu jak do oznaczonego poboru wydanym być może (reskr. min. obr. kraj. z dnia 8 Listopada 1872 L. 12921). Landwerzystom paszport dopiero wtedy może być wydany, jeżeli się zapewni Starostwo, czy i kiedy oni do powinności służbowych powołani będą, stosownie do tego czas ważności paszportu ustanowionym być ma (reskr. Nam. z d. 14 Grudnia 1874 L. 58829). Rezerwistom i landwerzystom można wydawać paszporta na 2 lata, jeżeli się za kontraktem ugodzili do służby na c. k. okręty wojenne. (Reskr. min. obr. kraj. z d. 3 Marca 1876 L. 2804.)

W wypadkach wydawania inwalidom pozwoleń do podróży lub czasowego pobytu za granicą, uwiadomić należy równocześnie o tem Komendę rezerwową, przy której dotyczący inwalid jest w ewidencyi, celem wstrzymania mu dalszej wypłaty należytości na

О paszportach.

czas pobytu za granicą. (Reskr. min. obr. kr. z d. 15 Października 1870 L. 15297.) — Nie wolno przyjmować na c. k. austr. okręty osób cywilnych jako posługaczy, kucharzy i t. d. bez dokumentów legitymacyjnych. Te dokumenta zawierać muszą pozwolenie do podróży za granicę, jeżeli okręty są wyzbrojone. Przyjmować nie można na okręty osób znajdujących się w wieku popisowym, wyjąwszy, jeżeli uznane zostały za zupełnie niezdolne do służby wojskowej. To samo ma miejsce z cywilnymi robotnikami arsenałowymi. Landwerzyśei mogą być przyjęci na okręt, jeżeli przepisane ćwiczenia odbyli, lecz tak landwerzyśei jakoteź rezerwiści mają być zaopatrzeni w przepisane paszporty zagraniczne. W razach nagłych rezerwista i landwerzysta bez paszportu na pokład wzięty być może, Komenda jednak okrętu lub arsenału obowiązaną jest postarać się u Władzy cywilnej o potrzebne paszporty. (Reskr. min. obr. kraj. z dnia 29 Lipca 1872 L. 8369.)

we

3. Postanowienie § 21 ustawy cłowej i monopolu rządowego z dnia 11 Lipca 1835, według którego podróżujący, którzy przybywają z zagranicy lub z miejsca wykluczonego z okręgu cłowego (Zollausschuss), bezpośrednio udać się mają po przekroczeniu linii cłowej do najbliższego urzędu cłowego granicznego, aby tamże okazać dokumenta podróżne i poddać się co do swych pakunków przepisanemu postępowaniu ełowemu. 4. Postanowienia rozporz. min. z 12 Września 1853 (dz. u. p. N. 179) o kontroli paszportowej względem powstrzymania nrzemytnictwa. 5. Przepisy względem obrotu rastellowego i skellowego na linii kordonu sanitarnego wzdłuż granicy tureckiej, z wyjątkiem wizowania paszportu i tutaj zniesionego. 6. Postanowienia oparte na osobnych umowach, traktatach lub innych konwencyach Rządu austrya-ckiego, zawartych z Rządami państw obcych względem wzajemnych poddanych, a mianowicie rozporządzenia szczegóło-względem prowincyj tureckich, z pograniczem się stykających; wszelako i tutaj z ograniczeniem pod 4. wspo-mnionem.

§ 29. W razach, gdzie bezpieczeństwo lub porządek publiczny w kraju przez wojnę, niepokoje wewnętrzne lub inne wypadki zagrożonemi się okazują, Rząd zastrzega sobie wydanie szczególnych postanowień co do paszportów na granicach kraju w ogólności lub dla pewnej części granicznych krajów, albo względem podróży z innych lub do innych Państw. —

Część IL Dział В.

Rozporządzeniem Nam. z 12 Sierpnia 1880 L. 813l/pr. polecono Starostwom: 1. aby sporządzali akt przy wydawaniu lub przedłużaniu paszportów ; 2. aby numer exhibitu w księdze paszportowej był uwidoczniony a stary paszport przy akcie przechowany; 3. aby tożsamość osoby była badaną i opisanie osoby było dokładne; 4. aby odbierający swój paszport w obecności urzędnika podpisał się własnoręcznie na paszporcie i urzędnik to na exhibicie poświadczył; 5. aby referent spraw wojskowych potwierdził na exhibicie, że w wieku popisowym będący zadosyć uczynił obowiązkowi służby wojskowej ; 6. aby książeczki paszportowe pod zamknięciem trzymano; 7 aby szhurek, którym spojone są kartki paszportu, był przypieczętowany urzędową pieczęcią.

3. O meldowaniu obcych.

(Rozp. min. spr. wew. z d. 15 Lutego 1857 dz. ust. p. N. 33.)

§ 1. W miejscach, w których znajdują się c. k. Władze policyjne (Dyrekcya, eksponowani Komisarze, lnspekcye kąpielowe), trzymać się należy obowiązujących obecnie przepisów meldunkowych. — O ile przepisy te w jednem lub drugiem miejscu okazaćby się miały niedostatecznemi, by utrzymać w widoczności każdego rodzaju zmiany mieszkania i przytułku, wstęp i występ wszelkiego rodzaju sług, przybycie i odjazd obcych, urządzić ma polityczna Władza krajowa sprawy meldunkowe wedle postanowień, wydanych dla stołecznego miasta Wiednia dnia 16 Maja 1849 roku (dz. ust. p. N. 250), uwzględniając stósunki miejscowe, i podać do wiadomości publicznej przepisy meldunkowe według tego ułożyć się mające.

W skutek tego rozporządzenia w głównych miastach Lwowie i Krakowie osobnemi obwieszczeniami sprawy meldunkowe uregulowane zostały, mianowicie w Krakowie i Podgórzu obwieszczeniem c. k. Pre-zydyum krajowego z dnia 10 Marca 1857 L. 1359|pr. — Rozporządzenie min. spr. wew. z dnia 20 Marca 1876 L. 10382 postanawia, że przełożeni wszystkich klasztorów, konwentów i zakładów tak męzkich jako i żeńskich, a względnie miejscowi zwierzchnicy tychże obowiązani są zameldować lub wymeldować u politycznej Wła-

O meldowaniu obcych.

dzy każdego obcego w swym zakładzie nocującego. Przez obcego rozumie się wszystkie osoby nie należące do gminy miejscowej, albo nie mające wmiejseu swego stałego zamieszkania. Wyjęci są od meldowania właśni zakonni, jeżeli są poddanymi Państwa austryackiego i mieszkają w kraju, gdzie istnieje klasztor, konwent lub zakład. Zameldowanie obcego ze strony wspomnionyeh przełożonych nastąpić ma w ten sposób, że osoby nie będące poddanymi austryackimi przez nadesłanie do Władzy politycznej w 24 godzinach kartki meldunkowej, wszystkie zaś inne osoby przez nadesłanie wykazów do tej Władzy zameldowane być mają. Wykazy meldunkowe przedkładać należy 1 lub 15 każdego miesiąca, jeżeli w poprzedzającej połowie miesiąca jaka osoba zameldowaną być miała, nie należy zaś przesyłać takiego wykazu, gdyby nikt nie był do zameldowania. W wykazach lub kartkach meldowania uwidocznić należy : dzień przybycia, imię i nazwisko, zatrudnienie, wymienienie zakonu do którego należą, miejsce zamieszkania, u zagranicznych także legitymacyą podróżną, nakoniec dzień odjazdu. Co do meldowania chorych, którzy umieszczeni bywają w zakładach chorych klasztorów, tudzież co do meldowania, które wykonywać mają klasztory, zakony lub zakłady jako właściciele domów, żadne zmiany zaprowadzone nie zostają. W miejscowościach, które należą do okręgu rządowej Władzy policyjnej, przesyłane być mają karty i wykazy meldunkowe do tych Władz.

§ 2. W miejscach, w których nie ma Władz politycznych, załatwia sprawy meldunkowe Naczelnik gminy pod nadzorem i przewodnictwem politycznej Władzy powiatowej. Przepisane tedy niniejszem rozporządzeniem meldunki odbywać się mają u naczelnika gminy. O ile wszakże bezpośrednie załatwienie spraw meldunkowych przez polityczną Władzę powiatową w jednem lub drugiem miejscu okazałoby się koniecznem, meldunki do tejże Władzy oddawane lub zgłaszane być mają.

§ 3. Dla załatwienia meldunków w gminach rozleglej -szych, ustanowić ma Władza powiatowa dla części odległych zamieszkalnego tamże członka zastępstwa gminy lub innego zaufania godnego członka gminy, który zamiast naczelnika gminy przyjmować ma meldunki i podawać takowe co tydzień do wiadomości Naczelnika gminy.

§ 4. Posiadaczom obszarów dworskich pozostawia się wolność meldowania bezpośrednio do politycznej Władzy powiatowej.

§ 5. W miejscach, gdzie Władza polityczna ma swoję siedzibę, tudzież we wszystkich miejscach, położonych przy znaczniejszych gościńcach, jako też we wszystkich takich, które się w pobliżu stolicy znajdują, gdzie obcy przybywać zwykli, nakoniec w takich, w których znajdują się znaczniejsze zakłady przemysłowe, mianowicie fabryki, przędzalnie, cegielnie, huty szkła, rafinerye cukru, zakłady górnicze i t. p., prowadzić mają oberżyści, upoważnieni do dawania obcym gospody, księgę obcych względem nocujących u nich obcych z następującemi rubrykami: a) dzień przybycia; bj imię i nazwisko, niemniej wiek; cj stan i zatrudnienie; ^zamieszkanie; e) osoby towarzyszące; fj zkąd przychodzi; gj dokąd podróżuje; h) czem się legitymuje; i) odjechał do . . . Obcymi są ci, którzy do gminy nie należą lub przynajmniej nie mają w miejscu swego zwyczajnego zamieszkania.

§ 6. Księga obcych ma być parafowaną przez naczelnika gminy lub Urząd gminny, prowadzoną bez przerwy i trzymaną zawsze w pogotowiu dla przejrzenia przez polityczną Władzę powiatową, ustanowione wedle §§ 2 i 3 do utrzymywania spraw meldunkowych organa i Żandarmeryą.

§ 7. Oberżysta powinien przedłożyć nocującemu u siebie obcemu księgę obcych zaraz po tego przybyciu. Obcy jest obowiązanym wypełnić lub kazać wypełnić rubryki księgi obcych. Grdyby obcy temu się sprzeciwiał, tedy bezzwłocznie -uczynionem ma być o tem doniesienie. W wypadkach nagłych doniesienie to zrobionem ma być wprost do politycznej Władzy powiatowej, jeżeliby siedziba tejże bliższą była donoszącego, niżeli siedziba naczelnika gminy lub ustanowionego wedle § 3 organu*

§ 8. Meldowanie obcego odbyć się ma przez oberżystę w zasadzie zapomocą wypełnionej dokładnie karty meldunkowej, mieszczącej w sobie rubryki księgi obcych. Pozostawia się jednak rozwadze Naczelnika politycznej Władzy krajowej, w których miejscach meldowanie odbyć się ma zamiast przez karty meldunkowe, jedynie przez przedłożenie księgi obcych lub ustnie. Zameldowanie w ogólności nastąpić ma jeszcze w dniu przybycia obcego. Grdyby jednak obcy

O meldowaniu obcych.

miał przybyć tak późno, iżby do 8 godziny wieczorem nie mógł być zameldowanym, tedy zameldowanie nastąpić ma dnia następnego najdalej do 9 godziny z rana.

§ 9. W miejscach oznaczonych w § 5 meldować mają oprócz oberżystów także wszyscy inni gospodarze obcych u siebie nocujących. — Ustanowienie sposobu, w jaki nastąpić ma meldowanie obcego przez tychże gospodarzy, pozostawia się rozwadze naczelnika politycznej Władzy krajowej.

§ 10. Po gospodach prowadzone być mają protokoły gospodne wedle rubryk następujących: a) dzień i godzina przybycia; b) imię i nazwisko czeladnika; c) profesya; d) zamieszkanie; ej wiek; fj zkąd przychodzi; g) czem się legitymuje; hj wstąpił tu do roboty; ij odjechał. Postanowienia § 6 ważne są także względem protokołów gospodnych.

§ 11. Właściciel gospody zażądać ma od przybywających do gospody podróżnych czeladników ksiąg wędrownych i innych dokumentów podróży i wypełnić wedle nich rubryki protokołu gospodnego. Gdyby się czeladnik wahał przedłożyć swój dokument wywodu, lub gdyby nie był w posiadaniu takowych dokumentów, lub gdyby tenże w jaki bądź sposób zdawał się być podejrzanym, tedy o tern bezzwłocznie donieść należy, przyczem przestrzegany być winien ostatni ustęp § 7. Jeżeli czeladnik nad 24 godzin pozostaje w gospodzie, donieść o tern należy z przedłożeniem dokumentów wywodu.

§ 12. Sługi, czeladnicy i inni pomocnicy przemysłu, roboty i zatrudnienia, tudzież chłopcy terminujący, meldowani być mają we wszystkich miejscach przez swych służbodaw-ców względnie dawców roboty najdalej w trzech dniach po swem wstąpieniu. W tymże samym terminie meldowanem być ma wystąpienie. Władza administracyjna oznaczy, w których miejscach meldowanie to nastąpić ma piśmiennie, w których także ustnie odbyć się może.

§ 13. Wagabundom lub innym ludziom podejrzanym nie ma nikt dawać przytułku, a gdyby oddalonymi być nie mogli, tedy natychmiast przestrzegając ostatni ustęp postanowienia § 7 donieść o tern należy.

Czeéé II. Dział В

§ 14. Naczelnik gminy jest obowiązany rewidować częściej księgi obcych, porównywać takowe z uczynionemi meldunkami i zanotować w nich, że rewizya nastąpiła i w jakim czasie. Gdyby się przytem okazało, iż meldowania zaniedbane były, lub gdyby inne wyszły na jaw uchybienia, tedy z przyczyny tej śledztwo i ukaranie nastąpić mają. Ta-kiż sam obowiązek ma naczelnik gminy względem protokołu gospody.

§ 15. Naczelnik gminy obowiązany jest rewidować gospody i odległe karczmy częściej i niespodzianie i przeglądać legit.ymacye przebywających tam obcych.

§ 16. O ile osoby, niezdolne się wykazać lub z jakie-gobądź względu podejrzane, zatrzymane być mają przez naczelnika gminy i oddane Władzy politycznej, oznaczy szczególna instrukcya, w tym przedmiocie udzieloną być mająca.

§ 17. Naczelnik gminy zbierać ma chronologicznie piśmienne meldowanie obcych. O ile to za stósowne poczytane będzie, prowadzony ma być protokół obcych w gminach z uporządkowanym Urzędem gminnym, do którego wciągane być mają wszelkie piśmienne i ustne meldunki obcych. Protokół ten zawiera te same rubryki, co księga obcych, którą karczmarze prowadzić mają. W tenże sam sposób zbierane być mają meldunki sług, czeladników i t. d. (§ 12) i względnie pod równemiż warunkami wciągnięte do właściwego protokołu.

§ 18. Zebrane w §§ 14, 15 i 16 obowiązki polegają także na ustanowionym wedle § 2 organie względem tego powiatu, dla którego jest ustanowionym. Zresztą tak organ tenże jak i naczelnik gminy stósować się mają do szczególnych instrukcyj politycznej Władzy powiatowej.

§ 19. Przestępstwa przepisów §§ 5 aż włącznie do 13, o ile ustawą karną nie są zagrożone, śledzone być mają przez polityczne Władze powiatowe i karane wedle ustanowionego wymiaru kary § 11 ces. rozp. z 20 Kwietnia 1854 (dz. u. p. N. 96), a względnie według § 4 rozp. min. z 25 Kwietnia 1854 (dz. u. p. N. 102).

Najwyższem postanowieniem z 18 Marca 1858 rozpo

rządzono :

§ 1. Przestępstwa przepisów meldunkowych bez wyjątku przez Władze polityczne dochodzone i karane być mają. Właściwość Sądów do postępowania w wypadku § 320 ust. kar. z dnia 27 Maja 1852 г. а) Ъ)

c) d) uchyla się.

§ 2. Przestępstwa takie karane być mają grzywną od 5 do 100 złr., albo aresztem od jednego do dni 14. Ten wymiar kary wszędzie bez różnicy miejsc ma być zastósowany, inne postanowienia karne w tym względzie uchylone zostają.

§ 3. Według tego wymiaru kary, także oberżyści i szynkarze karani być mają, którzy w miejscach, gdzie księgi obcych utrzymywać należy, obcych na nocleg przyjmują, nie mając do tego upoważnienia. Po częstszem niż dwukrotnem ukaraniu, można według okoliczności orzec na odebranie prawa wyszynku.

§ 4. Co do postępowania, rekursu i przedawnienia, za-stósować należy postanowienia rozporządzenia ministeryalnego z dnia 3 Kwietnia 1855 r, (N. 61 dz. u. p.), a względnie rozporządzenia minist, z dnia 5 Marca 1858 r. (Rozp. min. z 2 Kwietnia 1858 dz. u. p. N. 51.)

Najwyższy Trybunał spraw, orzekł dnia 21 List. 1874 L. 8879 (Z. f. V. str. 111)', że w myśl art. II ustawy wprowadzającej procedurę karną z 23 Maja 1873 Sądy powiatowe powtórnie uzyskały kom-petencyą do karania przestępstwa § 320 ustawy karnej.

4. O fabrykacyi, handlu i posiadaniu broni.

Patent o broni z dnia 24 Października 1852 r. (dz. u. p. N. 223.)

§ 1. Przepisy niniejszego patentu odnoszą się częścią do takich broni i przedmiotów amunicyjnych, których wyrabianie, posiadanie, używanie i obrót w ogóle jest zakazanym, częścią zaś do takich, które z ograniczeniami niżej wyszcze-gólnionemi mogą być wyrabiane, w obieg puszczone, posiadane i używane.

§ 2. Za broh zakazaną używane będą: Puginały, sztylety i noże wklęsło szlifowane na kształt sztyletów, trójsie-

114

Kasparek Zb. ust. adm. Tom II.

czne szpady, trombony, krucice krótsze niż 18 centymetrów z kolbą i rurą razem wziąwszy, wiatrówki każdego rodzaju, granaty ręczne i szklanne, petardy i rakiety palne, nakoniec wszelka broń skryta, do tajnych napadów zdatna, jakiegobądź rodzaju, n. p. strzelby w laskach, laski ze szpadami i t. p. Do broni zakazanej policzyć należy także wszystkie narzędzia, których kształt pierwotny i naturalny umyślnie został zmieniony w tym celu,, żeby tem cięższe zadawać można rany, w ogólności wszelkie narzędzie zdatne do tajnych napadów, które według swej własności nie jest przeznaczonem ani do wykonania sztuki albo przemysłu, ani do użytku do

mowego.

Według rozp. min. z 20 Sierp. 1857 (dz. u. p. N. 159) armaty traktowane być winny jak broń zakazana. Na prośby o pozwolenie do posiadania armat rozstrzyga Ministerstwo spraw wewnętrznych w porozumieniu z Nadkomendą armii i najwyższą Władzą policyjną. Według reskr. min. spr. wew. z dnia 23 Grudnia 1875 L. 5082 nie wolno osobom prywatnym udzielać pozwolenia do sprowadzania (przywozu, przewozu i wywozu) dział i nabojów działowych. Podania o udzielenie listów gleitowyeh dla armat należy przedłożyć Namiestnictwu, podając dokładnie pochodzenie, rodzaj, ilość i przeznaczenie takowych. Według reskr. min. z 15 Grudnia 1875 L. 16543 rewolwery nie należą do broni zakazanej, jeżeli nie są więcej jak 18 centym, długie.

§ 3. Jako amunicja Wzbroniona, uważanemi będą bawełna strzelnicza i podobne środki rozsadzające (explo-dirende Stoffe ).

Dynamit należy jako środek eksplodujący do kategoryi amu-nicyi wzbronionej. (Okól. Nam. z 10 Sierpnia 1872 L. 32145.)

§ 4. Oprócz przemysłowców i handlarzy, mających pozwolenie do wyrabiania i sprzedaży broni i przedmiotów amunicyjnych, nikt w ogóle nie będzie mógł wyrabiać broni lub amunicyi jakiegobądź rodzaju, nawet na własną potrzebę, ani też sprzedawać takowych w sposób przemysłowy. Zakazanej zaś broni i przedmiotów amunicyjnych, nie będą mogli ani wyrabiać ani sprzedawać nawet sami upoważnieni przemysłowcy i handlarze, jeżeli nie otrzymali na to szczególnego pozwolenia.

Wedle instrukcyi, udzielonej Rządom krajowym już w rozporządzeniu ministeryalnem z 15 Kwietnia 1853 L. 1982, należą kapsułki

do przedmiotów amunicyjnych, a zatem postanowienia o wyrobie, sprze* dąży i posiadaniu pozwolonych przedmiotów amunicyjnych także i do tego artykułu zastosowanie znajdują.. Patrz rozp. min. z d. 2 Lipca 1877 r. (dz. u. p. N. 68) o postanowieniach przemysłowych i policyjnych co do wyrobu i handlu przedmiotów rozsadzających (Spreng-mittel). Patentem z 31 Marca 1^53 (dz. u. p. N. 90) zniesiono monopol saletry, utrzymano tylko monopol prochu, bliższe postanowienia zawiera rozp. min. z 31 Marca 1853 (dz. u. p. N. 91).

§ 5. O takie pozwolenie należy upraszać Władzę polityczną krajową, która udzieli pozwolenia tylko wyjątkowo, z powodów na szczególne względy zasługujących, po wysłuchaniu zdania rządowych Władz bezpieczeństwa; przyczem dokładnie oznaczyć należy gatunek i zakres wyrabiania i obrotu.

mu

§ 6. Wyrabianie przedmiotów amunicyjnych, pozwolonych, a nawet zakazanych, odbywać się może wyjątkowo w laboratoryach chemicznych publicznych zakładów naukowych, wszelako i tam także tylko w ilości celowi naukowe-odpowiedniej. Równie ten, co ma prawo noszenia broni palnej, może sobie sam robić ładunek z ołowiu.

amu-

wa

§ 7. Ludzie przemysłowi i handlarze, mające upoważnienie do wyrabiania i obrotu broni, lub przedmiotów nicyjnych, mogą się trudnić wyrobem lub handlem tylko w lokalach fabrycznych lub sprzedaży. Podlegają więc karze, jeżeli zewnątrz tychże lokalności lub potajemnie wyrabiają lub sprzedają broń i przedmioty amunicyjne, tudzież jeżeli ukrywają zasoby tych rzeczy przed Urzędem, który ich wzy-do rzetelnego onychże podania.

§ 8. Zakazaną broń i amunicyą posiadać może w ogóle tylko ten, kto otrzymał na to osobne pozwolenie na piśmie.

§ 9. O pozwolenie posiadania broni lub amunicyi zakazanej, należy upraszać Władzę polityczną krajową, i udowodnić powody na szczególny wzgląd zasługujące, dla których proszący potrzebuje broni i amunicyi zakazanej. Jeżeli nie zachodzi żadna wątpliwość, pozwolenie wydanem będzie na piśmie, po wysłuchaniu rządowej Władzy bezpieczeństwa;

na żądanie dodać należy do tego pozwolenia jeszcze osobne pozwolenie do kupna.

Pozwolenie posiadania broni zakazanej nie zawiera w sobie# jak to z § 14 wynika, pozwolenia do noszenia takowej. Wyjątkowo zaś nawet i to pozwolenie, gdzie zachodzą uwzględnienia godne powody, udzielonem być może przez Władzę krajową polityczną po wysłuchaniu rządowej Władzy bezpieczeństwa. (Rozp. min. z 20 Sierpnia 1855 (Dz. ust. p. N. 159.)

§ 10. W szczególności zaś, pozwolenie tego rodzaju nadanem być może osobom, upoważnionym do handlu bronią; a to tak na zakupywanie jako też na sprzedaż broni, tudzież pojedynczym osobom na posiadanie broni, jeżeli idzie tylko o broń zakazaną starą, nie będącą już więcej w używaniu, mającą tylko wartość historyczną, lub wartość sztuki, albo też szczególnego upodobania.

§ 11. Pozwolenie, nadane przemysłowcom i handlarzom do wyrabiania i sprzedawania zakazanej broni i amunicyi, obejmuje w sobie pozwolenie posiadania tychże przedmiotów; również pozwolenie nadane laboratoryom chemicznym i publicznym zakładom naukowym, zabezpiecza tymże prawne posiadanie wyż rzeczonych przedmiotów amunicyjnych. Tak samo osoby, mające upoważnienie do wykonywania przemysłu lub zatrudnienia, do którego potrzebują zakazanej amunicyi lub narzędzi, mających własność broni zakazanej, nie potrzebują osobnego pozwolenia do posiadania tychże przedmiotów. Wszelako winni są zachowywać takowe w lokalno-ściach fabrycznych do tego przeznaczonych. Posiadanie broni i amunicyi w mowie będącej, może mieć miejsce i być do-zwolonem tylko co do takiej liczby i ilości, która odpowiada stósunkom posiadacza, i nie przypuszcza uzasadnionego podejrzenia, iż nadużytemi być mogą. Przemysłowcy i handlarze, mający pozwolenie sprzedaży broni i amunicyi zakazanej, obowiązani są prowadzić księgę do zapisywania sprzedaży, i zaciągać do takowej nazwiska osób, którym — czas, kiedy taka broń i amunicya sprzedaną była, tudzież pozwolenie, za którego okazaniem tylko sprzedaż uskutecznioną być może.

§ 12. Posiadać inną broń i amunicyę jak ta, która w § 2 jako zakazana jest wymienioną, pozwolonem jest takim osobom, którym ustawa lub Władza wyraźnie tego nie zakazała. Jednakże nikt nie może posiadać nawet pozwolo-nych broni i przedmiotów . amunicyjnych w ilości niestóso-wnej i mogącej wzbudzić uzasadnione podejrzenie nadużycia. Ktokolwiek posiada broń i amunicyą, w ilości przechodzącej jego potrzebę osobistą, winien o tern donieść Władzy politycznej krajowej, która w tym przypadku zarządzi co potrzeba. Posiadanie amunicyi wojskowej, pozwolonem jest tylko takim osobom, które do tego upoważnia ich służba, lub które wyjątkowo otrzymały osobne upoważnienie do posiadania takich przedmiotów amunicyjnych.

Broń i przedmioty amunicyjne, nie mogące właścicielowi być pozostawione z powodu w § 12 wyszczególnionego, lub też których dalsze posiadanie wykazuje się według § 42 jako niedopuszczalne, urzędownie złożone być winny. Właścicielowi pozostawia się atoli wolność sprzedania odebranych mu broni i przedmiotów amunicyjnych, które wydane być mają nabywcom przezeń wymienionym, jeżeli nie zachodzi mc przeciw ich upsważnieniu do posiadania broni. Takowy żądać może także, ażeby broń jego kosztem uczyniono nieużyteczną i jemu w tym stanie oddaną była. Gdyby zaś właściciel w ciągu trzech miesięcy ani w ten ani w ów sposób nie zarządził, odebrana broń i przedmioty amunicyjne sprzedane będą z urzędu w drodze licytaeyi publicznej osobom do posiadania broni upoważnionym. Nieużyteczna broń pozbytą być może jako łom żelazny lub też inny materyał. Broń zakazaną, dla którejby się nie znalazł nabywca do posiadania upoważniony, nieużyteczną uczynić i w tym stanie sprzedać należy. W każdym razie cena pozyskana wydaną być ma właścicielowi po odtrąceniu kosztów wyłożonych. Jeżeli w spuśeiznie zmarłego lub między przedmiotami do publicznej licytaeyi przeznaczonemi znajduje się broń lub przedmioty amunicyjne, do których posiadania wprawdzie dotychczasowy właściciel upoważniony był, nowy nabywca zaś osobnego potrzebuje pozwolenia, wydać takowe należy tylko za wykazaniem tegoż pozwolenia, inaczej zaś odesłać je do Władzy politycznej, która z niemi postąpić ma wedle powyższych postanowień. Jeżeli posiadanie broni wedle § 42 tylko do czasu zawieszonem będzie, tedy takowa aż do usunięcia przeszkody oddaną być ma na bezpieczne schowanie, gdy właściciel nie zarządzi nią w inny sposób stosowny (rozp. minist, z d. 20 Sierpnia 1857 dz. u. p. N. 159). — Ograniczenie patentu o broni, rozporządzeniem min. z d. 11 Kwietnia 1854 r. ogłoszone, iż tymczasowo do posiadania broni i przedmiotów amunicyjnych każdy

uzyskać winien pozwolenia Władzy, na podstawie ustawy zasadniczej z 21 Grudnia 1867 i rozp. ces. z dnia 7 Paździer. 1868, jako samo przez się uchylone uwaźanem być winno. (Reskr. min. z d. 31 Maja 1869 r. L. 2184.)

§ 13. Przemysłowcy i handlarze stają się w szczególności jeszcze winnymi czynu karygodnego: a) jeżeli zakazaną broń i amunicyą sprzedają, nie żądając wykazania się pozwoleniem kupna, które u siebie zachować winni (§ 9) ; b) jeżeli w przypadku, gdy im takie zakazane przedmioty, bez wykazania się pozwolenia do ich posiadania przyniesione lub przysłane zostaną, czy to do sprzedania, przesłania, lub w jakimbądź innym celu, nie uczynią natychmiast o tem doniesienia do Władzy miejscowej bezpieczeństwa i tymczasem aż do dalszego rozporządzenia, wedle możności broni i amunicyi zakazanej u siebie nie zatrzymują.

§ 14. Upoważnienie lub pozwolenie posiadania broni, nie obejmuje w sobie upoważnienia lub pozwolenia do noszenia broni. Co do c. k. wojska, przepisy wojskowe stanowią o upoważnieniu posiadania i noszenia broni. Inne osoby potrzebują do noszenia broni w ogóle osobnego pozwolenia.

Do osób wojskowych, które według pierwszego ustępu rozp. min. woj. z d. 2 Kwietnia 1853 r. N. 63 Dz. u. p., objaśniającego patent o broni, pod względem posiadania i noszenia broni prywatnej nie ulegają żadnemu ograniczeniu, wedle oznajmienia Nadkomendy armii nie należą szeregowcy, od feldfebla i wachmistrza na dół idąc* według reskr. min. spr. wew. z d. 10 Października 1873 L. 7885 pr. zniesione zostało rozp. min. wojny z d. 2 Kwietnia 1853 i postanowiono, że Starostowie pensyonowanym lub w nieczynnej służbie zostającym oficerom wydawać mają paszporta do noszenia broni prywatnej odnośnie do § 53 ustawy wojskowej.— Według reskr. min. spr. wew. z 28 Listopada 1877 L. 4407 nie należy żądać od członków ciała dyplomatycznego wykazania się paszportem na broń.

§ 15. Wyjątkowo, bez uzyskania osobnego na to pozwolenia, broń nosić mogą: a) wszyscy ci, którzy na mocy swej służby lub stanu, prawo lub obowiązek noszenia broni mają, jednakże taką tylko broń, która należy do przepisanego uzbrojenia lub ubioru urzędowego ; Ъ) ci, którzy dla przemysłu lub powołania swego, muszą czynić użytek z broni lub narzędzi za broń uważanych, nawet za domem ; jednakże

tylko w czasie rzeczywistego wykonywania przemysłu lub powołania swego; c) osoby stanu cywilnego, u których w pewnych krajach koronnych broń, wedle istniejącego zwyczaju, stanowi część stroju krajowego, jeżeli im to prawo w pojedynczych przypadkach nie jest odjętem, i to tylko co do broni należącej do stroju krajowego; dj słudzy prywatni, do których uniformu lub liberyi zwyczajnie broń należy, jeżeli pojedynczym indywidyom nie będzie odjętem prawo noszenia broni i tylko jako dodatek do uniformu lub liberyi; e) podróżni zagraniczni, noszący broń przy uniformie lub stroju narodowym, równie jak służba ich względem liberyi pod ograniczeniami powyższemi (a, e i d), nakoniec: f) strzelcy uorganizowanego wedle przepisów i za pozwoleniem Władz istniejącego stanu strzeleckiego, jeżeli pojedynczym prawo noszenia broni nie jest odjętem, przy odwiedzaniu strzelnicy.

Personal zaprzysiężony do służby leśnej lub łowczej, lub też do jednej lub drugiej razem, bez różnicy, czy przez Rząd, gminę lub przez prywatnych ustanowionym jest, może zwykłą broń nosić w służbie, nie potrzebując ku temu paszportu, jeżeli używa ubioru służbowego przepisanego, lub odznaczającego okrycia głowy lub naramiennika, podanego do powszechnej wiadomości w powiecie. (Rozp. min. z dnia 20 Sierpnia 1857 Dz. u. p. N. 159.)

§ 16. Kto ma prawo noszenia broni, może także broń i amunicyą swoje kazać przenosić przez służących swych na pewne miejsca.

§ 17. Kto nie może oprzeć się na przepisach wyjątkowych, objętych §§ 15 i 16, otrzyma pozwolenie noszenia broni tylko za uzyskaniem karty na broń, która jedynie dla osób niepodejrzanych wystawioną być może.

§ 1. Karty na broń sporządzane być mają według przepisanego i wystawiane być powinny w pojedynczych krajach koronnych

wzoru,

w tych językach krajowych, w których dokumenta podróżne wystawiane być mają.

§ 2. Przemysłowcy i handlarze, mający w zachowaniu zapasy broni lub amunieyi dla prowadzenia przemysłu swego (§§ 7 i 11 ust. o broni), winni są przedłożyć Władzy policyjnej lub innej Władzy rządowej, do utrzymania bezpieczeństwa ustanowionej, dokładny opis i określenie wszystkich lokalnośei do wykonywania swego przemysłu przeznaczonych. Rzeczona Władza ma moc każdej chwili czynić tamże

rewizye, i przekonać się o ilości i gatunku złożonych tamże broni i amunieyi.

§ 3. Rozporządzenia wydane przez Władze polityczne, na mocy których pewnym osobom lub gminom za popełnione przestępstwa prawa o polowaniu, lub z powodu innego nadużycia broń odebraną została, pozostaną także w swej mocy po zaprowadzeniu najwyższego patentu o broni tak długo, dopóki nie będą cofnięte wyraźnie przez Władzę. Takie osoby zatem nie będą mieć prawa posiadania broni w myśl § 12 ustawy o broni.

§ 4. Władze powiatowe upoważnione są do wystawiania kart na broń także dla pensyonowanyeh oficerów, którzy nie znajdują się w czynnej służbie. (Roz. min. z 10 Października 1873 L. 14637.)

§ 5. Przepisy prawne o noszeniu broni zastosowane być winny w zupełności do transportu broni z jednego miejsca na drugie.

§ 6. Zatem wszelkie przesyłki broni wewnątrz obrębu Państwa odbywać się mogą tylko za należytą kartą na broń, a bez takowej nie może przyjmować do przewiezienia broni i amunieyi żaden przewoźnik i żaden zakład transportowy.

§ 7. Dla ulżenia ludziom przemysłowym dozwala się jednak wyjątku od rozporządzenia, ustanowionego w paragrafie poprzedzającym, w taki sposób, iż mniejsze ilości broni, nie przenoszące sześć sztuk każdego gatunku, przesyłane być mogą także bez karty na broń. To ulżenie nie rozciąga się jednakże na te części Państwa, w których trwa stan oblężenia. W razie przesyłania broni w tych częściach, każda nawet tylko z pojedynczych sztuk złożona przesyłka odbywać się może tylko za kartą na broń, a o nią starać się należy u Władzy tego miejsca, do którego broń ma być posłaną i która w obrębie stanu oblężenia do tego jest właściwą.

§ 8. Karty dla przesyłki broni wydane, winny wyraźnie oznaczyć ten cel, jakoteż miejsce przeznaczenia broni, i mają być wystawione na przeciąg czasu, który do transportu wydaje się potrzebnym. (§ 20 ustawy o broni.)

nia broni za

§ 9. Jeżeli karta na broń wystawiona będzie w celu wysła-granicę, wówczas będzie odebraną przez Urząd celny graniczny przy jej wywiezieniu i odesłaną do Władzy politycznej, przez którą była wystawiona, wraz z potwierdzeniem, iż broń wywiezioną została.

poleciło reskryptem z d. 30 Sierpnia 1870 r. L. 12393, aby na paszportach broni wystawionych dla przesyłek za granicę przez Wę-

§ 10. Jako potrzebę nagłą, przewidzianą w § 36 ustawy o broni, uważać należy mianowicie, gdy Władza polityczna w celu ubicia zwierząt drapieżnych nakaże pogonie, lub z innych względów bezpieczeństwa nakaże obławy lub patrolowanie, przy pomocy osób prywatnych. (Rozp. min. z d. 29 Stycznia 1853 r. Dz. u. p. N. 16.) — Minist, spr. wewn.

gry przechodzić mających, wymieniono zawsze nazwisko Urzędu cło-wego granicznego i doniesiono o tem wyższej Władzy. — Wedle rozp. min. z d. 11 Września 1854 r. (dz. u. p. N. 230) umieścić należy w karcie na bron opis osoby i podpis posiadacza własnoręczny.— Rozporządzeniem min. z 11 Lutego 1860 (dz. u. p. N. 39) postanowiono, aby przy przesyłkach broni i amunieyi wydawano listy konwojowe (Geleitscheine).

§ 18. O udzieleniu karty na broń, do Władzy powiatowej udawać się należy.

Przy wydawaniu kart na broń nie należy polegać na samem świadectwie Zwierzchności gminy, lecz uwzględnić także podany cel i potrzebę, mianowicie przekonać się, czyli proszący o pozwolenie noszenia broni nie nadużyje jej do kłusownictwa, w takim bowiem razie dla własnego bezpieczeństwa udzielieby mu należało pozwolenie do noszenia broni siecznej lub pistoletu, albo go zawiadomić, że do posiadania broni (nie noszenia) żadnego pozwolenia nie potrzebuje, za noszenie zaś byłby karanym. (Reskr. Nam. z 17 Maja 1869 L. 21584.)

§ 19. Karty na broń wystawiać się będą według przepisanego formularza. Ważność ich odnosi się tylko do tych sztuk broni, do tych osób, do tego celu i tego przeciągu czasu, na które brzmią, i muszą być po upływie czasu od-nowionemi. Jeżeli posiadacz broni, mający certyfikat ważny, przeniesie siedzibę swoję w inny okręg administracyjny, wówczas winien w przeciągu sześciu tygodni po przesiedleniu swojem uzyskać wizowanie swej karty na broń przez Władzę do wystawiania takich kart właściwą, pod nieważnością onegoż.

§ 20. Karty na broń wystawione być mają na trzy lata, albo też na czas krótszy do pewnego celu (n. p. do podróży).

§ 21. Za kartę na broń nie będzie się opłacać żadnej innej należytości oprócz 1 złr. za stempel.

Na podanie nie potrzeba stempla (reskr. min. skar. z 16 Maja 1853 L. 16149).

§ 22. Jeżeli karta na broń zaginie, strona będzie mogła żądać wystawienia duplikatu.

§ 23. Podróżnym zagranicznym, mającym paszporta przepisane, wolno jest wieźć ze sobą broń i amunicyą do niej należącą, a potrzebną im albo do obrony osobistej, albo

też należącą do ich uniformu, stroju krajowego, albo do li-beryi sług; jeżeli zaś takowa na paszporcie nie jest wyrażona, natenczas winna Władza bezpieczeństwa przy wkroczeniu podróżnych w granice austryackie, dopisać broń i amu-nicyą na paszporcie'.

§ 24. Kto do noszenia broni potrzebuje karty na broń, winien ją, nosząc broń, mieć przy sobie, by wykazać się nią w razie potrzeby.

§ 25. Ktokolwiek nosi broń wbrew prawu, lub kto posiada wprawdzie kartę na broń, lecz nie może się nią wykazać, temu broń w obu przypadkach będzie odebraną, którą też bez wszelkiego oporu wydać winien.

§ 26. Karty na noszenie broni nie wolno ustępować komu innemu.

§ 27. Kto nabywa obcą kartę na broń, lub używa takowej fałszywie, staje się winnym przestępstwa oebcnej ustawy, jeżeli to nie jest środkiem do popełnienia czynu cięższą karą zagrożonego.

§ 28. Kto przekraczając niniejszą ustawę, staje się winnym czynu, podlegającego karze na mocy §§ 335, 336 lit. /*, 372 i 445 powszechnej księgi ustaw karnych, karanym będzie według postanowień w niej objętych.

§ 29. Wszelkie nieprawne wyrabianie broni, chociaż niezakazanych, lub z powodu swej własności niepodejrza-nych, tudzież wyrabianie amimicyi, podlega karze aresztu od 1 do dni 14; — wszelki nieprawny zaś handel bronią i amu-nicyą, do czego należy także handel komisyjny i spedycyjny temiż przedmiotami, karany będzie aresztem od dni 3 do jednego miesiąca, oprócz konfiskaty przedmiotów znalezionych.

§ 30. Kto wyrabia broń lub amunicyą w sposób nieprawny i w ilości niestósownej, wzbudzającej słuszne podejrzenie nadużycia, kto takową zamawia, sprowadza lub sprzedaje, podlega karze od trzech miesięcy do roku jednego, oprócz konfiskaty znalezionych przedmiotów, jeżeli się nie stał przez to winnym czynu, na który jeszcze cięższa kara jest nałożona.

§ 31. Za nieprawne wyrabianie prochu strzelniczego lub za handel nim, jeżeli oraz popełnionem lub zamierzonem było przekroczenie przeciw dochodom skarbowym, Władza właściwa oprócz powyższych kar, nałoży za takie przekroczenie te kary, które w przepisach w tej mierze obowiązujących są wyrzeczone.

§ 32. Niepozwolone posiadanie broni i amu-nicyi, podlega karze pieniężnej od 10—100 złr., albo aresztowi od trzech dni do jednego miesiąca, oprócz konfiskaty przydybanej broni i amunicyi. W razie zachodzących okoliczności, winę szczególniej obciążających, nałożoną być może kara pieniężna aż do 500 złr., albo areszt do trzech miesięcy.

Według ces. rozp. z 1 Sierpnia 1858 (dz. u. p. N. 115) kary w walucie austr. płacić należy.

§ 33. Kto nie zachowując przepisu w § 12 objętego, posiada pozwoloną broń i amunicyą, lecz w ilości nieodpowiedniej, wzbudzającej podejrzenie nadużycia, karanym będzie, oprócz konfiskaty znalezionych przedmiotów, aresztem od trzech miesięcy aż do jednego roku, jeżeli przy tem nie zachodzi uczynek cięższą karą zagrożony.

§ 34. Jeżeli ludzie przemysłowi lub handlujący dopuszczą się przestępstw w §§ 7, 11 i 13 wyszczególnionych, karanemi będą według postanowień, objętych w §§ 28 do 33. Jeżeli przytem zachodzą okoliczności ważne, winę obciążające, odjętem im będzie prawo wykonywania przemysłu lub handlu.

§ 35. Ludzie przemysłowi i handlujący, którzy nie prowadzą księgi zapisowej, nakazanej w § 11, karani będą za pierwszym razem karą pieniężną od 10—50 złr., za drugim razem karą 100 złr. Przy dalszem powtórzeniu przekroczenia, utracą prawo przemysłu lub handlu.

§ 36. Kto bez pozwolenia i bez udowodnionej potrzeby bronienia się przeciw grożącemu niebezpieczeństwu, broń nosi, popadnie, oprócz konfiskaty broni, którą nieprawnie nosi, karze 5 do 15 złr., albo aresztu od jednego do trzech dni.

§ 37. Jeżeli zaś przytem zachodzą okoliczności obciążające (§ 36), kara rozciągać się będzie od 10—300 złr., albo od 3 dni do 3 miesięcy aresztu. Jako okoliczność obciążająca, uważane będzie w szczególności odstąpienie karty na broń komu innemu, lub używanie karty wystawionej dla innej osoby.

§ 38. Jeżeli odstąpienie karty na broń komu innemu nie jest okolicznością, obciążającą przy karaniu niepozwolo-nego noszenia broni, wówczas tak ten, który odstąpił swoje kartę na broń komu innemu, jako też ten, ’który ją nabył, podlegają karze od 10 do 100 złr.

§ 39. Jeżeli kto, oprócz tego, że wbrew § 24 niniejszej ustawy, nie może się wykazać potrzebną kartą na broń, nic innego nie popełnia, wówczas należy mu zwrócić broń odebraną (§ 25), jeżeli następnie okaże kartę na broń, lub też w razie zagubienia onej udowodni, iż posiadał kartę jeszcze ważność mającą, lecz winien złożyć karę od jednego do pięciu złr., którą wyznaczy Urząd do utrzymania porządku publicznego ustanowiony, nie przypuszczając dalszego odwołania się. Jeżeli udowodnioną będzie nagła potrzeba (§ 36), kara powyższa nałożoną nie będzie.

§ 40. W przypadkach, w których idzie tylko o z a s t ó-sowanie §§ 36 i 39 niniejszej ustawy w przedmiocie noszenia broni, a w których ani zachodzą okoliczności obciążające, ani też przekroczenie przepisów o noszeniu broni, nie stoi w związku z innym uczynkiem karze podlegającym i należącym do orzeczenia sądowego, Władze powiatowe polityczne winny rzecz rozpoznać i karę przepisaną wymierzyć. We wszystkich innych przypadkach, należy dochodzenie i orzeczenie kary na czynności lub zaniechania, wykraczające przeciw niniejszemu patentowi, do Władz sądowych, ustanowionych do sądzenia według powszechnych ustaw karnych.

Z powodu sporów o kompetencyą w porozumieniu z wyższym Sądem krajowym oznajmiono, że ze względu na postanowienie § 40 pat. o broni i min. rozp. z 11 Kwietnia 1854 (dz. u. p. N. 90), odwołujące się do § 82 patentu, nie podlega wątpliwości, iż

ukaranie za posiadanie broni i amunieyi bez uzyskania pozwolenia należy do kompeteneyi Sądów. (Reskr. Nam. z d. 4 Marca 1869 r. L. 10327.)

§ 41. Ktokolwiek podpadł karze za przekroczenie niniejszego patentu, temu może być odjętem pozwolenie posiadania lub noszenia broni.

§ 42. Jeżeli tego wymaga publiczne bezpieczeństwo, natenczas pozwolenie udzielone na mocy niniejszego patentu do posiadania lub noszenia broni, może być przez rozporządzenie namiestnika w miarę uznanej potrzeby ograniczonem lub całkiem odjętem, na pewny czas, w pewnych miejscach, albo też względem pewnych osób.

§ 43. Jeżeli kara pieniężna, nałożoną być mająca, uczyniłaby dotkliwy uszczerbek w stanie majątkowym lub zarobkowym winowajcy lub familii jego, wówczas zamienić ją należy na karę aresztu w taki sposób, iż za każde pięć złr. jeden dzień aresztu naznaczonym będzie.

§ 44. Kary pieniężne, naznaczone w niniejszym patencie, oddawane będą na rzecz ubogich, do zakładu ubogich w tern miejscu, gdzie przekroczenie popełnionem było.

§ 45. Jeżeli kto pociąganym będzie do odpowiedzialności z powodu posiadania lub noszenia broni i amunieyi zakazanej, Władza winna zawsze dochodzić, zkąd owe przedmioty pochodzą, ażeby według okoliczności także na tego, co takowe wyrabia i rozpowszechnia, karę rozciągnąć można.

§ 46. Jeżeli broń skonfiskowana nie może być użytą ani na cel wojskowy, ani też do zachowania w zbrojowniach, wówczas sprzedaną być winna, albo jako broń, albo jeżeli nie jest przydatną do użytku, lub też z powodu, iż jest niebezpieczną, uczynioną być musi nieprzydatną, — jako okruchy żelaza lub inny materyał. Równie, jeżeli amunieya skonfiskowana nie może być obróconą na cel wojenny, albo nie ma być zniszczoną, sprzedaną być winna, a cena w ten sposób uzyskana, użytą być winna na ten sam cel jak kary pieniężne (§ 44).

§ 47. Konfiskatę broni i amunieyi można tylko z powodów bardzo ważnych zamienić na karę pieniężną, n. p.

Część II. Dział A.

jeżeli winowajca potrzebuje takich przedmiotów koniecznie do obrony lub powołania swego, a nie jest w stanie łatwo sobie innych sprawić, albo też jeżeli rzeczy, ulegające konfiskacie nie znajdują się więcej. W takich przypadkach kara pieniężna wymierzoną być winna, przy słusznem ocenieniu wartości rzeczy skonfiskowanych, w ilości dwóch do pięciuset złr.

§ 48. Władze bezpieczeństwa, Żandarmerya, a w ogóle wszystkie organa, ustanowione do utrzymania publicznego bezpieczeństwa, obowiązane są szczegółowo czuwać nad tem, ażeby niniejsze przepisy dopełnianemi były i donieść Władzy właściwej o wszelkich czynnościach karygodnych, które dojdą do ich wiadomości.

ma

przestępstwa, nieprawnie noszoną broń odbierać i o tem Staroście donieść. Przy udzielaniu kart na broń należy postępować z największą oględnością, wydawać takowe tylko w razie rzeczywistej udowodnionej koniecznej potrzeby i tylko takim osobom, których charakter, usposobienie i stopień wykształcenia dają rękojmią, iż nie ędą nadużywać pozwolenia. Starostwo utrzymywać winno dokładną ewideneyą osób, które czy to za kradzież zwierzyny (kłusownictwo), czy tez za nieostrożne obchodzenie się z bronią lub innego tego ro-

Ponawiają się z różnych stron kraju zażalenia, iż nie bywają wykonywane przepisy ces. patentu z d. 14 Października 1852 (dz. u. p. N. 223), wzbraniające noszenia broni osobom, które nie otrzymały do tego upoważnienia od przynależnej Władzy powiatowej. Po wsiach chodzą włościanie a nawet wyrobnicy nie posiadający karty na broń z bronią palną w oczywistym zamiarze kłusownictwa; młodzież wiejska w niektórych miejscowościach występując przy uroczystościach miejscowych z bronią palną i strzelaniem w bliskości budynków najczęściej li słomą krytych, naraża całą osadę na niebezpieczeństwo pożaru, a straż bezpieczeństwa spogląda na te nadużycia obojętnem okiem i przestępstwa podobnfe uchodzą bezkarnie. Te doniesienia i zażalenia spowodowały Namiestnictwo do zalecenia wykonywania przepisów wyż powołanego patentu, a w szczególności przepisów § 17 do 27, 36 do 40 tej ustawy. Zwierzchności gmin otrzymały polecenie, aby pod osobistą odpowiedzialnością czuwały, by nikt, kto nie udzielonej od Władzy politycznej i ważnej jeszcze karty na broń nie używał jej po za obrębem swego własnego domostwa; osobom z bronią przydybanym a nie mogącym zaraz okazać karty na broń, mają Zwierzchności gminne noszoną bron odebrać i do e. k. Starostwa odstawić z doniesieniem o przestępstwie. Żandarmi mają zwracać baczność na te

dzaju wykroczenia były karane, które uzasadniają przypuszczenie, iż nadużywać będą pozwolenia noszenia broni. Osobom takim pod żadnym warunkiem nie należy udzielać pozwolenia noszenia broni. (Kozp.Nam. z dnia 26 Stycznia 1873 roku L. 5105.)

5. O osobach pod dozorem zostających.

Władze bezpieczeństwa i Zwierzchności gminy w ogólności według § 24 ust. z d. 23 Maja 1873 r. o postępowaniu karnem, mają śledzić wszelkie zb rodnie i występki a mieć szczególną baczność na osoby pod dozorem będące. Dozór ten jest dwojaki: albo policyjny ze względów bezpieczeństwa publicznego, albo publiczny, nakazany ze względów służby publicznej (wojskowej lub opiekuńczej). Osoby pod administracyjnym dozorem zostające, są : aj zbrodniarze ; bj więźnie wypuszczeni i wypuszczeni z domu przymusowej pracy ; cj cudzoziemcy z kraju wydaleni; dj pisarze pokątni; e,) emisa-ryusze, szpiegi i werbownicy bez uprawnienia; f) zbiegi popisowi i wojskowi; gj cygani; hj głuchoniemi i umysłowo niedołężni; ij włóczęgi i próżniaki.

a) O zbrodniarzach.

Jak Zwierzchności gminne przy postępowaniu z zbrodniarzami spółdziałać mają, zamieszcza się w Części III Dział V; tutaj się tylko przytacza, że w celu zachęcenia do przytrzymania zbrodniarzy, mianowicie : rozbójników, podpalaczy, zbiegłych więźni, uszkodzicieli telegrafów itd., nagrody wyznaczone zostały, i tak za rozbójnika (dekr. kanc. nadw.^z d. 29 Lutego 1810 r.) złr. 25; za bandę rozbójników najmniej z 3 głów 50 dukatów (dekr. капе. nadw. z d. 28 List. 1822) ; za zbiegłego więźnia 30 złr. (dekr. kanc. nadw. z dnia 25 Kwietnia 1829 r. L. 9537); za przytrzymanie podpalaczy Władza krajowa polit, w porozumieniu ze Sądem wyższym nagrodę postanowić mogą (dekr. kanc. nadw. z d. 20 Stycznia 1830 r. L. 1334) ; za przytrzymanie złodzieja koni według reskr. min. stanu z 30 Stycznia 1864 L. 1468 (dz. ust. kraj. N. 3), nagrodę od dwóch do dziesięciu złr. ; za wykrycie lub przytrzymanie kradnącego albo złośliwie i samowolnie psującego telegraf, która to nagroda przez Dyrekeyą telegrafów rządowych, stósownie do wysokości wykrytej kradzieży czyli szkody wtenczas przyznaną będzie* jeżeli w skutek przytrzymania lub wykrycia winowajcy przeciw temu śledztwo karne podług przepisów karnych przeprowadzone i tegoż wina udowodnioną zostanie. Żandarmom należy się taglia za dostawienie zbrodniarzy z funduszu na wynagrodzenia Źandarmeryi przeznaczonego, bez różnicy czyli zbrodniarz ma być podciągniętym dopiero pod śledztwo, lub zbiegł już z więzienia (reskrypt minist, obr. krajów, z dn. 5 Października 1869 r. L. 1819). Co do kosztów dostawienia (wyśledzenia i przytrzymania) zbrodniarzy i innych podejrzanych indywiduów (z wyjątkiem dozwolonych talij : nagród) ponosi takowe fundusz tej Władzy, do której zakresu działania należy dotyczące urzędowanie. Etat min. spr. wew. nie ponosi tych kosztów nawet w razie, gdyby powodem do takiego urzędowania były listy gończe lub ucieczka z więzienia. Takie indywidua mają być odstawione do najbliższego Sądu, którego rzeczą będzie dalsze ich eskortowanie do dotyczącego Sądu śledczego lub karnego na koszt funduszu Ministerstwa sprawiedliwości. (Resk. min. spr. wew. z 19 Paźdz. 1875 L. 1858.)

O wzajemnem wydawaniu zbrodniarzy z na-stępującemi mocarstwami zawarte zostały traktaty (kartele) :

z północną Ameryką z 3 Lipca 1856 (dz. u. p. N. 14);

z Anglią z 3 G-rud. 1873 (dz. u. p. N. 34 ex 1874).

Według rozp. min. sp. wew. z 14 Lipca 1878 L. 8813 Władze w celu ścigania zbiegłych zbrodniarzy w Anglii odnosić się mają w drodze telegraficznej do Minist, spr. wew. lub sprawiedl., a nie bezpośrednio do Poselstwa w Londynie.

z Belgią z 12 Stycznia 1881 (dz. u. p. N. 28) ;

z Brazylia traktat z 21 Maia 1883 (dz. u. p. N. 142 ex 1884);

z Francyą dodatkowy kartel z 12 Lutego 1869 (dz. u. p. N. 56) ;

z Grecyą z 28 Marca 1875 (dz. u. p. N. 70) o wydawaniu zbiegłych majtków ;

z Hiszpanią z 16 Kwiet. 1861 (dz. u. p. N. 69); z Król. holender skie Ш z 24 Listopada 1880 (dz. u. p. N. 34);

z Luxenb u rgiein z 11 Lut. 1882 (dz. u. p. N. 127); z Montenegro z roku 1872 (dz. u. p. N. 124); z Niemieckiem Państwem o zbiegach wojskowych i o zbrodniarzach z 9 Lipca 1855 i 11 Grud. 1869 (dz. u. p. N. 124 ex 1855 i N. 182 ex 1869), z roku 1875 (dz. u. p. str. 171 i 278) ;

z Rosyą nie istnieje traktat wydawania zbiegów wojskowych od 27 Czerwca 1870 (dz. u. p. N. 71); o wydanie zbrodniarzy (wyjąwszy zbrodni stanu, powstania itd.) zawarty został traktat z 15 Paź. 1874 (dz. u. p. N. 128 ex 1875);

z Rumunią z 31 Lipca 1865 traktat o zbiegach wojskowych i włóczęgach (dz. u. p. N. 57) przestał obowiązywać z końcem Lipca 1877 (dz. u. p. N. 50) ;

z Szwajcar yą z 17 Lipca 1855 (dz. u. p. N. 210) ; z S z w e с y ą z 2 Czerw. 1868 (d. u. p. N. 11 ex 1869); z Włochami z 27 Lutego 1869 (dz, u. p. N. 100) i z 21 Grud. 1882 (dz. u. p. N. 112).

b) O więźniach wypuszczonych i o wypuszczonych z domu pracy.

W tym względzie obowiązuje ogłoszone reskryptem Ministr. spraw, z d. 6 Maja 1855 r. (dzień. ust. kr. krak. oddział II N. 20) rozporządzenia Ministerstwa spraw z dnia 5 Marca 1853 r. następującej treści:

§ 1. Sędziowie, prowadzący śledztwo przy Sądach powiatowych i krajowych, wiuui są przy końcu śledztwa wstępnego dla każdego obwinionego o zbrodnię lub wykroczenie, urządzić tabelę przepisaną, wypełnić rubryki dotyczące i tę ta-bolę, zaopatrzoną swym podpisem, załącźyć do aktów śledztwa wstępnego. Jeżeli obwiniony następnie został uznanym za winnego zbrodni lub wykroczenia i skazanym na karę, wówczas po prawomocności wyroku karnego, ' prezydująey W/ Sądzie, który wydał wyrok w pierwszej instancyi, lub jego zastępca winien nakazać wypełnić rubryki tabeli przez spisującego akt, takowe podpisać i wraz z odpisem

115

Kasparek. Zb. ust. adm. Тош II

wierzytelnym wyroku kary niezwłocznie zakomunikować prokuratorowi nadwornemu, który wykonanie takowego ma nakazać.

(Jak mają być wypełnione te rubryki, poucza koniec tego §fu, który dla Sądów jest przeznaczony.)

§ 2. Prokuratorowie przy Sądach powiatowych i krajowych winni są przy nakazie wykonania wyroków karnych, któremu kara więzienia wyższa nad sześć miesięcy orzeczoną została, przesłać tabelę wraz z wierzytelnym odpisem wyroku karnego Władzy politycznej przełożonej w miejscu osądzenia, żeby takowa nakazała odstawić obwinionego na miejsce kary prawem przeznaczone.

ma.

§ 3. Administracya miejsca kary powinna tabelę, otrzymaną równocześnie ze skazanym, zaciągnąć dokładnie w swój dziennik, urządzony z t.akierai samemi rubrykami, i dodać liczbę przypadającą na skazanego, jako też dzień jego przybycia, przed końcem czasu kary w dziewiątej rubryce tabeli zamieścić uwagę o zachowaniu się skazanego w ciągu kary, takową podpisać i następnie tabelę w takich miejscach, gdzie się znajduje Dyrekcya policy i lub udzielny Komisaryat policyjny, wręezyć tymże Władzom, w innych miejscach zaś, Władzy politycznej powiatu, w którym się znajduje, i to w takim czasie, ażeby Władze te jeszcze przed ostatnim dniem trwania kary wyznaczyć mogły, czyli skazany bezwarunkowo, czyli i z jakiemi ostrożnościami z miejsca kary wypuszczonym, czyli też przed nie stawionym być

§ 4. Właściwa Władza policyjna a względnie polityczna winna jest w tym przypadku, gdy w wyroku sądowym nie jest już orzeezonem wywołanie z kraju lub wydalenie, które w każdym razie wykonać jest obowiązaną, oznaczyć, co się ma stać z więźniem po odbytej karze, czyli może być pozostawionym w gminie miejsca kary, czyli też odesłanym do gminy zamieszkania swego, albo w miarę właściwych okoliczności do innej gminy, czyli wolno się tamże udać może, czyli też drogą w paszporcie wskazaną, albo drogą przymusową (przez kartę wydalenia) tamże odprowadzonym być ma. Ta sama Władza winna jest w tym przypadku, gdy

gmina miejsca kary jest oraz gminą właściwą więźnia na wolność puszczonego, zachować tabelę, oprócz tego zaś przesłać takową do wiadomości i zachowania Władzy policyjnej, mającej siedzibę swoje w gminie właściwej więźnia ; w braku zaś takowej, Władzy politycznej powiatu, w której obrębie gmina właściwa leży. Gdyby więzień odesłanym być miał nie do swej właściwej gminy, lecz do innej, w tej ostatniej zaś znajduje się Władza policyjna, wówczas należy odpis tabeli przesłać tejże Władzy, w braku zaś takowej, tudzież jeżeli gmina więźniowi na pobyt przezuaczona i gmina właściwa tegoż leżą w obrębach różnych Władz politycznych powiatowych, przesłać takowy należy Władzy politycznej powiatu, w którym leży gmina na pobyt mu przeznaczona.

Patrz dalej rozporządzenie minist, sp. wew. z 15 Czerwca 1860

L. 18795.

§ 5. Władza policyjna, a względnie polityczna, w której obrębie leży gmina właściwa lub na pobyt wypuszczonego więźnia przeznaczona, winna jest zawiadomić o tern wypuszczeniu, jako też o poprzedniem zasądzeniu naczelnika gminy jego zamieszkania lub przyszłego pobytu, również Komendę właściwą oddziału Żandarmeryi i obydwom udzielić to, co im o usposobieniu umysłu i moralności wypuszczonego, tudzież o jego dawniejszem życiu i o sposobie pilnowania go wiedzieć jest potrzebnera. W ogólności wkłada się na Władze policyjne i polityczne jak najściślejszy obowiązek, żeby stósownie do przepisów obowiązujących rozciągali dozór policyjny nad więźniami wypuszczonymi.

§ 6. Administracya miejsca kary winna jest z początkiem każdego kwartału przedłożyć Namiestnikowi kraju koronnego, w którym się więzienie znajduje, wykaz alfabetycznie uporządkowany wszystkich więźniów, którzy z końcem kwartału z więzienia wypuszczonymi być mają.

§ 7. Prokuratorowie rządowi przy Sądach winni są także przy wydaniu nakazu wykonania wszystkich innych w § 2 nieobjętych wyroków kary, na zbrodnie i wykroczenia wydanych, otrzymaną tabfde, również winny Sądy powiatowe, przy

115*

Cżęśe II. Dział В .

wykonaniu wyroków kary za przestępstwa wydanych, tabelę, według wzoru N. I wystawić się mającą, udzielić Władzy policyjnej, jeżeli takowa znajduje się w miejscu Sądu wyrokującego, oprócz tego przypadku zaś, Władzy politycznej powiatu, w którym Sąd karny się znajduje. Wyjętemi są od tego. przypadki, w których wyroki karne zapadły z powodu takich wykroczeń przeciw bezpieczeństwu honoru, które tylko na żądanie obrażonego sądownie dochodzone być mogą i nie pociągają za sobą kary aresztu sześciu miesięcy, lub z powodu przestępstw, które ani z żądzy zysku nie powstały, ani nie nadwerężają publicznego spokoju i porządku, ani też nie pociągnęły za sobą kary aresztu sześciu miesięcy.

§ 8. Władze policyjne a względnie Władze polityczne winny są czynić zarządzenia, w końcu § 8 wspomnione, zakomunikować takowe Prokuratorom rządowym, a względnie Sądom powiatowym i z tabelkami postępować w sposób w §§ 4 i 5 wskazany.

§ 9. Jeżeli zasądzony za zbrodnię, wykroczenie lub przestępstwo, zamieszczone w wykazie tabelarnym, przeprowadza się z gminy swej właściwej lub na pobyt mu przeznaczonej do innej gminy, wówczas Władza policyjna, jeżeli takowa istnieje w jego dawniejszem zamieszkaniu lub miejscu pobytu, w braku zaś takowej Władza polityczna powiatu winna jest przesłać odpis tabeli do Władzy policyjnej gminy, do której się wypuszczony przeprowadza, lub gdy się tamże takowa nie znajduje, do właściwej Władzy politycznej powiatu. W każdym przypadku, gdy się taki skazany przeprowadza z jednej gminy do drugiej, należy o poprzedniem skazaniu tego, który przeprowadzonym być ma, zawiadomić naczelnika gminy, do której się przeprowadza, i według okoliczności także Komendę Żandarmeryi, której gmina ta jest przydzieloną.

§ 10. Tabele wyroków karnych, wydanych od dnia działania ustawy sądowej karnej, należy w najkrótszym czasie stósownie do powyższych przepisów wystawić i przesłać Władzom w poprzednich ustępach wskazanym, jeżeli te tabele

O więźniach wypuszczonych.

1813

nie były już stósownie do dekretu nadwornego z 30 Łistop. 1821 N. 1818 zbioru ustaw sądowych urządzone i przedłożone.

zaraz

wątpliwą i stwierdzić takową już w czasie odbywania kary. Udzielone im zaś do przejrzenia tabele winny zwrócić po wypisaniu potrzebnych dat, a ostateczne wydanie tabeli zachowaniu się więźnia w czasie odbywania kary,

§ 11. Władze policyjne a względnie Władze polityczne winny otrzymane tabele zbierać, takowe naznaczać liczbami bieżącemi w porządku, urządzić indeks alfabetyczny dla nich i na żądanie Władz bezpieczeństwa, Sądów i Prokuratoryj udzielać z nich wiadomości. — Wydarza się często, iż opuszczającym więzienie aresztantom, przeciw którym wydano orzeczenie na odstawienie pod strażą z powodu niedokładnych Inb mylnych danych co do ich swojszczyzny w odnośnej tabeli, niewłaściwa droga wskazaną bywa, co pociąga za sobą odstawienie ich napowrót i znaczne powiększenie kosztów, albo też iż ci wydaleńcy po wypuszczeniu z więzienia sądowego jeszcze w politycznych aresztach aż do sprawdzenia ich swojszczyzny przytrzymani być muszą. Ażeby więc umożliwić Władzy wydalającej ścisłe wykonanie § 4 ust. o wydaleniu z dnia 27 Lipca 1871 L. 88 dz. ust. p. (str. 1671 Zb. u. ad.), wedle którego stwierdzenie swojszczyzny poprzedzić winno wyrok na wydalenie pod strażą, jak również, aby zapobiedz niewłaściwym wydaleniom i uniknąć kosztów przytrzymania wypuszczonych aresztantów aż do sprawdzenia ich swojszczyzny, poleciło c. k. Min.spr. reskr. z d. 24 Maja 1875 L. 6719 Sądom i domom karnym, aby udzielały tabele pochodzenia aresztantów odbywających karę w Sądzie, zaraz przy rozpoczęciu kary, zaś więźniów zamkniętych w domach karnych najpóźniej na 6 miesięcy przed ukończeniem kary, do przejrzenia Władzom wskazanym rozporządzeniem z d. 8 Marca 1853 dz. u. p. N. 44, dołączając przytem możliwe dokumenta swojszczyzny. W ten sposób umożliwionem będzie Władzom wydalającym wdrożyć dochodzenie, jeźli przynależność aresztanta okaże się

zaraz

z uwagą o

nastąpi jak dotąd dopiero przy odstawieniu wypuszczonego więźnia do politycznej Władzy. Względem skazanych za

Część II. Dział В.

1814

przestępstwo pozostają w swej mocy dotychczasowe przepisy, wedle których obowiązane są Sądy powiatowe jak to w § 7 powyższego rozporządzenia postanowiono, przesiać politycznej Władzy tabele zaraz przy zarządzeniu wykonania kary, t. j. przy rozpoczęciu takowej. Władze polityczne (i Zwierzchności gmin) mają na wszelkie zapytania dotyczące stwierdzenia swojszczyzny osób na wydalenie przeznaczonych odpowiadać zawsze o ile możności jak najspieszniej, aby za-pobiedz przeciąganiu przytrzymania takich osób i pomnażania kosztów (resk. min. spr. wew. z dnia 7 Czerwca 1875 L. 7830).

Rozporządzeniem min. spraw wewn. z 15 Czerwca 1860 L. 18795 względem postępowania z osobami wypuszczone mi z domów karnych i pracy przymusowej postanowiono :

§ 1. Więźnie występujący z domów karnych (kryminału) : aj albo uznani są za zupełnie poprawionych, tak, że wstąpienie takowych do towarzystwa ludzkiego dla tegoż z źadnem niebezpieczeństwem nie jest połączone: bj albo nie mogą być uznani za zupełnie poprawionych, jednakowoż spodziewać się można, że przy należytem zatrudnieniu postęp w poprawie prawdopodobnie nastąpi; o) albo okazują się jako niepoprawieni lub niepoprawni, tak że przez ich powrócenie do towarzystwa ludzkiego, bezpieczeństwo tegoż na nowo zagrożonemby zostało.

Według rozp. min. stanu z 15 Czerwca .1866 L. 3136 upoważnioną jest Komisya domowa więźnia przydzielić do III. kategoryi z oznaczeniem, że nie w drodze przymusowego wydalenia jako wydaleniec, lecz przez wydanie paszportu przymusowego do miejsca swego przyszłego pobytu odesłanym być winien, jeżeli ze względu na małe dowody poprawy więźnia wprawdzie do drugiej kategoryi (według § 1 powyższego rozporządzenia) przydzielić nie może, jednak uważa, iż tenże według swego zachowania się w zakładzie karnym i według okazanego usposobienia za zupełnie niepoprawionego lub niepoprawnego uznanym być nie może, lub jest zdania, iż odesłanie więźnia do miejsca przynależności (§ 10 tego rozporz.) przez wydanie karty wydalenia przymusowego (szubpas) ze względów bezpieczeństwa publicznego i prywatnego nie jest niezbędnie niepotrzebnem. Zresztą postanowienia § 9 tego rozporządzenia co do postępowania z więźniami trzeciej kategoryi na takich więźniów bez zmiany się ściągają. Takie orzeczenie jednocześnie z klasyfikacyą więźnia nastąpić ma i w 10 rubryce tabeli wykazawczej uwidoeznionem być winno.

§ 2. Orzeczenie, do której z tych trzech kategoryj wychodzący więźnie policzonymi być mają, wydać winna Ko-misya domowa na posiedzeniu dzień wypuszczenia więźnia poprzedzającem. Wspomniona Komisya obowiązaną jest postępować w tym względzie z wszelką oględnością i sumiennością, a mianowicie, jeżeli się rozchodzi o więźniów powtórnie karanych (rückfällige), lub o takich, którzy według § 317 postępowania karnego jako podejrzani (bedenklich) dla bezpieczeństwa publicznego przez Sąd karny uznani zostali. Jeżeli Komisya domowa przydzieli więźniów, którzy zasądzeni byli za zbrodnie oznaczone jako takie w VII. i

VIII. Dziale pierwszej Części ustawy karnej, do pierwszej kategoryi, o tem donieść winna politycznej Władzy krajowej. Orzeczenie w 10. rubryce tabeli wykazawczej uwidocznić należy.

§ 3. Więźnie pierwszej kategoryi (§ 1 ad a) mają być bezpośrednio i bez dalszego postępowania policyjnego wypuszczeni przez przełożonego domu karnego. Przy wystąpieniu mają im być wydane potrzebne dokumenta do dalszego utrzymania się, których wcześnie przełożony domu karnego od właściwej Władzy zażąda, jeżeli się w aktach sądowych nie znajdują. Jeżeli więzień już przed zasądzeniem był w posiadaniu książki roboczej lub służbowej, przełożony domu karnego uda się do Władzy politycznej lub policyjnej miejscowej o wizowanie takowej. Jeżeli nie zachodzą okoliczności, które według przepisów paszportowych wymagają podróżowania w kraju z paszportem, więźniom pierwszej kategoryi wydanie karty legitymacyjnej tylko z przyczyny zasądzenia odmówionem być nie może. Przełożony domu karnego uzyskać ma zawczasu potrzebne karty legitymacyjne albo według okoliczności paszporta przy udzieleniu dotyczących dat od Władzy politycznej lub policyjnej, która obowiązaną jest nadesłać przełożonemu domu karnemu wystawione karty legitymacyjne lub paszporta przed wypuszczeniem więźniów z domu karnego. W aktach dotyczących więźnia zanotować należy, jakie dokumenta doręczone mu zostały i dokąd się udać zamierza. Na przyszłość zaniechać należy doniesienia o wypuszczeniu więźniów pierwszej kategoryi celem wymienienia takowych w dzienniku policyjnym centralnym.

§ 4. Co do wypuszczenia więźniów pierwszej kategoryi, Władze i organa bezpieczeństwa nie powinny zarządzać dozoru w oczy wpadającego, przez co by ukarana zbrodnia bez korzyści dla towarzystwa, lecz ze szkodą więźnia rozgłoszoną być mogła. W szczególności zakazuje się wypytywania osób, u których pracuje, lub służy, albo z któremi stoi w jakich stósunkach, o zachowanie się więźnia — wyjąwszy wypadek okazujących się ponownie poszlaków karygodnych uczynków. Odwołanem zostaje także postanowienie rozporz. min. z dnia 5 Marca 1853 r., według którego przy każdem przesiedleniu więźnia wypuszczonego odpis tabeli wykazawczej Sądu karnego nadesłanym być ma Władzy bezpieczeństwa tego miejsca, gdzie się więzień wypuszczony przenieść chce. Zresztą wspomnione rozporządzenie jest ważne także co do więźniów wypuszczonych pierwszej kategoryi, tylko zaniechanem być ma dostawienie tychże przy wypuszczeniu przed Władzę polityczną lub policyjną miejsca, gdzie się dom karny znajduje.

§ 5. Gdy więzień pierwszej kategoryi podczas uwięzienia gruntownie wyuezył się rzemiosła i życzy sobie zabezpieczyć utrzymanie przez wykonanie tegoż, natenczas przełożony domu karnego porozumie się z Władzą polityczną miejscową, aby dla więźnia — bez nadmienienia, że rzemiosła wyuczył się w domu roboczym, przepisana książka robocza wystawioną, do podróży wizowaną i przełożonemu domu karnego celem doręczenia wychodzącemu więźniowi nadesłaną została.

§ 6. Więźnie drugiej kategoryi (§ 1 ad b) mają być oddani po wypuszczeniu politycznej lub policyjnej Władzy miejscowej z dokumentami ich osoby dotyczącemi i z tabelą wykazawczą Sądu karnego. Wspomniona Władza odeszle ich w porozumieniu z przełożonym domu karnego przez wydanie paszportu przymusowego w takie miejsce, gdzie mają swą przynależność, albo gdzie znajdą przyjęcie lub wsparcie

O więźniaoh wypuszczonych.

u krewnych, przyjaciół i dobroczyńców, albo gdzie z pewnością uczciwy zarobek znaleść mogą. O tem uwiadomić należy jednocześnie polityczną lub policyjną Władzę tego miejsca, dołączając dokumenta więźnia i tabelę wykazawczą Sądu karnego lub odpis takowej na zasadzie rozp. min. z 5 Marca 1854 (N. 4 dz. ust. p.). Gdyby więzień do pewnego czasu się nie zgłosił, Władze u których zgłosić się miał zarządzą w drodze właściwej tegoż wyśledzenie.

§ 7. Wypuszczeni więźnie tej kategoryi na miejscu nowego pobytu należycie dozorowani być mają. Polityczna lub policyjna Władza tego miejsca usilnie się postara, aby wypuszczony więzień znalazł sposobność zarobić sobie w sposób uczciwy na swe utrzymanie. Bez zezwolenia tej Władzy nie może się więzień z swego miejsca pobytu wydalić, co mu wyraźnie oznajmić należy. O ile to za dopuszczalne uznanem zostanie, może mu być wydany paszport z ograniczeniem na cel podróży, jednakowoż o tem Władza dozorcza miejsca, dokąd wypuszczony więzień się udaje, zawczasu zawiadomioną być winna. Jeżeli więzień wypuszczony okazał dowody prawdziwej poprawy, Władza polityczna lub policyjna wypuścić go może z pod dozoru, o czem Władzy politycznej krajowej donieść należy w tym wypadku, gdy pod dozór wzięty skazanym był za zbrodnię w VII i VIII. Dziale pierwszej części ustawy karnej jako taką uznaną. Gdyby inne nie zachodziły powody, z których według ustaw paszportowych podróżowanie w kraju tylko za paszportem jest dozwolone, takiemu więźniowi z pod dozoru wypuszczonemu na jego żądanie karta legitymacyjna wydaną być może.

§ 8. Jeżeli więzień tej kategoryi podczas uwięzienia wyuczył się rzemiosła, może mu — bacząc na przepisy § 5 — książka robocza być wydaną, w której także wzmianki robić nie trzeba, gdzie się wyuczył rzemiosła. Ta książka robocza odesłaną zostanio jednocześnie przy wydawaniu paszportu przymusowego przez Władzę polityczną lub policyjną do Władzy dozorującej tego miejsca, do którego więzień wydalonym zostaje, aby mu przy zgłoszeniu się do wyszukania roboty wydaną być mogła. Władza administracyjna w tym wzglę-

Część II. Dział В

(Izie dopomagać mu wiuua, nie może jednakowo zataić rzemieślnikowi, który więźnia w skutek książki roboczej przyjmuje, że tenże wyuczył się rzemiosła w zakładzie karnym. W ten sam sposób postąpić należy, gdy więzień już przed zasądzeniem był w posiadaniu książki roboczej lub służbowej.

§ 9. Więźnie trzeciej kategoryi (§ 1 ad c), jeżeli są bardzo złośliwi i niebezpieczni, zawczasu przedstawieni być mają przez Komisyą domową do przyjęcia do domu przymusowej pracy.

§ 10. Wszyscy inni więźniowie tej kategoryi oddani być mają przy wypuszczeniu z domu kary Władzy politycznej lub policyjnej miejsca kary, aby w drodze przymusowego wydalenia do Władzy administracyjnej miejsca przynależności odesłani byli. Tej Władzy administracyjnej nadesłać należy dokumenta dotyczące osoby więźnia i tabelę wykazawezą.

§ 11. Właściwa Władza administracyjna lub Dyrekcya policyi (ostatnia co do osób do okręgu policyjnego należących) przez wydanie pisemnego wyroku orzeknie, że wypuszczony więzień wziętym zostaje pod dozór publiczny, że więc bez zezwolenia Władzy z miejsca swego pobytu wydalić się nie może, i że jest obowiązanym każdą zmianę co do zamieszkania i zatrudnienia swego Władzy administracyjnej lub organom wr wyroku oznaczyć się mającym natychmiast donieść. O ile w interesie bezpieczeństwa publicznego jest potrzebnem i o ile tego wymaga cel poprawy, na który Władze także co do tej kategoryi więźniów osobliwszą uwagę zwracać winny, więźniowi jeszcze inne nakazy i zakazy wydane być mogą, ze względu na jego wiek, przymioty i skłonności, ze względu na popełnione przez niego zbrodnie, i na sposób jak takowe wypełnione były, tudzież ze względu ua miejscowe i inne stósunki, co wszystko Władza administracyjna lub policya w wyroku wyraźnie i dokładnie wyszczególnić winna. Przy tern Władza wyrokująca za obowiązek święty uważać ma, aby nie nakładała ograniczeń albo obowiązków więźniowi, które są zbyteczną, a dla osiągnięcia bezpieczeństwa publicznego niepotrzebną uciążliwością, albo przez które więzień byłby przeszkodzouym zarobić sobie w sposób uczciwy na swe utrzymanie. Czynności lub zaniechania, które ustawami już są wzbronione, nie mogą być przedmiotami takich nakazów lub zakazów.

§ 12. Władza polityczna powiatowa lub Dyrekcya po-licyi ma taki wyrok przeczytać i doręczyć więźniowi wypuszczonemu, któremu służy prawo wniesienia rekursu w przeciągu 24 godzin od czasu przeczytania wyroku do Rządu krajowego, co mu oznajmić należy. Rekurs nie ma jednak mocy wstrzymującej. O treści wyroku organa bezpieczeństwa i dotyczącą Zwierzchność gminną zawiadomić należy.

§ 13. Przekroczenia nakazów i zakazów w wyroku wyszczególnionych przez Władzę administracyjną według § 11 ces. rozp. z 20 Kwietnia 1854 karane być mają. Gdyby więzień wypuszczony pomimo powtórnych ukarań nie stóso-wał się do wyroku, gdyby okazywał wstręt do pracy i był nierządnym, do przyjęcia do domu przymusowej pracy przedstawionym być winien.

§ 14. Władza polityczna powiatowa lub Dyrekcya po-licyi mogą zmienić lub znieść niektóre punkta wyroku w miarę okoliczności zachowania się więźnia wypuszczonego. Przy trwającej poprawie więźnia Wypuszczonego mogą unieważnić wyrok, o czem donieść należy Rządowi krajowemu, jeżeli więzień skazanym był za zbrodnię w VII. i VIII. Dziale pierwszej Części ustawy karnej jako taką uznaną. O zmianie, o częściowem lub całkowitem zniesieniu wyroku organa bezpieczeństwa i Zwierzchność gminną zawiadomić należy.

§ 15. Władze administracyjne powinny mieć na uwadze, że z samym dozorem osób w mowie będących ich zadanie jeszcze nie jest załatwione, przeciwnie o środki i sposoby postarać się mają, jakby więźniów wypuszczonych do porządku i pracy przyzwyczajać można. Jeżeli taki więzień jest rzemieślnikiem, postarać się należy, aby rzemiosło dalej prowadzić mógł; jeżeli nie jest rzemieślnikiem, albo jeżeliby się sposobność nie trafiła do dalszego prowadzenia rzemiosła,

Władza administracyjna się postara, żeby więzień umieszczonym został albo w służbie u prywatnych, albo użytym był do robót gminnych albo innych publicznych. Zwierzchności gminne obowiązane i powołane są do spółudziału w tym względzie.

§ 16. Z osobami, które według orzeczenia Komisyi domowej jako zupełnie poprawione z domu pracy przymusowej wypuszczone zostają, postąpić należy tak jak z więźniami w § 1 ad a) wyinienionemi. Do nich odnoszą się więc postanowienia §§ 3, 4 i 5.

§ 17. Ze znajdującymi się w domu przymusowej pracy, których Komisya domowa jeszcze nie uznaje jako zupełnie poprawionych, lecz po których się spodziewać można, że przy należytem zatrudnieniu znaczniej się poprawią, postąpić należy przy wypuszczeniu tak jak z więźniami w § 1 pod b) wzmiankowanymi, do nich więc §§ 6, 7 i 8 zastósowanemi być mają.

§ 18. Niepoprawieni w domu przymusowej pracy, których powrót do ludzkiego towarzystwa dla tegoż z oczywi-stem niebezpieczeństwem byłby połączonym, nie mogą być wypuszczeni z domu przymusowej pracy. Jeżeliby Komisya domowa była w położeniu wypuścić według statutów zakładu lub w skutek szczegółowych wyższych poleceń niepoprawione, jednak mniej szkodliwe osoby z domu przymusowej pracy, natenczas z takowemi według postanowień §§ 10 do 15 po-stąnić należy. W celu osiągnięcia zamiaru powyższego według rozporządzenia wspomnionego Władze starać się winny, aby znalazły w tym względzie pomoc u stowarzyszeń, które z miłości chrześciańskiej, ludzkości i z ofiary, dla dobra ogółu ujmują się za osobami wypuszczonemi z zakładów karnych i z domów poprawy. Takie stowarzyszenia wspierane być mają wszelkiemi siłami. , Gdzie stowarzyszenie opiekuńcze (Schutzverein) nie istnieje, Władze o zawiązanie takowego się postarać i do tego dążyć mają, aby się składało z naczelnika gminy, z księdza miejscowego i z kilku godnych członków gminy, których zadaniem będzie ująć się za

wypuszczonymi więźniami, zająć się ich prowadzeniem, wspierać ich radą i uczynkiem i wstrzymywać ich od powtórzenia zbrodni.

с) O cudzoziemcach z kraju wygnanych lub wydalonych.

W celu zapobiegania powrotowi cudzoziemców z kraju wygnanych (w drodze Sądów karnych za zbrodnie) lub wydalonych (w drodze Sądów za przekroczenie albo w drodze Władz politycznych ze względów policyjnych), nakazano utrzymywać w widoczności takich cudzoziemców i wydano rozporządzeniem najwyższej Władzy policyjnej z 20 Lutego 1854 (dz. ust. p. N. 49) następujące postanowienia: 1. Zacząwszy od roku 1854 ustają dotychczasowe, przez najwyższą Władzę policyjną wydawane wykazy miesięczne cudzoziemców z kraju wygnanych lub wydalonych. 2. Ogłoszenie wszystkich od 1 Stycznia 1854 z Monarchii wygnanych lub wydalonych cudzoziemców miejsce mieć będzie od czasu do czasu, bez pewnych okresów czasu, w drodze dziennika policyjnego centralnego, a to przez własne wykazy, załączniki do tegoż dziennika stanowiące. 3. Każdy Sąd karny, tudzież każda Władza policyjna, rozporządzająca wygnanie lub wydalenie cudzoziemca z Monarchii, obowiązaną jest w każdym poszczególnym razie, a to w dniu wydanego rozporządzenia, doniesienie o tern uczynić do bióra redakcyjnego najwyższej . Władzy policyjnej. 4. Doniesienie w ogóle miejsce mieć będzie, o ile szczególne okoliczności nie wymagają odstąpienia, bez osobnej odezwy, li tylko przez zapełnienie rubryk wzoru.

5. Zapełnienie rubryk w doniesieniach zawartych, odbywać się winno z wszelką dokładnością i jak największą zupełnością; mianowicie opis osoby udzielony być ma w jak największej szczególności i z dokładnemi oznaczeniami. 6. Pochodzące z tych doniesień wykazy cudzoziemców wygnanych lub z kraju wywołanych, każdego razu, jak tylko z druku wydane zostaną, rozesłane będą wraz z dziennikiem policyjnym centralnym bezpośrednio przez bióro redakcyjne do wszystkich Władz sądowych, cywilnych i wojskowych, do wszystkich Prokuratoryj rządowych, tudzież Władz polity-

Część II. Dział Б.

ezuyeh i policyjnych całego Państwa, do korpusu Straży policyjnej wojskowej, do żandarmeryi, dalej do wszystkich Urzędów portowych, morsko-sanitarnych i granicznych celnych, niemniej do organów łiuansowyeh, dozór na granicy mających, do wszystkich Poselstw austryackich za granicą, nakoniec też do wszystkich gmin, prowadzących dziennik policyjny centralny, a to w tym celu, aby wszystkie powołane Władze i organa publiczne przez to w stanie się znajdować mogły wykonywać kazać dozór potrzebny, by przeszkodzonym został powrót cudzoziemców z kraju wygnanych lub wydalonych. 7. Dla tem łatwiejszego przeglądu podawane będą w dzienniku policyjnym centralnym co pól roku wykazy cudzoziemców wygnanych lub z kraju wydalonych, i rozesłane zostaną sposobem wyż rzeczonym podobnie jak wykazy szczegółowe.

d) O pisarzach pokątnych.

Dekretem kanc. uadw. z 28 Kwietnia 1836 L. 8728 polecono, aby celem powstrzymania tak zwanego pisarstwa pokątnego Władze polityczne czuwały, żeby ci, którzy w podaniach pisemnych fakta w fałszywem świetle przedstawiają lub przekręcają, albo dopuszczają się sposobu pisania uszanowaniu dla Władzy ubliżającego, niemniej ci, którzy z jakichkolwiekbądź zamiarów, osobliwie zaś z samej chciwości zysku, strony do skarg w ogólności a w szczególności do lekkomyślnych, bezzasadnych i takich zażaleń wzywają i nakłaniają, które w prawnym toku instancyj już załatwione zostały, lub dopuszczają się w tym względzie oczywistych wyłudzeń pieniędzy, za to w każdym razie ukarani byli.

Względem postępowania z pisarzami pokątny-mi w sprawach sądowych rozporządzeniem minist, spr. z 8 Czerwca 1857 (dz. u. pań. N. 114) postanowiono co następuje:

§ I. Jako pisarz pokątny ma być uważany: a) kto, nie będąc uprawnionym rzecznikiem, w owych sprawach spornych, w których strony wedle przepisów procedury sądowej prawnika przybrać muszą, występuje w sposób niedo-

O pisarzach pokątnyeh.

zwolony w imieniu jednej strony lub podania dla niej układa; bj kto, nie będąc od właściwej Władzy do tego upoważniony, trudni się w sposób zarobkowy pisaniem dla stron dokumentów prawnych lub podań sądowych, w sprawach spornych, lub niespornych, choćby wystąpienie przy nich prawnika nie było prawnie przepisanem, albo stawaniem za takowe w Sądzie, bez różnicy, czy przytem pobieranie za to płacy jest udowodnionem lub chciwy zamiar zysku już z ilości ułożonych dokumentów prawnych lub podań, z częstego występowania w charakterze pełnomocnika, lub z załączenia udanych cesyj lub z innych okoliczności zasadnie mógł być wnioskowany.

§ 2. Śledztwo i ukaranie pisarstwa pokątnego, jeżeli z niego nie okazuje się czynność karygodna wedle powszechnej ustawy karnej, należy do tego Sądu, u którego pisarz pokątny działał bezpośrednio lub pośrednio, lub do którego wniesiony został dokument prawny przez niego ułożony lub podany. Toż samo dotyczy się Wyższych Sądów krajowych i Najwyższego Trybunału sądowego względem wypadków u nich zachodzących, o ile te nie osądzą za rzecz stóso-wniejszą, przydzielić śledztwo i osądzenie Sądowi pierwszej instaneyi.

§ 3. Każdy Sąd prowadzić ma śledztwo na mocy swej Władzy dyscyplinarnej ku utrzymaniu porządku sądowego z urzędu i po wyśledzeniu przedmiotu wyznaczyć karę pieniężną od 5 do 200 złr. m. k. lub aresztu od 24 godzin do 6 tygodni uznanemu winnym pisarstwa pokątnego.

§ 4. Przeciw rozstrzygnieniu wolny jest interesowanemu rekurs do dni 14, rachując od dnia doręczenia, do Są lu Wyższego. Przeciw rozstrzygnieniom Sądu Wyższego, mocą którego wyrok pierwszej instaneyi będzie zatwierdzonym lub na korzyść obwinionego zmienionym, tudzież przeciw rozstrzygnieniom Najwyższego Trybunału sądowego nie ma już dalszego zażalenia.

§ 5. Przeciw adwokatom i notaryuszom, którzy podoi-sują sądowe podania, ułożone przez pisarzy pokątnyeh dla osób trzecich, lub w jakibądź inny sposób wspierają pisar-

stwo pokątne, należy postępować w drodze dyscyplinarnej. — Spisywanie dokumentów prawnych dla stron prywatnych przez naczelników gmin nietylko przekracza zakres ich działania, ale mieści w sobie znamiona pokątnego pisarstwa, według rozp. min. spr. z 8 Czerwca 1857 L. 114 karą zagrożonego. Polecono zatem zwrócić uwagę naczelników i pisarzy gmin, aby się wstrzymywali od podobnych czynności. (Ok. Wydz. kraj. z 20 Listopada 1872 L. 18563.)

Reskryptem Nam. z 7 Czerwca 1873 L. 24806 przypomniano Starostwom przestrzeganie przepisów o pisarzach po-kątnych, o ile występują przed Władzami niesądowemi, i polecono, aby w każdym wypadku, przeciw osobom trudniącym się bez upoważnienia, dla zarobku, układaniem stronom pism do Władz, bezzwłocznie przeprowadzono postępowanie karne. Zrobione ujemne spostrzeżenie, że liczba pokątnych pisarzy, szczególnie po mniejszych miastach i miasteczkach w ostatnim czasie ciągle się wzmaga, spowodowało Namiestnictwo polecić powtórnie przestrzeganie przytoczonego w reskrypcie z d. 7 Czerwca 1873 Ł. 21806 przepisu prawnego z nadmienieniem, że w danych wypadkach wystąpić należy z całą stanowczością przeciw osobom wykraczającym przeciw tym przepisom. (Okól. Nam. z 14 Grudnia 1883 L. 53388.)

e) O emisaryuszaeh, szpiegach i werbownikach bez upoważnienia.

Emisaryuszami nazywają zwykle tych wysłanników z za granicy, którzy wspierają cele § 58 ustawy karnej zakazane; na takie osoby baczność Władz i organów bezpieczeństwa przez Władze policyjne osobnemi ogłoszeniami ściągniętą bywa, w których opisy takowych się zuajdują. Te osoby — o ile na uczynku nie zostały przydybane, Władzy administracyjnej do postępowania według ustaw w § 151 i 152 o paszportach lub meldowaniu, w razach zaś przekroczenia ustawy karnej do Sądów karnych jak inni zbrodniarze odstawione być winny. Według § 67 ustawy karnej staje się winnym szpiegostwa, kto stósunki lub przedmioty, ściągające się do obrony wojskowej Państwa lub do działań armii w tym zamiarze śledzi, aby o nich w jakikolwiekbądź sposób udzie-

O emisaryuszach, szpiegach i werbownikach.

lic nieprzyjacielowi wiadomości; albo kto w czasie pokoju o urządzeniach lub przedmiotach, odnoszących się do siły zbrojnej Państwa lub wojskowej onegoż obrony, które nie publicznie przez Państwo nakazane lub wykonane zostały, w tym celu wyśledza, aby o nich udzielić obcemu Państwu wiadomości. Dochodzenie i ukaranie szpiegostwa przez Sądy wojskowe nastąpi, tacy zbrodniarze więc tym Sądom oddani być winni. Takim Sądom wydany być ma także ten, kto bez szczególnego pozwolenia Rządu do innej, nie cesarsko-austrya-ckiej służby wojskowej werbuje, albo w czasie wojny żołnierzy lub wojskową służbę do osiedlenia się w krajach obcych werbuje, albo kto w takimże czasie staje się winnym ludokradztwa, aby innym, nie cesarsko-austryackim wojskom dostawić rekrutów, albo cudzemu państwu z osób do wojska należących dostarczyć osadników (§ 92 ust. karnej), kary na zbrodnię szpiegostwa i werbowania bez upoważnienia w §§ 304, 321 do 331, 306 do 313 ustawy karnej wojskowej postanowione są. W ogólności należy czuwanie nad tajemne-mi knowaniami i zamiarami, któreby były niebezpie-cznemi dla bezpieczeństwa publicznego i dozór nad osobami w tym względzie już karanemi lub podejrzanemi według §11 instrukcyi z dnia 10 Grudnia 1850 do obowiązków Władz policyjnych (według § 27 ustawy gmin. zaś także do Zwierzchności gmin).

f) O zbiegach popisowych i wojskowych.

116

O zbiegach popisowych zawiera § 46 ust. wojsk, bliższe postanowienia. Według § 185 ust. kar. wojsk, jako zbieg wojskowy uznanym zostanie obowiązany do służby wojskowej podoficer lub szeregowiec, jeżeli jedna lub więcej okoliczności nastęfmie wyszczególnionych udowodnione zostaną: a) jeżeli z miejsca zakwaterowania, albo ze stanowiska swego potajemnie lub pod zmyślonym, fałszywym pozorem się wydalił — iw przeciągu 48 godzin własnowolnie nie wrócił; b) jeżeli w czasie wojny po za linią graniczną przez dowódcę oznaczoną, lub najdalszemi przeciw nieprzyjacielowi wysłanemi pikietami bez wykazu przydybanym zostaje ; c) je-Kasparek. Zb. ust. adni. Tom II.

żeli wprawdzie z paszportem lub kartą podróżną {Marschroute) ze swej stacyi się wydala, jednak udaje się w kierunku sprzeciwiającym się osnowie paszportu lub karty podróżnej; d) jeżeli samowładnie zbiegł za granicę, lub przydy-banym został na granicy od swej stacyi o więcej jak 4 mile odległej bez paszportu lub karty podróżnej; e) jeżeli w czasie ucieczki obawiać się musiał kary za popełnioną zbrodnię;

f) jeżeli po wymianie lub uwolnieniu z niewoli wojennej powrócił i w przeciągu dni 8 od dnia przejścia granicy, lub po uwolnieniu wewnątrz kraju z mocy nieprzyjacielskiej, nie zgłosił się u Władzy austryackiej ani wojskowej ani cywil-nej ? g) jeżeli bez swej wriny oddalił się od swego oddziału albo przeznaczenia służbowego, i w oddaleniu od takowego zatrzymanym został, i tamże nie powraca w przeciągu 8 dni rachując od chwili, w której bez przeszkody wrócić mógł;

h) jeżeli pozbył się wojskowej odzieży w sposób, że nie łatwo go jako żołnierza poznać można; *) jeżeli urlopnik ze stanu służbowego w przeciągu 8 dni po upływie czasu, na który mu urlop udzielono, urlopnik zaś wypuszczony aż do czasu ćwiczeń wojskowych, pomimo oznajmionego czasu powrotu, w przeciągu 8 dni od terminu do powrotu przeznaczonego na miejsce przeznaczenia nie przybywa i nie wykaże przeszkody powrotu, lub gdy urlopnik nie powracający w czasie do powrotu wyznaczonym, uniemożebni doręczenie powołania przez ucieczkę z miejsca urlopu na niewiadome miejsce pobytu. Według § 189 ustawy karnej wojskowej z dnia 15 Stycznia 1855 r. (dz. ust. p. N.. 19) rezerwista do służby powołany pod temi samemi warunkami jak zbieg karanym być winien jak inni żołnierze, w razie zaś gdyby z własnej winy zaniedbał terminu do stawienia się w szeregu nad sześć tygodni, jako zbieg uważanym będzie.

Co do postępowania ze zbiegami wojskowymi postanowiono najwyższem rozporządzeniem z d. 14 Grud. 1820, iż wieśniakowi i innym schwytanie zbiega przez to ułatwić należy, że go tej Zwierzchności miejscowej, w której okręgu go schwytają, oddać mogą i mają, za co wprawdzie żadnych

O zbiegach popisowych i wojskowych.

1827

kosztów rachować nie mogą, lecz w razie udowodnienia zbie-gostwa za oddanie zbiega wojskowego prawo do odebrania całkowitej taglii uzyskają. Wysokość taglii wyznaczona została dekretem kancelaryi nadwornej z dnia 22 Stycznia 1808 w następujący sposób : za zbiega od piechoty lub od konnicy bez konia 25 złr. 20 ct., za zbiega od konnicy z koniem 42 złr., za zbiega od furgonów, za urlopnika na czas niepewny uwolnionego od służby i za jeńca wojennego 6 złr. 30 ct. Wynagrodzenie (taglia) w przeciągu 2 miesięcy w drodze przełożonej Władzy politycznnej żą* danem być winuo, i wypłaconem zostanie także wtenczas, jeżeli schwytany żołnierz nie jako zbieg, lecz jako wydalający się beż zezwolenia uznanym zostanie, albowiem wyznaczenie taglii ma tylko zachęcenie do chwytania i odstawienia zbiegów wojskowych na celu, bez względu na wysokość kary wymierzyć się mającej. Woźni Dyrekcyi policyi i członkowie Straży policyjnej cywilnej odbiorą za zbiega wojskowego 8 złr. 40 ct. (rozp. najw. Władzy policyjn. z 2 Wrześn. 1854 L. 3530).

Według rozp. gub. z 28 Czerwca 1836 L. 30640 i rozp. min. z 14 Lipca 1849 (dzień, ust. państ. N. 325) osoby bez paszportów przytrzymane i o zbiegostwo podejrzane, natychmiast z dotyczącym protokołem do właściwego oddziału wojskowego przez Władzę polityczną odesłane być mają, a Skarb wojskowy zwróci wszystkie koszta poniesione, jeżeli się okaże, iż schwytany rzeczywiście jest zbiegiem wojskowym; jeżeli zaś przytrzymany fałszywie się za zbiega wojskowego wydawał, według najwyższego rozporządzenia z 12 Marca 1822 za oszustwo według ustaw karnych ukaranym być winien, z osobami zaś, które oprócz, tego są włóczęgami bez zatrudnienia "i paszportu, według dotyczących przepisów postąpić należy.

Według min. rozp. z 16 Marca 1853 L. 132 zbieg i przytrzymujący go zaraz protokolarnie przesłuchani być mają; obcy zbiegi Komendzie wojskowej dopiero wtedy oddani być mogą do wydalenia według postanowień traktatów, jeżeli pochodzenie zbiega z zagranicy i charakter jego wojskowy udowodnione będą. Przy oddaniu zbiega

116*

Część. II. Dział В.

wszystkie dokumenta zbiega dotyczące, tudzież likwidacya kosztów załączone być winny.

Okólnikiem z 8 Marca 1811 włożony został obowiązek na wszystkich, mianowicie na Zwierzchności gminne i organa bezpieczeństwa, aby chwytały zbiegów i ich Władzom wojskowym dostawiały. W tym względzie postanawia § 318 ust. kar. wojskowej, że ukarany być ma więzieniem od jednego roku i zasądzony na karę 105 złr., kto zbiega przez wskazanie drogi, przez przebranie, ukrywanie, przez danie przytułku lub w jakikolwiekbądź sposób wspiera i przez to dalszą ucieczkę ułatwia, albo wyśledzenie i sprowadzenie zbiega utrudnia. Karze zaś do 5 lat więzienia podpadnie, kto ułatwia zbiegostwo przez odkupienie odzieży, broni, konia lub armatury, albo z chciwości zysku, albo pod innemi obciążającemi okolicznościami. (§§ 220, 221 i 222 ust. karnej to samo postanawiają.)

Aby zapobiedz zbiegostwu, wydane zostały zakazy sprzedawania przyodziewy wojskowej (munduru) róźnemi rozporządzeniami, które okólnikiem gub. z 18 Lipca 1851 (dz. ust. kr. N. 233) w następującej treści ogłoszone zostały: Według okólnika z 6 Marca 1838 L. 1130 rzeczy stanowiące skarbową przyodziewę wojskową do przedmiotów z handlu wyjętych należą, każda więc w tym względzie między osobami prywatnemi zawarta ugoda lub umowa jako nieważna się uznaje. Z tego wynika, że rzeczy do wojskowej przyodziewy należące, gdziekolwiekby je u osób prywatnych znaleziono, jako własność skarbowa na rzecz Skarbu zabrane być mogą, jeżeli z przyznania się lub dostrzeżonych na nich znaków, albo też z innych prawnych dowodów się okaże, iż są wojskową przyodziewą skarbową. Co się tyczy formy, w jakiej takie zajęcie dokonane być ma, wyrzekło wysokie Ministerstwo wojny, że w dekretach nadwornych z 16 Września 1797 i 5 Grudnia 1800 zawarty jest nakaz, ażeby takie rzeczy, gdzieby je dostrzeżono, bez wszelkiego względu zabierać i oddawać do najbliższej Komisyi przyodziewy wojskowej. Władze winny mieć baczność na okazywanie się

w obrocie handlowym i u osób prywatnych mundurów wojskowych; przydybane tego rodzaju rzeczy mają konfiskować i przeciw winowajcom przeprowadzić postępowanie karne. (Reskr. minist, wojny z 11 Kwietnia 1861 L. 512.)

Suknie mundurowe wojskowe, lub z naśladowaną stam-pilią mundurową, wraz z winowajcą odstawione być mają do Sądu karnego, na zasadzie § 199 lit. d) i 320 lit. f) ustawy karnej (rozporz. namiestn. z dnia 5 Marca 1871 r. L. 4051).

W celu zapobiegania wojskowemu zbiegostwu na nie w § 208 ustawy karnej wojskowej z r. 1855 takie następstwa wyznaczono: aj Zbieg wojskowy niezdolny jest od czasu wykonania zbiegostwa aż do powrotu lub odstawienia zarządzać swym majątkiem między żywymi, lub na wypadek śmierci, sekwestracya zatem jego majątku aż do powrotu, albo gdyby takowy nie nastąpił, aż do jego zgonu zarządzoną być powinna, nieuwłaczając prawom trzeciej osoby w ten sam sposób i z uwzględnieniem dzieci i potomstwa, jak to najw. postanowieniem z 7 Stycznia 1842 i ustawą o emigracyi rozporządzono; b) także ostatniej woli rozporządzenie zbiega sporządzone przed wykonaniem zbiegostwa jest nieważne co do majątku w Państwie austr. się znajdującego; c) majątek, który przypadł zbiegowi do czasu schwytania lub powrotu z tytułu spadku, zapisu lub darowizny, na wypadek śmierci wewnątrz Państwa austr. przysądzonym być winien tym pra-Avnym spadkobiercom, którymby przypadł był, gdyby zbieg nie dożył spadku; d) za przyodziewę, amunicyą, armaturę i konia przez zbiega zabrane według taryfy ryczałtowej, za taglię wypłaconą i inne koszta schwytania według ponoszonej kwoty zwrot Skarbowi wojskowemu się należy; e) zbieg, który do służby przez pewien przeciąg lat jest obowiązany i na karę śmierci nie jest skazany, skazanym będzie służyć rok cały nad czas służby, jeżeli nie był dłużej nad 6 miesięcy nieobecnym, w przeciwnym razie podwójną ilość lat służyć winien, o ile orzez to prawny czas służby o cztery lat przekroczonym nie zostaje; jeżeli rezerwista zbiegnie, czas służby rezerwowej o czas jego nieobecności przedłużo-

nym zostanie, jednak nigdy więeej jak o jeden rok; f) na-koniec utrącą zbieg — choćby mu pardon ogólny przysłużą! — za czas upłyniony prawo do poboru tak zwanego gratiae służbowego, do odebrania zaległych swych należytości, a jeżeliby po powrocie za niezdatnego do służby uznanym był, prawo na zaopatrzenie jako inwalida.

Według tego najw. postanowienia konfiskata majątku zniesioną została, sekwestraeyą zaś Sądy przeprowadzić mają, które według rozp. min. spraw, z d. 4 Listopada 1852 r. w tym względzie przed zarządzeniem komisyi w sposób odpowiedni przekonać się winny, czyli zbieg jaki majątek posiada.

Co do kosztów ze schwytaniem zbiegów obcych połączonych rozróżnić trzeba, czyli z Państwem, zkąd pochodzi zbieg, traktaty są zawarte, jak z Prusami (dekr. gub. z 21 Kwiet. 1819 L. 18596, z 24 Lipca 1831 L. 34510, z d. 16 Września 1836 L. 50888), z Anglią (rozp. najw. Władzy policyjnej z 5 Grudnia 1852 L. 8248 itd.) lub nie. W pierwszym wypadku zbieg obcy wydanym być winien, chociażby w kraju już osiadł (dz. ust. prow, z 22 Marca 1832); a co do zwrotu kosztów, postąpić należy według osnowy traktatów. Jeżeli zaś z Państwem obcem, z którego zbieg pochodzi, traktat o wydanie zbiegów nie jest zawarty, ze zbiegami takimi według ogólnych ustaw paszportowych co do cudzoziemców postąpić należy.

Według reskr. z 8 Grudnia 1865 L. 23015 Rząd pruski i austryaeki z roku 1860 zawarły umowę, że wzajemnie przy wydawaniu zbiegów wojskowych ani nagrody za przytrzymanie, ani kosztów za utrzymanie i odstawienie zbie- . gów likwidować nie będą. Koszta takie więc przy wydaleniu zbiegów ani żądane być nie mogą, ani też wynagrodzone nie zostaną. Tak samo i za zbiegłych popisowych (rozp. min. z 14 Lutego 1871 L. 1812).

O zbiegach wojsk, do Bawaryi i niemieckiego Państwa nie trzeba się udawać do c. k. austr. Misyj, lecz wprost do Władz miejscowych, jeżeli pobyt zbiega dokładnie jest wiadomy. Należy także wprost odpowiadać tym Władzom na ich żądania dotyczące ich zbiegów i popisowych (reskr. min. obr. kr. z 22 Lutego 1875 L. 11890).

Według obwieszczenia min. obr. kraj. z 4 Maja 1870 przestał z dniem 27 Czerwca 1870 obowiązywać kartel między Austryą i Rosyą względem wzajemnego wydawania zbiegów wojskowych.

W razie przytrzymania zbiega wojska rosyjskiego, za-stósować należy do niego przepis co do postępowania z włóczęgami obcymi, nie będącymi w posiadaniu legalnych wywodów, ma więc być odstawionym do granicy kraju rodzinnego pod uadzorem, aby istotnie granicę tutejszą przekroczył i kraj tutejszy opuścił (reskr. min. z 20 Sierpnia 1870 L. 12455).

Jeżeli zbieg wojskowy nie posiadający legalnych wywodów i nie mający środków utrzymania, przymusowo wydalonym być ma, należy zaniechać formy wydalenia z tytułu zbiegostwa wojskowego; w podobnych wypadkach przyjęty jest zwyczaj w stósunkach międzynarodowych, że się stawia obcemu rządowi warunek, ażeby wydalony z powodu zbiegostwa wojskowego nie był karany, zwyczaj, od którego tylko w tym razie odstąpić można, jeżeli podobne wydalenie nie nastąpiło'na żądanie obcego Rządu, lecz zarządzonem zostało w interesie własnego kraju, jako środek policyjny (reskr. min. spr. wewn. z 23 Sierpnia 1871 L. 3676/M. J.).

Ponieważ zbiegi wojska rosyjskiego odstawieni do granicy rosyjskiej po przekroczeniu takowej napowrót do kraju wracają, przeto należy aby ile możności temu zapobiedz, przed odstawieniem ich do granicy wydać przeciw nim orzeczenie wywołujące ich z Państwa austryackiego pod zagrożeniem skutków § 323 kod. kar.

Jeżeliby wywołany w ten sposób obcokrajowy do tutej-. szego kraju powrócił — a na takich rewertentów szczególną należy zwrócić uwagę — wypada o tern bezzwłocznie zawiadomić właściwy Sąd, celem przeprowadzenia przeciw niemu śledztwa karnego (rozp. Nam. z 14 Paźd. 1872 L. 4755/pr.).

g) O cyganach.

Gub. dekr. z 22 Marca 1825 L. 15956 rozporządzono: 1) Wszystkim cyganom bez wyjątku wstęp z obcych krajów

wzbronionym być ma. 2) Wszystkie Zwierzchności gminne obowiązane są przytrzymywać okazujących się w ich okręgu cyganów i odstawić ich, jeżeli nie mają ważnych dokumentów podróżnych, na miejsce przynależności, mianowicie do tego obowiązane są Zwierzchności gminne blisko granicy kraju położone. 3) Także cyganie z Węgier, Siedmiogrodu lub innych austryackich prowincyj przybywający, przytrzymani być winni, a jeżeli nie wykażą się, że mają prawo do pobytu w Galicyi, według urodzenia lub osiedlenia wydalić ich trzeba; zeznania co do podanego przez nich miejsca urodzenia lub przynależności poprzednio sprawdzone być muszą. 4) Cyganów do kraju nieprawnie przybywających przy wydaleniu ostrzedz należy, że pod surową karą § 234 ust. karnej do kraju przybyć więcej nie śmią. 5) Wszystkie Zwierzchności gminne szczególną baczność mieć mają na mieszkających w ich okręgach cyganów^ w tym celu muszą mieć dokładny spis takowych, muszą w ciągłej być wiadomości o ich zatrudnieniu, sposobie wyżywienia i pobycie; zakazać im mają wydalenie się z miejsca bez poprzedniego zgłoszenia się u Zwierzchności gminnej, a niestósujących się do tego zakazu karać mogą według istniejących ustaw. Tych cyganów, którzy już częściej potajemne podróże odbywali, którzyby częściej odwiedzani byli przez obcych cyganów, którzy albo sami, albo ich bliscy krewni w śledztwie karnem zostawali lub zostają, oddać należy pod szczegółowy dozór, a mianowicie czuwać uad tern trzeba, czyli się u nich nie znajdują rzeczy podejrzane, lub czy inne okoliczności nie świadczą o popełnionych kradzieżach i t. d. Według tych spostrzeżeń dalsze postępowanie zarządzić należy. 6) Do każdej podróży w powiecie — wyjąwszy zwykłe odwiedziny targów lub jarmarków w najbliższem mieście lub miasteczku — cygani o przepisane dokumenta starać się winni. Cyganom, którzy się już częściej potajemnie wydalali lub w podejrzenie wpadli, nie mają być wydawane dokumenta podróżne bez oczywistej potrzeby. Zwierzchności gminne odpowiedzialne są za rzetelność swych podań w tym względzie, Władze polityczne zaś nie mogą wydawać dokumentów

O cyganach.

podróżnych bez oznaczenia celu, aby przez to nie ułatwiały cyganom i ich familiem nieograniczonego wałęsania się. 7) Cyganów całemi bandami wałęsających się po kraju, Zwierzchności gminne przytrzymywać i do miejsc przyna-należności odsyłać winny. 8) Władze nie mogą pod karą dukata od głowy cyganom pozwalać zatrzymywania się w kraju bez przepisanych dokumentów. 9) Gdyby okazanie się większych band cyganów, lub pobyt w okolicach na ustroniu utrudniały przytrzymanie takowych, w takim razie Zwierzchność gminna o tern Władzy powiatowej donieść winna i zawiadomić sąsiednie Zwierzchności, aby za spół-działauiem można strzedz i przytrzymać cyganów. 10) Przytrzymani cygani mają być protokolarnie o miejsce urodzenia^ pobytu i zarobkowania badani, poczem albo pojedynczo, albo w pojedynczych oddziałach z odpowiednią strażą,,cygani zaś podejrzani lub niebezpieczni pod dozorem straży bezpieczeństwa odesłani zostaną na miejsce przeznaczenia, przy udzieleniu protokołu dotyczącej Władzy i oznajmieniu okoliczności uwagi.godnych. Przy wydaleniu na to baczność mieć trzeba, aby wydaleni nie uciekli, aby się postarano o ich zaopatrzenie, aby z nimi postępowano po ludzku i nie surowo, tudzież, aby przy odesłaniu w oddziałach osoby do jednej familii należące rozłączone nie zostały. 11) Nadesłani cygani po przybyciu za przestępstwo istniejących przepisów karani i znagleni być winni, aby się osiedlili stanowczo i gospodarstwa swego pilnowali. Ci, którzy nie mają stałego mieszkania lub nie znają miejsca urodzenia, mają być do wojska odstawieni, niewiasty mają być po wsiach lub miastach do służby oddane, familie zaś do stanowczego osiedlenia i trudnienia się przemysłem (rzemiosłem) przynaglone. 12) Tak jak Zwierzchności gminne z stósownemi środkami cyganów do pracy i porządnego życia nakłonić i o to się starać winny, aby nie umykali, lecz przez roboty polne i przez wykonanie rzemiosła na utrzymanie życia zarabiali, tak też z wszelką łagodnością i umiarkowaniem z takimi cyganami postępować powinny, którzy się dotychczas pilnie i pracowicie sprawowali i nie dawali powodu do podejrzenia i nieukontentowa-

Częśó II. Dział В.

?■

nia, aby przepisy powyższe w ogólności przeciw cyganom wydane, dla tychże nie były dokuczliwemi lub uciążliwemi, gdyż nakazany dozór i czuwanie nawet co do osób podejrzanych nigdy uciążliwym przymusem i surowością być nie powinny.

Według rozporządzenia minist, polieyi z 81 Lipca 1857 L. 8226 mogą wprawdzie cygani otrzymać' kartę legitymacyjną, lecz takowa nie chroni ich od postępowania z nimi według obowiązujących przepisów, jeżeliby się włóczyli przy próżniactwie bez zarobkowania i pod okolicznościami podejrzanemi, w którym to razie według rozp. min. z d. 30 Czerwca 1851 L. 11277 bezwzględnie do miejsca przynależności wydaleni być mają.

Kozporządzeniem Min. spraw. wewn. z 31 Grudnia 1874 L. 17709 przepisano: 1. Cygani, którzy się włóczą bez celu i bez sposobu zarobkowania dozwolonego i nie mogą się wykazać, że mają prawo przynależności w Przedlitawii, mają być uważani jako obco-krajowi, z którymi według postanowienia ustawy z 27 Lipca 1871 (dz. u. p. N. 88 str. 1671 Zb. ust. ad.) §§ 1, 2, 12 postąpić należy. 2. Takich cyganów przydybanych na granicy węgierskiej wydalić trzeba przez organa bezpieczeństwa za granicę. 3. Jeżeli się znajdują wewnątrz kraju, mają być oddani c. k. Sądowi powiatowi przy doniesieniu o tern Starostwu. Niedorośli mają być oddani gminie, w której banda cyganów przytrzymaną została, aby tymczasowo ich utrzymywała. 4. Po odbytej karze, Starostwo cyganów z kraju wydalić i najbliższej stacyi szupaso-wej w Węgrzech oddać każe.

Nad pojawieniem się cyganów na granicy węgierskiej ściśle czuwać i przechód tychże przez granicę na tutejszo-krajowe terytoryum wedle okoliczności zupełnie wzbronić, albo przynajmniej ścisłe postępowanie względem takiego przejścia przedsięwziąć należy (reskr. min. obr.- kr. z dnia 17 Sierpnia 1869 r. L. 2862).

Bandy cyganów i cygani pojedynczy, chociażby byli zaopatrzeni w paszporty, ale bez celu i bez dozwolonego zarobku się wałęsali, mają być bezzwłocznie do kraju rodzinnego wydaleni (odszupasowani). W razie pojawienia się

wyjątkowo znacznych i niebezpiecznych band cyganów, można zażądać asystencyi wojskowej w celu tem pewniejszego wydalenia takowych. (Rozp. min. obr. kr. z 17 List. 1872 L. 17437.)

W skutek zażalenia c. k. Ministerstwa kroackiego, że wydaleni bywają cygani do Kroacyi bez poprzedniego zbadania, czy są tamże przynależnymi, rozporządziło Mini- ' sterstwo spr. wewn. reskr. z 13 Maja 1875 L. 6048, że Władze polityczne zastósować się winny w wypadkach przy-dybania cyganów, nie posiadających paszportów, do § 4 ustawy z 27 Lipca 1871 Dz. u. p. N. 88, według którego każdy wyrok wydalenia poprzedzić powinno stwierdzenie przynależności, więc pisemne zniesienie się z Władzami dotyczącemi, czy uznają przynależność cyganów do kraju, zkąd według ich twierdzenia pochodzić mają.

h) O głuchoniemych i umysłowo-niedołężnych.

Władze polityczne starać się winny za pomocą Zwierzchności gmin, pasterzy duchownych i nauczycieli, aby otrzymały dokładny i pewny spis liczby, osobistych przymiotów, stósunków familijnych i miejsca zamieszkania wszystkich w ich okręgu znajdujących się głuchoniemych i umysłowo-niedołężnych, aby przez to w wielu razach umożebnić wyśledzenie przynależności takich poza obrębem miejsca swego zamieszkania znajdujących się osób, gdyż bez takiego spisu trudno wyśledzić miejsce przynależności takich osób, a w wielu wypadkach wyśledzenie przynależności na szkodę gmin, gdzie te osoby przytrzymane zostały, staje się niemożebnem. Dla zapobiegnienia tym niedogodnościom i aby udaremnić gminom zamiar pozbycia się takich nieszczęśliwych przez zamilczenie lub wyparcie się wydalenia takowych i uwolnić się przez to od obowiązku ich utrzymania, nakazano sporządzić wykazy z następującemi rubrykami: L) Imię i nazwisko głuchoniemego lub umysłowo upośledzonego; 2) imię i nazwisko rodziców wraz z numerem domu ich zamieszkania ; 3) rok urodzenia; 4) zatrudnienie ; 5) dokładne, ile być może, opisanie osoby z wyszczególnieniem osobliwych znaków.

Władze powiatowe od czasu do czasu przez duszpasterzy i Zwierzchności gminne przekonać się mają, czyli w tym względzie zmiany nie nastąpiły i wykazane osoby rzeczywiście w miejscu zwykłego mieszkania swego się znaj-dują.

W niektórych krajach koronnych polecono, aby na sukni głuchoniemych przymocowaną była tabliczka z drzewa lub blachy, na której wypisane być ma nazwisko i miejsce zamieszkania tychże. (Przyp. Autora.)

Reskryptem kancel. nadworn. z 19 Listopada 1829 L. 26570 polecono Zwierzchnościom gminnym, aby utrzymywały wzmiankowane osoby w widoczności i w razie wydalenia się takowych z miejsca zwykłego pobytu natychmiast doniosły o tem przełożonej Władzy politycznej, celem wyśledzenia znikniętej osoby w drodze właściwej i celem ukarania tych, na których spada wina zaniedbania obowiązku strzeżenia takowej, (rezp. min. z 30 Maja 1855 L. 9985). Okólnikiem Nam. z 27 Maja 1877 L. 647 powtórzono to polecenie.

i) O włóczęgach i próżniakach.

Ustawą z dnia 10 Maja 1873 r. (dz. ust. p. N. 108) wydane zostały następujące przepisy policyjno - karne przeciwko próżniakom i włóczęgom.

§ 1. Kto nie mając stałego mieszkania, lub opuściwszy takowe błąka się bez zajęcia i zatrudnienia, a nie może się wykazać, że ma fundusz na utrzymanie albo że nie usiłuje zarabiać uczciwie, będzie karany jako włóczęga aresztem od ośmiu dni aż do jednego miesiąca. W razie powtórnego skazania będzie zasądzony na 1 do 3 miesięcy ścisłego aresztu i na jedno lub więcej zaostrzeń, które w § 253 ustawy kar-uej z dnia 27 Maja 1852 a—e są wymienione.

§ 253 ust. karu. Z aresztem połączyć można jedno lub równocześnie więcej zaostrzeń następujących: a) post ; b) ciężka robota; c) wyznaczenie twardego łoża; d) trzymanie w oddzielnym areszcie;

e) odosobnione trzymanie w ciemnej celi.

§ 2. Osoby zdatne do pracy, które były karane za sfałszowanie papierów kredytowych publicznych, za sfałszowanie pieniędzy, za podpalenie, rabunek lub za zbrodnię gwałtu

publicznego przez niebezpieczne pogróżki (§ 99 u. k.), kradzieży lub oszustwa, albo ponownie za występek kradzieży, oszustwa albo żebractwa, lub też jako włóczęgi, jeżeli nie upłynęły jeszcze trzy lata po odsiedzeniu kary, mogą być przez Władzę bezpieczeûstwa wezwane, aby się w terminie im wyznaczonym wykazały, że wyżywiają się w sposób dozwolony. Jeżeli z niechęci do pracy wezwaniu temu nie uczynią zadosyć, mają byc karane aresztem od 3 do 14 dni. W ponownym razie mogą być zasądzone na areszt ścisły aż do jednego miesiąca i na zaostrzenia w § 253 ustawy karnej pod a—e wymienione.

§ 3. Wydawanie świadectw o doznanych nieszczęściach i świadectw ubóstwa mających służyć do wałęsania się za żebraniną, jest zabronione. Wykroczenie przeciw temu zakazowi będzie karane grzywną od 10—100 złr.

§ 4. Osoby które za sfałszowanie papierów kredytowych publicznych, za fałszowanie monety, albo też czyny karygodne przeciwko cudzej własności były skazane na więcej jak sześć miesięcy aresztu, lub kilkakrotnie na krótszy areszt, albo które były karane za włóczęgostwo i zdają się zagrażać bezpieczeństwu własności, mogą być oddane pod dozór policyjny ze skutkami w § 9 ustawy niniejszej wyrażonemi.

§ 5. Jeżeli zachodzą warunki § 4, Sąd karny, w sprawie głównej orzekający, winien wyrazić w wyroku możność oddania pod dozór policyjny. Do rekursu przeciwko takiemu orzeczeniu odnoszą się te same przepisy, które są stósowane do rekursu przeciwko wyrokowi w sprawie głównej wydanemu.

§ 6. Co do tych osób, u których w czasie wejścia ustawy niniejszej w moc obowiązującą, warunki w § 4 wzmiankowane już zachodziły, Sąd karny wyrazi możność oddania ich pod dozór policyjny, wtedy, gdy będą skazane albo ponownie za czyny karygodne w § 4 wyrażone, albo za wykroczenie żebractwa, lub też, stósownie do § 2 ustawy niniejszej, za wstręt do pracy.

§ 7. Oddawanie pod dozór policyjny osób, co do których Sądy karne orzekły w tej mierze dopuszczalność, jest rzeczą Władz politycznych pierwszej instancyi, jakoteż

Władz policyjnych rządowych, które znajdują się w niektórych miastach. Gdzie obok Władz policyjnych rządowych, sprawy polieyi bezpieczeństwa są osobliwie poruczone gminom, oddanie pod dozór policyjny służy Władzy gminnej. Zwierzchności gminne są obowiązane uczestniczyć w dozorze i wykonywać odpowiednie polecenia Władzy politycznej.

Jeżeli Władza polityczna ma wydać orzeczenie względem oddania pewnej osoby pod dozór policyjny, która jest przynależną w obrębie administracyjnym innej prowiueyi Państwa, trzeba się przed wydaniem orzeczenia porozumieć z dotyczącą Władzą swojszczyzny w celu przekonania się, czy oddanie pod nadzór policyjny byłoby odpowiednio ze względu na stosunki wiadome w miejscu swojszczyzny dotyczącej osoby. (Reskr. Nam. z d. 8 Stycznia 1875 Ł. 62124.)

§ 8. Oprócz przypadków § 4. Władza polityczna może także oddać pod dozór policyjny i tych skazanych, a z domu kary wychodzących, do których Sąd, orzekając jeszcze przed wejściem ustawy niniejszej w moc obowiązującą, zastósował przepis drugiego ustępu § 317 procedury karnej.

§ 9. Oddanie pod dozór policyjny nie może trwać dłużej jak trzy lata, zacząwszy od dnia ukończenia kary. Ten, nad którym nadzór jest ustanowiony, może być ograniczony w swojej osobistej wolności tylko o tyle, o ile na to pozwalają następujące przepisy: a) Władza oddająca go pod nadzór policyjny (§ 7) może zabronić mu całkiem pobytu w pewnych okręgach lub miejscach, albo też wyznaczyć mu miejsce pobytu i zobowiązać go, ażeby tego lub wybranego przez siebie miejsca pobytu nie opuszczał bez pozwolenia. Nigdy jednak nie może mu być zabroniony pobyt w gminie, do której przynależy.

O wydaleniu przymueowem włóczęgów patrz str. 1671 (Zb. ust. adm.).

b) Jest obowiązaoy zawiadamiać Władzę bezpieczeństwa, ile razy zmieni mieszkanie i w tymże samym dniu, tudzież stawiać się przed nią na każde wezwanie i dawać wyjaśnienia co do swego zatrudnienia, utrzymania i zarobku, jakoteź co do swego obcowania z innemi osobami, c) Władza bezpieczeństwa może także nakazać mu, aby zgłaszał się do

niej osobiście w terminach wyznaczonych, może mu zabronić uczestniczenia w prawnych zgromadzeniach, uczęszczania do pewnych lokalów i opuszczania swego mieszkania bez naglącej potrzeby w nocy i podczas nadzwyczajnego zbiegowiska ludzi, d) W wykonaniu nadzoru policyjnego można każdego czasu odbyć u niego rewizyą mieszkania lub osoby. Środków w tym paragrafie wyszczególnionych używa się jednak tylko o tyle, o ile okoliczności tego wymagają i zawsze należy mieć ile możności wzgląd na reputacyą i zarobek osoby zostającej pod dozorem, a gdy potrzeba ustanie, środków owych natychmiast zaprzestać.

§ 10. Kto jest oddany pod dozór policyjny, a działa wbrew ograniczeniom i obowiązkom stósownie do § 9 lit. a—c nałożonym, lub nie jest im powolny, będzie karany aresztem od 1—14 dni. W ponownym razie może być zasądzony na areszt ścisły aż do jednego miesiąca i na zaostrzenia kary w § 253 ustawy karnej pod a—e wymienione.

Starostwa otrzymały polecenie, aby o każde m zarządzeniu nadzoru policyjnego przeciw osobom przez Sąd skazanym, t. j. o sposobie i czasie trwania tego nadzoru, zawiadamiało dotyczący Sąd barny. (Okól. Nam. z 1 Grud. 1880 L. 55996.)

§ 11. «leżeli osoba zostająca pod dozorem policyjnym będzie skazana za nowy czyn karygodny w § 4 wymieniony, dozór policyjny nad nią może być przedłużony do trzech lat, licząc od dnia, w którym skończy ostatnią karę.

§ 12. Śledztwo i ukaranie z powodu przestępstw w §§ 1, 2, 3 i 10 wymienionych jest rzeczą Sądów. Dopóki jednak w niektórych miastach Władze policyjne rządowe na zasadzie ustawy z dnia 22 Października 1862 (Dz. u. p. N. 72) i § 9 procedury karnej z 29 Lipca 1853 mają sprawować Władzę sądową pierwszej instancyi, one także powołanemi są orzekać w podobny sposób co do przestępstw w mowie będących.

§ 13. Sąd karny może w wyroku przeciwko osobom wstręt do pracy mającym, które stały się winnemi przestę stw w §§ 1, 2 i 10 wzmiankowanych, jakoteż przestępstwa nierządu z rzemiosła (§§ 509 i 510 k. k.), lub przestępstwa żebractwa (§§ 517 i 519 k. k.), wyrazić możność przytrzy-

§ 14. Orzeczenie Sądu dozwalające oddania do domu roboczego uzasadnia dopuszczalność dozoru policyjnego.

mania w domu roboczym. Pod względem rekursu od takiego orzeczenia Sądu obowiązuje przepis w ustępie drugim § 5 zawarty.

§ 15. Rozciągania przytrzymania w domu roboczym i wykonanie takowego, gdy Sądy karne uznają to za dopuszczalne, jest rzeczą Władz politycznych krajowych.

§ 16. Przytrzymanie w domu roboczym nie może trwać bez przerwy dłużej nad trzy lata. Jeżeli przytrzymany poprawi się pierwej, można go wypuścić przed upływem tego czasu. O terminie wypuszczenia stanowi Władza krajowa administracyjna. Jeżeli przytrzymany będzie wypuszczony przed upływem lat dwóch, a z zachowania jego okazuje się, że się nie poprawił, Władza polityczna krajowa może bezzwłocznie rozporządzić, ażeby był przytrzymany w domu roboczym jeszcze przez cały ten czas, którego przy jego wypuszczeniu brakowało jeszcze do zupełnych lat trzech.

§ 17. Osoby, które nie przeszły jeszcze ośmnastego roku życia, gdyby podpadły warunkom oddania do domu roboczego, mogą być umieszczane tylko w domach poprawy przeznaczonych dla występnej młodzieży. W domu poprawy można być zatrzymanym dopóty, dopóki cel przytrzymania wymaga tego, jednak nie dłużej jak do 20 roku życia. Dopóki osobne domy poprawy nie będą założone, osoby, które ośmnastego roku życia jeszcze nie przeszły, mogą być umieszczane tylko w osobnych oddziałach domów roboczych, przeznaczonych wyłącznie dla młodzieży występnej.

§ 18. Sądy karne mogą orzec dopuszczalność oddania do domu poprawy, a Władza polityczna może takowe wymierzyć także co do nieletnich, dopuszczających się czynu karygodnego, którego według przepisów ustawy karnej, tylko z powodu małoletności winowajcy nie uważa się za zbrodnię, lecz karze jak występek (§§ 2 lit. d, 237 i 269 do 272).

W przypadkach, w których podług § 273 u. k. karanie i użycie środków zapobiegających z powodu czynu karygodnego, który popełnia małoletni, służy Władzy bezpieczeństwa,

Władza polityczna krajowa może zarządzić oddanie małoletniego do domu poprawy, jeżeli jest całkiem zaniedbany i jeżeli nie ma innego sposobu zapewnienia mu porządnego wychowania i dozoru.

§ 19. Oprócz przypadków w ustawie niniejszej oznaczonych, nikt nie może być na przyszłość do domu roboczego lub do domu poprawy oddany, a osoby znajdujące się tamże obecnie, nie mogą być zatrzymane po nad czas w ustawie niniejszej oznaczony. Przepis jednak niniejszy nie wzbrania oddawania do domu poprawy, dla młodzieży występnej przeznaczonego, osób młodocianych, na przedstawienie zastępców prawnych i za zgodą Władzy opiekuńczej, nawet w takich przypadkach, które w ustawie niniejszej nie są oznaczone«

§ 20. Za Sąd karny w myśl ustawy niniejszej uważa się także wszystkie Władze policyjne rządowe w drugim ustępie § 12 oznaczone, dopóki Władze te mają wydawać olzeczenia karne w odpowiednich przestępstwach.

§ 21. Wykonanie ustawy niniejszej porueza się Ministrom spraw wewnętrznych i sprawiedliwości. Wydadzą oni odpowiednie rozporządzenia wykonawcze, w których z uwzględnieniem możliwości oddawania do domów roboczych i domów poprawy będzie oznaczony czas, od którego Sądy karne winny orzekać dopuszczalność oddawania do takich zakładów.

Z wielu stron wpływają zażalenia od gmin, w których są siedziby Sądów powiatowych, na zbytnie przeciążenie wydatkami z powodu tego, że c. k. Sądy oddają osoby przytrzymane przez c. k. Żandarmeryą z powodu włóczęgostwa i braku legitymacyi po ukaraniu w myśl ustawy z d. 10 Maja 1873 N. 108. Dz. u. p. bez względu na to, w której gminie przytrzymani zostali, gminom miejscowym do przytrzymania w aresztach gminnych aż do wydania orzeczenia szupasowego, które dla trudności zachodzących przy sprawdzaniu przynależności, częstokroć dopiero po wielu tygodniach następuje. Koszta utrzymania i żywienia tych włóczęgów przez ten czas ponoszą te gminy całkiem niewłaściwie w zastępstwie tych gmin, na terytoryum których włóczęga przytrzymany został, gdyż koszta te wedle § 14 ustawy z 27 Lipca 1871 N. 88

Kasparek. Zb. ust. adm. Tom. II.

117

Сгеяе II. Dział В.

D. а. р. należą do wydatków polieyi miejscowej, które w tym razie ponosi obca całkiem gmina, a mianowicie całkiem przypadkowo gmina znajdująca się w siedzibie Sądu powiatowego. Aby gminy te uwolnić od niesłusznie na nie spadających ciężarów, winny Władze szupasowe znieść się z Sądami powiatowymi swego okręgu administracyjnego w tym celu, by te ile możności jak najrychlej a najpóźniej równocześnie z zasądzeniem włóczęgi w myśl ustawy z 10 Maja 1873 udzielały im potrzebnych dat do osądzenia stósnnków przynależności zasądzonego, donosząc zarazem, w obrębie której gminy tenże przytrzymany został, ile że sprawdzenie tej okoliczności również przy wydawaniu orzeczeń o przynależności włóczęgów potrzebnem jest, i już z tego powodu przez c. k. Sądy powiatowe dotyczącym Władzom szupasowyin winna być zakomunikowaną, a to w myśl § 36 rozp. min,, spr. z dn. 19 Listopada 1873 N. 152 D. u. p., w którym to względzie w skutek odniesienia się o. k. Namiestnictwa do Prezydyów obu wyższych Sądów krajowych otrzymały Sądy powiatowe stóso-wne wskazówki. Starostwa obowiązkiem zaś jest, wdrażając dochodzenia co do przynależności przytrzymanego, zawezwać zarazem gminę, w której tenże został przydybany, by w dniu ukończenia kary odebrała włóczęgę do swych aresztów i przytrzymała tamże aż do chwili wydania orzeczenia szu-pasowego. Starostwo winno przeto czuwać nad tem, aby wskazanym zarządzeniom stało się zadość i nie dopuszczać niesłusznego obciążania wydatkami gmin znajdujących się w siedzibie Sądów powiatowych. Grdyby mimo tego w pewnych wypadkach gminy te utrzymywać musiały w swych aresztach obcych włóczęgów, wyda Starostwo w razie odniesienia się tychże do niego orzeczenie co do zwrotu tych kosztów przez gminę obowiązaną, t. j. przez gminę, w której włóczęga przytrzymany został. (Okólnik Nam. z 28 Lutego 1877 L. 1573.)

Wielokrotnie zrobiono spostrzeżenie, że włóczęgi i żebraki , których Żandarmerya na patrolach przytrzymuje i Zwierzchnościom gminnym w celu odstawienia do Sądu oddaje, puszczani bywają na wolność, lub też zbiegają z aresztów gminnych bądź to z powodu nienależytego urządzenia

aresztów i służby policyjnej w gminach, bądź też z powodu niedbałości i indolencyi organów gminnych. W celu uzyskania potrzebnej nad Urzędami gminnymi kontroli w tym kierunku, ażali oddanych im przez Żandarmerye włóczęgów i żebraków istotnie natychmiast do właściwego Sądu odstawiają, wydała c. k. krajowa Komenda Żandarmem stósowne rozporządzenie, aby umożliwić nadzór nad gminami w kierunku wyżej wskazanym. Zwierzchności gminne zaś wezwane zostały, by pod osobistą odpowiedzialnością naczelnika gminy, włóczęgów, względnie żebraków tymże oddanych, odstawiały bezzwłocznie do właściwego Sądu, gdyż pociągać ich będzie Starostwo do odpowiedzialności, jeżeli z ich winy przytrzymany włóczęga lub żebrak do Sądu nie został odstawiony. (Rozo. Nam. z 31 Lipca 1881 L. 6948.)

Osobom pozostającym pod dozorem policyj nym nie można wydawać pozwolenia do pobytu w Wiedniu bez poprzedniego porozumienia się i zezwolenia wiedeńskiej c. k. Dyrekcyi polieyi. (Okólnik Nam. z 11 Czerwca 1882 L. 33348.) Starostwom polecono, aby celem utrzymania bezpieczeństwa publicznego w danych razach zarządzały .obła wy przez Żandar-meryę i nadzorowały Zwierzchności gminne w wykonywaniu polieyi co do bezpieczeństwa osób i mienia, a mianowicie nie dopuszczały, ażeby gminy przytrzymane przez się osoby wydalały tylko za okręg gminny, zamiast je odstawiać do właściwej Władzy celem postąpienia z temi osobami według obowiązujących ustaw. (Rozp. Min. z 22 Sierpnia 1882 L. 4235, Nam. 9067.)

6. O domu roboczym i poprawy.

Domy robocze są podwójnego rodzaju : aj Na koszt gmin pojedynczych utrzymywane, do których zwykle przyjmowane bywają osoby chętne do pracy, lecz zatrudnienia znaleść nie mogące, mianowicie starcy, sługi bez służby i t. d., tudzież osoby, które są ciężarem gminy, okazując wstręt do pracy. Tego rodzaju domy robocze są pod zarządem dotyczących gmin i urządzają się według statutów przez gminę ułożonych. b) Dom roboczy krajowy także dom poprawy lub

117*

- Część II. Dział В.

dom pracy przymusowej nazwany (Correctionshaus, Zwangsarbeitshaus). O domach roboczych zawiera ustawa z dnia 10 Maja 1873 r. (dz. ust. p. N. 108) bliższe postanowienia, lecz dotychczas nie został oznaczony dla Sądów (według § 21 tej ustawy) czas, od którego dopuszczalność oddawania do takich zakładów orzeczoną być może ; należy się więc jeszcze zastósować względem oddawania osób niepoprawnych do domu poprawy we Lwowie do dawnych rozporządzeń, mianowicie: do rozporządzenia guber. z dnia 20 Lipca 1852 (dz. ust. kr. N. 210), które postanawia: Jeżeli w drodze przymusowej z Wiednia lub niższej Austryi wydaleni, mianowicie : włóczęgi, próżniaki, osoby do pracy wstręt mające, nierządnice i t. d. tamże powracają jako na widownię żywota swojego, bezpieczeństwu powszechnemu i moralności szkodliwego, Władze policyjne w Wiedniu według rozp. min. z 23 Kwietnia 1852 L. 9358 otrzymały polecenie, aby w takich razach przy wydaleniu lub odsyłaniu wspomnionych osób do Władzy przynależności dotyczących osób, przy bliźszem wyszczególnieniu okoliczności za tem przemawiających, wniosek uczyniły, że te osoby do domu przymusowej pracy oddane być mają. Władza polityczna zaś taką osobę Namiestnictwu do przyjęcia do domu przymusowej pracy we Lwowie przedstawić winna, o ile temu inne, Władzy właściwej znane okoliczności, nie stoją na przeszkodzie. (Rozp. min. z 28 Września 1852, dz. u. kr. N. 267.) — To rozporządzenie rozciągniętem zostało na wszystkie osoby tutejszo-krajowe, które ze Lwowa powtórnie do domu pracy w drodze przymusowego wydalenia odesłane zostały, a mimo to zawsze do Lwowa wracają. W tym względzie przepisano następujące postępowanie : 1) Przedstawienie dotyczące (no-cyonowanie) wspomnionych osób do domu przymusowej pracy, na wniosek lwowskich miejscowych Władz bezpieczeństwa Władze przynależności do Namiestnictwa uczynić mają; 2) koszta wyżywienia ponosić ma gmina przynależności, o ile takowe z zarobku osoby w domu przymusowej praey się znajdującej, pokryte być nie mogą ; 3) wprawdzie wszystkie wypadki wyszczególnić się nie dadzą, kiedy takie przedsta-wienie do Namiestnictwa uczynionem być może; w ogólności wszelako do „często wracających“ owych ludzi liczyć należy, których mimo powtórnego wydalenia w drodze przymusowej i mimo prawnego ukarania za powrót przecież znowu we Lwowie przydybano. Dotyczące wnioski gmin w drodze Władzy powiatowej przedłożone być mają. Według rozp. Nam. z 30 Sierpnia 1866 L. 7697 pr. domy poprawy we Lwowie, jako połączone z domem karnym, nie przeszły pod admini-stracyą Wydziału krajowego, dozwolonym jednak temuż został wpływ odpowiedni na ich ekonomiczny zarząd. Prawo nocyonowania (przedstawienia osób do domu pracy przymusowej), tudzież wykonanie prawa dyscyplinarnego (względem osób w tym domu znajdujących się), pozostaje przy Władzach politycznych.

7. O użyciu prasy drukowej.

Ustawa drukowa z 17 Grudnia 1862 (dz. ust. p. N. 6). (§§ 12, 19, 21, 29 — 33 zmienione ustawą z 15 Października 1868 dz. u. p. N. 142.)

§ 1. Zaprowadzoną patentem z dnia 27 Maja 1852 r. ustawę drukową znosi się wraz z należącemi do niej postanowieniami dodatkowemi, a na przyszłość użycie prasy ure-gulowanem być ma tylko podług niniejszej ustawy drukowej i wedle istniejących ustaw karnych, o ile takowe nie ulegają zmianie w skutek postanowień następujących: Władze, Rada Państwa, Sejmy krajowe i Wydziały krajowe nie podlegają, co się tyczy druków, ogłaszanych w prawnym zakresie działalności swej, postanowieniom §§ 9 do 27 ustawy drukowej.

§ 2. Postanowienia niniejszej ustawy znajdują zastóso-wanie także i do osób pod jurysdykcyą wojskową zostających, nie naruszając atoli szczegółowych przepisów pod względem karności dla nich wydanych.

§ 3. Prawo do produkowania nakładu pism drukowych i handlu oneiniż regulują ustawy przemysłowe. Wolno jednak każdemu pisma utworu własnego, lub wprawdzie ze spół-udziałem drugich, atoli wedle samoistnego przezeń powziętego planu ułożone, własnym wydawać nakładem i na własny

Caę&ć II. Dział Б.

1846

sprzedawać rachunek w swojem pomieszkaniu luh innym wyłącznie na to przeznaczonym lokalu. O otwarciu takiego jednak lokalu uwiadomić trzeba poprzednio Władzę bezpieczeństwa. Niedopełnienie przepisu tego karanem być ma grzywnami od Ш do 100 złr Prawo wydawania peryody-cznego pisma drnkowego (§ 10) zawiera w sobie także nrawo do nakładu jego. Zresztą może Rząd polityczny krajowy dozwalać pewnym osobom sprzedaży peryodyczuych pism drukowych, miejscowa Władza bezpieczeństwa zaś sprzedaży książek szkolnych, kalendarzy, obrazków Świętych, modlitw i książek do modlenia się na pewien oznaczony okrąg z zastrzeżeniem odwołania. Za naruszenie powszechnych ustaw karnych lub podatkowyeń może przeciw drukarzom, księgarzom lub właścicielom któregokolwiek z wyliczonych w § 15 do L. 1 noweli do ustawy przemysłowej z 10 Grud. 1859, prócz wykonania wyroku karnego orzeczonem być odebranie koncesyi przemysłowej wtenczas tylko : aj jeżeli przedsiębiorca przemysłowy za treść pisma drukowego, przezeń w drodze przemysłowej produkowanego, nakładanego lub rozszerzonego, zbrodni, alboteż z powodu pisma takowego w ślad powszechnej ustawy karnej lub dla zaniedbania należytej czujności i oględności w przeciągu lat dwóch, trzy razy uznany był winnym wykroczenia lub przestępstwa; bj jeżeli tenże nie za treść pisma drukowego, lecz za inny w § 7 ustawy przemysłowej z dnia 20 Grudnia 1859 r. wspomniony czyn był skazanym, a wedle właściwości przed- : siębiorstwa i natury popełnionego karygodnego czynu obawiać się wypada pod zachodzącemi okolicznościami nadużycia przy dalszem prowadzeniu przedsiębiorstwa przemysłowego. W przypadkach ustępu aj orzec może odebranie koncesyi przemysłowej tylko Sąd skazujący i w powszechności tylko na rok jeden, zaś na zawsze wtenczas, jeżeli wymienione w onym ustępie przypuszczenia zachodzą u jednego z rzeczonych przedsiębiorców przemysłowych, przeciw któremu już raz czasowe odebranie koncesyi przemysłowej orzeczonem zostało. W przypadkach zaś, w ustępie b) oznaczonych, zarządzać może odebranie koncesyi przemysłowej Władza przemysłowa.

a to tak na czas pewien, jako też na zawsze, atoli tylko ■w ciągn trzech miesięcy, licząc od chwili prawomocnego wyroku, odebranie rzeczone orzekającego,

Rozp. min, z 27 Sierpnia 1864 do L, 8379 postanowiono, ie w miejscach, gdzie się znajduje osobna Władza bezpieczeństwa rządowa (Dyrekcja policyi), takowa tego rodzaju pozwolenia (koncesye) udzielać winna. — Władze polit, mają przestrzegać postanowienia § 3 ust. druk., według którego senniki (Traumbücher) przez kramarzy bez osobnej koncesji sprzedawane być nie mogą, kramarzy więc bez kon-cesyi według § 2 post. karnego w drodze Prokuratoryi rządowej do odpowiedzialności pociągać należy (rozp. kom. nam. krak. z 24 List. 1865 L. 4425 pr. — § 3, ustęp 5 ustawy drukowej z dnia 17 Grudnia 1862 r. zastosować należy także do pisma świętego czyli biblii, jako najważniejszej dla ewangelików książki do modlenia). (Reskr. min. ośw. i wyzn. z 22 Sierpnia 1871 L. 8343.)

§ 4. Wszystko, co tylko niniejsza ustawa względem pism drukowanych stanowi, dotyczy nietylko płodów prasy drukarskiej, ale też i wszelkich utworów literatury i sztuki, jakimkolwiekbądź mechanicznym lub chemicznym środkiem rozmnażanych.

Ustawa drukowa rozciąga się także na utwory rozmnażane a u-tografiezną prasą (re&kr. kom. nam. krak. z 23 Lutego 1864 L. 1010 pr.). — Fotografia za wolny przemysł uznaną została, co jednak nie zmienia jej charakteru przemysłowo-prasowego i jej stosunek do ustawy drukowej (rozp. min. z 27 Kwietnia 1864 L. 7552).

§ 5. Gdzie w niniejszej ustawie na drukarza nałożono obowiązek lub odpowiedzialność jaką, tam rozumieć się ma właściciel drukarni, albo gdy takowy ustanowił do jej zarządu zawiadowcę przez Władzę zatwierdzonego, tenże zawiadowca. Gdzie jest taki zawiadowca, nakładane być mają kary pieniężne i aresztu na niego, pierwsze atoli pod odpowiedzialnością właściciela przedsiębiorstwa przemysłowego. Jeżeliby wedle ustawy nastąpić miało odebranie koncesyi przemysłowej, to wtenczas tylko miejsce mieć może. jeżeli przestępstwo popełnionem zostało z wiedzą właściciela przedsiębiorstwa przemysłowego, a tenże zarazem w stanie był zapobiedz przestępstwu. Jeżeli wina w tern cięży na zawiadowcy odpowiedzialnym, natenczas orzeczoneru być ma usunięcie jego od zarządu przedsiębiorstwa. Przywiedzione tu postanowienia znajdują zastosowanie także i pod względem

Część IL Dział В.

obowiązków i odpowiedzialności, jakie w niniejszej ustawie na nakładcę są nałożone.

Drukarz może według rozporz. minist, z d. 28 Sierpnia 1865 L. 3574 ustanowić zawiadowcę osobnego do wydawnictwa czasopisma; zatwierdzenie takiego zawiadowcy od Władzy krajowej uzyskać należy.

§ 6. Przez rozszerzanie w duchu niniejszej ustawy rozumianym ma być tylko odbyt, sprzedaż lub rozdzielanie pism drukowych, tudzież przylepianie, wywieszanie, lub rozkładanie takowych na miejscach publicznych, czytelniach, pożyczalniach książek i t. p.

§ 7. Jako pismo peryodyczne uważanem być ma to, które przynajmniej raz na miesiąc lub w nierównych okresach czasu wychodzi. Przez to nie rozumie się atoli dzieł, wychodzących zeszytami, stanowić mających całość zamkniętą. Jako część składową, do dziennika lub zeszytu należącą, uważany być ma każdy dodatek, równocześnie z nim wydawany, a nie osobno w drodze prenumeracyjnej sprzedawany. Przeciwnie muszą, co się tyczy wszystkich dzienników, które wedle treści swej przedstawiają się jako samoistne peryodyczne pisma drukowe i w drodze prenumeraty osobno bywają sprzedawane, osobno dopełniane być warunki, względem wydawania periodycznych pism drukowych prawnie przepisane nawet i wtenczas, jeżeli w formie dodatków wychodzą przy innem peryodycznem piśmie drukowem lub pod tym samym co one tytułem.

§ 8. Postanowienia niniejszej ustawy znajdują zastóso-wania do czynów karygodnych, przed dniem działalności jej popełnionych o tyle tylko, o ileby winowajca wedle ustaw dotychczasowych surowszemu podlegał postępowaniu.

§ 9. Na kaźdem piśmie drukowem wyrażonem być musi oprócz miejsca druku, także imię (firma) drukarza i nakładcy, a przy peryodycznych pismach drukowych zamiast ostatniego, nazwisko wydawcy. Od obowiązku tego wolne są te tylko utwory prasy, które służyć mają li tylko do potrzeb przedsiębiorstwa przemysłowego i obrotu, lub też życia domowego i spółecznego, jak: formularze, cenniki, karty wizytowe i t. d. Każdy numer dziennika lub zeszytu

peryodycznego pisma drukowego zawierać ma nadto także nazwisko jednego przynajmniej odpowiedzialnego redaktora. Niezachowanie przepisów w niniejszym paragrafie wskazanych, karanem być ma na drukarzu jako przestępstwo grzywnami od 20 do 200 złr , zaś fałszywe z wiedzą podanie na każdym winowajcy jako wykroczenie wspomnionemi grzywnami i oprócz tego aresztem od jednego tygodnia do jednego miesiąca.

§ 10. Kto zamierza wydawać peryodyczne pismo drukowe, oznajmić ma to poprzednio Prokuratorowi rządowemu i cesarskiej Władzy bezpieczeństwa tego powiatu, w którym się znajduje miejsce wydania. Oznajmienie to zawierać ma: 1. Nazwę (tytuł) peryodycznego pisma drukowego, okresy czasu wychodzenia jego i przegląd przedmiotów (program), któremi zajmować się ma. 2. Nazwisko i miejsce zamieszkania odpowiedzialnego redaktora, a jeżeli ich kilku na dzienniku ma być wymienionych, nazwiska i miejsca zamieszkania wszystkich wraz z udowodnieniem, że przymioty ich i stósunki odpowiadają warunkom w 1-szym ustępie § 12 niniejszej ustawy przepisanym. 3. Nazwisko i miejsce zamieszkania drukarza, równie jak nakładcy, jeżeli nim jest sam wydawca. Jeżeli w ciągu wydawania peryodycznego pisma drukowego w jednym z tych punktów zajdzie zmiana, należy uwiadomić o tern Władze rzeczone w ogóle jeszcze przed dalszem wydawaniem pisma, jeżeli zaś zmiana ta niespodzianie nastąpiła, w przeciągu dni trzech. Jeżeli podania i wykazy zawarte w oznajmieniu względem nastąpić mającego wydawania peryodycznego pisma drukowego są niezupełne lub niedostateczne, wówczas Władza bezpieczeństwa wezwać winna oznajmiciela do uzupełnienia onychże z odniesienia się do postanowienia §11, jeżeli zaś Władza bezpieczeństwa znajdzie wykaz ten zupełnie odpowiednim, wtenczas uwiadamia o tern oznajmiciela z tern wezwaniem, ażeby złożył kaucyą, gdzie zachodzi obowiązek tegoż, z którego dopełnienia wykazać się winien przed rozpoczęciem wydawnictwa u Prokuratora rządowego i u Władzy bezpieczeństwa. Jeżeli w ciągu dni ośmiu Władza bezpieczeństwa, co się tyczy

Częsc II. Dział В.

oznajmienia lub onegoż uzupełnienia, nie nie zarządziła, wówczas, jeżeli kaucya, gdzie zachodzi obowiązek ku temu, jest złożoną i toż wykazanem zostało, rozpoczętem być może wydawnictwo peryodycznego pisma drukowego.

Doniesienia o zawieszeniu wydawnictwa pisma peryodycznego, tudzież o ważniejszych zmianach, któreby zaszły albo w programie pierwotnym, lub w składzie redakcyi, lub też eo do czasu, w jakim czasopismo wychodzi i t. d., mają być przedmiotem osobnych sprawozdań, Namiestnictwu przedłożyć się mających. Władza bezpieczeństwa winna przedkładać te wykazy w 2 egzemplarzach, z których jeden przeznaczony dla Ministerstwa spraw wewn. w języku niemieckim. (Reskr. min. z 30 Marca 1870 L. 878 L. 13392, Nam. 8428/pr.) Jeżeli peryodyczne pismo drukowe nie wychodzi w czasokresie oznaczonym w doniesieniu wydawcy (§ 10 alinea 1—4 ustawy pras.) i jeżeli w czasie oznaczonym w § 10 alinea 5 ustawy prasowej nie doniesiono o zaszłych zmianach w czasokresach wydawnictwa, to obowiązana jest Prokuratorya Państwa, miejsca wydawnictwa, a jeżeli w takowem nie znajduje się siedziba powyższej Prokuratoryi, Władza bezpieczeństwa miejsca wydawnictwa przesłuchać wydawcę albo nakładcę względem niewydawania pisma drukowego podług doniesienia i według treści złożonego oświadczenia, albo spowodować wykreślenie peryodycznego pisma drukowego po myśli § 3 i 4 Instrukcyi urzędowej do ustawy prasowej albo wdrożenie dochodzenia karnego po myśli § 11 ustawy prasowej za zaniedbanie doniesienia w swoim czasie o nastąpionej zmianie wydawnictwa w zgłoszonych czasokresach. Przytem ma Prokuratorya Państwa, która skonstatowała przesłuchaniem wydawcy albo nakładcy definitywne zaprzestanie wychodzenia peryodycznego pisma drukowego, zawiadomić o tern Władzę bezpieczeństwa miejsca wydawnictwa w celu uzupełnienia jej rejestrów. (Rozp. min. spr. z 8 Paździer. 1878 L. 13392 Nam. 8428/pr.)

§11. Jeżeli wydawanie peryodycznego pisma drukowego rozpoczętem zostało przed złożeniem kancyi lub przed upływem terminu, wyznaczonego w ostatnim ustępie § 10, albo jeżeli przepisane oznajmienie zmiany, zaszłej w ciągn wydawnictwa, nie nastąpiło w ciągu oznaczonego w § 10 terminu, natenczas wydawca, nakładca, redaktor i drukarz, o ile cięży na nich przewinienie, staje się winnym przestępstwa, które karane m być winno grzywnami od 50 do 200 zł. Jeżeli oznajmienie fałszywe zawierało podania, albo jeżeli jako redaktor wymienioną została nieuzdolniona wedle usta-wy (§ 12 ustęp drugi) osoba, i następnie wydawnictwo neryo-

O użyciu prasy drukowej

dycznego pisma drukowego rozpoczętem zostało, albo jeżeli takowe uchybienie zachodzi w oznajmieniu co do zmiany, która w ciągu wydawnictwa się wydarzyła, natenczas stają się wyżwymienione osoby, o ile im nieprawdziwość podań lnb nieuzdolnienie redaktora wiadomem było, winnemi wykroczenia, i karane być mają nietylko grzywnami od 50 złr. do 200, lecz; zarazem aresztem od jednego tygodnia do jednego miesiąca. W obndwu przytoczonych wypadkach wstrzymanem byc może wydawnictwo peryodycznego pisma drukowego aż do wypełnienia warunków prawnych, a to w przypadku pierwszego ustępn przez Władzę bezpieczeństwa, w przypadku ustępu drugiego zaś przez Sąd. albo już przy wytoczeniu śledztwa, albo w ciągu onegoż. Zażalenie przeciw zawieszeniu pisma drukowego wniesione, nie ma wcale skutku odraczającego.

§ 12. Odpowiedzialnym redaktorem pisma peryodycznego może być tylko obywatel Państwa austr.. który jest wła-snowolnym i zamieszkałym w miejscu, w którym takowe wychodzi. Prawnie niezdolnymi do prowadzenia odpowiedzialnej redakcyi peryodycznego pisma są ci, którzy według ustawy gminnej w skutek popełnienia czynów karygodnych, wykluczeni są od obieralności do Reprezentacyi gminnej. Osoby podciągnięte pod śledztwo w skutek zbrodni, są tylko przez czas trwania sądowego zamknięcia albo więzienia śledczego prawnie niezdolnemi do prowadzenia odpowiedzialnej redakcyi pisma peryodycznego (ust. z 15 Pażdzier. 1868 dz. u. p. N. 142).

§ 13. Do złożenia kaucyi jest każdy wydawca peryodycznego pisma drukowego obowiązany, które częściej jak dwa razy na miesiąc wychodzi i zajmuje się choeby tylko ubocznemi politycznemi wypadkami dziennemi, albo rozbiera kwestye dzienne polityczne, religijne lub socyalne. Wszelako dzienniki naukowe i pewnym zawodem się zajmujące, jeżeli ubocznie rozbierają kwestye dzienne, z ich zadaniem w związku stojące, nie ulegają kaucyi. Dzienniki, które Rząd wydaje, nie potrzebują składać kaucyi. Rozstrzygnienie względem obowiązku składania kaucyi przysłużą, w razie sprzęci-

Część II. Dział В.

wienia się temu, politycznej Władzy krajowej, a w dalszym toku instancyi, Ministerstwu Stanu.

§ 14. Wysokość kaucyi dla peryodycznych pism drukowych, które wychodzą w Wiedniu lub jego okolicy, t. j. aż do odległości 15 kilometrów (rozp. min. z 7 Lipca 1876 dz. u. p. N. 102) stanowi się na ośm tysięcy złotych ; w innych miejscach, liczących przeszło sześćdziesiąt tysięcy mieszkańców, lub w ich okolicy, na sześć tysięcy złotych; w miejscach liczących przeszło trzydzieści tysięcy ludności i ich okolicy na cztery tysiące; we wszystkich innych miejscach na dwa tysiące. Za takie jednakże peryodyczne pisma drukowe, które nie częściej wychodzą jak trzy razy w tygodnim złożona być ma tytułem kaucyi tylko połowa sum rzeczonych. Kaucya złożona być ma w kasach, osobnemi przepisami wskazanych. albo w gotówce, albo w oprocentowanych austrya-ckich zapisach długu Państwa, na okaziciela opiewających, w obligacyach indemnizacyjnych lub listach zastawnych Banku narodowego, albo galicyjskiego Towarzystwa kredytowego, obliczonych wedle kursu, jaki był na giełdzie w dniu złożenia kaucyi. Kaucya zwróconą być ma po sześciu miesiącach, jak ustało wychodzić pismo drukowe, na które była złożoną, za potwierdzeniem Prokuratora rządowego, że z powodu wydawania onego pisma nie jest wytoczone żadne śledztwo, ani też że nie ma miejsca ani dopełnienie kary, ani zwrot kosztów.

Bliższe postanowienia o złożeniu kaucyi, o pobieraniu odsetków, o sprzedaniu obligaeyj jako kaucya złożonych w razie zasądzenia na karę, o zwrocie kaucyi zawiera rozporządzenie min. skar. z 16 Lipca 1863 (dz. u. p. N. 67).

§ 15. Kaucya ulega w części lub całkowicie przypadkowi i odpowiada za wszystkie kary pieniężne i koszta postępowania karnego, jakie z powodu wydawnictwa peryody-cznego pisma drukowego, za które złożoną była, w skutek wyroku karnego mają być zapłacone, a to i wtenczas nawet, choćby składający kaueyą co do swej osoby nie został uznany karygodnym. Jeżeli prawomocnym wyrokiem kaucya lub część jej uznaną została za przepadłą, jeżeli kara pieniężna lub

wynagrodzenie kosztów zarządzonem zostało, natenczas w pierwszym przypadku wydawca, w ostatnim zaś skazani w ciągu dni trzech po zajściu prawomocności wyroku karnego wykazać się winni u Prokuratora rządowego, że nałożona na nich do zapłacenia kwota złożoną została; inaczej bowiem obowiązkiem będzie Prokuratora rządowego zarządzić spłatę z pieniędzy lub efektów, na kancyą złożonych; i w tym celm jeżeli kaucya złożoną została w zapisach długu Państwa, w obligacyach indemnizacyjnych, lub listach zastawnych, nakazać sprzedaż takowych wedle kursu giełdowego, aż do wysokości kwoty orzeczonej. O skutku wydawca zawiadomionym być winien.

§ 16. Jeżeli kaucya w skutek wykonania wyroku karnego zmniejszoną została, musi uzupełnienie jej najdalej w ośm dni po oznajmieniu być uskutecznione i u Prokuratora rządowego wykazane, w przeciwnym bowiem razie Władza bezpieczeństwa na zarządzenie Prokuratora rządowego wydawanie peryodycznego pisma drukowego na tak długo zawiesić ma, dopóki uzupełnienie kaucyi nie będzie wykazane. Zawieszenie orzeczonem być ma także i wtenczas, jeżeli z powodu wydawania peryodycznego pisma drukowego za które nie składa się kaucyi, nastąpiło skazanie na karę pieniężną i zwrócenie kosztów, a spłacenie kwot tych nie jest wykazane u Prokuratora rządowego w przeciągu dni ośmiu po nastąpieniu prawomocności wyroku u Prokuratora rządowego.

§ 17. Z każdej pojedynczej kartki czyli numeru lub zeszytu peryodycznego pisma drukowanego, winien drukarz równocześnie z rozpoczęciem rozdawania lub rozesłania, z każdego innego pisma drukowego zaś, nie należącego do wyjątku § 9 i nie liczącego więcej jak pięć arkuszy druku, przynajmniej na 24 godzin przed rozdaniem lub rozesłaniem złożyć jeden egzemplarz i Władzy bezpieczeństwa, znajdującej się w miejscu wydania, a w miejscach gdzie Prokurator rządowy ma siedzibę swoję, także i u tego.У Jednakże rozdanie lub rozesłanie pism drukowych ostatniego rodzaju może za przyzwoleniem Władzy bezpieczeństwa lub Proku-

0/.ęś<; II. Dział В.

ratoryi rządowej, nawet przed upływem 24 godzin nastąpić. Niezachowanie przepisów tego paragrafu, karanem być winno na drukarzu jako przestępstwo grzywnami od złr. !0 do 100.

Dodatki nadzwyczajne do dzienników, ukazujące się odrębnie i w nieregularnych odstępach czasu, nie mogą być uważane jako części składowe peryodyeznyeh czasopism w duchu prasowej ustawy, podpadają zatem postanowieniom § 17 ust. pras., rozdzielenie więc i wysłanie ich przed terminem 24 godzin może nastąpić jedynie za pozwoleniem Prokuratoryi Państwa, względnie Władzy bezpieczeństwa. Prokuratorye mają również czuwać nad tem, aby regularne okazywanie się rzekomych dodatków nadzwyczajnych nie służyło do obejścia przepisów o warunkach pojawienia się peryodyeznyeh czasopism (rozp. min. z 30 Lipca 1870 L. 9140 i 28 Kwietnia 1882 L. 1893/M. J„ Nam. 3794/pr.).

§ 18. Z każdego na sprzedaż przeznaczonego pisma drukowego, w kraju nakładanego lub drukowanego, o ile ono nie wpada pod wyjątki w § 9 wyszczególnione, złożyć należy po jednym egzemplarzu obowiązkowym dla Ministerstwa stanu, dla Ministerstwa policyi, dla c. k. Biblioteki nadwornej i dla tej Biblioteki uniwersyteckiej lub krajowej, która w skutek szczególnego obwieszczenia w każdym administracyjnym okręgu jako ku temu uprawniona, oznaczoną jest. Z każdego peryodycznego pisma drukowego przesłany być ma nadto jeden egzemplarz obowiązkowy Naczelnikowi okręgu administracyjnego, w którym pismo drukowe wychodzi. Przesłanie tych egzemplarzy obowiązkowych, wolne od opłaty pocztowej, odbywać sie ma przy peryodyczuych pismach drukowych w regularnych odstępach czasu ich wychodzenia, przy innych zaś pismach drukowych najpóźniej w ośm dni po wydaniu, a przy drukach szczególniej kosztownego wydania nagrodzone będą egzemplarze obowiązkowe rzeczywiście odebrane, po cenach, wedle osobnego zarządzenia zniżonych. Złożenie egzemplarzy obowiązkowych jest powinnością nakładcy; przy pismach drukowych zaś, na których koncesyonowany nakładca albo wcale nie, albo fałszywie jest wymieniony, albo które nakładem zagranicznym wydane bywają, powinnością drukarza. Niezachowanie dotyczącego przepisu karanem będzie na nakładcy lub drukarzu jako

O użycia prasy drukowej.

przestępstwo karą pieniężną od 5 do 50 złr., zapłacenie atoli kary tej nie uwalnia od obowiązku złożenia egzemplarza.

Biblioteka nadworna może wezwać pomocy Sądów celem ukarania winowajcy, gdyby jej utwory fotografii (§ 9 nie wyjęte od tego obowiązku) jako egzemplarze obowiązkowe złożone nie były (rozp. min. z 14 Czerwca 1863 L. 3473). — Wbrew obowiązkowi nałożonemu na nakładców a względnie drukarzy postanowieniem § 18 ust. prasowej z dnia 17 Grudnia 1862 r. w związku z § 4 tej ust. wielu z nich nie przedkłada Ministerstwu spr. we w. wcale żadnych, albo nie wszystkich egzemplarzy obowiązkowych tych druków, które ich nakładem wydane zostały, lub drukiem wyszły, a do sprzedaży są przeznaczone. Nakładcy więc i drukarze pouczeni zostali, że w razie zaniedbywania tego obowiązku, postąpionoby z nimi w myśl § 18 ust. pras. (reskr. min. spr. wewn z 17 Listopada 1869 L. 17504). — Egzemplarz druków dla Ministerstwa policyi według § 18 ust. pras. przeznaczony, przesyłany być ma bezpośrednio pod adresem : „K. k. Ministerrats-Praesidium in Wien“. (Bozp. min. spr. wewn. z 9 Marca 1870 L. 856.)

§ 19. W piśmie peryodycznem musi być uinieszczonem na żądanie jakiej Władzy albo interesowanej osoby prywatnej, każde sprostowanie podanych w niern faktów w najbliższym albo drugim, po postawieniu żądania, wyjść mającym dzienniku albo zeszycie, i tak co do umieszczenia w kolumnach, jak i co do pisma (czcionek) zupełnie w ten sam sposób, jak był drukowany sprostować się mający artykuł. Urzędowe sprostowania mają być zawsze, od osób prywatnych zaś tylko o tyle bezpłatnie umieszczane, o ile objętość ich nie przenosi w dwójnasób artykułu, przeciwko któremu są wymierzone, w przeciwnym razie należy za resztę opłacić zwyczajną należytość insercyjną. Na żądanie stron wydać należy poświadczenie żądanego sprostowania (ust. z 15 Pażdzier. 1868 dz. ust. j). N, 142).

§ 20. Peryodyczne pismo drukowe, które inseraty przyjmuje, może być zniewolonem do umieszczania rozporządzeh urzędowych, atoli tylko za opłatą zwyczajnych należytości insercyjnych. Kozporządzenia i wyroki sądów karnych wydane w skutek śledztwa, zarządzonego z powodu treści peryo-dycznego pisma drukowego, muszą na zlecenie sądu, wydane w skutek żądania Prokuratora rządowego lub oskarżyciela prywatnego, bezpłatnie być umieszczone w następnym zaraz

Część II. Dział В.

1856

numerze lub zeszycie tegoż pisma, a to na pierwszej stron» nicy onegoż.

§ 21. Jeżeli odpowiedzialny redaktor bezzasadnie wzbrania się wydrukować artykuł, w myśl postanowień §§ 19 i 20 ustawy prasowej, do zamieszczenia udzielony w prawnie przepisanym czasie i sposobie, to ma być takowe wzbranianie się jako przestępstwo grzywną od 20 do 200 złr. karane. Sędzia ma na odnośne żądanie wydać wyrok bezzwłocznie, jeżeli można w przeciągu 24 godzin. Środki prawnie użyte przeciwko części wyroku orzekającej obowiązek umieszczenia sprostowania, nio mają skutku odraczającego. Zarazem ma Sąd zarządzić zawieszenie pisma aż do spełnienia obowiązku. (Ustawa z dnia 15 Października 1868 dz. u. p. IST. 142.)

ma

§ 22. Wszelkie w §§ 19 i 20 wymienione pisma muszą być bez zmiany i bez wszelkich dodatków jakiegokolwiekbądź rodzaju wydrukowane. Peryodyczne pisma drukowe, które obowiązane są umieścić urzędowe sprostowanie, lub jedno z pism w § 20 wymienionych, nie mogą w tym samym numerze lub zeszycie, w którym wydrukowanie onychże się dzieje, zamieszczać ani dodatków, ani uwag względem treści obwieszczeń rzeczonych. Drukując rozporządzenia lub wyroki Sądów karnych, których obwieszczenie drogą prasy nastąpić w skutek zlecenia sędziowskiego, uwagi takowe lub dodatki nie mogą nawet i w tych peryodycznych pismach drukowych być zamieszczane, które się zajęły obwieszczeniem, a nie są do tego obowiązane. Uchybienie przeciw tym przepisom karane będzie jako przestępstwo grzywnami od 20 do 200 złr.

fJf7M^üe lub przylepianie 4mycn^^jßcach publicznych ładzy bezpieczeństwa. Zakaz

głBUOTHKA \

* ЪЛМНЬ I

§ 23. Roznoszenie pism drukowych po domach, wywoływanie, rozdzielanie i sprzedawanie onychże po za obrębem lokalności ku temu porządkowym sposobem przeznaczonych, tudzież zbieranie prenumerantów lub subskrybentów przez osoby, które nie są opatrzone licencyami, właśnie ku temu przez Władze bezpieczeństwa wystawionemi, jest zakazanem. Równie też zakazanem jest pism drukowych w ulicach^ bez szczególnego pozwołana'“

Ш

К

ш

“

Я**!

■

1

*

$

i;

и -

t

/

■'Ul

,%

, V

>;

%

/

/

\

à

J

**4#

POLITECHNIKA KRAKOWSKA BIBLIOTEKA GŁÓWNA

^Jmw.36044

Kdn. Zam. 480/55 20.000

t;'

.k

i,;*?

li

•ж

К*

>V

'    * -Ą

■

». ***■

i ⁹.4

»i

: Л*

/**% ^

%’• «É

■j

■? « ;

■à H

*•

. r*-./

--Ч

1-

Biblioteka Politechniki Krakowskie)

ИЯ    100000297821    ¹

LS—

V*

■    4'    •■

* *    .‘Г

** A • ~ ■ > -■■•,*

*•» -S» V- i e

rw

k.‘

,*

I Ml—II» «li’'» •/<, -*_1

- ---- -----

•3 ж