WYDZIAŁY POLITECHNICZNE KRAKÓW

BIBLIOTEKA GŁÓWNA

L.

₅-

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

00000231596

к*#йШвй»4#® ©Г©#© ® теь*|

Гт .-•    ^ГГ©' -л: ---'.J ,V.5f. ’ ©ГГ«

'

: , - г^сеегг^.тг    гг- г ж. г -,: ггез

.- гг-;^

|®®Щ|АаШ1М1

^ÉCrCrr2 ■'-><'V*,..erarr¹ г©

mmmmm' I -ще srfeee- «

ш    |Ьмш

' '%; 2^^." 'В ..iii: ' -

"Cr гхГ ^•С-СГ: 2^р

. з_.    ^    Ł^rt

5    :    Ï©

■

1 JP * ” <-    "    - JC * ł-f*- -    ■*■ ' 'f- *~ -s' - J'    -'-<

.

-Jt'äMSft ; cJ Jv • JÎ > Л-j --Ч⁴ Ä: Jr

*' *    - . - - - ,V

t ÿ : r^W -i-i. cej -

;: ; V '- :    .    '    •■' J 'w    4-    .    ■    ' vj-*

•    -    r Z. V- j •'    _ :_4 '

f *Н>' ■*' ^ V , cĄ f2$T    -c j -    ^ % ‘ - /"

V.^    - -V _ j    ^

££" ■ -•• Ал - • ^

-: ;

:

fes

»

.... - ;

v - _ • .,    Ф~ФШШК(У?£:~'

■

.

“ '    -    -’.C'Jv    '

j> ШёЩР*

К>й&

Ä§gfc> ■r <з

' ■ "Ы-п

мшмщ.

ттщштщщ

Л

'

‘    ' '    ■/ С -    'h^^' - .    '-

■

с--'    - ÿj

т

Ä

g

.

)

*.

t

*

%

PODRĘCZNIK

BUDOWLANY

ANALIZA CEN

T ł : I '

*

%,

'

ш

;;

.

'

INŹ. WŁADYSŁAW SKWARCZYŃSKI

PODRĘCZNIK

ANALIZA CEN

TC — [(d-±-2g‘)*(s-Ą-g) — d*s] =

1. Roboty ziemne.

12. Roboty tapeciarskie.

10°/0 zysk,

0*123 m3 = 172*20 kg cementu,

10% zysk:

g) Bruki i posadzki.

25°/0 generalja,

III. ROBOTY KAMIENIARSKIE.

9*60 względnie 14*40 godz.

21000

e) Krycie papą dachową.

b) Więzby dachowe.

4*20. Wiązanie o stolcu stojącym (rys. 113.), zres

Stosownie zatem do tego należy obliczać w kosztory

e) Jasła, drabiny i słupy stajenne.

h) Stopnie i policzki schodowe.

Uwagi.

m) Różne roboty.

2-15 godz. pomocnika,

f) Stropy płaskie ceglane.

3-80 m dębowego krągiaka o średnicy 44 cm,

e) Rozbieranie stropów.

c) Roboty kowalskie i ślusarskie.

Poszczególne lokale, względnie izby i przestrzenie

Poniżej podajemy tytuły głównych rozdziałów:

PODRĘCZNIK

BUDOWLANY

ANALIZA CEN

TRZECIE WYDANIE

NA NOWO OPRACOWAŁ, ZNACZNIE POWIĘKSZYŁ I NAJNOWSZEMI USTAWAMI ITP. UZUPEŁNIŁ INŻ. MARJAN ŻEREBECKI

Z LICZNEMI TABLICAMI I RYCINAMI W TEKŚCIE

TOM II

ANALIZA CEN

LWÓW I WARSZAWA 1928

NAKŁADEM KSIĘGARNI POLSKIEJ B. POŁONIECKIEGO

[ -Ъолгмч

■%,

VS'

Àkc. Hf

KRAKÓW

. 'Ы-Лк

ùa

-r*S

ŁJ

pi о

Spis rozdziałów tomu II.

Część III.

Strona

I. Ogólne zasady i określenia.

1.    Czas pracy..........

2.    Należytości.........

3.    Rodzaje ziem i skał.....

4.    Objętość robót ziemnych . . .

5.    Kopanie ziemi mokrej ....

6.    Rozbieranie starych budynków

7.    Rość materjału uzyskanego z tej

rozbiórki..........

8.    Ilość cegieł i zaprawy ....

9.    Ilość płyt, kostek itp. na posadzkę, bruk.........

10.    Ilość dachówek........

11.    Rość desek .........

12.    Objętość murów sklepień . . .

13.    Przewóz materjałów.....

10

12

13

14

19

20

21

21

27

П. Sporządzanie kosztorysów.

A. Część ogólna.

Cel kosztorysu . . . Plan rozwoju robót Rodzaje kosztorysów

38

39 i 44

5.    Roboty dekarskie......

6.    Roboty żelazne i kowalskie . .

7.    Roboty stolarkie.......

8.    Roboty ślusarskie......

9.    Roboty szklarskie......

10.    Roboty blacharskie

11.    Roboty malarskie......

12.    Roboty tapeciarskie.....

13.    Roboty posadzkowe.....

14.    Roboty zduńskie.......

15.    Roboty asfalciarskie.....

16.    Roboty centralnego ogrzewania

17.    Instalacje elektryczne, gazowe, wodociągowe i kanalizacyjne .

18.    Roboty studniarskie.....

19.    Roboty brukarskie......

20.    Urządzenie piorunochronów . .

21.    Roboty ogrodnicze......

22.    Roboty różne........

23.    Koszta nieprzewidziane i roboty

dodatkowe..........

os ci CT о! сл ^ w botatsts^ooDOoSocsoiSS

40

B. Część szczegółowa.

1.    Roboty ziemne........

2.    Roboty murarskie, betonowe i żelbetowe:

Mury............

Wyprawy..........

Gzymsy...........

Kanalizacja.........

Osadzenia..........

Roboty demujące.......

Rusztowania.........

Podmurowania i obmurowania

kotłów..........

Roboty betonowe i żelbetowe . 60

3.    Roboty kamieniarskie .... 60

4.    Roboty ciesielskie

Analiza cen.

46

50

55

56

57

58

59

59

59

61

I. Roboty ziemne i pomocnicze . . 77 II. Roboty murarskie :

a)    z kamienia łamanego i cegły . 109

b)    z ciosów.....

c)    z betonu i żelbetu

d)    sklepień z kamienia i cegły . . 138

e)    sklepień z betonu i żelbetu . . 142

f)    gzymsy . . .

g)    bruki i posadzki

h)    wyprawa • . .

i)    bielenie . • .

j)    osadzenia: a) kamieni . . ß) przedmiotów drewnianych . . 198 t) przedmiotów żelaznych . . . 204

. 128

131

150

156

168

187

189

209

242

254

262

264

279

294

297

368

. 371

372

421

42₅

439

443

459

486

499

503

504

508

510

. 512

524

525

546

549

563

566

569

570

584

594

599

601

601

609

612

616

Щ. Roboty kamieniarskie

IV. Krycie dachów:

a)    dachówką .....

b)    łupkiem naturalnym .

c)    łupkiem eternitowym

d)    blachą.......

e)    papą dachową . . •

f)    cementem drzewnym.....285

g)    gontami, dranicami i deskami . 286

h)    trzciną i słomą........

V. Roboty ciesielskie:

a)    obróbka drewna

b)    więzba dachu .

c)    dachy o belkach kratowych . . 367

d)    dachy krąży no we .

e)    Różne roboty ciesielskie . . • 368

f)    łacenie dachów . .

g)    podłogi i opierzenia

h)    jasła, drabiny i słupy stajenne . 389

i)    bruki z pieńków drewnianych . 392

j)    ogrodzenia

k)    stopnie i policzki schodowe . • 411

l)    krążyny i gzymsy

m)    wbijanie pali . .

n)    belki złożone . .

o)    ściany drewniane

VI. Stropy:

a)    stropy w ogóle .

b)    stropy drewniane, belkowe . . 460

c)    stropy drewniane, zbite .... 475

d)    stropy drewniane, z trawersami 478

e)    stropy sklepione między dźwigarami

f)    stropy płaskie, ceglane .... 495

g)    stropy betonowe

VII.    Roboty studniarskie:

1.    Woda.......

2.    Studnie kopane . . .

3.    Studnie rurowe . . .

4.    Pompy.......

5.    Środki ochronne . .

VIII.    Rozbierania:

a)    w robocie ziemnej .

b)    w robocie murarskiej

IX.    Roboty rękodzielnicze:

a)    roboty blacharskie .

b)    roboty stolarskie . .

c)    roboty kowalskie i ślusarskie . 561

d)    roboty szklarskie.......

e)    roboty lakiernicze, bronzownicze

i pozłotnicze.........

f)    roboty malarskie i tapicerskie . 568

g)    roboty na cele ogrzewania i wentylacji :

\a) wydajność pieców do ogrzewania ......

ß) ogniska kuchenne

7)    sposób użycia opału . . . .571

8)    skutek użyteczny opału . . .571 Przepuszczania (emisja) ciepła . 571 Wydajność opału Wyznaczenie ilości opału . . . 589

Ogrzewanie centralne.....

Wentylacja \.........

h)    Roboty rzeźbiarskie......

i)    Wyroby ceglarskie i dachów-

karskie............

j)    Roboty na cele oświetlenia . . 604 Woda ....

Piorunochrony Ustępy . . .

Indeks*

284

22

131

nem

CO Oi

СО ЧН

. 19

73

Anduropapa Artystyczne ciosy . .213 Asfaltowanie, poz. 165. Asfaltowanie ulic ... 72 Baniastego sklepienia

objętość......

Beczka studzienna, poz. 673.

Belkę drewn. pod kapę kuchenną, poz. 239. Belkę dyblowaną wykonać, poz. 591.—

594.

Belkę stropową rozebrać, poz. 734.

Belkę z wiązania dachowego wyjąć, poz. 756. Belkę zazębioną z drewna wykonać, poz. 590. Betonowe roboty ... 60 Beton ubijany . . . .131 Beton na mury parterowe ........

Beton z cementu romańskiego, poz. 124. Beton hydrauliczny, ubijany, poz. 125.

Beton na mury .... 131 Białą blachą wiszące korytko dachowe sporządzić, poz. 353. Białą blachą żel. krycie murów ogniowych, poz. 352.

Białą blachą żel. krycie grzbietów, poz. 351. Bielenie ścian z oskro-baniem, poz. 213. Bielenie ścian lub sufitu, poz. 212.

Strona

Blacharskie roboty . . 68 Blachą pokrycie dachu . 65 Blachą krycie, poz. 347. Blach łączenie .... 264 Blachą miedzianiądach pokryć, poz. 348.

Blachą białą dach pokryć, poz. 349.

Blachą białą krycie dachu wież, poz. 350. Blachą czarną krycie murów ogniow., poz. 363.

Blachą czarną żel. dach pokryć, poz. 361.

Blachą czarną wyłożenie koryt dach., poz. 364.

Blachą czarną dachu krycie z obustron-polakierowa-niem, poz. 365.

Blacha cynkowa, poz. 375.

Blachą cynkową krytego dachu, korytka 277 Boisko gliną wytępić, poz. 70., 71.

Bramy .......

Bruk ........

Bruk z pieńków (wykonanie), poz. 521.

Bruk z drewnianych pieńków miękkich, poz. 522., 523.

Bruk kamienny rozebrać, poz. 704. Brukowanie ulic ... 75 Brukowanie asfaltem, poz. 167.

Bruku spoiny, poz. 154.

Bruk kostkowy, poz. 151., 152.

Bruk z kamienia łam., poz. 149., 150.

Bruk z pieńków rozebrać, poz. 762.

Bryzgana wyprawa kamykowa, poz. 177.

Budynek rozebrać, poz. 172.

Bunt pompy osadzić, poz. 682.

Cegłę potłuc na mączkę, poz. 81.

Cegłę wytworzyć, poz. 74.-76., 79.

Cegłę wypalić, poz. 78. Cegły ilość na 1 m² posadzki ......

Cegły ilość na m³ muru lub sklepienia ... 14 Cegły płazem, poz. 160. Cegły wymiar . . 14, 108 Cement drzewny, poz. 385.

Cementem drzewnym pokrycie, poz 385. . 66 Centralne ogrzewanie,

poz. 835.......

Chodnik płytowy rozebrać, poz. 709. Ciągnienie gzymsów, poz. 144.

Ciesielskie roboty,

poz. 400...... 61

Cios (wykucie dziury), poz. 318

212

212

81

nem

Cios wyciekowy studzienny, poz. 284.

Ciosy artystyczne . . . 213 Ciosy lub filary, poz. 279.

Ciosy oporowe, poz. 278.

Ciosy szablonowo,

poz. 258.......

Ciosy zwykłe,

poz. 258.......

Cokół płytowy rozebrać. 711.

Czas ładowania straty 29 Czerpanie wody .... 11 Czerpanie wody,

poz. 12......

Członkowanie gzymsów, poz. 143.

Członkowany cokół prosty balustrady, poz. 298.

Czyste obrobienie . .210 Czoło stopnia z kamienia, poz. 295.

Czyste obrobienie działowej płyty pisoaro-wej, poz. 313.

Czy ste obrobienie płyty z kamienia, poz. 310. Czyste obrobienie na-kryw niespławistych, poz. 303.

Czyste obrobienie na-krywy do włazów, poz. 302.

Czyste obrobienie płyt cokołowych, poz. 301. Czyste obrobienie pow.

półsłupów, poz. 286. Czyste obrobienie pow.

słupów, poz 285.

Czyste obrobienie ciosów cokołowych, poz. 282.

Czyste obrobienie ciosii sztucznego, poz. 277. Czyste obrobienie ciosu, poz. 276.

Czyste obrobienie ciosu ze zwrotami, poz. 275.

Czyste obrobienie kamienia twardego, poz. 274.

Czyste obrobienie pow. gzymsów, poz. 266.

Czyste obrobienie i przyrządzenie ścian pł., poz. 265.

Czyste ostruganie z jednej strony desek, poz. 509.

Czyste ostruganie, przystosowanie i ułożenie fryzów dębowych, poz. 501.

Dach blachą czarną żelazną pokryć, poz. 361.

Dach blachą miedzianą pokryć, poz. 348.

Dachowa papa, poz. 379.

Dachową rurę spadową, poz. 370.

Dachowe korytko leżące, poz. 369.

Dachowe korytko wiszące z żelaznej blachy pocynkowanej, poz. 368.

Dachowych koryt wyłożenie, poz. 364.

Dachu krycie białą blachą żelazną, poz. 349.

Dachu krycie blachą cynkową, poz. 372.

Dachu krycie blachą na listwy trapezowe, poz. 373.

Dachu krycie czarną blachą na rąbek stojący, poz. 367.

Dachu krycie czarną blachą pocynkowaną, poz. 366.

Dachu krycie czarną blachą z obustron-polakierowa-niem, poz. 365.

Dachu krycie górnośląską cynkową blachą, poz. 374.

Dachu krycie prostokątnym łupkiem angielskim, poz. 338.,

339., 340.

Dachu krycie łupkiem eternitowym, poz. 345.

Dachu krycie łupkiem węg., poz. 336.

Dachu krycie łupkiem morawskim, poz. 337.

Dachu narożników krycie, poz. 328.

Dachu od wnętrza zaprawą wylepienie, poz. 331.

Dachu okno, poz. 330.

Dachu podwójne krycie gontami, poz. 392.

Dachu podwójne krycie dranicami, poz. 393.

Dachu podwójne krycie deskami, poz. 394.

Dachu pokrycie gładkie trzciną, poz. 396.

Dachu pokrycie gładkie słomą, poz. 397.

Dachu stopniowane poszycie słomą, poz. 398.

Dachów smołowanie . . 73

Dachówek ilość .... 20

Dachówka płaska z nakładką, poz. 324.

Dachówka, poz. 843.

Dachówka żłobkowana, poz. 327.

Dachówkami obustronne krycie, poz. 329.

Dachówką krycie dachu 64

Dachówką płaską krycie, poz. 323.

21

66

66

66

72

Dachówkę wyrobić, poz. 77., 80.

Dachówką korytkową podwójne krycie . . 325

Dachówkowego krycia naprawa, poz. 332.

Dachy krążynowe . . 368

Dachy o belkach kratowych, poz. 454.

Dalsze obrobienie dolnej powierzchni stopnia, poz 292.

Darninę wyrobić, poz. 63.

Desek ilość......

Deska cokołowa do sztachet, poz. 544.

Deska parapetowa . . 67

Deskę okienną osadzić, poz. 235.

Deskę parapetową itp. wyłamać, poz. 732.

Deskę siedzenia, poz. 238.

Deski do chodzenia po dachu .

Deski starej podłogi wyciąć, poz. 503.

Dębowy fryz sporządzić, poz. 502.

Dolna przewiązka do sztachet, poz. 546.

Dostawa drewna ... 61

Drabina z dębowemi szczeblami, poz .463.

Drabinę na siano wyłamać, poz. 720.

Drabiny włazowej zwykłej sporządzenie, poz. 517.

Drabiny stajennej sporządzenie, poz. 516.

Dranice, deski, gonty z drzewa twardego, poz. 395.

Drewnianą ścianę gliną wylepić, poz. 199.

Drewna łączenie . . . 294

Drewno przerżnąć, poz. 609.

Dróg naprawa, poz. 42. Drzewa obróbkę . . • 294 Drzwi

Drzwi malowanie ... 70 Drzwi strychowe żelazne

Drzwi z desek, poz. 470.

Drzwi z desek rob. ciesielskiej, poz. 615.

Drzwi z desek łączonych na wpust, poz. 470 a.

Drzwi z łat rob. ciesielskiej, poz. 616.

Drzwi z łat, poz. 469.

Drzwi żelazne kominowe, poz. 248.

Drzwiczki do pieca, poz. 249.

Drzwiczki kominowe wyłamać, poz. 731.

Durolit, poz. 384.

Dymnik z daszkiem . . 303

Działowa ścianka do komórek wychod., poz. 490.

Dzienna praca ....

Dziurę w ciosie wykuć, poz. 318.

Dziurę w gzymsie przebić, poz. 148.

Dziurę w kamieniu wykuć, poz. 317. . • .

Dziurę w oprawie kamiennej wykuć, poz. 319.

Elektryczna instalacja 73

Fasady budynku, poz. 215.

Faszyny, poz. 43., 44. Filary wolnostojące ciosowe, poz. 280.

Filary wolnostojące z wyposażeniem, poz. 281.

Filtry studzien . . . . 75 Fryz dębowy, poz. 502.

Fryzy z tapet Futryna (uszaki) .... G7

Gazowa instalacja . . 74

Generalja ......

Gładka wyprawą, poz. 175.

Gładka wypr. sklepień, poz. 178.

Gładka wyprawa z dwu-krotnem obieleniem, poz. 179.

Gładka wyprawa ścian zaprawą cementową, poz. 183.

Gładka wyprawa z dwu-krotnem obieleniem sklepień, poz. 180.

Gładka wyprawa ścian lub sklepień, poz. 184.

Gładka gipsowa wap. wyprawa powierzchni drewnianych, poz. 189., 190.

Gładka gipsowa wapienna wypr. z czy-stem zatarciem na tykach względnie listwach, poz. 191., 192.

Gładka gipsowa wapienna wypr. na pół-koszkach, poz. 193.

Gładkie poszycie dachu słomą, poz. 397.

Gładkie poszycie dachu trzciną, poz. 396.

Gontów ilość.....

Gontów sto, wybić celem naprawy, poz. 390.

Gontów sto poz. 388.

Gontami pokrycie dachów, poz. 387

Gontami

artystycz., poz. 262. Grubość murów .... 51 . . 265

О СГ5

Ф w

. . 293

32.

2!

299

. 22

Stron;i

pojedyncze krycie poz. 389.

Gontami krycie podwójne dachu, poz. 392.

Gontami krycie podwójne kopuł, poz. 391.

Gonty, dranice, deski, z drewna twardego. poz. 395.

Gotowe już pokrycie papą powlec smarowidłem, poz. 383.

Górna przewiązką do sztachet, poz. 545.

Groblę wykonać, poz. 27.

Groszkowanie .... 210

Grubą 15 cm ścianę wałkowaną, poz. 200.

Grube obrobienie ciosu

Gwoździe . .

Gzyms drewniany wykonać, poz. 575., 576.,

577.

Gzyms główny, poz. 140

Gzyms mały, poz. 142.

Gzyms zębnik, poz. 145.

Gzyms płytowy rozebrać, poz. 712.

Gzyms przedziurawić, poz. 148.

Gzymsowe członko-wanié, poz. 143.

Gzymsowy pas. poz. 141

Gzymsu naprawa, poz. 147.

Gzymsów ciągnienie, poż. 144.

Gzymsów (osnów) kosztorysowanie , . 56

Hak zawiasowy do drzwi, poz. 250.

Haki dachowe ■ . . . . Haki do rynien . . . .

Strona

Ilość godzin pracy rob 3 Izolacja murów ... 73 Izolację z gliny wykonać, poz. 28.

*Fasła lub żłobu wydrążenie, poz. 513.

Jasło lub żlob z dyli, poz. 512.

Jasło (żłób kamienny), poz. 225.

Jasło (żłób) wyłamać, poz. 719.

Jętka . . . .

Krata od śniegu . . . 61

Kamień ciosany wyłamać, poz. 701., 702.,

703.

Kamień łamany ’. . .116

Kamień na ciosy wyłamać, poz. 259.

Kamień wyłamać, poz. 4.-7.. 11,, 19.

Kamyki nazbierać, poz. 22.

Kamienarskich robót kosztorysowanie . . 60

Kamienna wyprawa, poz. 220.

Kamienny stopień schodowy, poz. 224

Kanalizacja .... 57, 74

Kanał ogrzewalny, poz 196.

Kaptur do parkanu, poz. 548.

Kaptur ścianki palisadowej wykonać, poz. 585.

Karczowanie, poz. 31.,

Kołki do darni, poz. 64. Klasztornego sklepienia

objętość......

Kleina strop, poz. 660.

Kleszcze .......

Kloc drewniany przerżnąć, poz. 609.

Strona

Klocek drewniany, poz. 240.

Kobylnicę sporządzić, poz. 624.

Kociołek kuchenny na wodę, poz. 255.

Kolebkowego sklepienia objętość.....

Koło zamachowe, poz. 686

Koły płotowe wytworzyć, poz. 528.,529.

Kominu fabrycznego mur, poz. 116.

Kominy wolnostojące . 53:

Kiszka faszynowa, poz. 46.

Konstrukcję żelazną rozebrać, poz. 739.

Konzolę (sterczyn) sporządzić, poz.611.

Koryt dachowych wyłożenie czarną blachą, poz. 364.

Korytka dachu blachą cynkową krytego, poz. 375.

Korytko dachu wiszące z żelaznej blachy po-cynkowanej, poz. 368.

Korytko leżące dachowe z białej blachy, poz. 355.

Korytko leżące dachowe z blachy pocynkowa-nej, poz. 369.

Korytko wiszące dachowe z białej blachy, poz. 353., 755.

Koryto strychowe drewniane sporządzić, poz. 605.

Koszt przewozu . . 30—38

Kosztorys, rodzaje    40

Kowalskie roboty .    561

Kratę „odsieżkę“ wy-konąć, poz. 786.

299

243

254

S'->

255

Kratę okienną wyłamać, poz. 736., 737.

Kratę żelazną okienną, poz. 245.

Kratowe wiązanie, poz. 454.

Krawężnik chodnika, poz. 158.

Krawężniki chodnika rozebrać, poz. 718.

Krążynę wykonać, poz. 571.—574.

Krążyny i gzymsy, poz. 570.

Krokiew.......

Krokiew ułożyć .... 300

Krosno drewniane okienne, poz. 233.

Krycia starego przełożenie, poz. 333.

Krycie cementem drzewnym, poz. 386.

Krycie dachówką, poz. 322.......

Krycie dachówką żłobkowaną, poz. 327.

Krycie dachu łupkiem, poz. 747.......

Krycie dachu łupkiem morawskim, poz. 337.

Krycie dachu łupkiem węgierskim, poz. 336.

Krycie dachów czarną blachą falistą z obu-stronnem polakiero-waniem, poz. 365.

Krycie muru ogniowego białą blachą żelazną, poz. 352., 363.

Krycie grzbietów dachu białą blachą żelazną, poz. 351.

Krycie więź dachu białą blachą żelazną, poz. 350.

Krycie dachu białą blachą żelazną, poz. 349., 754.

Krycie dachu łupkiem-eternitowym, poz. 345.

Krycie dachu blachą pocynkowaną, poz. 367.

Krycie dachu blachą cynkową, poz. 371.,

372., 373.

Krycie dachu falistą cynkową blachą, poz. 374.

Krycie dachu papą, poz. 750.......

Krycie gontami, dranicami i deskami, poz. 387., 752.

Krycie gontowe, poz. 751.......

Krycie karpiówkami z blachy cynk., poz. 377.

Krycie koszów dachówkami, poz. 329.

Krycie papą dachową, poz. 379.

Krycie pocynkowaną czarną blachą, poz. 366.

Krycie dachu podwójne w sposób angielski łupkiem angielskim, poz. 340.

Krycie podwójne kopuł gontami, poz. 391.

Krycie podwójne płaską dachówką, poz. 324.

Krycie podwójne dachówką korytkową czyli gąsiorkami, poz. 325., 746.

Krycie podwójne dachówką płaską z nakładką, poz. 324., 745.

Krycie podwójne dachu dranicami 95 dł., poz. 393.

Krycie podwójne dachu gontami 10 cm, poz. 392.

Krycie podwójne deskami miękkimi, poz. 394.

Krycie pojedyncze gładką papą asfalt., poz. 380.

Krycie pojedyncze na listwy papą asfalt., poz. 381.

Krycie podwójne na listwy papą asfalt., poz. 382.

Krycie pojedyncze dachówką płaską, poz. 323., 744.

Krycie pojedyncze gontami 8 cm szerokimi, poz. 389.

Krycie dachu pojedynczo w sposób angielski łupkiem angielskim, poz. 338, 339.

Krycie proste sposobem angielskim, poz. 748.......

Krycie słomą rozebrać, poz. 753.

Krycie łupkiem sposobem niemieckim . 257

Krycie łupkiem sposobem francuskim . 256

Krycie stare łupkowe przełożyć, poz. 342.

Krycie stosoWnemi korytkami grzbietów, poz. 328.

Krycie tabliczkami bl:i-szanemi kwadr., poz. 378.

Krycie ukośne sposobem angielskim pojed. . . 255

Krzyż drewniany, poz. 631.

Krzyżowego sklepienia objętość......22

72

67

67

. . 70

264

20

254

70

70

368

300

697.

694.

298

Strona

Kuchnia angielska, poz. 112.

Kuchnie .......

Kwadrowanie wyprawy,

poz. 188.

Lakiernicze roboty :    . 566

pokostowanie, poz. 824. pomalowanie, poz. 825., 826., 828.,

829.

polakierowanie, poz. 827.

parkany pomalować, poz. 830.

Lamperja Lamperji malowanie . 70

Legarki .......

Leżące korytko dachowe, poz. 355.

Lico cokołowe z płyt kamiennych, poz. 173.

Lico muru z kamienia ciosowego, poz. 121.

Lico murów z kamienia łam., poz. 171. Licowanie murów • 53, 60 Linoleum układanie . . 72 Listew podłogowych malowanie . .

Listwę lub łatę do podłogi wykonać, poz. 543.

Listwy podłogowe . . 61 Lutowanie

Ładowania, czas straty 29 Ładunek przewozu . . 29 Łat, ilość ....

Łatę starą oderwać, poz. 473.

Ławkę sporządzić, poz. 623.

Łączenie blach .... 264 Łączenie drewna . . . 294 Łęku objętość .... 21

Strona

Łukowy tor pod skrzydła bramy, poz. 550.

Łupek, poz. 835.

Łupek eternitowy, poz. 344.

Łupkiem dachu krycie 65,

Łupkiem eternitowym dachu krycie, poz. 345.

Malowanie żelaza . . 71 Malowanie drzwi i okien 70 Malowanie farbami olejnymi

Malowanie lamperji . . 70 Malowanie listew podłogowych Malowanie okapu ... 71 Malowanie okiennic . . 70 Malowanie podłóg ... 70 Malowanie poręczy . . 71 Malowanie rygli .... 70 Malowanie sklepień . . 70 Malowanie sufitów ... 69 Malowanie ścian ... 70 Malowanie sztachet . . 71 Maszyny budowlane . . 11 Matrjał dachów krąży-nowych Materjały opałowe . . 581 Mech uzbierać, poz. 83.

Metr.........

Metr bież. starej łaty oderwać, poz. 473.

Metr bież. wyrobienia oprawy ciosowej, poz. 288.

Metr kwadratowy czystego obrobienia po w. ciosów, poz. 269.,

267.

Metr kwadratowy omalo-wania, poz. 216.

Metr kwadratowy płyt, poz. 314.

Metr kwadratowy wygładzenia, poz. 273.

Strona

Metr sześcienny czystego obrobienia ciosów, poz. 268.

Miecze . .......

Mur cyklopowy, poz. 98.

Mur lity z ziemi, poz. 118.

Mur mieszany, poz. 108.—110.

Mur ognisk kuchennych, poz. 111.

Mur komina fabrycznego, poz. 116.

Mur studzienny ceglany, poz. 102., 103.

Mur z betonu, poz. 123.

Mur z cegieł, poz. 104.—107., 696.r

Mur z ciosów na zaprawie, poz. 120. r 122.

Mur z kamieni, poz. 93.—97.,    99.,

100.

Mur z kamieni fundamentowy, poz. 91.,

92., 696.

Mur z kamieni na

sucho, poz. 86.-88.,

Mur z surówki, poz. 114.

Mur z ziemi santoryno-wej, poz. 117.

Murarskich robót

kosztorysowanie . . 50*

Murłata.....

Murłatę sporządzić, poz. 610., 301.

Murowane studnie . . 74 Murów grubość .... 51 Murów izolacja .... 73 Murów kosztorysowanie 50, 52, 53

хш

. 51

85.

298

38.

785.

210

63

Mury z kamienia łamanego .......

Mycie drzwi, okien, poz. 73.

Nakrywa drewniana do kadzi, poz. 632.

Nakrywy wykonanie, poz. 304.

Nakrywy wykonanie z okapem, poz. 305.

Narzut kamienny wykonać, poz. 40., 55.,

Namumica......

Namurnicę ułożyć 301, 610

Naprawa gzymsu, poz. 147.

Naprawa krycia dachówkowego, poz. 332.

Naprawienie wyprawmy ścian, poz. 202.

Narzucona wyprawa, poz. 174.

Nasyp pod podłogę, poz. 16.

Nasyp w ujeżdżalni wykonać, poz. 30.

Nasyp wykonać, poz. 26.

Nasypkę z pod podłogi

usunąć, poz. 689.—691.

Nasypu wykonanie . . 49

Nawierzchnię drogi wykonać, poz. 37.,

Nawierzchnię drogi zerwać, poz. 687.

Nawierzchnię mostową zerwać, poz. 688.

Niestrugany parkan, poz. 551.

Nocna praca.....

Obarwienie ścian, poz. 214.

Objętość łęku .... 21 Objętość sklepień ... 55

Strona

Obrabianie ciosów . . 213 Obramienie murów

blachą, poz. 784.,

Obrobienie czyste . . .210

Obrobienie czyste ciosu sztucznego, poz. 177., 267.

Obrobienie czyste ciosu z 6. str., poz. 276.

Obrobienie czyste ciosu ze zwrotami, poz. 275.

Obrobienie czyste ciosów cokołowych, poz. 282.

Obrobienie czyste działowej płyty, poz. 313.

Obrobienie czyste i przyrządzenie powierzchni gzymsów, poz. 266.

Obrobienie czyste i przyrządzenie ścian płaskich, poz. 265.

Obrobienie czyste na-kryw niespławistych, poz. 303.

Obrobienie czyste na-krywy do włazów, poz. 302.

Obrobienie czyste płyt cokołowych, poz. 301.

Obrobienie czyste płyty podestowej, poz. 306.

Obrobienie czyste płyty z kamienia, poz. 310.

Obrobienie czyste powierzchni półsłupów, poz. 286.

Obrobienie czyste powierzchni słupów, poz. 285.

Strona

Obrobienie dalsze dolnej powierzchni stopnia, poz. 292. Obrobienie groszkowane .......

Obrobienie grube ciosu artystycznego, poz. 262.

Obrobienie kamienia twardego, poz. 274. Obrobienie krąglaka . 295 Obrobienie prążkowane 210 Obrobienie strugane . 211 Obrobienie ścian ciosów 209 Obrobienie utrwalające 211 Obrobienie z grubsza . 210 Obrobienie z grubsza ciosu szablonowego, poz. 261.

Obrobienie z grubsza ciosu zwykłego, poz. 260.

Obrobienie z grubsza (odziobanie) kolcem ciosu zwykłego, poz. 263.

Obrobienie ziarnkowane 210 Obróbka drewna . 294, 297 Obróbka kantówki, poz. 402.

Obtłuczenie z grubsza murów, poz. 170. Obustronne krycie dachówkami, poz. 329. Odeskowanie dachu, poz. 471.

Odeskowanie, ołacenie dachu

Odległość przewozu . . 48 Odwiązanie części wię-zarów, poz. 455. Odznaczenie spoin, poz. 195.

Ogrodzenia......

Ogrodzenie trzcinowa wykonać, poz. 538. Ogrzewanie gazem oświetlającym, poz. 840.

xrv

67

Ci    c-

Ю    îO

58

66

210

. . 63

Ogrzewanie gorącem powietrzem, poz. 837.

Ogrzewanie kanałami, poz. 836.

Ogrzewanie wodą, poz. 838., 839.

Ołacenie dachu, poz. 472.

Ołacenie dachu rozebrać, poz. 763., 764.

Okapu malowanie ... 71

Okapów wyłożenie blachą, poz. 778..

779.

Okiennica z desek, poz. 617., 618.

Okiennicę żelazną wyłamać, poz. 743.

Okładzina muru ceglanego surowcowego, poz. 208.

Okładzinowa ścienna

płyta pisoarowa, poz. 312.

Okna......

Okna dachowe żelazne 66 Okno dachowe .... 303 Okno w dachu krytym żłobkówką, poz. 330. Okien malowanie . . . Okiennic malowanie . Okrągłe mury .... Okrzesanie powierzchni stward. betonu,

poz. 203.

Omalowanie ścian, poz. 214.

Omurowanie kotłów, poz. 113.......

Opaska drzwiowa, poz 243.......

Opierzenia przybicie kołkami dębów., poz. 510.

Opierzenie lub podłoga z dyli, poz. 495., 497.,

498., 499

Opierzenie z desek miękkich, poz. 481.,

482., 484., 486., 487., 489.

Opłaty socjalne ....

Oprawa kamienna, poz. 221.

Oprawa kamienna drzwi komin., poz. 222.

Oprawa kamienna czeluści pieców, poz. 223.

Oprawa drewniana bramy, poz. 230.

Oprawa drewniana z belek w otworze drzwi, poz. 231.

Oprawa okienna osadzona na zaprawie wapiennej, poz. 232.

Oprawa włazu do szybu, poz. 614.

Oprawę drew. okienną lub drzwiową wykli-nować, poz. 234.

Oprawę drzwi sporządzić, poz. 612.

Oprawę otworu kanałowego rozebrać, poz. 742.

Oprawę drewnianą bramy wyłamać, poz. 728.

Oprawę drewnianą drzwi wyłamać, poz. 729.

Oprawę drewnianą okienną wyłamać, poz. 730.

Oprawę kamienną bramy wyłamać, poz. 722.

Oprawę kamienną czeluści pieca wyłamać, poz. 726.

Oprawę kamienną drzwi wyłamać, poz. 723.

Oprawę kamienną drzwiczek kominowych wyłamać, poz. 725.

Oprawę kamienną okien wyłamać, poz. 724.

^sadzenia......

Osadzenie ciosów, poz. 217.

Osadzenie płyt kamiennych, poz. 219.

Osadzenie przedmiotów

żelaznych.....

Osadzenie sterczyn, poz. 218.

Osadzenie w mur stary kam. obdasznic, poz. 228.

Osadzenie w murach nowych kam. obdasznic poz. 229.

Oskrobać tapetowanie • ścian, poz. 716.

Oskrobać zewnętrzną wyprawę ścian, poz. 715.

Oskrobana powierzchnia, poz. 198.

Oskrobanie......

Osnów (gzymsów) kosztorysowanie . . 56 Osnowa główna, poz. 140.

Ostruganie czyste, przełożenie i ułożenie fryzów dębowych, poz. 501.

Ostruganie czyste z jednej strony desek, poz. 509.

Oszalowanie . .

Oszklenie okien ... 68 Oścień studzienna drewniana, poz. 672 Oścień studzienna z cegieł, poz. 675.

Oścień studzienna z kamieniałam., poz. 674.

55

26

72

64

75

39

299

33

Strona

Oświetlenia.....604

Oświetlenia dzienne, poz. 844.

Oświetlenia gazowe, poz. 845.

Oświetlenia elektryczne, poz. 846., 847.

Otwory przy wyprawach

Otwory w murach . 53, 61

Pach sklepień objętość ........

Pachołek kamienny osadzić, poz. 226.,

227.

Pal przyrządzić.

poz. 579., 586.

Pal sterczący uciąć, poz. 587.

Pali wbijanie, poz. 578.,

580., 584.

Paliki faszynowe 47, 48, 49 Papa dachowa, poz. 379. Papą pokrycie dachu . 65 Parapetowa deska . . 67 Parkan niestrugany, poz. 551.

Parkan ostrugany, poz. 552.

Parkan rozebrać, poz. 761.

Pas gzymsowy, poz. 141. Perzu zasadzenie ... 59 Piasek przerzucić ... 24 Piasek wydobyć ... 23 Piece

Piec kaflowy, poz. 834. 591 Piec lub kuchnię rozebrać, poz. 721.

Piec z żelaza lanego oczyścić, poz. 253.

Piec żelazny lany, poz. 252.

Piec żelazny rozebrać, poz. 738.

Piloty.....

Pilśń asfaltowa, poz. 384.

Strona

Piorunochronów urządzenie .......

Piorunochrony, poz. 850. Plan rozwoju robót . . 44 Planów uzupełnienie . 42 Plany, skala Płatew . . .

Płatew ułożyć .... 301 Płatew wierzchnia parkanu, poz. 542.

Płot grodzony rozebrać, poz. 693.

Płot ogrodzić ... 53, 54 Płotu wykonanie, poz. 532., 533., 534. Płyta okładzinowa ścienna pisoarowa, poz. 312.

Płyta posadzkowa, poz. 300.

Płyta żelbetowa, poz. 135., 137., 138. Płyty balkonowej wykonanie, poz. 308.

Płyty gzymsowej wykonanie, poz. 309.

Płyty podestowej schodowej obrobienie, poz. 306.

Płytę wyłamać, poz. 20. Pochwyt (poręcze) . . 66 Pochwyt schodowy wykonać, poz. 561., 562. Podkład drogi .... Podkładkę drewnianą pod opierzenie osadzić, poz. 237.

Podkłady pod piece . . 64 Podłogę już rozebraną na nowo ułożyć, poz. 507.

Podłogę rozebrać, poz. 758., 761.

Podłogę sporządzić i ułożyć, poz. 491.,

492.,    493.. 494., 500. Podłogę sporządzić

z dyli, poz. 495., 496.,

497.,    498., 499.

Strona

Podłogę starą ostrożnie zerwać, poz. 506.

Podłogi, poz. 167. . . 63

Podłogi starej, deski wyciąć i nowe wstawić, poz. 503.

Podłóg malowanie . . 70

Podmurowanie kotłów . 59

Podsiębitka sufitowa, poz. 481.

Podsiębitki pod okapem wykonanie, poz. 508.

Podstawkę schodową wykonać, poz. 560.

Podwójne krycie dachówką z nakładką 5 cm, poz. 324.

Podwójne krycie dachówką płaską, poz. 323.

Podwójne krycie dachu dranicami 95 cm dł., poz. 393.

Podwójne krycie dachu gontami 10 cm dł., poz. 392.

Podwójne krycie kopuł gontami, poz. 391.

Podwójne krycie korytkową czyli gąsior-kami, poz. 325.

Podwójne krycie na listwy papą asfalt., poz. 382.

Podwójne proste krycie dachu prostk. łupkiem angielskim w sposób angielski, poz. 340.

Podział ziem i skał . .    6

Pojedyncze krycie gładkie papą asfalt., poz. 380.

Pojedyncze krycie gontami, poz. 389.

Pojedyncze krycie na listwy papą asfalt., poz. 381.

68

64

63

63

211

75

nia

580

28

299

30, 48

Pojedyncze krycie dachu łupkiem angielskim, poz. 338.,

339.

Pokrycie dachu blachą 65,

Pokrycie dachu dachówką ......

Pokrycie dachu deskami .......

Pokrycie dachu gładkie słomą, poz. 397. Pokrycie dachu gontami ........

Pokrycie dachu łupkiem 65 Pokrycie dachu papą . 65 Pokrycie gąsior, komina wypr. wapienna, poz. 326.

Pokrycie ruberoidem dachu, poz. 384. Pokrywa siedzenia wychodkowego, poz. 608.

Polepa gliniasta ... 72 Polepę glinianą zerwać, poz. 692.

Polerowanie.....

Policzki schodowe sporządzić, poz. 55.,

556., 557., 565. Połączenie ściany kłodowej wykonać, poz. 602.

Pomiar robót ziemnych 7 Pomost pomocniczy . . 51 Pompy Poręczy malowanie . . 71 Posadzka .... 19, 72 Posadzka z asfaltu, poz. 164

Posadzka z betonu, poz. 162.

Posadzka z cementu, poz. 163.

Posadzka ceglana płazem, poz. 159.

Posadzka ceglana rębem, poz. 161.

Posadzka lub chodnik w gran, poz. 155.

Posadzka terazzo, poz. 169.

Posadzka z płyt, poz. 153., 156., 157.

Posadzkę rozebrać, poz. 706., 708., 710.

Posadzki z belek w stajni ułożenie, poz. 504.

Posadzkową płytę pi-soarową, poz. 311.

Poszycie dachu gładkie trzciną, poz. 396.

Powała z kołów i chrustu, poz. 620.

Powlekanie drewna mazią, poz. 633., 634.

Powierzchnia murów i kamienia łaman., poz. 172.

Powierzchnia oziębie-

Powierzchnia wypraw ścian oskrob., poz. 197.

Powierzchnię oskrobaną na nowo zatrzeć, poz. 198.

Powierzchni stward. betonu okrzesanie, poz. 203.

Półżłóbek wyciąć, poz. 613.

Praca dniówkowa . . .

Praca dzienna ....

Praca nocna .....

Praca pozaszychtowa .

Prędkość przewozu . .

Pręt kraty żelaznej, poz. 244.

Profilowanie drewna . 296

Prosty członkowany cokół balustrady, poz. 298.

Prosty policzek schodowy, poz. 297.

Prosty stopień schodowy, poz. 289.

Prosty stopień schodowy od spodu ukośnie ścięty, poz. 290.

Prosty stopień schodowy wspierający się półżłóbkiem, poz.291.

Próg drewniany rozebrać, poz. 733.

Próg stary dłutem wyciąć, poz. 505.

Przebicie lub przewiercenie muru, poz. 717.

Przecięcie kantówki . . 296

Przedziałki drążkowej stajennej wykonanie, poz. 520.

Przegródkę wykonać, poz. 603.

Przejma.......

Przełożenie posadzki, poz. 168.

Przełożenie starego krycia, poz. 323. Przenoszenie mateijału 38 Przepuszczanie ciepła . 571 Przerzucanie mateijału 27 Przewiązkę do sztachet dolną, poz. 546. Przewiązkę do sztachet górną, poz. 545.

Przewód wentylacyjny drewniany, poz. 606. Przewóz ziemi . 9, 27,

Przybicie opierzenia lub podłogi kołkami dębowemi, poz. 510.

Przyrządzenie, wygładzenie i wyłyszcze-nie, poz. 272.

Pultowy dach jętko wy, poz. 406., 407., 408.

46

12

69

74

64

70

69

39

73

Rafowanie zielni, piasku, poz. 15. Robocizna dachów krą-żynowych, poz. 459. Roboty nadkoszto-

rysowe.......

Roboty ciesielskie, poz. 400.

Roboty kamieniarskie . 213 Roboty kamieniarskie artystyczne . • • .214 Roboty kamieniarskie szablonowe .... 213 Roboty podwodne . . 11 Roboty ziemne ....    7

Robót ziemnych kosztorysowanie .....

Rowów wykonanie, poz. 41.

Rozbiórka starych domów ........

Rozparcie ścian wykopu 8 Ruberoid, poz. 384. . . 285 Rura studzienna drewniana, poz. 679., 680.,

767.

Rura wentylacyjna, poz. 464., 782.

Rurę drewnianą sporządzić, poz. 604.,

683.

Rurę spadową dachową, poz. 354., 781. . Rurę spadową dachową z pocynkowanej blachy, poz. 370.

Rurę wychodkową rozebrać, poz. 741. Rurowe studnie . . . Rustyka kwadrowa, poz. 206.

Rustyka z narzutem bryzganym, poz. 207. Ruszt palowy wykonać, poz. 588. Rusztowanie . . . 5, 6, 59 Rusztowanie drabinowe, poz. C2S.

Rusztowanie z kobyl-nicami, poz. 629., 630.

Ruszty........

Rury wentylacyjnej kaptur, poz. 783.

Rygiel drewniany pod opierzenie, poz. 237.

Rygla malowanie . . .

Rynna strychowa, poz. 461.

Rynna ustępowa, poz. 460.

Rynny ........

Rynny wykonać, poz. 780.

Rynny z białej blachy, poz. 353.

Rzeźbiarskie roboty,

poz. 842.

Schodowy prosty policzek, poz. 297.

Schodów podestu wykonanie, poz. 307.

Schody drewniane, poz. 567., 568., 569. 64

Schody kręcone . . . 228

Schody rozebrać, poz. 763.

Schody i stopnie (uwagi), poz. 296.

Schody strychowe, poz. 462.

Sfazowanie kantów, poz. 402.

Siedzenie wychodkowe, poz. 607.

Siedzenie wychodkowe rozebrać, poz. 740.

Siodłowy dach jętkowy, poz. 409., 410.

Skala planów.....

Skał podział.....

Skałę wyłamać, poz. 4.-7., 11.

Skarpę odarniować, poz. 61., 62., 65.

Skarpy wykopu . . .

Stora

Sklepień malowanie . 70 Sklepień objętość ... 55 Sklepienie rozebrać, poz. 700.

Sklepienie z betonu, poz. 133., 134., 136. Sklepienie z cegieł, poz. 132.

Sklepienie z ciosów, poz. 130., 131.

Sklepienie z kamienia łamanego, poz. 127.,

128., 129.

Składową część wiązania bramy, poz. 549. Składowe części żelazne, poz. 256.

Skrzydła drzwiowe . . 67 Skrzynię na wapno zbić, poz. 625., 626.

Słup do sztachet lub parkanu, poz. 539.

Słup drewniany, poz. 241.

Słup drewniany wyłamać, poz. 735.

Słup kołowrotu, poz. 684.

Słup stojący lub leżący 299 Słupa stajennego krągło toczonego wykonanie, poz. 518.,

519.

Słupek, poz. 299. Smołowanie dachów Socjalne opłaty ....    5

Splantowanie ziemi,

poz. 29.......

Spoin odznaczenie, poz. 195.

Spoin zaprawienie, poz. 194.

Spoiny kamienia cios.

zakitować, poz. 321. Spoiny z bruku, poz. 154.

Sporządzenie drabiny stąjennej, poz. 516.

xvin

Strona

Sporządzenie drabiny zwykłej wyłazowej, poz. 517.

Sporządzenie i ułożenie podłogi, poz. 491.,

492.

Starą podłogę zerwać bez legarków, poz. 806.

Stare krycie łupkowe przełożyć, poz. 342.

Stare sklepienie oczyścić miótł., poz. 181.

Stary próg dłutem wyciąć, poz. 505.

Sterczyn sporządzić, poz. 611.

Sterczyna drewniana, poz. 242.

Sto gontów, poz. 388.

Sto gontów wybić celem naprawy, poz. 390.

Sto kołów płotowych, poz. 528.

Sto kołów podporowych lub płotowych, poz. 529.

Stę sadzonek do żywopłotu, poz. 531.

Sto tabliczek łupkowych zużyć, poz. 341.

Sto wiązek pręcia płotowego, poz. 527.

Stolarskie roboty . . • 549

Stolarskie roboty: opaska drzwiowa, poz. 811.

Stolarskie roboty : stopień, poz. 812., 814. do 816.

Stolarskie roboty : odeskowanie schodów, poz. 813.

Stolarskie roboty : przepierzenie, poz. 788. do 791

302

62

466.

64

Strona

Stolarskie roboty : okna, poz. 792., 794. do 797.

Stolarskie roboty: drzwi, poz. 798. do

799., 801., 802.

Stolarskie roboty: uszaki, poz. 800.

Stolarskie roboty: okiennice, poz. 80S do 805.

Stolarskie roboty : brama, poz. 806. do 809.

Stolec dachowy wywiązać .......

Stopień dolnej powierzchni dalsze obrobienie, poz. 292.

Stopień drewniany rozebrać, poz. 733.

Stopień kamienny kolumnę wyłamać, poz. 727.

Stopień o większym lub mniejszym przekroju, poz. 293.

Stopień schodowy drewniany, poz 236.

Stopień schodowy prosty, poz. 289.

Stopień schodowy prosty od spodu ścięty, poz. 290.

Stopień schodowy prosty wspierający się półżłóbkiem, poz. 291.

Stopień wykonać, poz. 563.—566.

Stopni schodowych

kosztorysowanie . . 53

Stopni wysokość . . .411

Stopnia wyskok czołowy wykuć, poz. 284., 295.

Stopnice schodowe wykonać, poz. 558.,

559.

Strona

Stopnie schodowe . • 411 Stopniowane poszycie dachu słomą, poz. 398.

Strop belkowy, poz. 637.—640., 644. Strop belkowy z be-leczkami, poz. 641. do 644.

Strop betonowy.

poz. 668.—670.

Strop drewniany, mieszany, poz. 647. do

652.,    771.

Stop sklepiony na dźwigarach żelaznych, poz. 653.-658., 768 Strop sklepiony płaski, poz. 659.-667.

Strop zbity, poz. 645.,

646.,    770.

Stropów płaskich

kosztorysowanie . 52, 61,

Stropów sklepionych kosztorysowanie . . 53 Strychowa rynna, poz. 461.

Strychowa ściana przedziałowa, poz. 465.,

Studni kopanie .... 12 Studni wykopanie, poz. 18.

Studniarskie roboty, poz. 671.—678.

Studnie murowane . . 74 Studnie rurowe ... 74 Sufitów malowanie . . 69 Szablonowe ciosy . . . 212 Szachulec ścian przedziałowych, poz. 467. Szachulec ściany z owiórowaniem konstrukcji, poz. 468. Szczebel do sztachet, poz. 547.

211

Strona

61

Strona

Szczebel kraty w oprawie kamiennej, poz. 320.

Szerokość schodów . .411

Szklarskie roboty . . . 569

Szklarskie roboty : kit sporządzić, poz. 819.

Szklarskie roboty : szyby okitować, poz. 820.

Szklarskie roboty : szybę wyjąć z ram, poz. 821.

Szklarskie roboty: oszklenie okien, poz. 822.

Szlifowanie

Szpalety drzwiowe . . 67

Szpalety okienne ... 67

Sztachet malowanie . 71

Sztachety łato we, poz. 553.

Sztachety zwykłe, poz. 554.

Sztachety rozebrać, poz. 762.

Szuter utłuc, splanto-wać, poz. 21.

Ścian działowych kosztorysowanie . .

Ścian malowanie . . .

Ściana Rabitza (żelbetowa), poz. 139.

Ścianę drewnianą kolkami nabić, poz. 201.

Ścianę drewnianą wykonać, poz. 596.

Ścianę kłodową wykonać, poz. 597.—601.

Ścianę rozporową wykonać, poz. 603.

Ścianę wałkową wykonać, poz. 619.

Ścianę z bali rozebrać, poz. 764., 765.

Ścianę z desek rozebrać, poz. 766.

Ścianka działowa do komórek wychod., poz. 490.

Ściankę palisadową wykonać, poz. 589.

Ściankę ryglową rozebrać, poz. 707.

Ścianki palisadowej pal przyrządzić, poz. 583.

Ścianki palisado w'j pal wbić, poz. 584.

Ścianki pruskiej wypełnienie pól, poz. 115.

Ściany gliną wylepić, poz. 68.-69.

Ściel powałowa na belkach stropowych, poz. 477., 479.

Ścięcie krawędzi słupa lub belki, poz. 541.

Ściółka, poz. 52.

Ślepa podłoga .... 67

Ślusarskie roboty ... 68

Średnia waga gwoździ 370

Świetlnia dachowa . . 66

Tama faszynowa, poz. 50.

Tapczan, poz. 621.,622. Tapicerskich robót kosztorysowanie . . 71 Temperatura przestrzeni ogrzanej . . 580 Tłuczeń wyrobić ... 21 Tor łukowy pod skrzydła bramy, poz. 550.

Torf ukopać, poz. 84. Trzcinę ściąć, poz. 82.

Tykę rozłupać, poz. 60.

Ubicie ziemi, poz. 14. Układ teoret. płaszczyzn dachowych . 241 Ulic asfaltowanie .... 72

Strona

Ułożenie; podłogi z desek, poz. 500.

Ułożenie posadzki w stajni z belek, poz. 504.

Ułożenie ścieli powałowej na belkach, poz. 476.

Ułożenie ścieli powałowej z nabiciem listewek, poz. 478.

Ustawienie konstrukcji drewn.

Ustawienie konstrukcji więzarów, poz. 457.,

458.

Ustępy, poz. 851.

Uszaki (futryna) ... 67

Uwagi co do schodów i stopni, poz. 296.

Uzupełnienie planów . 42

Wał kołowrotu, poz. 685.

Wałek faszynowy, poz. 45.

Wałkowanie dróg, poz. 39.

Wapno ugasić, poz. 67.

Wapno wypalić, poz. 66.

Warstwa izolacyjna, poz. }66.

Wartość emisji cieplm , 576

Wentyl ssący osadzić, poz. 681.

Wentylacja, poz. 841.

Wentylacyjna rura, poz. 464.

Wentyle studzienne . . 75

Wesklepek objętość 24, 25

Wiązania kratowe, poz. 454.

Wiązek sto pręcia płotowego, poz. 527.

Wieniec drewniany pe.l oścień studni, poz. 676.

Strona

757.

296

18

59

. .211

Więzba dachowa, poz. 405., 425,-446.,

Więzba dachu fabrycznego, poz. 447, 448. Więzba dachu mieszanego, poz. 449. do 452.

Więzba dachu siodłowego, poz. 409. do 413.

Więzba dachu ze ścianką kolankową, poz. 419. —424.

Więzba jętkowa dachu pultowego, poz. 406. do 408.

Więzba wisząca dachu, poz. 414.—416.

Więzby dachowej kosztorysowanie . . 62 Wikliny zasadzenie, poz. 56.—58.

Wiórowanie.....

Woda, poz. 671., 848.

Wodę czerpać, poz. 12. Wodociągowa instalacja 74 Wolnostojące filary, poz. 280., 281.

Wozy do pracy stawić 4 Wóz cierni naścinać, powiązać, poz. 530. Wsadzenie krzewów . 75 Wymiary cegły polskiej 14 Wymiary cegieł innych 15,

Wybicie otworu na drzwi lub okno,

poz. 698.......

Wycięcie muru dla związania murów, poz. 699.

Wycięcie starej deski, poz. 759., 760. Wyczyszczenie . Wydajność opału . . . 584 Wydrążenie jasła lub łobu, poz. 513.

Strona

Wydrążenie korytka

w krąglaku, poz. 514., 515.

Wysadzenie.....211

Wygładseafc i wy-łyszczenie ciosów, poz. 271.

Wygładzenie płaskie powierzchni ciosów, poz. 270.

Wygładzenie wyprawy z cementu portlantsk., poz. 185.

Wykop, poz. 1., 2., 3.,

10., 11.    ... 9, 10, 77

Wyklinowanie murów piwnicznych, poz. 209.

Wyklinowanie muru ceglanego, poz. 204. Wyklinowanie popękanych murów ceglanych, poz. 210. Wykonanie bruku z drewnianych pieńków miękkich, poz. 521.—524. Wykonanie nakrywy, poz. 304., 305. Wykonanie nasypu . . 49 Wykonanie opierzenia desek miękkich, poz. 485.

Wykonanie opierzenia kopuł wieżowych, poz. 488.

Wykonanie ozdobnej wyprawy kasetowej, poz. 205.

Wykonanie pasu prostolinijnego, poz. 264.

Wykonanie płotu okalającego, poz. 532. do 534.

Wykonanie płyty balkonowej, poz. 308. Wykonanie płyty gzymsowej, poz. 309.

Strona

Wykonanie podestu schodów, poz. 307.

Wykonanie podsiębitki, poz. 481., 508.

Wykonanie przedziałki drążkowej stajennej, poz. 520.

Wykonanie słupa stajennego, poz. 518., 519.

Wykonanie ścieli powałowej, poz. 480.

Wykonanie zarośli wiklinowej, poz. 537.

Wykucie otworu w murze......

Wykucie w kamieniu żłobka do osadzenia szpony itd. z żelaza kutego, poz. 315., 316.

Wylepienie zaprawą od wnętrza dachu, poz. 331.

Wyłamywanie kamieni na ciosy......

Wyłożenie koryt dachowych, poz. 364.

Wymurowanie pól ścianki pruskiej, poz. 115.

Wypraw kosztorysowanie .......

Wyprawa bryzgana ka-mykowana,poz. 177.

Wyprawa gipsowa wapienna podwój, trzcin, poz. 190.

Wyprawa gładka gipsowa wapienna na listwach, poz. 192.

Wyprawa gładka gipsowa wap. po-wien. drewn., poz. 189.

Wyprawa gładka gipsowa wap. z czy-stem zatarciem na tykach, poz. 191.

59

209

55

Strona

211

41

302

589

299

210

212

66

132

Wyprawa gładka gip-

- sowa wap. z czystem zatarciem na półkosz-kach, poz. 193.

Wyprawa gładka sklepień, poz. 178.

Wyprawa gładka ścian, poz. 174.—176.

Wyprawa gładka z dwukrotnem obieleniem ścian, poz., 179., 180.

Wyprawa narzucona cement., poz. 182.

Wyprawa z tłami wgłę-bionemi, poz. 188.

Wyprawę ścian lub sufitów odbić, poz. 713.

Wyprawę ścian lub sufitów oskrobać, poz. 714.

Wyprawienie zewn. ścian starych bud., poz. 186.

Wyprawy ścian naprawienie, poz. 202.

Wypośrodkowanie ceny drewna budowl., poz. 401.

Wypiaskowanie drogi, poz. 36.

Wyrobienie ciosowych części skład., poz. 283.

Wyrobienie falców, poz. 402.

Strona

Wyrobienie otworów, poz. 402.

Wyrobienie postaci ciosów.......

Wyrównanie łożysk ciosów, poz. 287.

Wyrównanie oprawy ciosowej, poz. 288.

Wyskok wykuć z czoła stopnia, poz. 294.

Wysokość stopni . . .

Wyszutrowanie drogi, poz. 34., 35.

Wytworzenie desek, poz. 474.

Wytworzenie mateijału tartego z kloców, poz. 475.

Wywiązać stolec dachowy .......

Wywiercenie dziur, poz. 402.

Wyznaczenie ilości opału.......

Zakitowanie spoin kamieni cios., poz. 321.

Zaprawę zarobić, poz. 89.

Zaprawienie spoin, poz. 194.

Zaprawy ilość .... 15

Zasadzenie perzu, poz. 59.

Strona

Zasadzenie wikliny, poz. 56.-58., 536.

Zastrzał......

Zburzenie muru ... 59 Zębnik (gzyms), poz. 145.

Zębów wyrobienie . . 296 Ziarnowanie

Ziem podział..... 6

Ziemię naładować, poz. 8.

Ziemię przerzucić, poz. 9.

Ziemię wygrzebać, poz. 13.

Ziemi wykop, poz. 1.,

2., 3., 10., 11.

Zwykłe ciosy Zysk przedsiębiorczy .    5

Żagiełków objętość . 24 Żelazna konstrukcja

budowy......

Żelazna rama okienna, poz. 246.

Żelazny szczebel wy-łazowy, poz. 251.

Żelbet........

Żelbetowych robót kosztorysowanie . . 60 Żłobek wyciąć, poz. 582.

Żywopłot wykonać, poz. 535.

Ч.

.*

/

V

:

vV;-

i

i*.

¹

/

» '

Tom П

ANALIZA CEN

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

!

' 'f

■•■z

I

I. OGÓLNE ZASADY I OKREŚLENIA.

§ i.

Do wszelkich obliczeń robót budowlanych służy za jednostkę długości: „metr bieżący“, czyli krótko: „metr“, — powierzchni: „metr kwadratowy“, — objętości: „metr sześcienny“*, — za jednostkę ciał sypkich i płynnych: „litr“, — za jednostkę ciężaru: kilogram; — za jednostkę trwania pracy: „godzina“; — za jednostkę pieniężną: „złoty“.

Większą jednostką trwania pracy jest normalny ośmiogodzinny dzień roboczy.

Normalny dzień roboczy stał się zatem wielkością zmienną i dlatego przyjęta wyżej za jednostkę trwania pracy godzina, jako stały i dzisiejszemu stanowi płac roboczych odpowiadający okres czasu, jest pod względem ekonomicznym dla obu stron dogodną i znajduje już od dawna w kołach przemysłowców budowlanych licznych zwolenników.

Wydatność pracy robotnika zawisła od wieku, płci, budowy ciała, odżywiania się, zamiłowania do pracy, wprawy, pogody, klimatu itd. Największą wydatność pracy robotnika jest w ogóle, gdy ma 20 do 40 lat wieku.

Na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje 46 godzinny tydzień pracy. Po uwzględnieniu 52 niedziel i 14 dni na święta, ustalone rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ogło-szonem w Dz. U. R. P. z dnia 25. listopada 1925, pozostaje rocznie:

290

299 dni roboczych, t. j. ^    . 46 == 2293 godzin.

Na kresach wschodnich i w wschodniej Małopolsce, gdzie mieszkają też robotnicy obrządku grecko-katolickiego lub prawosławnego, należy od powyżej podanej sumy dm roboczych, odliczyć jeszcze

282

17 dni, zatem pozostaje rocznie 282 dni roboczych czyli . 46 =

— 2163 godzin, czyli o 5-7°/₀ mniej.

Pełne wyzyskanie tych dni roboczych jest możliwe jedynie w przestrzeniach zabudowanych; na wolnem powietrzu bowiem w dnie mroźne i niepogodne nie można wykonywać prawie żadnych robót i doświadczenie uczy, że w naszych warunkach klimatycznych daje się wyzyskać w ciągu roku tylko 175 do 210 dni, t. j. 1340 do 1610 godzin roboczych stosownie do natury roboty. Zresztą i tu — według doświadczenia — daje się jedynie uzyskać na wiosnę 92ojQl w jesieni

85o/₀ a w zimie 75° ₀ owej wydatności pracy, jaką można wykonać w ciągu pory letniej. Z tern wszystkiem więc trzeba się liczyć, gdy zależy na wyznaczeniu, lub na dotrzymaniu terminu wykonania budowy, względnie robót budowlanych.

Zatem właściwie rzecz biorąc — w całym roku, t. z. 100% wydajność pracy — wynosi średnio:

46

₆ (76 X 1 -Ь 73 X 0-92 4- 50 X 0*85 -ł- 12 X 0 75) = 1479 godzin.

W obecnym normalnym dniu roboczym poczyna się praca w miesiącach marcu do października o godzinie 71/₂ rano, a kończy o 18. z przerwą śniadaniowa od godz. 8t/o do 9 i obiadową od godz. 12 do 14. W innych miesiącacłi w miarę długości dnia poczyna się praca o pół lub całą godzinę później i kończy się o tyleż wcześniej.

Jeżeli praca poczyna się o 8. godzinie rano, odpada półgodzinna przerwa śniadaniowa; natomiast w pracy popołudniowej, gdy trwa dłużej niż 5 godzin, następuje przerwa półgodzinna.

Pora dzienna od połowy marca do połowy października liczy się od godz. 6. rano do 20; w innych miesiącach od 7. rano do 18.

Porę nocną stanowi reszta godzin.

Pracodawca jest obowiązany do dostarczenia wszystkich tych przyborów i narzędzi do pracy, których według istniejącego zwyczaju robotnik z sobą nie przynosi.

Jeżeli pracodawca daje wikt i mieszkanie, to robotnik otrzymuje tylko 30°/o zwykłej płacy dziennej.

Według przyjętych zasad ze względu na ochronę zdrowia praca robotnika w ciągu 24 godzin nie powinna przekraczać 11 godzin r nie wliczając w to przerw. Gdy zatem obecny normalny dzień pracy wynosi 8 godzin, więc robota nadobowiązkowa nie powinna trwać dłużej, niż 3 godziny.

Robotę nadobowiązkową płaci się w dzień o 50°/₀, w nocy o 100°/o drożej, niż za normalną pracę dzienną.

Koszt oświetlenia w nocy liczy się osobno i wynosi około 20° > ceny robocizny.

Wozy mają się stawić do pracy z zaprzęgiem zupełnie do jazdy gotowym, wyposażonym stosownie do jakości i postaci materjału, który trzeba przewozić; inaczej zatem muszą być urządzone w⁷ozy do piasku, inaczej do zaprawy, lub błota płynnego, inaczej do długich belek drewnianych, żelaznych itp.

Smarowanie osi i podkuwanie koni nie powinno się odbywać w czasie trwania pracy zaprzężnej.

W płacy godzinnej robotnika ma się mieścić wynagrodzenie za pracę według obowiązującego cennika.

§ 2-

Policzony w analizie cen dodatek 25% do cen robocizny jest kosztem własnym, czyli t. zw. generaljami, których wysokość jest następująca:

90 o 0 1*5 %

1.    Opłaty społeczno-socjalne (Kasa chorych. Ubezpieczenie od wypadków, od bezrobocia itp.) . . .

2.    Opłaty stemplowe......

3-5 o 0 2 0 o/0 9 0 o/

3.    Patent, podatek dochodowy . .

4.    Koszta papieru, kancelaryjne .

5.    Administracja, dozór i narzędzia

Razem .    25 %

Zaś doliczony 1 *5% dodatek do cen materjału. jest odszkodowaniem za opłaty stemplowe.

Do łącznych kosztów materjału z dodatkiem 1*5%, robocizny z generaljami, doliczyłem:

Godziwy zysk i ryzyko przedsiębiorcy w wysokości 10% od powyższej sumy, zaś od wszystkich sum, dotychczas policzonych, doliczyłem 2*5% jako podatek obrotowy.

Naprzykład: Robocizna wynosi . . 30-— zł. generalja : 25% od sumy 30 zł.= . . .    7 50 „

80-- »

materjał

3-26 zł.

stemple: 1’5% od sumy 80 zł. = . . . 120 ,, razem 118 70 zł. godziwy zysk i ryzyko: 10% od 118 70 = 11*87 zł. ogółem 130 57 zł. podatek obrotowy: 2*5% od 130*57 zł. =

Koszt sprzedaży . 133*83 zł.

Do'róbót wykonywanych „na dniówkęu według listy robotników, użytych każdego dnia do pewnej roboty, dolicza się przedsiębiorcy 25% od płacy robotników tytułem generalji i dodatki j. w.

Strata na materjale użytym do rusztowań w robotach ziemnych, lub murarskich, jest już uwzględniona w cenach odnośnej roboty ziemnej lub murarskiej.

Jeżeli potrzeba do starej budowli osobnego rusztowania lub do nowej budowy rusztowania niezwykłego, albo też jeżeli koszta

rusztowania wyniosłyby więcej niż 20⁰/₀ kosztów całkowitych odnośnej roboty budowlanej z materjałem, to należy koszta takiego rusztowania osobno obliczyć, a do kosztorysu wstawić % do ²/3 tychże kosztów na sporządzenie, ustawienie i rozebranie tegoż rusztowania, wraz ze zużyciem materjału.

Jeżeli przedsiębiorca budowy wykonuje roboty nadkosztorysowe, a wykonuje je zapomocą fabrykantów, należytość pokrywa z własnych funduszów, za złożeniem rachunku, to przyznaje mu się nadto 10% od całej zarachowanej i sprawdzonej należytości.

Główny przedsiębiorca ma obowiązek pozostawienia wszystkich rusztowali do użytku także innym przedsiębiorcom, w budowie udział biorącym tak długo, jak tego potrzeba.

§ 3.

Przedmiotem robót ziemnych może być tylko gleba lub skała. Gleba to wytwór wietrzenia i rozkładu skał, zwany w ściślejszem znaczeniu ziemią, i jako skruszała, miękka masa daje się kopać ; podczas gdy skały tworzą twardą masę kamienistą, bardzo różnorodną, którą tylko łamać można. Na tern też polega właściwa istota robót ziemnych, które w miarę mniejszych lub większych trudności rozpadają na sześć odrębnych grup, zawisłych ściśle od zbitości i twardości materjału, zestawionego w następującym szeregu.

1.    Ziemia miękka, t. j. piasek lotny i napływowy, próchnica (humus), lekka glina, ziemia ogrodowa, lekki żwirek itp. materjał, do którego ukopania wystarcza tylko sama łopata. Kąt zesypu 45°.

2.    Ziemia średniej twardości jakoto: drobno ziarnisty, zbity żwir, glina zbita, ił itp. materjał, do którego ukopania, oprócz łopaty, potrzeba jeszcze dziobaka, lub dżagana (dziobak z ostrzem motykowem). Kąt zesypu 55°.

8. Ziemia twarda, t. j. zbity grunt gliniasty, opoczysty lub wapnisty, gruby żwir itp. materjał, który jedynie dziobakami, kilofami (dwójdziobami) i dżaganami ukopać się daje. Kąt zesypu 60°.

4.    Skała zwietrzała, złożona ze zwietrzałych, porozpadanych, miękkich mas kamiennych, a mianowicie z luźnych konglomeratów, wietrzejącego łupku gliniastego i łojkowego, marglu i miękkiego piaskowca, które łamać się dają 1 do 2 w długimi drągami żelaznymi lub drewnianymi mocno okutymi, klinami i dziobakami, bez pomocy środków rozsadzających. Kąt zesypu 80°.

5.    Skała średnio twarda, składająca się ze zbitych mas kamienia i łupku iłowego, z piaskowca, wapniowca, gipsu, i zbitych

$ 4. Przygotowania, liczenie i ochrona w robotach ziemnych.

konglomeratów (zlepieńców), których wyłamania dokonuje się narzędziami poprzednio poszczególnioneini z częściowem użyciem ciał rozsadzających. Kąt zesypu 85°.

6. Skała twarda, złożona z granitu, gnajsu, łupku łyszczkowego, szarej waki, bazaltu, porfiru, rogowca i bardzo zbitego wapniowca, których wyłamanie uskutecznia się wyłącznie za pomocą ciał rozsadzających. Kąt zesypu 90°.

§ 4.

Przed rozpoczęciem robót ziemnych należy odnośny obszar dokładnie pomierzyć, zdjąć, zniwelować, objętość na podstawie niwelacyjnych przekrojów obliczyć, miejsce roboty wytyczyć, porównawcze punkta wysokościowe ustawić, potrzebne do prowadzenia robót przekroje łatowe ustalić, i postarać się o odpowiedni dostęp, narzędzia i przybory, a w miarę potrzeby o barak, mieszkania itp.

Jeżeli zatem powierzchnie kolejnych niwelacyjnych przekrojów poprzecznych są: F₀, Fiy F₂, F₃ . . . Fn—i, Fn, a wzajemne ich odległości diy d₂, d₃ . . . dn, to objętość

dt

as

0 = (F₀-hF₁) g -t-(Ft -+- F₉) g -+-(Ft -+- Fg) g    .

dn

-+■ (Fn—i -t- Fn) ~2~

Najczęściej wszakże oblicza się powierzchnię dna wykopu lub wyłomu i wymnaża przez przeciętną wysokość wszystkich niwelacyjnych punktów powierzchni terenu ponad dnem.

Obliczają objętość także i w ten sposób, że nad dnem zamierzonego wykopu dzielą całą powierzchnię terenu na sieć kwadratów o bokach po 10 m długich; następnie wykonują drugą taką samą siatkę, ale przesuniętą o 5 m względem obu przyległych boków siatki poprzedniej, wskutek czego każdy wierzchołek kwadratów nowej siatki przypadnie na środek odnośnego kwadratu pierwszej siatki. Po ustaleniu na gruncie położenia każdego z tych wierzchołków i wyznaczeniu ich wysokości ponad dnem przyszłego wykopu zapomocą niwelacji, suma wszystkich rzeczonych wysokości wy-mnożona przez 100 m² daje objętość wykopu. Rozumie się, że powierzchnia terenu w tym razie nie powinna zawierać znaczniejszych różnic wysokościowych.

Roboty ziemne poprzedzić musi uprzątnięcie krzaków i drzew, oraz zebranie darni i próchnicy. Właściwe zaś roboty ziemne rozpoczyna się od skopywania pagórków do dna piwnic, fundamentów najszerszych, węższych, kanałów, kloak itd.

Rozmiary szerokości i długości wykopu piwnic muszą sięgać tak daleko, jak sięgają zewnętrzne krawędzie odsadek fundamentowych ; powstałą zaś wskutek tego pustą przestrzeń między murami piwnicy a ścianami wykopu trzeba później zasypać.

Zasypanie tej przestrzeni wykonuje się wtedy, gdy już zaprawa murów do pewnego stopnia stwardniała; samo zaś zasypanie należy wykonać starannie ubijanemi warstwami 15 cm grubemi o ile możności z materjału, przepuszczającego wilgoć i powietrze, na przykład piaskiem a nigdy humusem, który powoduje wykwity sa-letrzane, rozsadzające spoistość muru (zaprawy).

Jeżeli ziemia nie jest sypką, piasczystą lub błotnistą, to ściany pionowe wykopu do głębokości 1 m, nie potrzebują żadnego zabezpieczenia od usunięcia się; natomiast ściany wykopu głębszego niż 1 m potrzeba zabezpieczyć zapomocą zeskarpowania w stosunku 1:1. Gdy wykopy fundamentowe są głębsze, niż 1*5 do 2 m, przerywa się skarpę ławą co najmniej 04 m szeroką.

Zazwyczaj jednak na płacach budowlanych, szczególnie miejskich, jest w pobliżu budynków mało miejsca, a potrzeby i bezpieczeństwo ruchu w ulicach nie dozwalają skarpowania, które zresztą utrudniałoby wytyczenie budowy, ustawienie rusztowań i utrzymanie porządku. Nie pozostaje zatem nic innego, jak zabezpieczenie ścian wykopów fundamentowych, piwnicznych, kanałowych itp. zapomocą podparcia względnie rozparcia.

Rozparcie postępuje równocześnie z wykopem i w miarę głębokości musi być silniejsze, gdyż boczny nacisk ziemi wzmaga się mniej więcej w kwadratycznym stosunku do głębokości.

Rozpieranie poziome polega na wyłożeniu ścian wykopu deskami poziomo leżącemi z palami pionowymi, a rozpieranie pionowe na wyłożeniu ścian deskami pionowo stojącemi z przyporami poziomemi rozpartemi.

Do poziomego rozpierania wystarcza w zwykłych warunkach dwie deski poziome, rozparte krąglakami. Większe wykopy otrzymują w odległościach 125 do 2 w pionowo lub ukośnie wbite pale 12 do 15 cm grube, poza które wsuwa się deski poziomo 4 do 6 cm grube tak, aby się stykały lub zakładały na samych palach. Gdy wykop głęboki i trudno wbijać tak długie pale, to używa się krótkich przypór pionowych w stosownych odstępach i wzmacnia w miarę postępu głębokości.

Gdzie występuje woda, tam rozparcie poziome dojść może tylko do zwierciadła wody, a poniżej wbić już trzeba deski pionowe

nakładane lub palisady, należycie rozparte z pomocą przypór i kleszczy.

oraz

Rozpieranie pionowe zastosowuje się w wąskich wykopach. Deski 4 do 8 cm grube, 2 do 5 m długie wbija się pionowo lub ukośnie i rozpiera się przyporami poziomemi 12—15 cm grubemi, rozporami 10—15 cm grubemi w stosownych odstępach.

Przewody rurowe przecinające wykop trzeba zawiesić na łań-euchach lub linach, przymocowanych do belek w poprzek założonych.

Poziome rozpieranie jest łatwiej do wykonania, dogodniejsze do wzmocnienia i rozbierania, i tańsze; jednakże i pionowe rozpieranie ma swoje zalety i korzyści.

W ziemi mało spoistej, sypkiej lub błotnistej potrzeba ściany rozeprzeć zaraz, skoro wykop dosięgnie 25—30 cm głębokości; rozpory podbija się silnie klinami ku ścianom i w ten sposób w miarę pogłębiania cały wykop będzie wyłożony deskami i rozparty.

Gdy wykop jest za szeroki, aby ściany można rozeprzeć, albo gdy ma tylko jedną ścianę, zastosowuje się do podparcia zastrzały, zaklinowane silnie u spodu w stosowny sposób a do pali gwoździami przymocowane. W razie braku miejsca na zastrzały wiąże się pale ściany wykopu kotwiami wstecznemi, złożonemi z pali na ten cel wbitych i z kleszczy.

Wykop w piasku itp. materjale sypkim rozpiera się także deskami pionowo wbijanemi ukośnie, u spodu rozpartemi zapomocą przypór poziomych i rozpór; w dalszej głębokości wbija się nową serję desek tak samo nachylonych i rozpartych, zachodzących górnym brzegiem na dolny brzeg poprzedniej serji itd.

Do rozparcia wąskich wykopów używają także rozpór żelaznych ze stosownym kluczem o przeciwnych zwojach śrubowych.

Koszt wykonania rozpierania i strata na wartości drzewa do tego zużytego równa się kosztowi zeskarpowania pionowych ścian wykopu i zasypania skarpy po wykonaniu murów; stąd też — zamiast roboty ciesielskiej rozpierania i dodatku na stratę materjału drewnianego — liczy się równoważna robocizna ziemna w analizie cen.

Sam przewóz obejmuje już także robotę wysypania materjału, użycie go do budowy, a w miarę potrzeby także i utrudnione ładowanie.

Do robót w ziemi, której nie można kopać z powodu zbytniej twardości lub zamarznięcia, oraz do wyłamywania skał w ogóle, a w szczególności celem uzyskania kamienia do budowy dróg, na bryły budowlane, ciosowe itp., używa się ciał rozsadzających, w sposób szczegółowo określony w tomie I. niniejszego dzieła.

§ 5-

Objętość różnych rodzaji ziemi ukopanej i wyłamanych kamieni powiększa się na ogół biorąc blisko o Va część.

Z powodu tego zwiększenia się objętości, daje się nasypom podczas wykonania: wysokość o Va 4 d° Vi a ? gdy są warstwami ubijane, lub w przeciwnym razie o Ve d° Ve większą, aniżeli w projekcie.

Zwiększenie 1 mз objętości materjału wykopanego lub wyłamanego wynosi zresztą według doświadczenia:

Materjał wzruszony

Zwiększenie objętości

początkowe

trwałe

10 do 20°/o 20 „ 25°/0 25 „ 30°/0 30 „ 35°/0 35 „ 50°/₀

1    do 2°/₀

2    „ 4°/0 4 „ 6°/0 6 П 7»/* 8 „ 25«/,,

Piasek kwarcowy i żwir......

Glina, zwykła ziemia, rumowisko itp. .

Kajper, margel itp...........

Zbita glina............

Skała...............

Z jednego metra sześciennego rodzimej skały uzyskuje się P50 m* kamienia łamanego w stosie ułożonego.

Z powodu trudności w robocie liczy się oddzielnie zarówno wykopy jak i wyłomy

a)    do 4 m szerokości,

b)    nad 4 m szerokości,

c)    każdej dwumetrowej głębokości.

Wykopywanie ziemi mokrej zwykłym sposobem jest możliwe tylko do 30 cm niżej zwierciadła wody; w głębokości zaś większej można kopać dopiero po odprowadzeniu wody, o ile jest wykonalne, lub po wyczerpaniu. Mały przypływ wody daje się wyczerpać łopatami i wiaderkami, a najpowszechniej i najchętniej pompami, do których obsługi potrzeba jednego do dwu ludzi; większy dopływ wymaga silnych pomp, poruszanych przez 2 do 10 ludzi, czerpaków łańcuchowych, ślimakowych, kołowych, pomp łańcuchowych itp. W tych warunkach trzeba się spieszyć z wykopywaniem i fundamentowaniem i prowadzić robotę bez przerwy dniem i nocą, by woda roboty nie zalała i nie uszkodziła.

Jeżeli najsilniejsze pompy i przyrządy nie mogą podołać czerpaniu, zastosowuje się ściany palisadowe, które wbija się aż do warstwy nieprzepuszczalnej ; a chociaż potem nieznaczna część

§ 5. Objętość materjału wzruszonego. Kopanie mokrej ziemi i studni.

wody przedostanie się szczelinami palisady do wykopu, to łatwo już ją wyczerpać. Gdy zajdzie potrzeba pozostawienia nadal palisady do ochrony fundamentu od podmulenia, należy ją tak w\ konać, aby nie dotykała fundamentu i nie przeszkadzała osiadaniu się.

Na głębokość 8 do 6 m wystarczy palisada z bali 10 do 14 cm. grubych, 25 do 85 cm szerokich; do większych głębokości trzeba już użyć pali. Г . d rozpoczęciem wbijania palisady, wykopuje się ziemię do stanu wody zaskórnej, poczem ustawia się 20 do 30 bali lub pali w szeregu razem, przytrzymuje kleszczami i wbija początkowo słabemi, a następnie coraz silniejszemi uderzeniami.

Gdy warunki są tak niekorzystne, że nieda się palisadą osiągnąć dobrego skutku, a odwodnienie z pomocą kanałów, drenów itp. jest niemożliwe, wtedy nie pozostaje nic innego, tylko grzebanie ziemi pod wodą.

Do założenia podeszwy fundamentu w głębokości do 2 m pod wodą używa się grzebaczki motykowej, którą robotnicy władają z brzegu, o ile wykop jest wąski, lub z pomostu, o ile wykop jest za szeroki. Do większych głębokości używa się z pomostu grze-baczek workowych lub świdrów workowych. Kamienie przypadkowe podgrzebuje się tak, aby osiadły na zamierzonej podeszwie fundamentu, gdzie pozostają jako część jego składowa, jeżeli nie zostaną wydobyte stosownemi kleszczami. Tak samo postępuje się z pniem drzewa i korzeniem, po poprzedniem obcięciu świdrem dłutowym.

Do robót grabarskich w wielkim rozmiarze i w większych głębokościach zastosowuje się grabarki maszynowe łańcuchowe, łopatkowe itp.

Ilość wody, którą trzeba czerpać podczas kopania ziemi, zależy od stopnia przepuszczalności warstw ziemnych, wydajności źródlisk, obfitości wody zaskórnej itd. Zaczem koszt czerpania daje się ocenić tylko w przybliżeniu na podstawie objętości ziemi, którą trzeba będzie ukopać wśród dopływu wody. W kosztorys zatem wstawia się ryczałtową kwotę przybliżoną na czerpanie wody, a robotę czerpania prowadzi się „na dniówkę“, t. j. za zarachowaniem dziennem potrzebnej ilości robotników.

Za wypożyczenie i zużycie narzędzi, maszyn itp. przedmiotów do tego celu potrzebnych, oraz za dozór do generalji dolicza się jeszcze 15%, tak że ogólna wysokość generalji wynosi 35%. Ustawienie i obsługa maszyn, opał i światło po cenach jednostkowych, a dowóz i oclwóz narzędzi i maszyn osobno.

I. Ogólne zasady i określenie.

12

Koszt grzebania ziemi pod wodą liczy się według objętości ziemi do wygrzebania przeznaczonej.

Kopanie studni jest tern trudniejsze i kosztowniejsze, czem jest głębsza. Wydobywanie materjału z głębi dokonuje się zapomocą kolejnego przerzucania z dolnych pomostów na górne, ustawionych we wzajemnej wysokości co 2 w; pomosty te jednak zmniejszają przestrzeń roboczą i znacznie zaciemniają, wskutek czego zamiast nich używa się kołowrotów z wiadrami do wyciągania ziemi.

Zwykłe studnie domowe są 1 do 12 w w świetle szerokie. Z powodu zbyt małej przestrzeni w takiej studni da się zatrudnić tylko niewielu ludzi i dlatego kopanie idzie tu powoli, zwłaszcza w zbitym twardym gruncie.

Kopanie studni wymaga wiele oględności, przezorności, i zastosowania środków ochronnych, zwłaszcza gdy ziemia jest miękka, sypka, mokra, moczarowata, z warstwą płynną gliny, lub piasku. W tym celu trzeba prowadzić roboty ziemne równocześnie z ochron-nemi robotami ciesielskiemi, względnie murarskiemi w sposób w studniarstwie stosowany.

§ 6.

Jeżeli nowy budynek ma stanąć na miejscu zajętem starymi domami, to w regule oddają ich rozebranie przedsiębiorcy, w zamian za materjał z rozbiórki uzyskany pod warunkiem, że rozebranie będzie zupełne, że doły i nierówności, pozostałe po rozebraniu, będą w miarę potrzeby zasypane i wyrównane, i że murowisko będzie usunięte.

W tym razie nie jest rzeczą wskazaną oddać tę rozbiórkę przedsiębiorcy nowej budowy, a tern mniej pozwolić mu na użycie do niej z rozbiórki uzyskanych materjałów, do użytku jeszcze przydatnych i odpowiednich, gdyby rozbiórkę miał już oddaną. To bowiem może łatwo prowadzić do nadużyć na szkodę nowej budowy; gdyż wśród ruchu na miejscu budowy niepodobna się ustrzec przed nieświadomem lub ze złej woli idącem użyciem starych materjałów nawet mniej, lub wcale nieprzydatnych, skoro będą tam na składzie. Zresztą stary materjał choć jest w dobrym stanie, to spełnił już swoje zadanie w starej budowie przez szereg lat, a wskutek zaszłych w tym czasie naturalnych zmian fizycznych, zużył się i jest — w równych warunkach — niewątpliwie gorszy od nowego materjału budowlanego.

Rozumie się, że materjał stary i rumowisko naieży w każdym razie jeszcze przed rozpoczęciem nowej budowy usunąć z miejsca budowy.

Na rozbiórkę zresztą starych budynków, podobnie jak na budowę nowych, trzeba w myśl przepisów ustawy budowniczej postarać się o konsens u kompetentnej władzy policyjno-budowniczej.

§ 7.

Stare mury, bruki i posadzki, które nie ucierpiały wskutek wykwitu saletrzanego, wilgoci itp., dają według doświadczenia — w porównaniu do wymiaru przedmiotu rozebranego — następujące ilości procentowe materjału użytkowego:

40—50% 50—75% 30—50%

. • m*

. . 40%

. • 65% • .750/*

Mur z kamienia łamanego .

„    „ ciosów.......

« t> cegieł.......

posadzka ceglana płazem .

„    „ rębem . .

„ z płyt kamiennych bruk z kostek kamiennych .

Powyższe cyfry procentowe odnoszą się oczywiście do jednostki przedmiotu rozebrania, względnie do całkowitej ilości materjału, wchodzącej w skład tej jednostki, a wykazanej niżej w odnośnych petycjach analizy cen. Reszta zaś tej jednostki łącznie z zaprawą a ewentualnie i z wyprawą, stanie się gruzem, rumowiskiem, i zwiększy się o 1/3 część prawie z powodu przejścia w stan sypki.

Przykład to jaśniej wykaże.

Z metra sześciennego muruz kamienia łamanego na zaprawie wapiennej, bez wyprawy, doraniemalna ilość materjału użytkowego

40 -ł- 50

wyniesie, jak wyżej,--^

45%; gdy zaś według odnośnej

pozycji „analizy cen“ potrzeba do 1 m³ tego muru 1*25 m³ kamienia łamanego, więc spodziewany z rozbiórki kamień łamany, do użytku przydatny, wyniesie około 1*25 X 0*45 = 0 56 m³. Pozostała reszta muru 100 — 0 45 = 0*55 m³ i zaprawa z użytkowego kamienia 0*45 X 0 030 = 0135 m³, czyni łącznie 0 55 -ł- 0*135 = 0*685 m³; do tego wreszcie zwiększenie objętości o ¹₃ część, daje razem około 0*685

0*685

g— ^ 0*90 m3 rumowiska.

Zatem z 1 m³ muru z kamienia łamanego, za zaprawie wapiennej otrzyma się:

0*56 m³ kamienia i 0 90 m³ rumowiska.

§ 8.

Rozporządzenie Prezydenta R. P. z dnia 15. lipea 1927 (Dz. U. R. P. Nr. 65/27) unormowało wymiary cegły na:

27 X 18 X 8 cm

(norma B. 302. Pol. Komitetu Normalizacyjnego).

Rozporządzenie to obowiązuje na całym obszarze R. P. z wyjątkiem województwa śląskiego i wchodzi w życie z dniem 1. stycznia 1929, o ile dotyczy wyrobu, a 1. stycznia 1930, o ile dotyczy używania cegły przy wykonywaniu budynków.

Szkoda, że równocześnie nie unormowano wielkości licówki i klin-kierki.

Ilość cegieł, potrzebnych na 1 m³, obliczam następująco:

Objętość 1 cegły:

Ot = 0*27 X 0*13 X 0 06 = 0 002106 m³.

Przyjmując grubość spoin: przyezolnych (pionowych) na 10 mm = 1 cm, wspornyeh (poziomych) na 12 do 13 mm = 1-25 cm, to objętość jednej eegły ze spoinami w murze wynosi:

Oo — (0-27 4- 0-01) (0-13 -t- 0-01) (0-06 4- 0-0125) = 0-002842 m³ 3

Objętość spoin, czyli zaprawy, potrzebnej dla jednej cegły, wynosi :

z=Oz — Ox= 0-002842 — 0*002106 = 0-000736 m3 Ilość eegieł potrzebną na 1 m³ pełnego wynosi:

= 352 sztuk.

Oo — 0-002842

Do tej ilości należy doliczyć procent na złom, który wynosi:

a) dla muru około 4°/₀ od 352 = 13 sztuk h) dla sklepienia około 8°/₀ od 352 = 28 sztuk.

Zatem :

potrzeba 365 cegieł, zaś

na 1 m³ muru „ 1 m³ sklepienia

Objętość zaprawy do 1 m³ muru wynosi:

tt

380

tt

15

С X г H- 100 C z (na straty),

zatem

15

352 X 0 000736 4- j00 352 . 0 000736 = 0 29787 = 0 30 m*

§ 8. Obliczenie ilości materjałów, potrzebnych do 1 m* muru cegelnego.

ID

na co potrzeba:

OB

^7j = 0*125 m³ wapna gaszonego.

2 X 0*125 = 0*25 m³ piasku i

0125 m³ wody.

Ze względu na to, że termin wejścia w życie ustawy jest ustalony na 1. stycznia 1930, poniżej podaję także obliczenia ilości cegieł dla poszczególnych dzielnic obliczonych wedle dotychczas obowiązujących norm wielkości.

a) W Małopolsce i Śląsku Cieszyńskim jeszcze nżywk się cegły o wymiarach:

29 cm długości, 14 cm szerokości i 6*5 cm grubości.

Ilość cegieł jakichkolwiek rozmiarów potrzebna do 1 m³ mura pełnego oblicza się z ogólnego wzoru

(d-hc) (s-hc) (g-hw) w którym d jest długością, s szerokością, g grubością cegły, w grubość spoiny wspornej, c szerokość spoiny stycznej w metrach.

10

Stąd dalej objętość jednej cegły Ox = dgs. objętość jednej cegły z grubością spoin w murze Oo = (d-\-c) (s—\-c) (g-\-w) a objętość spoin czyli zaprawy, potrzebnej do jednej cegły w murze z == 0₂—Ox — (d~\-c) (s-t-c) g-+-w) — dgs.

Ponieważ prawidłowy sposob murowania wymaga, by mied z v-ceglane spoiny wsporne były 12—15, średnio 13 mm grube, a spoiny przyczelne 10 mm szerokie, więc podstawiwszy szczegółowe wartości w powyższe wzory, otrzymamy objętość jednej cegły normalne i :

11

0₁ = 0*29 X 014 X 0 065 = 0.002639 m3 objętość jednej cegły ze spoinami w murze 0₂ = (0*29 -f- 0*01) (014 -f- 0*01) (0*065 -h 0 013) = 0*003510 m³ 12

13

objętość spoin czyli zaprawy potrzebnej do jednej cegły w murze: » '= 0₂ —O* = 0 003510 — 0*002639 = 0*000871 mK Objętość zaprawy do 1 m³ muru wynosi :

286 X 0*00087 -ł- 15 °/₀ = 0*286 m³ = 290 l Ilość cegieł potrzebna do 1 m³ muru pełnego wynika z wzoru

= 286*0.

14

(d—\-ć) (s-ł~c) (g-\-w)    0₂    0*003510

Jednakże z powodu złomów podczas dostarczania cegieł i potrzeby ich przycinania, — które mówiąc nawiasem bywa tern większe, czem

mur jest cieńszy, — rzeczywiste zużycie cegieł do 1 w³ muru będzie około 4 °/₀ większe od wyżej obliczonej ilości i wyniesie 286 0 4- 0-04 X 286-0 = 297-000 ss 800

15

cegieł.

16

Podczas wykonania sklepień przypada na złomy, a zwłaszcza na przycinania jeszcze większa ilość cegieł, wynosząca w przecięciu około 8*0°/₀; stąd na Iw³ muru sklepienia trzeba liczyć cegieł 286-0 4-0-080X286-0 = 309 00 êé 310.

W Małopolsce oprócz normalnego formatu wytwarzają także cegłę do posadzki strychowej o rozmiarach 28 X 14 X 4 cm, cegłę klinową czyli promieniówkę do budowy kominów różnych rozmiarów, cegły gzymsowe, cegły rozmaitej postaci i miary na zamówienie itp.

b) Cegła formatu niemieckiego ma rozmiary: d — 2bcmr s = 12 cm, g = 6*5 cm; objętość zatem jednej cegły:

17

Ot = 0-25 X 0-Ï2 X 0 065 = 0 00195 m³

a z odnośnymi spoinami

18

19

0₂ = (0-254-0-01) (0-12 4-0-01) (0 065 4-0-012 = = 0-26 X 013 X 0 077 = 0-0026026 w³,

stąd objętość odnośnych spoin, czyli potrzebnej do jednej cegły zaprawy

0₂ — Ox = 0-0026026 — 0-00195 = 0 0006526 m³. Zaś objętość zaprawy do 1 m3 muru wynosi:

385 X 0 0006526 4- 15o/₀ = 0*289 m3 == 0*2 m3.

Ilość więc cegieł do lms muru

= 384-231

0-0026026

do tego 4°/₀ na złomy i przycinania 15*369

razem 399 60

czyli okrągło 400 cegieł formatu niemieckiego.

Do lm³ muru sklepienia trzeba ilość tej cegły 384-231 zwiększyć, jak wyżej, o 7*8°/₀    29-970

22

będzie więc razem 414 201 czyli okrągło 414 cegieł.

e) Na terenach byłego zaboru rosyjskiego wyrabiają cegły rozmaitego wymiaru, na przykład 36X13X6 cm, 26X14X3 cm, 27X14X7 cm\ ten ostatni fofmat jest uważany jako normalny i przepisowy.

Tymczasem wedle rozporządzenia Namiestnika z dnia 30. lipca 1816 wymiary cegieł na terenie byłego Królestwa Polskiego powinny być następujące:

« H4 „ » ™ я

długość 12 cali nowopolskiej miary, t. j. 288 mm szerokość 6    „

grubość

Przyjmując grubość spoin wedle cennika Wydziału technicznego magistratu warszawskiego, a to: wspornych na 12 mm, przy-ezelnych na 10 mm.

Objętość jednej cegły wynosi:

0i = 0-288 X 0*144 X 0 072 = 0 002986 m* zaś z odnośnymi spoinami:

0₂ = (0*288 -t- 0*01) . (0* 144 -+- 0*01) (0*072 -+- 0*012 ) = 0*003901 m*. Ilość zaprawy, potrzebnej dla 1 cegły wynosi:

0₂ — Ox = 0*003901 — 0*002986 = 0*000915 m*, zaś na 1 m³ muru: 257 X 0 000915 -b 15o/₀ = 0*276 m³ === 280 Ilość cegieł potrzebna na 1 m³ muru:

= 257 sztuk

0₂ — 0*003901 5(,/o na złamanie 12*8 r\j 13*0

razem 280 sztuk

23

Tutaj muszę zaznaczyć, że w „Urocznem Położeniu“ podano, że na 1 sążeń cześcienny muru, t. j. 9*7122 m³, potrzeba 3120 cegieł, oczywiście formatu rosyjskiego 6 X 3 X l¹^ werszka, t. j. 26*7 X X 13*3 X 6’7 cm₅ których:

O, = 0*267 X 0T33 X 0*067 = 0*00238 m³, zaś 0₂ = 0*277 X 0*143 X X 0*081 = 0*00320 m³*, zatem ilość zaprawy wynosi:

0₂ — Ol = 0*00320 — 0*00238 = 0*00082 m³, zaś na 1 m³ muru potrzeba zaprawy:

313 X 0*00082 4- I50/0 == 0*287 = 290

ilość cegieł na 1 m³ muru

= 313 sztuk

0*00320 4⁰/₀ na złamanie = 12

razem 325 sztuk

= 321 cegieł formatu rosyjskiego, a więc o wynikach dość

Zaś wedle „Urocznego Położenia“ na 1 m³ muru potrzeba: 3120

9*7122 zgodnych.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

Zgodnie z tym wynikiem Towarzystwu wzajemnych ubezpieczeń od ognia, w wydanej przez siebie „Analizie norm taksacyjnych⁴⁴, aczkolwiek podaje zaokrąglone wielkości wymiarów cegły cesarskiego formatu (26 7 X 13*3 X 6*7 cm), na (27 X 13 X 7 cm) jednak ilość cegły potrzebnej na 1 m3 muru ustanawia na: 326 sztuk.

Inż. Bobieński w swych „100 tablicach do sporządzenia kosztorysów robót budowlanych⁴⁴ podaje cyfrę 340 sztuk, przyjmując nieznany wymiar cegły 26 X 13 X 7 cm, co uważam za swoisty indywidualizm.

Zaś na 1 m3 sklepień potrzeba 313 -b 8®/₀ = 338 sztuk wymiary cegieł, używanych w innych krajach:

1.    w Szwajcaryi 25 X 12 X 0 cm,

2.    we Włoszech 30 X 15 X 5 cm i inne,

3.    w Holandji 26 X 12 X 5-4 cm i inne,

4.    w Paryżu 22 X Ю1 X 4*5 cm i inne,

5.    w Londynie 22 8 X 11*4 X 6*4 cm,

6.    w Nowym Yorku 21*9 X 10 5 X 6 7 cm.

Potrzebna do 1 nß muru objętość zaprawy oblicza się z łatwo zrozumiałego ogólnego wzoru

24

2 = C (0₃ — Oj) w którym — odnośnie do powyższych obliczeń — C jest bezwzględną ilością cegieł potrzebną do 1 m?> muru, a 0₂ — Oj jest objętością zaprawy, potrzebnej do jednej cegły w murze.

Z powodu wszakże zsychania się zaprawy i ugniecenia ciężarem muru, trzeba otrzymaną z tego wzoru objętość zaprawy zwiększyć o 15°/₀ ; będzie zatem Z = 1Y5 z, czyli

25

Z == 1*15 C (0₂ — Oj).

Zaprawa do muru z cegieł składa się w regule z 1 objętości wapna gaszonego i 2 objętości piasku, co razem daje około 80% z sumy tych objętości, czyli 2*4 objętości zaprawy:

1.    Dla cegieł o wymiarach 27 X 13 X 6 cm potrzeba 300 l zaprawy, zaś dla cegieł o wymiarach 29 X 14 X 6*5 cm 290 l.

2.    Do 1 m3 muru z cegły formatu niemieckiego wypada Z = 1Y5 X X 384-231 X0*0006526 = 0 2883 czyli okrągło

26

Z = 0*29 m3 zaprawy

na co potrzeba:

0*29

wapna gaszonego =* 0*12 mi

27

§ 9. Materjaly do 1 w³ posadzki lub bruku.

19

piasku 2 X О* 12 = 0 24 ж3 0*12 -f- 0'24

wody

= O'12 ж³.

29

3. Do 1 ж³ mum z cegły formatu rosyjskiego potrzeba Z = 115 X X’ 313 X 0 0008200 = 0 29 ж³ zaprawy, na co potrzeba: wapna gaszonego 012 ж³, piasku 0 24 ж³, wody 125 ж³.

Według doświadczenia do 1ж³ muru z kamienia łamanego potrzeba zaprawy 0*33 m, i to w stosunku wapna do piasku 1:3.

§ 9.

Ilość cegieł, płyt, kostek lub kamieni potrzebnych do 1 ж-posadzki lub bruku oblicza się według łatwo zrozumiałego wzoru

1 4- p

30

(d —ł~ c) (s —j— c)

w którym p oznacza zwiększenie materjału w odsetkach z powodu złomów, przycinania, krzesania itp., d długość, s szerokość, g grubość jednostki materjału, c szerokość spoiny w metrach.

Na podstawie doświadczenia przyjmuje się wartość p:

u) Dla posadzki ceglanej płazem lub rębem ułożonej 10 <>/₀;

b)    dla posadzki z płyt, kostek lub z kamienia łamanego, gdy układ jest przekątny, t. j. pod kątem 45° do osi podłużnej posadzki. albo gdy płyty lub kamienie są rozwarte lub ostrokątne 5 %;

c)    dla posadzki z płyt lub kostek, ale z układem prostym nie przekątnym 0°/o-

Szerokości spoin c nie uwzględnia się, gdy materjałem brukowym są płyty lub kamień ciosowy.

Podstawiwszy we wzór powyższy wartości z wywodu pod aj do c) wynikające, otrzymamy:

Do poz. a):

1*10 (d-t-c) (sH-c) 110 (d-\-c) (g-hc)

105

105

do poz. b) ilość płyt:

33

ilość kostek:

do po z. c) ilość płyt:

ilość kostek:

(d-Ą-ć) (s-hc)

Jeżeli płyty są zakładane na półżłobki, to długość d i szerokość s należy liczyć po odjęciu półżłobka.

Długość spoin 1 m² posadzki lub bruku do wykitowania oblicza się w metrach bieżących, jeżeli ilość płyt, kostek itp. pomnoży się sumą ich długości i szerokości, według wzoru:

37

Ds ⁼⁼ 2- (d —|— s).

§ io.

Ilość dachówek płaskich(karpiówek itp.)potrzebnych do krycia 1 m* płaszczyzny dachowej oblicza się dla pojedynczego krycia

według wzoru

10500*

38

(d — n) s

a dla podwójnego krycia dwa razy tyle, a zatem

21000

*2 —

(d — n) s

We wzorze tym d oznacza długość,, $ szerokość dachówek, n zaś-nakładkę, t. j. tę część długości dachówek, na której się wzajemnie kryją; wszystko w centymetrach.

Ilość łat, potrzebna na 1 w² ołacenia dachu pod krycie dachówką, łupkiem lub gontami oblicza się według wzoru

105

40

d — n

w którym d jest długością jednostek krycia, czyli pokrywek, n nakładką, czyli częścią długości pokrywek, przypadającą na ich wzajemne krycie się w metrach; d — n wzajemny odstęp łat od środka do środka, 105 jest metr kwadr, z dodatkiem 5 ⁰ ₀ na ścinanie. W razie liczenia d i n w centymetrach, należy licznik pomnożyć przez 10.000 ш²; ł wypadnie w obu razach w metrach.

Do krycia gontowego pojedynczego liczy się po półtora g\vożdzi, a do podwójnego po jednym gwoździu na każdy gont;, do lacenia, na każdą łatę tyle gwoździ, ile razy jest podpartą; w każdym razie dolicza się nadto po 5% na narożniki, kosze itp.

§ 11. Deski i gwoździe do 1 mz opierzenia. — § 12. Objętość sklepień.

21

§ И.

Zależnie od sposobu wykonania oblicza się długość D w metrach desek o danej szerokości s w metrach, potrzebna do 1 m* opierzenia : 1. z desek tylko do sznura spuszczonych, czyli łączonych na styk:

1*05

41

2. z desek przystosowanych, czyli łączonych za zakładkę:

105

8 — 0 015

42

3. z desek na żłobek i duszę:

105

s — 0025

43

4. z desek nakładanych z przykryciem się wzajemnem po 0 04 m <x) niestruganych (nieowiórowanych, nieoheblowanych) :

105

44

s — 004

h) struganych (owiórowanych, oheblowanych) :

1-05

s — 005

Na każdą właściwą podporę deski w opierzeniu liczy się po dwa gwoździe, których długość powinna równać się conajmniej podwójnej a nawet potrójnej grubości deski.

45

§ 12.

Objętość i powierzchnia rozmaitych rodzajów sklepień oblicza się według uproszczonych wzorów, wprawdzie teoretycznie nieścisłych, ale dostatecznie przybliżonych i w praktyce powszechnie używanych.

We wzorach tych niżej zestawionych oznacza l rozpiętość, d długość, s strzałkę, g grubość w kluczu, g' grubość w pasze sklepienia.

1. Łęk (arkada), sklepienie kolebkowe, sklepienie klasztorne, sklepienie żłobowe i sklepienie spłaszczone.

Objętość tych sklepień

9 -Ь 2#'

9 ■+* 9‘

40

dla 9 = 9'

O — (l-ł-s-hl-b g) d g

<lla g* = 2 g

O = (l-Ą-s-h 2*5 g) dg

Powierzchnia wnętrza tych sklepień

40

F — (l + s) d

2. Kolebka płytka, wsparta na trawersach żelaznych o strzałce s = 0-10 l

9+9'

= MO Id .

9+9'

50

powierzchnia

F = (1-hOlOl) d = 1.10Id 3. Łabędzia szyjka, czyli łęk z jedną pachą podwyższoną

51

[l H- — + 9 -b ~j d g = 1-5 [I-hg) dg

52

powierzchnia

F = l-bld

53

4. Sklepienie krzyżowe.

Objętość z wzoru 46. liczy się tu półtorakrotnie z powodu trudności wykonania:

g-h2g‘

. 9+9' d -

54

powierzchnia

F = 1*5 (l-Fs) d

5. Sklepienie czeskie i pruskie. Objętość

55

O — ^1—h 4~

g + 2 gr

{d -f- .?o)

9+9'

56

gdzie si i s₂ są strzałki łuków w czole i w pasze sklepienia, Powierzchnia

57

F — (/-f-Sj) (d -ł- s₂)

6. Sklepienie baniaste, czyli bania.

Sklepienie tego rodzaju może być w ogóle półkulą, półelipsoidem trójosiowym, albo obrotowym jajowym, lub soczewkowym, parabolo-idem, albo wreszcie czaszą tych brył sferycznych.

Objętość w ogóle

u — -ł- s-f-1*5 —-\ 2 2

9+9 \ 9 + 9'

5S

powierzchnia

F = u — -f- s

50

gdzie u jest obwód pachy sklepienia czyli długość, l średnia rozpiętość, 8 strzałka.

W szczególności oblicza się sklepienie baniaste:

a) kuliste sklepienie czaszowe wzorem: objętości

60

(il ₊

V 4    1 *

powierzchni zaś

61

b) sklepienie baniaste półkulowe

9 + 9‘

= 0*5 Я /2

9-+~9‘

62

JP = 0-5 я Z*

7. Wzory ścisłe, odniesione do sklepień baniastych poszczególny cli postaci niżej określony cli.

Wzory te opierają się na tej zasadzie, że objętość bani danej postaci równa się różnicy objętości połówek odnośnych brył sferycznych, oznaczonych zewnętrzną i wewnętrzną powierzchnią tegoż sklepienia, a mianowicie:

a) Sklepienie baniaste półelipsoidowe trójosiowe.

Ponieważ objętość półelipsoidu trójosiowego o półosiach a} Ъ, c oblicza się wzorem

— . iż ab c — — я ab c

— Oe =

2    3

więc objętość O danego właśnie sklepienia będzie równa różnicy między objętością półelipsoidu zewnętrznego o półosiach:

a objętością wewnę-

64

2    c= s -hg,

d    l

trznego o półosiach : a — —, b = —,

2    2

1

¥ =

O = — Oe' —

CM I co

c = s ; a zatem

albo

65

= — [(d -t- 20') (Z -f- 2#') (s -f- ?) — rfZs] =

0*5236 [(cZ ч- 2^') (Z -ь 2#') (s -ł- t?) — dZs] b) Sklepienie baniaste półelipsoidowe, obrotowe wokoło poziomej osi najdłuższej 2 a — d.

66

Ponieważ w tym razie 2b = 2 c — 1 = 2 s, więc odnośnie do wzoru 66. wypadnie tu

dl — =

= — [(d-h2g⁴) (l-ł-2g⁴) (l-h2g) — dl*}

12

67

albo

68

O = 0-2618 [(d H- 2g⁴) (1ч-2д⁴) {l-h2g) — dl*]

c) Sklepienie półelipsoidowe obrotowe w około pionowej osi najkrótszej 2c = 2$. W tym razie 2 a = 2 b = = d = l, co podstawione we wzór 66 daje

TC — [(d-±-2g‘)*(s-Ą-g) — d*s] =

69

= 0-5236 [{d -+- 2 g⁴)* (s -+- g) — d*s] d) Sklepienie półkulowe, w którem d = l = 2s = 2r. Po podstawieniu we wzór 66. tego promienia r kuli, otrzymamy

“ [(2r-h2^) (2 r -b 2 g⁴) (r -ł- g) — 2.2r3j =

b

albo

тс [(г -ь g⁴)* (г -ь g) — г*]

70

О = 2-0944 [(г ч- #')² (г 4- рг) — гз]

71

Z tego widać, że zewnętrzna powierzchnia sklepienia półkulowego należy do elipsoidu obrotowego wokoło osi pionowej z powodu nierówności grubości sklepienia w kluczu i pasze, a tylko wewnętrzna powierzchnia jest kulowa.

8. Wesklepki narożnicze czyli żagielki są właściwie wysklepkami w narożach ściennych, tworzącerai przejście z przestrzeni kwadratowej lub wdelobocznej umiarowej w przestrzeń okrągłą, n. p. kołową lub eliptyczną, na którą nasadza się bania bezpośrednio lub za pośrednictwem bębna.

Do obliczenia objętości takich żagielków można dojść, jeżeli od objętości półbryły okrągłej, przeznaczonej do zaprojektowania żagielków, a mającej obwód swej podstawy opisany na zarysie rzutu poziomego odnośnej przestrzeni żagielkowej, odejmie się wszystkie półczasze boczne i czaszę wierzchnią, odcięte ścianami tej przestrzeni i poziomą płaszczyzną styczną do wierzchołków żagielków, a następnie pozostałą resztę objętości półbryły sferycznej odejmie się od tej części przestrzeni rzeczonej, która tworzy ściśle zamknięty obręb żagielków. Podobna droga wiedzie także do obliczenia powierzchni żagielków.

9. Żagielki pod banię półkulową nadprzestrzenią kwadratową.

Stosownie do wypowiedzianej pod 8. zasady przyjmijmy, że В jest promieniem kuli żagielkowej, zaś r promieniem koła podstawy czasz, odciętych ścianami przestrzeni kwadratowej, oraz wierzchnią płaszczyzną styczną do wierzchołków żagielków; w takim razie

u? I

, t. j. połowie rozpiętości przestrzeni, zaś

72

В — r\J2 = 14142 r

Objętość półkuli żagielkowej o podstawie, opisanej na kwadracie przestrzeni w rzucie poziomym, będzie

1    4    2    _

73

— Ok = — . — . Bs iż = — тс r³.2 \/ 2

2    3    3    v

objętość czterech połówek czasz bocznych i jednej całej wierzchniej, <*zyli razem 3 czasz całych

3 Oc = 3 .

— тс № (3 В — h), 3

74

gdzie wysokość każdej czaszy

75

h = В — r = r\J 2 — r = r (\J 2 — 1 po podstawieniu we wzór 74

— Tt r2 ( \/ 2 — l)² [3 r v/T — r ( д/ 2 — 1 ;J ==

3

7«

-7 n ( х/Т — 1)3 (2 y/¥+ 1)

О

Po odjęciu tej objętości czasz od półkuli, pozostaje reszta objętości półkuli

⁴ Лг

— 3 Oc = — тс r³ \/ 2 —

3

— 8 . -7 r» ( \/T— 1)3 (2 \/T-+-1)

3

—■ r* [4 x/T— 3 ( \/T— 1)3 (2 х/Тн- 1) =

O

Objętość półsześcianu opisanego na tej reszcie objętości Or półkuli

Or —

Or =

12288 Jt r³

77

— Os = — . 2 r . 2 r . 2 r — 4 r3 2 2

objętość wreszcie wszystkich czterech żagielków 1

4 Oz = — Os — Or = 4 rs — 1-2288 л rs =

2

= (4 — 1-2288 тс) rs = 014 rs ostatecznie objętość jednego żagielka Oż — 0*035 гз.

Powierzchnię tych żagielków otrzymamy, jeżeli od powierzchni półkuli żagielkowej

1    1

81

— jFic — — 4 R² к = — . 4.2r² Tt = 4 r² rc 2    2

odejmiemy sumę powierzchni trzech czasz wyżej określonych A Fc = 3 -2k Rh = 3.2кг \/~2 . r ( \/~2 — 1) = 3-5148 it r* 82 zaezem powierzchnia czterech żagielków

SB

4 Fż =*= — Fk — 3 Fc = 4 r² n — 3 5148 г² к = 0*4852 г² к 2

a stąd powierzchnia jednego żagielka

84

Fż = 01213 r² ii = 0-38107 r².

10. Wysklepki czyli nóżki mieszczą się już w objętości sklepień, wyrażonej wyżej odnośnymi wzorami; o ile jednak zachodzi potrzeba obliczenia wysklepek osobno, to objętość ich liczy się jako pryzmat o długości d, wysokości h i wyskoku w wysklepki, będzie zatem

85

Ow = dh w

11.    Lunet itp. włączeń sklepiennych nie liczy się nigdy osobno.

12.    Koszt sklepienia zależy także od głębokości, względnie od wysokości czyli spiętrzenia, na którem trzeba je wykonać, i w tym kierunku obowiązuje podział wysokościowy, przyjęty co do murów zwykłych w § 6. niniejszego rozdziału str. 314.

13.    Objętości pach sklepienia, wnikającej w mury oporowe, nie potrąca się z objętości tych murów.¹

¹ Używają także następujących wzorów do obliczania objętości sklepień: 1. Sklepień kolebkowych

⁰ = а1{*+т)

2. sklepień krzyżowych

dl (' + t)

3. lunet

4. sklepień sferycznych

•i + *z j

3 J

§ 13.

Ruch materjałów w ogóle, a szczególnie materjałów z wykopu powstałych, przeprowadza sie w rozmaity sposób.

A. Przerzucanie materjału jest najprostszym transportem i polega na tern, że robotnik nabiera na łopatę w regule około bkg ziemi o ciężarze właściwym 1*5 do 2*0, i przerzuca wygodnie na 3 m daleko lub 1*5 m wysoko w przeciągu 5 sekund, łącznie z chwilowymi przestankami.

Zaczem w ciągu 1 godziny jest w stanie przerzucić tej ziemi na

60 X 60 X 5

= 3600 kg y czyli

3 m daleko lub 15 m wysoko 3600    3600

iööö do 9ÔÔÔ =: 2 4 do 18 mS- Skoro więc D jest całkowitą odległością przerzutu, z zapłatą godzimią robotnika, to koszt przerzucenia 1 ni* materjału ukopanego

1.    na całkowitą odległość poziomą D:

D z D z

Kp= Y XöqdoyXfg

2.    na całkowitą wysokość D:

= 0*1389 Dz do 0-1852 Dz

80

I)

Ku,= j^ X do Гб • Г8 ⁼ °'2778 Dl do 0 037 Dz Ten sam skutek pracy osiąga się, jeżeli przedmioty około bkg wagi, nie dające się brać na łopatę, robotnik przerzuca ręką na Sm daleko lub 1*5m wysoko; koszt oblicza się tak samo.

87

B. Przewóz materjału oblicza się na podstawie zasadniczego wzoru ogólnego

К ==

2D

CŁ

88

! (» + t) ⁰ = dl [(' + t)

gdzie s, i s₂ są strzałki łuków pachy przyczółkowej i podłużnej ; reszta liter w tych wzorach ma znaczenie jak wyżej w § 17.

Używania jednak tych wzorów nie można doradzać, gdyż dają zawsze za duże rezultaty, dochodzące nawet do 1000% wyżej, aniżeli wzory w § 17., które zbliżają się najwięcej do rzeczywistości i mają dlatego powszechne zastosowanie.

Jedynie tylko wzór pod 1. dla płytkich kolebek na trawersach wykonywanych o strzałce nie wńększej niż 30 cm, daje wyniki dosyć zbliżone do rzeczywistości

Z płaca całodzienna zaprzęgu, względnie robotnika,

Ł ładunek przewozu w metrach sześciennych,

C normalny czas pracy dziennej w godzinach,

D odległość przewozu w metrach,

V średnia prędkość przewozu,

c strata czasu podczas ładowania i wyładowania, która zawisła od wielkości ładunku i od natury zaprzęgu przewozowego.

Po podstawieniu odnośnych wartości otrzymuje się wzory szczegółowe do obliczania kosztów przewozu zaprzęgiem konnym, wołowym, wózkami ręcznymi i taczkami. Wartości te oparte na doświadczeniu przedstawiają się w sposób następujący:

. 3000 m

4000 „ 3000 „

1. Średnia prędkość v, t. j. droga odbyta w jednej godzinie podczas przewozu ładunku, przyjmuje się w ogóle dla ludzi na „ koni na „ wołów na

z tem zastrzeżeniem, że powrót zaprzęgu następuje bez ciężaru.

Jeżeli przewóz odbywa się końmi po bitym gościńcu, zwłaszcza na znaczniejszą odległość, to skutkiem roztoczenia się

¹ Wzór powyższy 88. otrzymuje się na podstawie następującego wywodu :

Droga, odbyta w przeciągu jednej godziny podczas przewozu pewnego ładunku, obejmującego Ł metrów sześciennych, łącznie z powrotem próżnego zaprzęgu, jest średnią prędkością v przewozu.

Aby ten sam ładunek Ł przewieźć na odległość D metrów, musi zaprząg zrobić drogę tam i na powrót, t. j. 2D, a potrzebny do tego czas

2D

tl ~ v

po doliczeniu do tego straty czasu c godzin na ładowanie i wyładowanie zaprzęgu, otrzymujemy całkowity czas przewozu t

t = ty -f- c — - -j- c

V

Ponieważ płaca Z zaprzęgu liczy się za cały dzień roboczy, obejmujący C godzin, więc powyższy czas, wyrażony w jednostkach dnia roboczego, będzie

:--b c

2 D

stąd koszt dowozu ładunku Ł na odległość D

K, =

a wreszie koszt 1 m* tego ładunku Ł na odległość D

K,

— czyli

D -f

z ; 2 D

ТЕ Л~Г ⁺ -

bieg zaprzęgu zwiększa się znacznie i w takim razie trzeba przyjąć większą prędkość średnią, a mianowicie:

dla D nad 1000 do 2000m

„    „    2000    „    3000 ,

u    u    3000    „    4000 „

„    „    4000    „    5000 n

„    Ü    5000    „    6000 „

Я    «    6000    „    7000 „

„    „    7000    „    8000 „

Я    Я    8000    „    9000,,

V = 4100 m я = 4200 „

„ = 4300 r » = 4400 r » = 4500 ,

„ = 4600 „ u = 4700 „

» = 4800 „

_    _    9000 prędkość к = 4800 m i pozostaje niezmienna.

2,    Ładunek Ł stosownie do pojemności i natury środków przewozu bywa bardzo rozmaity.

a)    Wielkość ładunku zaprzęgu parokonnego zawisła od pojemności wozu. od siły koni i właściwego ciężaru materjału do przewozu' przeznaczonego; a gdy czynniki te nie wszędzie są jednakie, więc trzeba przyjąć stosowny ładunek przeciętny, n. p. około <300 kg, czyli 0*3 m¹ kamienia.

b)    Ładunek wózka dwukołowego jednokonnego (Cal’iot te, Cab) wynosi w regule 0 5 do 0*6 m¹.

c)    Ładunek wózka ręcznego dwukołowego wynosi 015 do 0 5 m¹, a zwykle 0 25 do 0-3 w¹.

d)    Ładunek wózka ręcznego dwukołowego na kolejce 075 m szerokiej wynosi zwykle 1*5 m¹.

Do obsługi wózków’ ręcznych w ogóle używa się 2 do 4 ludzi w' miarę objętości ładunku i trudności terenu.

e)    Ładunek taczki wynosi w ogóle 0*0316 do 0*85 w¹; wr Mało-polsce prawie zawsze tylko 0*0316 w¹, czyli okrągło 0*03 w¹.

( —— -+- 0) X — = 05555 L -4- 0-10 godz. V 0-03    /    60    л

89

b) Strata czasu na ładowanie i wyładowanie wózka dwukołowego jednokonnego, liczy się po 32 minut od lm* ładunku, a na nawracanie, zatrzymywanie się itp. przyjmuje się na każdorazowy przewóz po 3 minuty; stąd

90

e,=(32£ + 3)X 7 = 0-5333 Ł 005 godz.

c) Strata czasu na ładowanie i wyładowanie wózka dwukołowego ręcznego wynosi po 26 minut od 1 nfi, a na nawracanie itp. po 2 minuty; zatem

c₂ = (26 Ł 4- 2) X — = 0-4333 Ł -t- 0-0333 godz.

60

91

d)    Strata czasu jak wyżej w odniesieniu do wózka ręcznego na kolejce 0 75m szerokiej oblicza się według wzoru 90.

e)    Strata czasu jak wyżej taczkami

92

cs = (1 -h 0-5) X — = 0 025 godz.

Dzień roboczy C obejmuje ustawowo 8 godzin pracy.

5. Koszt przewozu lm* materjału zaprzęgiem dwukonnym oblicza się wzorem 88., po podstawieniu odnośnych danych szczegółowych, a mianowicie:

a) jeżeli przewóz idzie po drogach bez nawierzchni kamy kowanej lub żwirowanej, to koszt przewozu

Kt = -

SŁ

Z D -h 2000 (0-5555 Ł -+- 010

2000

93

b) jeżeli przewóz idzie po bitym gościńcu, to: a) dla D ^ 1000 m służy wzór 93.;

ß) dla wartości D ;> 1000 do D = 9000 m, ujętych w poszczególne granice w sposób, uwidoczniony wyżej w drugim ustępie pod 1 (str. 336), służą wzory, wynikłe za podstawieniem kolej nem we wzór 88. prędkości v, odpowiadających odnośnym granicom; będzie zatem w pierwszej granicy dla wartości D > 1000 do D = = 2000 m, której odpowiada prędkość v = 4100 m/godz.

Z D -j- 2050 (0-5555 Ł ч- 010)

SŁ

2050

94 a

941)

a w ostatniej granicy wartości D > 8000 do i) > 9000 m/godz. z odnośną prędkością v = 4800 m/godz.

Z D -f* 2400 (0-5555    010)

K9 = -

2400

Przewóz zaprzęgiem dwukonnym opłaca się dopiero począwszy od D — 800 m i to, gdy wznios niezbyt wielki a jazda może odbywać się drogą. Wozy zresztą powinne według możności obejmować 1 m3 ładunku.

Jeżeli odległość D < 2500 m, a wielkość masy wymaga wielodniowego przewozu, to koszt daje się znacznie zmniejszyć przez przydzielenie na każdą parę koni zaprzęgowych po 3 wozy, z których jeden znajduje się stale na miejscu ładowania, drugi pełny na miejscu wyładowania, a trzeci w ruchu; i tak idzie kolejnie. W tym razie na zaprzęganie i wyprzęganie w miejscu ładowania i wyładowania zużywa się łącznie 15 minut, a wyzyskanie pracy koni jest zupełne.

6. Koszt przewozu 1 m3 wołami oblicza się za podstawieniem odnośnej prędkości v = 3000 m/godz. i straty czasu z wzoru 89. w zasadniczy wzór 88:

Kw= —

Z D -f-1500 (0-5555 £-4-010)

95

1500

7. Do obliczania kosztów przewozu zaprzęgiem właściwym pewnej okolicy jest niezbędną znajomość ciężaru największego dopuszczalnego ładunku. Gdy zaś w wyprowadzonych wyżej wzorach przewozu ładunek Ł jest w metrach sześciennych, więc dzieląc dany ciężar g₂ ładunku wozu, przez dany ciężar gx jednego metra sześciennego materjału tego ładunku, otrzymujemy potrzebną dla wzoru objętość ładunku:

92

9\

96

W tablicy niżej zamieszczonej(str.817)są zawarte ciężary Im® rozmaitych materjałów z uwzględnieniem stanu, w jakim się znajdują w czasie przewozu; z pomocą więc tej tablicy oblicza się objętość rozmaitych materjałów w następujący sposób.

Przykład.

Jeżeli dla pewnej okolicy największy dopuszczalny ciężar ładunku wozu wynosi 600 Tcgy to po podstawieniu odnośnego ciężaru za gt z pierwszej kolumny tablicy we wzór 96. dowiadujemy się, że oa taki wóz można naładować

Ponieważ wykazane wyżej wzory przewozu odnoszą się do 1 nfi materjału, więc nie trudno obliczyć przewozu jednego przedmiotu, wyrobionego z pewnego materjału. n. p. kolumny kamiennej, słupa dębowego, kolumny żelaznej itp.

Wznios drogi przewozowej ma znaczny wpłyvr na koszta przewozu i pod tym względem przyjęto na podstawie doświadczenia zasadę, że gdy wznios nieprzekracza 5 °/₀, to się go nie uwzględnia. Jeżeli jednak wznios w o/₀ drogi przewozowej, D metrów długiej, przekracza 5 °/₀, to różnica między oboma wzniosami pomnożona przez 10 i dodana do długości D drogi, tworzy w tym razie łącznie policzalną odległość przewozu, jak to wykazuje następujący wzór

/    w    o \

D. = D -h D X - - ÖX - X 10 =

¹    V loo    loo/

96 a

kamienia łamanego (poz. 23. tablicy) . . Ł —

600

2000

== 0-30 mS

ziemi (poz. 32. tablicy)

600

1800

= 0-334 m*

drzewa miękkiego (poz. 9. tablicy)    =

600

550

= 1-190 m2

drzewa twardego (poz. 6. tablicy) ....£ =

600

900

= 0 667

= D[1 + 0-10 (w — 5)]

Przykład.

Dane D = 1000 m o wzniosie w — 10 od sta, zaczem odległość przewozu Dx = 1000 [1-bO-lO (10 — 5)] = 1000 X [1 +0-5] = 1500 m.

Jeżeli odległość D jest mniejsza, niż lOkrotny całkowity wznios, wówczas dodaje się do D tyle razy po 20 m, ile metrów ma całkowity wznios, n. p.

D — 2bm, a całkowity wznios wynosi 6 m\ ponieważ 6 X Ю = = 60 > D, więc odległość tę przewozu należy powiększyć jak wyżej : D, = 25 + 6 X 20 = 145 m.

Do obliczenia przewozu w myśl wskazówek, zestawionych w § 18., potrzeba jeszcze znać niezbędnie ciężary bezwzględne 1 mate-rjałów w tym stanie, w jakim się je ładuje do przewozu; ciężary te obejmuje następująca tablica.

TABLICA

przeciętnego ciężaru lm³ materjałów w stanie ładowniczym, do wyznaczenia wielkości ładunku zaprzęgu dwukonnego.

Liczba

bieżąca

Materjał do przewozu

Ciężar

lm³

Ładunek

9\

W leg

dla

9\

g z = 900 kg

1.

2.

3.

4.

5.

6.

6.a

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

Woda...............

Woda z naczyniem.........

Dębina świeżo ścięta........

Buczyna świeża...........

Buczyna sucha ...........

Sucha dębina...........

Świeże drewno miękkie . . . . • . .

Sucha lipa lub osika........

Suchy modrzew lub sośnina.....

Sucha jedlina, świerk........

Wapno palone w kawałach.....

Wapno gaszone słonino watę w jamie .

Zaprawa wapienna.........

Glina sucha............

Wapno hydrauliczne, sproszkowane . .

Ksylolit..............

Cement portlancki nasypany.....

Rumowisko ............

Granit, marmur, łupek dachowy, bazalt

lub porfir............

Cegła korkowa...........

Kamień iłowaty, kwarc, twardy piaskowiec lub wapień w bryle.....

Piaskowiec miękki.........

Piasek wilgotny...........

Wszystkie gatunki skał w kawałach, glina i opoka w stanie rodzimym, zaprawa wapienna z naczyniem lub mokry piasek kwarcowy.......

1000

1150

1035

940

750

850

800

480

650

550

1250

1350

1700

1600

950

1400

1400

1400

2750

330

2500

2400

2000

2000

0⁻900m3 0*783 „ 0-870 „ 0-960 „ 1-200 „ 1-060 „ 1125 „ 1-880 „ 1-385 „ 1-640 „ 0-720 „ 0-670 „ 0-530 „ 0-562 „ 0-947 „ 0-643 „ 0-643 „ 0-643 „

0-327 „ 2-727 „

0-360 „ 0-375 „ 0-450 „

0-450 „

Skwarczyński. Podręcznik budowlany.

Li zba bie uea

Mater jał do przewozu

Ciężar

1 w³

9%

w hj

Ładunek Ł = &

dla

g z — 900 kg

Żużel z pieców wielkich .......

Gips palony............

Gips sproszkowany.........

Gips lany..............

Węgiel drzewny twardy.......

Węgiel (czarny)...........

Węgiel drzewny miękki.......

Kamień łamany, ziemia, zbity piasek, żwir zbity, glina i opoka ukopana, suchy piasek kwarcowy i tłuczeniec .

Ziemia mokra............

Ziema sucha . .......... .

Szkło dęte.............

Tłuczeniec, żwir..........

Cegła lub dachówka .    ......

Płytki klinkerki doborowe......

Torf świeży............

Torf sproszkowany nasypany.....

Torf suchy ubity . .........

Żeliwo (żelazo lane).........

Żelazo spawalne..........

Żelazo zlewne ...........

Stal................

Miedź lana.............

Miedź kuta............

Mosiądz lany.......... . .

Mosiądz wałkowany .........

Cyna...............

Cynk walcowany..........

Ołów lany..............

Ołów prasowany lub wałkowany . . . Trzcina w wiązkach 30 cm grubych i 3 m długich.............

1000

1800

1360

970

250

900

180

1800

1800

1400

2600

1700

1800

2300

1240

200

400

7300

7800

7850

7860

8800

9000

8260

8530

7400

7200

11400

11370

0*900w3 0*500 „ 0-662 „ 0-930 „ 3*600 „ 1*000 „ 5*000 „

0*500 „ 0*500 „ 0*643 „ 0*346 „ 0*530 „ 0*500 „ 0*391 „ 0*725 „ 4*500 ,. 2*230 „ 0123 „ 0115 „ 0*114 „ 0*115 „ 0*102 „ 0100 „ 0109 „ 0105 „ 0122 „ 0125 „ 0 079 „ 0 079 „

Jednostki

Liczba

bieżąca

Materjał do przewozu

Ciężar

lm³

fft

w kg

Ładunek

dla

g» = 900 kg

30

Jednostki

54.

55.

Darnie — cm a 8 do 10 cm grube . . .

224-34

Faszyny z drzewa miękkiego ——

3 m długie¹    ........

cm,

80

24

56.

57.

58.

59.

60.

2л.)—}—30

Faszyny jak wyżej 4 w długie. —-—

grube ............

Sadzonki ............

Cegły 29 X 14 X 6*5 cm we Lwowie

378*931/ш³ po 4 455 kg......

Dachówki 37 X 18*5 X 1*3 cm.....

Dachówki żłobkowane z Niepołomic

cm

20

3200

1688

202

519

0-21 X 0 40 X 0-0325 2-35 kg......

= 366*3/m* po

861

Z pomocą ostatniej kolumny tej tablicy wynajduje się ładunek Ł dla dowolnego rnaterjału zapomocą zwykłej reguły trzech, skoro tylko jest dany ładunek wozu pewnego znanego rnaterjału, n. p.

Ile można przewieźć kamienia łamanego na takim wozie, na. który naładować można 0*8 m³ drzewa twardego?

Pod poz. 6. tablicy wynosi ładunek drzewa twardego 1-000 w?³, à pod poz. 31. ładunek kamienia łamanego wynosi 0 50 m³? stąd

1-000 : 0-50 == 0-8 : Ł a więc Ł =

= 0 400 m³.

0-5 X 0-8

1-000

Wozy dostarczające cegłę z cegielń do budowli we Lwowie ładują po 250 do 300, a wyjątkowo 400 cegieł.

8. Koszt przewozu 1 m3 wózkiem dwukołowym jednokonnym (Cariotte, Cab) oblicza się według wzoru podobnego do poprzednich (wzór 88. i 90).

¹ Zob. uwagę pod poz. 51.

2 D 4- 2000 (0-5333 Ł -4- 0 05)

Kio = -

2000

8 Ł

Cztery takich wózków, tworzących tak zwany pociąg, prowadzi jeden woźnica.

9. Koszt przewozu 1 wózkiem dwukołowym ręcznym oblicza się zasadniczym wzorem 88., za podstawieniem straty czasu t*2 z wzoru 91., oraz odnośnej prędkości v — 3000 m\godz.t a mianowicie:

Ku — n .

D -f- 1500 (0-4333 Ł + 0 0333)

8£

1500

gdzie n potrzebna ilość robotników do obsługi jednego wózka, wynosząca dwóch, a najwięcej czterech robotników, z płaca dzienna robotnika.

Wózków takich używa się z korzyścią, gdy masa przewozu jest znaczniejsza, a odległość D > 80 m.

Średnio silny robotnik pracuje z łatwością przez 10 godzin roboczych siłą lb kg; a ponieważ tarcie kół wózka na poziomych torach z dylów wynosi 0 033, czyli Vso część całkowitego ciężaru wózka naładowanego, więc robotnik swą siłą 15 kg jest w stanie pokonać tarcie wywołane ciężarem 15 X 30 = 450 kg. Tak n. p. wózek o pojemności 0 5 w* z ładunkiem żwiru lub piasku waży łącznie około 846 A# (w czem około 200 kg ciężaru własnego); za-ezem do pokonania całego tarcia, czyli do uruszenia wózka na terenie poziomym lub spadzistym potrzebna ilość robotników

846

n = - ^ 2.

450

10. Koszt przewozu 1 m³ wózkiem dwukołowym ręcznym po kolejce wąskotorowej 0*75 m oblicza się według wzoru 98. za podstawieniem jednak straty czasu ci z wzoru 90. w miejsce straty c₂ z wzoru 91.; będzie zatem:

Kl2 = П .

D -+- 1500 (0-5333 Ł -ł- 0 05)

99

1500

8 X £

Ciężar własny takiego wózka łącznie z hamulcem wynosi 1000 kg. a ładunek n. p. gliny 1800 kg, razem więc około 2800 kg; spółczyn-nik tarcia na torach poziomych jest 0 01, czyli */ioo część ciężaru wózka z ładunkiem. Ponieważ robotnik jest w stanie uciągnąć tym wózkiem 15 X 100 = 1500 kg, więc potrzeba do przewozu ładunku po dwóch robotników do jednego wózka.

Przewóz taczkami, których ładunek w Małopolsce jest zawsze stały, opłaca się jedynie na odległości nie większe, jak około 100 m. Jeżeli bowiem obliczymy koszta przewozu taczkami i zaprzęgiem dwukonnym dla tycli samych kolejnie wzrastających odległości, to koszta przewozu taczkami będą początkowo tańsze a następnie okażą się droższe od kosztów przewozu końmi*, zwrot ten nastąpi bezpośrednio po tej wspólnej odległości D; dla której koszt przewozu taczkami i wozem wypadł jednaki, t. j. Kt = Ki; podstawiwszy w tem równaniu wartości z wzorów 100. i 93. otrzymamy

— (2)4-37*5) =

D -+- 2000 (0*5555 Ł -t- 0*10)

3G0

11. Koszt przewozu Iw» taczkami wynika z wzoru 88. po podstawieniu Z = z, c = c₃ = 0*025 (wzór 92.), v = 3000 mjgodz., Ł = 0 03 m3, C = 8 godzin, a mianowicie:

D 4- 1500 X 0*025

8 X 0-03

1500

- (D+37‘⁵⁾

100

2000

Dla z = 30 M. p. Z — 100 M. p. Ł = 0*5 m² 3 4, otrzymamy

D 4- 2000 X 0‘5555 X (0‘5 -+- 0* 10)

30

— (D 4- 37*5) =

100

360

8X0-5

2000

się z oddziałem, wożącym taczki. Na miękki lub oślizły grunt nakłada się tor z desek pod taczki, a pochyłe pomosty nabija po-przeczuie łatami w odstępach kroku, z pozostawieniem jednak przerwy po środku, jako wolnego toru dla kółka taczek, i posypuje piaskiem podczas wilgoci. Wznios torów i pomostów dla taczek ma- być według możności nie większy niż 10°/₀; pomosty zaś nie powinne być węższe niż 2 5 m.

C. Przenoszenie materjału zastosowuje się, jeżeli warunki miejscowe, jak stopnie, strome skarpy, głębokie wykopy itp. nie dozwalają na użycie żadnego z omówionych wyżej środków przewozowych. Przenoszenie uskutecznia się koszami, wiaderkami lub workami z pomocą jednego człowieka, albo noszami z pomocą dwu ludzi; sposób zaś przenoszenia bywa rozmaity, a mianowicie:

1.    Przenoszenie okrężne polega na tem, że robotnicy przynoszą materjał na miejsce przeznaczenia, skąd naczynia próżne odnoszą na miejsce ładowania, a zabierają stamtąd naładowane już w międzyczasie, i niosą znowu na miejsce przeznaczeuia itd. Jeżeli odległość przenoszenia znaczniejsza, mieniają się robotnicy tak, że oddział niosący pełne naczynia, oddaje je drugiemu, a zabiera próżne i odnosi na miejsce ładowania, skąd zabiera już napełnione itd.

2.    Przenoszenie łańcuchowe odbywa się zapomocą dwu szeregów robotników, sięgających od miejsca ładowania aż do miejsca wyładowania; pierwszym szeregiem przechodzą z rąk do rąk pełne naczynia, a drugim wracają próżne. To przenoszenie dokonuje się w poziomie albo w pochyłości mniej lub więcej stromej aż do pionu; często zastosowują je do podawania cegieł podczas budowy.

3.    Wydobywanie czyli przenoszenie materjału z głębi wykonuje się z pomocą opisanego właśnie pod 2. przenoszenia łańcuchowego, albo też w sposób przedstawiony w § 5. niniejszego rozdziału, zapomocą przerzucania kolejnego z pomostów dolnych na górne, albo wreszcie zapomocą wyciągania kołowrotem itp. przyboramL

II. SPORZĄDZANIE KOSZTORYSÓW. A. Część ogólna.

Kosztorysowanie ma nietylko ustalić koszt danej budowy, lecz. także ilość, jakość i wymiary poszczególnych materjałów.

Takie ustalenie kosztorysu, uzupełnionego odpowiednimi planami sytuaeyjnemi, budowy i wykonawczemi wraz z wykazem materjałów

i ewentualnem obliczeniem statycznom, a także i planem rozwoju robót, umożliwia szybki i prawidłowy postęp budowy.

Zależnie od ważności budowy, plany i rysunki wykonawcze i plan sytuacyjny wykonuje się w mniejszej lub większej skali.

1: 500 do 1: 250, 1 : 100 do 1 : 50,

Skale planów sytuacyjnych:

„    * budowy:

„ rysunków wykonawczych: 1 : 50. 1 : 20, 1 : 10 i 1 : 1.

Dowiedziona jest rzeczą, że nawet przy skropulatnem sporządzeniu kosztorysu zachodzą różnice pomiędzy jego wysokością a kosztami budowy, bądźto in minus, bądżto in plus. Przyczynami tego zjawiska są przeważnie powody technicznej natury, a to: złe stosunki terenowe, utrudniony dowóz materjałów, roboty dodatkowe itp. Oczywiście katastrofalny stan pogody, nagłe wahania cen materjałów budowlanych lub cen robocizny, konieczność powiększenia personalu z powodu trudności budowy itp. są ni eu suwa lnem i przyczynami, które wywołują powyżej wspomniane różnice.

Dla uniknięcia usuwalnych powodów, wywołujących różnice pomiędzy kosztorysem a kosztami budowy, należy wykonać tak zwaną pośrednią kalkulację cen, a to wtedy, gdy większa cześć pomocniczych urządzeń technicznych jest w ruchu, a roboty są podzielone na grupy. Ta pośrednia kalkulacja ma wykryć przyczyny wzrostu kosztów własnych, od których zależy cena ofertowa.

Przy robotach, oddanych przedsiębiorcy po cenach ryczałtowych, spada na niego cała odpowiedzialność za drobne usterki w umowie i nieprzewidziane a od niego niezależne trudności budowy. Dlatego przy sporządzaniu kosztorysów musi on wytężyć całą swoją umiejętność, ażeby swoje ryzyko obniżyć do minimum.

Umowa z uwzględnieniem tak zwanych kosztów uzupełniających usuwa część ryzyka przedsiębiorcy, ale główna część ryzyka zależy od dokładności kosztorysu, co muszę podkreślić z jak największym naciskiem.

Plan rozwoju robót opracowuje się po szczegółowem zbadaniu miejscowych warunków, a także warunków dostawy materjałów. Plan ten podlega codziennemu sprawdzaniu, a wszystkie roboty mają być wedle niego regulowane. Podług tego planu wykonuje się też szczegółowy wykaz materjałów budowlanych wraz z oznaczeniem daty zamówień, terminów ich wysłania i dostawy na miejsce budowy.

Z tego widzimy, że kosztorys dla danej miejscowości może ustalić jedynie ten technik czy też inżynier, który dokładnie zna miejscowe stosunki, t. j. ceny materjałów, robocizny i koszty przewozu. Znajomość nośności gruntu budowlanego jest też mu konieczną, a to celem ustalenia sposobu posadowania (fundamentowania).

W razie nieznajomości tych lokalnych stosunków należy nawiązać kontakt z miejscowym technikiem, mającym dużą praktykę, a cieszącym się dobrą opinją.

Od celów jak i dokładności planów zależy rodzaj kosztorysu.

Rozróżniamy trzy rodzaje kosztorysów, a to:

1.    Kosztorys wstępny, opracowany na zasadzie szkiców wykonanych w skali 1: 200.

2.    Kosztorys przybliżony, opracowany na podstawie planów budowy, wykonanych w skali 1:100.

3.    Kosztorys dokładny, opracowany na podstawie planów wykonawczych, wykonanych w skali od 1 :50 do 1:1, obliczeń statycznych, wykazu materjałów, cen materjału, robocizny itp.

1. Kosztorys wstępny służy do zaznajomienia właściciela budowy o przybliżonej wysokości kosztów budowy. Przed przystąpieniem do budowy powinien być wykonany dokładny kosztorys. Na zasadzie tegoż oddaje się roboty do wykonania.

Kosztorys wstępny posiada dokładność szkiców, a oblicza się go wedle cen za 1 m* zabudowanej powierzchni lub 1 m* obje* tości budynku.

Cenę jednostkową przymuje się ze statystyki lub, co lepiej i pewniej, z własnego doświadczenia. Cena ta musi być wzięta z tych budowli, które były budowane w podobnych okolicznościach. Do kosztów budowy, otrzymanych na zasadzie ceny jednostkowej, należy doliczyć koszta uzupełniające, które nie mieszczą się w cenie jednostkowej, jako dodatki lub odjęcia. Całość dopiero tworzy całkowity koszt budowy, mający dokładność szkicu.

Przykład: Projektujemy budowę domu mieszkalnego, parterowego o wymiarach 10X12 m, wraz z terasem i schodami doń prowadzącymi z ogrodu. Budynek ma być murowany, kryty dachówką z gliny palonej, wewnątrz posiadający instalację elektryczną, wodociągową, kanalizacyjną i gazową; dalej ma posiadać łazienkę i dwa ustępy.

Ze statystyki wiemy, że cena jednostkowa budynku, budowanego z tern i samemi wymogami, sposobu pokrycia i komfortu wewnętrznego, a także i w podobnych okolicznościach wynosi:

Całkowity koszt budowy wynosi:

18.250 4- 4500 = 22.750 zł.

Rysunek 94.

Przy uwzględnianiu cen jednostkowych za lw³ objętości budynku, wysokość budynku (H), jaka jest miarodajną dla obliczenia tej objętości, zależy od tego, czy budynek jest podpiwniczony, czy też nie, zwglę-dnie czy jest mansardem.

Powierzchnię zabudowaną (P) oblicza się z rzutu poziomego parteru, zatem objętość : O = P H m³.

f..... ;

Wysokość budynku H należy przyjmować :

a) Przy budynkach niepodpiwniczo-nych wysokość (H) przymuje się od terenu do górnej krawędzi gzymsu głównego lub ścianki kolankowej, rys. 93.

1.

150 zł.

za 1 м2 zabudowanej powierzchni „ 1 m³ objętości budynku . . .

Zabudowana powierzchnia budynku wynosi 10x12 = 120 w², zatem koszt budowy wynosi 120X150= 18.000 zł. Objętość budynku wynosi 120X4 = 480 m³, zaś koszt budowy 480X38 = 18.250 zł.

Koszta uzupełniające wynoszą: splantowanie gruntu .... ryczałt 900 zł.

850 „

400 „

600 ,

400 „

350 „

budowa terasu

schodów terasowych

ogrodzenie........

wybrukowanie podwórza . .

założenie ugrodu.....

doprowadzenie instalacji gazowej, wodociągów i elektryczności do budynku

, 1000 „ razem . . . 4500 zł.

Rysunek 93.

Г"

b)    Przy budynkach podpiwniczonych: od poziomu podłogi w piwnicy do tych samych części budynku jak pod a).

c)    Przy budynkach mansardowych górny punkt ograniczający wysokość przyjmuje się w połowie wysokości mansardu, zaś dolny jak pod a) względnie

b), rys. 94.

Ten sposób obliczania kosztorysów wstępnych jest dokładniejszy od poprzedniego (za 1 m² zabudowanej powierzchni), a dla kontroli powinno się przeliczyć oboma sposobami.

2.    Kosztorys przybliżony, rzadko stosowany w budownictwie lądowem, zestawie się na podstawie planów budowy 1: 200, względnie 1 :100, a koszt budowy ustala się po obliczeniu cen za roboty poszczególnych wykonawców wedle ich rodzajów.

N. p. robotach ziemnych za 1 w³ wykopu,

„    murarskich za 1 w³ muru,

„    dekarskich za 1 m² połaci dachu,

„ stolarskich za sztukę drzwi lub okna wraz uszakami futrynami), opaskami, progiem, okuciem, osadzeniem i pomalowaniem.

Zatem cena jednostkowa obejmuje oprócz właściwej roboty, także i inne roboty, n. p; przy murze pruskim liczy sie go wraz z robocizną i materjałem murarskim, materjałem drzewnym, obustronną wyprawą i pomalowaniem wewnątrz za 1 w² ściany. Kosztorys ten może dać tylko przybliżony koszt budowy, obliczony na podstawie jednostkowych cen poszczególnych grup robót.

3.    Dokładny kosztorys zestawia się na podstawie cen każdej poszczególnej roboty. Ceny te oblicza się na podstawie ilości zużytego materjału i robocizny, a więc składa się on z przedmiaru i kosztorysu. W nim częściowo ustala się kolejność robót, chociaż ścisłe dane co do tej kolejności znajdują się w planie rozwoju robót.

Dla ułatwienia obliczeń, potrzebnych dla ustalenia dokładnego kosztorysu, dokonuje się t. zw. „uzupełnienia planów“.

Uzupełnienie planów dokonuje się przez:

a)    wspisanie w planach numeracji porządkowej poszczególnych ubikacyj liczbami arabskimi umieszczonymi w kółkach, oraz oznaczenie porządkowemi liczbami arabskiemi poszczególnych drzwi, a liczbami rzymskiemi okien. Te oznaczenia zapobiegają omyłkom co do osadzania niewłaściwych drzwi lub okien;

b)    obliczenie powierzchni i obwodu poszczególnych ubikacyj i wpisanie tych wielkości w planie;

c)    obliczenie powierzchni poszczególnych piąter (kondygnacyj) i wpisanie tych wymiarów na górnym prawym rogu arkusza poszczególnych rzutów budynku.

Rys. 95. przedstawia taki uzupełniony rzut piwnic. To uzupełnienie planów jest dlatego potrzebne, gdyż wymiary wpisane w planach przy sporządzaniu kosztorysów bardzo często się powtarzają, a więc dla oszczędności czasu, potrzeba je raz ustalić — inaczej ciągle musi się je obliczać.

Poszczególne rzuty kondygnacyj budynku, dla uniknięcia pomyłek, należy nazywać: rzutem piwnic, parteru, I. p., II. p. itp., a nie np. rzutem parteru, wysokiego parteru, półpiętra, I. p. itp.

Koty długości i szerokości podaje się w metrach, z dokładnością na dwa miejsca dziesiętne.

Grubość murów w centymetrach.

Wymiary belek drewnianych w formie ułamka w centymetrach, n. p. belkę 13 cm szeroką a 18 cm wysoką oznaczamy ułamkiem is/₁₈.

Rysunek 95

P=170U3m*

-179*

-596-

-es2-

-516-

P'153m* Ш 0.*99m

--—555

°‘1895m‘

0-17*2 m I

©J

*75

P’22'75 m*

0 =1930m

P=2680m*

МИ

-JL

О--2070т

Р=ЗОЗОт*

О-2210 т

ъР=5*0т' I 0=938т

-596

-988-

210—•

Wymiary dźwigarów (belek) żelaznych oznaczamy literą oznaczającą rodzaj i numerem oznaczającym wielkość dźwigara. N. p. dźwigar o przekroju teowym, a wysokim na 20 cm oznacza się: I. Nr. 20.

Jak już powiedziałem, dokładny kosztorys składa się z przedmiaru i kosztorysu właściwego.

Przedmiar obejmuje obliczenie mas i obliczenie ilości inaterjału. U nas przeważnie oblicza się przedmiar i kosztorys na jednym formularzu, przyczem w nim podaje się cenę jednostkową za robociznę i materjał. Takie postępowanie nie jest słuszne, gdyż uniemożliwia kontrolę faktycznych kosztów przedsiębiorcy, przyczem daje ono pole do typowego marnotrawstwa materjału i robocizny.

Poniżej podaję formularze:

1. Na roboty ziemne, murarskie i kamieniarskie:

L. p.

Nr.

ubi

kacji

Nr.

kamie-

nia

Ilość

Przedmiot

Dług.

Szer. Pow. Wys. Objęt.

Od

jęcia

шз

ж³

8 I 9 I 10 II

2. Na zapotrzebowanié drewna budowlanego:

L. p. z formularza Nr. 1

Ilość

Przed

miot

Dług.

Kantówka w m b.

o wymiarach

18 261 16/24 . .

Bali m3

Desek w mz

o grubości

o grubości

6 cm 4 cm

30 mm 25 mm 20 mm

Ilość tycli działek (rubryk) jest zależną od ilości rodzajów użytego materjału drzewnego.

Plan rozwoju robót⁵ obejmuje terminy rozpoczęcia i ukończenia poszczególnych robót, oraz spis materjałów z oznaczeniem daty zamówień, terminów ich wysłania i dostawy na miejsce budowy. Plan ten musi być codziennie sprawdzany, przyczem kierownik robót ma być stale powiadomiany o poszczególnych pozycjach planu, zapomoeą kartek, zawierających dane z ostatniej chwili, a dotyczących wysłania materjałów, ich dostawy itp. Przedsiębiorca powinien układać plan robót na każdy następny dzień, a także odbywać codzienne konferencje z kierownikiem i majstrami dla omówienia robót na dzień następny, celem należytego ich uzgodnienia. Wtedy robotnicy, po ukończeniu jednej roboty, automatycznie przechodzą do drugiej, przyczem nie czekają ani na dyspozycje, ani na materjał, który już jest pod ręką. Roboty pomocnicze powinny być wykonane podczas złej pogody, co zmiejsza kosztowne przerwy . robót. Całkowitą ilość robotnika-godzin powinna być codziennie

— (D 4- 37*5) = 25 X

12

PAŹDZ.

WWWsTóTJ

WRZESIEŃ

Jl n Si ot

PLAN ROZWOJU ROBOT.

CZERV/Щ UPIEC SIERPIEŃ

MAJ

KWIECIEŃ

\7tielkosc

yf’irWJT'öijWWol Л1 Ol s

g ю If l» 1У

St ei >i ei >

юук. robot w

procentach

iii

formy żelbetowe:

Cis ta rsia nie form■■

Ułoienie wkładki tel-••

Betonowanie :

Koxszalowa.nie :

Kurv ścian & Wykonanie schodów-9 Podłogi ' èetono-nre

drewniane'.

Pcèoiy wewnętrzne:

Pokrycie dachte :

"zapisywana dla każdego rodzaju robót, a także koszta robót powinny być codziennie obliczane.

Na str. 45. przedstawiony jest plan rozwoju robót pewnej budowy, a przejrzenie jego wskazuje, czy i o ile on był dotrzymany.

U nas przedsiębiorcy znają często tylko dwa terminy: rozpoczęcie i ukończenie robót. Dostawę materjałów reguluje przedsiębiorca dopiero przy zwiedzaniu robót, przyczem dyspozycje wydaje się na oko. Taka metoda kończy się zwykle opóźnieniem robót z powodu braku materjałów. Opóźnienie to zniechęca najlepszych i najpilniejszych robotników, którzy opuszczają miejsce pracy, pozostają więc w większości robotnicy leniwi.

Dla podniesienia wydajności pracy, niezbędne jest wyróżnienie lepszych i pilniejszych robotników przez zapisanie ich do list uprzywilejowanych, ą także premjowanie za wydajność i dobre wykonanie. W tym wypadku muszą być ustalone wzorce wykonywania robót i ścisła kontrola pracy i materjałów.

Podnieta negatywna, wyrażona na przykład słowami: „Do chrzanu z taką robotą“ lub „idźcie sobie na zbity łeb“ itp. nie może podnieść wydajności pracy i powinna być absolutnie zarzuconą. Natomiast przy przyjęciu robotników budowlanych powinno się wymagać referencyj o nich i świadectw fachowego uzdolnienia, wtedy nie będzie potrzeba ciągłych zmian, szkodliwych dla postępu robót.

Dodam, że stosowanie mechanicznych narzędzi i urządzeń, a także odpowiednich środków pomocniczych wpływa na ekonomiczny przebieg budowy, co daje poważne zyski, tak pożądane przez przedsiębiorców.

B. Część szczegółowa.

¹

   Strata czasu c odnosi się doładowania i wyładowania danego środka przewozu, oraz do nawracania, zatrzymywania się itp.

a) Strata czasu na ładowanie i wyładowanie zaprzęgu dwu konnego lub dwuwołowego — w przypuszczeniu, że tej czynności dokonuje woźnica, — przyjmuje się na tyle minut, ile razy mieści się objętość taczki 0 0316 m¹ w ładunku zaprzęgu; na inne zaś zwłoki, jak nawracanie, zatrzymywanie się itp., dolicza się na każdorazowy przewóz wozem po 6 minut. Zatem strata czasu *

²

4- 2000 X 0*37775

³

2000

D 37*5 = 12 X 0*0125 (D 4- 755*5) = 0*15 (.D 4- 755*5)

(1 — 0*15) D = 113*325 — 37*5 = 75*825 75*825

D = - = 89*2059 ^ 90 m.

⁴

0*85

Z tego rachunku na podstawie przyjętych wartości okazuje się przewóz 1 m⁴ materjału taczkami — w porównaniu do zaprzęgu dwukonnego — tańszym, jak długo będzie odległość D ^ 90 m, zaś droższym, skoro stanie się D > 90 m ; w każdym razie dla tych samych odległości D.

W taki sam sposób porównawczy wyznacza się najkorzystniejszy przewóz jakichkolwiek innych dwu lub więcej środków wożniczych różnych. Wszakże tam, gdzie warunki miejscowe dozwalają jedynie na użycie taczek, trzeba się do nich ograniczyć bez względu, czy koszt przewozu 1 m⁴ wypadnie taniej lub drożej.

Kopanie i nakładanie materjału na taczki porucza się osobnemu oddziałowi robotników, który w stosownych odstępach czasu mienia

⁵

Patrz str. 45

1. Roboty ziemne.

Do robót ziemnych należą następujące prace: aj Wykop ziemi, b) rozsadzanie skał. c) przewóz materjałów ziemnych lub skał. d) wykonanie nasypu, e) plantowanie (wyrównanie) materjału ziemnego, f) układanie w stosy kamieni i g) karczunek. Kosztorys robót ziemnych oblicza się na zasadzie objętości wykopu ziemi. Pod nazwą objętość wykopu ziemi lub skał rozumie się tę objętość, jaką one posiadały w stanie rodzimym, t. j. przed ich ukopaniem względnie rozsadzeniem.

Pod nazwą wykopu ziemi pod fundament rozumiemy nie tylko ukopanie materjału. lecz także naładowanie go na furę lub odrzucenie na odległość do 3 m, względnie wysokość do 1*5 m, jakoteż: skarpowanie ścian i wyrównanie dna wykopu.

Tylko przy rozsadzaniach skał osobno honoruje się za wyrównanie dna i ścian wykopu. Inaczej płaci się za wykopy w wąskich, a inaczej w szerokich przestrzeniach. Przy szerokości wykopu do 4 m mówimy o wąskiej, zaś ponad 4 m, o szerokiej przestrzeni, wykopu.

Przy wykopach o wąskich przestrzeniach rozróżniamy jeszcze rozmaite głębokości, od których zależy cena. Głębokość wykopu jest różnicą poziomów naziomu (terenu) i dna wykopu.

Głębokość ta wynosi 2 m — zatem co 2 m licząc od poziomu, odpowiednio wzrasta cena.

Gdy po wykopie o szerokiej przestrzeni następuje wykop o wąskiej przestrzeni, poziom dna wykopu o szerokiej przestrzeni jest poziomem. od którego zaczyna sie liczyć głębokość wykopu.

Rowy dla ułożenia rur kanałów muszą mieć żądany spadek, przyczem wykonanie ich w ulicach itp. jako wykonywanych w trudniejszych okolicznościach, podaje się w osobnych pozycjach.

Rowy o przekroju do OTO m- powinno się honorować za 1 mb.

Jaskinie (wolne przestrzenie) lub stare mury odlicza się od objętości ziemi (wykopu), ale w tym ostatnim wypadku liczy się za rozebranie miiru.

• Rozparcie ścian, zasadniczo rzecz biorąc, liczy sio osobno, przyczem rozparcie ścian w wykopach o wąskich przestrzeniach dolicza się jako dodatek ceny za 1 m³ wykopu, zaś w wykopach o szerokich przestrzeniach za 1 w² rozpartej ściany.

Natomiast drewno do tego rozparcia bezpłatnie dostarcza przedsiębiorca. Gdy jednak, z pewnych względów, drewno to pozostaje w wykopie, przedsiębiorca otrzymuje wynagrodzenie wysokości 2/s wartości tego drewna (patrz str. 8).

Wykopy pod fundamenty murów do 1*5 m głębokości nie skarpuje się, a koszt ich ewentualnego rozparcia wliczony jest w odnośnych pozycjach analizy.

Głębsze wykopy lub wykopy pod piwnice, a więc o szerszej przestrzeni, otrzymują bądżto rozparcie, bądżto zeskarpowanie ścian.

Wielkość rozpartego wykopu liczy się wedle żądanej grubości wykopu, odpowiadającej grubości muru, powiększonej o grubość oszalowania (rozparcia).

W razie zeskarpowania ścian wykopu, wielkość wykopu liczy się z powierzchni, zajętej przez mury, powiększonej o ewentualną przestrzeń, potrzebną dla dokonywani prac, a także o połowę szerokości skarpy, nachylonej pod kątem odpowiadającym danemu uiaterjałowi (patrz str. 6).

Więcej płaskie zeskarpowanie płaci się tylko wtedy, gdy ono zostało zarządzone ze strony właściciela budowy.

Wszelkie wykopy rozumieją się w stanie suchym; gdy woda źródłowa stale zalewa wykop, przedsiębiorca otrzymuje wynagrodzenie za czerpanie wody. Natomiast nie honoruje się za czasowe czerpanie wody deszczowej, przy pomocy wiader lub pompy.

Przy wykopach pod wodą należy doliczyć pewien dodatek za tę trudniejszą pracę. Dodatek ten jest uwzględniony w odpowiednich pozycjach analizy, a cena jest podana za 1 m³, już razem z tym dodatkiem.

Wykopy w trzęsawiskach są o 20<>/o droższe od robót w terenie suchym.

Przy robotach wyburzających (rozsadzających) ziemię, leżącą nad skałą, oblicza sie jak wykop w ziemi I. klasy.

Przewóz materjałów, a to ziemi, piasku, szutru (żwiru), druzgatu skał, liczy się wedle objętości posiadanej przez te ma-terjały przed ich ukopaniem, zaś odległość przewozu jest odległością środków mas: wykopu i odkładu.

Przy przewozie gliny i iłu uwzględnia się zwiększenie objętości wskutek spulchnienia, o 10°/₀ pierwotnej objętości.

Przy przewozie skał I. klasy zwiększenie to wynosi 30°/₀

40o/0 50°/₀.

II.

n    n    n    7)    7)    1)7)

Niektórzy przedsiębiorcy jednak żądają:

a)    przy ziemiach, piasku, glinie i ile: 20 do 25°'/₀, zaś

b)    przy skałach 35 do 50°/o zwiększenia pierwotnej objętości. Przewozy rozumieją się w poziomie, przy wzniosie powyżej 5°/<>

liczy się jak podano na str. 32.

Spadek nie zwiększa odległości przewozu. Szczegóły, tyczące się przewozu, podaje poniższa tablica:

W razie postawienia żądania, rozdziału uzyskanego niaterjału z wykopu, już w czasie wykonywania prac, należy umówić sie co do wysokości wynagrodzenia za te prace.

Składanie darni lub humusu w oddzielne kupy, wymaga specjalnej zapłaty.

Za wykonanie nasypu, z materjałów uzyskanych z wykopu liczy się:

Koszta wykopu i przewozu, splanowanie i ubicie mater]ału, natomiast nic nie liczy się za nasypanie. Objętość nasypu liczy się wedle objętości wykopu.

Za nasyp z istniejącego materjału, liczy się koszta jak za wykop, lecz objętość nasypu oblicza się z faktycznej objętości nasypu, pomniejszonej o:

*/•

Г)

Odległość

przewozu

Środek

przewozowy

Jego

objętość

Ogólna objętość przewozu

Dodatek za Odległość, każdy m j którą się nie wzniesienia | uwzględnia

do 100 m

taczki

01 m³

do 300 m³

12 m

100-1000 m

wóz

jednokonny

0*55 m³

od 300 m3 w górę

50 w

do 5 w; 6—10 m liczy się za 10 m do 10 m; 10—20 m liczy się za 20 m

500-3000 ш

wóz

dwukonny

1-0 m³

od 300 m³

50 m

100— 500 m

wagonetki

pociąg

ręczny

0 5—1*0 m³

1000-10.000 m³

80 m

300—1500 m

od 500 m w górę

wagonetki pociąg konny wagonetki pociąg mech.

10-1-5 m³

1-5—6*0 m³

7000-20.000 m³

od 50.000 m3 w górę

84 m

250 m

bu przy nasypie z ziem, a ze skał.

Nasyp musi być wykonany warstwami 10 do 20 cm grubymi, przy przewozie taczkami, a do 50 cm przy przewozie wozami, przy-czem ma on być ubijany stęporami (bijkami) najmniej 10 kg ciężkimi, przy polewaniu nasypu wodą.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

2. Roboty murarskie* betonowe i żelbetowe.

Mury.

Mury oblicza się według objętości (w m³), uzyskanej z wymnożenia długości każdego poszczególnego muru przez grubość i wysokość, względnie głębokość. Pierwotny ten sposób obliczenia stosują już dzisiaj tylko do obliczenia wymurowania skrzyń zatapianych, studzien, małych przybudówek, osobnych murów i filarów, ościeni schodów itp., murów budynków małych; wreszcie także i murów, których głębokość, względnie wysokość znacznie się wzajemnie różni.

Pozatem oblicza się powszechnie objętość murów budynku sumarycznie w ten sposób, że od zabudowanej powierzchni rzutu poziomego: fundamentów, piwnic, parteru lub piątr poszczególnych, odejmuje się wszytkie odnośne niezajęte murami powierzchnie, a pozostałe różnice mnoży się przez wysokość murów.

Objętość murów liczy się z dokładnością dwu cyfr dziesiętnych z poprawką = 1 za opuszczoną trzecią i czwartą cyfrą dziesiętną, jeżeli te cyfry są większe niż 0 005.

Podana w planach grubość murów nowych, rozumie się zawsze bez wyprawy i stanowi podstawę obliczenia objętości. W odniesieniu do murów ceglanych grubość ta jest w regule wielokrotnością :

dla cegieł polskich, o wymiarach: 27 X 13 X 6 cm:

za pierwszą i/a grubość cegły 13 cm,

za każdą następną po 14 cm.

Zaś dla cegieł używanych:

a)    w byłej dzielnicy austrjackiej :

15 cm za każde */₃ cegły,

b)    w byłej dzielnicy niemieckiej:

za pierwszą i/₈ grubość cegły po 12 cm. za każdą następną po 13 cm,

c)    w byłej dzielnicy rosyjskiej:

za pierwszą t./₈ cegły po 13 cm, za każdą następną po 14 cm,

bez względu na niedokładności rozmiarów cegieł j? powodu wyrobu i wypalania, oraz na niedokładności spoin.

posiada grubość

Mur gruby na

z cegły polskiej

z cegły używanej

w b. dz. austr. i w b. dz. niem.

Ьг cegły

1    cegłę l¹ 2 cegły

2    cegły 2‘ o cegły

3    cegły

13 cm 2T „ 41 „ 55 „ 69    „

83 „

15 cm

30 „ 45 „ 60 B 75 я 90 „

12 cm 25 „ 38 n 52 , 64 „

К „

złączenia

na

W skład muru wchodzi wykonanie prawidłowego wiązania ścian, łęków, słupów, kolumn i części tychże, kanałów dymowych, wentylacyjnych i innych, otworów i wnęk, z żądanymi ościeżami, pozostawienie wnęk w ścianach na opory do sklepień, konstrukcyjne ścian itp., omurowanie części konstrukcyjnych, o ile wszystko jest wykonane równocześnie z murowaniem ścian. Wyprawę liczy się oddzielnie.

Objętość murów okalających krągłe przestrzenie, jak krągłych klatek schodowych (schodnie), ryzalitów, nyż itp., których podłoga nie przekracza 20 m2, oblicza się w ten sposób, że poziomy przekrój tych murów zwiększa się o ‘/e powierzchni podłogi; jeżeli jednak podłoga ta przewyższa 20 m«, liczy się rzeczywistą objętość murów.

Długość murów założonych w łuku mierzy się po zewnętrznym obwodzie.

W robocie muru z kamienia łamanego, mieści się już stosowne grubsze przyciosanie kamieni na spoinach wspornyeh, przyczelnych, i w licach muru; gdyby zatem zaszła potrzeba, wyprawienia lub wo-góle wyrównania powierzchni tych murów w piwnicach, kanałach, studniach itp., to nie należy liczyć żadnego dalszego przyciosywania Пса tegoż muru.

Osobno oblicza się objętość wolno stojących kominów, policzków schodowych, płyt podestowych, sklepień, murów strychowych, kominowych ponad dachem, małych dobudówek studzień itp.

. w ego z

posiada objętość:

Objętość murów z kamiena łamanego, używanego do fundamentów, należy obliczać z jego wymiarów podanych w dm z zaokrągleniem na połowy dm. Na przykład 1 mb muru fundamento-kainienia łamanego 62 cm grubego a 1*27 m głębokiego,

О == 0 65 X 1*30 X 1*0 = 0-845 m³, podczas gdy częstokroć oblicza się na cm, a wtedy objętość O = 0 62 X 1*27 X 1 = 0 786 m³, a więc o 7 ⁰ ₀ mniej. Jest to krzywdzącem dla przedsiębiorcy, któremu nikt nic nie płaci za pracę dopasowania i wy klinowanie w murze kamieni częstokroć mało łożystyeh, a także za wyrównanie poziomu mura co 1*5 m wysokości.

Grubość murów z kamienia łamanego nie powinna być mniejsza niż 55 do 60 cm.

Rozróżniamy a) mury ścian i b) mury sklepień.

a)    Mury ścian oblicza się według „osobnych głębokości“ dwumetrowych lub „osobnych wysokości“ czterometrowych w miarę tego, czy znajdują się pod lub nad powierzchnią terenu, przyległego do zewnętrznego lica budynku.

Mury w budynkach jednak są poprzedzielane piętrami; zaczem, z natury rzeczy wielkość osobnych wysokości musi równać się wysokości odnośnych piąter, czyli wysokości murów od posadzki do posadzki podłogi. Odróżniamy zatem: pierwszą wysokość od posadzki parteru do posadzki I. piętra; drugą wysokość od podłogi I. piętra do podłogi II. pietra itp. Wreszcie mury poddasza i kominowe liczą się od podłogi strychu w górę.

Jeżeli mury nie są przedzielone piętrami, albo jeżeli parter, lub poszczególne piętra są w świetle ponad 5 m wysokie, to jako osobne „wysokości“ przyjmuje się po 4 m.

Zresztą, o ile część murów półpiwnicznych, czyli suterenowychr względnie piwnicznych, względnie fundamentowych (w braku piwnic) przypadnie wyżej powierzchni terenu, przyległego do lic (fasad) budynku, należy ją zaliczyć do pierwszej wysokości.

Mury liczy się na m³, przyczem mury grube na 1/2 cegły liczy się na w². Wydział techniczny magistratu warszawskiego poleca liczyć mury grube do 1 lj₂ cegły na m². Ja radzę liczyć mury do-¹2 cegły grube na m~, a wszystkie inne na w³, co zgodne jest z normalizacyjnymi normami niemieckiemi (Din 1963).

W cenie muru mieszczą sie także koszta transportu materjałów budowlanych z placu budowy na miejsce zużycia. Zatem nic nie dolicza się za noszenie względnie transport cegły, wapna itp.

b)    Mury sklepień: Płaskie stropy sk 1 epione liczy się na w-wedle rzutu poziomego lokalu, który one przykrywają, z doliczeniem powierzchni podpór. Pochyłe stropy iiczy się wedle ich rzeczywistej nowierzchni. Otwory jak przy murach.

Stropy sklepione, gdy strzałka sklepienia jest mniejszą niż </e rozpiętości sklepienia, liczy się jak płaskie stropy sklepione, jednakowoż bez doliczenia za podpory.

Stropy o większej strzałce liczy się na m² wedle rzeczywistej powierzchni zwykłej, a pachwiny oblicza się na mK Otwory jak przy nmrach.

Wykonanie pach i nadmurówki nad sklepieniem liczy się jak mury ścian.

c) Inne mury: Wolno stojące, jakoteż związane z mu rem na » o cegły grubym, kominy względnie rury wentylacyjne oblicza się na mb, podając ilość i wielkość otworów kominowych, naprzykład: komin o 2 otworach 13X27 cm, a całkowitem przekroju 1¹₂X3l/2 cegły za 1 mb... x zł. ; grubość płyty przykrywającej komin, nie wlicza się do wysokości komina.

Płyty kominowe liczy się na sztuki.

na

Stopnie schodowe oblicza się na mb. Płyty podesto we »/2, ciosy oporowe (podkłady pod głowy dźwigarów żelaznych na sztuki, krawężniki na mb, chodniki na w².

Ściany działowe i ryglowe, na 1/2 cegły grube, oblicza się na m², przyczem ich objętość odlicza się od objętości murów danej kondygnacji. Dźwigary żelazne względnie belki więzarowe, leżące nad tą ścianą, nie wlicza się do wysokości tejże. Natomiast przy ścianach ryglowych (pruskich) do wymiarów ściany wlicza się wszelką konstrukcję drewnianą tejże. Otwory należy traktować jak podano na str. 55.

Mury na cemencie z klinkierów lub dziurawki oblicza się na m3 jako osobne pozycje.

cm.

(Klinkiery mają mniejsze wymiary niż cegła normalna. Na przykład wedle norm pruskich mają one wymiar 22 X И X 5

cm.

Lica murów, wyrobione z licówki (cegły o 2 mm większych wymiarów niż cegła normalna: 292 X 142 X 67 mm [austr.], 225X 122 X 69 mm [pruskie]), lub ciosów liczą się na m², przyczem ich objętość odlicza się od objętości muru. Za połączenie licówek, względnie ciosów z murem dolicza się osobno. Otwory od 0 5 m² odlicza się, jednak do powierzchni dolicza się wyłożenie szpalet okiennych i drzwiowych licówką na szerokość 6

Co do otworów w murach należy stosować się do poniższych reguł:

1. Przy wykonaniu murów ścian na miarę objętościową (m3) odlicza się:

a) znajdujące się w nich części konstrukcyjne z kamieni lub betonu o objętości większej niż 0-1 (0*25) m³;

Rysunek 96.

Rysunek 97.

■h

------A--

•N]

•V

UL

bj otwory okienne, drzwiowe iub tym podobne, o powierzchni większej niż 0*5 (0*25)m2, mierzone wedle ich najmniejszego wymiaru; przy lukowem nadprożu do wysokości wlicza się w ²/₃ wielkości strzałki luku ;

c)    wnęki o objętości większej niż 0*1 (0*25) w³, mierzone jak pod b)\

d)    otwory dymowe, wentylacyjne itp., o ile ich przekrój przekracza 600 (2500) ш²;

e)    puste przestrzenie, powstałe wskutek ukośnych ościeży (gli-fów) ;

f)    otwory powietrzny cli warstw izolacyjnych (w nmrach), gdy ich szerokość przekracza 7 cm.

2. W murach pruskich wymurowanie pól szkieletu drewnianego (szachulca), liczy się na m*,

A \

LI.

Rysunek 9P.

ЛГ

¹ Cyfry bez nawiasów odnoszą się do norm niem. (Din), zaś w nawiasach wedle Cennika rob. budowlanych magistratu warszawskiego.

bez odliczania powierzchni konstrukcji drewnianych, natomiast z odliczeniem otworów okiennych i drzwiowych pomiędzy ryglami. Także nie uwzględnia się dostosowania cegieł, stykających się z drewnem i nabicie listew.

Otwory w ścianach pruskich potrąca się o ile ich wielkość przekracza 05 m2. W muracli działowych na i/o cegły grubych, z dyli gipsowych itp. odlicza się otwory tylko w tym wypadku, gdy osobno honoruje się za utwierdzenie uszaków (futryn).

3.    W murach z ciosów kamiennych, odlicza się otwory drzwiowe i okienne, natomiast dolicza się za wszelkiego rodzaju osadzenia.

4.    W murach betonowych i żelbetowych odlicza się otwory o przekroju pow yżej 0-50 (0 25) w«, w tym w ypadku osadzenia dolicza się osobno.

Gdy budowa wymaga nadzwyczajnych oszalowań, przedsiębiorcy należy się 50 do 75 °/₀ wartości zużytego na to oszalowanie mater jału.

5.    Otwory w murach wyłożonych licówką patrz str. 53. pod „Lica murów“.

b) Objętość murów sklepień oblicza się następująco:

1. Przy sklepieniu kolebkowem jak rys. 96.

O = L (s -f- h -i- 1*5 d) d

zaś jak rys. 97.

h-+-Vbd) d.

tylko wtedy, gdy wymiar ich przekracza 4 powierzchni, przy-czem za wyprawę ościeży liczy się osobno.

Wyprawę drewnianych lub żelaznych części konstrukcyjnych na siatce żelaznej, oblicza się na sztuki, przy podaniu ich powierzchni, wielkości zamurowania i zaprawienia końców siatki.

Wyprawę zewnętrzną liczy się jak wewnętrzną, jednakowoż z uwzględnieniem wysokości co 4 m.

Wyprawę sufitów, równej powierzchni podłogi danej izby liczy się jak wyprawę ścian, przyczem nie uwzględnia się kali (wklęśle powałowe), gdyż koszt jej wyrobienia mieści się w wymiarze odnośnej roboty. Wyprawę sklepień liczy się jak wyprawę ścian z tern, że co do wymiarów powierzchni sklepienia należy trzymać sie zasad, stosowanych w robotach wykonawczych sklepień.

Wyprawa głów kominów lub t. p. trudno dostępnych części liczy się osobno.

Wyprawa po robotach stolarskich, t. j. okien i drzwi, liczy się na sztuki przy podaniu wymiarów tychże.

Wyprawa glifów na mb przy podaniu ich szerokości.

Utrzymanie wyprawy w dolnym stanie aż do czasu oddania klucza właścicielowi budowy liczy się na dniówkę lub wedle cen za wyprawę ścian.

Wydział techniczny magistratu warszawskiego zaleca liczenie wykonania wyprawy bez żadnych odliczeń.

Wyprawa lokali do 5 m a bielenie i malowanie do 8 m wysokich nie wymaga osobnego wynagrodzenia za rusztowanie.

Wyprawa wnętrza kominów liczy się wtedy tylko, jeżeli przewodu komina nie policzono jako mur pełny.

Wyprawę sklepień i roboty sztukatorskie liczy się wedle rzeczywistej powierzchni.

Gzymsy (osnowy).

Wysadzenie osnów (gzymsów) oblicza sie na mb\ toż samo odnosi się i do wyciągnięcia gzymsów. Podstawą obliczeń jest przekrój gzymsu, obliczony z wielkości wysadzenia i wysokości.

Długość gzymsu mierzy się zawsze we zwrotach wklęsłych po brzegu wewnętznym, a we zwrotach wypukłych po przegu zewnętrznym gzymsu :

a) Przy zaklęśnięciu dodaje się do rzeczywistej długości podwójną wysokość wyskoku gzymsu, jako rekompenzatę za trudniejszą robotę,

h) przy wypukłości dodaje sie tylko pojedynczą wysokość wyskoku gzymsu,

w obu wypadkach za każdą taką wypukłość względnie wklęsłość.

Przy gzymsach z fryzem i architrawem, fryzu nie wlicza się do wysokości gzymsu.

Osobno liczy się za płyty, konsole, zapełnienie płyt gzymsowych, część gzymsu wykonane z blachy cynkowej itp.

Uwagi.

1.    Gzymsy z kamiennemi płytami wisząeemi należy obliczać również według powyższych zasad, bez potrącenia bryłowa!ości płyty, ale też i bez doliczenia osobnego wynagrodzenia za wyciągnięcie płyty na górę i osadzenie.

2.    U gzymsów ze sterczynami (konsolami, kroksztynami), których osadzenie osobno liczyć należy, tło czyli fryz nie wlicza się w przekrój gzymsu.

3.    Jeżeli gzyms nie ma członkowań, tylko wklęśl, potrąca się od powyższych wymiarów robocizny i maierjału 25%.

4.    Jeżćli gzymsy mają otrzymać osobne ozdoby jak: sterczyny (konsole), Rozety, głowice, zębniki, zwornik], liścienie; jajniki itp. z kamienia wykute, lub odlane z gipsu, z wapna hidraulicznego, cementu itd., to należy je osobno liczyć wraz z osadzeniem.

Obramienia (Cliambrams) oblicza się jak gzymsy o wysokości sięgającej aż do oprawy drzwi, względnie okna.

5.    Zakotwienie płyt gzymsowych jest konieczne i musi być tem silniejsze, czeni występ ich na zewnątrz jest większy. W szćzególności należy płyty gzymsowe zakotwić pionowo z warstwami muru. położonemi na 2-5 do 35 m niżej, zapomocą zwykłego żelaza kotwiowego, albo krągłego 2 cm grubego i to w każdym filarze okiennym dwiema, a w murze bieżącym co najwyżej po U5m wzajemnie odległemi kotwiami. Zakotwienie płyt z więzbą dachową jest niedopuszczalne, gdyż w razie pożaru płyty zwaliłyby się.

Gzyms główny i wszystkie iune gzymsy większe, obdaszniee, ozdoby odlane i kamienne, oraz wszelkie inne kamienne części składowe lica liczy się osobno z podaniem wielkości wysadzenia i wysokości gzymsu (osnowy). Ale w takim razie potrzeba odjąć części powierzchni lica, zajęte przez gzymsa i obdaszniee osobno liczone.

Dostarczenie wykrojów (szablonów) i wzorców mieści się już w cenie ciągnięcia gzymsów i wyprawy.

Powierzchnia niewyprawianego, czyli surowcowego lica budynku oblicza śię jak lica wyprawionego w sposób wyżej podany.

Kanalizacja.

Obliczenie kosztów kanałów murowanych powinno obejmować każdą robotę z osobna do ich wykonania potrzebną; a wiec zerwanie i ponowne ułożenie bruku ulicy, wykopanie ziemi z rozparciem ścian itp., dalej podeszwę żłobkową jako posadzkę z cegieł rębem ułożonych, podmurowanie pod ten bruk i ściany, jako mur kanałowy, oraz sklepienie. Otwory dla studzienek (włazów) kanałowych i odgałęzień potrąca się, ale studzienki czyli włazy o przekroju w świetle co najmniej 60 X 60 cm liczą się także jako mur kanałowy z potrąceniem pustej przestrzeni włazowej według rozmiarów rzeczywistych.

Natomiast wyprawy i wy testowanie spoin osobno się honoruje.

Długość kanału mierzy się zaczynając od głowicy kanału aż do osi kanału (kolektora), z którym łączy się wykonywany kanał w zamian za to nie wolno liczyć za połączenie obu kanałów.

Osadzenia należy osobno honorować. To samo tyczy się kanałów betonowych, tylko koszt ich oblicza się według objętości betonu rzeczywiście do budowy potrzebnej.

Kanały z rur betonowych liczy się na miarę bieżącą wraz z robotami ziemnemi lub z wyłączeniem ich.

Doły kloaczne liczy się kompletne za sztukę. Kanały z ustępów do dołów⁷ kloacznych też na mb.

Osadzenia.

Osadzenia drewnianych opraw⁷ drzwi i okien, oraz krosen zawsze liczy się w murach starych, zaś w muracłi nowych liczy się ich okadzenie tylko tam, gdzie otwory drzwi i okien potrącono od objętości muru, albo je dodatkowo już po wykonaniu muru wyburzono.

Osadzenie drewnianych opraw' drzwiowych, okiennych lub krosen na wieżach wymaga podwójnego wymiaru roboty w odnośnych pozycjach zawartej.

Osadzenia kotwi nie liczy się w nowych murach, tylko w starych, i to w^edług wagi, łącznie z wyburzeniami i zamurowaniami.

W nowych murach liczy się osadzenie: wszelkich ciosów, kamiennych płyt, opraw i stopni, — cięższych przedmiotów' żelaznych jak belek, sterczyn (konzoli), rur wychodkowych, płyt lanych i kutych, drzwiczek do palenisk, do kominów⁷, do wentylacji itd., — tudzież odlanych przedmiotów z gipsu, wapna hydraulicznego, terakoty* lub cementu.

O ile osadzania mają być honorowane, należność za te roboty oblicza się na sztuki, objętość lub ciężar.

W cenach za te roboty oprócz cen za robociznę i potrzebny materjał mają się mieścić też i ceny za nadzór.

Osadzanie ciosów o objętości do OT m3 nie honoruje się osobno, za to nie oblicza się ich objętości muru. Zatem cena za wykonanie

muru, odpowiedniej objętości (do 01 m³), jest zapłatą za osadzenie takiego ciosu.

Przy większych objętościaeli osadzenia liczy się osobno, ale też i objętość ciosów odlicza się od objętości muru.

Osadzenie stopni liczy się w długości rzeczywiście do osadzenia potrzebnej.

Do osadzenia lica z ciosów używa się w regule zaprawy przedłużonej cementowej (1 objętość cementu portlandzkiego, 4 wapna, 10 piasku) bez względu na rodzaj zaprawy do muru użytej.

Roboty demolujące.

Zburzenie muru liczy się na m³, przyczem grubość muru tworzy mur wraz z wyprawą. Za wyłamanie przedmiotów z drewna, żelaza lub kamienia, osadzonych w burzonych muraeh, nie dolicza się żadnych kosztów, gdyż one mieszczą się w cenie jednostkowej za burzenie murów.

Przy wyburzeniach otworów w istniejącich muraeh roboty liczy sic na m³, jednakowoż osobno liczy się za odbicie wyprawy. Otwory o przekroju w świetle mniejszym niż Ol m² liczy sie jakby miały przekrój 01 m2.

Stawia się jako zasadę, że objętość wyburzenia muru starego lub nowego celem osadzania wszelkich przedmiotów powinna sie liczyć tak wielką, jak tego wymaga potrzeba wygodnego i prawidłowego osadzenia.

Rusztowania.

Wykucie wąskiego otworu liczy się na mb. Wyłamanie posadzki liczy się na m².

Przy odnawianiu fasad osobno liczy się za rusztowania.

Gdy koszta rusztowań wynoszą więcej niż 20°/₀ kosztów robót murarskich (robocizny i materjału), należy się pełna kwota za ustawienie i rozebranie potrzebnych rusztowań, zaś za inaterjał ruszto-waniowy liczy się 50—75°/₀ jego wartości.

Pod- i obmurowanie kotłów.

Podmurowanie (fundamenty) kotłów lub maszyn liczy się na m3 bez żadnych odliczeń za przesklepione otwory lub kanały. Fundament liczy się do poziomu położenia dolnej krawędzi podstawki kotła.

Dodatkowo dodam, że przy obliczaniu ilości materjałów budowlanych, robót murarskich, przy obliczaniu objętości murów, powierzchni wyprawy itp. należy odliczyć wszystkie otwory okienne i drzwiowe, a także otwory dymowe i wentylacyjne, o ile ich przekrój jest większy niż 0*2 m².

Obmurowanie kotła liczy się na z odliczeniem objętości przestrzeni, zajętej przez kocioł, jednak bez odliczenia murowanych kanałów ogniowych lub innych otworów.

Za zamurowanie płyt, kotew lub innych części żelaznych, za zalanie otworów kotew, należy się dodatek do cen jednostkowych.

Toż samo odnosi się do wykonania robót na zaprawie ogniotrwałej.

Roboty betonowe i żelbetowe.

a)    Mur z betonu liczy się na m3, zaś przy grubości do 15 cm na m2. Licowanie betonem na m2, przy podaniu grubości lica.

Samowolne powiększenie tej grubości nie daje prawa do żądania podwyżki cen.

Tutaj rozróżnia się mur betonowy:

a) bez oszalowania, fi) z oszalowaniem z jednej strony,

•f) z oszalowaniem z dwu stron.

b)    Otwory i wnęki odlicza się:

przy murze, obliczonym na m3, gdy otwór wynosi 0*5 w*,

przy murze, obliczonym na m2, gdy otwór wynosi TO m².

Wnęki płytsze niż 10 cm nie odlicza się.

c)    Stropy liczy się na m² z doliczeniem koniecznych podpór. Otwory w stropach należy liczyć jak w muraeh.

d)    Podciągi nadokienne i drzwiowe liczy się na mb przy uwzględnieniu długości podpór i skrzyżowań.

e)    Słupy i pilastry liczy się na mb, licząc ich wysokość od górnej krawędzi fundamentu (podłogi) do górnej krawędzi podłogi.

f)    Ściany krzyżujące się liczy się pełno w obu kierunkach.

g)    Schody, stopnie liczy się na sztuki, przy podaniu ich długości. szerokości i wysokości stopnia.

h)    Pale liczy się w pełnej długości na mb.

3. Roboty kamieniarskie.

W praktyce za obróbkę kamieni częstokroć liczy się wedle objętości w m3, obliczonej z iloczynu powierzchni najmniejszego umiarowego czworoboku, opisanego na danym ciosie (przedmiocie) i długości tegoż.

Wyłożenie lica murów kamieniami ciosowymi liczy nam², przy podaniu grubości lica, głębokości osadzenia i wysokości warstwy.

Otwory, których oścień (glif) jest wyłożony licówką z ciosów, w wymiarach do 2’5 m² nie odlicza się, przyczem powierzchnię ościeni nie dolicza sie. Natomiast otwory o większych wymiarach niż 2*5 m2 odlicza się, lecz dolicza się za wyłożenia ościeni.

Pojedyncze ciosy liczy się albo na m3 lub sztuki.

W pierwszym wypadku objętość ciosów określa najmniejszy na nim opisany czworobok umiarowy.

W drugim wypadku należy podać wymiary i rodzaj członko-Wania.

Schody, belkowania rynny, osnowy (gzymsy), filary, słupy itp. liczy się na mb, przyczem do ich długości wlicza się wpusty (żłobki, falce) i części mające być zamurowane.

Przy stopniach należy podać ich długość, grubość i szerokość stopnia.

Długość przedmiotów krzywych mierzy się półtorakrotnie po zewnętrznym obwodzie.

Pojedyncze ciosy wagi ponad 2000 kg z powodu trudności obróbki i osadzenia liczy się na sztuki po specjalnych cenach.

Wykonanie jednak murów i sklepień ciosowych należy w całości do robót murarskich.

W cenie roboty kamieniarskiej mieści się już sporządzenie wykrojów (szablonów) i wzorców, przywiezienie ciosów z pracowni na miejsce budowy, pomoc kamieniarska, potrzebna do osadzania kamieni, a mianowicie: podczas przygotowania wind, lin i wprowadzenia ciosów na miejsce przeznaczenia, dodatkowe obrobienie, wyżłobienie rowków i dziur na klamry i trzpienie, zakitowanie z dodaniem kitu, poprawki i oczyszczenie.

Klamry i trzpienie żelazne potrzebne do łączenia kamieni powinny być pocynkowane lub poołowione. Rusztowania potrzebne do podnoszenia i osadzania ciosów należy liczyć osobno.

4. Roboty ciesielskie.

Roboty ciesielskie liczy się:

a)    dostawę drewna budowlanego na nfi,

b)    odwiązanie i ustawienie konstrukcji drewnianych na mb,

c)    wykonanie stropów, oszalować, podłóg na m*, przy podaniu ich grubości w mm,

d)    wykonanie listew podłogowych, obicie koszów deskami, przykrycie osnów itp. na mb, przy podaniu grubości w mm i szerokości w cm.

Przy obliczaniu długości belek, odwiązanych i obrobionych do złożenia konstrukcji, uwzględnia się w jej długości także i długość czopów itp. bez doliczania za przecięcia.

Gdy wykonawca samowolnie wykona konstrukcję drewnianą z belek o większych wymiarach, niż byłe projektowane, lub całą robotę wykona dobrze, lecz inaczej niż było ustalonem, nie ma prawa żądać dopłaty za większą pracę lub materjał.

Wykonanie tychże konstrukcji z belek cieńszych może być odrzucone, względnie tylko powoduje odpowiednie zmniejszenie należności.    %

a) Stropy oblicza się dwojakim sposobem, albo szczegółowo wedle ich części składowych, albo wedle rzutu poziomego, kompletnie gotowe.

W pierwszym wypadku tramy (belki stropowe) oblicza się na mb, zaś oszalowania na m*.

W drugim wypadku oblicza się wedle powierzchni rzutu (lokalu) bez uwzględnienia długości na łożyska. Jednakże normy obliczeń miasta Wiednia uwzględniają powiększenie rozpiętości belki po 15 cm na każde łożysko.

Przy pomiarze deskowań, wykonanych pomiędzy konstrukcją drewnianą lub żelazną, nie potrąca się powierzchi zajmowanej przez tę konstrukcję; naprzykład ślepy pułap, założony pomiędzy belkami. - liczy się wedle rzutu poziomego lokalu, nakrytego tym pułapem.

Osobno należy liczyć za:

a)    ułożenie bali pod piece, wymiany kominowe,

h) rozparcie belek stropów,

c)    żelaziwo (klamry, śruby, kotwy itp.),

d)    izolacyjną obudowę głowy tramów, nabicie blach izolacyjnych. ułożenie podkładek, powłoki izolacyjnej.

b)    Więzbe dachową oblicza się powszechnie według powierzchni rzutu poziomego dachu, ograniczonego zarysem okapu.

Wszelkie, na głównej więzbie dachu, nasadzone wiązania dodatkowe daszków, dolicza się jako osobną powierzchnię do więzby całego dachu.

Wiezba dachu w kole założonego lub zaokrąglonego częściowo liczy się według opisanego prostokąta względnie trójkąta.

Dachy wieżowe i kopułowe oblicza się zawsze osobno.

Otworów do 1 (15) m2 nie odlicza się. Ścięte lub zaokrąglone naroża dachów, o ile boki ograniczające to ścięcie nie przekraczają 4m długości, liczą się jakby były nieścięte.

Zaokrąglone części liczy się wedle powierzchni najmniejszego opisanego na tej krzywyżnie rownoległoboku umiarowego.

Ciesielskie wyrobienie grzbietu (kalenicy) lub kosza liczy sio po 1 m² za każdy mb grzbietu lub kosza.

W razie gdy dwa przenikające się dachy leżą nad sobą> Ikzy się podwójną powierzchnię ich rzutu.

c)    Pokrycie połaci dachu deskami (odeskowanie) lub ołace-nie liczy się na wedle połaci dachu, przyczem otworów o powierzchni do 1 (1*5) m³ nie odlicza się.

Przy pomiarze powierzchni ołaconych lub odeskowanych w odstępach, nie potrąca się, od mierzonej powierzchni, otworów 1 odstępów pomiędzy łatami lub deskami.

Oszalowania koszy liczy się na m³ przy rozwinięciu nachylonych do siebie płaszczyzn.

Pokrycie gontami liczy się na w² jak odeskowanie, przyczem za każdy 1 mb kalenicy, naroża lub kosza liczy się po 1 połaci, zaś za każdy mb okapu, obramowania muni ogniowego po i/₂ m³ połaci, za każde okno dachowe po 2 m³, zaś za okno z grzbietem po 4 w³, za wieżyczkę po 8 w³.

d)    Listwy podłogowe liczy się na mb z odliczeniem wszelkiego rodzaju otworów, gdzie listew tych się nie daje, przy podaniu ich wysokości i członkowania,

Oszalowania i podłogi.

Oszalowania pionowe liczy się na m³ rzeczywistej powierzchni oszalowanej, przyczem otworów o powierzchni do 1 (3 0) ш- nie odlicza się; większe otwory w Warszawie odliczają tylko w połowie ich wymiaru.

Jeszcze raz dodaję, że cyfry wytrąceń bez nawiasów są cyframi Din, zaś w nawiasach są cyframi poleconymi przez Wydział techniczny magistratu warszawskiego.

Pionowe opierzenia ograniczone łukaini liczy się według najmniejszego prostokąta opisanego na łuku.

Podłogi liczy się wedle rzutu murów lokali bez otynkowania, zatem w lokalach o muracli otynkowanych w każdym kierunku powiększa się ich wymiar o 2 cm (na otynkowanie), otworów do 1 (1*5)w³ nie odlicza się.

Podłogi zaokrąglone oblicza się wedle powierzchni najmniejszego, opisanego na tej krzywiżnie rownoległoboku umiarowego, o ile powierzchnia zaokrąglenia nie dochodzi do 4 m³ ; w przeciwnym wv-padku liczy się rzeczywistą powierzchnię podłogi.

f) Inne roboty ciesielskie: Strychowe ściany działowe wraz z konstrukcja drewnianą i drzwiami oblicza się na m²; za okucia do drzwi należy doliczyć odpowiedni dodatek.

Ogrodzenia oblicza się na mb, m², lub ryczałtowo, przyczem furtki i bramy liczy się osobno.

Piloty oblicza się na mb, przyczem wbicie ich liczy się osobno na m². Za trzewiki, gwoździe itp. dolicza się osobno.

Ruszty oblicza się na mb poszczególnych części składowych ])o cenie, obejmującej koszta robocizny (obrobienia drewna, ułożenia) i materjału.

Podkłady z bali pod piece, odrzwia z bali i krzyżulce na sztuki.

Drewniane schody i podesty na m², wedle powierzchni rzutu klatki schodowej.

Wyrębanie konstrukcji drewnianej, celem związania muru względnie nabicie listew trójkątnych na szachulec ścian ryglowych, o ile to nie jest sprzeczne z poprzednio powiedzianem, liczy się na mb.

Wszelkie zresztą inne roboty ciesielskie oblicza się według rzeczywistej miary lub ilości bez żadnych dodatków.

5. Roboty dekarskie.

1.    Krycie dachu deskami lub gontami opisano w „robotach ciesielskich“ na str. 63.

2.    Krycie dachówką paloną, bez zatarcia spoin liczy się na m². wedle połaci dachu.

Ze względu na konieczność przyciosania dachówek należy doliczyć :

a)    za każdy mb naroża po 1 w² pokrycia, liczonego wedle połaci, zaś za każdy mb półnaroża po 05 m²*

b)    za każdy mb grzbietu po 1 w², zaś mb półgrzbictu po 0*5 m² połaci dachu, ale tylko w tym wypadku, gdy z powodu krzyżowania się warstw, dachówkę musi się przyciosywać, inaczej nic nie dolicza się*,

c)    za każdy mb ułożenia gąsiorów na zaprawie, liczy się po 1 ш² pokrycia połaci dachu*,

d)    za każde okno dachowe, o wymiarach do 80 cm w świetle, po 4 m² pokrycia na sucho.

Zato zaś nie liczy się już żadnego wynagrodzenia za większe trudności podczas wykonywania osnowy dachówkowej w około tych powierzchni i w razie krycia na sucho, niezbędnego ułożenia jej na zaprawie w pasie 0*5 m szerokim;

e)    za każde okno dachowe z grzbietem 8-5 m2;

f)    za każde okno dachowe bez grzbietu Г8 m2;

Jeżeli podczas krycia dachówką płaską lub żłobkowaną narożniki i kosze nie otrzymają pokrycia blaszanego, tylko dachówkowe, to z powodu potrzeby przykrzesania dachówek należy doliczyć do każdego metra bieżącego tych narożników i koszów po 1 m³ krycia na sucho, oraz po 1 m³ krycia na zaprawie. W razie jednak pokrycia narożników i koszów blachą, należy policzyć osobno tylko robotę blacharską z materjałem, bez żadnych zresztą dodatków.

Otworów o powierzchni do 1 w³ nie odlicza się, ale zato nie wolno doliczać za obramowanie tych otworów. Kosze, wyłożone blachą, należy uważać jako otwory.

Wielkość otworów oblicza się na podstawie długości i szerokości tychże, liczone od dachówkio dachówki. Dachy okrągłe lub kuliste oblicza się półtorakrotną ich rzeczywistą powierzchnią.

Przy burzeniach dachów liczy sie ich rzeczywistą powierzchnię, bez doliczania za grzbiety, naroża, okna i zaokrąglenia, natomiast od ich powierzchni nie odlicza się otworów do 1 w³ przekroju.

8. Krycie łupkiem liczy się jak krycie dachówką, przyczem w cenie za krycie muszą się mieścić koszta dostarczenia kapturów z blachy żeląznej pocynkowanej z odnośnymi gwoździami krzyżowymi pocynkowanymi i roboty blacharskiej, jeżeli grzbiety i narożniki — zamiast krycia łupkowego — otrzymają krycie blaszane.

Za krycie przydaszków i okien dachowych liczy się te same dodatki równoważne, jak przy kryciu dachówką.

Krągłe i kopulaste powierzchnie dachowe oblicza się w półtora-krotnym wymiarze rzeczywistym.

4.    Krycie bjachą liczy się na w³ połaci, jak pod 2., przyczem w cenie mieści się dostawa łapek, gwoździ i lutowanie, a nic nie dolicza się za materjał na rąbki lub obicie listew.

Otworów (okien lub mury) do 1 m³ przekroju nie odlicza się, natomiast osobno dolicza się za pionowe obramowanie otworów w dachu (patrz str. 68).

Blacha żelazna ma być obustronnie pomalowana farbą olejną, co należy uwzględnić w cenie jednostkowej pokrycia.

5.    Krycie papą oblicza się wedle połaci dachu za w³ bez żadnych dalszych dodatków za zagięcia i pasy wzdłuż okapów, wzdłuż murów i innych brzegów krycia.

SkWarczyński, Podręcznik budowlany.

II. Sporządzanie kosztorysów.

66

6.    Krycie сете litym drzewnym liczy się jak poprzednie, przyczem roboty blacharskie należy osobno doliczyć.

7.    Inne krycia: słomą, trzciną, dranicami, deskami liczy się też wedle połaci dachu za m², bez żadnych doliczeń za naroża, grzbiety lub kosze.

6. Roboty żelazne i kowalskie.

Żelazną konstrukcje dachową, dźwigary żelazne, kotwy murowe, kraty okienne oblicza się za 100 kg, przyczem w podanej cenie jednostkowej ma się mieścić oprócz dostawy i montażu, także i oczyszczenie poszczególnych części żelaznych od rdzy i pociągnięcie ich minją.

Osadzanie słupów żelaznych, dźwigarów itp. należy do robót murarskich i oblicza się je na wagę za 100 kg.

Schody żelazne oblicza się jak kamienne.

Żelazne drzwi strychowe, drzwiczki wyciorow e, dachowe okna żelazne itp. oblicza się na sztuki, wraz z dostawą, oszkleniem i pomalowaniem i dokładnem opisem tychże.

Dachowe kraty od śniegu, jak i deski, służące do chodzenia po dachu, oblicza się na mb, gotowe na dachu.

Haki dachowe na sztuki.

Żelazną świetlnie dachową oblicza się na m².

Poręcze schodowe, żelazne rury ustępow e, siatkę {lo ogrodzeń oblicza się na mb.

7. Roboty stolarskie.

a)    Bramy oblicza się na sztuki, przyczem jednak w analizie cen podano wykonanie za 1 w². Zatem by otrzymać cenę za sztukę, należy cenę za 1 m² pomnożyć przez powierzchnię bram, w yliczonych w ш². Zresztą należy stosować się do norm, o których mówię poniżej.

b)    Drzwi oblicza się też na sztuki, zresztą j. w.

Drzwi oszklone, o ile nie mają szczebli (szprosów), liczą się jakby były pełne.

W razie zmian od żądanych wymiarów drzwi i okień, gdy różnica nie przenosi po 5 cm szerokości lub długości, nic nie dolicza się, ani też nie odlicza się za te zmiany.

Gdy jednak różnica przekracza 5 cm, należy doliczyć względnie odliczyć większe lub mniejsze zużycie materjału, potrzebnego dla całej różnicy.

W razie, gdy zmiany spowodują zmianę sposobu wykonania na przykład zmiana ilości skrzydeł okiennych lub płycin filunków drzwiowych), należy ustalić nowrą cenę.

W razie obliczania drzwi na części składowe należy je liezyć, jak następuje:

Uszaki (futrynę) liczy się na sztuki, mb lub ml Przy obliczaniu na mb należy do rzeczywistej długości poszczególnych części doliczyć po 5 cm na wyrobienie zacięć. Przy obliczaniu na m² powierzchnię tę znachodzi się z iloczynu szerokości uszaka i długości poszczególnych części (progu, obu stojaków i nadproża).

Skrzydła drzwiowe liczy się wr świetle uszaka na ml

Szpalety drzwiowe oblicza się na m² z iloczynu ich szerokości i długości w' świetle: progu, obu stojaków^ i nadproża.

Opaski drzwiowe liczy się na mb. Progi naw², zaś ozdobne obramowania nadproża na sztuki.

c)    Okna liczy się jak drzwTi i bramy, t. j. na sztuki.

Składowe części okna oblicza sie następująco:

Uszaki okienne liczy się jak drzwiowe.

Deskę parapetową, szpalety okienne oblicza się na w2 lub sztuki względnie mb, w tym ostatnim wypadku przy podaniu ich .szerokości.

Przy nadprożach okiennych lub drzwiowych, mających kształt wycinku koła, dolicza się 25°/₀, zaś przy nadprożach półkolistych 50° o cen drzwi i okien prostych nadprożach.

W cenach za okna i drzwi mieści się należność za ich okucie, oszklenie i trzykrotne pomalowanie.

d)    Podłogi oblicza się na m² wredle rzutu lokalu pomiędzy mu-rami niewyprawionymi.

W razie istnienia wyprawy do wymiarów lokali obustronnie dodaje się po 2 cm.

Składowych części liczy się następująco:

Legarki na mb z podaniem ich wymiarów".

Ślepą podłogę na w² z podaniem grubości desek.

Układanie parkietów itp. na w², wraz z wyrobieniem wpustów i ułożeniem.

e)    Lamperje gotowe liczy się na m², przyczem otwory okienne lub drzwiowe bez obramienia: odliczają się wedle ich wymiarów w świetle otworu,

zaś z obramieniem: wedle światła w obramieniu.

Wnęki itp. dolicza się tylko na głębokość ich wyłożenia lamperją drewnianą.

8. Roboty ślusarskie

liczy się:

a) za okucie drzwi i okien za sztukę, wraz z podaniem rodzaju i ilości części, jakoteż wielkości i rodzaju wykonania drzwi i okien;

b) za dostawę i przybicie poszczególnych części okuć: za sztukę.

9. Roboty szklarskie

oblicza się na sztuki, względnie m², a to:

a)    okna, nowooszklone, oblicza się na sztuki z podaniem wielkości ich w świetle futryny.

Odchylenia wielkości do 5 cm szerokości względnie długości okna, nie pociągają obowiązku zapłaty za nadmiar prac.

Ale większa różnica, chociażby bodaj w jednym wymiarze (na przykład szerokości) pociąga obowiązek pokrycia całej różnicy w materjale, wedle cen omówionych za m².

b)    Światła górne (oberlichty) drzwiowe liczy się na w2 w świetle falców, nie uwzględniając szerokości szczebli (szprosów), o ile ona nie przekroczy 5 cm.

Zaokrąglone ramy oblicza się wedle umiarowego równo 1 egłoboku, opisanego na tej krzywiźnie.

Przy naprawkaeh szklarskich oblicza się 80<‘/o cen wykonania robót podczas budowy, przyczem wymiar szyb oblicza się z odległości pomiędzy zakładkami (falcami), , wliczając je do powierzchni oszklenia.

Powierzchnię oszklenia szkłem okiennem otrzymuje się przez pomnożenie szerokości przez długość, podanych z dokładnością 1 cm\ zaś przy oszkleniu szkłem drutowem, lustrzanem itp. z dokładnością */3 cm.

10. Roboty blacharskie.

Krycia dachów blachą, patrz „roboty dekarskie“ str. 64.

Przy kryciu dachów blachą, liczy się robotę za w² połaci dachu, bez uwzględnienia wielkości rąbków (falców), wielkości pokryć dla zalutowania. Otworów do 1 m² połaci nie odlicza się, większe odlicza się, lecz za to dolicza się obramowanie tychże, względnie obramowanie murów ogniowych, kominowych itp.

Pokrycie osnów (gzymzów) liczy się na m² lub mb, przy podaniu szerokości pasa blachy w rozwinięciu (w szerokości prze-

«ięeia). Rąbków nie dolicza się, ale zato dolicza się obramienie murów.

Roboty, które liczy się na mb, należy mierzyć wedle najdłuższego wymiaru.

Przy pokryciach blachą gzymsów, liczonych na mb, za każdy zwrot (postawienie się) dolicza się do ich rzeczywistej długości wielkość wyskoku.

Pokrycie blachą ciosów liczy się o 50o/₀ drożej niż zwyczajne pokrycie.

Rury spustowe i rynny liczy się na mb, wedle największej długości, w gotowym stanie. Załamania i łuki w osi środkowej.

Częstokroć liczą za każde załamanie po il₂ m rury.

Przy rurach spustowych i rurach odwietrzająeych, haki przytwierdzające je do ścian, wliczone są w cenie jednostkowej za 1 mb.

Haki do rynien i rur spustowych, wykonanych z blachy cynkowej lub żelaznej ocynkowanej, daje się bez pomalowania, natomiast z blachy żelaznej i t. z. blachy białej, daje się podwójnie olejno pomalowane.

Wszystkie roboty rozumieją się gotowe i polutowane na placu budowy wraz z dodaniem łapek i gwoździ.

Osobno honorować należy ułożenie papieru względnie papy pomiędzy blachą a murem, siatki zabezpieczającej, umieszczonej u wylotu rury spustowej, rury z żeliwa, wybicie dziur dla osadzenia dybli utrzymujących haki w murze.

11. Roboty malarskie.

Roboty malarskie oblicza się na m%, przyczem wymiary użyte do oznaczenia wielkości powierzchni, mają być wzięte z planów, o murach bez wyprawy.

Tylko ozdobne malowanie ścian względnie sufitów liczy się za każdą sztukę osobno, a to na podstawie szkiców i opisu wykonania.

I. Malowanie pokojowe farbami wapiennymi, klejowymi, kazeinowymi lub z domieszką sylikatów:

a) Sufitów płaskich liczy się wedle rzutu poziomego, z doliczeniem pasów ścian, wchodzących w roboty malowania sufitu. Otworów do 2 nie odlicza się, ale zato nie liczy się malowanie ich ościeni. Większe otwory odlicza się, natomiast powierzchnię ościeni dolicza się do powierzchni sufitu.

Sufity ukośne liczy się wedle ich rzeczywistej powierzchni.

b)    Sklepień o strzałce (f) mniejszej niż jedna szósta rozpiętości sklepienia, oblicza się wedle wymiarów określonych wielkością linji nasadowych sklepienia. Gdy strzałka jest większa liczy się wedle powierzchni rzeczywistej, t. j._ rozwiniętej.

c)    Ścian, obliczając wymiar roboty z wysokości lokalu, liczonej od górnej krawędzi przyściennej listwy podłogowej do pasu fryzu) przysufitowego. W wypadku jednakowego malowania ścian i sufitów, ściany liczy się jak sufity.

Otworów do 2 да², bez malowanych ościeni, a do 4 m² z malowanymi ościeniami, nie odlicza się.

II.    Malowanie pokojowe, farbami olejnymi na wyprawie, liczy się na m² z odjęciem wszelkich otworów, a doliczeniem powierzchni ich ościeni. Osnowy (gzymsy) o większem niż 15 cm wysadzeniu liczy się wedle powierzchni rozwiniętej.

III.    Malowanie na drewnie farbami olejnymi:

a)    Drzwi i okien liczy się na sztuki, z podaniem wymiarów w świetle otworu, szerokości futryna, opasek i deski parapetowej, ilości skrzydeł i podziału szczeblami (szprosami). W zestawieniu należy dzielić je wedle wielkości i kształtu, podając czy są jedno- czy więcej skrzydłowe, a także pomalowanie zewnętrzne i wewnętrzne, o ile ono ma być różne. Różnic wymiaru wielkości i szerokości do o cm nie uwzględnia się.

b)    Okiennic względnie rolet na sztuki, z podaniem wielkości wedle światła otworu, względnie i wielkości skrzynki na roletę, przyczem należy bliżej opisać system rolety.

c)    Rygli ścian ryglowych na mb z podaniem szerokości tychże.

d)    Drewnianych stropów i lamperji, o ile pokrywają ścianę wedle norm, podanych pod II. O ile strop ma wyprawiane pola pomiędzy belkami, malowanie belek liczy się jak rygli III. o.

e)    Podłóg na m², przyczem powierzchni, zajętych przez piece, jednak do lm² nie odlicza się, w zamian zato nie dolicza się za malowanie podłóg, ułożonych na progach drzwi (w szerokości i długości szpalety tychże).

f)    Przyściennych listew podłogowych, na mb, z zróżniczkowaniem rozmaitych ich wymiarów. Natomiast odlicza sie listwy przy otworach (naprzykład drzwiowych), których malowanie wliczone jest do innej roboty.

g)    Widoczną część okapu i drewnianych osnów liczy się albo na m- albo mb przy podaniu ich szerokości. Przy tych robotach nie nie dolicza się za malowanie widocznych końców krokwi.

h)    Sztachet, poręczy itp. liczy się na mb, przy podaniu ich wysokości, grubości, odstępu sztachet.

IV. Malowanie na żelazie farbą olejną:

a)    Krat i pochwytów poręczy jak III. h.

b)    Rynien i rur spustowych na mb, przy podaniu ich wymiarów ; za malowanie haków nic się nie dolicza.

c)    Konstrukcji żelaznych na wagę (kg lub t) lub sztuki.

d)    Skrzynek na wodę, zlewów i haków wieszadeł i pachołków na sztuki.

e)    Ochronnych listew narożnikowych na mb.

f)    Członów ogrzewania centralnego na w? wedle ich powierzchni ogrzewalnej.

Uwagi:

Ceny za malowanie rozumie się przy położeniu przedmiotów w normalnej wysokości do 4 m. Przy wyższych wysokościach dolicza się za rusztowania, a to:

a) wewnętrz budynku jako dodatek do cen zamalowanie sufitów i ścian :

ß zewnętrz budynku jako dodatek do cen za malowanie fasady.

Gdy ma się malować części budynku, dla uskutecznienia których musi się wykonać specjalne rusztowanie, należy ustalić sposób zapłaty za te pracę.

Przedmioty, mające być pomalowane, muszą być suche, odczyszczone z brudu i kurzu.

Malowanie powinno składać się z 4- względnie 5-krotnego malowania, a to:

1.    z żaki to wania szpar, zwanego szpachtlowaniem,

2.    z pokostowania pokostem olejnym,

3.    z dwukrotnego pomalowania farbą olejną i ewentualnie :

4.    z polakierowania.

12. Roboty tapeciarskie.

Tapety sprzedaje się w rolkach 6 do 8 ж długich, pokrywający cli 3T0 do 3 40 m2 ściany.

Robociznę, pokład z papieru lub płótna, liczy się na ni*.

Przy obliczaniu należności, odlicza się otwory od 0*5 m³, o ile ich ościenie nie są tapetowane, w przeciwnym wypadku odlicza się otwory, posiadające powierzchnię większą niż 4 m². natomiast dolicza się powierzchnię ościeni.

Fryzy, borty liczy się na mb, przy podaniu ich szerokości, przyczem w wymiarze tapetowania ścian nie odlicza się powierzchni, zajętych przez te fryzy względnie borty.

Przy użyciu tapet z tkanin (na przykład jedwabnych lub skórzanych) liczy się na m², przyczem otworów do 0 25 m² nie odlicza się.

Linoleum liczy się na m², przyczem nie dolicza się ani odlicza powierzchni wyskoków względnie nisz o wymiarach do 025 m-.

Chodniki z linoleum liczy się albo na m² albo mb, przy podaniu ich szerokości.

Przybicie listew drewnianych dla obramienia tapet liczy się na mb, przy podaniu ich rodzaju i wymiarów.

Osobno honoruje się za:

1.    Usunięcie starych tapet (za m²),

2.    napięcie tkanin, względnie nalepienie podkładu z papieru pod tapety, też na m2.

13. Roboty posadzkowe,

t. j. wykonanie polep, posadzek z cegły, płytek (flizów) itp. liczy się wedle wymiarów liczonych w murach bez wyprawy.

Roboty te liczy się na m2 wraz z wykonaniem podłoża i dodaniem rnaterjału.

Wykonanie listew podłogowych, pasów mozaikowych liczy się na mb.

14. Roboty zduńskie.

Piece i kuchnie oblicza się na sztuki, wraz z dodaniem gliny, drutu, cegły i wszelkich części żelaznych (rusztów, drzwiczek itp.).

Rury dymowe na mb, mierzone bez zakładki koniecznej dla łączenia części rur w całość. Kolanka na sztuki jako dodatek do cen za rury. Blachy przedpiecowe na sztuki, z podaniem ich wymiarów.

15. Roboty asfalciarskie.

a)    Asfaltowanie powierzchni ulic itp. liczy się na m2, przyczem otworów do 0-3 m2 nie odlicza się. Natomiast odlicza się powierzchnię : a) szyn tramwajowych, leżących w nawierzchni asfaltowanej \ ß) bruku kamiennego, między niemi ułożonego, y) krawężników.

b)    Asfaltowanie podłóg liczy się na m². przyczem za wyskoki względnie wnęki, o powierzchni do 0'3 m² ani nie dolicza się, ani

obustronnem powiększeniem tak długości jak i szerokości.

też nie odlicza się. Wokonanie przyściennych listew podłogowych liczy się na mb, przy podaniu ich szerokości i grubości.

Powierzchnie, ograniczone otynkowanymi murami, liczy się z 2 cm

c)    Izolację murów liczy się na m², wedle rzeczywistej wielkości powierzchni izolowanej. Otwory drzwiowe lub inne, przecinające warstwę izolacyjną murów, odlicza się, o ile ich powierzchnia progu nie jest asfaltowaną.

Zakładek pilśni asfaltowej nie liczy się podwójnie.

d)    Powleczenie gudronem lica murów liczy się na m², przyczern nie odlicza się otworów do 0*5 m² o ościeniach nieasfaltowanych, a do 4 w² o ościeniach asfaltowanych.

Otwory większe niż 4 m² odlicza się, a zato dolicza się powierzchnię ich asfaltowanych ościeni.

e)    Smołowanie dachów papowych liczy się na w² wraz 7 dodaniem i posypaniem piaskiem.

f)    Krycie dachu papą asfaltową, patrz „roboty dekarskie“ (str. 65).

16. Roboty centralnego ogrzewania.

Należy rysunkowo i opisowo ustalić 'system ogrzewania, z podaniem miejsca założenia kotła, miejsca ustawienia członów centralnego ogrzewania (kaloryferów), sposobu doprowadzania świeżego, a odprowadzania zużytego powietrza. Roboty te oblicza się ryczałtowo. lecz dla porównania cen, oblicza się za 1 mз ogrzanej przestrzeni lokali, tak by w pokojach była temperatura około 19° C, zaś w sieniach, kurytarzach, klozetach itp. 10 do 12° C.

W tych kosztach mają się mieścić: koszt instalacji wraz z kosztem omurowania kotła itp., lecz koszta osadzenia rur w murze itp. należy uwzględnić w robotach murarskich, względnie osobno honorować.

17. Instalacje elektryczne, gazowe, wodociągowe i kanalizacyjne

należy rysunkowo i opisowo ustalić tak, ażeby rozmiar tych robót nie ulegał najmniejszej wątpliwości.

A. Cenę za instalację elektryczną oblicza się ryczałtowo. Poszczególne roboty liczy się:

a) przewody, druty i rury na mb, wraz z dodatkiem mate-rjałów do przytwierdzenia, ułożeniem i przymocowaniem ich, a także i ewentualnem wykuciem dziur w murach;

b)    akumulatory, przetwornice na sztuki wraz z obudową tychże, na podłożu go to wem, wykonanem na koszt właściciela budowy,

c)    załączniki, tastry, dzwonki, numerator (tablicę dzwonków), zegary kontrolne itp. na sztuki wraz z ich obudową (przymocowaniem).

B. Domową instalacje gazową, wodociągową i kanalizacyjną liczy się:

a)    Dostawę rur, specyfikowaną wedłe rodzaju światła rur i długości użytecznej ciągu na mb ;

b)    ułożenie rur, specyfikowanyeh jak wyżej, też na mb wraz z dodatkiem materjału potrzebnego do izolacji względnie uszczelnienia i robotami izolacyjnymi względnie uszczelniającymi.

Przerwy ciągu wskutek założenia studzienek, nie wlicza się do długości użytecznej ;

c)    dostawę i wbudowę krzywaków (fittingów) liczy się na sztuki jako dodatek do długości ciągu-,

d)    dostawa i wbudowa (montaż) uzbrojenia (armatury) sieci, jak zasuwy, kurki, wypusty, gazo- i wodomierze itp. liczy «ię wedle cen za sztukę jako dodatek do długości ciągu;

e)    wykonanie szybów, na przykład śniegowych, wpustów wody itp. na sztuki, przy podaniu ich wymiarów;

f)    wykucie wrębów, otworów w murach na sztuki albo mb przy podaniu przekroju wrębu względnie otworu i grubości muni. Osobno liczy się za wyprucie murów jak i koszt złączenia instalacji domowej z istniejącymi przewodami zewnątrz, co oblicza się też ryczałtowo.

18. Roboty studniarskie.

a)    Murowane płaszcze studzienne i szyby ocembrowane liczy się na mb z podaniem światła otworu w środku głębokości szybu i grubości ocembrowania względnie płaszcza. Zwyczajnie głębokość liczy się od naziomu, do dolnej krawędzi płaszcza studni.

Wieńce studzienne, nakrycia, kotwy, dźwigary, drabiny i urządzenie wentylacyjne liczy się na sztuki;

b)    Wywiert studzien rurowych na mb, od naziomu względnie od miejsca założenia świdra, do najniższego poziomu, dokąd świder dotarł, przy podaniu średnicy rury.

Wiercenie złe, nie odpowiadające zamierzonemu celowi, nie należy honorować. Toż samo odnosi się do wypadków, gdy wskutek złych narzędzi przedsiębiorcy świder urwie się i nie można go wyciągnąć;

c)    rury, rurowania liczy sie na mb przy podaniu średnicy rury;

d)    filtry (très) na mb przy podaniu ich średnicy. Długość filtra tworzy dziurkowana długość rury, otoczona gazą (tresem);

e)    pompy, wentyle, zasuwy na sztuki wraz z wszystkimi potrzebnymi częściami;

f)    nieprzewidziane roboty, wymagające piłowania należy osobno honorować.

19. Roboty brukarskie.

Pomiar powierzchni brukowanych ulic które mają być oddawane do użytku, w miarę postępu robót), należy dokonać przed rozpoczęciem tychże.

•Brukowanie ulic, dróg i placów liczy się na m², zaś ułożenie krawężników na mb.

Wpustów ulicznych, szybów włazowych itp., o ile powierzchnia poszczególnego objektu nie przekracza 03 m², nie odlicza się od powierzchni brukowania.

Odnosi się to też do szyn tramwajowych, z wyjątkiem obruko-wania zwrotnic, których powierzchnie bez względu na wymiar, nie odlicza się od powierzchni brukowania.

20. Urządzę: ie piorunochronów

liczy się ryczałtowo przy przedłożeniu planu wykonania i jego dokładnego opisu.

21. Roboty ogrodnicze.

a)    Splantowanie naziomu, skopanie ziemi i zasianie liczy się na m², przy podaniu ilości i rodzaju nawozu jakoteż gatunku i ilości nasienią;

b)    zasadzenie krzesów, drzew i roślin liczy się na sztuki, z podaniem rodzaju i ewentualnie wieku sadzonki.

22. Roboty różne.

Przy małych budowlach poszczególne pozycje robót, wymienionych od 12 do 21, są bardzo ograniczone, dlatego częstokroć zbiera s‘‘ te roboty razem pod wspólnym tytułem: „roboty różne“.

23. Koszta nieprzewidziane i roboty dodatkowe.

Kosztorys należy zaokrąglić i do nich doliczyć około 10°/₀ na koszta nieprzewidziane.

W razie wykonywania „robót dodatkowych“, w kosztorysie nieprzewidzianych, należy z góry ustalić sposób ich liczenia, najlepiej wedle kosztów obliczonych na podstawie tej „Analizy cen⁴⁴.

Nakoniec należy zrobić zestawienie (rekapitulację) poszczególnych robót i zliczyć je razem jako ogólną sumę kosztów budowy.

ANALIZA CEN.

L ROBOTY ZIEMNE I POMOCNICZE.

b) gdy wykop do 4 m szeroki : ЗЮ0 godziny pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2'5o/₀ podatek obrotowy. c) za każdą dalszą głębokość dwumetrową wykopu dodać należy do a) i b):

1*80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1. Wykopanie ziemi pulchnej lub piasczystej — jeżeli użycie samych tylko łopat wystarcza zupełnie — łącznie z odrzuceniem ziemi wykopanej na średnią odległość do 3 m lub z nałożeniem do przewozu, z wyrównaniem w miarę potrzeby dna i skarp wykopu, dostarczeniem wszelkich narzędzi, zachowaniem wszelkich środków ochronnych, niezbędnych do utrzymania bezpieczeństwa w dzień i w nocy na miejscu wykopu i nieustannym dozorem; w głębokości do 2 m, i za 1 m³: a) gdy wykop szerszy niż 4 m:

2 20 godzin pomocnika,

250/0 generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

10% zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy.

b) gdy wykop do 4 m szeroki: 4*50 godz. pomocnika,

250/0 generalja,

10% zysk,

2*5o/o podatek obrotowy.

2. Wykopanie ziemi średniej twardości — jeżeli użycie samych łopat już niewystarcza — wraz z odrzuceniem ziemi wykopanej, zresztą jak wyżej; w głębokości do 2 m, 1 za 1 ш³: a) gdy wykop szerszy niż 4 m:

330 godz. pomocnika,

25o/ft generalja,

IO0/0 zysk,

25% podatek obrotowy;

10«/« zysk,

2 5% podatek obrotowy.

c) za każdą dalszą dwumetrową głębokość wykopu: 2*20 godz. pomocnika,

250/0 generalja,

3. Wykopanie ziemi twardej gliniastej, żwirowej iub kamienistej, do której trzeba użyć tylko dziubaków i kilofów, zresztą jak wyżej; w głębokości do 2 m, 1 za 1 m³:

Zobacz poz. 7., 10., 11. i str. 5., tom. П.

Analiza cen. — I. Roboty ziemne i pomocnicze.

78

a) gdy wykop szerszy niż 4 m : 4 50 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

10% zysk,

2 5o/₀ j3odatek obrotowy ;

b) gdy wykop do 4 m szeroki: 6*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generaija,

10°o zysk,

2-5o/₀ podatek obrotowy. c) za każdą dalszą dwumetrową głębokość wykopu:

2 50 godz. pomocnika,

25°/₀ generaija,

10% zysk,

25o/₀ podatek obrotowy.

4. Miękki kamień wyłamać, bez użycia środków rozsadzających, zresztą jak wyżej; w głęboko ci do 2 m, i za 1 w-:

6; gdy wyłom do 4 m szeroki: 2 20 godz. górnika,

7-50 godz. pomocnika,

250 ₀ generaija,

10°/₀ zysk,

a) gdy wyłom szerszy niż 4 m : 150 godz. górnika,

6 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generaija,

10°/o zysk,

250,₀ podatek obrotowy; c) za każdą dalszą głębokość dwumetrową: 300 godz. pomocnika,

25° ₀ generaija,

2-5° ₀ podatek obrotowy.

10°o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Ъ) gdy wyłom do 4 m szeroki: 6 00 godz. górnika,

8 20 godz. pomocnika,

250/0 generaija,

016 kg prochu,

5. Skałę średniej twardości wyłamać z potrzebnem częściowo użyciem środków rozsadzających, zresztą jak wyżej ; w głębokości do 2 m, i za 1 nß:

a) gdy wyłom szerszy niż 4 m:

4 50 godz. górnika.

6-70 godz. pomocnika,

25°/₀ generaija,

O’IG leg prochu,

l*5°/₀ od mat. na stemple, lOo/o od całości zysk, 2-5o/₀ podatek obrotowy.

V5°/₀ od mat. na stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-50/0 podatek obrotowy;

c) za każdą dalszą głębokość dwumetrową:

0 40 godz. górnika,

3 00 godz. pomocnika, 25o/₀ generaija,

10% zysk,

2 5o/₀ podatek obrotowy.

6. Twardą skałę wyłamać z użyciem wyłącznie środków rozsadzających, zresztą jak wyżej ; w głębokości do 2 m, 1 za 1 m3 :

a) gdy wyłom szerszy niż 4 m : 7*50 godz. górnika,

7⁻50 godz. pomocnika,

I 25»/₀ generaija,

¹ Zobacz poz. 7., 10., 11.

0*33 kg prochu,

9⁻00 godz. pomocnika, 25% generalja,

0-33 kg prochu,

l*5°/₀ od mat. na stemple,

10% od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

1*5% od mat. na stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy.

b)    gdy wyłom do 4 w szeroki :

9 00 godz. górnika,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

c)    za każdą dalszą głębokość dwumetrową: 0 70 godz. górnika,

3 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

Uwaga. Wyrównanie podeszwy i ścian wyłomu mieści się już w powyższej ro-bociznie ; gdy jednak skała bardzo twarda, a wyrównanie ma być staranne, to dolicza się osobno za każdy metr kwadratowy.

d) powierzchni poziomej: 2 00 godz. górnika,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

e) powierzchni pionowej lub pochyłej :

1-00 godz. górnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

7* Do wymiaru robót pod po z. 1. do 6. włącznie, tyczących się wykopów i wyłomów dodaje się:

Ъ) jeżeli z materjału według

poz. 4., 5., 6. wyłamanego trzeba wybrać wszystek kamień łamany do celów budowlanych przydatny i ułożyć prawidło wo w stosy : 3 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy.

a) jeżeli materjał wykopany lub wyłamany i w kupy złożony trzeba nałożyć do przewozu, albo na odległość do 3 m rozrzucić i wyrównać:

150 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwaga do poz. bj. Metr sześć, skały rodzimej po wyłamaniu daje 150 w³ ma-terjału, z którego jednak da się wybrać (wysortować) jedynie około 1% w³ kamienia łamanego, a reszta t. j. 017 m³ pozostaje do celów budowlanych nieprzydatną.

W stosunku zatem do tego:

c) Metr sześć, kamienia łamanego do celów b udowlanych przy datnego wybrać z materjału nałamanego i ułożyć prawidłowo w stosy:

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

2 20 godz. pomocnika,

25% generalja,

d) Z wymiaru roboty pod c) przypada połowa, t. j. 1*10 godz. pomocnika na wybranie i tyleż na ułożenie w stosy.

b) wózkami dwukołowymi: 0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10° o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

8. Ziemię, piasek, kamyki, rumowisko itp. naładować i wyładować —o ile tę robotę trzeba osobno wynagrodzić za 1 m³— gdy prewóz odbywa się: a) taczkami:

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2 5° o podatek obrotowy ; c) wozami:

10°/₀ zysk,

2*5° o podatek obrotowy.

0*90 godz. pomocnika,

25° {, generalja,

Uwaga. Z wymogów policzonej wyżej robocizny przypada ²/з części na ładowanie, a część na wyładowanie.

9.    Ziemię, kamyki, rumowisko itp. na odległość do 3 m łopatą przerzucić; za 1 w³:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*65 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10.    Jeżeli do robót pod poz. 1. do 3. włącznie potrzeba rozparcia i opierzenia ścian wykopu, dolicza się do każdego metra sześciennego:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

3*00 godz. pomocnika,

25% generalja,

Uwaga. Na 1 m bieżący wykopu fundamentu 2 m głębokiego liczy się do obłożenia obu ścian 4 mz dyli gorszej jakości 6 cm grubych i dwie stosownie grube rozpory z drzewa czworogrannego lub krągłego. Całkowita ilość materjału drzewnego stosuje się do żądanego pośpiechu danej budowy: zazwyczaj jednak wystarczy zaopatrzenie się w materjał, potrzebny do rozparcia 40 m bieżących fundamentu, gdyż można go kolejno używać dalej po wymurowaniu odnośnej części fundamentu (SchwTatlo z r. 1907—1908).

Odszkodowanie za stratę na wartości materjału drzewnego, użytego do rozparcia ścian w⁷ykopu, mieści się już w powyższym wymiarze robocizny.

11.    Jeżeli podczas robót pod poz. 1. do 6. włącznie zachodzi potrzeba czerpania wody, ale bez użycia właściwych maszyn, natenczas na każdy metr sześć, wykopu dolicza się:

h) za każdą dalszą głębokość 0*30 m:

a) w głębokości wody do 0*50 m :

3*00 godz. pomocnika,

1*40 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy.

25* 0 generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwagi.

1.    Przedsiębiorca budowy ma obowiązek usunięcia własnym kosztem wszelkiej wody opadowej z miejsca budowy; natomiast koszt usunięcia wody gruntowej i źródlanej ponosi właściciel budowy.

2.    Według doświadczenia, dwóch ludzi — z których jeden stoi na dole, a drugi w połowie głębokości na rusztowaniu — może uczerpać w jednym ośmiogodzinnym dniu 48 m* wody, jednakże tylko w jamie 2 m głębokiej, i obejmującej około 7 m3 przestrzeni.

S. Do czerpania wiadrami ręcznemi wystarcza jeden rząd robotników na głębokość do 1*25 m; a na głębokość do 25 m potrzeba dwóch rzędów robotników, ustawionych w dwu różnych wysokościach.

4.    Łopatami zwykłemi czerpie się woda z głębokości 0*6 do 1-0 m.

5.    Czerpak zamachowy, poruszany przez 3 ludzi, czerpie wodę z głębokości 10 do 15 m.

6.    Pompa do czerpania wody używana ma przekrój 16 do 26 crrfi i prędkość tłoka *nie mniejszą niż 16, ani większą niż 30 cm; dobre pompy tracą tylko 25% skutku mechanicznego.

7.    Czerpak łańcuchowy wiaderkowy lub skrzynkowy składa się z naczyń drewnianych lub blaszanych, przytwierdzonych stale lub ruchomo do jednego albo dwu łańcuchów, albo lin bez końca, owiniętych o bębny, koła lub tarcze, z których w regule górne są popędowe. Prędkość dochodzi do 1 m/s, a zwykła wysokość udźwigu do 3 m.

8.    Pompy łańcuchowe, łopatkowe, tarczowe lub tłokowe są urządzone jak poprzednie, tylko zamiast naczyń mają szereg tarcz lub tłoków, włączonych w łańcuch bez końca, poruszających się w rurze przekroju kołowego lub prostokątnego, albo też w korycie, i przylegających według możności szczelnie do ścian. Wysokość udźwigu wynosi do 3 m. Używają się do czerpania nieczystych, namuli-stych płynów. Odstęp tarcz wynosi 0-8 do 1 m, prędkość ruchu łańcucha 09 do 12 m/s, a ustawienie bywa nachylone pod kątem 30 do 35° lub nawet pionowe.

9.    Koło czerpakowe komórkowe jest zwykłem kołem wodnem 5 do 8 m średnicy, na którego obwodzie łopatki tworzą stosowne komórki. Tak samo wielkie jest koło czerpakowe wiaderkowe, lub skrzynkowe, na którego obwodzie w miejsce łopatek zwisają wiaderka, względnie skrzynki. Koła te bywają poruszane osobnem kołem wodnem lub kieratem z prędkością 1 m/s na obwodzie.

10.    Czerpak ślimakowy 5 do 10 m długi, 06 do 1*75 m średnicy, pochylony zazwyczaj pod kątem 45°, używa się do czerpania z głębokości 2 do 45 m; najkorzystniejsze nachylenie osi czerpaka jest pod kątem 35°, a powierzchni jego śrubowych pod kątem 54 do 56° względem poziomu.

11.    Wykopywanie ziemi w gruncie moczaro watym wymaga podwyższenia roboty kopania o 30%.

12.    Do czerpania znacznych mas wody zastosowuje się maszyny i w tym celu liczy się na każdych 150 m% podeszwy fundamentowej i na 1 w udźwigu jedną siłę konia (1 HP). Jeżeli zatem N jest potrzebna ilość koni mech. (K. M.), F powierzchnia podeszwy fundamentu w metrach kwadratowych, h w metrach wysokość terenu ponad podeszwę fundamentu, zwiększona o jeden metr, to

150

N = K. M.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

13. Jeżeli przedsiębiorca ma obowiązek usunięcia ziemi z miejsca budowy, bez zastrzeżeń zresztą co do odległości miejsca składu, byleby uwzględnił odnośne prze- \ pisy policji miejscowej, to odwóz liczy się zaprzęgiem dwukonnym na odległość jedynie 1000 m.

12. Wodę uczerpać konewkami, wiadrami itp. z głębokości 1 m lub na wysokość 1 m, za 1 w³:

0 30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalia,

10°/o zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy*,

za każdy metr większej głębokości :

0*2 godz. pomocnika,

25% generalja,

10° o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. Jeden robotnik jest w stanie w ciągu całego dnia, obejmującego 8 godzin pracy, uczerpać wody z głębokości 1 m lub na wysokość 1 m: wiaderkiem 38 w³, przyrządem łopatkowym 56 w³, pompą 69 m³, śrubą 73 w³, czerpakiem łańcuchowym wiaderkowym 96 m³, kołem czerpakowem 147 m³.

13* Ziemię wygrzebać pod wodą do 2 m głęboką w rzekach, stawach lub wykopach fundamentowych z dostarczeniem grzebaczek, wszelkich przyborów i urządzeń pomocniczych, narzędzi, maszyn, z wydobyciem na wierzch i złożeniem materjału wygrzebanego w średniej odległości do 3 m od brzegu lub z naładowaniem do przewozu, oraz z przestrzeganiem wszelkich środków ochronnych we dnie i w nocy, za lw³:

2*5% podatek obrotowy;

c)    ziemi twardej, bardzo zbitego żwiru grubego z kamieniami И 11*70 godz. pomocnika,

25% generalja,

d)    za każdą dalszą głębokość dwumetrową dolicza się: do a) 8*40 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; do b) 9*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

a) pulchnej ziemi, miękkiego namułu, drobnego żwirku:

9 40 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

b) ziemi średnio twardej, zbitego namułu, gliny itp.:

10 50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy, do c) 10*60 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk.

2*5% podacek obrotowy.

e)    Za wyciąganie na wierzch w miarę potrzeby dużych kamieni itp. «ciężkich przedmiotów z wody, jednak bez udziału nurków, tylko z pomocą kleszczy, pontonów itp., zwiększa się powyższą robociznę o 30°/o.

f)    Jeżeli wygrzebany materjał pozostawia się na dnie i tylko usuwa na bok w stosowne miejsce, to powyższą robociznę zmniejsza się o 3*30 godz. pomocnika, więcej dodatki jak wyżej.

Uwaga. Powyższe wymogi grzebania odnoszą się do głębokości wody wogóle niewiększej niż 8 m.

14.    Rozsypanie, wyrównanie i ubicie ziemi, piasku, żwiru, gruzu, rumowiska lub piasku na miejsce już dostarczonych, za 1 m³:

10° o zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

150 godz. pomocnika,

25°/₀ generał ja,

15.    Oczyszczenie lub przerzucenie przez siatki druciane i ustawienia w kupki ziemi, piasku, żwiru gruzu lub rumowiska, a mianowicie, za 1 w³:

b) za ustawienie w kupki: 0*70 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10”o zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy.

a) za oczyszczenie czyli przerzucenie przez siatki:

1*50 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

10°/o zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

16. Ziemię, żwir, rumowisko lub piasek nabrać, ze średniej odległości 20 m do budynku przynieść, rozsypać, wyrównać i ubić, jako nasyp pod podłogę, za 1 ж³: a) na dole:

370 godz. pomocnika,.

25°/₀ generalja,

IO» * zysk,

2*5o/o podatek obrotowy:

Ъ) za każde dalsze piętro lub wysokość 4 metrową:

180 godz. pomocnika,

25° o generalja,

10°/« zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

17.    Uwaga. W budowlach, które właściwie nie są podzielone piętrami, jak wieże, kościoły itp., przyjmuje się każde 4 m wysokości, jako osobne piętro.

18.    Wykopanie studni bez różnicy rodzaju gruntu wraz z wyciągnięciem na górę wykopanego materjału i złożeniem na średnią odległość do 3 m lub nałożeniem do przewozu itd., jak pod poz. 1., a wreszcie z zasypaniem pustej przestrzeni po za omurowaniem lub ocembrowaniem, oblicza się osobno dla każdej głębokości dwumetrowej, za 1 w³:

(10-4-1*08 л*) godz. pomocnika, (10 4- 108 w*) • t/e godz. studniarza.

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2-5° ₀ podatek obrotowy, gdzie n oznacza liczbę porządkową 1, 2, o, .... w, dwumetrowych głębokości: pierwszej, drugiej, trzeciej, .... n-tej.

Uwaga. Na podstawie powyższej zasady obliczania studni o и-dwumetrowych

głębokościach wypada średnia wartość robocizny 1 m³ wykopu bez różnicy głębokości:

10 4- 1-08 [lO 4 108 i dodatki jak wyżej.

(и 4- 1) (2 и 4- 1)

6

(n -f 1) (2 я 4- 1П

godz. pomocnika,¹

J • ^ godz. studniarza,

19. Kamień łamany, warstwowy, w kamieniołomie, bez odkrywki wytworzyć, na odległość do 20 m odwieźć i w stosy ustawić wraz> z usunięciem materjału odpadkowego, a mianowicie, za 1 nfi:

a) kamienia miękkiego, łamal-nego bez prochu:

2    20 godz.górnika (kamiennika),

6 00 godz. pomocnika,

25° ₀ generalja,

10% zysk,

25° ₀ od rob. czynsz,

2*5°/₀ podatek obrotowy; h) kamienia miękkiego, łamal-imgo po części prochem:

3    20 godz. górnika,

6 50 godz. pomocnika,

•    25° ₀ generalja,

0 15 kg prochu,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

17° ₀ ód rob. czynsz,

2'5°/₀ podatek obrotowy; c) kamienia średniotwardego? łamalnego prochem :

6 00 godz. górnika,

4 60 godz. pomocnika,

25° ₀ generalja,

0*25 kg prochu,

Г5о/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk 14° ₀‘ od rob. czynsz,

2*5°/₀ od całości podatek obro

towy ;

¹ Według przyjętej tu zasady obliczania wartość robocizny 1 m³ wykopu studni wynosi w dwumetrowej głębokości:

pierwszej drugiej . trzeciej . и-tej . .

Suma tych wartości S = n x 10 -f 108 (l² -j- 2² 4- 3² -f- ... 4- и²), gdzie

10 + 108 X l2 10 4- 1-08 X 22 10 4 108 X 3* 10 4- 1-08 X и²

l² 4 Й² 4- 3² 4 . . • 4- nZ jest szeregiem arytmetycznym wyższego rzędu, a suma

и (:n 4 1) '2 n 4 1)

jego = -X n (n -f- 1) (2 n 4- 1)

; po podstawieniu tego wyrazu będzie 5 = и x 10 -|-1 08 X

« I os

= 10 4- 1 08 x

, a stąd wreszcie średnia wartość robocizny wyniknie jak wyżej

(* + 1) (2 w + 1).

d) kamienia bardzo twardego, łamaJnego przeważnie prochem:

8 00 godz. górnika.

6-60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

20. Wyłamanie płyt do 12 cm i tyleż mniej więcej szerokich z kamienia warstwowego, i równania do kąta i na powierzchniach, za 1 m²:*

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

8 00 godz. górnika,

140 godz. pomocnika,

25° o generalja,

21. Wytworzenie tłuczeń ca około 18 cm з grubego z 066 m* skały rodzimej lub z 1 w³ kamienia łamanego w stosie ułożonego, w każdym razie na miejsce już dostarczonego, za 1 m³: a) z kamienia miękkiego lub

10°/» zysk.

Uwaga. Maszyna parowa do tłuczenia kamienia dostarcza w godzinie 1 do 2 wi3 tłuczeńca. — Policzony pod aj, bj, cj czynsz gruntowy tyczy się opłaty za miejsce do roboty i na skład.

22. Kamyki w stosownych miejscach nazbierać lub wygrzebać i jako tłuczeniec, względnie żwir oczyścić kamyki o większej średnicy niż 3 cm, poroztłukiwać i w kupki ustawić, aa Imp.:

a) drobne otoczaki, żwir itp. na powierzchni żwirowisk wód płynących lub innych obszarach:

6*00 godz. pomocnika,

25% generalja,

z cegły:

7*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk.

20% od rob. czynsz,

2*5% podatek obrotowy,

1*0 m3 kamienia według poz. 4. lub 1 m3 czyli 475 {513} [406] (379; cegieł;

b) z kamienia średniotwardego : 10*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*33 kg prochu, l o«/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk, ll°/₀ od rob. czynsz.

2*5°/₀ podatek obrotowy, grubych, 30 do 70 cm długich wy-

2*5°/o podatek obrotowy,

20o/₀ czynsz gruntowy j. w., 10 m³ kamienia według poz. 5. ;

c)    z kamienia bardzo twardego: 17*50 godz. pomocnika,

25o/o generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy j. w., 20°/₀ czynsz gruntowy,

1 m³ kamienia według poz. 6.;

d)    jeżeli tłuczeniec ma być grubszy, potrąca się z powyższej robocizny 25%.

10°/o zysk,

20°/₀ czynsz gruntowy j. w., 2*5°/₀ podatek obrotowy;

c) kamyki jak pod b), jednak z przerzuceniem przez siatkę:

20% czynsz gruntowy j. w. 2*5% podatek obrotowy.

b) kamyki z pokładu zbitego: 7 50 godz. pomocnika,

25% general] a, 10 50 godz. pomocnika,

25% generaija, i0% zysk,

10% zysk,

20% czynsz gruntowy j. w., 2-f>% podatek obrotowy;

23. Piasek wydobyć i w regularne kupy usypać, za 1 w³:

c)    z wody do 1 m głębokiej1 łopatami na nosze nałożyć i na średnią odległość do 4 m odnieść;

6*00 godz. pomocnika,

25% generaija,

10»,o zysk,

2*5% podatek obrotowy,

d)    samo ustawienie w regu~ 1 arn e к upy pi asku ,ju ż wy d o by tego ;

0*70 godz. pomocnika,

25% generaija,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    z gruntu rodzimego:

3Ö0 godz. pomocnika,

25% generaija,

10% zysk.

25% podatek obrotowy;

b)    z wody do 0*5 m głębokiej z pomocą łopat na brzeg do 4 m wysoki :

5*00 godz. pomocnika,

25% generaija,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

c)    przez gęstą siatkę do zaprawy muru ciosowego lub ceglanego :

3    30 godz. pomocnika,

25% generaija,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    przez bardzo gęstą siatkę do zaprawy na wyprawę:

4    00 godz. pomocnika,

25% generaija,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

24% Piasek przerzucić celem oczyszczenia, za 1 w³: c^przez siatkę drucianą rzadszą, do zaprawy muru z kamienia łamanego :

1*70 godz. pomocnika,

25% generaija,

10% zysk,

2/5% podatek obrotowy; b) przez siatkę miernie gęstą do zaprawy lepszego muru z kamienia łamanego:

2*50 godz. pomocnika,

25% generaija, w% zysk.

2*5% podatek obrotowy ;

25. Przesianie piasku* już wydobytego i dostawionego, za 1 m?> :

25°/₀ general ja.

a)    do zaprawy murów ciosowych lub ceglanych:

1*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

b)    do zaprawy na grubszą wyprawę :

2 00 godz. pomocnika,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

c) do zaprawy na gładką wyprawę :

2 50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10*/* zysk,

2 5% podatek obrotowy.

26. Wykonanie nasypu z materjału. na miejsce już dostarczonego wraz z rozrzuceniem, wyrównaniem, dokładnem warstwowem ubiciem i zeskarpowaniem, za 1 m³:

a)    jeżeli ubijanie idzie warstwami 10 cm grubemi:

*    Г80 godz. pomocnika,

25% generalja, w% zysk,

2‘5% podatek obrotowy.

b)    jeżeli ubijanie idzie warstwami do 25 cm grubemi:

Г20 godz. pomocnika,

25% generalja.

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

c) jeżeli podczas roboty można po nasypanym materjale jeździć taczkami, wózkami lub wozami, skutkiem czego ubijania warstwowego niepotrzeba, zwłaszcza u wysokich nasypów:

0 30 godz. pomocnika, dodatki jak wyżej.

Uwaga. Jeżeli nasyp nie jest zbyt wysoki, należy z podstawy jego darń zdjąć, korzenie drzew i krzaków wykarczować i wszelką wogóle roślinność usunąć. Nadto w każdym razie przed rozpoczęciem nasypu trzeba śnieg i lód dokładnie uprzątnąć, teren skalisty na powierzchni wzruszyć, zbyt spadzisty stopniami zaopatrzyć, mokry zdrenować, usuwisty zabezpieczyć, źródliska uchwycić.

27. Wykonanie grobli z gliny lub iłu na miejsce już dostarczonego, a mianowicie, materjał z odległości do 20 m przynieść. rozsypać i w warstwach do 10 cm grubych silnie ubić. za 1 m³:

a) gdy materjał ma naturalną wilgoć:

14 00 godz. pomocnika,

25% generalja.

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) gdy materjał suchy i trzeba go zwilżać:

18 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

26. Warstwę izolacyjną z gliny lub iłu wykonać, a mianowicie materjał z odległości około 20 m przynieść, rozsypać, wyrównać i w warstwach 15 cm grubych silnie ubić, za 1 m³:

a) gdy materjał ma naturalną wilgoć:

8*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

b) gdy materjał suchy i trzeba go zwilżać:

12 00 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

10»/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

29. Splantowanie, czyli wyrównanie terenu, a mianowicie skopanie nierównych garbów, rozrzucenie materjał u skopanego na średnią odległość do 8 w, wyrównanie i warstwowe ubicie, za 1 w*:

a)    jeżeli ziemia jest miękka: Г85 godz. pomocnika, dodatki jak wyżej;

b)    jeżeli ziemia jest średnio t warda :

2*40 godz. pomocnika, dodatki jak wyżej;

c)    jeżeli ziemia jest twarda, zbita :

d)    za rozwiezienie materjału taczkami na średnią odległość do 10 m dolicza się:

0 70 godz. pomocnika, dodatki jak wyżej;

e)    za każdą dalszą średnią odległość do 10 tn rozwózki taczkami:

3 00 godz. pomocnika, dodatki jak wyżej;

0*22 godz. pomocnika, dodatki jak wyżej.

Uwaga. Splantowanie czyli wyrównanie terenu jest skopaniem ziemi z jego wypukłości, ale nie więcej, niż potrzeba do zasypania wszelkich wklęsłości w ten sposób, aby skopana powierzchnia z podsypaną tworzyły jedną płaszczyznę n. p. poziomą. Idzie tu więc o wyznaczenie położenia czyli o obliczenie rzędnej tej płaszczyzny splanów ani a, któraby zrównała objętość skopania z objętością podsypania. Rzędną tą

będzie właśnie średnia rzędna niwelacyjna y₀ = gdzie Zy = yx -f yz -b y*

-f-    yn jest sumą rzędnych niwelacyjnych, odniesionych do płaszczyzny po

równawczej niżej terenu przyjętej, a tyczących się wszystkich znamiennych punktów terenu, w zaś jest ich ilością.

Wszystkie zatem punkta, których rzędne okażą się większe niż y„, trzeba będzie skopać, a mniejsze niż y0l podsypać. Obliczywszy tedy średnią rzędną yv powierzchni tej części terenu, którą przyjdzie skopać, oraz średnią rzędną y,, powierzchni tej części terenu, którą trzeba będzie podsypać, otrzymamy średnią grubość skopania у« — У o, oraz podsypania y„ — yP-, obie te zresztą grubości — w myśl powyższego wywodu — muszą równać się sobie, a zatem y„ — y₀ — y„ — yp = h.

Nazwawszy h grubością splanowania i przyjąwszy, że i?⁷ jest powierzchnią terenu do splanowania przeznaczoną, otrzymuje się objętość wyrównania Ow — F(ys — »/„) = Fh.

Na tej leż zasadzie polega wyznaczony wyżej wymiar roboty wyrównania czyli splanowania.

30. Nasypkę w krytej ujeżdżalni wykonać z dostawą materjału na miejsce, a mianowicie, żwirek wymieszać dokładnie z trocinami drzewnemi, do budynku z odległości 20 m przynieść,

w warstwach 10 do 20 cm grubych nasypać i wyrównać, łącznie z posypaniem powierzchni stosowną ilością soli, za 1 m•'> :

4 50 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

0 38 m³ żwirku,

0*(>7 m³ czystych trocin drzew -nych,

31. Karczowanie z odniesieniem materjału wy karczowanego na odległość do 100 m. za 1 m-: aj korzeni rzadkich krzaków :

0*5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) korzeni gęstych krzaków:

0*7 godz. pomocnika, dodatki jak wyżej:

32. Karczowanie korzeni przednio, a mianowicie, za 1 mb:

a) zwykłego żywopłotu:

1*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk.

2*5% podatek obrotowy;

stosowna ilość soil.

1*5° ₀ od mat. stemple, 10° ₀ od całości zysk, 2*5° ₀ podatek obrotowy.

e) korzeni drzew rzadko rosnących:

Г0 godz. pomocnika, dodatki jak wyżej:

d) korzeni drzew gęsto rosnących :

1*2 godz. pomocnika, dodatki jak wyżej, żywopłotu, zresztą jak po-

^ gęstego żywopłotu cierniowego :

2*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°₀ zysk,

2*5° ₀ podatek obrotowy.

33. Pokład drogowy z kamieni łamanych rębem na grubość 15 do 25 cm przy bankietach, a 25 do 35 cm w środku ułożyć i silnie wyklinować między krawężnikami, utworzonymi z kamieni stosowmie dobranych, wraz z dostawrą i dowrozem materjału na odległość do 20 w, za 1 m³:

4*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

110 m³ kamienia łamanego,

1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

34. Wykamykowanie lub wry żwirowranie drogi tłuczeń 15 -t- 20

ceni lub żwirem na —g— cm grubo, z dostawą materjału

na miejsce i dowozem z odległości do 20 m, za 1 m³. a miano wicie: ¹

90

Analiza cen. — I. Roboty ziemne i pomocnicze.

a)    nowej drogi:

Г50 godz. pomocnika.

25% generalja,

1 m³ tłuczeńca lub żwiru, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    starej drogi wraz z uprzątnięciem błota:

2*00 godz. pomocnika,

25% generalja,

1 m3 tłuczeńca lub żwiru,

l‘5°/₀ od mat. stemple.

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy: c) nowej drogi drobnym żwir-kiem:

1*80 godz. pomocnika,

25% generał ja,

1 m³ żwirku,

1*5% od mat. stemple,

10°/o od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy.

35« Rozrzucenie i wyrównanie dowiezionego już i w małych kupkach na miejscach przeznaczenia ponasypywanego tłuczeńca iub żwiru, za lm³:

080 godz. pomocnika,

25% generalja,

36. Wypiaskowanie drogi bitej kamykami z dostarczeniem i dowozem materjału na odległość do 20 m, za 1 m³, a mianowicie:

b) drogi bitej żwirkiem drób-

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) drogi bitej tłuczeńcem lub żwirem :

nym :

1*80 godz. pomocnika, 25% generalja,

1*10 m³ piasku.

1*5% od mat. stemple, 10% °d całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

1- 80 godz. pomocnika,

25% generalja,

180 m³ piasku,

15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2- 5% podatek obrotowy;

37. Nawierzchnię drogową wykonać z dostarczeniem

wszelkich potrzebnych materjałów, przyborów, narzędzi itd., jednakże bez zlewania, oraz bez ugniatania wałkownicą, za 1 m³, a mianowicie:¹

1*80 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*352 m³ kamienia łamanego, 0*160 m³ tłuczeńca lub żwiru, 0*084 m⁸ żwirku drobnego, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

a) nawierzchni złożonej z 0*32 m grubego pokładu z twardych kamieni łamanych, z 0*16 m grubej warstwy tłuczeńca lub żwiru, i z 0*07 m grubej warstwy drobnego żwirku, które to obie warstwy po ugnieceniu utworzą warstwę 0*15 m grubą:

h) nawierzchni, jak poprzednia, ale z 0*24 m grubą ^warstwą tłuczeńca lub żwiru, która po ugnie-ceniu łącznie z warstwą żwirku utworzy 0*21 m gruby pokład żwirowy :

1*93 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*352 m³ kamienia łamanego, 0*240 m³ tłuczeńca lub żwiru, 0*084 m żwirku drobnego,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości »ysk,

2*5% podatek obrotowy;

c) nawierzchni jak pod a), ale z pokładem 0*24 m grubym:

1*45 godz. pomocnika,

38. Nawierzchnię ścieżek za 1 m³, a mianowicie: ¹

a)    nawierzchni złożonej z warstwy 8 cm grubej tłuczeńca, 8 cm grubej żwirku drobnego, 5 cm piasku kopalnego i 3 cm rzecz-nego:

0*41 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*080 m³ tłuczeńca,

0*096 w³ żwirku drobnego,

0*055 m³ piasku kopalnego, 0*033 w³ piasku rzecznego,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy;

b)    nawierzchni złożonej z warstwy żwiru 8 cm grubej, warstwy żwirku 8 cm i piasku kopalnego 5 cm grubej:

0*35 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*264 w³ kamienia łamanego, 0*160 m³ tłuczeńca lub żwiru, 0*084 m³ żwirku drobnego, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; d) nawierzchni jak pod b), ale pokładem 0*24 grubym:

1*57 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*264 w³ kamienia łamanego, 0*240 w³ tłuczeńca lub żwiru, 0*084 w³ żwirku drobnego. 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy, czyli chodników wykonać,

25% generalja,

0*08 w³ żwiru,

0*096 w³ żwirku,

0*055 m³ piasku kopalnego, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy; c) nawierzchni złożonej z warstwy 16 cm grubej żwiru, warstwy 8 cm grubej żwirku i 8 cm grubej piasku:

0*53 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*16 m³ żwiru,

0*096 w³ żwirku,

0*088 m& piasku kopalnego, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy.

39. Ośmiokrotne przewałkowanie świeżo wykamyko-w an ej lub wyżwirowanej drogi poziomej^lub ze spadkami do 5%, a mianowicie: zwykłą wałkownicę drogową 1-26 do 130 m .szeroką, 1*5 m średnicy, najpierw próżną, potem obciążoną wodą iub piaskiem 2000 kg, 3000 kg i 6000 kg wagi, w każdym stanie obciążenia raz lub po dwa razy przetoczyć, a po uskutecznieniu ośmiu przetoczeń piaskiem wysypać na 5 cm grubo, za 1000    :

25°/o generalja,

10o/o zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy; c) wypiaskowanie przewałkowanej nawierzchni z przyniesieniem piasku z odległości do 20 m: 38-45 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

55 do 65 m3 piasku, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk.

2*5°/o podatek obrotowy.

a)    przewałkowanie 8krotne:

Зч85 godz. zaprzęgu wałko-

wnicy z trzema parami silnych koni :

7*70 godz. pomocnika,

25°₎₀ generalja,

10° ₀ zysk.

2,5⁰/₀ podatek obrotowy;

b)    czerpanie, nalewanie i dowóz wody :

19 20 godz. pomocnika,

3’85 godz. zaprzęgu parokon-uego,

Uwagi.

20

= 2 50.

1.    Wymiar roboty dla więcej lub mniej niż 8 przewałkowali oblicza się w prostym stosunku do wymiaru wyżej pod a) zawartego. Dla dróg państwowych n. p. przyjmują 20krotną ilość przewatkowań jako dostateczny stopień ugniecenia, wymiar roboty zatem pod poz. a) należy w tym razie pomnożyć przez

2.    Do ugniatania nawierzchni dróg nowych, a także i odnawianych w znaczniejszych rozmiarach, należy używać wałkownicy parowej, którą ugniatanie — w równych zresztą warunkach — wypada taniej o 30 do 35% w miarę, czy kamyki są twardsze lub miększe.

3.    Wałkownica zaprzęgowa drogowa bywa 110 do 1*40 m szeroka o średnicy 1*20 do 1*80 m i waży próżna 3 do 5 t, a napełniona 6 do 8 t na 1 m szerokości: wałkownica normalna jest 1*26 m szeroka i 1*50 m średnicy zewnętrznej. waży próżna około 4375 kg, a napełniona wodą około 6000 kg. Wałkowanie poczyna się wałkownicą próżną i prowadzi pasmami od krawędzi nawierzchni ku środkowi tak. aby każde następne przetoczenie kryło się z poprzedniem na 20 do 30 cm. Dopiero po szeregu przetoczeń powiększa się ciężar wałkownicy zapomocą dolewania wody lub dosypywania piasku; zbytni bowiem ciężar początkowy powoduje przesuwanie się kamyków w kierunku wałkowania i to tern więcej, czem warstwa kamyków grubsza; warstwy takie zatem nie powinny być wogóle grubsze niż 12 do 16 cm.

Do zaprzęgu na drodze poziomej lub o miernym wzniosie liczy się jednego konia na 1000 kg ciężaru wałkownicy; chyżość poruszania się wynosi 0*5 do 0*7 m/a, a skutek 20 do 25 m² gotowej nawierzchni, czyli kompletnego ugniecenia 1*5 do 2 m3 twardego albo 2 do 4 m³ miękkiego tłuczeńca.

Wałkowanie wypada najkorzystniej na długościach nawierzchni 400 do 700 w* i w porze wilgotnej odpowiada najwięcej celowi; w porze suchej jednak należy kamykowanie zlewać wodą, której do kamyków twardszych potrzeba około 0‘3 m:1, a dq miększych około O-o m* na 1 m³ nawierzchni. W czasie mrozu nie należy wałkować. Ciśnienie na nawierzchnię wywierane wałkownicą zaprzęgową wynosi 15 do 80 kg/cmz, a parową 50 do 140 kg/cm* w miarę, czy kamyki są miększe lub twardsze.

4. Wałkownica drogowa parowa waży sama około 14.000 kg, a z wodą. węglem, maszynistą i palaczem około 15.900 kg; obciążniki zawieszane na sprzęgach kół ważą około 3900 kg. Najczęściej używają typów wałkowanie parowych, ważących 12.000, 15.000 i 18.000 kg. Wałkownica parowa daje się użyć na drogach ze wzniosem do 12%, podczas gdy wałkownica zaprzęgowa jest w takich warunkach niemożliwa. Prędkość wałkowania wynosi 0⁻5 do 0 8 m/s, a wałkowanie powtarza się tak długo, aż kamyki przestaną okazywać ruchu, a kamyk rzucony pod wał-kownicę nie wciśnie się już w pokład, tylko ulegnie rozgnieceniu. Jeżeli nawierzchnia składa się z dwu warstw, t. j. z dolnej o grubszych i górnej o drobniejszych kamykach, wałkuje się każdą warstwę osobno; dolną jednak otyłe mniej, aby się mogła związać z górną.

Melr bieżący należytego ugniecenia nawierzchni w całej szerokości wymaga według doświadczenia 30 do 50, a nawet do 150 przewałkowali w miarę, czy kamyki są miększe lub twardsze. Jeżeli zatem nawierzchnia jest 7 m szeroka o twardych kamykach, to 1 m jej długości będzie wymagać 7 x 50 = 350 przewałkowali ze średnią chyżością około 0’7 m/s czyli 0*7 X 3600 = 2520 m/godz. ; w ten sposób zrobi wałkownica w ciągu dnia ośmiogodzinnego drogę około 20.160 m; a gdy 1 m nawierzchni tej wymaga około 350 m tej drogi, wrięc w ciągu dnia można ugnieść

kompletnie    = 57-6 m bieżących nawierzchni 7 m szerokiej czyli 57 6x 7 ^ 400 ш².

5.    Podczas budowy dróg należy pamiętać, że największy spadek, względnie wznios-niepowinien przekraczać •

o) u dróg pierwszorzędnych: w górach 5 do 6%, w okolicy pagórkowatej 3 do 4%. na płaszczyznach 2%;

bj u dróg drugorzędnych: w górach 6 do 7%, w okolicy pagórkowatej 4%, na płaszczyznach 2 5%;

cj u dróg polnych: w górach 7%, w okolicy pagórkowatej 4 do 5%, na płaszczy znach 2 5 do 3%.

6.    Na łukach o średnim promieniu 50 m wznios nie powinien wogóle przekraczać 4%. Łuków drogowych o mniejszym promieniu niż 30 m należy unikać.

b) z kamieni większych niż.

4«0. Narzut kamienny wykonać bez względu na głębokość wody z dostarczeniem narzędzi, przyborów i z wykonaniem rusztowań częściowo lub w całości na wodzie, za 1 m³:

0 03 m³:

a) z kamieni do 0 03 m³ dużych :

3 70 godz. pomocnika, 25° ₀ general ja,

1 m³ kamienia,

1/5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk. 2*5°/₀ podatek obrotowy.

3 00 godz. pomocnika,

25 °/₀ general ja,

1 m³ kamienia, l*5°/₀ od mat. stemple,

10° ₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

41. Wykopanie rowów niezawisłe od budowy drogi oblicza się według poz. 1. do 7. analizy cen, a za obustronne ze-skarpowanie i wyrównanie dna dolicza się, za 1 m%:

a) w gruncie ziemistym: 0*70 godz. pomocnika, 25% generalja.

10% zysk,

2 ó° ₀ podatek obrotowy;

b) w gruncie skalistym:

Г50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. Rowy drogowe otrzymują w regule skarpy o nachyleniu 1:1, a dno 0 50 m szerokie i tyleż, niżej krawędzi bankietu drogi, głębokie.

42, Roboty ziemne celem naprawy drogi, za 1 m3, a mianowicie:

b) wybranie namułu z rowów z obustronnem oskalpowaniem: 3*40 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) podsypaniebankietów z odar-niowaniem:

4 40 godz. pomocnika, 25*/o generalja.

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

43. 10 faszyn wytworzyć, t. j. pręcia czyli chróstu naciąć i w faszyny po 3 do 4 w długie, 30 cm średnicy w trzech miejscach witkami powiązać, a mianowicie:

a)    z wikliny tak gęstej, że 3 do 7 m- daje jedną taszynę:

10 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2 5° o podatek obrotowy;

b)    z wikliny rzadkiej, której 10 do 20 w² daje jedną faszynę:

12*50 godz. pomocnika,

25% generalja.

10°/o zysk,

2-5% podatek obrotowy;

c)    z chróstu lasowego:

16*66 godz. pomocnika,

25% generalja 10% zysk,

2'5% podatek obrotowy;

d)    za materjał liczy się pod a) i b) pięciokrotny, zaś pod c) czterokrotny koszt odnośnej roboty. ¹

44. 10 faszyn wiklowych wykonać jak wyżej, ale tylko 3 m długich i dwa razy przewiązanych:

I 2*5% podatek obrotowy, i jako materjał liczy się pięeio-I krotny koszt robocizny.

Uwaga. Za samo tylko powiązanie w faszyny pręcia już wyrębanego i na miejsce dostarczonego liczy się połowę wymiaru roboty niniejszej, względnie pod poz. 43. i 44.

8*00 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

45. Wytworzenie wałka faszynowego wiklowego 26 do 30 cm grubego, co 30 cm poprze wszywanego do wzmocnienia budowli ziemnych, z 1 mb:

b) z pręcia już wyrębanego: 0 60 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) z wyrębaniern pręcia:

0*90 godz. pomocnika,

25 °/₀ generał ja.

10°o zysk,

2'5% podatek obrotowy;

Uwaga. Za materjał lasowy liczy się czterokrotny, a za wiklowy pięciokrotny koszt odnośnej roboty pod aj, względnie pod bj policzonej.

46. Kiszkę faszynową (wałek), 15 cm grub^ co 30 cm po-przewiązywaną wytworzyć, za 1 mb :

c)    z pręcia lasowego już wyrębanego i dostawionego:

0 40 godz. pomocnika,

25o/o generalja,

10% zysk.

2-5% podatek obrotowy, za materjał czterokrotny koszt roboty powyższej;

d)    z pręcia wiklowego już wyrębanego i dostawionego:

0 20 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk.

2 5% podatek obrotowy, za materjał pięciokrotny koszt roboty powyższej.

Uwaga. Na 20 ra długą, 15 cm grubą kiszkę liczy się 2-5 faszyn 3 m długich, 30 cm grubych; zaczera na 1 m kiszki przypada 0125 faszyny.

a)    z pręcia lasowego wraz z wyrębaniern:

0 60 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy, za materjał czterokrotny koszt roboty wyżej policzonej ;

b)    z pręcia wiklowego z wyręb aniem :

0-30 godz. pomocnika,

250 o generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy, za materjał pięciokrotny koszt roboty wyżej policzonej;

b) z drewna miękkiego: 12 00 godz. pomocnika, 25% generalja,

0-50 w³ drzewa na pniu, 1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

47. 100 palików faszynowych 1 do 1-25 m długich, 5 do 8 cm szerokich, 2 do 4 cm grubych wytworzyć z wyrębaniern krą-glaka, przerżnięciem i potupaniem: a) z drewna twardego:

16.00 godz. pomocnika,

25% generalja.

0-50 w³ drzewa na pniu,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

48. 100 palików fasz\nowych 1 do 125 m długich 4 do 5 cm grubych z drzewa wierzbowego pniowego lub z gałęziowego, krągłych, lub przez środek łupanych wykonać:

1 5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

5-00 godz. pomocnika,

25°/₀ generał ja,

0 83 nv> drewna.

b) palików z drzewa miękkiego : 7’00 godz. pomocnika,

25° o generalja,

10"'« zysk,

50% za materjał na kołki, 2*5° o podatek obrotowy.

40* 100 palików faszynowych już gotowych przewiercić i kołkami zaopatrzyć: aj palików z drzewa twardego:

10 00 godz. pomocnika,

25°/₀ general) a,

10°/o zysk.

50% za materjał na kołki,

2*5° ₀ podatek obrotowy;

50. Tamę faszynową wykonać, a mianowicie: 3 m kiszek, 15 cm grubych nawiązać, wraz z faszynami na miejsce budowy przynieść z odległości do 20 m, faszyny stosownie ułożyć, kiszki zaciągnąć, palikami przybić, ściółką wyścielić, materjał ziemny lub żwirowy taczkami z odległości do 20 m dowieść, rozsypać i ubić, za 1 msi a) w części tamy prostopadłej do biegu wody w pierwszej 40 metrowej długości :

0 30 godz. tamiarza,

6 00 godz. pomocnika,

25% generalja.

5 faszyn 3 m długich, 0*30 ж grubych, razem 107 жз objętości,

10 palików, 1 ж długich, 6 cm grubych, razem 0*03 жз objętości,

0 30 жз nasypki,

T5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

U waga. Wymiar materjału wyżej wykazanego wynosi łącznie 1*07 + 0-03 -f- 0-30 = 1/40 w»³; nadwyżka jednak 040 m³ wnika w objętość faszynady i ugniata się.

b)    Za każdą dalszą 40 metrową długość od początku mierząc dolicza się:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

2 00 godz. pomocnika,

25% generalja.

c)    W części tamy równoległej do brzegu, odległej od niego do 40 ж, liczy się materjał i wymiar roboty jak wyżej w drugiej długości, t. j. jak pod poz. a) z dodatkiem pod poz. b) i z 20% kosztów pomostu potrzebnej długości, wynikających niżej z poz. 51.

d)    Za każdą dalszą odległość 40 metrową od brzegu dolicza się dodatek pod poz. b) i 20% kosztów pomostu, jak poprzednio.

e) Jeżeli nasypkę przyjdzie dowozić z większej odległości niż 20 m, to dowóz trzeba osobno policzyć według odnośnych wzorów przewozu.

Uwaga. Prawidłowy postęp roboty powinien dać dziennie conajmniej 40 m;{ gotowej tamy.

Do kiszki 20 m długiej potrzeba 2 50 faszyn 3 m długich, 30 cm średnicy.

51.    Pomost pomocniczy 2’50 m szeroki, 20 m długi wykonać podczas budowy tamy, za 1 mb:

6-00 m desek miękkich 4X30cm, 4 80 sztuk gwoździ deskowych, 2*40 sztuk gwoździ do progów, Г70 m wici brzozowych,

1 5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0175 godz. cieśli,

0*63 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

4 m krąglaków miękkich 26 cm średnicy w cieńszym końcu,

Г 80 ж krąglaków miękkich, o 16 cm średnicy na progi,

Uwaga. Na zwykły woz parokonny, zdolny przewieźć naraz 504 kg, można naładować: 15 faszyn 3 m długich, 30 cm grubych, albo palików faszynowych 1 m długich, 6 cm grubych: z drzewa miękkiego 200, z twardego 160, albo palików płotkowych 1‘60 m długich, 8 cm grubych: miękkich 130, a twardych 115.

52.    Ściółkę wykonać, t. j. faszyny z odległości do 20 m przynieść, rozciąć, pręcie rozścielić, kiszkę 150 m długą sporządzić, nią ściółkę przymocować i ziemią przysypać, za 1 m-:

a) na ziemi miękkiej: 0*70 godz. pomocnika,

b) na ziemi twardej:

0 90 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 8 faszyny 3 m długiej, 30 cm grubej,

5 palików faszynowych,

0 08 m³ przysypki,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/,, od całości zysk,

2 5° ₀ podatek obrotowy;

25°/₀ generalja,

0*5 faszyny 3 m długiej, 30 cm grubej,

3 paliki 1 m długie, 6 cm grube,

0 08 m³ przysypki,

1*5% od mat. stemplo,

10°/o od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

53. Płotek 06 m wysoki ugrodzić, t. j. paliki co 33 cm wbić, wypleść pręciem i żwirem lub kamieniem zapełnić, z przyniesieniem z odległości do 20 m, za 1 mb, a mianowicie:

a) płotka jednorzędowego: 1*25 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*25 faszyny 3 w długiej, 30 cm grubej,

3 paliki,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy;

SkWarczyński, Podręcznik budowlany.

b)    płotka dwurzędowego 0*6 m szerokiego :

9 palików,

0 80 w³ żwiru lub kamieni, Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy; d) płotka czterorzędowego 1*80 m szerokiego:

1250 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 faszyn a jak wyżej,

12 palików,

1*20 ж³ żwiru lub kamieni, l’5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2-5% podatek obrotowy.

5-00 godz. pomocnika,

25% generalia,

0 50 faszyny 3 m długiej,

6 palików.

0*40 m³ żwiru lub kamieni,

Г5% °d mat. stemple,

10° ₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

c)    płotka trzyrzędowego 120 m szerokiego :

10Ю0 godzin pomocnika,

25°/o generalja,

0*75 faszyny 3 m długiej, 80 cm grubej,

Uwaga. Wymiar roboty i materjału płotków wyższych niż 60 cm oblicza się stosunkowo do wymiarów wyżej podanych; w każdym razie paliki powinny być tak długie, aby można je wbić co najmniej ną 60 cm w ziemię.

54f. Płotek spiętrzony wykonać, t. j. na płotku trzyrzędowym ustawić dwurzędowy 60 cm wysoki, z pokryciem korony płotka dolnego ściółką, za 1 mb:

113 w³ żwiru lub kamienia. 15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

15 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

2*25 faszyn 3 m długich, 30 cm grubych,

15 palików,

Uwaga. Dowóz materjału nasypowego z większej odległości niż 20 m, oblicza się osobno.

55.    Wykonanie narzutu skarpowego z grubego kamienia rzecznego (kułaków, otoczaków) poza płotkami z przyniesieniem z odległości średniej 20 m, za 1 m ³:

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy,

4-40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

56.    Zasadzenie wiklinowych sadzonek, 30 do 40 cm długich, 1 do 2-5 cm grubych, t. j. świeżą faszynę wiklową na 4 do 5 części poprzecinać i otrzymane w ten sposób sadzonki w dołkach kołkiem lub drągiem żelaznym porobionych zasadzić, za 1 wa:

a) w odstępach wzajemnych co 8 cm:

0 28 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*028 faszyny wiklowej, jak. wyżej,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) w odstępach co 30 cm: 0*07 godz. pomocnika, 25% generalja,

0*007 faszyny,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

l'5°/o °d mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) w odstępach co 16 cm:

018 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*014 faszyny wiklowej, jak wyżej,

57.    Zasadzenie wiązanek wiklinowych, t. j. dołki około 0*03 m* objętości wybrać w odstępach co 60 cm od środka do środka, wiązanki przygotować i 60 do 80 cm głęboko zasadzić w ten sposób, aby ich końce cieńsze wystawały na 25 do 30 cm ponad ziemię, za 1 m²:

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

0*70 godz. pomocnika,

25% generalja,

007 faszyny wiklowej 3 m długiej, 30 cm grubej.

58.    Zasadzenie wikliny pasmami, t. j. rowki 15 cm szerokie, 30 cm głębokie wykopać, świeże pręty wiklinowe 60 do 80 cm długie w nie zasadzić, ziemię zasypać i ubić, za 1 m² :

0*14 godz. pomocnika, 25% generalja,

0*014 faszyny,

1*5% od mat. stemple, ; 10% od Całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. Jeżeli dołki sadzonek trzeba zasypać ziemią rodzajną, oblicza się kopanie i dowóz tej ziemi osobno.

59.    Zasadzenie perzu celem ubezpieczenia skarp, a mianowicie: dostarczoną dobrą ziemię nałożyć na skarpę 50 cm grubo, osadzić korzenie perzu, podlać, skarpę wyrównać i usunąć zgarniętą ze skarp ziemię, za 1 w⁸:

b) bez dostarczenia korzeni perzu :

1*70 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) z dostarczeniem korzeni perzu:

2*20 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwaga. Gdy ziemię na skarpie trzeba usypać w cieńszej lub grubszej warstwie, to wymiar roboty oblicza się w prostym stosunku do wymiaru wyżej wyznaczonego.

60.    100 tyk laskowych 2 m długich, 2-5 cm grubych wyciąć i na połowę wzdłuż rozłupać:

25% generalja.

10% zysk.

2 5% podatek obrotowy.

10 godz. pomocnika,

20% tytułem odszkodowania, właścicielowi zarośli za materjał.

61.    Wyłożenie skarp darniami płazem, t. j. darnie ВО X 30 cm i do 10 cm grube wyciąć, kołki sporządzić, na odległość do 20 m donieść, ułożyć i przymocować, za 1 m*:

4*40 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

62.    Wyłożenie skarp darniami rębem, z ukopaniem darń, zresztą jak pod pozycją 61. wraz z zeskarpowauiem. za 1 m³:

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

7*70 godz. pomocnika,

25% general] a,

66. 100 darni 10 cm grubych, 30 cm szerokich i 30 cm długich ukopać:

b) stosownym nożem i łopatą: 180 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy;

a) zwykła łopatą:

3*6Q godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

64. 100 kołków 15 do 2*5 cm grubych i 25 do 30 cm długich do przymocowania darni wyciosać:

15% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

1 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

010 m3 stosu pręcia na kołki,

65. 100m² powierzchni skarp wzruszyć i zasiać, a mianowicie:

a) skarp mało pochyłych:

6 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 50kg nasienia trawy rajskiej lub koniczyny,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) skarp stromych, gdy nasienie trzeba w ziemię wciskać:

12 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 50 kg nasienia,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy.

66. Metr sześć, c^yli 1250% wapna wypalić w piecu murowanym i krytym, t. j. kamień wapienny wyłamać, dosta-

wic, z odległości do 20 m do pieca przynieść i stosownie ułożyć, opału dostarczyć, wypalić, z pieca wyjąć, i w stosy w pobliżu ułożyć :

25o/o generalja,

17 50 godz. pomocnika,

1*25 w³ kamienia wapiennego wyłamać według poz. 5. lub 6. i dostarczyć,

225 kg węgla kamiennego i 0*55 m³ drzewa miękkiego na podpałkę, albo 2*50 m³ drzewa miękkiego, albo też 167 m³ twardego,

15°/o powyższych kosztów jako czynsz za grunt, tudzież na koszta zarządu, amortyzacji, podatków, asekuracji i konserwacji,

10° ₀ od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Do wypalania wapna zwykłego kwalifikuje się każdy kamień wapienny, zawierający 8 do 10% krzemionki lub glinki, a mianowicie tuf wapienny, grubo ziarnisty wapniak, margiel wapienny, kreda, dolomit itp. (Zob. tom I., cz. I., dział D., str. 56.) Ciężar właściwy wapna palonego wynosi 1*3; zaczem lm³w bryle jednolitej waży średnio ИЪОкд. Metr sześć, wapienia łamanego w stosie daje 0-75 do 0*80 m3 wapna palonego; zaczem na 1 m³ wapna palonego, potrzeba 1*25 do 133 m³ wapienia łamanego w stosie. Kamieniołom firmy ,,L. i G. Kaden“ w Rząsce pod Krakowem dostarcza kamienia wapiennego ciemno żółtego, zbitego, twardego, który według badań chemicznego laboratoryum dla przemysłu keramicznego w Berlinie zawiera 9818% węglanu wapnia, a 1 kg po wypaleniu daje 3 015kg wapna gaszonego. Piec służący do wypalania tego wapna jest stojący, beczkowy, o nieustannym przebiegu wypalania, które się odbywa zapomocą gazu, wytwarzanego stosownym generatorem. Dzienna wydatność pieca wynosi około 350 wagonów, czyli 35.000 kg wapna palonego.

67. Wapno ugasić, łącznie z uczerpaniem i przyniesieniem potrzebnej wody około 1*2 do Г5 m³, za 1 m^:

4*2 godz. pomocnika, 25° ₀ generalja,

450 kg wapna pa. ,o,

(1*2 m³ wody),

1*5°/o od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy.

68. Ścianę gliną na 2*5 cm grubo wylepić. za 1 m

a) na dole:

0 90 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

0-025 m³ gliny,

0 018 m³ plewy,

0 008 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk. 2-5°/₀ podatek obrotowy;

b) za każdą dalszą wysokość piętrową :

0 50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10«/,, zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy.

69. Ścianę plecioną wyJepić na 8 cm gliną, za 1 w*:

a) na dole:

3 50 godz. pomocnika. 25°/₀ generalja,

010 m3 gliny,

0*02 m3 plewy,

0 02 m3 wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk. 2*5% podatek obrotowy; b) za każde dalsze piętro: 0-30 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10«/« zysk.

2*5% podatek obrotowy.

70. Boisko z gliny wykonać, za 1 mß: 13 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10 m3 gliny,

0 05 m3 plewy,

0*16 m3 wody,

1*5° o od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy.

71.    Boisko stare naprawić, t. j. powierzchnię naciąć, starą glinę usunąć i na nowo do 7 cm grubo wylepić, za 1 m²:

l‘5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

2 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 07 m3 gliny z plewą,

0 03 m3 wody,

72.    Polepę glinianą wykonać na strychu 8 do 10 cm grubą, za 1 m²:

a) w budynku parterowym: 15 godz. pomocnika.

25% generalja,*

0 08 do 010 m3 gliny,

0 02 do 0 025 m3 plewy,

0*02 do 0*025 m3 wody,

1*5% od mat. stemple.

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) za każde dalsze piętro:

0*2 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

73. Oczyścić i umyć wraz z oskrobaniem wapna, farby itp. zanieczyszczeń, z przyniesieniem wody i dodaniem szmat, wiechci słomianych, piasku itd. bez różnicy wysokości:

b) metr kwadr, podłogi: 0*40 godz. kobiety,

25% generalja,

10°/o zysk.

2;5% podatek obrotowy.

a) jedne drzwi z oprawą i opaską, lub okno podwójne:

1*50 godz. kobiety lub ęhłopca,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwaga. Jeżeli czyszczenie i mycie powtarza się co roku w starych budynkach, to liczy się tylko ²/s wymiaru roboty pod a) i bj.

74. 1000 cegieł niepalonych, tylko suszonych o rozmiarach normalnych 27 X 13 X 6 cm wytworzyć, t. j. glinę ukopać, wodę przynieść, glinę zarobić i wymiesić, do stołu przynieść, cegłę wyrobić, zanieść na otwarte cieniste miejsce suszenia, w połowie przebiegu suszenia poprzewracać lub rębem poustawiać i piasku do podsypania dostarczyć :

robota jak wyżej, a także: 0*264 do 0*628 m³ materjału włóknistego ;

1*5% od.mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5° ₀ podatek obrotowy; c) za odniesienie cegieł na kryte miejsce suszenia dolicza się do a) i b) :

7*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy.

a)    cegły surówki zwykłej 10*00 godz. cegielnika,

24*00 godz. pomocnika,

25% generalja, w®/* zysk.

2*5% podatek obrotowy;

b)    cegły egipskiej czyli pa-cówki, z domieszaniem nadto materjałów włóknistych w stanie posiekanym, jak słomy, siana, mchu długiego, odpadków lnu, konopi itp., celem ułatwienia wysychania i wzmożenia spoistości cegły i przyczepności zaprawy:

Uwaga. Surówkę zarówno jak i pacówkę trzeba suszyć 3 do 4 tygodni wśród stałej pogody: od deszczu jednak trzeba je zabezpieczyć pokrywą słomianą; dostateczne wysuszenie poznać, gdy przełom ma tę samą barwę, co powierzchnia zewnętrzna.

Rozmiary surówki bywają także większe od normalnych.

75. 1000 cegieł zwykłych 27 X 13 X 6 cm do

m u r u

wytworzyć w zwykłym murowanym piecu cegielniczym o jednem ognisku:

a) glinę ukopać, wody dostarczyć, glinę zarobić, wymiesić, do stołu przynieść, cegłę urobić, zanieść na miejsce suszenia, podsuszone do połowy poprzewracać lub rębem poustawiać i piasku do podsypania dostarczyć:

ß) jeżeli glinę trzeba wy pławić dolicza się do wymiaru roboty pod a):

19*00 godz. pomocnika,

25%, generalja.

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy;

a) jeżeli gliny nie trzebapławić:

10*00 godz. ceglarza,

24*00 godz. pomocnika,

25% generalja.

10%, zysk.

2*5% podatek obrotowy,

Gdy piec ma 2 ogniska, to podwaja się wymiar tej roboty wypalania.

e) Do wypalenia 1000 cegieł potrzeba opału:

a) w piecu murowanym zwykłym:

3 do 3 3 m3 drewna miękkiego, albo

2 do 2*5 m* drewna bukowego i 010 wiązki słomy na podpałkę*

albo

250 do 350 kg węgla kamiennego i 0*022 m3 miękkiego drewna na podpałkę;

ß) w piecu polowym:

4 do 4*1 m³ drewna miękkiego, albo

2 do 32 m3 drewna bukowego, i 0-10 wiązki słomy na podpałkę, albo

albo też

2000 cegiełek torfowych. f) Na opłacenie czynszu za grunt potrzebny, podatków, oprocentowania i amortyzacji kapitału zakładowego, utrzymania budynków zakładu, asekuracji, przemiany urządzeń i kosztów zarządu

b) za doniesienie cegieł do suszarni krytej i ułożenie w stosy: 7*50 godz. pomocnika,

25% generalia.

10°/₀ zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy,

c)    przyniesienie cegieł z suszarni do pieca na średnią odległość 50 do 60 w, ułożenie w piecu, wyjęcie po wypaleniu i ustawienie w stosy obok pieca, wraz z wyczyszczeniem pieca, wylepieniem itd. :

2-50 godz. cegielnika,

15 00 godz. pomocnika,

25o/₀ general] a,

d)    podczas wypalania cegieł w piecu o pojemności 30.000 do 40.000 cegieł potrzeba dziennie do jednogo ogniska: i

25°/₀ general)a,

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy; stąd wiec na wypalenie 1000 cegieł przypadnie około:

10% zysk.

2 5% podatek obrotowy.

10-00 godz. wypalacza (cegielnika),

10-00 godz. pomocnika,

3 0 godz. wypalacza, 3’0 godz. pomocnika, 25% general) a,

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy,

300 do 400 kg węgla kamiennego i 0*022 m³ miękkiego drewna na podpałkę, albo 1050 kg chrustu, albo 8*1 w³ torfu,

trzeba liczyć około 20°/o całkowitej powyższej ceny wytworzenia 1000 cegieł.

Uwaga. Wypalanie cegieł trwa tu ii do 14 dni, z czego przypada na układanie cegieł w piecu 2 dni, na wypalanie 4 do 6, na ostyganie S do 4, a na wyjmowanie z pieca 2 dni.

76. 1000 cegieł wewnątrz pustych 40 X 16 X 7-5 cm wytworzyć:

ß) jeśli glinę trzeba wypławić dolicza się do a):

20 00 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) gliny ukopać itd., jak pod poz. 75. a) opisano:

a) jeśli gliny nie trzeba pła-

wić:

20*00 godz. cegielnika,

30-00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

10% zysk.

2*5°/o podatek obrotowy; b) za zaniesienie cegieł do suszarni krytych i ułożenie w stosy:

5 00 godz. pomocnika,

10°/₀ zysk,

25°/₀ generalja,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

c)    przyniesienie cegieł z suszarni do pieca itd., jak pod poz. 75. c) opisano :

10% zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

2*50 godz. cegielnika,

10 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

d)    pomoc dzienna do wypalania cegieł itd., jak pod poz. 75. d)\

e)    opał potrzebny do 1000 cegieł itd., jak pod poz. 75. e)\

f)    na opłacenie czynszu za grunt potrzebny, podatków itd., jak w uwadze pod poz. 75. f).

77. 1000 dachówek 37 X 18*5 cm wytworzyć:

ß) gdy glinę trzeba wypławić dolicza się do a):

20-00 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

25°/o podatek obrotowy;

a) glinę ukopać itd., jak pod poz. 75. a) opisano:

a) gdy gliny nie trzeba pławić:

12*00 godz. cegielnika,

25 00 godz. pomocnika,

25° ₀ generalja,

10° ₀ zysk,

2*5®/₀ podatek obrotowy;

b)    zaniesienie dachówek do suszarni itd., jak pod poz. 76. b)-

c)    przyniesienie dachówek z suszarni do piecaitd., jakjiodpoz. 76. c);

d)    pomoc dzienna podczas wypalania cegieł itd., jak pod poz. 75. d)\

e)    opał do 1000 dachówek, jak pod poz. 75. e)\

f)    na koszta * zarządu, czyusz za potrzebny grunt itd.. jak pod poz. 75. f).

78. 1000 cegieł zwykłych do rauru 27 X 13 X 6 cm wytworzyć ręcznie i wypalić w piecu kręgowym:1 a) gliny ukopać itd., jak pod poz. 75. a) opisano: a) jeśli gliny nie trzeba pławić:

16 0 godz. cegielnika,

25 0 godz. pomocnika,

25<?/₀ generalja,

IO*» ₀ zysk,

2:5° « podatek obrotowy;

ß) jeśli glinę trzeba wypławić dolicza się do a):

19 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; h) zaniesienie cegieł do suszarni i ustawienie w stosy:

6 0 godz. pomocnika,

25«/o generalja,

przyniesienie cegieł z suszarni do pieca itd., jak pod poz. 75. c, opisano:

13 0 godz. pomocnika,

■■25°/« generalja,

d)    wypalenie 1000 cegieł wymaga pomocy i opału:

10% zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy,

875 kg węgla kamiennego i 0022 m3 drewna miękkiego na podpałkę, lub ekwiwalent drzewa;

e)    na opłacenie czynszu za grunt potrzebny itd., jak pod poz. 75. f) opisano, należy policzyć 15°/« z powyższych całkowitych kosztów 1000 cegieł.

10®/« zysk.

2-5°/o podatek obrotowy;

10° « zysk,

2*5®/« podatek obrotowy;

1 70 godz. wypalacza,

25°/'« generalja,

Uwaga. Temperatura wypalania w piecu kręgowym dochodzi do 1057° C, a gazy uchodzące z pieca ma ją 108 do 172° G. Gały przebieg wypalania cegły w jednej komorze» 1. j. począwszy od załadowania aż do wyładowania włącznie, trwa 7 do 8 dni.

79. 1000 cegieł z pomocą maszyny parowej wytworzyć i wypalić w piecu kręgowym z wy pławieniem gliny:

a)    gliny ukopać itd., jak pod poz. 75. a) opisano:

15 00 godz. cegielnika,

38 00 godz. pomocnika,

25®/₀ generalja,

b)    zaniesienie cegieł do suszarni zresztą jak wyżej:

5 00 godz. pomocnika,

25®/« generalja,

10°;o zysk,

2*5®/« podatek obrotowy;

10° ₀ zysk,

25® ₀ podatek obrotowy;

c)    przyniesienie cegieł do pieca jak wyżej:

10»/« zysk,

2*5% podatek obrotowy;

2 50 godz. cegielnika,

15 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

d)    do wypalenia 1000 cegieł potrzeba:

25% generalja,

5*00 godz. wypalacza,

3-75 godz. pomocnika,

275% węgla kamiennego i 0 022 шз miękkiego drzewa na podpałkę*,

2*5% podatek obrotowy;

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

z) na opłacenie kosztów zarządu itd., jak wyżej dolicza się 20% powyższych całkowitych kosztów 1000 cegieł.

80. Wytworzenie 1000 dachówek r ęcznie lub z pomocą maszyny parowej wymaga zwiększenia o 25% wymiaru roboty, policzonej pod poz. 78. względnie pod poz. 79.

b) do kitu:

130 00 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

81. Potłuczenie na mączkę cegieł, trasu lub puzzolany wraz z przesianiem, za 1 m*:

a) do zaprawy:

65*00 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

25% podatek obrotowy;

82. Wiązkę trzciny 3*0 m długą, 30 cm średnicy wyciąć oczyścić i związać, za sztukę:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*40 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

83.    Mech w lesie uzbierać za 1 mp: i 10 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

&>a 1000 cegiełek 30X15 cm: 6 3 godz. torfiarza,

12 50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

84.    Torf ukopać w grubości 10 cm:

a) za 1 metr kwadratowy:

0T4 godz. torfiarza 0 28 godz. pomocnika,

25% generalja,

10»/« zysk,

2 5% podatek obrotowy,

II. ROBOTY MURARSKIE.

Ze względu na to. że cegła formatu polskiego (27 X IB X 6 cm) ma być używaną dopiero od 1. stycznia 1980, poniżej podaję oprócz cegieł formatu polskiego także wymiary cegieł, nazwy obszarów, gdzie są używane, ich ilość, potrzebną na 1 m³ murów zwyczajnych i sklepień, jakoteż ilość zaprawy:

Cegły

polskie

Była dzielnica pruska

Była dzielnica rosyjska

Była dzielnica austrjacka

Wymiary cegieł w cm

27X13X6

25X12X6*6

27X13X70

29X14X65

Ilość cegieł na 1 m³

muru

365 sztuk

400 „

326 „

‘300 „

I sklepień

380 sztuk

Ilość zaprawy na 1 ms

muru

0*30 ms

0-29 „

0-29 „

0-29 .

sklepień

0 30

0-29 „

0*29 „

0-29 „

dodatkowo :

Kujawy

36X13X6-5

261 sztuk

271 sztuk

0*27 m³

0*27 w³

Wołyń

2(5X14X8 I 280 ,,

289 „

0-25 „

0-25 ,

to znaczy na 1 w³ muru potrzeba zaprawy, przy stosowni 1 części wapna i 2 części piasku, dających 2 4 części zaprawy

Obliczenie ilości cegieł innych rozmiarów, tudzież objętości zaprawy uskutecznia się na podstawie zasad, opisanych w § 8 (str. 14. do 18).

a) Mury z kamienia łamanego i mury z cegły.¹

85. Narzut z kamieni łamanych 0*15 do 0*30 w³ dużych wykonać, t. j. kamienie łożyście poukładać, puste przestrzenie kamykami zapełnić, a powierzchnię narzutu, jako bruk wyrównać, bez różnicy głębokości lub wysokości, za 1 m³:

1*50 godz. murarza,

6*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*05 m³ kamienia łamanego,

0*25 m³ kamyków. l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy.

8в. Mur na sucho wykonać, t. j. kamień łożyście osadzić z zachowaniem wiązania, bez różnicy głębokości lub wysokości (zob. poz. 101.), za 1 mP:

l*5°/o od mat. stemple, 10o/₀ od całości zysk. 2*5°/₀ podatek obrotowy.

3*00 godz. murarza,

6*00 godz pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*20 w³ kamienia łamanego,

87. Mur z kamienia łamanego na mchu lub glinie wykonać, bez różnicy głębokości lub wysokości (zob. poz. 101.), za 1 w³:

1*20 w³ kamienia łamanego, łożystego lub warstwowego, 0*28m³ mchu lub 0*33m³ gliny,

Cegieł używanych w byłych dzielni each zaborców

029 „

012 „

024 „

012 „

Cegieł polskich

na

Przy użyciu

zaprawę

potrzeba

objętości

wapna

gaszonego

piasku

wody

0*30 mP

0*125 m³

0*25 w³

0*125 m³

6*00 godz. murarza,

9*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% od całości zysk,

011 m3 wody do gliny, 1*5% od mat. stemple,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. 1. Mur z kamienia łamanego wykonany bez zaprawy, tylko na mchu na glinie, lub ziemi zowie się murem na sucho wykonanym; używa się jedynie •do mniejszych murów oporowych.

8. Stawia się jako zasadę, że wodę należy liczyć jedynie do nowych budowli, jeżeli ich program nie obejmuje budowy studni; a do starych wówczas tylko, gdy jej trzeba dostarczać z odległości większej, niż 500m, lub uiszczać osobną zapłatę za jej pobór.

88. Mur w studni z kamienia łamanego na mchu (zob. poz. 101. i str. 5.), za 1 nfi:

b) za każdą dalszą 1 m głębokość dolicza się do a):

0*25 godz. murarza,

100 godz pomocnika,

25% generalja.

125 m3 kamienia łamanego, 0*30 m3 mchu,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

a) w pierwszej głębokości dwumetrowej :

9 0 godz. murarza,

9 0 godz. pomocnika,

25% generalja,

1*25 m3 kamienia łamanego,

0 30 m3 mchu,

1*5® ₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°₀ podatek obrotowy;

89. Zarobienie zaprawy wapna do piasku:

a)    1: 2 :

5 0 godz. gracarza,

10 0 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*51 m3 wapna gaszonego, 102 m3 piasku,

120 l wody,

15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5° ₀ podatek obrotowy;

b)    1:3:

5 0 godz. gracarza,

10 0 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*32 m3 wapna gaszonego,

wapiennej, za 1 m3 w stosunku

0*95 m3 piasku,

1201 wody,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

c) w stosunku 1 : 4 :

5*0 godz. gracarza,

10 0 godz. pomocnika, 25% generalja,

0-25 m3 wapna gaszonego, 100 m3 piasku,

120 l wody,

15% od mat. stemple, 10% od całości zysk. 2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. Wody do zaprawy wapiennej liczy się około l/₃ część ilości wapna i piasku. Wielkość stosunku wapna do piasku w zaprawie, zależnie od jej przeznaczenia, określa szczegółowo tom I., poddział „3. Zaprawa wapienna“, str. 95.

90.    Mur studzienny, z kamienia łamanego na zaprawie wapiennej, należy obliczać jak sklepienie piwniczne pod poz 121.a), a dodatek za każdą dalszą głębokość, jak pod poz. 88. b).

91.    Wykonanie rnuru fundamentowego z kamienia łamanego, na zaprawie wapiennej z grubszem przy ciosaniem kamieni na łożyskach (zob. poz. 101.), za lm³:

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy. b) za każdą dalszą głębokość dwumetrową dolicza się:

0 6 godz. murarza,

08 godz. pomocnika,

25% générai ja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) w pierwszej głębokości dwumetrowej :

5 0 godz murarza,

5 0 godz. pomocnika,

26% generalja,

1*15 m³ kamienia łamanego,

010 m³ wapna gaszonego,

0 30 m³ piasku,

013 m³ wody,1 Г5°/₀ od mat. stemple,

Uwaga. 1. Do murów z kamienia łamanego używa się w regule zaprawy w sto sunku wapna do piasku j : 3. a do murów ceglanych w stosunku 1 : 2. Ilość zaprawy potrzebna do lm³ muru z kamienia łamanego wynosi około 0*33 m³, a z cegieł patrz str. 109.

2. Wymiar roboty niniejszej pozycji liczy się 3 do 5 razy większy, gdy idzie o podchwycenie fundamentów w starych budynkach. Podchwycenie trzeba jednak wykonać na zaprawie cementowej i to bardzo starannie, do czego mniej się nadaje kamień łamany, choćby nawet warstwowy, aniżeli silnie wypalona cegła (zendrówka).

92. Mur z kamienia łamanego, z jedno lub obustronnem licowaniem, w piwnicach lub kanałach na zaprawie wapiennej wykonać, z przy ciosaniem kamieni na łożyskach i do lica muru, bez wyprawy (zob. uwagę 1. pod poz. 91., i pozycję 101.), za 1 m³:

a) do 2 m głębokości:

7 00 godz. murarza,

0*6 godz. cieśli,

6 0 godz. pomocnika,

25% generalja,

120 m³ kamienia łamanego,

010 m³ wapna gaszonego,

0 30 m³ piasku,

0-13 m³ wody, 1 15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

25<>/₀ generalja, materjał, wraz z l*5°/₀ od jego wartości, na stemple.

b) za każdą dalszą głębokość dwumetrową dolicza się:

0 70 godz. murarza,

0-3 godz. cieśli,

2*2 godz. pomocnika,

93. Mur z kamienia łamanego na zaprawie wapiennej, zresztą jak pod poz. 92. wykonać nad ziemią, za 1 m%:

b) za każdą dalszą wysokość piętrową, lub 4metrową wysokość w wieżach itp. dolicza się: 0 70 godz. murarza,

0*3 godz. cieśli,

2*2 godz. pomocnika,

25°/₀ general]a.

materjał, wraz z l*5°/₀ na stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) na dole:

8*5 godz. murarza,

0 9 godz. cieśli,

7*2 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1/20 m³ kamienia łamanego,

010 m³ wapna gaszonego,

0 30 m* piasku,

013 i»» wody, i l*5°/₀ od mat. stemple,

10«/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b) za każde dalsze piętro, lub wysokość 4metrową dolicza się: 0*70 godz. murarza,

0*3 godz. cieśli,

3*00 godz. pomocnika,

25°;₀ generalja, materjał jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

94«. Mur nad ziemią z kamienia łamanego na zaprawcie wapiennej wykonać, jak pod poz. 93., z wyrobieniem otworów drzwi i okien, bez wyprawy, za Im³:

a) na dole:

9 00 godz. murarza,

0 9 godz. cieśli,

12 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*125 m'> kamienia łamanego,

40 cegieł,

0*10 m³ wapna gaszonego,

0*30 m³ piasku,

0*13 m³ wody, i l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

95. Mur z kamienia łamanego na zaprawie wapienniej w stosunku 1: 2, zresztą jak pod poz. 93. wykonać, jednakże ze staranniejszem przykrzesaniem kamieni na licach muru, i z zapełnieniem spoin zaprawą wapienną, za 1 m³:

b) za każde dalsze piętro lub wysokość 4inetrową dolicza się: 0'70 godz. murarza,

0-3 godz. cieśli,

2*2 godz. pomocnika,

25°/o general ja, materjał jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk.

2*o°/₀ podatek obrotowy.

a) na dole:

11    50 godz. murarza,

0-9 godz. cieśli,

12    00 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

1*25 w³ kamienia łamanego,

013 m3 wapna gaszonego,

026 m3 piasku,

0*13 даз wody, 1 Г5% od mat. stemple,

10° o od całości zysk,

2*5°₀ podatek obrotowy;

96.    Mur z kamienia łamanego na wapnie, jak pod po z 95 ale z grubszem obrobieniem wszystkich kamieni na łożyskach, przyczółkach i czołach, t. j. z 5 stron, jednakże bez jednostajnie bieżących warstw, za 1 m³:

a) na dole:

13.00 godz. murarza,

0*9 godz. cieśli,

1350 godz. pomocnika,

25° ₀ generalja,

133 m³ kamienia łamanego,

010 w³ wapna gaszonego,

020 w³ piasku,

010 w³ wody,1 Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy;

97.    Mur warstwowy z kamienia łamanego bez wyprawy, w poziomo bieżących warstwach na zaprawie wapiennej w stosunku 1 :2 układanego, z przy ciosaniem kamieni na łożyskach i spoinach, tudzież z gładkiem lub z boniowem obrobieniem kamieni do lica muru i z zaprawieniem spoin cementem (zob. uwagę 1. pod poz. 91. i poz. 101.), za 1 m³:

a) na dole:

15 00 godz. murarza,

0'9 godz. cieśli,

12 00 godz. pomocnika,

Ъ) za każda dalszą wysokość

piętrową lub 4metrową dolicza się:

0 70 godz. murarza,

03 godz. cieśli,

3*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał jak pod a), l'5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy.

25% generalja,

1*50 w³ kamienia łamanego, 013 m³ wapna gaszonego, 0*26 w³ piasku.

¹ Zobacz uwagę 2. pod poz. 87. Skwarczyliski, Podręcz-nik budowlany.

0 70 godz. murarza,

0 004 ш³ = 5 60 kg cementu portlanckiego,

013 w³ wody,1 1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro, lub wysokość 4metrową dolicza się:

Uwaga. Muru tego używa się zazwyczaj jako muru cokołowego.

98. Mur cyklopowy z kamienia łamanego na zaprawie wapiennej wykonać, bez wyprawy, z czystem obrobieniem kamieni do lica muru, tudzież z .prostolinijnem obrobieniem kamieni na spoinach do 2 cm wgłąb lica w zarysach regularnych, bez klinowania, z zaprawieniem spoin cementem (zob. uwagę 1. pod poz. 91. i poz. 101.), za lm³: a) na dole:

10 00 godz. murarza,

0-75 godz. cieśli.

6*5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*2 w³ kamienia łamanego,

0*10 w³ wapna gaszonego,

0 3 godz. cieśli,

3 00 godz. pomocnika, 25% generalja, materjał jak pod a),

Г5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0 004 m³ = 5 60 kg cementu portlanckiego,

0*30 m³ piasku,

013 m³ wody,1 1*5®/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

1*5% od mat. stemple,

2*5% podatek obrotowy.

b) za każdą dalszą wysokość piętrową lub 4metrową dolicza się; 10 godz. murarza,

10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

2*0 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał jak pod a),

99. Mur z kamienia łamanego wykonać jak opisano pod poz. od 90. do 98. włącznie, ale na zaprawie z cementu romańskiego, wymaga zwiększenia wymiaru roboty pod temi pozycjami zawartej o dodatek, za każdy m³:

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy.

10 godz. murarza,

100 godz. pomocnicka,

25°/₀ generalja.

0*220 m³ piasku, 0165 w³ wody;¹

a zamiast zaprawy zwykłej należy policzyć zaprawę z cementu romańskiego i piasku:

a) w stosunku 1:1:

0*220 m³ = 198 kg cementu romańskiego,

b)    w stosunku 1:2:

0*317 m3 piasku,

0*095 m3 wody ; d) w stosunku 1 : 3:

0*110 m3 = 99 kg cementu romańskiego,

0*330 m3 piasku,

0*083 m3 wody.

0*140 w3 = 13140 kg cementu

romańskiego,

0*292 m3 piasku,

0109 m3 wody;

c)    w stosunku 1 : 2*5 :

0126 m3 = 113 40 kg cementu

romańskiego,

Uwagi. 1. Zaprawy z domieszek hydraulicznych lub z wapna hydraulicznego do murów w ogóle mało już dziś kto używa, chyba tylko w okolicach, w których się znajdują w stanie rodzimym; natomiast używają powszechnie cementu romańskiego wszędzie tam, gdzie potrzeba właściwej zaprawy hydraulicznej.

2.    Wydajność zapraw) z cementu romańskiego wynosi około 75% sumy objętości cementu romańskiego i piasku, wchodzących w mieszaninę zaprawy; gdy zaś do Iw³ muru z kamienia łamanego potrzeba około 0 33wJ zaprawy, to dla ogólnego stosunku wapna hydraulicznego do piasku = 1 : m będzie według łatwo zrozumiałego

033

obliczenia ilość potrzebnego wapna hydraulicznego W,• — ^    , a piasku

0-33

m 0-75 (1 -f m)

3.    Jako ciężar 1 m³ sproszkowanego cementu romańskiego przyjmuje się wagę tego stanu zbitości, w jakim znajduje się podczas użycia do zaprawy, a zatem średnio około 900 waga bowiem 1 w³ lekko nasypanego cementu romańskiego wynosi 800 do 1050 kg.

IOC. Mur z kamienia łamanego, jak wyżej pod poz. 90. do 98. włącznie, ale na zaprawie z cementu portlanckiego wymaga zwiększenia wymiaru roboty pod temi pozycjami zawartej o dodatek. za każdy m³:

10°/. zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Г0 godz. murarza,

10 godz. pomocnika,

25®, ₀ generalja,

zamiast zaś zaprawy zwykłej należy policzyć zaprawę z cementu portlanckiego i piasku:

c)    w stusunku 1:3:

0*114 ms = 159*60 kg cementu, 0*340 m³ piasku,

0*076 m3 wody;

d)    w stosunku 1 : 3*50 :

0*100 m3 = 140 kg cementu, 0*350 m3 piasku,

0*075 m³ wody.

a)    w stosunku 1 : 1 :

0*224 w3 = 313*60 kg cementu,

0*224 m3 piasku,

0*085 m3 wody;

b)    w stosunku 1: 2 :

0*162 m³ = 226*80 kg cementu,

0 323 m³ piasku,

0*079 m³ wody;¹

Zob. uwagę 2. pod poz. 87. i str. 5.

Uwaga. W razie zastosowania zaprawy cementowej o mieszaninie w innym stosunku, n. p. 1 : m, oblicza się ilość potrzebną cementu C i piasku P podobnie

jak pod poz. 99. według wzorów C    , P —

’ w których A jest wydajnością zaprawy nowego stosunku i wyznacza się na podstawie zasad, wyrażonych poprzednio w części I., rozdz. III., poddział 7, bj. „Zaprawa z cementu portlanc-kiego“ str. 129.

Ciężar 1 cementu portlanckiego sproszkowanego w stanie tej sypkości, w jakiej się używa do zaprawy, przyjmuje się na 1400/^, zaś w beczkach 1500 kg.

101. Uwagi. 1. Kamienie łamane do muni przeznaczone po-winne być warstwowe, t. j. posiadać naturalną powierzchnię łożystą; w razie przeciwnym jednak trzeba je stosownie na łożyskach przy-ciosać. Czern nieregularniejsza postać kamienia, tern lichszy mur., i musi otrzymać większą grubość i lepszą zaprawę.

2.    Należy się starać o zachowanie prawidłowego wiązania, a w każdym razie o murowanie pełnią na spoinę*, każdy zresztą kamień trzeba starannie oczyścić i należycie w zaprawie osadzić. W dolnej części muru, w narożach i na końcach należy dawać największe bryły; zaprawa ma być zawsze dobra.

3.    Kamienie układać trzeba zawsze w ten sposób, jak siedziały w kamieniołomie, t. j. na płaszczyznach ich naturalnej łożystości.

Dla ułatwienia rozeznania tych płaszczyzn, kamienie otrzymują w kamieniołomie odpowiednie oznaczenia.

Znakami O lub 3 oznacza się górną, zaś X lub ^ dolną płaszczyznę łożystości.

Największa płaszczyzna powinna tworzyć łożysko, a druga z rzędu co do wielkości, lico muru. Pustą przestrzeń między kamieniami należy podczas murowania starannie wyklinować kamykami, silnie młotem wbijanymi; w regule wszakże należy murować tak szczelnie, aby tego klinowania było jak najmniej, a w licu muru należy go stanowczo unikać, tylko kamienie starannie dobrać i stosownie przyciosać.

4.    Podczas wykonania należy mur z kamienia łamanego co 1*5—2 tn wysokości do poziomu wyrównać i lekko drewnianymi bijkami ubić; często zaś układa się na każdą taką równię 3 do 4 warstw cegieł. Naroża i końce murów, ościeże (szpalety) i łuki drzwi i okien należy raczej z cegły, niż z kamienia, wykonywać.

5.    Mury z kamienia łamanego — w równych zresztą warunkach — powinny być 15 do 25 cm grubsze niż ceglane. W żadnym razie nie nowinny być cieńsze, niż 45 cm ; wyjątkowo małym murom działowym można nadać grubość 30 cm, ale tylko w takim razie, gdy kamień jest doskonale warstwowy.

0. Mur z kamienia łamanego zastosowuje się do fundamentów, do murów oporowych, rzadziej do piwnicznych, a do ścian budynków tylko tam, gdzie cegieł nie można dostać; ściany takie jednakże są pod względem higjenicznym o wiele mniej dobre, niż ceglane.

7. Do kamieni dostatecznie zwilżonych lub mało porowatych uży wSl się zaprawy gęstej, a w przeciwnym razie rzadkiej ; kamienia zaś już raz osadzonego nie wolno z miejsca ruszać, gdyż wiązanie zaprawy ustaje.

Uwaga: Dla ułatwienia wypośrodkowania cen w pozycjach robót murarskich z cegieł, podajemy ilość cegieł i zaprawy dla murów z cegły polskiej i cegieł wszystkich byłych trzech dzielnic, przyczem :

a) dla cegły polskiej dajemy liczby bez nawiasów, na przykład 365 sztuk cegieł/m³ muru,

h) dla cegieł, używanych w byłej dzielnicy pruskiej, dajemy liczby w nawiasach klamrowych, na przykład {400},

c)    dla cegieł, używanych w byłej dzielnicy rosyjskiej, dajemy liczby w nawiasach graniastych, na przykład [326],

d)    dla cegieł, używanych w byłej dzielnicy austrjackiej, dajemy liczby w nawiasach okrągłych, na przykład (300).

102.    Mur w studniach z cegieł, bardzo dobrze wypalonych (zendrówek) na mchu. za 1 ж³:

h) za każdą dalszą głębokość 2 metrową dolicza się:

0 40 godz. murarza,

150 godz. pomocnika,

25°/o generał ja.

10°/o zysk.

2 5o/₀ podatek obrotowy.

a) do 2 m głębokości:

6’60 godz. murarza,

6 60 godz. pomocnika,

25°/₀ generaljay 377 {414} [338] (310 cegieł zendrówek,

[(0*290)] m3 mchu iasowego,

1*5°/₀ od mat. stemple.

10°/o od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy;

103.    Mur w studniach z cegieł silnie wypalonych na zaprawie wapiennej, oblicza się jak sklepienie w piwnicach pod poz. 132. a).

104.    Mur z cegieł na zaprawie wapiennej bez wyprawy wykonać (zob. uwagi pod pozycjami 87. i 91., oraz pozycję 119.), za 1 ж³:

¹ Patrz str. o.

Analiza cen. — Ï1. Roboty murarskie, poz. 105—107.

c)    za każdą dalszą głębokość 2 m dolicza się do a) i b):

0*40 godz. murarza,

1*50 godz. pomocnika,

25% generalja;

d)    w przyziomie (w parterze) czyli w 1. wysokości;

7*50 godz. murarza,

10*50 godz. pomocnika.*

25% generalja,

materjał jak wyżej, ale cegły wiśniówki,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

e)    za każde piętro, względnie 4 metrową wysokość dolicza się:

0*70 godz. murarza,

3*00 godz: pomocnika,

25% generalja.

a)    w fundamencie do 2 m głębokości :

5*00 godz. murarza,

5 0 godz. pomocnika,

25% generalja,

365 {400} [326] (300) cegieł z end rowek.

0*11 m3 wapna gaszonego,

0-22 m3 piasku,

011 m3 wody, i Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy;

b)    w piwnicy lub w kanałach do 2 m głębokości dolicza sie;

5*80 godz. murarza,

10 godz. pomocnika,

25% generalja, mat. jak pod a),

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy;

1.    Uwagi. Jeżeli lico murów ceglanych budynku pozostanie zewnątrz nie wyprawione, t. j. w stanie surowcowym (rustyka); to oblicza się ich objętość w .zwykły sposób po cenach muru, jak wyżej; na każdy zaś metr kwadratowy powierzchni lica nie wyprawionej zewnętrznej dolicza się robocizna podpoz. 208., a nadto 71 {8l} [75] (58) cegieł doborowych, ale po cenie, jaka wyniknie z odjęcia ceny cegieł zwykłych od ceny cegieł doborowych.

2.    Wszelkie wesklepki i gniazda dla łuków i sklepień należy wykonywać równocześnie z postępem murów'.

105.    Mur z cegieł, jak pod pozycjami 103. i 104. opisano, ale na glinie, wymaga tego samego wymiaru roboty, a zamiast zaprawy wapiennej, za 1 m3;

1*5% od mat. stemple, 2*5% pod obrotowy.

0*30 [(0*27)] m3 gliny,

0*07 m3 plewy,

0*09 m3 wody.¹

106.    Mur z cegieł pod pozycją 104. opisanego, ale na zaprawie z cementu romańskiego, wymaga zwiększenia policzonej pod tą pozycją 104. roboty o dodatek,a za 1 m3;

² Zob. uwagę pod poz 99.

c)    w stosunku 1 * 2-50 :

1*0 godz. murarza,

1*00 godz. pomocnika,

25 % generalja. a zamiast zaprawy zwykłej, zaprawę z cementu romańskiego :

a)    w stosunku 1: 1 :

018 m3 =162 kg cementu romańskiego,

0*18 m3 piasku,

0135 m3 wody;

b)    w stosunku 1 : 2 :

012 m³ = 108 kg cementu romańskiego,

0*24 m³ piasku,

0 09 m³ wody;

0104 m³ = 93*60 kg cementu

romańskiego,

0*26 ш³ piasku,

0*08m³ wody;

d)    w stosunku 1:3:

0*09 m³ = 81 kg cementu romańskiego,

0*27 m³ piasku,

0 07 m³ wody.

l’5°/o od materjału na stemple od rachunków,¹

10% oft całości jako zysk i ryzyko,

2-5% od całości na podatek obrotowy.

1Ö7. Mur z cegieł, jak pod pozycją 104., ale na zaprawie z cementu portlanckigo, wymaga zwiększenia policzonej pod pozycją 104. roboty o nastepujcy dodatek, za 1 m³:

c)    w stosunku 1 : 3 :

0*091 m³ = 127*40 kg cementu, 0*273 m³ piasku,

0*062 m³ wody ;

d)    w stosunku 1: 3*5 :

0*081 m3 = 113*40% cementu, 0*283 m3 piasku,

0*062 m³ wody. l*5°/₀ od materjału na stemple

od rachunków,

10% od całości jako zysk i ryzyko,

2*5% od całości na podatek obrotowy,

Uwagi. 1. Podmurowania czyli fundamenta pod maszyny wykonuje się z cegieł bardo silnie wypalonych (zendrówek), lub w miarę potrzeby z klinkierek na zaprawie cementowej, i oblicza się według niniejszej pozycji; z powodu jednak trudności roboty zwiększa się cenę robocizny o 10%- Celem zapobieżenia wstrząśnie-niom budynku, spowodowanym ruchem maszyn, podkłada się pod maszyny na podmurowanie płyty elastyczne kauczukowe lub pilśniowe (t. z. pilśń żelazna, zob.

100 godz. murarza,

Г00 godz. pomocnika,

25°;o generalja, a zamiast zaprawy zwykłej, zaprawę z cementu portlanckiego :

a)    w stosunku 1 : 1 :

0*19 m³ = 26600 kg cementu,

0*19 m3 piasku,

0*09 m³ wody;¹

b)    w stosunku 1:2:

¹

Zob. uwagę 2. pod poz. 87.

0*123 m3 = 172*20 kg cementu,

0*246 m³ piasku,

0*062m3 wody;* rozdz. X., poddział 6, tom I., str. 248.). Bądźteż takie fundamenty wykonuje się z betonu asfaltowego (żwir -f- asfalt), który doskonale znosi wstrząsy maszyn,

2.    Dla murów kominów fabrycznych zalecają wybitni znawcy techniczni tego rodzaju budowli używanie t. z w. zaprawy przedłużonej, złożonej z 1 objętości cementu, 4 wapna gaszonego i 10 piasku (zob. poz. 116.).

3.    Zaprawa zresztą, składająca się z 1 objętości cementu, z 6 piasku i 2 do 3 wapna gaszonego, jest zupełnie dobrą do muru, wystawionego na częste zawilgocenia.

108.    Mur mieszany w połowie z cegły, w połowie z kamienia łamanego, na zaprawie wapiennej bez wyprawy wykonać (zob. pozycje 101. i 119.), za 1 ni»:

Г5% od mat, stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    za każda dalszą głębokość 2 m dolicza się do a) i h):

0*40 godz. murarza,

1*50 godz. pomocnika,

25% generalja. materjał jak pod. a),

I- 5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    nad ziemią (w parterze): 8*50 godz. murarza,

II- 50 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a),

1- 5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2- 5% podatek obrotowy.

a)    w fundamencie do 2 m głębokości:

6*00 godz. murarza,

9-00 godz. pomocnika,

25% general)a.

0*60 m» kamienia łamanego,

182 {200} [168] (150) cegieł dobrze wypalonych,

0115 [(0.105)] шз wapna gaszonego,

0-286 [(0-260)] m3 piasku,

0-184 [(0122)] m3 wody,1 15% od mat. stemple.

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

b)    w piwnicy lub w kanałach do 2 m głębokości :

7-00 godz. murarza,

10*30 godz. pomocnika,

25% general]a. materjał jak pod a).

Uwaga. W razie wykonania muru mieszanego winnym, często n. p. używanym stosunku: w 7s części z cegieł i ²/s częściach z kamienia łamanego, oblicza się cenę odnośnego muru ceglanego i muru z kamienia łamanego, a suma z i/i ceny muru pierwszego i ²/s ceny muru drugiego tworzy cenę muru mieszanego danego.

109.    Mur mieszany, pod pozycją 108. opisanego, ale na zaprawie z cementu romańskiego, wymaga zwiększenia roboty pozycji 108. o dodatek wraz ze zmianą materjału zaprawy według pozycji 106. i pozycji 99. (wartość — rozumie się — średnia).

110.    Mur mieszany jak wyżej, ale na zaprawie cementowej, wymaga zwiększenia roboty pod pozycją 108. o dodatek ze zmianą materjału zaprawy według średnio wziętych pozycyj 100. i 107.

111.    Mur ognisk kuchennych lub pieców piekarskich, z cegieł na glinie, z wylepieniem gliną paleniska, z osadzeniem żelaznych części składowych, z wyprawą zaprawą wapienną, z gładkiem zatarciem i obieleniem, bez różnicy wysokości:

0*055 [(0*050)] m3 piasku, 0*318 [(0*28)] m3 gliny, 0*121 [(0*11)] m3 wody,1 l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk, 2*5°/o podatek obrotowy.

17*50 godz. murarza,

19*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

305 {400} [326J (300) cegieł,

0*028 [(0*025)] m3 wapna gaszonego,

112.    Mała kuchnia angielska około 0*80m3 objętości, zresztą jak pod 111. opisano:

0*132 [(0*12)] m³ piasku,

0*138 [(0.125)] m3 gliny,

0*121 [(0*11)] m3 wody. l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy, lub muru paleniskowego, za 1 m3: 60*00 godz. murarza,

30.00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

365 {400} [326] (300) cegieł z czyszczonej glinki,

685 {739} [(672)] hg mączki szamotowej, jak wyżej,

0*165 [(0*15)] m3 wody,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy; c) z cegieł zwykłych na zaprawie glinianej (mur napół ogniotrwały) :

40*00 godz. murarza,

30*00 godz. pomocnika,

20*00 godz. murarza,

10*00 godz. pomocnika,

25°;₀ generalja,

243 {267} [210] (200) cegieł,

0*066 [(0*06)] m3 wapna gaszonego,

113.    Omurowanie kotłów

a)    ogniotrwałego, t. j. z cegły szamotowej na zaprawie szamotowej :

80*00 godz. murarza,

40*00 godz. pomocnika,

25» „ generalja,

1590kg cegiełek szamotowych,

512 mączki szamotowej z suchą glinką sproszkowaną,

0*12 m³ wody,1 1*5° ₀ od mat. stemple,

10° ₀ od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    z cegieł zwykłych na zaprawie szamotowej (mur miernie ogniotrwały):

0 099 [(0*09)] w³ wody, i 1*5% od mat. stemple,

25°/₀ generalja,

365 {400} [326] (300) cegieł z czyszczonej glinki,

0 3 {0*308} [(0*28)] m³ gliny,

10°/₀ od całości zysk.

2-5% podatek obrotowy.

114.    Mur z cegieł niepalonych, t. zw. surówek lub paco wek o rozmiarach normalnych, wykonać na glinie bez wyprawy, w przyziomie, za 1

0 077 [(0 07)] m³ plewy,

0 099 [(0*09)] w³ wody,ł Г5% od mat. stemple, 10% od całości zysk.

• 2*5% podatek obrotowy.

4*00 godz. murarza,

7 30 godz. pomocnika,

25 °/₀ general ja,

365 {400} [326] (300) cegieł surówek lub pacówek,

0*3 {0*308} [(0-28)] m³ gliny,

115.    Wymurowanie pól ścian ryglowych (mur pruski) bez potrącenia drzwi, okien i drzewa, ale też i bez osobnego wynagrodzenia za przycinanie cegieł przylegających do łat trójkątnych, ponabijanych na obwodzie wewnętrznym pól ściennych celem lepszego przytwierdzenia cegieł; w pierwszej wysokości, za 1 m²:

2 0 godz. pomocnika,

25% generalja,

51 {56} [46] (42) cegieł,

0-02 nfi = 18 kg cementu romańskiego,

0*05 m³ piasku,

0 01 w³ wody,

15°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk.

25% podatek obrotowy;

c) z licem surowcowem na zaprawie wapiennej:

2*7 godz. murarza,

0-5 godz. cieśli,

1*7 godz. pomocnika,

25% generalja,

materjał i dodatki jak pod a) ;

a)    na zaprawie wapiennej bez wyprawy:

1*5 godz. murarza,

0*5 godz. cieśli,

1*7 godz. pomocnika,

25% gencralja,

51 {56} [46]’ (42) cegieł,

04)22 • [(0-02)] w³ wapna gaszonego,

0 055 [(0*05)] ms piasku,

0-022 [(0 02)] m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

b)    na zaprawie z cementu romańskiego bez wyprawy:

18 godz. murarza,

0*5 godz. cieśli,

Uwaga. Spoiny wsporne powinny być możliwie cienkie celem zapobieżenia osiadaniu się muru.

przesklepieniem

116. Mur wysokiego komina fabrycznego, krągłego, ośmio-bocznego, lub kwadratowego wykonać z cegieł na zaprawie przedłużonej, składającej się z 1 części objętościowej cementu port-lanckiego, z 4 części wapna gaszonego i z 10 części piasku ostrego, czystego, łącznie z wymurowaniem wszelkich otworów potrzebnych, z odznaczeniem spoin wewnątrz i zewnątrz komina, oraz z osadzeniem wyłazowych szczebli żelaznych we wzajemnych odstępach co 40 cm (zob. poz. 119. i uwagi pod poz. 132.), л&а m³:

b)    za każdą dalszą wysokość czterometrową:

0*70 godz. murarza,

3*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja;

c)    jeżeli cegły maszynowe promieniowe są na płaz dziurawione, należy zwiększyć wymiar zaprawy pod a) w celu zapełnienia dziur w cegle o:

0*009 m³ = 12*60 kg cementu portlanckiego,

0*036 ш³ wapna gaszonego, 0*089 m³ piasku ostrego,

1*5° ₀ od mat. stemple.

d) z licem suręwcowem na zaprawie z cementu romańskiego: 2⁻8 godz. murarza,

0*5 godz. cieśli,

2*0 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a)\

e) za każde wyższe piętro, względnie wysokość dmetrową: 0105 godz. murarza,

0*45 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

a) w 1. wysokości czterometrowej :

16 00 godz. murarza,

16 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

377 {414} [338] (310) cegieł zwykłych lub stosowna ilość maszynowych promieniówek pełnych,

0*025 m3 = 35% cementu port-łanckiego,

0112 (0 102) m³ wapna gaszonego,

0*281 [(0*255)] m³ piasku ostrego,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10° ₀ od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Uwaga. Co do sposobu projektowania, statycznego obliczenia i wykonania wysokich kominów fabrycznych obowiązuje instrukcja w części III., dział B., rozdz. I., poddział 9.

117.    Mur sypany względnie lany z ziemi santorynowej lub podobnej domieszki hidraulic znej, bez różnicy wysokości wykonać, za 1 m3*.

0*78 m3 kamyków,

0*33 m3 wody.

Г5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

1-50 godz. murarza,

20*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

0*22 m3 wapna gaszonego,

0*78 m3 santoryny, jako domieszki hydraulicznej,

Uwaga. Potrzebne do nadania postaci murom santorynowym itp. skrzynie, względnie opierzenia, należy liczyć według zasad robót ciesielskich z połową, ceny kosztów materjału drzewnego.

118.    Mur bity ziemny wykonać, łącznie z dostarczeniem potrzebnych rusztowań i opierzeń, a mianowicie, za 1 пй:

0*25 m3 wody,

1 "50/₀ od mat. stemple,

10° ₀ od całości zysk.

2*5⁰/₀ podatek obrotowy; c) glinę lub ziemię stosowną między dwoma na licach muru ustawionerni opierzeniami 6 m długiemi, 40 do 80c*m wysokiemi, poprzecznie przewiązkami zwią-zanemi nasypać i ubić, a po wykonaniu i wysuszeniu całej takiej warstwy, opierzenia wyżej podnieść i dalsze warstwy tak samo prowadzić aż do wykończenia

a)    z gliny, lub ziemi stosownej wytworzyć w skrzyniach kwadry ubijane i wymurować z nich ścianę na zaprawie glinianej w sposób zwykły:

1*00 godz. murarza,

25*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*00 m3 gliny, lub ziemi,

0*05 m³ kamyków,

0*33 m3 wody. l*5°/₀ od mat. stemple,

100 o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

muru:

2*50 godz. murarza,

30*00 godz. pomocnika, 25°/o generalja,

1*00 m3 gliny lub ziemi, 0*05 m3 kamyków,

0*33 m3 wody.

1*5° rt od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

b)    z cegieł surówek wymurować na zaprawie glinianej dwie ścianki policzkowe pół cegły grube w stosownym odstępie i odstęp ten zapełnić gliną lub ziemią i ubić:

4*00 godz. murarza,

20*00 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

0*75 m3 gliny lub ziemi,

121 {134} [ 109] (100) cegieł surówek,

119. Uwagi co do murów ceglanych.

1.    Do murowania należy używać całych cegieł, części zaś ich tam tylko, gdzie tego wymaga prawidłowe wiązanie; złomków powinno się używać jak najmiej i stosownie porozdzielać.

2.    Spoiny wsporne poziomej powinny biec w murze nieprzerwanie i to w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku obciążenia; gdy zaś w budownictwie lądowom obciążenie murów bywa prawie zawsze pionowe, więc płaszczyzny spoin wspornych muruje się poziomo, co zresztą najłatwiej daje się wykonać. Spoiny wsporne nie powinny być grubsze niż 12 mm.

3.    Spoiny styczne pionowe) muszą biec nieprzerwanie wzdłuż i w poprzek muru równolegle, względnie prostopadle do lica tegoż muru; grubość tych spoin nie powinna przekraczać 10 mm.

4.    Każdą spoinę styczną jednej warstwy ma nakrywać pełna cegła bezpośredniej warstwy następnej możliwie najszerszą powierzchnią; w każdej zresztą warstwie powinno być możliwie najwięcej przewiązek.

5.    Przyjmuje się w regule 14 (13) warstw cegieł ze spoinami na 1 m wysokości muru.

6.    Do cegły porowatej należy używać zaprawy rzadkiej, a do cegły nieporowatej, jak n. p. klinkerki, zaprawy gęstej. Cegłę wogóle, a zwłaszcza starą trzeba starannie oczyścić i przed użyciem do muru zanurzyć w wodę; jest to szczególnie ważne podczas murowania na zaprawie hydraulicznej i cementowej. Cegły raz osadzonej na zaprawie niewolno ruszyć, gdyż zaprawa przestaje wiązać.

7.    Pierwszą warstwę muru, a przynajmiej na narożnikach i skrzyżowaniach. powinien ułożyć sam podmajstrzy we właściwych miejscach na podstawie wytyczenia budowy z niemiecka zwanej: rusztowaniem sznurowem, dalsze warstwy muszą być dokładnie poziome i tworzyć mur pionowy, do czego służy libela zwana wagą i łata murarska ; a gdy mur dojdzie do wysokości co 1 do 2 m, powinien podmajstrzy sprawdzić go pod tym względem i ewentualną poprawkę wyznaczyć. Do zachowania jednostajnej grubości warstw z ich spoinami wspornemi służą łaty, sięgające przez całą wysokość piętra, zaopatrzone podziałką grubości warstw i ustawione pionowo w stosownych miejscach. Na tych łatach po działkowych zaznacza się także wszystkie ważne punkta wysokościowe okien, drzwi, oporów sklepień i belek, wentylacyj, otworów kominowych, schodów itp. Łaty te orjentuje się do rysy wagowej, względnie do wysokości podłogi, ustalonej w sposób stosowny.

Gdy lico budynku ma pozostać w stanie surowcowym, należy dokładnie wyznaczyć poziom naroży i filarów instrumentem niwelacyjnym, i każdą warstwę układać według łaty podziałkowej i sznura.

Mury na jedną lub na pół cegły grube dają się wykonać tylko z jednej strony do lica, z powodu nierównych rozmiarów cegły; lico z drugiej strony wyrównuje się wyprawą.

8.    Osiadanie muru wskutek wysychania zaprawy i ściśnienia spoin wspornych własnym ciężarem przy dobrem wykonaniu wynosi Vi so wysokości muru.

Osiadanie murów na zaprawie wapiennej, mieszanej w stosunku jak 1 cześć wapna do 2 części piasku wynosi */₇₅—Vioo wysokości muru, tak, że mur 10 m wysoki osiada 10—13 cm. 0 tem osiadaniu nie należy zapominać, zwłaszcza przy budjmkach, którego ściany są częściowo murowane, a częściowo zrobione z rygłówki, wypełnionej cegłą. Widomą oznaką tego osiadania tworzą rysy, które powstają w miejscu styku muru z ryglówką, dalszymi oznakami są zgniecenie (zgięcie) łęku okien i drzwi itp.

Zaprawa chudsza, na przykład 1 : 3, mniej się osiada, ale i jej siła wiązania jest mniejszą. W każdym razie należy pamiętać, że lepszą jest zaprawa chuda 1: 2⁴/а do 1: 3 od zaprawy tłustej (1 : 2), o ile piasek jest ostry i dobry.

Bardzo wysokie lub bardzo ciężkie części składowe budynków (kominy fabryczne, wieże, podmurowania pod maszyny itp.) należy wykonywać zupełnie oddzielnie i dopiero po należy tem osiądnięciu się połączyć z resztą murów budynku; gdyż w przeciwnym razie powstać by musiały pęknięcia i rysy z powodu nierównego osiadania się. Z tej samej przyczyny należy wszystkie mury budynku wykonywać równocześnie do jednakiej wysokości.

9.    Właściwie nie powinno się murować już w temperaturze niżej zera; stanowczo zaś należy zaniechać w temperaturze niżej —3° C. Gdyby wszakże zaszła tego potrzeba, to należy zarabiać zaprawę gorącą wodą z domieszką soli kuchennej w stosunku 1 kg na 10 l wody.

Związana już zaprawa cementowa i gipsowa wytrzymuje dobrze działanie mrozu.

10. Na 2 do 3 murarzy liczy się jeden pomocnik do podawania

cegły i wapna, na 8 do 12 murarzy nadto jeden gracarz, a na

10 do 30 murarzy jeden podmajstrzy.

Jeden murarz — zależnie od wielkości formatu cegły — wymuro-

wuje dziennie 500 do 700 cegieł, gdy mur jest gruby i bez otworów,—

400 do 600, gdy mur ma więcej naroży i otworów, — a 250 do 400, gdy mur ma liczne otwory, łuki i odsady.

11.    Należy się starać, pościągać w obrębie strychu jak najwięcej kominów razem, celem uniknięcia przerywania dachu w zbyt wielu miejscach. Nadto celem zapobieżenia przedostawaniu się gazów spalenia przez spoiny murów kominowych, należy je murować i wiązać prawidłowo z doborowej cegły, a spoiny szczelnie zapełniać zaprawą wapienną z domieszką cementu.

W ścianach zewnętrznych powinny przewody kominowe otrzymać od strony zewnętrznej ściankę co najmniej 30 cm grubą, gdyż w przeciwnym razie wystąpiłyby czarne plamy kreozotowe.

12.    Kotwy wszelkiego rodzaju, mają za cel związanie poszczególnych przedmiotów i składowych części budowlanych w organiczną całość. Szczególnie ważne są kotwy murowe, któremi wiąże się wzajemnie mury budynku, aby wskutek osiadania się i układania do równowagi statycznej pod działaniem istniejących i powstających natężeń nie mogły się wybrzuszyć, popękać lub pood-dzielać.

Z powodu szybko wykonywanych dzisiejszych budynków o inu-rach możliwie cienkich, zachodzi konieczna potrzeba zakładania wydatnych sieci kotwowych na każdem piętrze, i to najracjonalniej w wysokości stropów. Przestrzegać należy, by każdy mur, a szczególnie zewnętrzne lub poza zewnętrzne lico budynku występujące otrzymały kotwy w całej swe,} długości; nadto aby każdy filar murów głównych został zakotwiony z przeciwległym murem głównym lub środkowym. Do tego celu zużytkowuje się podkładki murowe pod belki stropowe, czyli murnice, oraz same belki stropowe drewniane i żelazne, o ile leżą w kierunku potrzebnych kotew.

Murów podziemnych nie potrzeba wiązać kotwami; mury strychowe, ogniowe i kominowe, oraz atyki, balustrady, figury, wazy, mury szczytowe itp. kotwi się z więzbą dachową krótkiemi sztabami, przymocowanemi do płatew, do jętek lub kleszczy dachowych.

Oprócz tego zakotwią się opory sklepień i płyty gzymsowe kotwami pionowemi).

Na kotwy murowe używają sztab żelaznych płaskich do 6 w długich, których numera wyrażają ilość sztab zawartą w wiązkach po h0kg: a mianowicie: Nr. 2: o przekroju 53 X 24 ш, wagi 9-92 kg!m, — Nr. 3: 53X18 mm, wagi 7*44 kg/m, — Nr. 4: 46X14wm, 5*02 kgjtn, — Nr. 5: 46 X 12    4*31 kg/m, — Nr. 6: 46X10 mm,

3*60 kg'm, — Nr. 7: 46 X 8 mm, 2.87 kg\m.

Zwykle zastosowują do parteru Nr. 4 i 5, do wyższych piętr Nr. G i 7, a do sklepień sztaby o jeden numer silniejsze; przedłużenia sztab dokonują zapomocą spawania, o ile są krótkie, a dłuższych zapomocą zwykłego zamku kotwowego.

Kotwy układa się płasko na spoinę wsporną muni i to według możności we środku grubości jego; z powodu jednak przewodów kominowych i wentylacyjnych trzeba je nieraz układać po jednej stronie muru.

Każda kotwa otrzymuje na końcu oczko, przez które przesuwa się przewłokę 70 do 120 cm długą, ze sztab płaskich, o jeden numer od samej kotwy silniejszą; przewłokę przypiera się do muru węższą stroną jej przekroju poprzecznego i zapuszcza w mur tak głękoko, aby zaprawa mogła ją zakryć. Jeżeli mury zewnątrz nie mają otrzymać wyprawy, wówczas przewłokę pozostawia się widoczną i nadaje się jej postać ozdobną.

W razie potrzeby naprężenia kotwy, zastosowuje się zamek o przeciwnych zwojach śrubowych.

Na kotwach, które mają być bardzo silne, daje się żelazo wałkowane o przekroju L, J_. C, X*

Podczas budowy sporządza się osobne plany układu kotew z rzutami poziomymi, w których cienkiemi linjami niebieskiemi wrysowuje się położenie wszelkich kotew, a ich przewłoki takiemiż linjami ukośnemi.

b) Mury z ciosów.

b) za każde piętro, względnie 4 metrową wysokość :

1*80 godz. murarza,

3*80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

120. Mur na zaprawie wapiennej z ciosów, przez murarzy ze wszystkich stron zgrubsza obrobionych, w warstwach jednakiej wysokości układanych, i wiązanych na przemian na główkę i wo-zówkę, bez wyprawy, ale z zapełnieniem i odznaczeniem spoin (zob. uwagi pod poz. 122.) za 1 м3; a) w pierwszej wysokości:

52*50 godz. murarza,

15*00 godz. pomocnika,

25°/ô generalja,

0*10 m³ wapna gaszonego,

0*20 m³ piasku,

0*10 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5° ₀ podatek obrotowy;

121. Lico muru z kamieni ciosowych wykonać, jak wyżej opisano, ale z obrobieniem grubszem ciosów tylko z 5 stron, i z odznaczeniem spoin (zob. uwagi pod poz. 217.) za 1 m³:

a) na dole:

44 00 godz. murarza,

15 00 godz. pomocnika, 25% generalja,

1*50 w³ kamienia,

010 m³ wapna gaszonego, 0 20 m³ piasku,

0-10 w³ wody,

1/5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

b) za każdą dalszą wysokość: 180 godz. murarza,

3*80 godz. pomocnika.

25% generalja,

10°; o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwagi. 1. Lico ciosowe wogóle otrzymują mury ceglane, rzadziej mury z kamienia łamanego, lub mieszane, która im nadaje wygląd muru ciosowego. Jeżeli ciosy są stosunkowo do swej grubości bardzo wysokie, wyskakują znacznie przed lico muru, lub wreszcie są bardzo wielkie i ciężkie, to celem połączenia ich z resztą muru zastosowuje się klamry i spony 10 do 30cm długie z łapkami 3 do 4 cm długiemi, lub bakami tępymi, albo też kotwy 50 cm długie, zwykle z żelaza 7 do 25 mm grubego.

Ciosy między sobą łączy się albo klamrami albo trzpieniami 20 do 25 mm grubymi i około 10 cm długimi.

2.    Dla ochrony łączników żelaznych od rdzy powleka się je cynkiem lub zastępuje bronzem, miedzią lub mosiądzem.

3.    Wzajemne połączenia ciosów uskutecznia się także zapomocą stosownych zacięć kamieniarskich i zalania zaprawą cementową.

4.    Dziury wykute w kamieniu dla metalowych łączników zapełnia się cementem, kitem, ołowiem, lub siarką, która jednak niszczy żelazo.

5.    Spoiny wsporne ciosów, względnie płyt ciosowych muszą spadać z płaszczyzny odnośnych spoin wspornych reszty muru, i z tego powodu rozmiar wysokości ciosów musi być wielokrotnością warstw ceglanych muru.

122. Mur z ciosów, przez kamieniarzy już obrobionych, na zaprawie wapiennej, hidraulicznej czyli z cementu romańskiego lub cementowej portlanckiej, o spoinach 6 mm grubych, wraz z zapełnieniem i odznaczeniem spoin i z dowozem (ciosów wózkami, łub na wałkach ze średniej odległości do 20 m (zob. uwagi pod poz. 217.) za 1 w³:

18 kg wapna hidraulicznego, albo 28 kg cementu portlanckiego, 0*03 m³ piasku,

0*05 ш³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

a) z ciosów do 0*3 m³ objętości na dole:

10*5 godz. murarza,

18*00 godz. pomocnika,

1*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

100 m³ ciosu już obrobionego,

0 02 m³ wapna gaszonego, albo

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

0-035 m3 wody (zob. uwagę 2. pod poz. 87.),

b)    za każdą dalszą wysokość:

1- 50 godz, murarza,

3 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2- 5% podatek obrotowy;

c)    z ciosów 03 do 0*6 ws na dole: 13*5 godz. murarza,

24 00 godz. pomocnika,

150 godz. kamieniarza,

25% generalja.

100 ms ciosu już obrobionego, 0 015 nß wapna gaszonego, albo 13-50 leg wapna hidraulicz-nego, albo 21*3 kg cementu port-lanckięgo,

0 02 rrß piasku,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

d)    z ciosów nad 0-6 m3 na dole : 16 5 godz. murarza,

30 00 godz. pomocnika,

Г50 godz. kamieniarza,

25°/o generalja, materjał jak wyżej pod c) ;

e)    za każdą dalszą wysokość dolicza się do c) i d) :

2-5 godz. murarza,

5*0 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

f)    Z ciosów ozdobnych, zresztą jak wyżej pod a), c) i d) opisano, należy zwiększyć odnośny wymiar roboty o 25°/₀;

g)    jeżeli ciosy trzeba przytoczyć na wałkach z większej niż 20 m średniej odległości, to za każdą o 10 m większą odległość dolicza się do wymiaru roboty, odnoszącego się

do ciosów pod c) i d): 0-90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy.

a) do ciosów pod a):

0 60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

25% podatek obrotowy;

Uwagi.

1.    Mury ciosowe są przedmiotem budowli monumentalnych, i należy je wykonywać tylko z trwałych, wytrzymałych i pięknych kamieni, oraz układać w murze według ich naturalnej łożystości.

2.    Zwykły stosunek wysokości do szerokości i długości ciosu bywa 1:1:2^1 : 1*5 :2, lub 1:2:3; sama zresztą wysokość wynosi w regule 0 25 do 0*75m. Wszystkie ciosy jednej warstwy muru muszą mieć jednaką wysokość, która i u wszystkich warstw może być także jednaką, albo u jednej warstwy większą a u bezpośrednio następującej mniejszą. To samo zresztą tyczy się długości poszczególnych ciosów jednej warstwy. Ostrych naroży u ciosów należy unikać.

8. Spoiny wsporne powinne być możliwie najcieńsze, a w każdym razie nie grubsze, niż 5 do 12mm ; spoiny zaś styczne 3 do 5 mm grube. Celem uzyskania spoiny wspornej o grubości żądanej, podkłada się podczas osadzania ciosu płytki z drzewa, z tektury papierowej, cynku lub ołowiu.

4.    Wiązanie ciosów w murze ma odpowiadać zasadom murów ceglanych, wyrażonym w uwadze 2. do 4. pod poz. 119., a osadzenia dokonuje się zwykle na zaprawie wapiennej.

5.    Dla każdej warstwy należy sporządzić plan osobny i oznaczyć ją porządkową cyfrą rzymską, a poszczególne ciosy cyfrą porządkową arabską, oraz cyfrą rzymską porządkową warstwy.

6.    Ciosy nie powinny mieć rys, pęknięć, kitowań, odskaleń; brzegi ich mają być równe, powierzchnie czyste i zupełnie płaskie, a rozmiary muszą odpowiadać ściśle planom zamówienia.

c) Mury z betonu i żelbetu.

Beton ubyany, na fundamenta, ubijany w wykopie, przy stosunku mieszanimy: 120% cementu portlandzkiego na 1 m³ kruszywa (kamień -ł- piasek). (1 : 12) kosztuje za 1 m³:

A. Robocizna:

a) ręczne ßj maszynowe

mieszanie: 10 godz. pomocn. beton.

25°/₀ generalja,

B. Materjał:

10% od całości zysk,

2 5° ₀ podatek obrotowy.

160% cementu portlandzkiego,

Г30 w* kruszywa, l*5°/o °d mat. stemple,

Beton na mury piwniczne zamieszany w stosunku 1:9, to jest 150 % cementu na 1 m³ kruszywa, z jednostronnem względnie nawet dwustronnem szalowaniem, wraz rusztowaniem, materjałem i robocizną za 1 m³:

Robocizna :

a) za oszalowanie (2 m2):

to to

X 2 = 4 godz. cieśli, X 1 = 2

pomocn.,

ßj za mieszanie betonu:

a) ręczne: lub b) maszynowe: 7    „

25% od robocizny jako generalja, 1*3 m³ kruszywa,

200% cementu portlandzkiego, 015m³ mat. tartego \ na oszalo-005 m³ okrąglaków

12 godz. pomocn. beton.,

0 30 % gwoździ,

1    *5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2    5% podatek obrotowy.

wanie,

Beton na mury parterowe, z obustronnem oszalowaniem, zresztą jak wyżej, za 1 m³:

oszalowanie liczy się po 3 m3 na 1 m³ muru:

XX

i—к to

= 6 godz. cieśli, = 3

pomocn.,

mieszanie:

15 (ręczne) względnie 7 (maszynowe) godz. pomocn. beton.,

0 30 kg gwoździ, l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

25 «/₀ general ja,

130 m³ kruszywa,

200 kg cem. portlandzkiego,

0:035 m³ mat. tartego,

0 012 m³ ogrąglaków,

Żelbet kosztuje jak beton ubijany, przy dodaniu cen za: dostarczenie, cięcie, gięcie i ułożenie wkładek żelaznych, przyczem beton powininn być prawie lany — a nie plastyczny jak poprzedni.

123. Mur z betonu cementowego portlanckiego ubijanego wykonać, a mianowicie: cement portlancki w danym stosunku z ostrym czystym piaskiem najpierw na sucho, potem z kamykami, t. j. ze żwirem, z tłuczeńcem kamiennym (kamień tłuczony), lub z tłuczeńcem ceglanym, wśród powolnego dolewania wody z naczynia sitkiem opatrzonego, dokładnie wymieszać, w miarę potrzeby, a zależnie od ilości wody na sypko albo na lepko (plastycznie) w stosownie małych ilościach zarobić, w warstwach 5 do 20 cm co najwięcej grubych na miejscu przeznaczenia nasypać, wyrównać i żelaznymi tłuczkami ubić, łącznie z dowozem materjałów z odległości do 20 m i z grubszem zatarciem zewnętrznych powierzchni w miarę potrzeby, jednak bez opierzeń, potrzebnych do upostacenia betonu¹ za Im³:

a)    W parterze albo w kanałach, piwnicy, fundamentach itp. do 2 m głębokości :

4 00 godz. murarza,

18 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    za każdą dalszą głębokość 2 metrową:

0*70 godz. murarza,

150 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy;

c)    za każde piętro, względnie wysokość 4metrową:

0*70 godz. murarza,

3 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    wymiar materjału zależnie od stosunku mieszaniny według następującej tablicy.

Do cen materjału należy doliczyć:

Г5°/₀ na stemple,

10°/₀ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

¹ Zob. tom I., „Beton“, str. 134, nadto zob. poz. 126.

Potrzeba do 1 w³ betonu według objętościowego stosunku

zwykłego trójczłonowego

równoważnego dwuczłonowego

■с

Liczba bieżąca

cementu

portlanckiego Piasku

kamy

ków

S.S,

3-2 i- .ж

§ d

S-2

9

kg

m³

mieszaniny % piasku z ka-

my kami

wody dla każ stosunków

© GD hi © СЛ »fr« te Hh

1:1:0 1:1:1 1 : 1 :

1 : 1-2 3 1 : 2 :

1 : 2 :

1 : 2 :

1:1-6 4 1 : 2 : 1:8:

966

693

534

414

700

413

351

328

305

560

294

1 : 3 :

1 : 2 :

1 : 3 : 1:2-4 6 1:4:

1 : 4 : 1:3: 1:4: 1:2-8 7 1:3:

1 : 4 : 1:3: 1:3-2 8 1 : 3 :

1 : 4 :

1 : 3-6 : 9 1:5:7 1 : 2 : 12 1:4:9 1:6:6 1:5:8 1:4: 10 1:3: 12 1 : 6 : 1:4-4 11 1 : 5 : 10 1:7:7 1 : 4 : 12 1 : 5 : 11 1 : 4-8 : 12 1 : 6 . 10 1 : 5 : 12 1:7:9

270

262

242

235

230

430

228

213

209

200

196

190

181

176

168

164

158

161

148

154

158

151

144

137

139

132

133

137

127

126

122

125

120

122

0-108 0-538 0 103 0 411 0-098 0-295 0-099 0-596 0-094    0-414

0-495

0-763

0-888

0-590

0-752

0-934

0-871

0-630

0-963

0-746

1-036

0-839

0-984

0-652 0-914 0-743 0-998 0-978 0-818 1 031 1-010 1-076 0-938 1 020 0-804 1-278 0-986 0-676 0-860 1-028 1-181 0-794 1-034 0-952 0-683 1-098 0-991 1-039 0-887 1-026 0-787

со ei

-•■со W*'?    ‘P*?'? co*

ei .. .wee ..    ..юю .. .. . со «о ..    ..oooo

0-495

0-382

0-296

0-295

0-251

0-234

0-218

0-210 0-193 0-187 0-173 0 168 0-164

0 163 0 152 0149 0-143 0 140 0-136 0-129 0-126 0-120 0-117 0-113 0115 0-106 0-110 0113 0-108 0-103 0-098 0-099 0-094 0-095 0-098 0-091 0-090 0-087 0-089 0 085 0-087

• p|i .1111 .lliiil

©©© © © © © t^©tH©tH© тН тН    тН -гг тН    тН tH

ОООФООООООООООООООООООООООООООООООООООООООООО

SlIIllSIlillsgllSIillisillsislKlsiEsBISsIHIil

U wagi.

1. Do betonów używa się zwykle cementu portlanckiego lub cementu żużlowego ; rzadziej cementu romańskiego, wapna hydraulicznego albo zwykłego wapna gaszonego i to tylko w szczególnie wyjątkowych okolicznościach, a gipsu jeszcze rzadziej. Beton z cementu portlanckiego zastosowuje się tam, gdzie jest pożądana o możliwie największa wytrzymałość, odporność, trwałość, nieprzesiąkliwość itp. ; beton z cementu żużlowego utrzymuje się bardzo dobrze w ziemi wilgotnej; gdzie zaś wreszcie można użyć betonu o własnościach nieodpowiadających najwyższym wymaganiom,, tam wystarczy beton z cementu romańskiego. Beton gipsowy nie jest ani wytrzymały w wodzie, ani nieprzesiąkliwy.

2. Tablica niniejsza zawiera w kolumnie drugiej zwykły stosunek cementu do* piasku i do kamyków w postaci 1 : m : n, w siódmej zaś kolumnie równoważny poprzedniemu stosunek * cementu do gotowej już mieszaniny piasku z kamykami w postaci i:aj, którą przyjęto także w instrukcji o zespołach betonowych (Część IIP, dział <7, rozdział IV.}, opracowanej przez najwybitniejszych znawców' technicznych betoniarstwa pod względem praktycznym i teoretycznym.

Stosunek 1 : x jako prostszy jest dogodniejszy w teorji ; w praktyce jednak ; m : n, gdyż umożliwia doraźną kontrolę roboty.

utrzymuje się stosunek 1

Człon x stosunku 1 : x wyznacza się według poddziału „8. Betonu (str. 134.,, rozdział П1., tom I.) zapomocą członów pierwszego stosunku 1 : m:n z wzoru 130: x — m -f- n (i — b), w którym b oznacza pustą przestrzeń międzykamykową i przyjmuje się zgodnie z doświadczeniem na 40%.

3.    Pod wyrażeniem „kamyki“ w' odnośnych kolumnach tablicy należy rozumieć: żwir. tłuczeniec kamienny albo ceglany; rodzaj bowiem kamyków w robocie zarabiania i wykonania betonu nieczyni różnicy, należy jednak w' cenie betonu uwzględniać ściśle cenę danego rodzaju kamyków.

4.    Do zestawienia w tablicy wymiaru materjałów potrzebnych do 1 m³ ubitego,, stwardniałego betonu, zależnie od stosunku mieszaniny, służył znany z I. części str. 148., wzór Stöckla na wydajność betonu

В — 0*48 + 0‘60 m 0-60 nW

zapomocą

sowym

5. Wskutek ubijania zmniejsza beton zarobiony swoją objętość o 20 do 25%, który to fakt uwzględnia już mniej więcej wzór powyższy na wydajność betonu, jeżeli zatem beton nie będzie wcale ubijany, tylko sypany, względnie lany, należy wymiar materjałów zawarty w tablicy, oraz wymiar roboty zmniejszyć o 20 do

w którym W= 017 (1 + m) jest ilością potrzebnej wody. Wzór ten jako oparty na datach z doświadczenia uzyskanych daje rezultaty wcale wystarczające do celów kosztorysu; do celów budowy jednak należy przed rozpoczęciem robót wyznaczyć prób stosownych najkorzystniejsze pod względem technicznym i finan-stosunki mieszaniny i wydajność betonu, właściwe danym materjałom.

25%.

6. Wykazany wymiar wody odnosi się jedynie do zarobienia mieszaniny betonu w danym stosunku; gdy jednak przed zarobieniem zachodzi jeszcze konieczność zwilżenia kamyków w dostatecznej mierze, należy ów wymiar wody powiększyć

o 20 do 25% objętości kamyków.

Pamiętać także należy, iż do cementu szybkowiążącego irzeba dodać więcej wody, jeżeli zależy na upowolnieniu twardnienia.

7. Do ław fundamentowych, murów, posadzek, brył, rur itp. z betonu, oraz wogóle tam, gdzie beton ma być silnie ubity, używa się betonu sypkiego: natomiast do zespołów' z betonu i żelaza itp., gdzie beton musi być więcej mokry i z natury rzeczy słabiej ubijany, używa się betonu lepkiego.

8. Stosunków mieszaniny betonu, wyrażonych w drugiej, względnie w siódmej kolumnie tablicy używają w praktyce w sposób następujący:

aj Pod poz. 3 do 7 włącznie do zespołów z betonu i żelaza; wolno jednakże użyć do tego celu również i stosunków pod poz. 8 do 12, gdyż stosownie do ustępu 3., § 6., zacytowanej wyżej instrukcji ministerjalnej, w żadnym z tych stosunków ilość cementu na 1 m³ mieszaniny piasku z kamykami nieschodzi niżej 280 kg-,

bj pod poz. 7 do 10 włącznie do sklepień stropowych;

cj pod poz. 5 do 11 do filarów i do fundamentów pod maszyny;

dj pod poz. 12 do 38 do sklepień mostowych;

ej pod poz. 7 do 17 do murów budynków;

fj pod poz. 15 do 17 do obudowania turbin;

gj pod poz. 18 do 36 do mocno obciążonych fundamentów pod budynki; h) pod poz. 23 do 38 do betonowania łożyska wód płynących; ij pod poz. 38 do bruków ;

jj pod poz. 39 do 45 do mało obciążonych fundamentów pod budynki ; kj pod poz. 9, 13, 27 do kanałów.

Wszystkie zresztą stosunki tablicy tak dobrano, że — stosownie do § 23 instrukcji o zespołach betonowych — przypadająca na 1 m³ mieszaniny piasku z kamykami najmniejsza ilość cementu nie schodzi niżej 120 kg.

9. Do stosunków zawartych w tablicy pod poz. 12 do 16 i 18 do 45 włącznie dodają — w miarę zmniejszania się cementu — także wapna zwykłego gaszonego w ilościach 20, 25, 30, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70 lub 80% objętości cementu. Jest to rozumie się tam możliwe, gdzie użycie lichszego betonu jest pod względem technicznym dopuszczalne ; skutkiem bowiem domieszki wapna beton staje się mniej wytrzymały i nie utrzymuje się dobrze, gdyż daje się wypłókiwać wodą.

Wydajność takiego wapnisto cementowego betonu w stosunku 1 : m : n : wa daje się w przybliżeniu wyznaczyć z wzoru

B₁ = 0-48 + 0*60 m + 0-60 n + toa + Wt w którym wa jest stosunkową ilością wapna gaszonego, a Wt := 0*1/ (1 -j— m -j- n -j— to

jest ilością wody potrzebnej do zarobienia betonu. Tak na przykład dla stosunku 1:5:7 przyjdzie dodać 50% wapna gaszonego, będzie zatem wydajność

Bt = 0-48 + 0-60 X 5 + 0-60 X 7 + 0-50 X 1 + 0 17 (1 + 5 + 0-5) = 9285 stąd przypadnie na lm³ betonu:

9* 0-538 m³ piasku, 7 X    9£ 0-754 m³ ka-

9-285

= 0108 m³ cementu, 5 X

myków, 0 5 X

1

^ 0 054 ni³ wapna gaszonego.

10. Opierzenia potrzebne do nadania stosownej postaci przedmiotom budowlanym z betonu, łącznie z podparciem, rozparciem, usztywnieniem itp., oraz zdjęcie tych opierzeń należy obliczać osobno według zasad analizy cen, odnoszących się do robót ciesielskich. Gdy zaś takie opierzenia dają się użyć raz do trzy razy, liczy się tytułem odszkodowania za zużycie materjału 33 do 50% kosztów materjału drewnianego dla budowli większych, a 100% dla małych.

124«. Beton cementowy romański zarobić i wykonać ściśle zresztą w sposób pod poz. 128. opisany, w parterze, piwnicy, fundamentach itp. do 2 m głębokości (zob. poz. 126.) za 1 ms :

a)    w stosunku 1:2:0:

4.00 godz. murarza,

18 00 godz. pomocnika,

25 o/₀ generalja,

0*50 ws == 450 kg cementu romańskiego,

1- 00 m3 piasku,

0-245 m3 wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy,

b)    w stosunku 1:3:0: robota jak wyżej,

0-389 m3 = 350 kg cementu romańskiego,

1*167 m3 piasku,

0 230 m3 wody,

Г5°/₀ od mat, stemple,

10°/o od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c)    w stosunku 1:4:0: robota jak wyżej,

0 317 m3 = 286 kg cementu romańskiego,

1267 m3 piasku,

0-220 m3 wody,

1- 5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

d)    w stosunku 1: 2 : 2 : robota jak wyżej,

0 325 m³ = 292 kg cementu romańskiego,

0'65 m3 piasku,

0*65 m³ kamyków,

0*175 m3 wody, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy;

e)    w stosunku 1:2:3: robota jak wyżej,

0-25 m3 — 225 kg cementu ro~. mańskiego,

0-50 m3 piasku,

0*75 m3 kamyków,

0155 m3 wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/o od całości zysk,

2-5° ₀ podatek obrotowy;

f)    w stosunku 1: 2: 4 do fundowania pod wodą:

robota jak wyżej,

0-225 m3 = 202 kg cementu romańskiego,

0*45 m3 piasku,

0*90 m3 kamyków,

0122 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

g)    w stosunku 1 : 2 : 5 : robota jak wyżej,

0*197 m3 = 177 kg cementu romańskiego,

0-394 m3 piasku,

0*985 m3 kamyków,

0116 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

h)    za każdą dalszą głębokość 2 metrową:

0 70 godz. murarza,

150 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/. zysk,

25»/„ podatek obrotowy;

i) za każde dalsze piętro, względnie wysokość 4 metrową:

25% generalja,

10°/₀ zysk.

2*5% podatek obrotowy.

0*70 godz. murarza,

3*00 godz. pomocnika,

Uwagi.

1.    Zasady wypowiedziane wyżej pod poz. 123. w ustępie 1., 3., 6., 7., 10. stosują się również i do betonu z cementu romańskiego.

2.    Oprócz wykazanych wyżej stosunków mieszaniny cementu romańskiego do piasku i kamyków, zastosowują wiele innych jeszcze stosunków o znacznie większej ilości piasku i kamyków z domieszką zwykłego wapna gaszonego, jak to na przykład wykazuje tablica na stronie 343 w podręczniku „Wiener Bauratgeber“ D. V. Juncka z roku 1916. a mianowicie : 1:3:4, 1:3:5, 1:3:6, 1:4:4, 1:4:5, 1:4:6, 1:5:5, 1:5:6, 1:5:7, 1:6:8, 1 : 6 : 10, 1 : 8: 10. Wybór jednego ze stosunków i trafność jego zastosowania pod względem technicznym i finansowym, zależnie od danych materjałów i przeznaczenia budowli, należy do inżyniera budowy, którego rzeczą będzie w każdym razie dojść do właściwych wyników zapomocą stosownej próby.

125. Beton hydrauliczny ubijany, złożony z 1 objętości cementu romańskiego, z 1 objętości wapna gaszonego zwykłego i z 8 niesianego popiołu z węgla kamiennego, zmieszanego z żużlem, wykonać, zresztą jak pod poz. 128. opisano (zob. poz. 126.) za 1 m3:

a) w parterze, piwnicy, fundamencie itp. do 2 m głębokości :

4*00 godz. murarza,

12Ю0 godz. pomocnika,

25% generalja,

0165 w³ == 148 kg cementu romańskiego,

0-165 m3 wapna gaszonego,

1-32 m3 popiołu z węgla kamiennego z żużlem,

0*165 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    za każdą dalszą głębokość 2 metrową :

0 70 godz. murarza,

1*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk:

2*5% podatek obrotowy;

c)    za każde dalsze piętro, względnie wysokość 4 metrową:

0*70 godz. murarza,

3*00 godz. pomocnika,

25% generalja.

10°/o *ysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwagi wyrażone wyżej pod poz. 123. w ustępie 1., 3., 6., 7.,

10. mają i tu swoje znaczenie.

126. Jeżeli kamyki przeznaczone do betonu trzeba płókać, to należy wymiar roboty pomocniczej pod poz. 123. do 125. włącznie zwiększyć o 40%.

d) Sklepienia z kamienia lub z cegieł.

127. Sklepienie z kamienia łamanego na zaprawie wapiennej, z przyciosaniem kamieni na wsporach i do lica, z zalaniem zaprawą wapienną, bez wyprawy, wraz z potrzebnem na ten cel rusztowaniem i krążynami, do 6 m rozpiętości, za 1    <

c)    w parterze względnie w pierwszej 4 metrowej wysokości:

1*5 godz. cieśli,

9*5 godz. murarza,

8*0 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak wyżej;

d)    za każde dalsze piętro względnie wysokość 4metrową:

0*5 godz. cieśli,

0*70 godz. murarza,

2*5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10»/o *ysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

e)    za każdą o 2 rn większą rozpiętość dolicza się do a) i c) :

1*3 godz. murarza,

25°/₀ generalja,

10«/* zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    w piwnicy, kanałach, fundamencie do 2 m głębokości:

12    0 godz. murarza,

13    00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,3 1*25 w³ kamienia,

010 m- wapna gaszonego,

0:31 w³ piasku,

013 m³ wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

I0°/Oiod całości zysk,

25⁰/₀ podatek obrotowy;

b)    za każdą dalszą głębokość 2 metrową :

0*70 godz. murarza,

1*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/'₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

128.    Sklepienie z kamienia łamanego pod poz. 127. opisanego, ale na zaprawie z cementu romańskiego, wymaga zwiększenia policzonej pod tą pozycją 127. roboty o dodatek, wraz ze zmianą materjału zaprawy według poz. 99.

129.    Sklepienie z kamienia łamanego pod poz. 127. opisanego ale na zaprawie z cementu portlanckiego, wymaga zwiększenia wymiaru roboty pod tą pozycją wyznaczonego o dodatek, za 1 w³:

1*50 godz. murarza, 3*00 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/o podatek obrotowy, zamiast zaś zwykłej zaprawy należy policzyć zaprawę z cementu portlanckiego i piasku,

c)    w stosunku 1 : 3 :

0114 пФ — 159*60 kg cementu, 0 340 ж³ piasku,

0 076 пФ wody, dodatki jak pod a) ;

d)    w stosunku 1 : 3*5 :

0*100 пФ = 140 kg cementu, 0*350 w³ piasku,

0*075 m³ wody (zol), uwagę pod poz. 87.),

dodatki jak pod a).

a)    w stosunku 1 : 1 :

0 224 m³ = 313*60 kg cementu,

0 224 пФ piasku,

0-085 ж³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o zysk,

25o/₀ podatek obrotowy;

b)    w stosunku 1 : 2 :

0162 пФ = 226 80 kg cementu,

0 323 ж³ piasku,

0 079 пФ wody, dodatki jak pod a)\

10% od całości zysk.

2*5° ₀ podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro lub wysokość 4metrową:

1*80 godz. murarza,

3*80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10»/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

130. Sklepienie z ciosów, przez murarzy z 5 stron według wskazanych promieni obrobionych, na zaprawie wapiennej, bez różnicy rozpiętości, bez wyprawy, z zapełnieniem i wyrównaniem spoin (zob. uwagi pod poz. 122., 132. i 217.), za 1 ж³:

a) na dole :

52 50 godz. murarza,

18 00 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

1/50 m³ kamienia,

010 w³ wapna gaszonego,

0 20 w³ piasku,

0 30 ж³ wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

131. Sklepienie z ciosów, przez kamieniarzy ze wszystkich stron według danego szablonu już obrobionych, na zaprawie wapiennej, hidraulicznej lub cementowej, o spoinach 6 mm grubych, z zaprawieniem i odznaczeniem spoin i z dowozem ciosów wózkami, lub na wałkach ze średniej odległości do 20 m; do 5 ж rozpiętości (zob. uwagi pod poz. 122., 1 2. i 217.),v za 1 пФ:

a) z ciosów do 0*3 пФ na dole:

25°/o generalja,

17*5 godz. murarza, 21*00 godz. pomocnika, 1*50 godz. kamieniarza,

1*00 ж³ ciosu już obrobionego, 0*02 ж³ wapna gaszonego albo 18 kg wapna hidraulicznego albo 28 kg cementu portlanckiego,

Uwaga. Zresztą i tu zastosować należy dodatki przewidziane pod poz. 122.f)f g).

132. Sklepienie z cegieł, na zaprawie wapiennej wykonać, bez wyprawy, z zalaniem wapnem, do 6 m rozpiętości, za 1 m³:

0*132 [(0*12)] m³ wody (zob. uwagę pod poz. 87.),

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;' b) za każdą dalszą głębokość 2 metrową:

0*70 godz. murarza,

2*5 godz. pomocnika,

wapna gaszonego albo 13*50% wapna hidraulicz-nego albo 21*3 kg cementu port-lanckiego,

0 03 m³ piasku,

0 05 wody, i 1*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

b)    za każde wyższe piętro lub 4 m wysokości:

150 godz. murarza,

3 00 godz. pomocnika,

25% generałja; 2

c)    z ciosów 0 3 do 0*6 ms na dole :

20*0 godz. murarza,

27*00 godz. pomocnika,

1*50 godz. kamieniarza,

25% generałja,

100 m³ ciosu już obrobionego, 0*015 w³

0*025 w³ piasku,

0*035 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

d)    z ciosów nad 0 6 m³ objętości na dole:

24 00 godz. murarza,

33*00 godz. pomocnika,

1*50 godz. kamieniarza,

25% generałja,

materjał i dodatki jak pod c)‘

e)    za każdą dalszą 4 metrową wysokość lub piętro dolicza się do c) i d)\

2*20 godz. murarza,

4*50 godz. pomocnika,

25% generałja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

f)    za każdą o 1 m większą rozpiętość dolicza się do a). c) i d) :

1*5 godz. murarza,

25% generałja,

10° ₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) w piwnicy i kanałach do 2 m głębokości :

8*50 godz. murarza,

12*00 godz. pomocnika,

25% generałja,

377 {414} [338] (310) cegieł,

0*132 [(0*12)] m³ wapna gaszonego,

0*286 [(0*26)] m³ piasku,

25% generalja,

2 5 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy; e) za każdą o lm większą rozpiętość dolicza się do a) i c)i 10 godz. murarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    w parterze:

10 00 godz. murarza,

14 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

materjał i dodatki jak pod a).

d)    za każde wyższe piętro lub wysokość 4 metrową :

0 70 godz. murarza,

Uwagi.

1.    Użycie cementu romańskiego lub portlanckiego wymaga dodatku do wymiaru powyższej roboty i zamiany materjału zaprawy według poz 128., względnie 129.

2.    Sklepienia wykonuje się dopiero wtedy, gdy budynek jest już pod dachem i wody opadowe nie mogą sklepienia zawilgocić, ani spadające przedmioty uszkodzić.

3.    Nóżkięzyliwysklepki wykonują tylko dla sklepień, których stosunek strzałki do rozpiętości jest dostatecznie wielki ; gdyż w przeciwnym razie przycinanie poziomych warstw muru oporowego celem wytworzenia wysklepki wypadłoby pod zbyt ostrym kątem ; zaczem trzeba tylko pozostawić w murach stosowne wcięcia, czyli tak zwane gniazda. Zarówno wysklepki jak i gniazda należy wykonywać równocześnie z postępem murów i to bardzo starannie, z użyciem częściowej wyciętej z deski krążyny, którą przymocowuje się do muru lub ustawia na łacie do muru przybitej i przesuwa w miarę potrzeby. Wyskok wysklepki z lica muru oporowego nie powinien przekraczać 30 m; a jeżeli sklepienie jest w pasze zbyt grube, można wykonać wysklepkę w stopniach.

4.    Istnieją trzy sposoby wykonywania sklepień:

aj Zasklepienie sposobem kolebkowym cechuje się tem, że spoiny wsporne poprzecznego przekroju sklepienia muszą stać prostopadle do łuku podniebienia, a więc także prostopadle do ciśnienia w sklepieniu; zaczem kamienie przeznaczone do sklepienia muszą być klinowe. Kamienie te mogą być ciosowe albo łamane, ale warstwowe, lekkie i wytrzymałe, albo też cegły bardzo dobrzo wypalone i twarde. Sposób ten zasklepienia jednakże wymaga pełnego rusztowania z krąży nami opierzonemi.

ij Zasklepienie „na kanafasz“ polega na tem, że spoiny wsporne układa się ukośnie, czyli przekątnie względem ścian lokalu, w którym to celu używa się tylko szkieletu z kilku krążyn dla ustalenia zarysu głównych łuków sklepienia, a zresztą sklepi się „od ręki“. Ten sposób zasklepienia zastosowuje się tylko do sklepień ceglanych i odznacza się tem, że sklepienie takie wspiera się na wszystkich ścianach lokalu.

ej Zasklepienie na jednej krążynie ruchomej polega na tem, że na krążynie — przesuwalnej po kierownicach do murów podłużnych przytwierdzonych — układa się cegły najwęższym ich bokiem podłużnie lub wszersz wachlarzowo tak, by tworzyły warstwę ku ścianie przyczółkowej nieco nachyloną i słabym łukiem od oporów ku podniebieniu wklęśniętą. Spoiny styczne przycina się klinowo w promieniu łuku krążyny, lub też pozostawia się je otwarte, bez przycinania, i klinuje: oo uskutecznieniu w ten sposób jednej warstwy przesuwa się krążynę i wykonuje-

warstwę drugą itd. Sklepić poczyna się równocześnie od obu ścian przyczółkowych i prowadzi się równomiernie ku środkowi lokalu, gdzie pozostały ostatecznie otwór soczewkowy zasklepia się sposobem kolebkowym jak pod a).

Sposób zasklepienia na jednej krążynie zastosowuje się wyłącznie do sklepień ceglanych, których strzałka jest nie większa niż 30 cm, a rozpiętość niż 4 m; zasklepienie tego rodzaju wykonuje się łatwo i szybko i rozkłada ciśnienie na wszystkie ściany lokalu.

5.    Sklepienie wszelkich sposobów poczyna się zawsze od oporów i wykonuje równomiernie ku wierzchołkowi, który zamyka się cegłami klinowo przyciętemi i silnie wbijanemi; zamknięcie to zowie się kluczem. Sklepienie po wykonaniu zalewa się z wierzchu zaprawą.

6.    Wiązanie muru sklepieniowego stosuje się ściśle do prawideł, obowiązujących mur zwykły (poz. 119.); toż samo tyczy się grubości spoin.

7.    Rusztowanie pełne, potrzebne do wykonania sklepienia sposobem kolebkowym, wyżej pod 5 a) określonym, ma w dolnej części słupy, ustawione co 2 do 4 m na podwalinach (belki lub deski) na podłodze ułożonych i podpierające płatwie ; te jednak muszą przypaść niżej pachy sklepienia, bo na nich spoczywa górna część, złożona z krążyn, ustawionych w odstępach co 2 do 2 5 m, z wierzchu ołaconych łatami 3 X 3 do 3'5 X 5 cm lub opierzonych deskami ze spoinami 1 cm szerokiemi dla umożliwienia ściekania wody i zaprawy. Krążynom ze względu na osiadanie daje się wzniesienie pod sklepienie ceglane 0 005 do 0 007, a pod sklepienie ciosowe 0 010 do 0 015 rozpiętości sklepienia.

Rusztowanie krążynowe miernej jakości osiada o 0 02 {s—/), \iobrej zaś jakości stojące o 0 005 (*—/}, wiszące o 0-01 («—/); s jest tu rozpiętością, / strzałką sklepienia.

S    S3    3

Osiadanie sklepienia wynosi    gdy/= —, albo^^, gdy/( —.

Rusztowania krążynowe pod wielkie i ciężkie sklepienia należy wiązać i wyko nywać według zasad sztuki ciesielskiej, po poprzedniem obliczeniu ich statycznem ; pod małe zaś sklepienia wykonuje się te rusztowania w sposób zwykle praktykowany.

8.    Rusztowania należy pozostawić możliwie najdłużej i usuwać dopiero wtedy, gdy zaprawa dokładnie stwardniała, to jest po upływie kilku tygodni; usuwanie trzeba prowadzić bardzo ostrożnie, oględnie i powoli bez żadnych wstrząśnień, do którego to celu służą kliny, garnki z piaskiem, worki z piaskiem, śruby itp.

e) Sklepienia z betonu ubijanego i sklepienia z żelbetu.

133. Sklepienie płytkie, ubijane z betonu cementowego portlanckiego między trawersami, w stosunku cementu do czystego piasku rzecznego, ostrego, i do płókanych kamyków wielkości orzecha laskowego 1:2:2 (liczba bieżąca 6 w tablicy pod poz. 123.,

11^ 1

str. 132), o strzałce, wynoszącej -ö-doTö, czyli średnio тх część odstępu

trawers, wykonać, a mianowicie: kamyki przepłukać, materjały z odległości do 20 m dowieść, beton starannie zarobić, na miejsce

przeznaczenia dostawić, rozsypać, wyrównać i ubić na stosowną grubość w kluczu i pachach, wraz z osłoną betonem widocznych części trawers, z rusztowaniem i czystą wyprawą dolnej powierzchni bez opierzenia,¹ za 1 m£ rzutu poziomego :

h) za każdą dalszą 2 metrową głębokość :

0*15 godz. pomocnika,

25% generalja,

10»/o zysk.

2*5% podatek obrotowy;

c)    za każde wyższe piętro względnie wysokość 4 metrową :

0 30 pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy;

d)    za każdą dalszą o 1 cm większą grubość średnią sklepienia należy zwiększyć powyższe wymiary roboty i materjałów o 15%.

a) Sklepienia G cm w kluczu,

8 cm na oporach, czyli średnio 7 cm grubego w kanałach, piwnicy do 2 m głębokości, lub w parterze:

Г10 godz. murarza,

2-15 godz. pomocnika,

25° ₀ generalja,

0 023 m3 == 32 kg cementu,

0 040 m3 piasku,

0*046 m3 kamyków,

0 012 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwagi.

na

1 m² sklepienia. Stąd x =

X 0 023 = 0-02 m³ cementu na 1 m³ sklepienia, piasku

1. Metr kwadratowy sklepienia z betonu w innym stosunku mieszaniny wymaga roboty wyżej pod aj do dj wyznaczonej ; natomiast wymiar materjału oblicza się proporcjonalnie do odnośnych wymiarów materjałów tablicy pod poz. 123. i do wymiaru materjału pod aj wyznaczonego. Tak na przykład potrzebna ilość cementu do 1 mz sklepienia średnio 7 cm grubego z betonu w stosunku 1:2:3 (liczba bieżąca 7 w tablicy pod poz. 123.) wyniknie z proporcji 0 295 : 0*251 = 0 023 : x, której pierwsze dwa człony są ilościami cementu w metrach sześciennych, potrzebnemi według tablicy pod poz. 123. do 1 m³ betonu w stosunku szukanym 1:2:3 i danym pod aj 1:2:2, trzeci zaś człon jest ilością cementu, wykazaną wyżej pod aj 0-251

0-295

zaś będzie potrzeba 2a; = 004m³, a kamyków Заз = 0 06m³.

2. Grubość sklepienia wynosi z reguły 6 do 8m w kluczu

w pasze o 2 cm

więcej ; beton poczyna się sypać i ubijać od trawers ku kluczowi, a górne i dolne pasy trawers osłania się betonem szczelnie celem ochrony przed ogniem. Ostatnie pola sklepienia należy opierać także na trawersach celem zapobieżenia powstawaniu rys w sklepieniu. Przed upływem dwu tygodni po skończeniu ubijania nie należy zdejmować opierzenia. Do nadmurowania sklepień używa się lichszego betonu.

3. Obliczenie wytrzymałości trawers, ich najkorzystniejszego odstępu wzajemnego od środka do środka, oraz wielkości i grubości podkładek, zawiera się w tomie I, str. 712 i 694.

4 Dla sklepień betonowych przyjmuje się w praktyce wzajemna odległość trawers od osi do osi e = l’25 do 2*50 m, a tylko jeżeli wielkie powierzchnie są w ten sposób do zasklepienia, to oblicza się najkorzystniejszy odstęp e trawers według wzoru 364. względnie 365., tom L, str. 696.

5. Zamiast nasypki nad temi sklepieniami dają także beton z 1 częścią ciasta wapiennego i 8 do 10 części tłuczonych żużli lub tłuczeńca ceglanego ; żużel jednak nie powinien zawierać siarki, która niszczy żelazo.

6. Obliczenie wytrzymałości sklepienia kolebkowego w ogóle a zatem i betonowego polega na tern, że oblicza się punkt zaczepienia i wielkość wypadkowej z ciężaru własnego, nadmurowania, nasypki, podłogi itd., oraz z ciężaru użytkowego; następnie wyznacza się sposobem rachunkowym lub wykreślnym wielkość parcia poziomego H w kilogramach na długość jednego metra sklepienia w kluczu i wielkość ciśnienia R na oporze w kilogramach również na długość 1 m sklepienia. Poczem oblicza się grubość sklepienia w kluczu w centymetrach :

100 lca

i na oporze:

dz —

100 kd *

gdzie kd jest dopuszczalnem natężeniem cisnącem w kilogramach na 1 cm² przekrój» sklepienia.

7. Sklepienia grubsze niż 15 cm liczy się według objętości z uwzględnieniem pozycji 126.

134. Sklepienie z betonu cementowego portlanckiego na trawersach żelaznych, we wzajemnych odstępach e osadzonych, wykonać jak pod poz. 133. opisano, ale wzmocnionego według systemu Melana poprzeeznemi wkładkami żelaznemi o przekroju J_ (zwykle Nr. 8. lub 10.), tworzącemi żebra we wzajemnej odległości 0 8 do 1*2 m, czyli średnio co 1 m ułożone,

e e

płytkim łukiem — jak sklepienie — o strzałce s = J4 wygjęte i zmontowane, pomiędzy któremi beton sklepienia ma być ubity.

Wymiar roboty i materjału jak pod poz. 133., z doliczeniem jednakże poprzecznych wkładek żelaznych łukowych (żeber), oraz ustalenia ich położenia, względnie zmontowania.

Uwaga. W budownictwie lądowem odstęp trawers — z zachowaniem zresztą dat wyżej określonych — nie powinien w regule przekroczyć im.

Chociaż mówiąc nawiasem, tym systemem można wykonywać łatwo sklepienia do 10 rn rozpiętości o strzałce, wynoszącej około 8% tej rozpiętości ; po poprzedniem jednak obliczeniu statycznem rozmiarów żelaznych belek, żeber i grubości sklepienia sposobem przez Melana podanym.¹

135.    Płyty z ubijanego betonu cementowego port-lanckiego na trawersach, zresztą jak pod poz. 133. opisano, wykonać, za \ m*\

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    za każde piętro, względnie wysokość 4metrową:

0 30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    za każdą o 1 cm większą grubość płyty należy powyższe wymiary roboty i materjału zwiększyć o 13%.

a)    Płyt 8 cm grubych w piwnicy lub w parterze:

112 godz. murarza,

2*25 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 0236 m3 = 33*04 kg cementu portlanckiego,

0 0472 m3 piasku rzecznego,

0 0472 m3 kamyków,

0*012 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy,

b)    za każdą dalszą głębokość 2 metrową:

0*15 godz. pomocnika,

Uwagi

1.    Płyty wspierają się na górnych lub dolnych pasach trawers; a gdy są grubsze niż 15 cm, to liczy się je według objętości z uwzględnieniem poz. 126.

2.    Płyty z betonu ubijanego są mniej wytrzymałe niż sklepienia betonowe lej samej grubości ; najodpowiedniejsze wszakże są te płyty, w których trawersy żelazne są zupełnie zapuszczone, gdyż działają jak zespoły z betonu i żelaza.

3.    Odległość wzajemna trawers przyjmuje się w praktyce na 0‘75 do 1 m.

4.    Opierzenie potrzebne należy liczyć według odnośnych pozycyj analizy cen dla robót ciesielskich, z uwzględnieniem jednakże tylko 20 do 50°/o ceny materjału drzewnego tytułem zużycia drzewa

136.    Sklepienie z betonu cementowego portlanckiego na trawersach wykonać jak pod poz. 133. opisano, ale systemem Monier a, t. j. z wkładkami żelaznemi dłużnicami i przecznicami (przewiązkami), w miejscach skrzyżowania drutem w plecionkę powiązanemi, a co do swej grubości i odstępów bliżej w zamówieniu określonemi, w ten sposób jednak, by stosunek średniej grubości poszczególnych prętów do średniej grubości sklepienia wynosił 0*65:5; łącznie z rusztowaniem i czystą wyprawą od spodu, bez opierzenia; w piwnicy lub w parterze, za 1 m² rzutu:

0*80 godz. murarza, 1*55 godz. pomocnika, 25% generalja,

a) sklepienia 5 cm grubego z poszczególnemu wkładkami żelaznemi średnio 0*65 cm grubemi:

10

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

0*0162 m³ = 22*68 kg cementu, 0*0324 m³ piasku rzecznego, 0*0324 m³ kamyków,

0*0082 m³ wody,1 5*36 kg żelaza kutego na wkładki,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    sklepienia 6 cm grubego z poszczególnemi wkładkami 0*78 cm średnio grubemi:

0*95 godz. murarza,

1*85 godz. pomocnika,

25% generalja.

0*0195 m³ = 27*3 kg cementu, 0*0390 ms piasku rzecznego, 0*0390 w³ kamyków,

0*010 m³ wody,

6*33 kg żelaza kutego na wkładki,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    sklepienia 7 cm grubego z poszczególnemi wkładkami 0*91 cm średnio grubemi:

1*10 godz. murarza,

2* 15 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*0227 m³ = 31*78 kg cementu, 0*0454 m³ piasku rzecznego, 0*0454 w³ kamyków,

0*0115 w³ wody,

7*50 kg żelaza na wkładki, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    sklepienia 8 cm grubego z poszczególnemi wkładkami 104 cm średnio grubemi:

125 godz. murarza,

2 50 godz. pomocnika,

25°/₀ general]a,

0 0260 m³ = 36 4 kg cementu,

0 0520 m³ piasku rzecznego,

0 0520 w³ kamyków,

0 0132 m3 wody,

8*58 kg żelaza kutego na wkładki,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

e)    sklepienia 9 cm grubego z poszczególnemi wkładkami 117 cm średnio grubemi:

1/40 godz. murarza,

2*80 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 0292 m³ = 40*88 kg cementu, 0*0584 w³ piasku,

0*0584 w³ kamyków,

0*0149 m³ wody,

9*65 kg żelaza jak wyżej, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

f)    sklepienia 10 cm grubego z poszczególnemi wkładkami Г30cm średnio grubemi:

1*55 godz. murarza,

3*10 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*0325 m³ = 45*5 kg cementu, 0*065 m³ piasku,

0*065 m³ kamyków,

0 0165 m* wody,

g) za każde piętro, względnie wysokość 4 metrową, bez różnicy grubości sklepienia:

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

10*73 kg żelaza jak wyżej, l’5°/₀ od mat. stemple, 10<>/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Uwagi.

1.    Jeżeli sklepienie ma być wykonane z betonu zarobionego w innym stosunku, to wymiar roboty i żelaza pozostaje ten sam, co pod aj do gj, natomiast wymiar materjałów mieszaniny betonu oblicza się w sposób wyżej, w uwadze 1 pod poz. 133. wskazany.

2.    Sklepienie betonowe systemu Moniera odpowiada więcej celowi, niż płyta Moniera na trawersach; jest wytrzymalsze i wśród równych warunków obciążenia i rozmiarów otrzymuje mniejszą grubość; jest zatem lżejsze i tańsze, ma mniejszą nasypkę i nie wymaga tak silnych trawers.

^ rozpiętości sklepienia, względnie odstępu trawers ; grubość

Odstęp wzajemny trawers pod sklepienia betonowe wynosi w regule 1-25 do 4 m, strzałka zaś ~ do

sklepienia w kluczu trzeba zawsze statycznie obliczyć; nie powinna być jednak mniejsza niż 3cm. Wielkie, bardzo obciążone sklepienia otrzymują dwie plecionki wkładek : dolną i górną.

137.    Płytę względnie płaskie sklepienie z betonu cementowego portlanckiego, ubijanego na trawersach wykonać systemem Moniera, to jest z wkładkami żelaznemi, zresztą jak pod poz. 136. opisano, wymaga wymiaru roboty i materjału pod tą pozycją policzonego, zmniejszonego jednak о К)°/₀.

Uwaga. Odległość trawers w praktyce nie powinna przekroczyć 2-5 m. Płyty zresztą wykonuje się na miejscu budowy jako jednolitą całość; albo też dostarcza się już gotowe o stosownych rozmiarach częściowych, które się układa na trawersach i osadza na cemencie. W ten ostatni sposób zaoszczędza się opierzenia z odnośneш podparciem i otrzymuje się zaraz gotową już powałę.

Do obliczonego teoretycznego ciężaru wkładek żelaznych w zespołach z betonu i żelaza dolicza się : 10% na przewiązki, 10 do 15% na zaokrąglenie ciężaru ; razem więc 20 do 25%.

138.    Płytę Rabitza, 3 cm grubą w miejsce podsiębitki i wyprawy sufitowej wykonać, a mianowicie: siatkę z drutu żelaznego pocynkowanego, 1 do 1*5 mm grubego o oczkach 1 do 2 5 cm dużych, w stosownem miejscu (około 3 do 4 cm) poniżej belek stropowych zawiesić zapomocą prętów żelaznych 10 mm grubych, w siatkę wplecionych wzdłuż wszystkich ścian bieżących i hakami ściennymi co 20 cm przybitych, oraz naprężyć ; do każdej belki stropowej 2 ma hakami ukośnie od spodu wbitymi

przytwierdzić w odstępach co 50 m, środek siatki w każdem polu między 2 ma belkami w odstępach również co 50 cm na silnym drucie przez siatkę przewleczonym i do obu belek hakami ukośnie wbitymi przymocowanym, zawiesić, zaprawę na siatkę do 25 mm grubo narzucić z pomocą przytrzymanej deski, lub blachy z drugiej strony siatki, i czysto z gładkiem zatarciem od strony zewnętrznej . na 5 mm grubo wyprawić,¹ za 1 w²:

Г5<>/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

b)    z zastosowaniem zaprawy 1 cementowej portlanckiej w stosunku 1:3, na dole:

3 90 godz. murarza,

2 60 godz. pomocnika,

25" o generalja.

0 0114 m³ = 15*96 kg cementu,

0 0342 m³ piasku rzecznego,

0 0076 m³ wody,2 0-047 kg włosia bydlęcego, siatka druciana, pręty i haki jak wyżej pod a),

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

c)    za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metro\vą:

0 45 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10"/o zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

a) z zastosowaniem zaprawy wapienno gipsowej na dole:

2 55 godz. murarza,

205 godz. pomocnika,

25°/o generalja,3 0 006 m³ = 8:4 kg gipsu,

0012 m3 wapna gaszonego,

0 024 m3 piasku,

0 016 m3 wody,

017 litra kleju galaretowego,

0 06 kg włosia bydlęcego,

1 m2 siatki drucianej pocynko-wanej,

*(M)-

c metrów pręta

żelaznego kutego, gdzie a i Ъ to długość i szerokość lokalu, względnie całkowitej płyty Ra-bitza,

5 c ilość haków ściennych,

10 cm grubych, 15 cm długich, do przymocowania prętów,

2m drutu silnego do zawieszenia siatki między belkami,

8 haków do przytwierdzenia drutu tego i siatki do belek,

139. Ścianę Rabitza, 3 c*m grubą, wykonać, a mianowicie siatkę z drutu 1 do 2 mm grubego, żelaznego, pocynkowanego, o oczkach 1 do 2 5 cm dużych, dostarczyć, na miejscu przeznaczenia ustawić wraz ze stosownym szkieletem żelaznym, naprężyć, przymocować, zaprawę do 20 mm grubo na siatkę narzucić z pomocą

przytrzymanej deski lub blachy z drugiej strony siatki, a następnie z obu stron gładko po 5 mm grubo wyprawić z czystem zatarciem, za 1 m²:

15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy; c) z zastosowaniem zaprawy z cementu portlanckiego w stosunku 1:3 na dole:

a)    z zastosowaniem zaprawy wapienno gipsowej na dole:

2 00 godz. murarza,

155 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m² siatki drucianej, wraz ze szkieletem, ustawieniem i przymocowaniem,

wymiar materjału zaprawy jak pod poz. 188. a),

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

b)    za każdy centymetr większej grubości na dole dolicza się do a)\

0 45 godz. murarza,

0 25 godz. pomocnika,

25% generalja,

wymiar materjału zaprawy wynosi 33% wymiaru pod

poz. a),

2*95 godz. murarza,

1-95 godz. pomocnika,

25° ₀ generalja,

1 m² siatki drucianej wraz ze szkieletem, ustawieniem i przymocowaniem,

wymiar materjału, zaprawy i dodatków jak pod poz. 138. Ъ>;

d)    za każdy centymetr większej grubości na dole dolicza się do c):

0-80 godz. murarza,

0-35 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału, zaprawy i dodatków wynosi 33% wymiaru pod poz. c)\

e)    za każde wyższe piętro dolicza się do poz. a) i c) :

045 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

f)    za każde wyższe piętro dolicza się do poz. Ъ) i d):

O* 15 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

Uwagi.

1. Majster murarski Rabitz około roku 1870 wprowadził płyty, względnie ściany, złożone z siatki drucianej, narzuconej z jednej lub z obu stron zaprawą gipsową, zmieszaną z wapnem; dziś używają także zaprawy wapiennej, tripolitowej, wapienno-cementowej lub cementowej. W regule zastosowują do płyt Rabitza zaprawę wapiennogipsową, a mianowicie: do pierwszego grubego narzutu: zaprawa składa się z 1 części gipsu, 2 części wapna, i części piasku; a do czystej gładko zatartej 5 mm grubej wyprawy z 2 części gipsu, 3 części wapna i 6 części piasku; wyprawę tą należy przedsięwziąć zanim jeszcze narzucona zaprawa wyschnie.

W razie zastosowania zaprawy cementowej bez stosownego opierzenia, lecz tylko narzuconej na siatkę, trzeba domieszać do pierwszego grubego narzutu włosia bydlęcego lub wapna.

2.    Siatkę do płyt i ścian Rabitza wyrabiają z drutu żelaznego 1 do 1*5 щш grubego o oczkach 6 bqcznych 1-5 do 2*5 cm dużych, w zwojach do l'5m szerokich i 50 m długich ; drut bywa w regule pocynkowany, gdyż zaprawa gipsowa niszczy szybko żelazo z powodu zawartości siarki. Siatki przeznaczonej pod zaprawę cementową nie potrzeba cynkować, gdyż cement z żelazem najsilniej się łączy i chronieje.

3.    Z powodu wielkiej gjętkości i podatności siatki drucianej, można z łatwością wytworzyć najrozmaitsze łamane i krzywe powierzchnie, wskutek czego używa się płyt Rabitza dosyć powszechnie do naśladownictwa sklepień, do powierzchni dowolnie krzywych, łamanych, do ogniochronnej osłony słupów żelaznych drzewa itp.

. 4. Należy unikać wykonania ścian lub płyt Rabitza wapiennogipsowych w miejscach wilgotnych, gdyż gips utrzymuje się bardzo źle w wilgoci i niszczeje.

5. Ścianki Rabitza bywają w regule 4 cm grube, dochodzą jednak aż do grubości 8cm, ale nie więcej. Wykonują także ścianki 3 cm grube, i to przeważnie wtedy, jeżeli mają tworzyć podwójną ścianę do pomieszczenia we wnętrzu drzwi wsuwanych.. Ponieważ każda ścianka, składająca taką podwójną ścianę, byłaby tylko z jednej strony gładko wyprawiona, więc należałoby w takim razie zmniejszyć odnośny wymiar roboty każdej, a mianowicie: wymiar roboty pod poz. 139.«; o 0*35 godz. murarza, i 015 godz. pomocnika, a wymiar roboty pod poz. 139. cj o 0 50 godz. murarza, i 0 20 godz. pomocnika.

f) Gzymsy czyli osnowy.

140. Gzyms główny, kordonowy lub oporowy, bez względu na wysokość jego umieszczenia, oraz bez względu na wyskok i wysokość przekroju, licząc powierzchnię przekroju gzymsu jako iloczyn z wyskoku i wysokości, łącznie z wyprawą, obieleniem lub obarwieniem, ¹ za 1 mb:

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

P) na zaprawie gipsowej:

60 godz. murarza,

47 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

365 {400} [326] (300) cegieł wybranych,

0*066 [(0*06)] m³ ±= 92 [(84}] kg gipsu,

0*115 {0*121} [(0*11)] ms wapna gaszonego,

0*23 {0*374} [(0*34)] m³ piasku,

a) gzymsu o przekroju do 0 2 m², licząc na 1 m² przekroju :

a) na zaprawie wapiennej:

46 godz. murarza,

27* godz. pomocnika,

25% generalja,3 365 {400} [326] (300) cegieł wybranych, ⁴ .

0166 {0176} [(016)] m³ wapna gaszonego,

0*332 {0*352} [(0-32)] m3 piasku,

0*166 {0*176} [(0*16)]m³ wody,2 1*5% od mat. stemple,

0-21 {0220} [(0*20)] m³ wody, 1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Y) na zaprawie z cementu romańskiego : robota jak pod ß),

365 {400} [326] (300) cegieł wybranych,

0-187 [(017)] m3 = 176 [(160)] kg cementu romańskiego,

0*429 [(0-39)] m³ piasku,

0*140 [(0*127)] m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

8) na zaprawie z cementu portlanckiego :

robota jak pod ß),

365 {400} [326] (300) cegieł wybranych,

0*187 [(0*17)] m³ = 264 [(240)]% cementu portlanckiego,

0*429 [(0*39)] m³ piasku,

0*094 [(0*085)] m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) gzymsu o przekroju nad 0 2 m2, licząc na 1 m2 przekroju:

a) na zaprawie wapiennej:

67 godz. murarza,

25 godz. pomocnika,

25% generalja,

314 {334} [272] (250) cegieł wybranych,

0*125 {0*132} [(0*12)] m3 wapna gaszonego,

0*25 {0*264} [(0*24)] m³ piasku,

0*125 {0*132} [(0*12)] m3 wody, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) na zaprawie gipsowej: 73*70 godz. murarza,

27*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

314 {334} [272] (250) cegieł wybranych,

0*044 [(0*04)] m3 = 62 [(56)] kg gipsu,

0*088 [(0*08)] m³ wapna gaszonego,

0*264 [(0*24)] m³ piasku,

0*150 [(0*136)] m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Y) na zaprawie z cementu romańskiego :

robota jak pod ß),

314 {334} [272] (250) cegieł wybranych,

0*132 [(0*12)] m³ = 119 [(108)] kg cementu romańskiego,

0*262 [(0*24)] m³ piasku,

0*099 [(0*09)] m³ w ody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

8) na zaprawie z cementu portlanckiego:

robota jak pod ß),

314 {334} [272] (250) cegieł wybranych,

0*132 [(0*12)] m³ = 185 [(168)] kg cementu portlanckiego,

0*264’[(0*24)] m³ piasku,

0*079 [(0*072)] m3 wody,

10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

1*5% od mat. stemple,

Przykład.

Chcąc obliczyć cenę gzymsu 45 cm wysokiego i 40 cm wyskoku, czyli o przekroju 0*45 X 0*40 = 0*18 m², to jest mniejszym niż 0*2 m2, oblicza się koszt gzymsu o przekroju 1 m² według a), a otrzymana cena, %ymnożona przez 0*18 daje cenę szukaną gzymsu.

Dla gzymsu zaś 0*5 m wyskoku i 0*5 m wysokiego, czyli o przekroju 0*5 X 0*5 = 0*25 m², to jest większym niż 0*2 m², oblicza się naprzód cenę dla gzymsu o przekroju 1 m² według b), a wy-mnożywszy ją przez 0*25, otrzymuje się cenę szukaną.

141. Pas, pasmo, pręga gzymsowa, obramienie (Cham-brams) itp. od 15 do 80 cm szerokości a 5 cm wyskoku, wraz z obieleniem lub obarwieniem, bez różnicy wysokości (zob. uwagi pod poz. 146), za 1 mb:

c)    na zaprawie cementu romańskiego :

robota jak pod b),

7 {8} [7| (6) cegieł wybranych, 0*005 m3 = 4*5 kg cementu romańskiego,

0*01 m3 piasku,

0*004 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    na zaprawie z cementu portlanckiego :

robota jak pod b),

7 {8} [7] (6) cegieł wybranych, 0*005 m3 = 7 kg cementu portlanckiego,

0*01 m3 piasku,

0*08 m3 wody (zob. poz. 140.), 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy.

a)    na zaprawie wapiennej:

2*1 godz. murarza,

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

7 {8} [7] (6) cegieł wybranych,

0*005 m3 wapna gaszonego,

0*010 m3 piasku,

0*02 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy*,

b)    na zaprawie gipsowej:

2*8 godz. murarza,

0*44 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

7 {8} [7] (6) cegieł wybranych,

0*002 m3 = 2*8 kg gipsu,

0*008 m3 wapna gaszonego,

0*01 m3 piasku,

0*006 m³ wody,

1*5% od mat. stemple, ,

10°/o od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwaga. Takie gzymsy większych rozmiarów, jak również gzymsy ząbkowane, wysadzone cegłami, oraz wnęki przerywane, prostokątne lub kwadratowe, obliczają się jako mur pełny z cegieł.

142. Mniejszy gzyms ozdobny, z wyskokiem do 8 cm, bez względu na różnicę wysokości przekroju; dalej pasków lub gładkich opasek okien do 15 cm szerokich, bez różnicy wysokości piętrowej, za 1 mb:

c)    na zaprawie z cementu romańskiego:

robota jak pod b),

4 [(3)] cegły wybrane,

0*002 m3 = 1*8 kg cementu romańskiego,

0*004 m3 piasku,

0*002 m3 wody,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    na zaprawie z cementu port-lanckiego:

robota jak pod b),

4 [(3)] cegły wybrane,

0*002 m3 — 2*8 kg cement i: portlanckiego,

0*004 m³ piasku,

0*002 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    na zaprawie wapiennej:

0 56 godz. murarza,

0 30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

4 [(3)] cegły wybrane,

0 002 m³ wapna gaszonego,

0 004 m3 piasku.

0*006 m³ wody(uwaga2.poz.87,), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/o podatek obrotowy;

b)    na zaprawie gipsowej:

0 64 godz. murarza,

0 35 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

4 [(B)] cegły wybrane,

0 001 m3 — 1*4 kg gipsu,

0*001 m3 wapna gaszonego,

0*004 m3 piasku,

0*002 m3 wody, l*5o/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

143. Członkowanie gzymsowe 2 do 4 cm wyskoku, bez różnicy wysokości piętrowej, na zaprawie wapiennej, za 1 mb:

0*003 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*32 godz. murarza,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*001 m³ wapna gaszonego,

0*002 m³ piasku,

Uwaga. W razie użycia zaprawy gipsowej, z cementu romańskiego lub portlanckiego, należy zwiększyć powyższy wymiar roboty o 10%, a materjały zaprawy pod poz. 142. bj, c), d) zmniejszyć o połowę.

144.    Ciągnienie żłobków niecz.łonkowanych bez różnicy wysokości piętrowej, za 1 mb:

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

015 godz. murarza,

25% generalja,

145.    Zębnik o 5 do 8m wyskoku i wysokości wykonać kompletnie i wyprawić, bez różnicy wysokości piętrowej, za 1 mb:

c)    na zaprawie z cementu romańskiego :

robota, generalja i piasek jak pod b),

0*005 m3 = 4*5 kg cementu romańskiego,

0*004 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    na zaprawie z cementu port-lanckiego :

robota, generalja i piasek jak pod b),

0*005 m³ = 7 kg cementu port-lanckiego,

0*005 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    na zaprawie wapiennej:

2*30 godz. murarza,

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*005 m³ wapna gaszonego.

0 002 m3 piasku,

0 007 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10°/o od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy;

b)    na zaprawie gipsowej:

2*53 godz. murarza,

0*55 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*002 m3 = 2*8 kg gipsu,

0*003 m3 wapna gaszonego,

0*002 m³ piasku,

0*007 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

5*5% podatek obrotowy;

146.    Uwagi.

1.    Wykonanie gzymsów lub wklęśli gzymsowych, pod poz. 140. do 145. włącznie opisanych, ale na starych budynkach, oblicza się ściśle według tychże pozycyj; ze względu jednak na potrzebę osobnego rusztowania podnosi się wymiar roboty o 50°/₀.

2.    Jeżeli stare gzymsy lub wklęśle potrzeba tylko na nowo wyciągnąć zaprawą, to jako koszt rusztowania dolicza się 15°/₀ do robocizny, pod poz. 140. do 145. włącznie wykazanej, a potrąca się całą ilość cegły i 25% materjału zaprawy.

3.    Gzymsy czyli osnowy budowli surowcowej obliczać należy tak, jak zwykły mur ceglany (poz. 104., 106., 107.), obliczony jednak

stąd wymiar roboty murarskiej należy zwiększyć o 20°/o za dodanie cegieł formowych, oraz o 10°/₀ za odznaczenie spoin.

4.    Jeżeli gzymsy mają otrzymać znaczny wyskok i zachodzi potrzeba zastosowania płyt wiszących z kamienia, z betonu i żelaza, lub tym podobnych konstrukcyj, to należy je policzyć osobno, łącznie z ewentualnem dostawieniem i osadzeniem beleczek żelaznych z kotwiami itp.

5.    Do ułatwienia zorjentowania się co do całkowitego kosztu fasady, oraz do uproszczenia obrachowań podczas wykonania, zwłaszcza gdy fasada ozdobniejsza, zaleca się wyznaczenie zbiorowej ceny jednostkowej od 1 m* powierzchni fasady całkowitej, . t. j. wyprawa z wysadzeniem i wyciągnięciem wszelkich gzymsów, lizen, pilastrów, obramień itd., z osadzeniem płyt wiszących, sterczyn (konzoli), ewentualnych przedmiotów roboty rzeźbiarskiej itp. W tym celu należy obliczyć koszta każdej poszczególnionej właśnie roboty wchodzącej w skład fasady na podstawie odnośnych planów

i zasad analizy cen, i sumę wszystkich ch kosztów podzielić przez powierzchnię fasady, mierzoną od naroża do naroża muru w poziomym, a od najwyższego brzegu cokołu do najwyższego brzegu gzymsu okapowego w pionowym kierunku.

14*7. Naprawa starego gzymsu kordonowego, wklęśli, opasek, obramień lub obdasznic, bez różnicy wysokości piętrowej, licząc powierzchnie tej naprawy jako iloczyn długości gzymsu przez 1¹ ₃ wysokości jego przekroju, za 1 w²:

3 00 godz. murarza,

3*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 013 m³ wapna gaszonego, 0*026 m³ piasku,

0 04 w³ wody, i l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

148. Dziurę w gzymsie przebić dla przepuszczenia rury spadowej dachowej, wraz z naprawą i zaprawieniem gzymsu, bez różnicy wysokości piętrowej:

0*03 w³ wody,1 l*5°/₀ od mat. stemple, 10<y₀ od całości zysk, 2*5° ₀ podatek obrotowy.

1*25 godz. murarza,

1*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*01 w³ wapna gaszonego,

0*02 m³ piasku,

¹

Hochbaukunde von Ingenieur Hermann Daub, II. część, drugie wydanie z roku 1909, str. 311. do 312. włącznie.

g) Bruki i posadzki.

149.    Bruk z kamienia łamanego 20 do 25 cm grubego do spadu, — a w miarę potrzeby — wraz ze ściekami i chodnikami ułożyć, z częściowem przy ciosaniem kamieni, z silnem w y-klinowaniem i zapełnieniem spoin, w piwnicy lub w parterze (zob. poz. 152. i 154.), za 1 m2*.

c)    na zaprawie z cementu romańskiego lub portlanckiego;

2 00 godz. murarza,

2 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 30 do 0*35 m3 kamienia, 0*0225 m3 = 21*25 kg cementu romańskiego lub 31*50% cementu portlanckiego,

0*09 m3 piasku,

0*09 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    za każde wyższe piętro lub wysokość 4metrową:

0*90 godz. murarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    na piasku:

140 godz. murarza lub brukarza,

Г40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*22 do 0*28 m3 kamienia,

0-13 m3 piasku, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    na zaprawie wapiennej:

180 godz. murarza,

1*80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 22 do 0 28 m3 kamienia,

0*03 m3 wapna gaszonego,

0*12 m3 piasku,

0 09 m3 wody, 1 l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

150.    Bruk 15 cm grubego z kamienia łamanego lub z otoczaków rębem układanych, zresztą jak wyżej wykonać w piwnicy lub w parterze,¹ za 1 m2 :

l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) na zaprawie wapiennej: 1*40 godzin murarza,

1*40 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

a) na piasku:

0 5 godz. murarza lub brukarza,

10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0165 m³ kamienia,

0*10 m3 piasku,

Zob. poz. 152. i 154. i str. 5.

0*02 ж⁸ = 19 A# cementu romańskiego lub 28 kg cementu portlanckiego,

0*165 m³ kamienia,

0*025 m³ wapna gaszonego, 0*08 m³ piasku,

0 08 m³ wody,1 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) na zaprawie z cementu romańskiego lub portlanckiego: 1*60 godz. murarza,

1*60 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*165 m³ kamienia.

0 08 m3 piasku,

0 08 m3 wody, l’5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; d) za każde piętro, względnie wysokość 4metrową:

0*60 godz. pomocnika,

25° o generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

151.    Bruk kostkowy, to jest z kamiennych kostek 15 x 15 X 15 lub 20 X 20 X 20 cm ułożyć, zresztą jak wyżej opisano,² za 1 m²:

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) na zaprawie z cementu romańskiego lub portlanckiego: 2*00 godz. murarza,

2*00 godz. pomocnika,

25% generalja,

1 m² kostek kamiennych, 0*0165 m³ == 15*70 kg cementu romańskiego lub 23*10 kg cementu portlanckiego,

0*05 m³ piasku,

0*06 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

d) na piasku:

0 6 godz. murarza lub brukarza,

1*2 godz. pomocnika.

25°/o generalja,

1 m² kostek kamiennych,

0*13 m3 piasku,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

Ъ) na zaprawie wapiennej:

1*80 godz. murarza,

1*80 godz. pomocnika,

25% generalja,

1 m² kostek kamiennych,

0*022 m3 wapna gaszonego,

0*05 m³ piasku,

0*06 m³ wody, ²

152.    Jeżeli pod poz. 149. do 151. włącznie potrzeba powierzchnię terenu pod bruk wyrównać, to jest przeciętnie do 30 cm miejscami skopać a miejscami podsypać, to dolicza się do robocizny tamże wykazanej na-1 m²:

10°/o zysk,

100 godz. pomocnika, 25% generalja,

2 5° ₀ podatek obrotowy.

153. Posadzkę z płyt kamiennych 13 do 16 cm grubych, wraz z grubszem obrobieniem, zresztą jak wyżej ułożyć w piwnicy lub w parterze (zob. poz. 152. i 154.), za lw²:

c)    na zaprawie z cementu romańskiego lub portlanckiego:

3*50 godz. murarza,

3 50 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*20 m3 płyt kamiennych,

0 02 m³ = 19 kg cementu romańskiego lub 28 kg cementu, portlanckiego,

0*8 m3 piasku,

0*07 m3 wody, l*5°/o od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy;

d)    za każde piętro, względnie wysokość 4metrową:

0*60 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2 5% podatek obrotowy.

a)    na piasku:

07 godz. murarza lub brukarza,

0*7 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*2 m3 płyt kamiennych,

0 09 w3 piasku, l‘5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    na zaprawie wapiennej :

3 00 godz. murarza,

3 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 2 m3 płyt kamiennych,

0 025 m3 wapna gaszonego,

0 08 m3 piasku,

0 07 m3 wody, l‘5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

154>. Spoiny bruku według poz. 149. do 153. włącznie

już ułożonego na piasku lub na wapnie zwykłem odczyścić i zaprawą z cementu romańskiego lub portlanckiego zalać, bez różnicy wysokości, za lm²:

0 003 m3 wody.

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

12 pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*003 ms = 2*8 kg cementu romańskiego lub 4*2 kg cementu portlanckiego,

155. Posadzkę lub chodnik z płyt kamiennych w gran z grubsza już obrobionych, 8 do 10 cm grubych, ułożyć na piasku, za 1 т*\

a) na dole:

10<V₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro: 1*40 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

1-40 godz. murarza,

0 70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1    m2 płyt obrobionych już z grubsza 8 do 10 cm grubych,

0*09 m3 piasku,

Г5°/₀ od mat. stemple,

156. Posadzkę z płyt kamiennych, 8 do 10 cm grubych już obrobionych i dostarczonych, ułożyć i spoiny zaprawą zalać, na dole, za 1 m2;

c)    na zaprawie z cementu romańskiego lub portlanckiego:

2 20 godz. murarza,

2*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m2 płyt kamiennych obrobionych,

0-008 m3 = 7*2 kg cementu romańskiego lub 11-2 kg cementu portlanckiego,

0*022 m3 piasku,

0-03 m³ wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

d)    jeżeli płyty trzeba łączyć na półżłóbki, dolicza się do a), b), c):

0*70 godz. murarza,

25o/₀ generalja,

ilość płyt stosowna ze względu na półżłóbki,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

a)    na zaprawie wapiennej:

2    00 godz. murarza,

2 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1    m2 płyt kamiennych,

0 01 m3 wapna gaszonego,

0 02 m3 piasku,

0 03 m3 wody,1 l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    na zaprawie wapiennej z zalaniem spoin zaprawą z cementu romańskiego lub portlanckiego:

2    00 godz. murarza,

2 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 007 m3 wapna gaszonego,

0 003 m3 = 2-70kg cementu romańskiego lub 4*2 kg cementu portlanckiego,

0 02 m3 piasku,

0ЮЗ m3 wody,

1 *5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

157. Posadzkę z płyt cementowych lub kamionkowych, 16 do 40 mm grubych, w prostym lub przekątnym kierunku ułożyć i spoiny do 5 mm grube rzadką zaprawą zalać, na dole, za 1 m²:

a)    na zaprawie wapiennej: 1*65 godz. murarza,

Г2 godz. pomocnika,

25% generalja,

1 m2 płyt,

0 01 m3 wapna gaszonego,

0 02 m3 piasku,

0 03 m3 wody,1 Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2’5% podatek obrotowy;

b)    na zaprawie z cementu romańskiego lub portlanckiego:

1*8 godz. murarza,

1*2 godz. pomocnika,

e)    jeżeli płyty są bez półżłob-ków, ale spoiny ich 5 mm grube trzeba wykitować na 8 cm głęboko, dolicza się do a) b) c) :

0 70 godz. murarza,

25°/₀ generalja,

stosowna ilość kitu i oleju, którą wyznacza się na tej podstawie, że do wykitowania 1 m spoin potrzeba 0 9 kg kitu olejnego i 0 04 l oleju lnianego, 15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

f)    jeżeli płyty są na półżłobki układane a spoiny trzeba wyki-rować jak pod e), dolicza się do à) , b), c):

140 godz. murarza,

25% generalja,

ilość kitu i oleju jak wyżej, Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

g)    za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową:

1*40 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

h)    za każdą o 1 cm większą ponad 10 cm grubość płyt zwiększa się wymiar roboty pod poz. a), b), c), d), e), f) o 10%, a wymiar materjału zaprawy o 5%, przyczem od robocizny licy się 25% jako generalja, zaś od mat. 1*5% na stemple, a od całości 10% zysk i od całości 2 5% podatek obrotowy;

25% generalja,

1 m2 płyt,

0 008 m3 = 7*2 kg cementu romańskiego lub 1120% cementu portlanckiego,

0 025 m3 piasku,

0 03 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

c) za podkład z tłuczeńca ceglanego lub kamiennego v odą zlany i ubity pod posadzkę z płyt dolicza się do a) i b)\

0*30 godz. pomocnika,

IBS. Krawężnik do choduików(trotoarów poz. 155.) z czysto obrobionego kamienia na 25 X 25 do 30 X 30 cm na piasku ułożyć i spoiny cementem portlanckim czysto zaprawić, za 1 mb :

2*50 godz. murarza,

1*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m kamienia na 25 X 25 do '30 X 30 cm czysto obrobionego,

0*001 m3 = 1*40 kg cementu portlanckiego,

Uwaga. Długość krawężników łukowych liczy się po stronie zewnętrznej łuku.

0 003 m3 piasku,

0*005 m3 wody, ¹ l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

159. Posadzkę ceglaną płazem ułożyć, z zaprawieniem spoin i wygładzeniem, na dole, za lm²:

25% generalja,

31 {34} [27] (25) cegieł,

0*007 m3 = 6*30 cementu romańskiego łub 9*80 kg cementu portlanckiego,

0*023 m3 piasku,

0*03 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) za każde piętro, względnie wysokość 4metrową:

0*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    na zaprawie wapiennej:

1*00 godz. murarza,

1*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

31 {34} [27] (25) cegieł,3 0*011 {0*01} m3 wapna gaszonego,

0*022 {0*02} m3 piasku,

0*033 {0*03} m3 wody, ¹ l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    na zaprawie z cementu romańskiego lub portlanckiego:

1*10 godz. murarza,

1*10 godz. pomocnika,

³ Patrz str. 117.

25% generalja,

0*08 do 0-10 m3 tłuczeńca. 1*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy;

d) za każde piętro, względnie wysokość 4metrową:

0*35 godz. murarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

31 {34} [27] (25) cegieł (aob. uwagę pod poz. 159.),

160. Cegły płazem na strychu ułożyć na piasku i zalać, za 1 m²:

a)    rzadką zaprawą wapienną:

0 6 godz. murarza,

0 4 godz. pomocnika,

25°/₀ general]a,

31 {34} [27] @5) cegieł,

0 005 m³ wapna gaszonego,

0 012 м3 piasku,

0*020 m3 wody,1 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    rzadką zaprawą z cementu romańskiego lub portlanckiego :

0-7 godz. murarza,

0 60 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*003m3 = 2*70â# cementu romańskiego lub 4*20 kg cementu portlanckiego,

0*01 m3 piasku,

0 02 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0*06 godz. murarza,

0*15 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. Do posadzki strychowej używają cegieł normalnie długich i szerokich ale tylko 4 do 5 cm grubych, głównie z tego powodu, że są lżejsze.

161. Posadzkę ceglaną rębem ułożyć, zresztą jak wyżej pod poz. 159. opisano, na dole, za lm²:

61 {67} [55] (50) cegieł,

0*012 m3 = 10*8 cementu romańskiego lub 16*8 kg cementu portlanckiego,

0*039 m3 piasku,

0*051 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0*1 godz. murarza,

0*3 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    na zaprawie wapiennej:

1*0 godz. murarza,

1*1 godz, pomocnika,

25% generalja,

61 {67} [55] (50) cegieł,s 0*017 m3 wapna gaszonego,

0*034 m³ piasku,

0*051 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    na zaprawie z cementu romańskiego lub portlanckiego:

1*15 godz. murarza,

1*1 godz. pomocnika,

25% generalja,

162. Posadzkę 8 cm grubą z betonu cementowego port-1 an c ki eg o, zarobionego w stosunku niżej wyrażonym, składającej się z dolnej, 6 cm grubej warstwy betonu, i z górnej 2 cm grubej, czystej wyprawy cementowej w stosunku do piasku jak 1 : 1, poziomo lub w spadzie wykonać, i w miarę potrzeby urządzić ryny ściekowe, wraz z wygładzeniem powierzchni ; w piwnicy lub w parterze (zob. uwagi pod poz. 163.), za 1 m²:

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

d)    za' każde wyższe piętro, względnie wysokość 4 metrową dolicza się do wymiaru roboty pod a), b), c):

0 30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

e)    za każdą o 1 cm większą grubość dolnej warstwy betonowej w piwnicy lub w parterze :

0'02 godz. murarza,

0-30 godz. pomocnika, a materjał, w stosunku 1:3:4:

0-002 m³ = 2-80 kg cementu, 0-006 m³ piasku,

0 008 m³ kamyków,

0003 m³ wody;

w stosunku 1 : 3 : 5 :

0-0017 m³ = 2-38 kg cementu, 0 005 m³ piasku,

0*0083 m³ kamyków,

0-003 m³ wody;

w stosunku 1:3:6: 0-0015 m³ = 2* 10 kg cementu, 0 0045 m³ piasku,

a)    z betonu w stosunku 1:3:4:

Г70 godz. murarza 2*60 godz. pomocnika,

25% general ja,

0 026 m³ = 36-4 kg cementu portlanckiego,

0-049 m³ piasku,

0 045 m³ kamyków,

0 013 m³ wody,1 l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy,

b)    z betonu w stosunku 1: 3 : 5 : robota jak wyżej,

25% generalja,

0 025 m3 = 35 kg cementu portlanckiego,

0*045 m3 piasku,

0-050 m3 kamyków,

0 012 m³ wody,1 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    z betonu w stosunku 1:3:6: robota jak wyżej,

25% generalja,

0 024 m³ = 33*6 kg cementu,

0 042 m3 piasku,

0 054 m³ kamyków,

0-012 m³ wody,

1-5% od mat. stemple,

f) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową dolicza się do ej:

0 003 ms kamyków,

0 007 m³ wody, w każdym wypadku z dodatkami jak pod a)\

0*04 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

163. Posadzkę 5 cm grubą z betonu cementowego portlanckiego, z gładkiem zatarciem powierzchni, w stosunku cementu do piasku i kamyków 1:2:4 ułożyć, za 1 m²:

aj na dole lub w piwnicy: 0*70 godz. murarza,

140 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 0125 m3 = 17*50 kg cementu, 0 025 m3 piasku,

0*05 m3 kamyków,

0*04 m3 wody,1 l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową:

0 20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c)    za każdą o 1 cm większą grubość posadzki należy wymiar roboty i materjału pod а) i b) zwiększyć o 20%, przy uwzględnieniu dodatków procentowych, jak wyżej,

Uw agi.

1.    W razie zastosowania odmiennych stosunków mieszaniny betonu oblicza się proporcjonalnie wymiar materjału w sposób wykazany w uwadze 1. pod poz. 133. ; wymiar roboty pozostaje niezmieniony.

2.    Pod posadzki betonowe w regule daje się podkład 10 do 15 cm gruby z tłu-czeńca ceglanego itp., silnie ubitego, który należy obliczać osobno.

164. Posadzkę 10 mm grubą z asfaltu lanego na podkładzie wykonać, a mianowicie podkład z cegieł lub z betonu cementowego portlanckiego w stosunku 1:3:5 ułożyć, stop asfaltowy w temperaturze 150 do 170° C za dodaniem 3 do 6% mazi asfaltowej (gudronu) roztopić, zupełnie czystego piasku kwarcowego o ziarnach 4 do 7 mm grubych dosypać wśród ciągłego mieszania gracami, następnie czerpakami lub wiaderkami na miejsce przeznaczenia przynieść, w pasach 0*9 do lm szerokich, 10 mm grubych rozpostrzeć, packą wyrównać, piaskiem grubym posypać i zatrzeć,² za lw²:

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy; b) za każdy milimetr większej lub mniejszej grubości należy powiększyć, względnie zmniejszyć wymiar materjałów pod a) o 12-50o/₀, a wymiar roboty pozostawić niezmieniony, przy uwzględnieniu procentowych dodatków jak wyżej.

a) w piwnicy lub w parterze: 028 godz. asfalciarza,

1-08 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

16-54 kg stopu asfaltowego z gudronem,

0*077 m3 piasku,

0-018 m3 miękkiego drzewa opałowego,

1 ma podkładu z cegieł lub z betonu stosownie grubego,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy,

b)    za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową:

0-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk.

2'5°/₀ podatek obrotowy,

c)    za każdy o 1 mm większej lub mniejszej grubości należy wymiar roboty i materjałów pod a) zwiększyć, lub zmniejszyć o 10°/o. przy uwzględnieniu dodatków procentowych jak wyżej.

165. Asfaltowanie jako pionową lub poziomą warstwę izolacyjną murów wykonać z asfaltu lanego bez przymieszki piasku, bez różnicy wysokości, a mianowicie : mury należycie oczyścić i wysuszyć, stop asfaltowy za dodaniem 10 do 20°/₀ gudronu roztopić do właściwej gęstości, jako zaprawę na mur nałożyć i wyrównać, ¹ za 1 m² : a) w grubości 8 mm:

Г40 godz. asfalciarza,

1-40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

18-50 kg stopu asfaltowego z gudronem,

0 02 m3 miękkiego drzewa opałowego,

Г5°/₀ od mat. stemple,

Uwagi.

1.    Jeżeli zamiast stopu asfaltowego, który zawiera już potrzebną ilość mazi asfaltowej (gudronu), przyjdzie użyć kamienia asfaltowego, należy liczyć — prócz podanej wyżej pod a) wagi asfaltu — jeszcze 5% mazi, a mianowicie: do rodzimego asfaltu, mazi asfaltowej (gudronu), a do asfaltu sztucznego, mazi z węgla kamiennego (bitumu sztucznego).

2.    Warstwę poziomą izolacyjną i pionową posypuje się przed ostygnięciem piaskiem, aby umożliwić lepsze połączenie z murem, względnie z wyprawą cementową, która powstrzymuje ostry zapach asfaltu (zob. tom I., oddział2)., rozdziałY..

Zob. uwagi pod poz. 167. i str. 5.

poddział 5., ustęp drugi, str. 162). W miejscach, gdzie warstwa izolacyjna pionowa przechodzi w poziomą i na odwrót, należy naroża wyokrąglić i hardzo starannie wykonać.

i©6. Warstwę izolacyjną z asfaltu lanego wykonać w sposób wyżej pod poz. 164, opisany, ale z domieszką piasku,1 za 1 w~:

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) za każdy milimetr większej lub mniejszej grubości należy powiększyć, względnie zmniejszyć wymiar materjałów pod a) o 10%, a wymiąr roboty pozostawić niezmieniony, przy uwzględnieniu dodatków procentowych jak wyżej.

a) w grubości 10 mm:

1*40 godz. asfalciarza,

1*40 godz. pomocnika,

25% general] a,

15 kg stopu asfaltowego,

3 kg mazi asfaltowej (gu-dronu),

0 006 w³ piasku grubego,

0*02 m³ miękkiego drzewa opałowego,

167. Brukowanie asfaltem ubijanym i ugniatanym czyli wałkowanym ulic lub dróg na podkładzie betonowym, a mianowicie: podkład betonowy 20 cm gruby w stosunku cementu portlanckiego do piasku i kamyków 1:3:5 o danym profilu ułożyć i z wierzchu gładko wyprawić; a po należytem stwardnieniu i osuszeniu, stosownie grubą warstwę mielonego kamienia asfaltowego, na 110 do 130° C ogrzanego, na podkład nasypać, wyrównać, gorącemi bijkami żelaznemi stopniowo coraz mocniej a starannie ubić, następnie żelaznymi wałkami, wewnątrz palącym się koksem do czerwoności ogrzanymi, 200 do 1500 kg ważącymi ugnieść, wyrównać, miałkim piaskiem posypać, piasek wałkami wgnieść i asfalt z wierzchu wygładzić, za lw²:

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) za każdy centymetr większej lub mniejszej grubości powiększa się, względnie pomniejsza powyższy wymiar roboty i materjałów o 20%, przy uwzględnieniu procentowych dodatków jak

I wyżej.

a) w grubości 5 cm:

1*75 godz. asfalciarza,

1*75 godz. pomocnika,

25% generalja,

102 kg mielonego kamienia asfaltowego, czyli asfaltu surowego,

0*125 m³ miękkiego drzewa opałowego,

17 kg koksu,

Uwagi.

1.    Do brukowania ulic i dróg zastosowuje się zwykle warstwę z asfaltu ubijanego 5 cm grubą ; do dróg i ulic mniej uczęszczanych wystarczy warstwa 4 cm gruba. Celem uzyskania warstwy asfaltowej 5 do 6 cm grubej już po ubiciu, potrzeba nasypać warstwę asfaltu sproszkowanego 7 do 8 cm grubą, to jest warstwę około 40%, grubszą od warstwy zamierzonej. Do tego rodzaju brukowań nadaje się najlepiej asfalt szwajcarski z Val de Travers.

Najodpowiedniejszym pod asfalt ubijany jesl podkład z betonu cementowego portlanckiego, 10 do 20 cm gruby, w stosunku 1:3:5, ale wymaga bardzo starannego wykonania; grubość zresztą podkładu, podobnie jak warstwy asfaltowej, zależy od wielkości ruchu wozowego i jakości gruntu.

Brukowanie dróg i ulic wykonują także z asfaltu lanego, 3 do 5 cm grube na podkładzie wyżej opisanym.

na ce-

2.    Do brukowania ścieżek, chodników, przejazdów, podwórzy, teras, klepisk słodowych, posadzek fabrycznych i stajennych zastosowuje się: 15 do 4 cm grubą warstwę asfaltu ubijanego na podkładzie betonowym 6 do 15 cm grubym, — albo dwie 1-3 do 15 cm grube warstwy asfaltu lanego na podkładzie z cegieł rębem, — albo osadzone na zaprawie cementowej płyty z asfaltu ubijanego (grube 3 cm dla ścieżek, a 4*5 do 5 cm dla przejazdów) na podwójnym podkładzie z cegieł mencie ułożonych, lub też na podkładzie z kamienia łamanego, cementem zalanym (dla stajen), albo płyty z asfaltu lanego 1*5 do 4-5 cm (dla ścieżek, podwórzy, piwnic, stajen, stodół) na 2 cm grubym podkładzie »z zaprawy cementowej na ubitym gruzie (gdy ruch mały), lub też na podkładzie betonowym 8 cm grubym (gdy ruch większy).

3.    Posadzkę nad powałą balkonową wykonują z dwu warstw 1 do 1*5 cm grubych z asfaltu lanego na podkładzie piasku lub gliny 2 cm grubym, ułożonym na ścieli powałowej, przykrytej papą asfaltową, lub też na podkładzie z pojedynczej lub podwójnej warstwy cegieł płazem na przedłużonej zaprawie cementowej, osadzonej na warstwie gliny silnie ubitej bezpośrednio na ścieli powałowej.

4.    Nieprzesiąkliwe przykrycie sklepień wykonują z asfaltu lanego 1-5 do 25 cm grube, na podkładzie z zaprawy; tak samo wykonują nieprzesiąkliwą posadzkę piwniczną, ale na podkładzie z cegieł lub z betonu cementowego, 6 do 15 cm grubego, ułożonym na czystym piasku, żwirze lub glinie.

cm

5.    Doteras, balkonów, altan zastosowują 2 do 4 cm grubą warstwę asfaltu lanego, na podkładzie z betonu 8 cm grubym ; na posadzkę zaś w pralniach, łazienkach, pisoarach, podwórkach świetlnych i na warstwy izolacyjne używa się 1 do 2 grubej warstwy asfaltu lanego, złożonego z 5 części ciężarnych stopu asfaltowego, z 1 do 1*5 części mazi asfaltowej (gudronu) i 2 części piasku; w regule zresztą warstwy izolacyjne poziome bywają 1-5 cm grube, a pionowe 0*75 cm grube.

6.    Płytki asfaltowe są 20 cm długie i szerokie, a grube 2-5, 3, 4, 4'5 cm o powierzchni gładkiej, prążkowanej lub groszkowanej. Układa się je na posadce ceglanej płazem, albo raczej na betonie 5 do 8cm grubym, na zaprawie cementowej i zalewa mlekiem cementowem, poczem wyciera się je wilgotnemi trocinami. Używa się ich do trotoarów, kurytarzy, podwórzy, podestów, przejść, fabryk, magazynów, teras płytki 2-5 cm grube), — rzeźni i stajen (3 cm grube), — wozowni, pracowni (4 cm grube), — dróg, podwórzy zajazdowych, wjazdów (4-5 cm grube). Są trwałe, wytrzymałe na mróz, ciepłe i nieśliskie.

7.    Cegiełki asfaltowe 33*5 X 16-5 cm, a grube 6 do 8 5 cm, wyrabiają z asfaltu i z kamienia sproszkowanego pod Wysokiem ciśnieniem; mają własności asfaltu i granitu, są trwałe i tłumią turkot. Cegiełek 6 cm grubych używają do dróg mało uczęszczanych, wjazdów i podwórzy, a 8 5 cm grubych do silnie uczęszczanych dróg.

8.    Szczegółowy opis co do natury asfaltu, jego odmian własności i zastosowania znajduje się wyżej w tomie I., oddział D., rozdział „V. Asfalt“, str. 163.

9.    Naprawa posadzki, względnie bruku z asfaltu lanego lub ubijanego, o ile nie jest. połączona ze zmianą podkładu, wykonuje się w ten sposób, że wycina się część uszkodzoną aż do podkładu w prostych liniach i usuwa, a natomiast nakłada się świeży asfalt tak, jak podczas brukowania według poz. 164. i 167., po poprzedniem odgrzaniu starego asfaltu na spoinach z nowym.

168. Przełożenie posadzki asfaltowej, względnie bruku pod poz 164. i 167. opisanych, liczy się po cenie temi pozycjami wyznaczonej, zmniejszonej jednakże o 25°/₀.

169. Posadzkę terazzo (terazzo marmorino 12 do 14 cm grubą, w sposób miernie wystawny i barwny, uposażonej wykonać, oszlifować i olejem lnianym zapuścić, za 1 w³:

c)    za wykonanie pojedynczej obwódki (bordury) i ozdobnego wzorca w środku posadzki dolicza się do wymiaru roboty pod a):

2 50 godz. murarza,

25°/o generalja,

10%, zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

d)    w razie mniejszej grubości posadzki niż 12 cm należy jedynie wymiar tłuczeńca dachówkowego, mączki ceglanej i wapna gaszonego stosuiikowo zmniejszyć;

e)    w razie większej grubości posadzki niż 14 cm należy zarówno wymiar roboty jakotoż i wymiar materjałów pod a) stosunkowo powiększyć, w obu wypadkach (dy e) przy uwzględnieniu procentowych dodatków jak wyżej.

a)    na dole:

8 50 godz. murarza,

25°/₀ general] a,

Oli m³ grubo tłuczonej dachówki,

0 04 m³ miałkiej mączki ce-glanej,

14kg kamyków marmurowych,

006 m³ wapna gaszonego,

0*50 kg farby ziemnej,

0-20 kg oleju lnianego, l*5°/o od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

b)    za każde dalsze piętro, względnie wysokość 4metrową:

0 60 godz. murarza,

25°/₀ general]a,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

h) Wyprawa.

170. Obtłuczenie, względnie przyciosanie z grubsza ]ica murów z kamienia łamanego bardzo twardego, celem

umożliwienia wyprawy lub odznaczenia (wytestowania) spoin w piwnicach, kanałach, studniach, w parterze itp., za 1 m%\

1-40 godz. murarza,1 25% generalja,

Uwaga. Robotę tę liczy się osobno jedynie u murów siarych lub u takich murów nowych, których wyprawienia lica w pierwotnym projekcie nieprzewidziano itp.

171. Częściowe czyste obrobienie lica murów z ka-

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy.

mienia łamanego budowli surowcowej, łącznie z wy klinowaniem i odznaczeniem spoin, za 1 ш2;

a)    gdy kamień miękki lub warstwowy, a mur zwykły:

140 godz. murarza,

25% gcperalja,

10°/« zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    gdy kamień jak pod a) a mur sklepieniowy:

2-10 godz. murarza,

25% generalja,

10o/₀ zysk,

2-5% podatek obrotowy;

c)    gdy kamień średnio twardy lub nie warstwo wy a mur zwykły :

4*20 godz. murarza,

25% generalja,¹

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    gdy kamień jak pod c), a mur sklepieniowy:

5’60 godz. murarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

e)    gdy kamień bardzo twardy a mur zwykły:

6*30 godz. murarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

f)    gdy kamień bardzo twardy a mur sklepieniowy:

8’40 godz. murarza,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

172. Powierzchnię murów z kamienia łamanego, który należy z 5 stron, przyciosać gładko i czysto, z uwydatnieniem kwader i spoin 4 do 6 mm grubych, oraz z odznaczeniem spoin, ale bez wyklinowania, za 1 m*\

a)    gdy kamień średnio twardy lub warstwowy, a rnury zwykłe :

7    00 godz. murarza, dodatki procentowe jak wyżej ;

b)    gdy kamień jak pod a), zaś mur sklepieniowy:

8    40 godz. murarza, dodatki procentowe jak wyżej ;

c)    gdy kamień twardy lub warstwowy, a mur zwykły.

10 godz. murarza,

dodatki procentowe jak wyżej ;

d)    gdy kamień jak pod c), a mur sklepieniowy:

12 00 godz. murarza, dodatki procentowe jak wyżej;

¹ Patrz str. 5.

f) gdy kamień bardzo twardy, a mur sklepieniowy:

e) gdy kamień bardzo twardy, a mur zwykły:

15.00 godz. murarza, dodatki procentowe jak wyżej ;

17-00 godz. murarza, dodatki procentowe jak wyżej.

Uwaga. Jeżeli kamienie do lica muru są już obrobione w sposób pod poz. 171. lub 172. określony, to za wykonanie 1 mz lica muru takimi kamieniami liczy się tylko 80°/o wymiaru roboty, temi pozycjami wyznaczonego.

173.    Lico cokołowe z płyt kamiennych wykonać bez wy-kitowania spoin, za 1 m²:

Ъ) z płyt 10 do 15 cm grubych:

3-70 godz. murarza,

3 40 godz. pomocnika,

25% generalja,

1    m² płyt już obrobionych,

0 017 m3 wapna gaszonego lub cementu,

0 035 m3 piasku,

0 052 m3 wody,

15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2    5% podatek obrotowy.

a) z płyt 8 do 10 cm grubych :

2 00 godz. murarza,

2 00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m² płyt już obrobionych,

0 013 m³ wapna gaszonego lub cementu,

0-026 m3 piasku,

0 039 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

174.    Narzuconą wyprawę 10 do 15 mm grubą, murów zwykłych lub sklepień zaprawą wapienną, to jest bez zatarcia i bielenia wykonać, a mianowicie, lico muru miotłami obmieść, wyciekła ze spoin zaprawę wyskrobać, mur należycie wodą zwilżyć, rzadką zaprawę silnie kielnią na lico muru narzucić, a po stężeniu drugą warstwę gęstszej zaprawy narzucić i kielnią wyrównać, za lm²:

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0*20 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) na dole: 1 0 70 godz. murarza,

0*35 godz. pomocnika,

25% generalja,

0-007 m3 wapna gaszonego,

0 014 m3 piasku,

0 021 m3 wody,

1-5% od mat. stemple,

175.    Gładką 15 do 20mm grubą wyprawę ścian z czystem zatarciem zaprawą wapienną bez bielenia wykonać, a mianowicie: wyprawę narzuconą jak pod poz. 174. opisano uskutecznić, stępnie po stężeniu i zwilżeniu narzucić około 5 mm grubą warstwę chudej zaprawy, złożonej z chudego wapna i czystego przesianego piasku, wyrównać, wygładzić i gładko zatrzeć, ¹ za 1 mï :

na-

a) na dole:

1*05 godz. murarza,

0*50 godz. pomocnika, 25% generalja,

0*01 m³ wapna gaszonego, 0*02 m³ piasku,

0*03 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

176.    Wyprawę ścian 5 mm grubą wierzchnią gładką, czysto zatartą wykonać na dole¹ na 1 m^:

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    z cementu romańskiego w stosunku 1:2:

robota i procentowy dodatek jak pod b),

0*003 m³ = 2*7 leg cementu romańskiego,

0*006 m³ piasku,

0*009 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    z cementu portlanckiego w stosunku 1:1:

1*20 godz. murarza,

0*60 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*006 m³ = 8*4^ cementu portlanckiego,

0*006 m³ piasku,

a)    z wapna zwykłego:

0 35 godz. murarza,

0*15 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*0026 m³ wapna gaszonego,

0*006 m³ piasku,

0*008 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10%, od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

b)    z cementu romańskiego w stosunku 1 : 1 :

0*50 godz. murarza,

0*30 godz. pomocnika,

10°/₀ jak wyżej,

0*004 m³ = 3*6 kg cementu romańskiego,

0*004 m³ piasku,

0*008 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

0-021 m3 wody.

0 012 m3 wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; e) z cementu portlanckiego w stosunku 1:2:

robota i generalja jak pod d), 0-004 m3 = b'Gkg cementu portlanckiego,

0 007 m3 piasku rzecznego,

1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy, f) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

177.    Bryzganą wyprawę kainykowaną wykonać, a mianowicie wyprawę narzuconą w sposób pod poz. 174. opisany uskutecznić i w stanie mokrym powgniatać w nią kamyki wielkości orzechów laskowych, na dole, ¹ za 1 m²:

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

c)    z cementu portlanckiego: 1*45 godz. murarza,

0-70 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 009 m3 = 12 6 kg cementu portlanckiego,

0 0165 m³ piasku czystego, 0*007 m3 kamyków (żwiru),

0 025 m3 wody,

15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

d)    za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową:

0-20 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    z wapna zwykłego:

0-90 godz. murarza,

0-45 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 008 m3 wapna gaszonego,

0 016 m3 piasku,

0 007 m3 kamyków,

0 024 m3 wody, l*5°/o od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

b)    z cementu romańskiego:

1*25 godz. murarza,

0 625 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 008 m3 = 7-2 kg cementu romańskiego,

0 016 m3 piasku,

0 007 m3 kamyków (żwiru),

0 024 m³ wody,

15% od mat. stemple,

178.    Gładką 20 mm grubą wyprawę sklepień zaprawą wapienną, z czystem zatarciem bez bielenia wykonać, zresztą jak pod poz. 174. opisano, za 1 m²:

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) na dole:

1-43 godz. murarza,

050 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 01 шз wapna gaszonego,

0*02 m³ piasku,

0-03 m³ wody, i 1*5% od mat. stemple,

179.    Gładką wyprawę z dwukrotnem obieleniem ścian, zaprawą wapienną, jak pod poz. 175., a za 1 m²:

10% od całości zysk,

2'5% podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2‘5% podatek obrotowy.

180.    Gładką wyprawę z dwukrotnem obieleniem sklepień, jak pod poz. 178., 2 za 1 m²:

a) na dole:

1*15 godz. murarza,

0*50 godz. pomocnika, 25% generalja,

0*01 m3 wapna gaszonego, 0 02 m3 piasku,

0 03 m3 wody,³

Г5% od mat. stemple,

a) na dole:

Г53 godz. murarza,

0*55 godz. pomocnika, 25% generalja,

0 01 m³ wapna gaszonego, 0*02 m³ piasku,

0*03 m³ wody,3 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

181. Stare sklepienie oczyścić miotłami przyciętemi, spoiny wyskrobać i rzadką zaprawą wapienną zalać, za 1 m2;

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2'6°/o podatek obrotowy.

a) na dole:

0*20 godz. murarza,

0*90 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 004 m³ wapna gaszonego, 0*008 m³ piasku,

0*025 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

¹ Zob. uwagę pod poz. 87 87. i str. 5.

182.    Wyprawę narzuconą cementową wykonać jak pod poz. 174. opisano, aie na dole,¹ za 1 m²:

0*70 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*01 m³ = 14 kg cementu portlanckiego,

0*01 m³ piasku czystego,

0*02 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; d) z cementu portlanckiego w stosunku 1:2:

a)    z cementu romańskiego w stosunku 1 :1 :

Г00 godz. murarza,

0’50 godz. pomocnika,

25% generalja,

0008 m³ = 7*2 kg cementu romańskiego,

0 008 m3 piasku czystego,

0*016 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10° ₀ od całości zysk,

robota i generalja jak pod c), 0*007 m³ = 9*8 kg cementu portlanckiego,

0 014 m³ piasku czystego,

0*021 m³ wody,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; e) za każde wyższe piętro względnie wysokość 4metrową: 0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy.

2*5% podatek obrotowy;

cementu romańskiego

b)    z

w stosunku 1:2; robota i generalja jak pod a),

0*0055 m3 = 4*95 kg cementu romańskiego,

0*011 m³ piasku czystego,

0*016 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    z cementu portlanckiego w stosunku 1:1 :

1*40 godz. murarza,

183.    Gładką wyprawę ścian zaprawą z cementu romańskiego z czystem zatarciem, zresztą jak pod poz. 175. opisano wykonać, na dole,² za 1 m²:

l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) w stosunku 1:2: wymiar roboty i generalja jak pod a),

0*009 m³ = 8*10 kg cementu romańskiego,

a) w stosunku 1 ; 1 :

Г40 godz. murarza,

0*70 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 014 m3 = 12*60 kg cementu romańskiego,

0*014 m³ piasku czystego,

0*028 m³ wody,

a) w stosunku 1:3:

184. Gładką wyprawę ścian lub sklepień zaprawą z cementu portlanckiego, z czystem zatarciem, bez bielenia, zresztą jak pod poz. 175. opisano, wykonać na dole,¹ za Im²: a) w grubości 20 mm:

0’004 w³ = 5⁻6 kg cementu portlanckiego,

0-012 m³ piasku czystego,

0*02 w³ wody, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/o podatek obrotowy; ß) w stosunku 1:2:

0 006 m³ = 8*4 kg cementu portlanckiego,

0-012 w³ piasku czystego,

0 03 w³ wody,

podatki procentowe jak pod Ъ a), y) w stosunku 1: 1 :

0-007 m³ =9⁻8 kg cementu portlanckiego,

0*007 m³ piasku czystego, 0-035 m³ wody, dodatki procentowe jak pod h a); c) w grubości 6 mm:

1-20 godz. murarza,

0*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, a) w stosunku 1: 3 :

0*003 m³ = 4-20 kg cementu portlanckiego,

0-009 m³ piasku czystego, 0-015 ш³ wody, l'5°/₀ od mat. stemple,

² Zob. uwagę 2. pod poz. 87. i str. 5.

0-018 m³ piasku czystego, 0*027 ш³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2'5°/o podatek obrotowy;

c) za każde • wy ższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 030 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

Г60 godz. murarza,

0 80 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

a)    w stosunku 1:3:

0*008 m³ = 11*2 kg cementu

portlanckiego,

0-024 m³ piasku czystego,

0035 ж³ wody,2 Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; ß) w stosunku 1:2:

0*01 w³ = 14 kg cementu port-ianckiego,

0 02 w³ piasku,

0-05 w³ wody,

dodatki procentowe jak pod a a), y) w stosunku 1 : 1 :

0-015 w³ = 21 kg cementu portlanckiego,

0 015 m³ piasku czystego,

0075 m³ wody, dodatki procentowe jak pod a a);

b)    w grubości 10 mm:

1-40 godz. murarza,

0-70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

135. Wygładzenie aż do połysku wyprawy z cementu portlanckiego zapomocą krzemienia, szkła lub żelazka, bez różnicy wysokości,-za 1 m£\

3*3 godz. murarza,

25% general ja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy, ß) w stosunku 1: 2 :

0-004 m3 = 5*6 kg cementu portlanckiego,

0 008 m3 piasku czystego,

0 02 m3 wody,

dodatki procentowe jak pod c a), f) w stosunku 1:1:

0-006 m3 == 8*4 kg cementu portlanckiego,

0*006 m³ piasku czystego,

0 03 m3 wody,

dodatki procentowe jak wyżej;

d) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową: 0-30 godz. pomocnika,

25°/₀ general]a,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

186. Wyprawienie zewnętrznych ścian starych budynków — jeżeli koszt potrzebnych do tego osobnych rusztowań nie przewyższa 20% kosztów roboty wyprawy wraz z materjałem, —* należy liczyć według poz. 174., 175., 176., 177., 179., 182., 183., 184. i zwiększyć nadto ich wymiar roboty, za 1 m2; o 1-20 godz. murarza,

0-60 godz. pomocnika,

25% generalja,

1ST. Uwagi. 1. Zadaniem wyprawy jest ochrona murów przed szkodliwymi wpływami atmosfery i ognia, albo też nadanie murom lepszego wyglądu. Mury należy wyprawiać, gdy dostatecznie wyschły i osiadły, a więc najwcześniej w 6 do 12 tygodni po wykończeniu murów całej budowy; w przeciwnym bowiem razie wyprawa dostaje rysów i odpada. Również i ociąganie się zbytnie z wyprawą jest niedobre, gdyż pory cegieł zatykają się z czasem prochem i kurzem,' wskutek czego wyprawa nie może przylgnąć należycie do inuru.

W dnie zimne, ani zbyt gorące nie należy wykonywać wyprawy ; ■> gdy zajdzie konieczność wyprawiania podczas gorąca, to trzeba [trawę osłonić mokrem płótnem, lub skrapiać, aby zbyt rychło ne wyschła i nie pękała. Najstosowniejszą porą roku do wykonywania wypraw jest w ogóle wiosna* w szczególności zaś co do

wyprawy cementowej są najdogodniejszemi wilgotne a miernie ciepłe godziny poranne i wieczorne.

2.    Wyprawa z cementu portlanckiego dostaje bardzo łatwo rysy; wymaga zatem podczas wykonania bardzo starannej ochrony przed promieniami słońca zarówno, jak i przed mrozem; wolno ją podczas mrozu zatrzeć tak lekko, aby się woda mogła wydzielać.

Wyprawę cementową zastosowuje się do ochrony murów przed wilgocią w ogóle, w szczególności zaś do ścian w pralniach, łazienkach, pisoarach, stajniach itp. ; do cokołów i murów podwodnych. Z bardzo dobrym skutkiem przeciw obtłukaniu wyprawia się cementem i wygładza aż do połysku ściany u dołu na 15 do 20 cm ponad posadzkę w westybilach, klatkach schodowych itp.

3.    Ściany drewniane należy zawsze wprzód przysposobić pod wyprawę, a mianowicie, drzewo stosownie ponacinać, albo ponabijać kołki, łaty, listewki, tyczki wzdłuż krajane, plecionki, siatki druciane itp., albo otrzcinować.

4.    Grubość wyprawy murów nie powinna być w regule ani mniejsza, niż 10 mm} ani też większa, niż 25 mm\ średnia grubość zatem 15 mm.

Wogóle uchodzi za zasadę, że czem gładsze i większe są kamienie względnie cegły w murze, tern cieńszą powinna być warstwa wyprawy.

Do wykonania 1 m* wyprawy potrzeba nieco więcej zaprawy, niż wyniesie dana grubość wyprawy, a mianowicie:

10 do 12 mm gruba wyprawa narzucona wymaga zaprawy około 0 014 m³,

15 do 20 mm gruba gładka wyprawa 0 022 w³,

skromna wyprawa fasadowa ze spoinami płytko wciętemi 0-023 m³,

skromna wyprawa fasadowa ze spoinami głęboko wciętemi 0’025 m³.

5.    Celem uzyskania możliwie płaskiej powierzchni wyprawionej wykonuje się przedewszystkiem na murze płatki wyprawy około 15 do 20 cm w kwadrat duże w odstępach co 2 m tak, aby ich powierzchnie leżały w jednej płaszczyźnie, stanowiącej lico muru; następnie łączy się owe płatki pionowymi pasami wyprawy, które po stężeniu służą jako kierownice dla łaty murarskiej podczas wyprawiania reszty pól. Na narożach wystających muru przybija się hakami łatę w ten sposób, aby o grubość wyprawy przed lice

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

muru wystawała i tworzyła kierownicę dla łaty murarskiej podczas wyrównywania (obciągania) wyprawy.

Wystające naroża murów należy ściąć na 2 cm szeroko i starannie i czysto wyprawić.

188. Kwadrowanie (boniowanie) lub wyprawę ozdobną z tłami wgłębionemi czyli z wnękami, lub wystającemi wymaga dodatku do poz. 175., 176., 177., 179., 182., 183. i 184., za 1 w²:

a)    bez wymurowania cegłami wgłębień lub występów:

0 60 godz. murarza,

0*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

b)    z wymurowaniem cegłami wgłębień lub występów, bez członko wania:

120 godz. murarza,

0 60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

c)    z wymurowaniem jak pod

b), ale z członkowaniem :

2-00 godz. murarza,

0 80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

d)    materjał wyprawy zaś należy pod a, b) i c) zwiększyć o 25o/₀, przy doliczeniu doń dodatków procentowych jak wyżej.

189. Gładką gipsową wapienną wyprawę powierzchni

drewnianych na pojedynczem otrzcinowaniu, z otrzeino-waniem i z ewentualnem wyrobieniem wklęśli, bez bielenia wykonać, a mianowicie: trzcinę 6 do 12 mm grubą, należycie osuszoną, czysto z liści i szypułek obłuszczyć, wyżarzony drut żelazny conajmniej 1 mm gruby (Nr. 23 lub 25) rzędami 15 cm wzajemnie odległymi, równolegle do włókien drzewa (podsiębitek, belek dyblowanych itp.) bieżącymi, tymczasowo przymocować, poszczególne łodygi trzciny naprzemian odziomkami i wierzchołkami poza druty w odstępach wzajemnych 25 do 30 mm powsuwać, poczem każdy rząd drutu co 15 cm gwoździami sufitowymi szerokogłowymi, 3 cm długimi, dobrze pocynkowanymi do powierzchni drewnianej poprzybijać, w miarę potrzeby wałki trzcinowe we wklęślach przytwierdzić, wyprawę wapienno gipsową w dwu warstwach (15 i 5 mm grubych) narzucić, gładko wyprawić i zatrzeć, na dole, ¹ za lw²:

a) wyprawy powałowej (sufi

2-2 godz. murarza,

towej) :

1-00 godz. pomocnika,

190. Gładką wyprawę gipsowo-wapienną jak pod poz. 189 opisano, ale na podwójnem, pod prostym kątem krzyżującem się otrzcinowaniu, z otrzcinowaniem, bez bielenia wykonać, na dole, ¹ za lm²: a) wyprawy powały:

2*2 godz. murarza,

1*00 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*01 m3 = 14*6 kg gipsu,

0*013 m3 wapna gaszonego,

0*026 ms piasku czystego,

0*06 m3 wody, 2 1*20 snopka trzciny 15 cm średnicy,

0*05 kg drutu,

60 gwoździ 16/30,

30 gwoździ 28/60,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    wyprawy ścian drewnianych :

1*95 godz. murarza,

0*85 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), a dodatki procentowe jak wyżej ;

c)    za każde dalsze piętro, względnie wysokość 4metrową :

0*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy.

191. Wyprawę gładką gipsowo wapienną, z czystem zatarciem na przerzynanych wzdłuż tykach laskowych (obręczówkach) wraz z przybiciem ich, bez bielenia wykonać na dole, ¹ za lm²:

1*00 godz. pomocnika, 25% generalja,

25% generalja,

0006 m3 = 8’75 kg gipsu, 0*011 m3 wapna gaszonego, 0*022 m3 piasku czystego, 0*033 m3 wody,

0*05 kg drutu powałowego,

0*6 snopka trzciny, 15 cm średnicy,

60 gwoździ powałowych po-cynkowanych,

1*5% od mat*, stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    wyprawy ścian drewnianych :

1*55 godz. murarza,

0*80 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), a dodatki procentowe jak wyżej ;

c)    za każde dalsze piętro, względnie wysokość 4 metrową :

0*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) powały czyli sufitu:

2*2 godz. murarza,

b)    ścian drewnianych:

0*01 m³ wapna gaszonego, 0-006 m3 = 8'75 kg gipsu,

0*02 m3 piasku,

0-03 m3 wody, i 20 m obręczy laskowych, według poz. 60.,

125 gwoździ sufitowych, l‘5°/o °d raat: stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

2‘00 godz. murarza,

0*80 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), a dodatki procentowej ak wyżej ;

c)    za każde dalsze piętro, względnie wysokość 4metrową:

0'30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

192.    Gładką wyprawę gipsowo-wapienną, z czystem zatarciem na listwach lub łatach, 4 do 6 m, czyli średnio 5 cm szerokich, 1*5 do 2 cm grubych, prostokątnych, lub trapezowych (w tym razie węższą stroną) przybitych w odstępach co 8 cm oś od osi gwoździami 25 cm wzajemnie odległymi, wraz z przybiciem bez bielenia, wykonać na dole,² za 1 m²:

I    b) ścian drewnianych:

I    1*55 godz. murarza,

0-80 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), a dodatki procentowe jak wyżej; c) za każde dalsze piętro, względnie wysokość 4metrową: 030 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2‘5% podatek obrotowy.

a) pował czyli sufitów:

22 godz. murarza,

Г00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 01 m3 wapna gaszonego,

0Ю06 m3 = 8-75 kg gipsu,

0 02 m3 piasku,

003 m3 wody,

13 0 m listew miękkich lub łat,

40 gwoździ sufitowych,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

193.    Wyprawę gładką gipsowo wapienną z czystem zatarciem na półkoszkach (plecionkach z pręcia), wraz z przybiciem, bez bielenia, wykonać na dole, za lm²:

aj powały czyli sufitu: 1*90 godz. murarza, 1-75 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*01 m3 wapna gaszonego, 0-006 m³ = 8-75 kg gipsu,

0’02 m3 piasku,

25°/₀ generalja, materjał jak pod a), a dodatki procentowe jak wyżej; c) za każde dalsze piętro, względnie wysokość 4 metrową: 0*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*03 m3 wody, *

1 m² plecionki,

28 gwoździ sufitowych,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) ścian drewnianych:

1*40 godz. murarza,

1*30 godz. pomocnika,

Uwagi.

1.    Jeżeli izby są wyższe niż 5 0 m, to wymiar roboty pod poz. 189. do 193. włącznie należy zwiększyć o 25°/q.

2.    Grubość wyprawy sufitowej łącznie z trzcinowaniem, a względnie z nabiciem obręczy, łąt lub półkoszków przyjmuje się na 2 do 3 cm. Trzcinę należy tak samo, jak i obręcze, lub łaty, przybijać w poprzek desek podsiębitki, belek dyblowanych itp.

3.    Trzcinę sprzedają w wiązkach 15 do 20 cm średnicy, a przeciętnie 180 m długich, obejmujących po 17 do 30 łodyg trzcinowych ; 1 m³ trzciny ścieśnionej waży 145 do 160 kg, względnie jako maty trzcinowe.

4.    Powały, które mają ulegać silnym wstrząśnieniom, lub dźwigać ciężkie odlewy rzeźbiarskie, otrzymują podwójne, pod prostym kątem krzyżujące się otrzcinowanie na podsiębitce lub na stosownem ołaceniu.

194*. Zaprawienie spoin wykonać, a mianowicie: spoiny należycie wyskrobać, mnr miotłami oczyścić, skropić wodą, zaprawę kielnią w spoiny ponakładać i wyrównać, bez różnicy wysokości, za 1 m²:

ß) zaprawą z cementu romańskiego lub portlanckiego :

0*67 godz. murarza,

0*10 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*0015 m3 =135 kg cementu romańskiego lub 2*10 kg cementu portlanckiego,

0*003 m3 piasku,

0*0045 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

a) murów z kamienia łamanego,

a) zaprawą wapienną:

056 godz. murarza,

0 08 godz. pomocnika,

¹

Zobacz uwagę 2. pod poz. 87. i str. 5. Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

25°/₀ generalja,

0 0015 m3 wapna gaszonego,

0*003 m3 piasku,

0*0045 m3 wody,2 l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatak obrotowy;

ß) zaprawą z cementu romań- . skiego lub portlanckiego:

b)    sklepień z kamienia łamanego,

a) zaprawą wapienną:

0*70 godz. murarza,

0*08 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), a), a dodatki procentowe jak wyżej ; ß) zaprawą z cementu romańskiego lub portlanckiego:

0*84 godz. murarza,

010 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), ß), a dodatki procentowe jak wyżej;

c)    murów ceglanych, a) zaprawą wapienną:

0*70 godz. murarza,

014 godz. pomocnika,

25% generalja,

0-003 m³ wapna gaszonego, 0-006 m3 piasku,

0-009 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

0 84 godz. murarza,

0* 17 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0003 m³ = 2*7 kg cementu romańskiego lub 4 2 kg cementu portlanckiego,

0-006 m³ piasku,

0-009 m³ wody, l-5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

(l) sklepień ceglanych,

a) zaprawą wapienną:

0*80 godz. murarza,

0*14 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod c), a), a dodatki procentowe jak wyżej; ß) zaprawą z cementu romańskiego lub portlanckiego:

0*96 godz. murarza,

0*17 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod c), ß), a dodatki procentowe jak wyżej.

195.    Odznaczenie (wytestowanie) spoin wykonać, a mianowicie: spoiny należycie wyskrobać, mur miotłami wyczyścić, wodą skropić, gęstą zaprawę w spoiny powgniatać i wygładzić stosownem żelazkiem, — bez różnicy wysokości, — wymaga podwójnego wymiaru roboty pod poz. 194., a, b, cy d, wykazanego, z niezmienionym jednak wymiarem materjału zaprawy.

196.    Kanał ogrzewalny poziomy w cieplarni (dom roślin) naprawić, a mianowicie: żelazne płyty lane przykrywające zdjąć, kanał wyczyścić, ponaprawiać, gliną czysto wylepić, płytami na nowo przykryć i spoiny gliną uszczelnić, za lm b.:

25% generalja, 0 016 m3 gliny.

150 godz. murarza,

0 80 godz. pomocnika,

0-008 m3 wody, 1 Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

197. Powierzchnię wyprawi oną ścian lub sufitów o skrobać, i na nowo zatrzeć zaprawą wapienną, lub cementową, bez różnicy wysokości, za 1 m²:

0*003 m3 piasku czystego, 0*0044 m3 wody, 1 l*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*35 godz. murarza,

0-35 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*0014 m3 wapna gaszonego, albo 1’26 kg cementu, romańskiego, albo 1-96 kg cementu portlanckiego,

188» Oskrobaną już powierzchnię ścian lub sufitów na nowo zatrzeć zaprawą wapienną, lub cementową, bez różnicy wysokości, za 1 m²:

materjał jak pod poz. 197, a dodatki procentowe jak wyżej.

0*21 godz. murarza,

0 34 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

199. Drewnianą ścianę gliną wylepić, kawałki cegieł w polepę powtykać, wygładzić i wybielić podwójnie, bez różnicy wysokości, ² za 1 m² :

0*04 m3 wody, 2 1*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0-17 godz. murarza,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*07 m3 gliny,

0*002 m3 wapna gaszonego,

200. 15 cm grubą ścianę wałkowaną wykonać, gliną wylepić, wygładzić, zaprawą wapienną wyprawić i obielić, bez różnicy wysokości, ¹ za 1 m²:

5 kołów dębowych lub sosnowych 6X7 do 6X10 cm,

1 snopek słomy lub wiązka mierzwy słomianej, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

² Zob. tom I., oddział D., rozdz. Ш., str. 94,

0*70 godz. murarza,

7*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*003 m3 wapna gaszonego,

0*006 m3 piasku,

0*12 m3 gliny,

201.    Ścianę drewnianą kołkami nabić, gliną wylepić i zaprawą wapienną wyprawić, wraz z obieleniem, bez różnicy wysokości,¹ za 1 m² :

0*04 m3 wody,

0*17 m drzewa dębowego lub sosnowego 13X16 cm na kołki, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*70 godz. murarza,

2*80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*003 m3 wapna gaszonego,

0*006 m3 piasku,

0*026 m3 gliny,

0*004 m3 plewy,

202.    Naprawienie wyprawy ścian dołem nad podłogą, po jej ułożeniu, bez różnicy wysokości, za 1 mb:

0*0024 m3 wody,

1*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*5 godz. murarza,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*0008 m3 wapna gaszonego,

0*0016 m3 piasku,

203.    Okrzesanie powierzchni stwardniałego betonu hydraulicznego, lub cementowego, jeżeli nie będzie wyprawiony, bez różnicy wysokości, za lm²:

10°/₀ zysk,

4*20 godz. murarza,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

25°/₀ generalja,

wa-

204.    Wyklinowanie muru ceglanego, łącznie z wyrębaniem zepsutych i wmurowaniem nowych cegieł i z gładką wyprawą, pienną lub cementową, czysto zatartą wykonać, bez bielenia i bez różnicy wysokości, za lm²:

0*002 do 0*01 m3 piasku czystego,

0*003 do 0*015 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

1*40 godz. murarza,

2*80 godz. pomocnika,

25°;₀ generalja,

2 do 10 cegieł,

0*001 do 0*005 m3 wapna gaszonego, albo 0*9 do 4*5 kg cementu romańskiego, albo 1*40 do 7*0 kg cementu portlan-ckiego,

205.    Wykonanie ozdobnej wyprawy kasetowej zotoczy-nami i wnękami, łącznie z zupełnem narzuceniem muru zaprawą, bez różnicy wysokości i bez bielenia, з za 1 m²:

² Zob.

¹ Zob. Tom I., oddział D., rozdz. Ш., str. 94, 1. Zaprawa gliniana, uwagę 2. pod poz. 87.    ³ Zob. poz. 187., oraz uwagę 2. pod poz. 87.

a)    zaprawą wapienną:

0'03 m³ piasku,

0045 ж³ wody,

' l*5°/₀ mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) zaprawą z cementu port-lanckiego :

6*5 godz. murarza,

0-5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*015 m³ = 21 kg cementu portlanckiego,

0*03 m³ piasku,

0*045 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

3*5 godz. murarza,

0*25 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*015 m³ wapna gaszonego,

0*03 m³ piasku,

0*045 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    zaprawą z cementu romańskiego :

5*25 godz. murarza,

0*40 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*015 m³ = 13*5 kg cementu romańskiego,

206. Rustykę kwadrową ze spoinami 10 cm głęboko wcinanemi, członków an emi (profiłowanemi), łącznie z zupełnym narzutem muru zaprawą, złożonym z wyprawy narzuconej w stosunku 1:2 i z gładkiej czysto zatartej warstwy wyprawy w stosunku 1:1, wykonać bez bielenia, i bez różnicy wysokości,¹ za 1 w²*.

a)    zaprawą wapienną:

4*50 godz. murarza,

0*25 godz. pomocnika,

250/0 generalja,

0*03 m³ wapna gaszonego, 0*06 m³ piasku,

0*09 /w³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    zaprawą z cementu romańskiego:

6*75 godz. murarza,

0*40 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

0*025 m³ = 22*5 kg eementu romańskiego,

0*05 m³ piasku czystego,

0*075 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c) zaprawą z cementu portlanckiego :

8*00 godz. murarza,

0*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*025 w³ = 35 kg cementu portlanckiego,

0*05 ж³ piasku,

10o/o od całości zysk,

0*075 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

207.    Rustykę z narzutem bryzganym albo z podzio-banymi kwadrami, wraz z zupełnym narzutem murów zaprawą, bez różnicy wysokości,¹ za 1 w³:

0*06 m³ piasku czystego,

0*09 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10<>/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; c) zaprawą z cementu port-lanckiego :

10 godz. murarza,

0*5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*03 m³ = 42 kg cementu portlanckiego,

0*06 m³ piasku czystego,

0*09 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    zaprawą wapienną:

5*5 godz. murarza,

0 25 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*035 m³ wapna gaszonego,

0*07 m³ piasku,

0*105 m³ wody,1 l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    zaprawą z cementu romańskiego :

8*25 godz. murarza,

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*03 m³ === 27 kg cementu romańskiego,

208.    Okładzinę (lico) muru ceglanego surowcowego, średnio 22 cm grubą z doborowych cegieł z gliny pławionej wykonać, łącznie z odznaczeniem spoin, bez różnicy wysokości, za 1 m²:

0*04 m³ piasku,

0*06 m³ wody, 2 l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

4*00 godz. murarza,

2*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

68 cegieł doborowych,

0*02 m³ wapna gaszonego,

209.    Wyklinowanie murów piwnicznych z kamienia łamanego na zaprawie wapiennej; t. j. otwory w murze oczyścić, kamykami silnie wyklinować, a miejscami i większe kamienie osadzić, bez różnicy głębokości, za lm²:

0*16 m³ kamienia łamanego, 0*035 m³ wapna gaszonego, 0*07 m³ piasku,

0*90 godz. murarza,

2*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ od całości zysk,

O'105 m³ wody,1 Г5°/₀ od mat. stemple,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

210. Wyklinowanie, popękanych murów ceglanych ścian lub sklepień, dębowymi kołkami i klinkami, wraz z poprzedni em odbiciem wyprawy, i ponownem wyprawieniem, bez różnicy wysokości, za 1 w³:

0'25 m dębiny 8 X Ю cm na kołki i ldinki,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

2*10 godz. murarza,

Г40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 01 m³ wapna gaszonego,

0 02 m³ piasku,

0 03 w³ wody,

211. Zewnętrzną powierzchnię ścian budynku (fasad) na drabinach oskrobać, i zaprawą wapienną lub cementową zatrzeć, bez bielenia i bez różnicy wysokości, za 1 m³:

0 003 m³ piasku czystego, 0 0045 m³ wody, l'5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

1*75 godz. murarza,

065 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0'0015 m³ wapna gaszonego, lub Г35 kg cementu romańskiego, lub 2* 10 kg cementu portlan-ckiego,

Uwaga. Gdy budynki są jednopiętrowe i mają fasadę miernie ozdobną, obniża się wymiar powyższej roboty do połowy, a materjał pozostawia niezmieniony.

i) Bielenie.

212* 100 w³ bielenia ścian lub sufitów, bez różnicy wysokości ;³

Ъ) podwójnego:

10 godz. murarza,

4 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*04 m³ wapna gaszonego, 0*16 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

a) jednorazowego:

5 00 godz. murarza,

2'00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 02 ж³ wapna gaszonego,

0 08 m³ wody, l'5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

c) potrójnego:

0-24 m3 wody,1 1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

15 godz. murarza,

6 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 06 m³ wapna gaszonego,

213.    100 m2 bielenia, wraz z częściowem oskrobaniem i pomniejszą naprawą wyprawy ścian lub sufitów, bez różnicy wysokości ;²

0*05 m3 piasku czystego, 0’24 m³ wody,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy; c) potrójnego :

17 godz. murarza,

9 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*08 m³ wapna gaszonego, 0*05 m³ piasku czystego,,

0 32 m³ wody,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

a) jednorazowego:

6 godz. murarza,

3 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*04 m3 wapna gaszonego,

0*05 m3 piasku,

016 m3 wody, i Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

h) podwójnego:

12 godz. murarza,

6 godz. pomocnika,

25% generalja,

0 06 m3 wapna gaszonego,

214.    Jeżeli zamiast bielenia trzeba wykonać obarwie-nie ścian, to do poz. 212. Ъ i 213. Ъ włącznie należy doliczyć po 4 kg, zaś do poz. 212. c i 213. c po 5 kg farby.

215.    Jeżeli fasady budynku lub ściany izby są wyższe, niż 75 m, należy obielenie, względnie obarwienie tej powierzchni fasad lub ścian, która się znajduje w wysokości ponad 7‘5 m, liczyć według poz. 212, względnie 213 i zwiększyć wymiar roboty :

a) przy bieleniu jednorazowem (poz. 212. a, 213. a) o:

2 0 godz. murarza,

10 godz. pomocnika,

0*5 godz. cieśli,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

b) przy bieleniu podwójnem (poz. 212. b, 213. V) o:

4*0 godz. murarza,

2*0 godz. pomocnika,

0-5 godz. cieśli,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2-5% podatek obrotowy;

216. Metr kwadr, omalowania ścian lub sufitów, z dodaniem potrzebnego materjału i rekwizytów, bez różnicy wysokości;

d)    pomalowania z jednorazo-wem patronowaniem:

0’90 godz. malarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; za każdy patron więcej dolicza się:

0-40 godz. malarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

e)    pomalowania sufitu z rozetą środkową, narożnikami, pasami itp. :

a)    jednostajnego omalowania dobrą farbą klejową, wraz z zagruntowaniem :

060 godz. malarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy;

b)    pomalowania jak/wyżej z fła-drowaniem marin urowem :

070 godz. malarza,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

c)    pomalowania jak pod b): z podziałem na pola:

2-50 do 3-50 godz. malarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. W powyższym wymiarze roboty mieści się już koszt potrzebnego materjału i dodatek za przybory.

0*85 godz. malarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

j) Osadzenia,

a) Osadzenie kamieni.

217. Osadzenie ciosów na zaprawie wapiennej, hydraulicznej, lub cementowej, na dole,¹ za 1 m3:

a) w murach nowych:

niem i wyprawą ;

c) przy bieleniu potrójnem (poz.

212. c, 213. c) o:

6‘O godz. murarza,

3*0 godz. pomocnika,

0*5 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

25% podatek obrotowy.

Ъ) w murach starych, wraz wymiar roboty według poz. 121. z wyłamaniem muru, zamurowa-bez materjału (zob. poz. 229.);

a) ciosów do 0*3 m'» objętości: 26*50 godz. murarza,

26*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*05 m3 wapna gaszonego, albo 45 kg cementu romańskiego, lub 70 kg cementu portlanckiego, 0*10 m3 piasku,

0*15 m3 wody* 1 l*5j/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) ciosów nad 0*3 m³ objętości:

31*50 godz. murarza,

31*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

0*03 m3 wapna gaszonego, albo 27 kg cementu romańskiego,

albo 42 kg cementu portlanckiego,

0*06 m3 piasku,

0*09 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°;o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c)    za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4metrową. :

3*00 godz. murarza,

6*00 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10»/„ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    osadzenie ciosów z ozdobami wymaga zwiększenia wymiaru roboty pod a) i Ъ) o 25°/₀.

Uwagi.

1.    Do osadzenia ciosów w niewielkiej wysokości używa się tylko ramp, po których doprowadza się kamienie na wałkach do miejsca przeznaczenia. Dźwignięcia ciosów na znaczniejszą wysokość dokonuje się zapomocą starannie wiązanych rusztowań i przyrządów dźwigających. Jeżeli takie rusztowanie wypadnie wyższe, niż 10 m, należy obliczyć jego wytrzymałość na ciśnienie wiatru i stosownie wzmocnić przeciw wywróceniu.

2.    Kamienie należy zawieszać na linie, a nie na łańcuchu, którego ogniwo może się łatwo zaplątać i wskutek nagłego szarpnięcia urwać. Liną owija się cios a krawędzi chroni się obłożeniem listwami drewnianemi. Można jednak także linę przymocować do kamienia zapomocą kleszczy i innych stosownych narzędzi.

3.    Po wyciągnięciu ciosu w górę doprowadza się go wózkiem ponad miejsce osadzenia, które się oczyszcza i na które nakłada się płytki drewniane grubości spoiny wspornej ; następnie spuszcza się cios zwolna i z pomocą pionka, libeli, kątomierza itp. i ustawia we właściwem położeniu; potem dźwiga się znowu nieco, zwilża miejsce osadzenia i zalewa całe zaprawą, opuszcza się ostrożnie znowu, lekkiemi uderzeniami młotka drewnianego osadza stale i wreszcie zalewa spoiny styczne zaprawą szybko wiążącą.

4.    Osadzanie ciosów w fasadzie należy w regule przeprowadzać równocześnie z wykonywaniem murów; wyjątek stanowią tu portale, wyskoki narożnikowe, stopnie schodowe itp. Do osadzania ciosów najodpowiedniejszą jest zaprawa wapienna, lub cementowo wapienna; użycie czystego cementu, lub gipsu jest wykluczone. Wyciekającą zresztą zaprawę należy natychmiast zmyć.

6. Wystające z lica muru ciosy (gzymsy itp.) należy osłonić deskami celem ochrony od uszkodzenia spadającymi przedmiotami.

6.    Kamienie stanowiące przedmiot roboty rzeźbiarskiej osadza się w stanie z grubsza obrobionym, poczem dopiero wykonuje się robotę rzeźbiarską.

7.    Fasadę ciosową po wykonaniu oczyszcza się zapomocą zmycia wodą, mydlinami, mlekiem wapiennem z ługiem, albo też zapomocą szczotkowania kwasem solnym, rozcieńczonym w stosunku 1 : 9, jeżeli kamień nie jest wapienny.

218.    Osadzenie sterczyn (kroksztyn, konzoli), ławy dolnej okien, obdasznic okiennych, gzymsu, trzonu lizen, lub pilastrów, głowic i wszelkich innych, przed lice muru wystających ozdób ciosowych do 010 m3 objętości, bez różnicy wysokości, ¹ za 1 m³:

25°/₀ generalja,

0*05 m3 wapna gaszonego, albo 45 kg cementu romańskiego, albo 70 km cementu portlan-ckiego :

0*10 m³ piasku,

0*15 m3 wody, 2 l'b°l₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

a)    w murach nowych:

26 godz. murarza,

26 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    w murach starych wraz z wyłamaniem muru, zamurowaniem i wyprawą:

30 godz. murarza,

30 godz. pomocnika,

Uwagi.

1.    Ciosów gzymsowych z kamieni wytrzymałych na wpływy atmosferyczne, zaopatrzonych dostatecznie nachylonym poszurem, nie trzeba pokrywać blachą ; w przeciwnym jednak razie, należy je pokryć blachą cynkową lub miedzianą.

2.    Kamienne progi okienne lub drzwiowe należy tak osadzić, aby spoina ich wsporna w obrębie światła okna lub drzwi pozostała zupełnie pusta, to jest nie-zapełniona zaprawą, a to celem uniknięcia złamania wskutek osiadania murów. Z tego samego powodu należy przestrzegać, aby nadproża okienne i drzwiowe otrzymały łuk odciążający sklepiony, któryby w obrębie światła okna lub drzwi nie mógł obciążyć nadproża; w tym celu należy pozostawić zupełnie wolną przestrzeń między sklepieniem a nadprożem tak długo, dopóki cała budowa nie zostanie wymurowaną i należycie nie osiądnie,

219.    Osadzenie płyt kamiennych cokołowych, gzymsowych, kordonowych, nakryw, płyt balkonowych, podestowych itp. do 25 cm grubych, czysto już obrobionych, na dole, ¹ za 1 m²:

a) w murach nowych, a) na zaprawie wapiennej: 3 godz. murarza,

3 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

0 012 w³ wapna gaszonego,

¹ Zob. uwagi pod poz. 121. i 217., oraz poz. 229. i 257. poz. 87.

8 godz. pomocnika,

0 024 m³ piasku,

0 036 m3 wody, 2 l'5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy; ß) na zaprawie wapiennej, jednak z zaprawieniem spoin 5 mm grubych na 8 cm głęboko zaprawą cementową:

wymiar roboty i generalja jak pod a),

0*007 m³ wapna gaszonego,

0 003 w³ = 2*7 kg cementu romańskiego, lub 4 2 kg cementu portlanckiego,

0 02 m³ piasku,

0 03 w³ wody,

1-5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) na zaprawie cementowej:

3 30 godz. murarza,

3*30 godz. pomocnika,

25% generalja.

0*009 m³ = 8*10 kg cementu romańskiego, albo 12*6 kg cementu portlanckiego,

0*027 m³ piasku,

0*036 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) w murach starych wraz z wyłamaniem muru, zamurowaniem i wyprawą;

a) na zaprawie wapiennej :

8 godz. murarza,

25% generalja, materjał jak pod a) aj,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) na zaprawie wapiennej z zaprawieniem spoin zaprawą cementową:

8 godz. murarza,

8 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), ß),

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) na zaprawie cementowej: 8*5 godz. murarza,

8*5 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), y),

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    jeżeli płyty trzeba łączyć na półżłobki, albo tylko kitować, albo obie te roboty wykonać, należy zwiększyć wymiar roboty pod ą) i Ь) o dodatek, wyznaczony pod poz. 156. d, względnie 156. e, względnie 156.

d)    za każde dalsze piętro, względnie wysokość 4metrową:

1*4 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. Jeżeli płyty są grubsze niż 25 cm, należy liczyć osadzenie według miary sześciennej, jak pod poz. 217.

220. Kamienną oprawę bramy, drzwi lub okién, o przekroju 005 m³ lub większym, osadzić na zaprawie wapiennej, hydraulicznej lub cementowej, na dole,¹ za 1 mb:

a)    w murach nowych:

2"10 godz. murarza,

2*10 godz. pomocnika,

25% general ja,

0*005 m3 wapna gaszonego, albo 4*5 kg cementu romańskiego, albo 7 kg cementu portlanckiego,

0*01 m3 piasku,

0 015 m3 wody, 3 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    w murach starych, wraz z wyłamaniem muru, lub wyjęciem starej oprawy, z zamuro

waniem i wyprawą ościeży (szpalet):

8*00 godz. murarza,

10*50 godz. pomocnika.

25% generał ja, materjał jak pod a),

Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c) za każde wyższe piętro względnie wysokość 4metrową: 1*20 godz. murarza.

1- 60 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2- 5% podatek obrotowy.

Uwaga. W obliczeniu wymiaru osadzenia oprawy w metrach bieżących uwzględnia się jedynie szerokość i wysokość świetlną otworu bram, drzwi lub okien; natomiast wymiar długości łukowej oprawy bram, drzwi lub okien oblicza się po łuku zewnętrznym.

221. Oprawę kamienną drzwi lub okien o przekroju mniejszym niż 0*05 m³, na zaprawie wapiennej, hydraulicznej lub cementowej osadzić na dole,¹ za 1 mb:

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy; ß) w świetle nad 1*5 do 2*8 w³: 10 godz. murarza,

10 godz. pomocnika,

25% generalja,

0015 m3 wapna gaszonego, albo 13-5 kg cementu romańskiego, albo 21 kg cementu portlanckiego, 0 03 m3 piasku,

0 045 m³ wody,

• 03

a) w murach nowych,

a) w świetle do 1*50 m³:

7*50 godz. murarza,

7-50 godz. pomocnika,

25% generalja,

OOlm³ wapna gaszonego, albo 9 kg cementu romańskiego, albo 14 kg cementu portlanckiego,

0*02 m3 piasku,

0*03m3 wody,3 1*5% od mat. stemple,

Г5°/₀ od mat. stemple,

ß) w świetle nad 1*5 do 2*8m⁸:

18 godz. murarza,

17 godz. pomocnika, 25% generalja,

0*075 m3

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; y) w świetle nad 2*8 ж⁸:

wapna gaszonego, albo 0*06 m3 wapna gaszonego oraz 0*015 m³ = 13*5cementu romańskiego, względnie 21 kg cementu portlanckiego,

0*15 m3 piasku,

0.225 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) w świetle nad 2*8 m⁸:

27 godz. murarza,

25*5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*125m3 wapna gaszonego, albo 0*10m3 wapna gaszonego oraz 0*025 m³ = 22*5kg cementu romańskiego, względnie 0.025m3 = 35 kg cementu portlanckiego, 0.25 m3 piasku,

0*375 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) Za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4 metrową dolicza się do wymiaru roboty pod a) i b) 10%.

15 godz. murarza,

15 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*025 w³ wapna gaszonego, albo 22*5 kg cementu romańskiego, albo 35 kg cementu port-lanckiego,

0*05 m3 piasku,

0*075 m s wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) w murach starych, wraz z wyłamaniem muru lub wyjęciem starej oprawy, z omurowaniem i wyprawą ościeży (szpalet);¹

a) w świetle do l*5m⁸:

13*5 godz. murarza,

13*5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*05 m3 wapna gaszonego, albo 0*04 m3 wapna gaszonego i 0*01 m3 = 9 kg cementu romańskiego, względnie 0*01 m3 = 14 kg cementu portlanckiego,

0*10 ж⁸ piasku,

0*15 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

222. Oprawę kamienną drzwiczek kominowych, okien piwnicznych, lub włazu kanałowego osadzić na zaprawie wapiennej lub cementowej, bez różnicy wysokości,¹ za 1 mb:

a) w murze nowym:

b) w murze starym, wraz z wyłamaniem mum lub wyjęciem starej oprawy, z omurowaniem i wyprawą :

8 godz. murarza,

8 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał jak pod a).

1*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy.

5*00 godz. murarza,

500 godz. pomocnika 25% generalja,

ОООбж³ wapna gaszonego, albo b\kg cementu romańskiego, albo 8 4 kg cementu portlanckiego,

0*12 ж ³ piasku,

0*18m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

223. Oprawę kamienną, czeluści pieców osadzić na zaprawie wapiennej lub glinie, bez różnicy wysokości,¹ za 1 mb-.

a) w murach nowych:

2 00 godz. murarza,

2*5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0003 ж³ wapna gaszonego lub gliny,

0006w³ piasku,

0009 ж³ wody,

Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

b) w murach starych z wyłamaniem muru lub wyjęciem starej oprawy, z omurowaniem i wyprawą :

4*00 godz. murarza,

4Ю0 godz. pomocnika 25% generalja, materjał jak pod a),

Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

224. Kamienny stopień schodowy osadzić na zaprawie wapiennej lub cementowej na dole,¹ za 1 mb:

a) w murach nowych, a) stopnia na obu końcach podpartego :

2*0 godz. murarza,

20 godz. pomocnika,

25% generalja,

4 {4} [(3)] cegieł, 2 0-003 ж³ wapna gaszonego, albo 2*7 kg cementu romańskiego lub 4-2 kg cementu portlanckiego,

0Ю06 ж³ piasku,

0009 ж³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

P) stopnia wolno wiszącego: 2*5 godz. murarza,

3-00 godz. pomocnika,

25% generalja,

5 [(4)] cegieł,

0'005 w³ wapna gaszonego, albo 4:‘bkg cementu romańskiego, albo 7 kg cepientu portlanckiego,

materjał jak pod a), a),

15°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25o/₀ podatek obrotowy; ß) stopnia wolno wiszącego: 3*75 godz. murarza,

450 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał jak pod a), ß), l‘5°/₀ pd mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5Q/₀ podatek obrotowy; c) za każde wyższe piętro względnie wysokość 4 metrową należy zwiększyć wymiar roboty pod a) i Ъ) o 10°/o.

0 01 w 3 piasku,

0 015 m s wody, l‘5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

b) w starych murach wraz z wyłamaniem тцги lub wyjęciem starego stopnia, z zamurowaniem i wyprawą;

a) stopnia na obu końcach podpartego :

3 0 godz. murarza,

3 0 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

Uwagi: i. Stopnie schodowe osadzą si^, gdy mury klatki należycie już osiadły; w przeciwnym bowiem razie nastąpiłyby uszkodzenia. W murach klatki jednakże nie pozostawia się gniazd dla poszczególnych stopni podczas murowania, lecz wyburza się je dopiero podczas osadzania.

2.    Celem umożliwienia osadzenia schodów, zwłaszcza klinowych, rysuje się na podłodze w klatce rzut poziomy schodów w naturalnej wielkości i ustawia na pierwszym stopniu łatę z podziałką wysokość^ stopni; na bezpośrednio zaś wyższem piętrze urządza się stosowne rusZtowaniè z podziałką linji podziałowej, oraz linji czołowej schodów, i stąd pionuje‘się potrzebne rozmiary podczas osadzania poszczególnych stopni. Z pomocą tych urządzeń rysuje się na murze przekrój każdego stopnia, i począwszy od dołu wyburza gniazda dla 2 do 3 stopni naraz, wprowadza kolejno każdy stopień w swoje położenie z pomocą pionka i libeli i zamurowuje starannie na zaprawie wapiennej, albo raczej cementowej. Stopnie wolno wiszące trzeba nadto jeszcze starannie i silnie wyklinować, a gdzie silne wmurowanie ich okaże się niemożliwe z powodu otworów Okiennych itp., należy zastosować łuki sklepione zwykłe, odwrotne lub trawersy. Między poszczególne stopnie schodowe wkłada się paski z tektury papierowej lub cienkie płytki drewniane celem wyrównania niedokładności roboty kamieniarskiej.

3.    Osadzanie schodów wolno wiszących dokonuje się na silnem rusztowaniu belkowem, które trzeba pozostawić przez kilka tygodni, aż schody zupełnie osiądą ; dla umożliwienia zaś tego osiądnięcia, opuszcza się zwolna rusztowanie zapomocą klinków. Długość wmurowania stopni schodów tego rodzaju zależy od ich szerokości, względnie od wolnej długości stopni, a mianowicie, jeżeli ta długość Wynosi 1, 1‘25, 1*50, 2 m, to długość wmurowania musi wynosić 20, 25, 30, 35 cm.

Bardzo starannie i silnie trzeba osadzić stopień wstępny, który stanowi właściwie główne oparcie całego ramienia schodów wiszących.

4.    Stopnie schodów z obu stron podpartych wmurowuje się po 8 do 10 cm w mur ceglany, a po 5 cm w mur ciosowy. Jeżeli schody są z jednej strony wmurowane a

Z drugiej podparte dźwigarem, albo z obu stron podparte dźwigarami, to końce stopni muszą się wspierać na górnym pasie trąwersu; trawersa zaś lakieruje się lub zamienia w architraw zapomocą wyprawienia na otrzcinowaniu.

5.    Stopnie schodów kręconych, o ile nie stanowią jednej całości z -okrężem schodów, lecz okręże to tworzy słup murowany, zamurowuje się na 8 do 15 cm w ten słup, który się wykonuje na zaprawie cementowej równocześnie z osadzaniem.

6.    Stopnie schodowe na otwartych miejscach osadza się ze spadkiem 1 do 2°/₀ dla ułatwienia ściekania wod opadowych.

225. Jasło; czyli żłób kamienny, lub rynę pisoarową osadzić na zaprawie wapiennej lub cementowej, bez różnicy wysokości, ¹ za sztukę:

a)    w murach nowych:

3 00 godz. murarza,

3 5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1Q% zysk,    , ,,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    w murach starych, wraz z

25°/₀ generalja,

24 {27} [22J (20) cegieł, 2 0 06ms wapna gaszonego, albo 003m3 wapna gaszonego, oraz 27 leg cementu romańskiego, względnie 42 kg cementu port-lanckiego.,

0‘12m3 piasku,

10-8m3 wody,

wyburzeniem muru celem wytworzenia niży lub wyjęcia starego żłobu itpr, z zamurowaniem    1/5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

i wyprawą:

20 godz. murarza,

20 godz. pomocnika

226. Pachołka kamiennego czyli odporę kół osadzić na zaprawie wapiennej lub cementowej, ¹ za sztukę:

a)    w nowym murze:

3*0 godz. murarza,

3-4 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 04 m³ zaprawy, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy:

b)    w murach starych z wyłamaniem muru lub starego pachoł-

ka, z osadzeniem, omurowaniem i wyprawą:

60 godz. murarza,

6:8 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*04 m3 zaprawy,

1?5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podat ek obrotowy.

227. Pachołka kamiennego osadzić przy chodniku lub przy drodze w ziemię, za sztukę :

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

2-50 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

228.    Osadzenie w mur stary kamiennych obdaszńic lub gzymsów kordonowych do 0*05 m³ przekroju, na zaprawie wapiennej lub cementowej, ¹ za 1 mb:

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4 metrową: 0*3 godz. murarza,

0*5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) na dole:

2*10 godz. murarza,

8-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*002 m3 wapna gaszonego, albo 1*8kg cementu romańskiego, albo 2*8 kg cementu portlanckiego,

0*004m3 piasku,

0*006m3 wody,1 l*5°/₀ od mat. stemple,

jak n. p. osadzanie stopni schodowych itp. —

229.    Osadzenie w murach nowych liczy się bez potrącenia objętości muru zajętej przez przedmiot osadzony, ale zato nie uwzględnia się materjału, potrzebnego do osadzenia tego przedmiotu. Jeżeli jednak objętość muru zajęta przez przedmiot osadzony została potrącona, albo jeżeli jest zbyt nieznaczna, aby mogła starczyć za materjał potrzebny do osadzenia, albo wreszcie jeżeli ze względów konstrukcyjnych lub jakichkolwiek innych, osadzenie danego przedmiotu nie może się odbyć podczas wykonywania murów nowych,

to należy liczyć osadzenie tak, jak w murach starych. Grubość spoin przedmiotów osadzanach musi być możliwie najmniejsza; w najgorszym razie jednak spoina wsporna nie powinna być grubsza niż 15 mm, a styczna niż 12 mm.

ß) Osadzenie przedmiotów drewnianych.

230. Oprawę drewnianą bramy w świetle 3 do 3*3 m szerokiej i 4 do 4*5 m wysokiej, osadzić na zaprawie wapiennej, bez różnicy wysokości,¹ za sztukę:

0*06 m3 piasku,

0*09 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple, 10o/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy;

a) w murach nowych:

20 godz. murarza,

10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*03m3 wapna gaszonego,

24*50 godz. pomocnika,

Ъ) w murach starych, wraz z wyłamaniem muru, lub z wyjęciem starej oprawy, z omuro-waniem i wyprawą ościeży (szpa-let):

25°/o genera]ja, materjał jak pod a),

1*5% od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

39*50 godz. murarza,

2*5% podatek obrotowy.

oprawy, z omurowaniem i wyprawą ościeży (szpalet);

a) w świetle 1 *5 do 2*8 m²: 11 godz. murarza,

5*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*07m3 wapna gaszonego,

0*14 m3 piasku,

0*21 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) w świetle nad 2*8m²:

15 godz. murarza,

7*5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*105m3 wapna gaszonego, 0*21 m³ piasku,

0*315 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

231. Oprawę drewnianą, z belek lub z dyli osadzić w otworze drzwi lub okien, na zaprawie wapiennej, bez różnicy wysokości,i za sztukę:

a) w muracli nowych,

a)    w świetle 1*5 do 2*8mh

3    godz. murarza,

1*5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*01 m s wapna gaszonego,

0*02m3 piasku,

0*03 m 3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) w świetle nad 2*8m²:

4    godz. murarza,

2    godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*015m3 wapna gaszonego,

0*03m3 piasku,

0*045m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

b)    w murach starych, wraz z wyłamaniem muru, lub starej

1*5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*005m3 wapna gaszonego,

232* Oprawę okienną drewnianą osadzić na zaprawie wapiennej, bez różnicy wysokości¹ za sztukę:

a) w murach nowych,

a) w świetle do l*5m³:

3    godz. murarza,

a) w świetle do 1*5 m²:

0*01 m³ piasku,

0*015 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) w świetle nad 1*5 do 2*8 m²:

4 godz. murarza,

2 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*006 m³ wapna gaszonego, 0*012 m³ piasku,

0*018 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Ъ) w murach starych, wraz z wyłamaniem muru, lub starej oprawy, z omurowaniem i wyprawą ościeży (szpalet),

11 godz. murarza,

5*5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 024m³ wapna gaszonego, 0048m3 piasku,

0 072 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) w świetle nad 1*5 do 2*8 m²: 15 godz. murarza,

7-5 godz. pomocnika,

25% general]a,

0 036m3 wapna gaszonego, 0*072 m³ piasku,

0*108 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*005 m 3 wapna gaszonego, 0*01 m³ piasku,

0*015 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Ъ) W murach starych, wraz z wyłamaniem muru, lub starej oprawy, zamurowaniem i wyprawą ościeży,

a) w świetle do 1*5 m²:

5*5 godz. murarza,

3 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*028m⁸ wapna gaszonego,

233. Krosno drewniane okienne wewnętrzne lub zewnętrzne osadzić na zaprawie wapiennej, bez różnicy wysokości ¹ za sztukę:

a) w murach nowych,

a) w świetle do 1*5m²:

2    godz. murarza,

1 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*004 m3 wapna gaszonego,

0*008m3 piasku,

0*012m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) w świetle nad 1*5 do 2*8 m²:

3    godz. murarza,

1*5 godz. pomocnika,

25% generalja,

235. Deskę okienną osadzić na zaprawie wapiennej, bez różnicy wysokości ;1 a) w nowych murach:

1 godz. murarza,

0*5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*003 m³ wapna gaszonego,

0*006 m³ piasku,

0 009 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) w starych murach, wraz z wyłamaniem muru, lub starej deski, z zamurowaniem i wyprawą:

1*5 godz. murarza,

1*0 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a),

1*5% od mat. stemple.

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

236. Stopień schodowy drewniany osadzić na zaprawie wapiennej, bez różnicy wysokości;

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) w murach starych, wraz z wyłamaniem muru, lub starego stopnia, z omurowaniem i wyprawą :

234. Oprawę drewnianą okienną lub drzwiową wyk liii o wać, uszczelnić i wyprawić, bez różnicy wysokości:

0*015m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*056 m3 piasku,

0*084m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°/° podatek obrotowy; p) w świetle nad 1*5 do 2*8m2 8 godz. murarza,

4 godz. pomocnika,

1*50 godz. murarza,

1*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*005 m³ wapna gaszonego, 0*01 m³ piasku,

25°/o generalja,

0*035m³ wapna gaszonego, 0*07 m³ piasku,

0*105 m³ wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) w murach nowych:

1*2 godz. murarza,

1 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*004m³ wapna gaszonego,

0*008m³ piasku,

0*012 m³ wody,

237. Podkładkę (rygiel) drewniany pod opierzenie osadzić na zaprawie wapiennej, ¹ za 1 mb:

h) w murach starych, wraz z wyłamaniem muru, lub starej podkładki, z zamurowaniem i wyprawą:

3 godz. murarza,

4-5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0004m3 wapna gaszonego, 0008m3 piasku,

0012m3 wody,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy

a) w murach nowych:

0*40 godz. murarza,

0*25 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*002m3 wapna gaszonego,

0-004 m ³ piasku,

0*006 m 3 wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

238. Deskę siedzenia wychodkowego osadzić, łącznie z wyburzeniem muru, z zamurowaniem i wyprawą,¹ za sztukę:

2 0 godz. murarza,

1-2 godz. pomocnika.

25% generalja,

0 004 m3 wapna gaszonego, 0-008m3 piasku,

0-012m³ wody,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

239. Belkę drewnianą pod kapę kuchenną lub belkę powałową oboma końcami osadzić na zaprawie wapiennej bez różnicy wysokości,¹ za sztukę:

0-008m3 piasku,

0-012 ms wody,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

2*5 godz. murarza,

2*5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0004m3 wapna gaszonego, 0 008 w s piasku,

0*012m3 wody,

Г5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

a) w murach nowych:

2 godz. murarza,

1 godz. pomocnika,

25% generalja,

0004m3 wapna gaszonego,

240.    Klocek drewniany osadzić w mur stary lub nowy do przytwierdzenia drewnianych części składowych lub żelaznych (n. p opraw okiennych, opasek, okładzin, tablic, muszli wylewowych itp.), łącznie z wyłamaniem muru, lhb starych klocków, z zamurowaniem i wyprawą,¹ za sztukę:

0*009m3 wody,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

0-5 godz. murarza,

01 godz. pomocnika,

25% generalja,

04)03m3 wapna,

0 006m3 piasku,

241.    Słup drewniany na zaprawie wapiennej osadzić, bez różnicy wysokości;¹

2*00 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a),

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) w ziemi wraz z wkopaniem i ustawieniem:

0*50 godz. murarza,

3*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    w murach nowych:

1*20 godz. murarza,

1-00 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*003m3 wapna gaszonego,

0*006m3 piasku,

0*009m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    w starych murach, wraz z wyłamaniem muru, lub starego słupa,z omurowaniem i wyprawą:

2*00 godz. murarza,

242.    Sterczynę drewnianą (kroksztyn) pod ganek osadzić na zaprawie wapiennej, bez różnicy wysokości,¹ za sztukę:

25% generalja,

0*004 m³ wapna gaszonego, 0*008 m3 piasku,

Ъ) w murach starych, wraz z wyburzeniem muru, lub starej belki, z omurowaniem i wyprawą: 3 4 godz. murarza,

3 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk.

2 5% podatek obrotowy.

a) w mury nowe:

2*50 godz. murarza,

5*00 godz. pomocnika,

3*50 godz. murarza,

0*012 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) w mury stare, wraz z wyłamaniem muru, lub starej ster-; czyny, z omurowaniem "i wyprawa:

6*00 godz. pomocnika, 25^0 genćralja, materjał jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotöwy.

243. Opaskę drzwiową osadzić, — o ile wykonanie tej roboty do stolarza nie należy — i w około czysto zaprawić, za sztukę:

1*2 godz. murarza,

0*7 godz. pomocnika,

0*015 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

25°/₀ generaIj à,

0*005 m³ wapna gaszonego, 0*01 m3 piasku,

10<>/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

y) Osadzenie przedmiotów żelaznych.

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) za każde wyższe piętro, względnie wysokość 4 metrową: 0*20 godz. murarza,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10®/, zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy.

244. Pręt kraty żelaznej osadzić na zaprawie wapiennej lub cementowej, wraz z wykuciem muru, lub wyłamaniem starego pręta Lraty, z Omurowaniem i wyprawą,¹ za sztukę:

a) na dole:

1*60 godz. murarza,

1*60 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

iii

0*001 m3 wapna gaszonego,

0*90 kg cementu romańskiego, albo 1*4 kg cementu portlanckiego,

0*002 m³ piasku,

0*003 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

0*006 m³ wapna gaszonego, 0*012 m³ piasku,

0*018 m³ wody,

1*5°/₀ od mat. stemple,

245. Kratę żelazną okienną bez ramy osadzić, wraz z wykuciem dziur w murze, lub wyłamaniem starej kraty, z zalaniem, '■ omurowaniem i wyprawą, bez różnicy wysokości,¹ za sztukę:

a) w świetle do l*2m³:

4 godz. murarza,

3 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*01 m3 wapna gaszonego, 0Ю2m3 piasku,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy ; b) w świetle nad Г2m³: 6 godz. murarza,

3 godz. pomocnika,

25% generalja,

0-03 m3 wrody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

246. Żelazną ramę okienną, z łapkami osadzić, wraz z wyłamaniem rnuru lub starej ramy, z wykrzesaniem przymyku, z zalaniem, wyldinowaniem, omurowaniem i wyprawą, bez różnicy wysokości,¹ za sztukę:

b) w murze kamiennym: 3*5 godz. murarza,

4*0 godz. pomocnika, 25% generalja, materjał jak pod a),

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2-5% podatek obrotowy.

a) w murze ceglanym:

2 0 godz. murarza,

2-5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0‘005m3 wapna gaszonego,

0*01 m³ piasku,

0*015m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

247. Drzwi żelazne z ramą i łapkami osadzić, zresztą jak pod poz. 246., bez różnicy wysokości,¹ za sztukę:

b) w murze kamiennym: 4*8 godz. murarza,

4*7 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał jak pod a), 1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

a) w murze ceglanym:

3*0 godz. murarza,

3*5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*02m3 wapna gaszonego,

0*04m3 piasku,

0 06 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

248. Drzwi żelazne kominowe z ramą i łapkami osadzić, łącznie z wyłamaniem muru lub starych drzwi, z omurowaniem i wyprawą, bez różnicy wysokości,¹ za sztukę :

4 godz. murarza,

2 godz. pomocnika,

25% generalja,

001 m3 wapna gaszonego,

0*02 m³ piasku,

10°/₀ od całości zysk, 2*5<7o podatek obrotowy.

003w³ wody, l*5°/₀ od mat, stemple,

24f0. Drzwiczki do pieca lub do paleniska kuchni, drzwiczki kominowe wyciorowe pojedyncze lub podwójne, kratkę lub żaluzję wentylacyjną, klapę, zasuwę itp. osadzić, zresztą jak pod poz. 246. bez różnicy wysokości,1 za sztukę:

0*018m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple, 10*>/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

1*0 godz. murarza,

1*0 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*006w³ wapna gaszonego,

0*012 m³ piasku,

250.    Hak zawiasowy do drzwi, klamrę, sponę, zawiasę, kluczkę do zamku lub do kłódki, skobel, hak do rury, lub ryny dachowej itp. osadzić, łącznie z wyłamaniem muru, lub wyjęciem starych przedmiotów odnośnych, z omurowaniem i wyprawą, bez różnicy wysokości,¹ za sztukę:

b) w murze ceglanym: 0*5 godz. murarza,

0*10 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja, materjał jak pod a),

1*5o/o od mat. stemple, 10o/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) w murze kamiennym:

0*8 godz. murarza,

0*2 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*001 m³ wapna gaszonego,

0*002 m³ piasku,

0*003 m³ wody,

1*5°;o od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

251.    Żelazny szczebel wyłazowy, względnie włazowy do komina lub kanału osadzić, bez różnicy wysokości,1 za sztukę:

, b) w murach starych, wraz z wyłamaniem muru, lub starego szczebla, z omurowaniem, wy-klinowaniem i zaprawieniem spoin:

1*2 godz. murarza,

a) w murach nowych:

0*8 godz. murarza,

0*4 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

252. Piec żelazny lany w wadze 150 do 300kg wraz z rurami na miejsce przeznaczenia przynieść, ustawić, osadzić, wykitować i oczernić, bez różnicy wysokości,¹ za sztukę:

a)    z wymurowaniem podnóża ceglanego :

5 godz. murarza,

5 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

0-015m3 wapna gaszonego, 0*03 ms piasku,

0-045 m ² wody,

19 {20} [17] (15) cegieł,²

1- 5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy.

b)    bez podnóża murowanego: 3 3 godz. murarza,

3 3 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

0'008m3 wapna gaszonego, 0-016 m³ piasku,

0*024 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c) piec taki przestawić:

6 0 godz. murarza,

1*1 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał jak wyżej pod b) l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

253.    Piec z żelaza lanego pod poz. 252. opisany wyczyścić zupełnie, wykitować i poczernić, z dodaniem materjałów, bez różnicy wysokości, za sztukę:

0*03 m3 zaprawy 1 : 2, 1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2'5°/₀ podatek obrotowy.

0*6 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

0-002 m3 wapna gaszonego, 0-004m3 piasku,

0-006m3 wody,

1-5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

1*2 godz. murarza,

25% generalja,

01 kg kitu olejnego,

0-5 l spirytusu,

1 fl. czernidła,

254.    Uwaga. Ceny z poz. 252. a, &, c, należy zmniejszyć o 25% dla pieców niżej 150 kg wagi, zaś zwiększyć o 25°/₀ dla pieców ponad 300 kg wagi.

255. Kociołek kuchenny na wodę lub pieczarnik (piecyk duchowy, rurę) osadzić w starym murze kuchennym, wraz z wyburzeniem muru i wyjęciem stürego kociołka lub pieczarnika, z zamurowaniem i wyprawą, bez różnicy wysokości, za sztukę:

0*03 m3 wody,1 1*5°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

2*5 godz. murarza,

0*5 godz. pomocnika,

25°₍'o gen oral ja,

0'01 m3 wapna gaszonego,

0 02 m3 piasku,

256» Składowe części żelazne wyładować, na miejsce przeznaczenia przynieść, względnie wyciągnąć i osadzić — o ile wykonanie tej roboty nie należy do kowala lub ślusarza, — z dodaniem potrzebnych materjałów, bez różnicy wysokości, za 100 kg :

d)    rur wychodkowych i ich ramion, rur ogrzewalnych, zlewów, pachołków, wyciągów, barjer itp.:

7 godz. murarza,

7 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

e)    żelaznych drzwi, okien z ramami i łapkami, krat nitowanych, oporęczeń, sztachet, zbiorników, nasad kominowych, żelaznych części składowych kuchennych itp. :

a)    kanałowych krat, zamknięć lub пакту w, z oprawą:

4*00 godz. murarza,

0*40 godz, pomocnika,

25°/₀ generalja,2 10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    trawers wałkowanych i nitowanych, szyn kolejowych, wraz z podkładkami, słupów itp. większych przedmiotów:

ö godz. murarza,

5    godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

8 godz. murarza,

8 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c)    kotwi żelaznych lub żelaza konstrukcyjnego :

6    godz. murarza,

3 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy;

Jeżeli przedmioty pod aj do ej włącznie potrzeba osadzić w starych murach, to należy doliczyć jeszcze osobno wyłamanie muru, zamurowanie i wyprawę.

257. Uwagi.

1.    Wyburzenie otworów na drzwi i okna w starych murach liczy się osobno; jednakże li tylko w rozmiarach światła drzwi i okien, łącznie z przesklepieniem, gdyż wyłamanie nmru na grubość oprawy mieści się już w odnośnych pozycjach „osadzenia“.

2.    Jeżeli zajdzie potrzeba osadzenia przedmiotów żelaznych pod poz. 244. do 248. włącznie i pod poz. 251. na zaprawie z cementu romańskiego lub portlanckiego, to wymiar tych materjałów należy liczyć tak samo wielki, jak policzony tam odnośny wymiar wapna gaszonego.

¹

Zob. uwagi pod poz. 121., 217. i 218., oraz poz. 229. i 257. pod poz. 87.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

III. ROBOTY KAMIENIARSKIE.

258. Uwagi.

1.    Wyłamywanie kamieni na ciosy. Kamienie do obróbki dla kamieniarza przeznaczone muszą być jednostajnie twarde, jednolite, bez szczelin i błędów; wyłamywanie zaś ich ze skały, względnie odłamywanie od większych brył, nadanie postaci równoległościanu prostego i prostokątnego o potrzebnych rozmiarach, wraz z grubym przyciosem, wykonują zawsze tylko ludzie w kamieniołomach pracujący, zwani łamaczami albo górnikami. W tym celu zewnątrz linji zamierzonego odłamu wykuwają szereg wcięć, które w kamieniu miękkim są 8 cm długie, 3 cm szerobie, 8 cm głębokie, a w twardym 8 cm długie, 1*5 cm szerokie, 3 cm głębokie, co 10 do 15 cm wzajemnie odległe. Zapomocą wbijania klinów stalowych we wcięcia wyłamują zamierzoną bryłę, a dla ochrony brzegów od odłupywania się zakładają płytki żelazne. Owe wcięcia zresztą, połączone w płytki rowek wzdłuż linji odłamu są jedynym sposobem do wyłamywania z twardych kamieni brył cienkich a długich na oprawy okien i drzwi, na stopnie, płyty itp.

Kamienie o jednolitem złożeniu dają się łupać w każdym kierunku, a szczelinowate tylko równolegle lub prostopadle do szczelin.

Także i zapomocą piły można bryły kamienia dzielić dowolnie.

Kamień obrobiony przez kamieniarza według zamówionej postaci zowie się ciosem, a bryła do tego celu z kamieniołomu dostarczona musi mieć wszystkie rozmiary o 3 do 6 cm większe od rozmiarów ciosu.

2.    Obrobienie ścian ciosów. Wszelkie do obróbki kamieni potrzebne narzędzia muszą być z dobrej ciągliwej stali i odpowiadać twardości kamienia; do twardych kamieni używa się dłutek twardszych,

14

Sk Warczyński, Podręcznik budowlany.

tępszych, nie szerszych niż 2 m, i pobiją młotkiem żelaznym, pięstukiem ; do miękkich kamieni zaś dłutek o szerszeni ostrzu i pobiją tłuczkiem z drzewa bukowego. W każdym razie obrabianie ścian kamienia uderzanem narzędziem prowadzi się od brzegów ku środkowi każdej ściany.

Zależnie od narzędzi oraz od sposobu i staranności samego obrobienia odróżniamy trzy główne grupy rodzajów obrobienia.

a) Obrobienie zgrubsza czyli odziobanie, dokonuje kamieniarz kolcem czyli dziobem, którym z pomocą młotka żelaznego obtłukuje wszelkie nawet drobniejsze nierówności; powierzchnia ściany stanie się wprawdzie płaską, ale z powodu widocznego podziobania przedstawia się jako z grubsza obrobiona. Miękkie kamienie dają się obrabiać w sposób opisany właśnie także dwój dziobem itp.

h) Obrobienie czyste jest dalszym stopniem obrobienia ścian już z grubsza obrobionych czyli odziobanych; może być również mniej lub więcej starannie wykonane i tworzy następujące rodzaje:

a) Obrobienie ziarnowane czyli ziarnowanie dokonuje się zapomocą ziarnika; jest to młotek spłaszczony z obustronnem ostrzem grzebieniowem, kolczastem, którem kamieniarz uderza ukośnie o powierzchnię ściany tak długo, aż wszelkie dzioby i nierówności znikną, a powierzchnia stanie się płaskszą i przybierze wygląd drobno ziarnisty.

ß) Obrobienie groszkowane czyli groszkowanie jest czystszem obrobieniem ścian kamienia twardego i dokonuje się zapomocą groszkownika; jest to młotek z piramidalnie pozębio-nymi obuchami kwadratowymi, którym kamieniarz uderza prostopadle o ścianę ciosu raz poraź, aż przybierze wygląd jednostajnie groszkowaty. Podwójne groszkowanie wykonuje kamieniarz drugim, drobniej uzębionym młotkiem.

Y) Obrobienie prążkowane a raczej czesane zastosowuje się do miękkich kamieni, jak marmur itp., zamiast obrobienia ziarnowanego i dokonuje się zębnikiem; jest to dłutko pozębione, którem kamieniarz z pomocą młotka zciosuje wszelkie nierówności w równoległych prążkach podłużnych.

8) Obrobienie skrobane czyli oskrobanie ma za cel dalsze usunięcie nierówności, pozostałych po obrobieniu wyżej pod a) ß), у) określouem, i dokonuje się z pomocą skrobaczki; jest to dłutko łopatkowe, o ostrzu 8 do 9.cm szerokiem, którem kamieniarz ścina wszelkie nierówności także w prążkach równoległych, ale krótkich.

Podwójne obrobienie skrobane polega na tern, że powtórne ścinanie prowadzi si<f pod kątem 45° do poprzedniego.

e) Obrobienie strugane zastosowuje się do miękkich oraz do średnio twardych kamieni i dokonuje się strugiem (liyblem) kamieniarskim 20 do 25 cm długim, 2 do 10 cm szerokim, w miarę szerokości powierzchni struganej i twardości kamienia.

c) Obrobienie utrwalające ma za cel usunięcie ostateczne wszelkich nierówności tak, aby powierzchnia kamienia stała się odporniejszą na zewnętrzne wpływy; obrobienie to może być dwojakie, a mianowicie:

a) Wygładzenie czyli szlifowanie zastosowuje się jedynie do kamienia o jednolitem złożeniu ze ścianami zupełnie czysto obrobionemi w sposób pod Ъ), 8) opisany. Do tego używa się twardych ciał sproszkowanych jak piaskowiec, pumeks, ostry piasek kwarcowy, granulowana stal lana, szmirgiel, granat, któremi posypuje się tarcze drewniane obłożone pilśnią lub skórą, albo tarcze metalowe i pociera się niemi ścianę do wygładzenia przeznaczoną. Wygładzania kamieniem — rozumie się — twardszym od wygładzanego i zupełnie płaskim, używa się rzadko.

Wapniowiec n. p. wygładzają najpierw piaskiem rzecznym, potem piaskowcem, a ostatecznie pumeksem; granit, porfir, sjenit itp. zaś najpierw sproszkowaną stalą, potem szmirglem.

ß) Wyłyszczenie czyli polerowanie jest najdalej idącem obrobieniem i zastosowuje się do ścian ciosu możliwie dobrze już przedtem wygładzonych. Do tego celu używa się ciał miałko sproszkowanych, jak piasek kwarcowy, kwiat siarkowy, węgiel drzewny, kreda, okrzemka, łojek, popiół cynowy, szmirgel lub tryplę, któremi się pociera ściany najpierw zapomocą płyt ołowianych wśród dolewania wody, a potem zapomocą pilśni, flaneli, skóry lub tarcz płótnem powleczonych, a wreszcie na sucho zapomocą łyka lipowego lub sarniej skórki.

Wyłyszczyć dają się wapniowce zbite, krystaliczny dolomit, granit, sjenit, porfir, djoryt, serpentyn, alabaster, granulit, lawa, smołowiec, trawertyn, gabbro, djabaz, brekcje (zlepieńce) itd.

8. Wyrobienie postaci ciosów. Zależnie od tego, czy wytworzenie postaci ciosu — w równych zresztą warunkach — przedstawia dla kamieniarza mniej lub więcej trudności, odróżniamy następujące rodzaje ciosów.

a)    Ciosy zwykłe czyli proste, do których wyrobienia względnie obrobienia wystarcza sama tylko miara (metrówka), linja i węgielnica; są to ciosy płaskościenne czyli proste.

Przeznaczoną do obrobienia w ten sposób bryłę kamienną ustawia kamieniarz na drewnianych podkładkach lub koziołkach możliwie najdogodniej ze zwróconą do góry tą ścianą, której obróbkę ma rozpocząć; wykreśla lubryką lub ołówkiem na bocznej ścianie podłużnej nieco niżej górnego brzegu linję prostą z pomocą lineału i wycina dłutkiem możliwie płaski 2 do 3 cm głęboki pasek czyli zacios w górnej ścianie wzdłuż brzegu. Następnie z pomocą dwu lineałów i wizowania wykreśla na przeciwległej bocznej ścianie i wy-ciosuje symetrycznie taki sam zacios w tej samej płaszczyźnie, co poprzedni, łączy odnośne końce obu zaciosów liniami na przyległych ścianach bocznych i wykuwa dalsze dwa zaciosy dokładnie w jednej i tej samej płaszczyźnie z poprzednimi. Wszystkie te cztery zaciosy wyznaczają wierzchnią ścianę ciosu i służą kamieniarzowi za kierownicę do zciosywania pozostałych nierówności i płaskiego obrobienia. Następnie rysuje kamieniarz na obrobionej powierzchni postać ściany według zamówienia, obraca bryłę tak, aby przyległa ściana podłużna przypadła na wierzch, wykreśla i w sposób opisany wycina zaciosy, ale tym razem z po mocą węgielnicy lub kątomierza tak, aby płaszczyzna ich zawierała dany kąt ze ścianą już obrobioną; wreszcie obrabia tę drugą ścianę itd. Obracanie i podnoszenie bryły w miarę jej wielkości uskutecznia kamieniarz zapomocą dźwigni lub windy.

b)    Ciosy szablonowe są takie, których ściany nie dadzą się już narysować na kamieniu w swej rzeczywistej postaci i wielkości z pomocą linji, węgielnicy i miary, lecz potrzeba do tego celu użyć wykrojów czyli szablonów z drzewa, blachy lub silnej tektury.

Z przeznaczonej do obróbki tego rodzaju bryły wyciosuje kamieniarz przedewszystkiem najmniejszy równoległościan prosty i prostokątny, w którym dany cios może się jeszcze zmieścić, poczem zapomocą wykrojów rysuje na obrobionych powierzchniach rzuty odnośnych ścian ciosu i odłupuje nie potrzebną masę kamienia.

Do przenoszenia kątów używa kamieniarz kątomierza, składającego się z dwu ruchomych ramion żelaznych lub drewnianych i z podziałki łukowej, na której dają się ramiona ustalić pod kątem dowolnym.

Celem umożliwienia wyrobienia rzeczywistej postaci ciosów o ścianach skomplikowanych, należy narysować plan szczegółowy odnośnej

kamieniarskiej części budowy w skali 1:20 lub 1 : 10 z wszystkimi rzutami, poziomymi i pionowymi, i uwydatnić w nich układ spoin, według zasad kamieni arki, przestrzegając właściwego stosunku między długością, szerokością i wysokością ciosów. W plan należy wpisać wszelkie rozmiary, widoczne w rzutach, a najtrudniejsze kamienie, których nie wszystkie rozmiary dadzą się zdjąć z planu, trzeba bardzo dokładnie narysować w skali 1: 10 lub 1:5 w perspektywie rzutowej i wpisać rozmiary.

c) Ciosy artystyczne czyli rzeźbiarskie są takie, których ściany tworzą postać bardzo skomplikowaną, ozdobną, i które nie dadzą się przedstawić w planie dla kamieniarza zrozumiałym, ani też wyrobić i obrobić tym zasobem wiadomości zawodowych i narzędzi, jakie kamieniarz posiada; ciosy takie wykonuje rzeźbiarz.

W tym celu sporządza najpierw model (wzór) z bardzo czystej gliny pławionej i robi z niego odlew gipsowy, który otacza siatką sznurową lub drucianą, złożoną z potrzebnej ilości kwadratów; następnie od punktów skrzyżowania boków kwadratów siatki wyznacza odległości czyli rzędne poszczególnych punktów znamiennych postaci odlewu i spisuje je protokolarnie. Potem otacza bryłę kamienną stosownie przygotowaną taką samą siatką (zazwyczaj stosownie powiększoną) i poczyna z jednej strony rzeźbić, przestrzegając nieustannie rozmiarów rzędnych, aż otrzyma z gruba obrobiony, przybliżony zarys postaci. Robotę tę można poruczyć także zdolniejszemu kamieniarzowi, ale pod nadzorem rzeźbiarza, który musi zresztą sam przeprowadzić ostateczne wyrzeźbienie i wykończenie.

4.    Obrabianie ciosów z pomocą maszyn jest już dziś także całkiem możliwe; zastosowanie ich jednak dotąd nie rozpowszechniło się z przyczyny zbyt wysokich kosztów maszyn, z braku stosownie wyszkolonych robotników, oraz z tego względu, że do maszynowej obróbki nadają się jedynie kamienie zupełnie jednolitego złożenia i twardości.

Najczęściej zatem używają tylko maszyn wygładzających i wy-łyszczających czyli polirujących.

5.    Roboty kamieniarskie. Stosownie do streszczonych wyżej zasad ogólnych odróżniamy następujące roboty kamieniarskie.

a)    Roboty kamieniarskie zwyczajne czyli proste, do których należy obrabianie ciosów tylko z pomocą linii i węgielniey, a zatem ciosów tylko płaskościennych czyli prostych.

b)    Roboty kamieniarskie szablonowe, które obejmują obrobienie ciosów według pewnych szczegółowych wykrojów (sza-błon ów), wskutek czego ubytek kamienia jest znaczniejszy, jak u. p u ciosów gzymsowych ze zwrotami,, wystającymi na zewnątrz lub wewnątrz itp.

c) Roboty kamieniarskie artystyczne, do których należy obrobienie ciosów według osobnych rysunków lub wzorów, jak n. p. liście, wazy, głowice kolumn, kolumny, konzole itp.

Zestawiona niżej analiza robót kamieniarskich opiera się właśnie na powyższym podziale, a podczas obliczania ceny tych robót należy przestrzegać następujących zasad:

a) Wszelkie wyrobienie ciosu oblicza się najpierw jako obrobienie grubsze w metrach sześciennych, a po niem dopiero w miarę potrzeby następuje mniej lub więcej staranne obrobienie powierzchni ciosu, które jako obrobienie czyste liczy się w metrach kwadratowych.

ß) Jakakolwiek byłaby postać i szczegółowe przeznaczenie ciosu, to jako potrzebną do tego celu bryłę kamienną liczy się najmniejszy równoległości an prosty i prostokątny, w który cios zamówiony da się jeszcze wrysować ; bez względu wszakże na ten sposób liczenia, każdy z trzech rozmiarów bryły z kamieniołomu dostarczanej musi być w rzeczywistości 3 do 6 cm większy od rozmiarów owego najmniejszego równoległościanu.

y) Obrobienie płyt grubszych, aniżeli 25 cm liczy się według* objętości.

259. Kamień na ciosy wyłamać ze skały lub odłamać od większej bryły tak, aby miały potrzebne rozmiary i postać, i do przewozu naładować¹ za lw³:

25% generalja,

10°;o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

20% jak wyżej; c) kamienia bardzo twardego (granit gruboziarnisty, porfir itp.); 45*20 godz. górnika,

10 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2'5°/o podatek obrotowy,

20% jak wyżej.

a)    kamienia miękkiego (piaskowca, wapniaka, marglowca):

35*20 godz. górnika,

10 godz. pomocnika,

25% generalja,1 10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

20°/o jako czynsz gruntowy;

b)    kamienia twardego (piaskowiec, wapniak, granit miękki drobno ziarnisty):

39*60 godz. górnika,

10 godz. pomocnika,

¹ Patrz sir, 5.

Uwaga. Przewóz brył kamiennych i ciosów oblicza się według § 13 „Ogólnych zasad i określeń“ (str. 27).

260. Obrobienie z grubsza ciosu zwykłego w sposób i w uwadze 2a i ba pod poz. 258. opisany z wykuciem w miarę potrzeby dziur na spony, trzpienie itp.,¹ za 1 m%:

b) z kamienia twardego, jak granit, piaskowiec kwarcowy itp. : 47-10 godz. kamieniarza,

25% general)a,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) z kamienia miękkiego lub miernie twardego:

31-40 godz. kamieniarza,

25% general ja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

261. Obrobienie z grubsza ciosu szablonowego, jak w uwadze 2a i ЪЪ pod poz. 258. opisano, zresztą jak pod poz. 260.,¹ za 1 m3:

b) z kamienia twardego, jak granit, piaskowiec kwarcowy itp.: 93*45 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

a) z kamienia miękkiego lub miernie twardego :

68*5 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

262. Grube obrobienie ciosu artystycznego jak w uwadze 2a i 5c pod poz. 258. opisano z wykuciem dziur, jak wyżej,¹ za 1 nfi:

b) z kamienia twardego, jak granit, piaskowiec kwarcowy itp.: 120 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) z kamienia miękkiego lub miernie twardego:

80 00 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2’5% podatek obrotowy.

263. Obrobienie z grubsza (odziobania) kolcem czyli dziobem lub dwójdziobem płaskiej powierzchni,¹ za 1 rrfi:

b) kamienia twardego, jak granit itp.:

4*2 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) kamienia miękkiego lub miernie twardego:

3 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy;

264.    Wykonanie pasu prostolinijnego czyli zacięcia 2*5 do ó cm szerokiego,¹ za 1 mb :

b) na kamieniu twardym, jak granit itp.:

4-50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) na kamieniu miękkim lub miernie twardym:

0*40 godz. kamieniarza,

25%' gene rai ja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

265.    Czyste obrobienie i przyrządzenie (uwaga 2h pod poz. 258.) ścian płaskich ciosu zwykłego (uwaga ba pod poz. 258.) z kamienia miękkiego lub miernie twardego, z grubsza już obrobionego, za 1 m³:

c)    obrobienia starannego groszkowanego :

6 00 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    obrobienia starannego skra-banego :

8 00 godz. kamieniarza,

25% generalja;

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    obrobienia niezupełnie starannego :

2 00 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    obrobienia zupełnie starannego ziarnowanego:

4Ю0 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwaga. Metr kwadr, czystego obrobienia jak wyżej kamienia twardego, jak granit, piaskowiec kwarcowy itp. wymaga zwiększenia wymiarów roboty pod a) do dj o 50%

266.    Czyste obrobienie i przyrządzenie powierzchni gzymsów, jako ciosów szablonowych (uwaga 3b i 5b, poz. 258.) w sposób wyżej pod poz. 265. opisany, wymaga zwiększenia odnośnych wymiarów roboty tej pozycji o 50%, za każdy 1 m2.

Uwaga. Tak obrobiona powierzchnia oblicza się wymnożeniem sumy wysokości i wyskoku gzymsu przez długość.

267.    Metr kwadr, czystego obrobienia powierzchni ciosów sztucznych (uwaga bc pod poz. 258.) jednak prostolinijnych, w sposób pod poz. 265. opisany, wymaga podwyższenia odnośnego wymiaru roboty tej pozycji o 50%.

b) ciosów sferycznych,' t. j. zarówno w rzucie poziomym, jak i w pionowym łukowych:

268, Metr sześć., względnie metr kwadratowy, względnie metr bieżący obrobienia ciosów w sposób pod poz. 2G0., 261., 262., 263., 264., 265. opisany; a) ciosów łukowych: wymaga zwiększenia odnośnego wymiaru roboty tych po-zycyj o 50%;

wymaga zwiększenia wymiaru roboty o 100%.

269. Metr kwadr, czystego obrobienia powierzchni ciosów w sposób pod poz. 265., 266., 267. opisany, wymaga zwiększenia wymiaru roboty tych pozycyj: gdy ciosy są łukowe o 50%, a gdy ciosy są sferyczne o 100%.

270.    Wygładzenie (oszlifowanie) płaskiej powierzchni ciosów (uwaga 2 c, a, pod poz. 258.), łącznie z potrzebnem zu-pełnem obrobieniem poprzedniein, za 1 m²:

25% generalja,

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy; c) z granitu:

36 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    z kamienia średnio twardego:

22 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    z kamienia zupełnie twardego :

29 godz. kamieniarza,

271.    Wygładzenie i wyły szczenię (polerowanie) płaskiej powierzchni ciosów (uwaga 2 c, a, ß, pod poz. 258.) łącznie z potrzebnem zupełnem obrobieniem poprzedniem, za 1 m²:

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) z granitu :

96 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek oblotowy.

a)    z kamienia średnio twardego:

58 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy;

b)    z kanfienia zupełnie twardego :

77 godz. kamieniarza,

272.    Przyrządzenie, wygładzenie i wyłyszczenie 2*5 do 3 cm szerokiego prostolinijnego pasu na płaszczyźnie ciosu czysto już obrobionego, za 1 тЫ

b) za wygładzenie i wyły-szezenie,

a) za wygładzenie, a) kamienia średnio twardego : 4 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/o podatek obrotowy; ß) kamienia twardego:

6 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10<*/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

a) kamienia średnio twardego : 12 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) kamienia twardego:

18 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5⁰/₀ podatek obrotowy.

273. Metr kwadr., względnie metr bież. wygładzenia, względnie wygładzenia i wyłyszczenia, jak pod poz. 270., 271., 272. opisano, wymaga zwiększenia wymiaru tych pozycyj, jeżeli ciosy są łukowe o 50<>/₀, a jeżeli ciosy są sferyczne o 100°/₀.

274. Czyste obrobienie kamienia miernie twardego z 5 stron, a z szóstej strony tylko przykrzesanego, łącznie z oskro-baniem (uwaga 2 b, 8, pod poz. 25,8.) powierzchni widocznej, za 1 m'«:

b) ciosów przewiązkowych zaciosanych na ogon jaskółczy (kaniasto):

85*64 godz. kamieniarza 25o/₀ generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy.

Uwaga. Obrobienie kamienia twardego w sposób wyżej opisany wymaga zwiększenia wymiaru roboty pod aj i bj o 50%.

a) ciosów prostych (uwaga ba pod poz. 258.):

63*60 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/« zysk,

26% podatek obrotowy;

275.    Czyste obrobienie ciosu ze zwrotami lub ciosu szablonowego (uwaga bb, poz. 258.) z oskrobaniem powierzchni widocznej (uwaga 2b, 8, poz. 258.), za 1 «³:

b) z kamienia twardego: 172*30 godz. kamieniarza, 25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) z kamienia miernie twardego :

114*90 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

276.    Czyste obrobienie z 6-ciu stron ciosu zwykłego (uwaga ba, poz. 258.) z oskrobaniem widocznej powierzchni (uwaga 2 b, 8, poz. 258.), za 1 ntf:

a) z kajttieuia miernie twardego:

b) z kamienia twardego: 114*60 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

76*40 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalj a,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

277.    Czyste obrobiene ciosu sztucznego (uwaga hc7 poz. 258.) z 6-ciu stron z oskrobaniem powierzchni widocznej (uwaga 2b, 8, poz. 258.), za lw":

b) z kamienia twardego: 199 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

«0 z kamienia miernie twar: dego:

182*70 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

278.    Ciosy oporowe do 0*15 w³ duże pod dźwigary, z obu stron wspornych grubo ogroszkować, zresztą z grubsza (kolcem) obrobić (zob. poz. 258.), za 1 w³:

b) z kamienia twardego: 30 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) z kamienia miękkiego lub miernie twardego:

20 godzin kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10o/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

279.    Ciosy lub filary po części przymurowane ż kamienia miękkiego lub miernie twardego z widocznych stron ogroszkować (uwaga 2 b, ß, poz. 258.) czysto, a z niewidocznych grubo, za 1 w³:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    0*6 do lw³ dużych: 24 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

e)    1 do Г5 m³ dużych: 22 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

a)    ciosów do 0*15 w³ dużych:

46 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    0*15 do 0*30w³ dużych:

38 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    0*3 do 0*6 w³ dużych:

32 godz. kamieniarza,

25% generalja,

f) Г5 do 2 m³ dużych:

10% zysk,

2’5% podatek obrotowy.

20 godz. kamieniarza,

25°/₀ general] a,

Uwaga. Obrobienie jak wyżej kamienia twardego wymaga zwiększenia wymiaru roboty pod aj do fj o 50%.

280.    Wolnostojące filary ciosowe z kamienia miękkiego lub miernie twardego z czystem ogroszkowaniem powierzchni widocznych i z grubem ogroszkowaniem spoin wspornych i stycznych (zob. poz. 258.), za 1 m3*.

d)    0*6 do 1 m³ dużych : 30 godz. kamieniarza, 25°/₀ generalja,

10% zysk,

2’5% podatek obrotowy;

e)    1 do 1*5 m³ dużych: 27 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy;

f)    Г5 do 2 m³ dużych: 24 godz. kamieniarza,

25o/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    z ciosów do 0-15 m³ dużych :

58 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    015 do 0*3 m3 dużych:

43 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

c)    0*3 do 0*6 m3 dużych:

35 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy;

Uwaga. Gdy kamień zupełnie twardy, należy zwiększyć robotę pod aj do f) o 50%.

281.    Wolno stojące filary jak wyżej, ale ze szczególnem wyposażeniem, wymaga dodatku do poz. 280., a mianowicie, za każdy m³:

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; y) za wykucie wy »klepek:

20 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z kamienia zupełnie twardego :

wymiar roboty pod a) do należy zwiększyć o 50o/₀.

a) z kamienia miękkiego lub miernie twardego,

a) za szczegółowe wyposażenie naroży :

7*5 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja, lOo^ zysk,

2*5°/o podatek obrotowy; ß) za wyrobienie zwrotów:

15 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

Uwaga. Jeg®łi filar jest przymurowany, to za poszczególnione wyżej uposażenia liczy sie tylko połowę wymiaru roboty wyżej pod a), a), ß), 7) i b) zawartego.

282.    Czyste obrobienie ciosów cokołowych, częściowo wmurowanych, z kamienia miękkiego lub miernie twardego, ze ścięciem brzegu i wyrobieniem pachołka kulistego lub stożkowego dla ochrony od kół (zob. poz. 258.), za 1 m³:

c)    1 do 1*5 m³ dużych: 45 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

d)    1*5 do 2 m³ dużych: 42*50 godz. kamieniarza, 25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    ciosów do 0*6 m³ dużych:

60 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk-

2*5°/₀ podatek obrotowy,

b)    06 do lm³ dużych:

50 godz. kamieniarza,

25o/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Uwaga. Kamień twardy wymaga zwiększenia roboty o 50%.

283.    Wyrobienie ciosowych części składowych podeszwy lub czoła kanałów, albo rynien z jednej lub z obu stron otwartych, z półżłobkiem i z obrobieniem widocznych części i spoin stycznych czysto, a zresztą zgrubsza (zob. poz. 258.), za 1 m³ :

h) z kamienia twardego: 75 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) z kamienia miękkiego lub miernie twardego:

50 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

284>* Cios wyciekowy studzienny, koryta zamkniętego itp. wykonać z zupełnem wyżłobieniem, wyokrągleniem krawędzi, z wykuciem dziury odpływowej i półżłobka na kratę i z czystem obrobieniem, bez różnicy na wielkość (zob. poz. 258.), za lm³:

Ъ) ъ kamienia twardego: 150 godz. kamieniarza, 25°/₀ generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

a) z kamienia miękkiego lub miernie twardego:

100 godz. kamieniarza:

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

285.    Czyste obrobienie powierzchni słupów okrągły cli z bryły twardego piaskowca, łącznie ze zwężeniem (enthasis) i oskrobaniem, za 1 m² :

ß) o żłobkowanej powierzchni: 54*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) słupów nad 6 do 10 m wysokich,

a) o gładkiej powierzchni: 18*20 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) o żłobkowanej powierzchni: 45*40 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) słupów do 3 m wysokich,

a)    o gładkiej powierzchni:

24*20 godz. kamieniarza,

250/0 generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) o żłobkowanej powierzchni :

G 1*80 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy,

b)    słupów nad 3 do 6 m wysokich,

a) o gładkiej powierzchni:

2Г20 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/'₀ podatek obrotowy;

Uwaga. Gdy kamień miękki lub miernie twardy, należy zmniejszyć wymiar roboty pod a) do c) o jedną trzecią część.

286.    Czyste obrobiene powierzchni półsłupów (pila-strów) półokrągłych z bryły piaskowca, łącznie ze zwężeniem i oskrobaniem,¹ za lm²:

42*40 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) z piaskowca miękkiego: 30*30 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) nad 6 do 10 m wysokiego, a) z piaskowca twardego: 36*40 godz. kamieniarza,

25% generalja,

a) półsłupów do 3 m wysokich,

a)    z piaskowca twardego:

48*40 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) z piaskowca miękkiego:

42*40 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    nad 3 do 6 m wysokich, a) z piaskowca twardego:

10% zysk,

25% general ja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

2*5% podatek obrotowy;

ß) z piaskowca miękkiego:

24*20 godz. kamieniarza,

287.    Wyrównanie łożysk ciosów, tworzących słupy (kolumny) i półsłupy, łącznie z wykuciem dziury na sworznie czyli trzpienie metalowe,¹ za Im*:

Ъ) gdy kamień twardy: 9*10 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) gdy kamień miękki lub miernie twardy:

6*07 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy:

288.    Metr bież. wyrobienia oprawy ciosowej bram, drzwi lub okien, wraz z czystem obrobieniem (zazwyczaj ogroszko-waniem) powierzchni widocznych, łożysk i spoin stycznych, oraz z mniej starannem obrobieniem reszty powierzchni, oblicza się według następującej tablicy.

Obrobienie

profilowane

gładkie

Oprawa

ciosowa

szerokość

grubość

,    Jz dwoma pasa-

z pasem    z dwoma mi рг?с1йет,

i z listewką pasami, liste- И81е^ i pię. ze żłobkiem wką i piętką tką podkrojoną

z piaskowca

twar-    mięk-    twar-    mięk-    twar-    mięk-    twar-    mięk-

dego    kiego    dego    kiego    dego    kiego    dego    kiego

cm

wymaga godzin kamieniarza

prosta 10

15

20

25

30

łukowa 10

15

20

25

30

15 5-30 4-00 20 6*30 4-70 20 7-40 5-60 25 8-40 6-30 30 9*40! 7-00 15 ll*60j 8*70 20 12*60j 9-50 20 14*80 11*10 25 15*80 11*90 30 16*90 12*70

7*40

5*30

8*40

6*30

8*40

9*40

10*50

11*60

14*80

16*90

19*00

21*00

23*20

6*30

7*10

7*90

8*70

11*10

12*70

14*20

15*80

17*40

9*40

7*10

10*50 7*90 11*60 8*70 12*60 9*50 16*90 12*70 19*00 14*20 21*00 15*80 23*20 17*40 25*30 19*00

16*80

18*80

21*00

23*20

25*20

33*80

38*00

42*00

46*40

50*60

12*60

14*20

15*80

17*40

19*00

25*40

28*40

31*60

34*80

38*00

Uwagi.

1.    W powyższych wymiarach roboty nie mieszczą się dodatki procentowe, które należy doliczyć.

2.    Za wykonanie półżłobka w oprawach liczy się za każdy metr bieżący:

e) półżłobka 4 X 4 cm :

3 55 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk.

2*5% podatek obrotowy; dj półżłobka 5’5 X 5⁻5cm; 4-80 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    półżłobka 1*5 X l'5cw:

182 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy;

b)    półżłobka 3 X 3 cm :

2-40 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy;

3.    Oprawie drzwi i okien daje się zwykle przekrój kwadratu, którego bok wyuosi % do V₇ rozpiętości światła otworu, nadproże zaś otrzymuje wysokość przekroju nieco większą. Brzegi oprawy zaopatruje się półżłobkiem przymykowym, o ile drzwi lub okna nie otrzymają osobnej ramy drewnianej lub żelaznej. Pionowe stojaki boczne oprawy zapuszcza się około 2cm w próg i nadproże; można je także łączyć zapomocą trzpieni żelaznych około 5 cm długich, na cemencie osadzanyeli.

Oprawy zresztą wystawione na wstrząsanie wiązać trzeba z murem zapomocą stosownych kotwi, względnie łap żelaznych.

289. Prosty stopień schodowy bryłowy, 15 cm wysoki i 35 cm szeroki, czysto obrobić, a mianowicie powierzchnię przednią i górną drobno, a dolną grubo ogroszkować, natomiast tylną i czoła zgrubsza tylko obrobić (poz. 258.), ¹ za 1 mb:

ß) z wyskokiem graniastym 6 X 4 cm na krawędziach ści

a) z kamienia miernie twar-dego,

nanym:

5*70 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) z kamienia twardego: wymiar roboty pod a) i ß) należy zwiększyć o 50%.

Uwaga. Jeżeli dolną powierzchnię stopnia trzeba tylko na spoinie wspornej, t. j. na szerokość 10cm ogroszkować grubo, a resztę pozostawić z grubszem obrobieniem, to z wymiaru odpada: pod a) 0-90, a pod ß) 070 godz. kamieniarza.

a) ze ścięciem górnej krawędzi na 15 cm:

4 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10»/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

290. Prosty stopień schodowy od spodu ukośnie ścięty, 15 cw wysoki i 35 cm szeroki, czysto obrobić, a mianowicie, część dolnej powierzchni o ile tworzy spoinę wspomą,

ß) z wyskokiem graniastym 6X4 cm na krawędziach ści

t. j. na 10 cm szeroko grubo ogroszkować, resztę tej powierzchni klinowo ściąć i pozostawić z grubszem obrobieniem, całość zresztą obrobić jak pod poz. 289., * za 1 mb:

a) z kamienia miernie twardego,

a) ze ścięciem górnej krawędzi na 15 cm:

3 30 godz. kamieniarza,

25°/₀ general]a,

10»/₀ zysk,

2-5% podatek obrotowy;

nanym :

5 00 godz. kamieniarza,

250/0 general]a,

10°/₀ zysk,

25% podatek obrotowy. h) z kamienia twardego: wymiar roboty pod a) i ß) należy zwiększyć o 50%.

291. Prosty stopień schodowy, wspierający się pół-żłobkiem rozwartym około 25cw szerokim i 5cmgłębokim na poprzednim stopniu, 15 cm w stopniu a, 19 cm wraz z pół-żłobkiem wysokim, 36 cm szerokim, od spodu tak ukośnie ściętym, by łącznie z tak samo ściętymi spodami innych stopni ramienia tworzył jedną powierzchnię, czyli śmigę schodową, — wykonać i czysto obrobić jak pod poz. 289., względnie 290. opisano, z pozostawieniem jednakże śmigi schodowej w stanie nieobrobionym, ¹ za 1 mb:

a) z kamienia miernie twar-dego,

a) ze ścięciem górnej krawędzi na 15 cm:

ß) z wyskokiem graniastym 6 X 4 cm na krawędziach ścinanym :

6-50 godz. kamieniarza,

4*80 godz. kamieniarza, 25% generaija,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

25°/₀ generaija,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) z kamienia twardego: wymiar roboty pod a) i ß) należy zwiększyć o 50%.

292. Dalsze obrobienie dolnej powierzchni stopnia, w myśl poz. 291. już wykonanego, tworzącej śmigę schodową wymaga zwiększenia wymiaru roboty pod a) i b) tej pozycji wyznaczonego, a mianowicie :² za 1 mb:

0*80, względnie 1*20 godz. ka-

a) za obrobienie zgrubsza kolcem pod wyprawę zwykłą, czystą:    mieniarza,

* Zob. poz. 296., 514. i 530. i str. 6.

c)    za staranne drobne ogroszko-wanie :

25°/₀ generał ja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy, b) za okolcowanie i grube groszkowanie pod wyprawę czystą 5 mm tylko grubą:

1*20 względnie 1*80 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

2 względnie 3 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    jeżeli stopnie są klinowe, to śmiga schodowa wypadnie wichrowata i w takim razie wymiar roboty pod a), b), c) należy zwiększyć o 20%.

293. Stopień o większym lub mniejszym przekroju, niż pod po z. 289., 290., 291., wymaga za każdych pełnych 25 cm³, dodania do wymiaru roboty tych pozycyj, względnie odjęcia,¹ za mb:

b) gdy kamień twardy:

0 06 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

a) gdy kamień miernie twardy :

0 04 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/o zysk,

25% podatek obrotowy;

293.,

Uwaga. Schody wolno wiszące należy liczyć według poz. 291., 292. i a czyste obrobienie czoła stopni osobno według poz. 294., względnie poz. 295.

294<. Wyskok wykuć u czoła stopnia, u stopnia, podestu itp. z kamienia miernie twardego, względnie twardego, i czysto obrobić, o ile go nie policzono w cenie stopnia lub podestu, ¹ za 1 mb :

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy. c) wyskoku względnie pół-wałka z płytką 1 X 1 cm i wklęsłą u spodu, wymaga dodatku do wymiaru roboty pod a) i b):

100 względnie 1*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

a)    wy skoku graniastego 6X4 cm z krawędziami ściętemi:

1*70, względnie 2*55 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    pół wałka:

2*20 względnie 3*80 godz. kamieniarza,

25% generalja,

295.    Czoło stopnia z kamienia miernie twardego, względnie twardego czysto obrobić, bez różnicy wielkości, a mianowicie za sztukę: ¹

ß) wklęsłe:

170 względnie 2-55 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

c)    czoło z wyskokiem lub pół-wałkiem oblicza się na miarę bieżącą według poz. 294. z dodatkiem nadto, gdy czoło ma być zaokrąglone wypukłe 60%, a gdy wklęsłe 70% wymiaru roboty.

d)    metr bież. widocznej tylnej krawędzi stopnia, od spodu zgrubsza już obrobionego, czysto osnuć (obrobić):

040 względnie 0 60 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) czoło prostolinijne,

a)    u spoiny stycznej lub na oporze trawersy grubo ogrosz-kować:

0 70, względnie 105 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) czoło zupełnie widoczne czysto ogroszkować:

1Ю0 względnie 150 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2-5% podatek obrotowy;

b)    czysto ogroszkować czoło zaokrąglone,

a) wypukłe:

1-60 względnie 2 40 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy;

296.    Uwagi co do schodów i stopni kamiennych:²

1.    Schody należy wydatnie oświetlić i to według możności bezpośrednio oknami, a tylko z konieczności górną świetlnią, i to dostatecznie wielką, w którym to razie powierzchnia poziomego rzutu okręża³ schodowego musi wynosić conajmniej 20% posadzki klatki schodowej.

2.    Zależnie od postaci i ilości ramion schodowych w rzucie poziomym jednego piętra odróżniamy: schody prostolinijne, krzywo-linijne, mieszane, względnie jednoramienne, dwuramienne, trój-ramienne, czteroramienne i podwójne; te ostatnie używane tylko

‘ Zob. poz. 296., 514. i 530. strzeń pomiędzy ramionami schodów.

w budynkach monumentalnych, otrzymują dwoje jednakich ramion górnych.

3.    Stopnie schodów są proste albo klinowe; przejście zaś od stopni klinowych do prostych przeprowadza się podziałem zwolna stopniowanym. Ilość podpór stopni zależy od długości i wytrzymałości kamienia; jeżeli kamień jest wytrzymały a stopnie 1 do 2 m długie, wystarczy silne wmurowanie ich jednym końcem, a schody takie zowią się wiszące; jeżeli stopnie są dłuższe lub kamień mało wytrzymały, podpiera się je w dwu, trzech i więcej punktach. Podparcie mogą tworzyć mury, trawersy lub sklepienie.

4.    Schody podsklepione otrzymują podsklepienie o luku płytkim, wsparte jedną stroną o mur, drugą o trawers lub o łęk (pas sklepiony), który tworzy w takim razie policzek schodów, i czyni schody wytrzymalszemi. Podsklepienie można zresztą wykonać na trawersach wystających; ale w takim razie zewnętrzne czoła stopni muszą otrzymać policzek.

5.    W jednem ramieniu nie powinno być mniej stopni, niż 3, ani więcej, niż 20. Wszystkie stopnie jednego i tego samego piętra muszą być jednako wysokie; należy też według możności zachować ten sam stosunek wysokości do szerokości stopnia na wszystkich piętrach. Najwłaściwsza wysokość stopni wystających jest 15-5 cm, a szerokość 33 cm. Wyjątek zresztą od tych reguł stanowią schody strychowe, wieżowe itp.

6.    Progi, względnie przystanki czyli podesty przed drzwiami wchodowemi do budynku, powinny być najmniej bO cm szerokie; w budynkach o większym ruchu lub z drzwiami wchodowemi na zewnątrz otwieralnemi należy próg, względnie podest dać co najmniej tak szeroki, jak skrzydło drzwi.

Przed i za drzwiami wahadłowemi należy dać podest co najmniej o 50 cm szerszy, niż skrzydło drzwi, a podest wejścia do piwnicy najmniej 30 cm szerszy, niż drzwi.

7.    Stopnie należy wykonywać z kamienia szczególnie twardego, jednolitego, wytrzymałego i trwałego na powietrzu i w ogniu, jak piaskowiec, granit itp. Dla rozszerzenia i upiększenia daje się stopniom wyskok graniasty lub półwałkowy.

Obrobienie stopni schodowych zalicza się do robót kamieniarskich szablonowych (zob. poz. 258.).

8.    Schody kręcone mają okręże krągłe, którego średnica w miarę długości i twardości stopni wynosi 18 do 40 cm. O ile średnica okręża nie przekracza 30 cm, każdy stopień otrzymuje

głowę, a głowy wszystkich stopni po osadzeniu tworzą słup okręża; okręże o średnicy większej niż 30 cm wykonuje się jako osobny filar murowany, albo też i tym razem każdy stopień otrzymuje stosownie dużą głowę; głowy te jednak podczas osadzania stopni wysuwają jedną poza drugą w ten sposób, że nie utworzą już słupa pionowego, tylko filar śrubowo skręcony. Filary zresztą murowane wykonuje się dopiero równocześnie z osadzaniem stopni.

Schodów kręconych używa się tylko wyjątkowo i to tam, gdzie niema miejsca na założenie schodów innych; stopniom daje się zwykle największą dopuszczalną wysokość i najmniejszą dopuszczalną szerokość. Szerokość schodów kręconych może wynosić najmniej 60 ш, a wolne przejście między dwoma o cały obrót nad sobą położonymi równolegle stopniami musi być najmniej 2 m wysokie.

297. Prosty policzek schodowy kryjący z kamienia miernie twardego, względnie twardego, wykonać, a mianowicie: górną i obie boczne powierzchnie czysto, a dolną grubo ogroszkować, łącznie z czystem ogroszkowaniem czół lub zaopatrzeniem ich półżłobkami,1 za 1 mb:

10    względnie 15 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

e)    o przekroju 25 X 30 cm z zapuszczeniem stopni jak pod d)\

10-60 względnie 15-90 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

f)    o przekroju 25 X 35 cm, zresztą jak pod d):

11    względnie 16-50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    o przekroju 15X25 cm:

4 40 względnie 6*60 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/« zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    o przekroju 15 X 30 cm:

4-80 względnie 7’20 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

IO«/,, zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    o przekroju 25 X 35 cm:

6 60 względnie 10 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2-5°/o podatek obrotowy;

d)    o przekroju 25 X 25 cm z wpuszczeniem stopni na 10 cm głęboko :

Uwaga. Ościenie czyli policzki schodowe służą wogóle do podparcia schodów lepiej uposażonych, w szczególności schodów wolno wiszących, i spoczywają na filarach murowanych lub kamiennych swymi końcami, albo też leżą na murach w całej swej długości. Zwykle otrzymują grubość 20 do 30 cm a szerokość 2 do 2*4 razy większą od wysokości stopni ; obrobienie samo zalicza się do roboty kamieniarskiej szablonowej.

298.    Prosty, członkowany cokół balustrady schodowej lub balkonowej z kamienia miernie twardego, względnie twardego, zupełnie czysto obrobić, wraz z wykuciem dziur na czopy słupków i balasek, tudzież półżłobków czołowych, za 1 mb:

b) o przekroju 25 X 35 cm bez zapuszczenia stopni:

10 względnie 15 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) o przekroju 25 X 35 cm ze stopniami zapuszczonymi :

14 względnie 21 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk.

2,5°/₀ podatek obrotowy;

299.    Słupek 25 X 35 cm przekroju do balustrady schodowej lub balkonowej, poziomej lub wznoszącej się z kamienia miernie twardego, względnie twardego, czysto obrobić i zaopatrzyć czopem u góry i dołu, za 1 mb:

b) ze wszystkich stron wolno stojącego :

wymiar roboty pod a) zwiększyć o 25%.

a) słupka z trzech stron wolno stojącego :

11 względnie 10*50.godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10“/„ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

300.    Płytę posadzkową (brukowych) z kamienia miernie twardego, względnie twardego, bez półżłobka, z wierzchu czysto, po bokach do połowy grubości z grubsza ogroszkować, za 1 m² :

a) płyt 8 cm grubych, a) najmniej 10 na lm²:

5 względnie 7*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) 4 do 10 na 1 m² :

4*50 względnie 7 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) nad 0 25 m² do 1 m² powierzchni :

4 względnie 6 50 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    płyt 10 cm grubych: a) najmniej 10 na lw²:

5*50 względnie 8 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) 4 do 10 na 1 w² :

5    względnie 7*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2’5% podatek obrotowy;

Y) nad 0-25 w² do lw²:

4*50 względnie 7 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    płyt 12 cm grubych: a) najmniej 10 na 1 w²:

6    względnie 8 50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) 4 do 10 na 1 w²:

5*50 względnie 8 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10»/« zysk,

2’5% podatek obrotowy;

Y) nad 0*25 w² do 1 w² :

5 względnie 7*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/« zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    płyt 15 cm grubych, a) najmniej 10 na lw²:

6*50 względnie 9*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; ß) 4 do 10 na 1 w²:

6 względnie 9 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Y) nad 0 25 m³ do 1 w² :

5    względnie 8 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

25% podatek obrotowy;

e)    płyt 20 cm grubych, a) najmniej 10 na lm²:

7- 50 względnie 12 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2'5% podatek obrotowy; ß) 4 do 10 na lm²:

6    względnie 10 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Y) nad 0 25 w² do lw²:

5 względnie 9 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

f)    płyt 25 cm grubych, a) najmniej 10 na lw²:

8- 50 względnie 14 godz. kamieniarza,

25% generalja,

y) nad 0*25 w² do 1 w²:

6 względnie 10 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy, ß) 4 do 10 na lm²:

7 względnie 11 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Obrobienie pełnych płyt cokołowych obliczać należy również według powyższych wymiarów roboty.

301.    Czyste obrobienie płyt cokołowych z oknem z kamienia miernie twardego, względnie twardego, a mianowicie: okno piwniczne z półżłobkiem wykuć, przednią i wierzchnią stronę płyty czysto ogroszkować, otwór okienny czysto oskrobać, a resztę grubo o groszkować, za 1 m² :

b) płyt 15 cm grubych, a) do 1 w² dużych :

21 względnie 81*50 godz. kamieniarza,

a) płyt 10 cm grubych, a) do 1 m2 dużych :

18    względnie 27 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) nad lw² do 2 w² dużych : 22 względnie 33 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy, ß) nad lm² do 2 m² dużych :

19    względnie 28*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy,

Uwaga. Płyty cokołowe są zwykle 10 do 15 cm grube, a zawsze tak wysokie jak cokół; widoczne powierzchnie oraz styczne, obrabiają czysto (najczęściej groszkują), górną krawędź ścinają lub członkują, a resztę powierzchni obrabiają zgrubsza. Na narożach osadzają kwadry ciosowe, które nadto w bramach zaopatrują pachołkami. Spoiny pionowe płyt grubszych łączą na półżłobki, cieńszych zaś stykają jak zwykle; każdą płytę zresztą wiążą z murem zapomocą żelaznych łap lub spon.

302.    Czyste obrobienie nakrywy do włazów lub studzien z kamienia miernie twardego, względnie twardego, a mianowicie: z wierzchu czysto, a po bokach i od spodu na 10 cm szeroko wokoło ogroszkować z grubsza, łącznie z wykuciem pół-żłobka, i dziury na trzpień do ucha udźwigowego, za lw²:

a)    nakrywy 8cm grubej:

d) 15 cm grubej :

10    względnie 15 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ej 20 cm grubej :

11    względnie 16*50 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; f) 25 cm grubej :

12    względnie 18 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

IOo/ó zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

8*60 względnie 12*90 godz.

kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    10 cm grubej:

9 względnie 13*50 godz. kamieniarza,

25o/o generalja,

10°/₀ zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

c)    12 cm grubej :

9*40 względnie 14*10 godz.

kamieniarza,

25°/o generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Uwaga. Nakrywy włazowe należy wykonywać tylko z kamienia twardego ; postać jednak mogą mieć okrągłą, kwadratową, prostokątną lub wieloboczną. Spoiny oprawy nakrywy łączą się na półżłobki lub tylko stycznie i otrzymują z wierzchu klamry. Jako łożysko nakrywy wykuwa się w oprawie półżłobek 5 cm szeroki, 8 cm głęboki, wreszcie sama nakrywa otrzymuje żelazne ucho udźwigowe. Oprawa krągłej nakrywy składa się z 3 do 4 kawałków, które się spaja klamrami.

303. Czyste obrobienie nakryw niespławistych z kamienia miernie twardego, względnie twardego, a mianowicie: wszystkie strony widoczne czysto, a niewidoczne czoła i części dolnej powierzchni grubo ogroszkować, łącznie z wykuciem półżłobków lub wpustek w czołach (zob. poz. 305.), za Im*:

a)    nakryw 8 cm grubych: 11*50 względnie 17*40 godz.

kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    10 cm grubych:

12 względnie 18 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

c)    12 cm grubych:

12*40 względnie 18*60 godz.

kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    lb cm grubych:

13 względnie 19*50 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

e) 20 cm grubych:

f) 25 cm grubych:

15 względnie 22*50 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

14 względnie 21 godz. kamieniarza,

25° ₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

304«. Wykonanie nakrywy w sposób pod poz. 302. lub 303. opisany, ale z górną powierzchnią spławistą, wymaga dodatku do wymiaru roboty tych pozycyj, za spławistość, za 1 m² :

c)    w trzy strony:

2    względnie 3 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5 podatek obrotowy;

d)    w cztery lub więcej stron:

3    względnie 4*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    w jedną stronę:

0*60 względnie 0*90 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    w dwie strony:

1 względnie 1*50 godz. ka-

miemiarza,

25^/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

y) nad 20 cm grubej :

6 względnie 9 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10rt/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z dwu stron, a) nakrywy 8 do 15 cm grubej : 6 względnie 9 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5° ₀ podatek obrotowy;

305. Wykonanie nakrywy jak pod poz. 303., ale z górną powierzchnią spławistą i z okapem podżłobionym, wymaga dodatku do wymiaru roboty tej pozycji za spław i podżło-bienie, za 1 m²: a) z jednej strony, a) nakrywy 8 do 15 cm grubej :

8*50 względnie 5*25 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/c zysk,

2*5°/o podatek obrotowy; ß) nad 15 do 20 cm grubej:

5 względnie 7*50 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

ß) nad 15 do 20 cm grubej :

y) nad 20cm grubych:

11 względnie 10*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy: d) z czterech i więcej stron, a) n akry wy 8 do Ib cm grubej: 10 względnie 15 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) nad 15 do 20 cm grubych : 13, względnie 19*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Y) nad 20 cm grubych :

15 względnie 22*50 godz. kamieniarza,

9    względnie 13*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/o podatek obrotowy;

Y) nad 20 cm grubych:

10    względnie 15 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c) z trzech stron, а) пакту wy 8 do 15 cm grubej :

7 względnie 10*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) nad 15 do 20 cm grubych :

10 względnie 15 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Y) nad 2 do 3 w² dużej :

6*80 względnie 10*20 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

8) nad 3 w² dużej:

7 względnie 10*50 godz. kamieniarza,

306. Obrobienie płyty podestowej schodowej z kamienia miernie twardego, względnie twardego, a mianowicie: górną i boczne powierzchnie widoczne czysto, a spoiny styczne grubo ogroszkować, bez półzłobków i półwałka, za lw«: a) płyty 15 cm grubej, a) do 1 w² dużej :

7 względnie 10*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) nad 1 do 2 w² dużej :

6*60 względnie 9*90 godz. kamieniarza,

25% generalja,

25 % gen era! ja,

2*5% podatek obrotowy; c) 25 cm grubej, a) do 1 m³ dużej :

8 względnie 12 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; p) nad 1 do 2 m³ dużej :

7*20 względnie 10-80 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) nad 2 do 3 m² dużej :

7-40 względnie 11*10 godz. lrtieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

8) nad 3 m³ dużej :

8 względnie 12 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; h) 20 cm grubej, a) do 1 m2 dużej :

7-40 względnie 11*10 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

P) nad 1 do 2 m2 dużej :

7 względnie 10 50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) nad 2 do 3 m³ dużej :

7*20 względnie 10-80 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

8) nad 3 m³ dużej :

7 40 względnie 1110 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

Uwaga. Do podestów należy używać według możności jednej tylko płyty; w razie jednak potrzeby złożenia płyty podestowej z kilku części, należy spoiny styczne połączyć na półżłobek, a półżłobek sam od strony widocznego czoła płyty stosownie zakryć. Płytę podestową zapuszcza się w mur tak głęboko, jak stopnie a tylko w razie osadzenia jej dwiema stronami można głębokość wmurowania zmniejszyć.

307. Wykonanie podestu schodów wolno wiszących jak pod po z. 306. opisano, łącznie z czystem ogroszkowaniem powierzchni od spodu do śmigi schodowej, wymaga dodatku do wymiaru roboty rzeczonej pozycji, za 1 m³:

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

6 względnie 9 godz. kamieniarza,

25%. generalja,

308.    Wykonanie płyty balkonowej ze spławem, pół-żłobkiem, podżłobieniem okapu i ze zwrotami, a mianowicie : z wierzchu i od spodu czysto ogroszkować, a inne widoczne powierzchnie czysto obrobić, wymaga dodatku do wymiaru roboty pod poz. 306. wyznaczonego, za 1 m⁸:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

11 względnie 16*50 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

309.    Wykonanie płyty gzymsowej wiszącej z kamienia miernie twardego, względnie twardego, a mianowicie: powierzchnie widoczne czysto, a resztę grubo ogroszkować, łącznie z podżłobieniem okapu i wykuciem dziur na kotwie pionowe, za lw²:

d)    15 cm grubej :

11 względnie 16*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

e)    20cm grubej:

11*60 względnie 17*40 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

f)    25 cm grubej :

12*40, względnie 18*60 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    płyty 8 cm grubej :

¹

Zob. poz. 296., 514. i 530. Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

9*60 względnie 14*40 godz.

kamieniarza,

25o/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    10 cm grubej:

10 względnie 15 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    12 cm grubej:

10*40 względnie 15*60 godz.

kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5⁰/₀ podatek obrotowy;

Uwaga. Płyty gzymsowe powinny być z kamienia wytrzymałego a lekkiego 15 do 25 cm grube, a 80 do 100cm szerokie; zresztą obrabia się je czysto na powierzchniach widocznych, lub tylko zgrubsza, jeżeli mają być wyprawione.

310.    Czyste obrobienie ze wszystkich stron płyty z kamienia miernie twardego, względni e twardego, za Iw²;

a) 8 cm grubej:

12 względnie 18 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

311. Posadzkową płytę pisoarową z kamienia miernie twardego, względnie twardego czysto obroJć, z wykuciem ryny, spławu, półżłobka i dziury ściekowej, za lm²:

29 względnie 43*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

IO»/,, zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. Płyty pisoarowe posadzkowe są 8 do 15 cm grube, 25 do 35 cm szerokie, a ryna otrzymuje spadek 1%.

312. Okładzinową ścienną płytę pisoarową z kamienia miernie twardego, względnie twardego od stron widocznych czysto ogroszkować, łącznie z wykuciem półżłobka, a mianowicie, za lm²:

c)    12 cm grubej :

8*80 względnie 13*20 godz. kamieniarza,

25% generalja, lOo/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    15 cm grubej:

9*40 względnie 14*10 godz. mieniarza,

25% generalja,

10o/o zysk,

2 5»/₀ podatek obrotowy.

b)    10cm grubej:

12*20 względnie 18*30 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    12 cm grubej :

12*40 względnie 18*60 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d) 15 cm grubej :

12*60 względnie 18*90 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    płyty 8 cm grubej :

8 względnie 12 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    10 cm grubej:

8*40 względnie 12*60 godz.

kamieniarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwaga. Ścienne płyty pisoarowe są 8 do 8cm grube, a 120 do 150 cm wysokie i łączą się z płytą posadzkową na półżłobki lub na żłobek iwpustkę; cieńsze płyty przypierają do siebie spoinami stycznemi, a grubsze łączą się wzajemnie na półżłobki. Z góry otrzymują poziomą płytkę nakrywającą, w której wyżłabia się rynienkę, jeżeli pisoar będzie nieustannie wodą spłókiwany. Płyty zresztą tego rodzaju wykonują z marmuru, łupku gliniastego, z granitu drobno ziarnistego a zwykle z kamienia sztucznego ; dzielenia ich na części dokonują zapomocą przerzynania piłą, a widoczne powierzchnie wygładza się i wyłyszcza (poleruje).

313. Czyste obrobienie działowej płyty pisoarowej pionowej z kamienia miernie twardego, względnie twardego, łącznie z zaokrągleniem z wierzchu i wykuciem półżłobka, za 1 m²:

a)    8 cm grubej:

14*60 względnie 21*90 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10o/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    10 cm grubej :

15 względnie 22*50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    12 cm grubej :

15*40 względnie 23*10 godz.

kamieniarza,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    15 cm grubej :

16 względnie 24 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

314k Metr kwadr, płyt innej grubości, niż pod poz. 300. do 313. uwzględniono, oblicza się proporcjonalnie do różnicy wymiarów roboty pod tymi pozycjami zawartych, a odnoszących się do najbliższej mniejszej i większej grubości płyty, od grubości płyty danej.

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) w kamieniu miękkim, a) 2 do 2*5 cm szerokiego, 1 cm głębokiego :

0*90 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) 4 do 5*5 cm szerokiego i 1*5 cm głębokiego:

1*20 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) 6 do 8 cm szerokiego i 2 cm głębokiego :

315. Wykucie w kamieniu żłobka do osadzenia spony, klamry, trzpienia lub kotwy z żelaza kutego, za 1 mb: a) w kamieniu twardym, a) żłobka 2 do 2*50 cm szerokiego i 1 cm głębokiego :

1*20 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) 4 do 5*5 cm szerokiego i 1*5 cm głębokiego:

1*80 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; y) 6 do 8 cm szerokiego i 2 cm głębokiego :

2*40 godz. kamieniarza,

25% generalja,

!    10°/o zysk,

1*80 godz. kamieniarza, 25° ₀ generalja,

I    2*5°/₀ podatek obrotowy.

316.    Wykucie żłobka w kamieniu do osadzenia spony lub kotwy z żelaza o przekroju kwadratowym, za 1 mb:

a) w kamieniu twardym, a) żłobka 2 do 2*5 cm szerokiego i głębokiego:

2 50 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,.

25% podatek obrotowy; ß) 4 do 5 5 cm szerokiego i głębokiego:

3*55 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10»/o zysk,

25% podatek obrotowy.

b) w kamieniu miękkim, a) 2 do 2*5 cm szerokiego i głębokiego :

1- 80 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10«/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) 4 do 5*5 cm szerokiego i głębokiego:

2- 40 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

317.    Dziurę w kamieniu wykuć lub wywiercić, dla osadzenia czopów, za stukę:

b) 5-5 do 8 cm w kwadrat i 11 do 16 cm głęboką, a) w ciosie twardym :

0*55 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) w ciosie miękkim:

0*40 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy.

a) 2 5 do 4 cm w kwadrat, i 55 do 8 cm głęboką, a) w ciosie twardym:

0 40 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2-5% podatek obrotowy; ß) w ciosie miękkim:

0 30 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5<>/₀ podatek obrotowy;

318.    Dziurę w ciosie na wylot wykuć lub przewiercić, za sztukę:

2*5% podatek obrotowy; ß) 24 do 32 cm długą : 073 godz. kamieniarza, 25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy:

A. w kamieniu twardym; a) 2-5 do 4 суп w kwadrat dużą, a) 16 do 21 cm długą:

0 55 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

b)    Ъ'Ь do 6*5 cm w kwadrat dużą, a) 32 do 40 cm długą:

ß) 24 do 32 cm długą:

0*ï>5 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) 5*5 do 6*5 cm w kwadrat dużą,

a) 32 do 40 cm długą:

0*73 godz. kamieniarza,

25o/o generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy, ß) 42 do 48 cm długą:

0*90 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; c^) 8 do 9*5 cm w kwadrat dużą, a) 32 do 40 cm długą :

1*10 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy, ß) 42 do 48 cm długą:

1*55 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

1*10 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) 42 do 48 cm długą:

1*55 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy,

c)    8 do 9*5 cm w kwadrat dużą,

a) 32 do 40 cm długą:

1*55 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy ß) 42 do 48 cm długą:

2*25 godz. kamieniarza,

25% generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy, w kamieniu miękkim; ol 2*5 do 4 cm w kwadrat dużą, a) 16 do 21 cm długą:

0*40 godz. kamieniarza,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

319. Dziurę wykuć w oprawie kamiennej bram, drzwi lub okien, do osadzenia haka, zawiasów, wraz z zalaniem ołowiem, za sztukę:

b) dla drzwi wchodowych: 1*10 godz. kamieniarza, 25% generalja,

0*27 kg ołowiu,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

a) dla drzwiczek kominowych :

0*73 godz. kamieniarza,

25% generalja,

0*13 kg ołowiu,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

320. Szczebel kraty w oprawie kamiennej osadzić, t. j. dziurę wykuć, szczebel osadzić i ołowiem zalać, za sztukę;

a) szczebel 15 X 15 mm:

1*55 godz. kamieniarza, 25% generalja,

0*30 kg ołowiu,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy; b) szczebel 20 X 20 mmi 1*55 godz. kamieniarza, 25% generalja,

0*40 kg ołowiu,

c) dla bramy zwykłej wielkości: 2-25 godz. kamieniarza, e 25% generalja,

162 kg ołowiu,

1*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

c) szczebel 25 X 25 mm :

1*55 godz. kamieniarza,

25% generalja,

0‘71 kg ołowiu,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

321. Zakitowanie spoin 0*63 godz. kamieniarza,

25% generalja,

0*20 kg kitu,

kamienia ciosowego, za mb; 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

IV. KRYCIE DACHÓW.

a) Krycie dachówką.

322. Uwagi. 1. Do zaprojektowania więzby dachowej należy przedewszystkiem wyznaczyć teoretyczny układ płaszczyzn dachowych. W tym celu trzeba narysować dokładnie i prawidłowo rzut poziomy całego poddasza budynku i uwidocznić wyraźnie zarys okapu z oznaczeniem tych wszystkich brzegów szukanych połaci dachowych, ku którym spuszczenie ścieku wody opadowej jest niedopuszczalne z jakichkolwiek powodów. Ponieważ naturalnym porządkiem rzeczy każda poszczególna linja, tworząca zarys okapu, jest zarazem śladem poziomym odnośnej płaszczyzny dachowej, a nadto przyjmuje się, że wszystkie płaszczyzny, czyli połacie dachowe są jednako do poziomu nachylone, więc rzut poziomy linji przecięcia się dwu stykających się połaci musi połowić kąt, zawarty między ich śladami, i każdy jego punkt musi być

jednako odległy od obu śladów. Na tej samej zasadzie rzut poziomy linji przecięcia się dwu połaci o śladach równoległych musi być równoległy do obu śladów i jednako od nich odległy. Linja ta przecięcia się będzie grzbietem dachu; natomiast poprzednia linja przecięcia się, o ile będzie sięgać od okapu aż do grzbietu, może tworzyć narożnik albo kosz, o ile jednak nie dosięgnie okapu, lecz zgubi się w innych linjach przecięcia, to będzie narożnikiem zanikłym. W miejscach poziomego rzutu poddasza, obejmujących te brzegi połaci, ku którym nie wolno skierować ścieku, wstawia się osobne płaszczyzny dachowe w ten sposób, aby ślad ich był prostopadły do tych brzegów, a ściek biegł do nich równolegle.

Wyznaczony w sposób wyżej opisany teoretyczny układ płaszczyzn dachowych tworzy często całość bardzo rozkawałkowaną, brzydką i do zaprojektowania racjonalnej więzby nieprzydatną. Zachodzi zatem potrzeba sprowadzenia takiego teoretycznego układu płaszczyzn do układu praktycznego, któryby odpowiadał także i względom estetycznym. W tym celu okazać się może potrzeba nadania niektórym płaszczyznom innego nachylenia; a w danym razie należy bezwarunkowo, pochyły i nierównoległy do frontowego okapu grzbiet dachu, poprawić w rzucie poziomym tak, aby był poziomy i równoległy; wskutek tego druga połać podłużna musi się stać wichrowatą i otrzymać inne nachylenie, a przyległe połacie muszą także doznać podobnych zmian. Trzeba jednak pamiętać także i o tern, że zbytnia wichrowatość płaszczyzny dachowej przeszkadza szybkiemu ściekowi wody, powoduje zaciekanie i przyczynia się do rychlejszego zniszczenia dachu, i że należy wobec tego dążyć do zmniejszenia wichrowatości zapomocą wstawienia płaszczyzn pomocniczych.

2. Krycie dachówką jest ogniotrwałe, na wpływy atmosfery wytrzymałe i ma tę zaletę, że woda opadowa wsiąka w dachówkę i nieskrapla się tak, jak na pokryciu blaszanem lub łupko wem; natomiast jest ciężkie, wymaga stromego dachu i wielkiej, silnej, a zatem kosztownej więzby. Dlatego też to krycie zastosowuje się tam tylko, gdzie dachówka jest tania i dobra, a inny materjał krycia jest do nabycia trudny i drogi.

Dobra dachówka powinna być z gliny pławionej, wypalona aż do stopniałości, równa, płaska, lekka, nie więcej niż 4o/₀ nasiąkliwa, trwała, dźwięczna, bez rys i pęknięć.

Zależnie od postaci, odróżniamy dachówkę płaską, korytkową i żłobkowaną; samo zaś krycie dachówką płaską lub korytkową może być pojedyncze lub podwójne, a dachówką i żłobkową tylko pojedyncze.

Zapotrzebowanie zaprawy jest następujące:

1000 karpiówek lub żłobkowanej dachówki ułożyć na zaprawie wapiennej = 720 l.

1000 karpiówek zatrzeć od spodu na zaprawie wapiennej = 480 l.

1000 dachówek żłobkowanej zatrzeć od spodu na zaprawie wapiennej == 850 l.

1000 gąsiorów ułożyć na zaprawie wapiennej = 1200 l.

Wszystkie pozycje krycia dachu są podane za 1 m² połaci dachu; gdy więc kosztorysuje się wedle 1 m² rzutu poziomego, należy cenę otrzymaną wedle niższych obliczeń pomnożyć przez cos a (kąta nachylenia połaci dachu do poziomu).

Dachówkę płaską i żłobkowaną wyrabiają także z cementu port-lanękiego w stosunku do piasku 1:2.

323« Pojedyncze krycie dachówką płaską (karpiówką itp.) z nakładką 16 cm na budynku parterowym, a mianowicie: na każdą łatę — z wyjątkiem grzbietowej i okapowej — zawiesić po jednym tylko poziomym szeregu dachówek zapomocą ich hakowego wyskoku w ten sposób, aby szeregi pokryły się wzajemnie na szerokość około 16 cm, a spoiny spadały razem w linie proste; albo też aby spoiny jednego szeregu przypadały na pełne dachówki drugiego, łącznie z zawieszeniem na łatę grzbietową i okapową po dwa leżące na sobie szeregi dachówek pełnią na spoinę, i z uskutecznieniem wszelkiej zresztą innej potrzebnej roboty, ¹ za lm²:

2-5°/₀ podatek obrotowy;

Ъ) na zaprawie wapiennej : 140 godz. murarza lub 110 pokrywacza,

0 70 godz. pomocnika,

25Q/o generalja,

19 dachówek, względnie 27 karpiówek, jak wyżej,

a) na sucho:

0*35 godz. murarza lub 0 30 godz. pokrywacza,

0-50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

19 dachówek 46-5X18*5 cm lub 27 karpiówek 37 X 18’50;

l*5o/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

0 014 względnie 0 019 m3 zaprawy,

c) za każde piętro wyżej: 0 35 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

15% od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

Uwagi.

1.    Pokrycie pojedyncze płaską dachówką jest wprawdzie lżejsze i tańsze, przepuszcza jednak wTodę ; a chociaż w niektórych okolicach podkładają pod spoiny deszczułki dębowe lub modrzewiowe 30 cm długie, 5 cm szerokie, 7⁻5 mm grube, to jednak nie wiele to pomaga, i dlatego ten rodzaj krycia zastosowują jedynie do budynków podrzędnych.

2.    Nakładka n wynosi tu w regule jedną trzecią część długości d dachówki; każdą zatem łatę kryją dwie dachówki. Odstęp wzajemny łat : 0 — d — n.

Wzajemna odległość krokwi od osi do osi daje się tu i do 125 m\ nachylenie dachu h : 6, — gdzie h jest wysokość dachu od poziomu okapu, zaś b połową rozpiętości dachu w poziomie obu okapów mierząc, — powinno wynosić od 1 : i do 1 : 15, średnio 1 : 1*25; łaty mają przekrój 4x6 5 cm.

3.    Pojedyncze krycie płaską dachówką glinianą lub cementową trwa około 50 lat; zużycie jego zatem wynosi około 2% rocznie, a koszt roczny utrzymania 1-2%.

b)    za każde piętro wyżej: 0*40 godz. pomocnika,

25% generalja,

10o/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    na mchu:

1*40 godz. murarza lub 110 godz. pokrywacza,

0-90 godz. pomocnika,

25% generalja,

324>. Podwójne krycie płaską dachówką, z nakładką 5 cm na budynku parterowym, a mianowicie: na każdą łatę wąsko rozstawionego, gotowego już ołacenia zawiesić kolejno pojedynczy szereg dachówek i przykryć nim pełnią na spoinę poprzedni szereg na szerokość odstępu dwu łat z nakładką 5 cm tak, aby w każdein miejscu pokrycia leżało na sobie po dwie, a na każdej łacie po trzy dachówki, łącznie z zawieszeniem na łatę grzbietową i okapową po jednym podwójnym szeregu dachówek pełnią na spoinę, i z uskutecznieniem zresztą wszelkiej potrzebnej roboty*¹ za lm-: a) na sucho:

0 50 godz. murarza lub 0 40 godz. pokrywacza,

0‘70 godz. pomocnika,

25% generalja,

28 dachówek 46‘5X18'5 lub 36 karpiówek jak wyżej,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

ilość dachówek jak wyżej,

25°/₀ generalja,

0*013 m3 wapna gaszonego, 0*026 m3 piasku,

0*039 m3 wody,

ilość dachówek jak wyżej,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy, f) za każde piętro wyżej: 0*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*026 m3 mchu, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

d)    za każde piętro wyżej:

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy,

e)    na zaprawie wapiennej:

1*90 godz. murarza lub 140

godz. pokrywacza,

1*10 godz. pomocnika,

Uwagi.

1.    Podwójne krycie dachówką płaską wykonuje się także na szeroko (30 cm) roz-stawionem ołaceniu w ten sposób, że na każdą łatę zawiesza się podwójny szereg dachówek pełnią na spoinę, z nakładką 8 cm na poprzedni szereg, wskutek czego w każdem miejscu pokrycia leży na sobie po dwie, a na każdej łacie po cztery dachówki. To pokrycie zowie się koroniastem, jest bardzo ciężkie i wymagana 1 mz po 30, względnie 39 dachówek o rozmiarach wyżej pod a) zawartych.

2.    Odstęp krokwi wynosi 0 90 m, nachylenie dachu w pojęciu uwagi 2. pod poz. 323 od 1 : 1 do 1-50 średnio 1 : 1-25, a przekrój łat w ołaceniu rozßtawionem wąsko : 4x6 5c/n, a szeroko 5x8cw. Zresztą podwójne pokrycie wogóle jest szczelniejsze i lepsze, ale za to cięższe, droższe i trudniejsze do naprawy, jak pojedyncze pokrycie.

3.    Trwanie, zużycie i utrzymanie w dobrym stanie jest takie same, jak krycia pojedynczego (zob. uwagę 3, pod poz. 323.).

dnie 13*5 cm szerokich ze spoiną styczną 2*5 cm rozwartą, 40 cm długich),

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

325. Podwójne krycie dachówką korytkową, czyli gąsior kami z nakładką 8 cm na budynku parterowym, a mianowicie: gąsiorki zawiesić na łatach tak, aby tworzyły ryny z nakładką 8 cm, bieżące prostopadle do okapu, a spoiny styczne tych rynien mniej lub więcej rozwarte przykryć gąsiorkami wypukłą stroną na zewnątrz, z wszelką zresztą niezbędną robotą w miarę potrzeby,¹ za 1 m²: a) na* sucho:

0*70 godz. murarza lub 050 godz. pokrywacza,

Г40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

32 gąsiorków 45X18 cm, lub 41 gąsiorków 40X16 cm (wzglę-

b)    za każde piętro wyżej:

ilość dachówek jak pod a), 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; d) za każde piętro wyżej: 0-80 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy,

c)    na zaprawie wapiennej:

2*80 godz. murarza lub 2*10

godz. pokrywacza,

1*70 godz. pomocnika,

25% generalja,

0039 względnie 0*05 m³ zaprawy,

Uwaga. Pokrycie to przedstawia się okazale i dla tego wykonują je dla celów architektonicznych; jest bardzo ciężkie i wymaga silnej więzby, częstego trudnego czyszczenia i przekładania, a szczelne wykonanie grzbietów i narożników jest niemożliwe. Nachylenie otrzymuje takie samo jak pokrycie podwójne dachówką płaską (zob. uwagę 2. pod poz. 324.); trwa około 80 lat; roczne zużycie l*25°/o» a utrzymanie 0*80%-

Natomiast krycie pojedyncze tą dachówką nadaje się tylko do bardzo stromych dachów; gdyż składa się z samych korytek, od grzbietu aż do okapu dachu bieżących, ze spoinami stycznemi nie szczelnemi.

326. Pokrycie gąsiorkami na zaprawie wapiennej grzbietu lub narożników dachu wraz z uskutecznieniem wszelkiej potrzebnej roboty, bez różnicy wysokości,¹ za 1 mb:

0 0035 m³ zaprawy,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

0*50 godz. murarza lub 0-40 godz. pokrywacza,

0*50 godz. pomocnika,

2-5% podatek obrotowy.

25% generalja,

3 gąsiorki jak wyżej,

25% generalja,

15*62 dachówek z Wienerberg 40X24 cm, lub 18 61 z Niepołomic 38*50X21 cm,

327« Krycie dachówką żłobkowaną, czyli żłobkówką na budynku parterowym, a mianowicie: dachówki szeregami na gotowem już ołaceniu z łat 4X? cm pełnią na spoinę pozawieszać, z nakładką — stosownie do postaci i rozmiarów dachówki — podłużną 6 do 10 cm i poprzeczną 2 do 3 cm, łącznie z przyniesieniem materjałów na miejsce przeznaczenia i z uskutecznieniem wszelkiej zresztą niezbędnej roboty,¹ za 1 m²: a) na sucho:

0'G0 godz. murarza lub 0 50 godz. pokrywacza,

0*60 godz. pomocnika,

l*5°/₀ od mat. stemple,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy; e) za przybicie każdej da-chówki dwoma gwoździami i przywiązanie do łat drutem należy doliczyć do wymiaru roboty pod a), względnie pod c);

0*60 godz. murarza lub 0*50 godz. pokrywacza,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

32 względnie 38 gwoździ 5 cm długich galwanicznie poeynko-wanych,

0*03 względnie 0*035 kg drutu żelaznego 1 mm grubego, galwanicznie po cynkowanego,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b) za każde piętro wyżej:

0-40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; cj na zaprawie:

1*10 godz. murarza lub 0 90 godz. pokrywacza,

Г00 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja, ilość dachówek, jak wyżej,

0*013 względnie 0*0134 mз zaprawy,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

(i) za każde piętro wyżej:

0*50 godz. pomocnika,

Uwagi.

1.    Jeżeli nie wszystkie dachówki, lecz tylko dwa ostatnie ich szeregi wzdłuż brzegów dachu, grzbietów, narożników, koszów, murów ogniowych, kominów, w około okien dachowych itp., trzeba przybić gwoździami i przywiązać drutem do łat, to należy odnośną robotę i materjał obliczyć proporcjonalnie do wymiaru roboty i materjału, zawartego wyżej pod ej.

2.    Pokrycie^łobkówką odprowadza wodę dokładnie i prędko, daje się łatwo i szybko uskutecznić, a uszkodzenia nie trudno wyszukać i naprawić; jest lekkie, mało pochyłe, szczelne, tanie i przewiewne, ale też wskutek tej przewiewności dostaje się łatwo kurz i śnieg do poddasza, i to stanowi właśnie słabą stronę krycia.

Dobre swe zalety posiada krycie wtedy tylko jeżeli żłobkówki są równe, nie wypaczone, dozwalają na łatwy odpływ wody, przylegają wzajemnie szczelnie bez żadnych środków pomocniczych, nie łuszczą się, ani też nasiąkają więcej wody, niż 18% swej wagi.

3.    Żłobkówki podczas krycia układa się w regule na sucho, a tylko na brzegach dachu na zaprawie ; dla ochrony jednak poddasza od kurzu i śniegu wylepia się spoiny od wnętrza dachu tłustem wapnem lub zwykłą zaprawą, zmieszaną z włosiem bydlęcem. Celem zapobieżenia zrywaniu przez wiatr przymocowuje się do łat gwoździami i drutem każdą żłobkówkę, albo przynajmniej każdą drugą lub trzecią, a w najgorszym razie przynajmniej po trzy dachówki na każdy metr kwadratowy krycia. Grzbiety i narożniki kryją się korytkówkami stosownej postaci i należy je wszystkie przymocować do łat drutem i gwoździami. Do oświetlenia strychu włącza się w stosowne miejsca krycia dachówki żłobkowane szklane. Brzegi dachu i wszelkie kosze należy pokrywać blachą.

4.    Dość potrzebnych żłobkówek na 1 m² krycia oblicza się z wzoru

i -    10500

~ (d—nj Ca~~n\J

w którym oznacza d długość, s szerokość, n nakładkę podłużną, nx nakładkę po* przeczną; wielkość nakładek wynika z postaci i rozmiarów żłobków dachówki,. Stąd ilość żłobkówek niepołomickicb potrzebna do 1 m² krycia będzie

- 18-61.

10500

(38-5-8) (21-2-5)

Jedna żłobkówka w ogóle waży 2 75 do 3 leg.

5.    Nachylenie dachu żłobkówką krytego h : b = 1 : 1*5 do 1 : 3 w pojęciu uwagi 2. pod poz. 323. ; pokrycie trwa zresztą około 80 lat, zużywa się zatem rocznie o 1'25%. swej wartości, a utrzymanie roczne kosztuje około 0-80%.

328.    Krycie stosownemi korytkówkami grzbietów lub narożników dachu, krytego dachówką żłobkowaną, łącznie z przymocowaniem korytko wek do łat zapomocą gwoździ i drutu, bez różnicy wysokości,¹ za 1 mb :

c) za przybicie każdej koryt-kówki dwoma gwoździami i przywiązanie do łat drutem należy doliczyć do a) względnie do b) :

012 godz. murarza lub 0*10 godz. pokrywacza,

005 godz. pomocnika,

25% generalja,

5 gwoździ 5 cm długich, galwanicznie pocynkowanyeh,

0 005 kg drutu żelaznego 1 mm grubego, galwanicznie pocynko-wanego,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a)    na sucho:

0 50 godz. murarza lub 0 40 godz. pokrywacza,

0 50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2*5 korytkówek 46 cm długich,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

b)    na zaprawie:

0'60 godz. murarza lub 0*50

godż. pokrywacza.

0*70 godz. pomocnika,

25% generalja,

2 5 korytkówek jak wyżej,

0Ю035 m³ zaprawy,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

329.    Obustronne krycie dachówkami, stosownie wklęsłe mi koszów blachą wyłożonych dachu żłobkówką krytego, łącznie z przymocowaniem, bez różnicy wysokości, ¹ za 1 mbt

6 dachówek stosownie wklęsłych 33 cm długich,

0 75 godz. murarza lub 0*60 godz. pokrywacza,

0-75 godz. pomocnika,

25% generalja,

1*5% od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

330.    Okno w dachu krytym żłobkówką osadzić, bez różnicy wysokości, ¹ za sztukę:

15% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*50 godz. murarza lub 0 40 godz. pokrywacza,

25°/₀ generalja,

1 okno dachówkowe,

331.    Wylepienie zaprawą od wnętrza dachu, krytego dachówką dla zapobieżenia dostawaniu się na strych kurzu i śniegu, a także i wiatru, który od spodu podrywa dachówki, powoduje ich kłapanie i odrywanie lub pękanie, bez różnicy wysokości, 1 za 1 m²:

0*009 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; h) zaprawą z cementu romańskiego lub portlanckiego :

wymiar roboty i materjałów zaprawy, jak wyżej pod a).

a) zaprawą wapienną:

0*50 godz. murarza lub 0*40 godz. pokrywacza,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.,

0 003 m3 wapna gaszonego,

0-004 kg włosia bydlęcego,

0*006 m3 piasku,

332.    Naprawa czyli częściowe przełożenie starego krycia dachówkowego z dodaniem co najwięcej 2 dachówek, bez różnicy wysokości, ¹ za 1 m²:

ß) krycia na zaprawie dachówką płaską :

0*27 godz. murarza lub 0*20 godz. pokrywacza,

0*20 godz. pomocnika,

25% generalja,

W/o zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

a) wymiar roboty, a) krycia na sucho dachówką płaską:

0-13 godz. murarza lub 010 godz. pokrywacza,

010 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2-5% podatek obrotowy;

a) 1000 nowych dachówek płaskich lub żłobkówek do na-prawek wymaga:

0*03 m* wapna gaszonego,

0*06 m³ piasku,

0*09 M³ wody; ß) 1000 gąsiorków wymaga: 0*05 m³ wapna gaszonego,

0*10 w³ piasku,

0*15 w³ wody,

w obu wypadkach należy doliczyć dodatki procentowe r;a stemple, zysk i podatek obrotowy.

Uwaga. Za użycie do naprawy każdych dalszych dwu dachówek dolicza się do wymiaru roboty pod aj po 50%.

333. Przełożenie całego krycia, ze złożeniem dachówek na strychu, bez dodania nowych dachówek, oraz bez różnicy, wysokości, ¹ za 1 w²:

a) krycia pojedynczego płaską dachówką,

Y) krycia na sucho korytków-kami czyli gąsiorkami:

018 godz. murarza lub 0*15 godz. pokrywacza,

0*15 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

8) krycia na zaprawie gąsiorkami :

0*36 godz. murarza lub 0*30 godz. pokrywacza,

0*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy,

e) krycia na sucho żłobkówką : 0*36 godz. murarza lub 0*30 godz. pokrywacza,

0*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

a) na sucho:

0*20 godz. murarza lub 0*17 godz. pokrywacza,

0*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

7]) krycie na zaprawie żłobkówką :

0*60 godz. murarza lub 0*50 godz. pokrywacza,

0*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) wymiar materjału musi odpowiadać rzeczywistej potrzebie i opierać się na następującej zasadzie:

ß) na zaprawie:

0*84 godz. murarza lub 0*70 godz. pokrywacza,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*03 w³ wapna gaszonego, 0*06 w³ piasku,

0*09 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    krycia podwójnego płaską dachówką,

a) na sucho:

0*30 godz. murarza lub 0*25 godz. pokrywacza,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

P) na mchu:

0*84 godz. murarza lub 0*70 godz. pokrywacza,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*026 m³ mchu,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

Y) na zaprawie:

1*14 godz. murarza lub 0*95 godz. pokrywacza,

1*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*013 m³ wapna gaszonego, 0*026 m³ piasku,

0*039 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c)    krycia gąsiorkami, a) na sucho:

0*42 godz. murarza lub 0*35 godz. pokrywacza,

1*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

P) na zaprawie:

Г68 godz. murarza lub Г40 godz. pokrywacza,

1*70 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

0 018 m³ wapna gaszonego, 0*036 m3 piasku,

0*054 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d) krycia żłobkówką,

a) na sucho:

1*08 podz. murarza lub 0*00 godz. pokrywacza,

1*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; p) na zaprawie:

1*68 godz. murarza lub Г10 godz. pokrywacza,

1*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*015 m³ wapna gaszonego, 0*030 m³ piasku,

0*045 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Y) za przybicie każdej żłob-kówki i przywiązanie drutem do łat:

0*36 godz. murarza lub 0*30 godz. pokrywacza,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

16 gwoździ 5 cm długich po-cynkowanych,

0*03 hg drutu żelaznego 1 mm grubego, poeynkowanego,1 Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/o od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Wszystkie podczas przełożenia z rozebrania uzyskane, a do użytku przydatne dachówki, należy zużyć przedewszystkiem do ponownego pokrycia w powierzchni obliczalnej, zwartą całość tworzącej ; pozostałą resztę powierzchni dachu trzeba następnie pokryć zupełnie nowym materjałem i za to policzyć osobne jej rozebranie, oraz nowe pokrycie według odnośnych pozycyj analizy cen.

334. Uwagi. 1. W pozycjach, tyczących się nowego krycia dachówkowego, zawiera się już także tymczasowe zawieszenie dachówek, poprzedzające definitywne krycie dachu.

2.    Podczas krycia na sucho dachówką płaską lub żłobkowaną, należy dachówki układać na zaprawie w pasie 05 m szerokim: wzdłuż okapów i murów ogniowych, oraz w około takich powierzchni, krytych zamiast dachówką innym materjałem, i w około takich kominów i okien dachowych, które zajmują więcej niż po 4 m² powierzchni dachowej*, a w pasie z obu stron po 0*5 m, czyli razem 1 m szerokim: wzdłuż wszelkich grzbietów, narożników i koszów. Ułożenie całej tej powierzchni na zaprawie należy policzyć po cenie dodatkowej, jaka wyniknie z różnicy między ceną krycia na sucho, a ceną krycia na zaprawie.

3.    Jeżeli dachówki, do krycia dachu budynku parterowego przeznaczone, są już na strychu złożone (jako zapasowe albo z rozebrania uzyskane itp.), to odnośny pod poz. 323., 324., 325., 327. policzony wymiar roboty pomocnika należy obniżyć o cały dodatek piętrowy; a jeżeli budynek jest piętrowy, to trzeba nadto tytułem dodatku piętrowego policzyć za każde piętro tylko po 25°/₀ dodatku piętrowego, pod temi pozycjami wyznaczonego.

4.    Roczny wydatek na utrzymanie w dobrym stanie dachu krytego dachówką, łącznie z dodaniem potrzebnego materjału, usunięciem rumowiska, oczyszczeniem rynien i rur dachowych, oraz z opróżnieniem i ponownem napełnieniem wodą zbiorników na strychu, przyjmuje się od 1 m² krycia 0*20 do 0 40 godz. murarza, względnie 015 do 0 30 godz. pokrywacza i 10o/₀ jak wyżej.

5.    Do krycia dachów wieżowych i w ogóle o małych lub krągłych powierzchniach używa się małych dachówek płaskich <karpiówek itp.).

b) Krycie łupkiem.

335. Uwagi ogólne.¹ 1. Łupek jest niezapalnym, dobrym i celowi odpowiednim materjałem krycia, jeżeli zawiera w sobie dużo krzemionki i jest gładki, mało nasiąkliwy, łatwo łupliwy, wiertliwy, dźwięczny, barwy niezmiennej, wolny od okruszyn kwarcu, wapnia i węgla, od żelaza, tlenku manganu i siarki, oraz jeżeli dach ma stosowne nachylenie i spokojne położenie. Niszcząco na łupek działa kwas siarkowy, grad i silne gorąco, od którego pryska i rozlatuje się.

Większe i grubsze płyty łupkowe służą do stołów, do opraw kominkowych i kąpielowych, do umywalni, okładzin stopni schodowych, przedziałów pisoarowych itp.

Łomy angielskie dostarczają najlepszych dużych, regularnych, równomiernie cienkich tabliczek łupkowych, barwy najczęściej nie-bieskoszarej lub czerwonobrunatnej o jedwabistym połysku, dających dobre, prawidłowe i piękne krycie dachowe. Łupki francuskie i belgijskie nie są gorsze, tylko nie dają się łupać w tak jednostajnie cienkich i dużych tabliczkach. Tabliczki łupków poszczególnionych wychodzą z łomów co do swej postaci i rozmiarów w stanie zupełnie obrobionym i do krycia przydatnym.

Morawski, szląski, węgierski i niemiecki łupek jest dymowoszary, daje się łupać tylko w nierównych, małych, grubszych tabliczkach i jest mniej trwały. Wprawdzie i z tych łupków wybierają i obrabiają tabliczki regularne, możliwie duże na wzór angielskich; gdy to jednak powoduje wielką stratę materjału i znaczne koszta, więc tam, gdzie to dopuszczalne, używają do krycia dachu tabliczek różnej postaci i rozmiarów, które dostarczają na miejsce budowy z łomów w stanie nieobrobionym.

2. Krycie dachu łupkiem można wykonywać na ołaceniu z łat 4X6 albo na podwójnem kryciu gontowem, albo na opierzeniu z desek 2*5 do 3 cm grubych, ale nie szerszych niż 20 cm. Opierzenie czyni wprawdzie krycie wytrzymalszem, szczelniejszem i trwalszem, ale nie dozwala na dostrzeżenie uszkodzeń od strychu, a wskutek paczenia się desek powoduje łamanie się łupku. Celem uszczelnienia krycia, oraz celem ochrony od zaciekania wody opadowej kryje się opierzenie pod łupek papą asfaltową lub podwójnie gontami.

Podczas krycia przybija się każdą tabliczkę górnym brzegiem do ołacenia lub opierzenia najmniej dwoma gwoździami i w tym celu wybija się w niej na stosownem kowadełku potrzebne dziurki młotkiem, zaopatrzonym z jednej strony kolcem, a z drugiej siekierką, która służy wyłącznie do dzielenia, przyciosywania i obrabiania tabliczek. Jeżeli dach bardzo stromy, to prócz przybicia trzeba jeszcze zawiesić każdą tabliczkę na łapkach z blachy, z cienkiego żelaza lub drutu, podgiętych pod dolny brzeg tabliczki.

Grzbiety i narożniki pokrywa się w ten sposób, że szereg tabliczek leżący od strony wiatru wysuwa się na 6 do 8 cm ponad zetknięcie się — linji grzbietowej, względnie narożnikowej — z szeregiem po przeciwnej stronie leżącym, i uszczelnia cementem. Zamiast tego jednak używają także blachy do krycia grzbietów i narożników; kosze z reguły kryje się blachą, a rzadziej tabliczkami, pod które daje się papę dachową.

Zależnie od tego, czy i w jakiej postaci tabliczki łupkowe są obrobione, istnieją następujące sposoby krycia:

a)    Krycie proste sposobem angielskim pojedyncze lub podwójne wykonują z obrobionych dużych tabliczek prostokątnych jednakiej wielkości, — bez względu na ich pochodzenie, — na oła-ceniu lub opierzeniu w taki sam sposób, jak dachówką płaską z nakładką 8 cm (poz. 323., 324.).

Pojedyncze krycie proste jest nieszczelne i dlatego zastosowują je bardzo rzadko i tylko do dachów bardzo stromych lub podrzędnych. Wykonują je zwykle na ołaceniu; a gdy odstęp łat z powodu zbyt długich tabliczek jest za wielki, to dają pośrodku jeszcze po jednej łacie wspornej. Dla uszczelnienia wylepia się spoiny od strychu zaprawą wapienną, lub cementową, zmieszaną z włosiem bydlęcem.

Podwójne krycie proste jest szczelniejsze, lepsze, ale cięższe i droższe, i zastosowują je zawsze do budynków, mających jakieś znaczenie; nadaje się ono szczególnie do mansardów i dachów kopulastych, do których często używa się tabliczek odrębnej postaci.

Grzbiety i narożniki w każdym razie można kryć tabliczkami, ale lepiej blachą grzbietową; brzegi dachu, osnowy wzdłuż murów, kosze itp. wykonują zawsze z blachy, na którą nakładają tabliczki po 8 cm.

b)    Krycie ukośne sposobem angielskim pojedyncze polega na tern, że tabliczki, obrobione już jak do poprzedniego krycia, układa pokrywacz na opierzeniu wzdłuż brzegów płaszczyzn dachowych szeregiem równoległym do okapów, grzbietów, narożników i murów, a resztę krycia wykonuje szeregami ukośnymi naj-ezęściej pod kątem 45° do okapu również na opierzeniu lub na ołaeeniu tak samo ukośnem; w tym razie grzbiety, narożniki, -okapy i osnowy murowe opierza się na 30 cm szeroko conajmniej. Zarówno szeregi brzegowe, jak i ukośne kryją nakładką 8 cm pełnią na spoinę. Zresztą przybicie tabliczek, krycie grzbietów, narożników, koszów i okapów wykonują w sposób wyżej opisany.

c)    Krycie sposobem francuskim wykonują jak angielskie, wyżej pod a) i Ъ) opisane; tylko zamiast gwoździ używają haczków z miedzi, bronzu lub mosiądzu, wbijanych w łaty, względnie w opierzenie do zawieszenia tabliczek łupkowych.

d)    Krycie spósobem niemieckim wytworzyło się z powodu, że łupek z łomów niemieckich nie daje tabliczek tak regularnej postaci i grubości, jak angielski. Pokrywacz zatem z dostarczonego mu łupku nieobrobionego wybiera tabliczki grupami według wielkości i obrabia w miarę potrzeby i możności podczas krycia. Krycie poczyna szeregiem okapowym z największych tabliczek z nakładką, odwróconą od wiatru, i łączy z nim szeregi ukośne przestrzegając, by w jednym i tym samym szeregu były tabliczki jednako szerokie; ku grzbietowi zastosowuje czem raz mniejsze tabliczki tak, że szereg grzbietowy, zamykający krycie, składa się z tabliczek najmniejszych, i jest najsilniejszy wskutek gęściejszego przybijania gwoździami. Ze względu na różną wielkość tabliczek wykonują ten sposób krycia zawsze na opierzeniu i każdą tabliczkę mniejszą przybijają dwoma, a większą trzema i czterema gwoździami; największe nakładki dają szeregom okapowym, grzbietowym, narożnikowym i wzdłuż osnowy murów; mniejsze zaś w innych szeregach krycia; przeciętną nakładkę liczą na 8 cm. Szeregi ukośne krycia muszą biec tem stromiej do okapu, czem dach płaskszy.

Grzbiety i narożniki zamykają jednako szerokimi szeregami z nakładką 8 cm, odwróconą od wiatru; można jednak użyć tu blachy, a koszy należy według możności kryć blachą.

W kryciu tem, zwanem także łuskowem, zdarza się, że tabliczki miejscami kryją się trzy- i czterokrotnie, wskutek czego tworzą się rozwarte spoiny, przystępne dla wody opadowej i kurzu; jeżeli jednak nachylenie dachu nie jest mniejsze niż 1:3, to szczelność tego sposobu krycia jest dostateczna.

В. Nachylenie h : b dachu łupkowego (gdzie li jest jego wysokością, b połową rozpiętości) wynosi 1 : 1*5 do 1:2. Zależnie zaś od tych granic nachylenia i to w odwrotnym stosunku, układa się tabliczki wszystkich szeregów krycia podwójnego z nakładką 6 do 10 cm, a krycia pojedynczego G do 7 cm, z wyjątkiem szeregu okapowego, który otrzymuje nakładki 7 do 11 cm. W niemieckiem kryciu wynoszą nakładki tabliczek w szeregu grzbietowym około 5 cm, w szeregach średnich około 7 cm, a w okapowym około 8 cm.

4. Dachy kryte łupkiem wogóle trwają około 200 lat; roczne zatem zużycie wynosi 0‘5o/₀, a więc utrzymanie 0'5o/₀.

336.    Krycie dachu łupkiem węgierskim w sposób niemiecki wykonać na gotowem już opierzeniu z desek 3X20 cm, • za 1 m²:

l‘5°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy ; b) za każde piętro wyżej: 0 55 godz. pomocnika, 25°/o generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) na budynku parterowym:

210 godz. pokrywacza,

1*10 godz. pomocnika,

25 °/₀ general ja,

54 do 62 kg łupku,

110 do 140 gwoździ żelaznych, żelaznych po cynkowanych lub miedzianych,

337.    Krycie dachu łupkiem morawskim łuskowym wykonać w sposób niemiecki na gotowem już opierzeniu z desek 3 X 20 cm,¹ za 1 m² :

l'5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2’5⁰/₀ podatek obrotowy; b) za każde piętro wyżej: 0 55 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

a) na budynku parterowym:

2*10 godz. pokrywacza,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

39 do 47 kg łupku,

85 do 110 gwoździ żelaznych, pocynkowanych, po cynowanych iub miedzianych,

cm

338.    Pojedyncze proste lub ukośne krycie dachu w sposób angielski łupkiem morawskim, szląskim lub węgierskim, obrobionym w tabliczki kwadratowe lub prostokątne na wzór angielskich, z nakładką podłużną i poprzeczną po 8 wykonać na budynku parterowym,¹ za 1 m² :

¹ Zob. poz. 335. i 343.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

prostokątnych o rozmiarach po 18X26 do 26X47 cm,

3 gwoździe jak wyżej, do każdej tabliczki;

Uwaga. Poszczególnione wyżej pod aj ilości tabliczek, wynikły z wzoru ogólnego, zawartego w uwadze 2. pod poz. 343., po podstawieniu szczegółowych rozmiarów długości i szerokości tabliczek, oraz wartości obu nakładek, które tu są sobie równe i wynoszą po 8 cm.

339. Pojedyncze proste lub ukośne krycie dachu w sposób angielski łupkiem angielskim czerwonym lub niebieskim, albo łupkiem z okolic nadreńskich w tabliczkach prostokątnych lub kwadratowych z nakładką podłużną i poprzeczną po 8 cm wykonać na budynku parterowym,¹ za 1 m2 :

a) na gotowem już, papą asfaltową pokrytem opierzeniu z desek 3X20 cm, lub na podwójnem kryciu gontowem:

0*70 godz. pokrywacza,

0*35 godz. pomocnika,

25-°/₀ generalja,

68*18 do 7*08 angielskich tabliczek prostokątnych o rozmiarach po 15X^0 do 36X61 cm — albo 95*24 do 6*73 szablono-

a) na gotowem już opierzeniu 8X20 cm, pokrytem papą asfaltową lub na podwójnem kryciu gontowem :

1-40 godz. pokrywacza,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

62*13 do 6*90 tabliczek łupkowych kwadratowych o rozmiarach po 21X21 do 47X47 cm, — albo 58*33 do 14*95 tabliczek wych tabliczek normalnych reńskich o rozmiarach po 18*5X18*5 do 47*5X47*5 cm,

3 gwoździe jak wyżej do każdej tabliczki,

¹ Zob. doz. 335. i 343.

1*5°/₀ od mat. stemple,

10o/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    na gotowem już ołaceniu z łat 4X6 СЩ wraz z wylepie-niem spoin od strychu zaprawą:

wymiar roboty i materjału krycia jak pod a), a wylepienie jak pod poz. 381.;

c)    za każde piętro wyżej:

0-35 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10o/₀ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    na gotowem już ołaceniu z łat 4X6 cm, z wylepieniem jednak zaprawą spoin od strychu:

wymiar roboty i materjału krycia jak pod a), wylepienie zaś według poz. 331.;

c)    na ołaceniu Żelaznem, wraz z tern ołaceniem, przywiązaniem tabliczki do łat drutem miedzianym i wylepieniem spoin od strychu:

1*10 godz. pokrywacza,

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

d)    za pokrycie wzorzyste według danego rysunku dolicza się do a), b), c):

2Ю0 godz. pokrywacza 125 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

e)    za każde piętro wyżej:

0-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

Uwaga. Potrzebne do i mz krycia ilości tabliczek łupkowych pod aj obliczona w sposób, określony bliżej w uwadze pod poz. 338.

1 w² ołacenia żelaznemi ką-30X30 , 40X40

tówkami w wadze łącznej 12 do 19 kg, ilość tabliczek łupkowych, jak pod a),

ilość drutu miedzianego równoważna 3 gwoździom miedzianym do każdej tabliczki,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2’5% podatek obrotowy, wylepienie według poz. 331.;

do

mm

340. Podwójne prost e krycie dachu w sposób angielski prostokątnym łupkiem angielskim czerwonym lub niebieskim z nakładką podłużną 5 m, pełnią na spoinę wykonać na budynku parterowym,¹ za 1 m*\

a) na gotowem już, papą asfaltową pokrytem opierzeniu z desek 3X20 cm, lub na podwójnem kryciu gontowem:

1*00 godz. pokrywacza,

0-50 godz. pomocnika,

25% generalja,

56 do 2917 tabliczek łupkowych angielskich o rozmiarach po 15X30 do 20X41 cm,

3 gwoździe do każdej tabliczki żelazne, pocynkowane, pocyno-wane lub miedziane,

Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    na gotowem już ołaceniu z łat 4X6 cm z wylepieniem spoin od strychu zaprawą:

wymiar roboty i materjału krycia, jak pod a), wylepienie zaś jak pod poz. 331.;

c)    na ołaceniu Żelaznem, wraz z tern ołaceniem, przywiązaniem tabliczek do łat drutem i wylepieniem spoin od strychu za

prawą :

Г80 godz. pokrywacza,

0 50 godz. pomocnika,

25% generalja,

1 m² ołacenia żelaznemi ką-30X30 , 40X40

tówkami —^ w łącznej wadze 12 do 19 kgjm*,

do

mm

pod poz. 331.;

ilość tabliczek łupkowych jak pod a),

ilość drutu miedzianego do każdej tabliczki równoważna 3 gwoździom miedzianym,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2,5°/₀ podatek obrotowy, wylepienie spoin zaprawą jak

d)    za każde piętro wyżej:

0 20 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

10°/o zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

e)    za pokrycie wzorzyste dolicza się do a), Ъ), c) wymiar roboty pod poz. 339. d).

Uwaga. Potrzebne do 1 mz krycia podwójnego ilości tabliczek łupkowych obliczono na podstawie odnośnego wzoru ogólnego w uwadze 2. pod poz. 343.

341.    Sto tabliczek łupkowych bez względu na ich postać i wielkość do naprawy dachu miejscami zużyć, a mianowicie: uszkodzoną tabliczkę zerwać, 2 łapki z białej blachy lub z drutu pocynkowanego przybić i zawiesić na nich dolnym brzegiem nową tabliczkę, bez różnicy wysokości: ¹

200 łapek z blachy lub z drutu,

25 godz. pokrywacza,

l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk, 2'5°/o podatek obrotowy.

550 godz. pomocnika,

25o/o generalja,

100 tabliczek łupkowych stosownych rozmiarów i postaci,

342.    Stare krycie łupkowe zupełnie przełożyć, a mianowicie: krycie stare rozebrać, rumowisko znieść na dół na odległość do 20 m i dach staremi do użytku przydatnemi jeszcze tabliczkami na nowo pokryć, bez dodania nowych tabliczek, oraz bez różnicy wysokości budynku, za 1 m%:

11 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

85 do 110 gwoździ pocynko-wanych,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5o/₀ podatek obrotowy; c) krycia pojedynczego prostego lub ukośnego w sposób angielski łupkiem morawsko-szląskim kwadratowym, lub prostokątnym :

a)    krycia łupkiem węgierskim w sposób niemiecki:

2 3 godz. pokrywacza,

1*3 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

110 do 140 gwoździ,

1    5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

b)    krycia łupkiem morawskim łuskowym w sposób niemiecki:

2    3 godz. pokrywacza,

Zoh. uwagę 1. pod poz. 342.

16 godz. pokrywacza,

0*6 godz. pomocnika,

25°, o generalja,

3 gwoździe do każdej tabliczki,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy; f) krycia podwójnego jak pod e), ale tabliczkami na wzór angielski łupanemi na Żelaznem ołaceniu:

2 0 godz. pokrywacza,

0'5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

ilość drutu miedzianego do zawieszania tabliczek równoważna 3 gwoździom miedzianym do każdej tabliczki, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*9 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3 gwoździe do każdej tabliczki, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

d)    krycia pojedynczego jak pod c), ale łupkiem angielskim, lub reńskim (niemieckim):

0*9 godz. pokrywacza,

05 godz. pomocnika,

250/0 generalja,

3 gwoździe do każdej tabliczki,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

e)    krycia podwójnego prostego w sposób angielski łupkiem angielskim :

1*2 godz. pokrywacza,

Uwagi.

1.    Przełożenie krycia dachu jest konieczne, jeżeli wiele gwoździ już rdzą przeżarła lub wiele tabliczek łupkowych zwietrzało.

2.    Ponieważ ilość starych z rozebrania uzyskanych a do użytku przydatnych jeszcze tabliczek, może wystarczyć do ponownego pokrycia pewmej tylko części dachu, więc należy tu postąpić ściśle według uwagi pod póz. 333.

343. Uwagi szczegółowe. 1. Podczas nowego krycia łupkiem należy pamiętać o osadzeniu w stosownych miejscach haków żelaznych pocynkowanyeh do zawieszania drabiny dla umożliwienia naprawek; haków tych liczy sie po 3 na każdych 20 m² krycia dachu.

2. Potrzebna do 1 m² na sposób niemiecki krycia ilość łupek węgierskich, morawskich, szląskich lub niemieckich nieobrobionych liczy się według wagi; przed użyciem jednak pokrywacz wybiera i układa tabliczki zwykle w 20 do 30 grupach, z których każda zawiera mniej więcej tabliczki jednako duże.

Natomiast potrzebne do 1 m² pojedynczego krycia prostego lub ukośnego łupki kwadratowe lub prostokątne, bez względu na ich

Analiza ccn. — IV. Krycie dachów, poz. 344—345.

262

pochodzenie, oblicza się według ilości tabliczek ze zwiększeniem o 5°/o na ścinanie i stłuczenie zapomocą łatwo zresztą zrozumiałego wzoru

10500

(d—n) (s—nx)

w którym oznacza d długość, s szerokość tabliczek, n nakładkę podłużną, Па nakładkę poprzeczną, wszystko w centymetrach.

Ponieważ 1 m² podwójnego krycia prostego sposobem angielskim wymaga dwa razy tyle tabliczek, co krycia pojedynczego i niema wcale nakładki podłużnej, t. j. nt =o, więc będzie

2*1 = *2

21000

(d—n) s

3.    Gwoździ używa się kutych żelaznych, 30 do 45 mm długich pocynkowanych, pocynowanych lub pomiedzionych; w każdym jednak razie najlepszymi są gwoździe miedziane, bronzowe lub ze stopu miedzi z cynkiem albo z cyną.

Na każdą tabliczkę liczy się 3 gwoździe i potrzebna więc do 1 w² krycia ilość gwoździ w odniesieniu do wzorów powyższych wyniesie 3 ii, względnie 3 i₂.

4.    Ciężar własny 1 m² podwójnego krycia łupkiem na sposób angielski wynosi 25 do 30 kg.

5.    Jeżeli przeznaczony do krycia łupek znajduje się już na strychu, to policzona pod poz. 336. do 340. robocizna obniża się o wielkość dodatku piątrowego, a za każde piętro wyżej, nie liczy się żadnego dodatku.

6.    Na pokrycie rocznych kosztów utrzymania krycia łupkowego w dobrym stanie, wraz z oczyszczeniem rur i rynien dachowych, opróżnieniem i napełnianiem wodą zbiorników strychowych i dodaniem potrzebnych materjałów, przyjmuje się od 1 w²: 0 07 do 014 godz. pokrywacza i 10°/₀ jak wyżej.

ć) Krycie łupkiem eternitowym.

344. Uwagi w odniesieniu do uwagi 1. pod poz. 322. Łupek eternitowy zwany dawniej łupkiem asbestowocemento-wym, wyrabiają głównie z asbestu i cementu w postaci tabliczek, które w stanie świeżym poddają znacznemu ciśnieniu w prasach hidraulicznych.

Asbest, po grecku „asbestos, niepalny“, należy do amfibolów albo do serpentynów i jest włóknistą odmianą aktynolitu albo

serpentynu. Ta druga odmiana pod nazwą asbestu serpentynowego jest bardzo cenną z powodu wielkiej siły i elastyczności włókien, oraz trudnej topliwości i nadaje się do wyrobu lin, sznurów itp. Asbest ma barwę białą lub zieloną i znajduje się w Piryneach, Australji, Ameryce północnej, Szwajcarji, Włoszech i Tyrolu.

Tabliczki są kwadratowe 30X^0 cm lub 40X40 cm, 3 do 4 mm grube; także sześcioboczne lub łuskowe, barwy jasnoszarej, zielonej lub czerwonej. Ciężar własny 2400 kgjm^, wytrzymałość na rozerwanie 420 kg/cm³.

Łupek eternitowy jest ogniotrwały, na mróz i działanie atmosfery wytrzymały, nie łamie się, uderzenia dobrze znosi i jest tak lekki, że 1 m³ krycia waży tylko 8 do 12 kg.

Krycie eternitem wykonują tak samo, jak łupkiem naturalnym na sposób angielski (zob. poz. 335). Tabliczki układa się z nakładką 5 do 8 cm i przybija gwoździami drutowymi pocynkowanymi z sze-rokiemi główkami ; dolny brzeg każdej tabliczki łączy się z tabliczką pod nią leżącą zapomoeą miedzianej klamry, czyli spinki burzowej.

Łupku eternitowego używają także do wyłożenia drewnianych ścian i sufitów w celu uogniotrwalenia, jakoteż do osłony ścian murowanych od strony słotnej; do sufitów nadają się najlepiej płyty eternitowe 1X1? T2X1’2, 2*5X1‘2 m, 4 do 6 mm grube.

345. Krycie dachu łupkiem eternitowym bez różnicy wysokości budynku wykonać, a mianowicie tabliczki szeregami na gotowem już opierzeniu, ołaceniu łatami 3X5 cm, lub podwójnem kryciu gontowem ułożyć, w miarę potrzeby przyciąć, gwoździami żelaznymi pocynkowanymi przybić i spinkami miedzianemi przytwierdzić, łącznie z wszelką zresztą potrzebną robotą (zob. poz. 344.), za 1 m² połaci dachu:

dodatek za gwoździe i spinki wynosi równowartość 1 tabliczki łupku,

T5o/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

a) krycia pojedynczego z nakładką 7 do 10 cm,

a) tabliczkami 30X33 cm:

17 do 22 5 tabliczek,

0Ю8 do OT godz. pokrywacza,

0*Ó8 do OT godz. pomocnika,

25°/₀ general]a,

dodatek za gwoździe i spinki, wynoszący równowartość s/₄ tabliczki 40 X 44 m, l*5°/₀ od mat, stemple,

ß) tabliczkami 40 X 44 cm : 8*8 do 10 tabliczek,

0-08 do 01 godz. pokrywacza, 0*08 do 0*1 godz. pomocnika, 25°/o generalja,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

346. Cena przedwojenna krycia podanego pod a) wynosiła: 5*71 do 5 34 zł. w złocie, zaś podwójnego krycia 5*76 do 6*36 zł. w złocie.

Krycia podanego pod ß): pojedynczego 3*26 do 4-19, zaś podwójnego 5 23 do 5*64 zł. w złocie.

d) Krycie blachą.

347. Uwagi ogólne. ¹ 1. Blachy — zależnie od twardości metalu, z którego je wytworzono — rozpadają na trzy grupy:

a)    IB achy twarde, t. j. trudno topliwe i obrabialne, są to blachy stalowe i kute żelazne (blachy czarne, białe, czyli pocyno-wane i blachy pocynkowane).

b)    Blachy miernie twarde, t. j. łatwiej topliwe i obrabialne, są to blachy miedziane i mosiężne.

c)    Blachy miękkie, t. j. dające się łatwo topić i obrabiać, są to blachy cynkowe, ołowiane i cynowe.

Blachy pod a) i h) jako najwięcej wytrzymałe nadają się do koryt, rynien i koszów dachowych, do krycia teras itp. Żelazną blachę czarną, a także i białą, czyli poeynowaną należy dla ochrony od rdzy powlec dwu- lub trzykrotnie dobrą farbą olejną i przynajmniej co trzy lata powłokę odnawiać.

Blachy ołowianej używają tam, gdzie potrzeba blachy bardzo trwałej i podatnej, a mianowicie do krycia dachów wieżowych o powierzchniach nierównych i mocno wcinanych, do izolowania murów od wilgoci itp. ; blachy cynowej nie używa się wcale w budownictwie.

2. Łączenie blach dokonuje się zapomocą lutowania, nitowania lub rąbkowania, albo też zapomocą połączenia nitowania lub rąb-kowania z lutowaniem.

Lutować dają się należycie tylko blachy miękkie, a wiec cynkowe, ołowiane i cynowe*, sposób ten łączenia wykonuje się jednak

tara tylko, gdzie rąbkówanie jest nie łatwe lub zachodzi konieczność wykonania połączenia zupełnie szczelnego. Natomiast samo tyłka lutowanie blach twardych lub miernie twardych jest zawsze niedostateczne, i trzeba je koniecznie połączyć jeszcze z nitowaniem lub z rąbkowaniem; wyjątek tu stanowi tylko blacha czarna żelazna, której lutowanie się wcale nie trzyma, i którą wobec tego można łąćzyć jedynie zapomocą nitowania lub rąbkowania.

Miejsca blach przeznaczone do lutowania oskrobuje się przede* wszystkiem aż do połysku i powleka cyną roztopioną, następnie-nakłada się je wzajemnie na szerokość 1 do 3 cm i powstały w ten sposób szew lutowania smaruje się kalafonją lub kwasem, solnym, a wreszcie lutownikiem rozpalonym dokonuje się lutowania. Miejse lutowania blachy cynkowej nie oskrobuje się, tylko nawilża kwasem solnym, który je zupełnie oczyszcza i dozwala na bez-pośrednie lutowanie; po zlutowaniu jednak należy kwas starannie obetrzeć.

Jeżeli lutowanie łączy się z nitowaniem lub rąbkowaniem, to blachy najpierw się nituje lub rąbkuje, a potem dopiero lutuje.

cm

Nitowanie zastosowuje się jedynie do blach twardych i miernia twardych i przeprowadza się w ten sposób, że przeznaczone do znitowania brzegi arkuszy blachy nakłada się wzajemnie pasem 2 do 4 cm szerokim, wybija się krągłe dziurki co 1 do 2 i spaja nitami żelaznymi, miedzianymi, lub mosiężtiymi. Do białej blachy i pocynkowanej należy używać nitów pocynowanych, względnie pocynkowanych ; zresztą należy przestrzegać tej zasady, że uity powinny być z tego samego metalu co blacha. Podwójne nitowanie wykonuje się w dwu szeregach, wskutek czego szew znitowania musi być nieco szerszy. Ponieważ lutowanie czarnej blachy żelaznej jest niemożliwe, więc nitowanie musi być geste i podwójne, a szew znitowania należy powlec dobrze farbą olejną, Nitowanie rynien dachowych z blachy pocynkowanej wykonuje się podwójnie nitami miedzianymi i lutuje.

Rąbków anie zastosowuje się do wszystkich tych rodzai blachy, które nie są zbyt kruche i nie łamią się i przeprowadza się w spo-sób w części I., poddział 16. Spajanie pod e), str. 210, określony. Zginanie blach podczas rąbkowania nie powinno być ostre, tylko -zaokrąglone, aby się blacha nie łamała.

cm

3. Gwoździe do krycia blachą przeznaczone powinne być 3 długie i mieć płaskie, szerokie główki; należy je tak zresztą przy-

bijać, aby żadnej główki nie było widać, a gdzie to niemożliwe, przykryć główkę nalutowanemi łatkami blaszanemi.

4.    Brzegi blachy, zastosowanej po części do krycia dachowego dachówkami, łupkiem itp., otrzymują zagięcie stojące z przymocowaniem łapkami i przykrycie nakładką co najmniej 8 cm szeroką.

5.    Powierzchnia dachu blachą krytego liczy się według rzeczywistych jej rozmiarów, a nadto należy dodać: za każde okno dachowe wyłazowe zwykłe po 2 m², a większe po 4 m², za każdy metr bieżący okapu po OłO do 0-15 m², a osnowy wzdłuż murów po 0*15 do 0*30 m². Powierzchni dachu zajętej przez kominy nie potrąca się, ale też za to nie liczy się osobuo osnowy muru W około kominów (patrz str. 65. „krycie blachą“).

343, Dach blachą miedzianą na rąbek stojący i leżący pokryć, t. j. z każdego arkusza blachy zużyć 8 cm na rąbki stojące, podwójne (na jeden 3, a na drugi 5 cm), a 4 cm na oba rąbki leżące, pojedyncze (po 2 cm na każdy); tak rąbki stojące, jak i leżące umocować stosownie łapkami 2*5 do 5 cm szero-kiemi i 8 do 9 cm długiemi, z miedzianej blachy, w odległości Wzajemnej 30 do 60 cm do opierzenia dachowego gwoździami miedzianymi (każdą łapkę dwoma) przybitymi; nadto, rąbki leżące w koszach, i miejscach dachu zbyt płaskich podwójnie zawinąć, lub zamiast tego blachy z sobą znitować nitami 1 do 2 cm odległymi i polutować; wreszcie wzdłuż brzegu ostatniej deski okapowej przybić od spodu pasek blaszany 10 do 15 cm szeroki, stosownie wzdłuż zagjęty i włączyć go w rąbek okapowy krycia ; a w miarę potrzeby także wzdłuż murów arkusze blachy na 15 do 30 cm zagjąć i jako osnowę, haczkami lub listwami i hakami do muru przymocować, bez różnicy wysokości budynku, ¹ za 1 m²:

3⁻24 godz. pokrywacza, 25°/₀ general ja,

4 do 6 łapek,

12 gwoździ miedzianych,

ilość arkuszy, względnie waga blachy miedzianej zależnie od rozmiarów arkuszy, .

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°'o od całości zysk.

2-5°/₀ podatek obrotowy.

Uwagi.

1. Krycie blachą miedzianą uskutecznia się zawsze na opierzeniu z desek zwykle 3 cm grubych. Zastosowują jednak także opierzenie z płyt Moniera, w których spoiny wsuwa się łapki i zagina o ich spód. Do krycia dachu używają arkuszy blachy miedzianej 0 8 do 2 m² dużych, nie więcej jak 1 m szerokich, 0 5 do 1 mm grubych; do rynien arkuszy 0'8 m szerokich, 1*9 do 2-5 m długich, zaś do naprawek 03 do 05 mm grubych. W szczególności zastosowują blachę ważącą 4 do 5 kgfm2 do krycia, — 6 kgjmz do okapów, — 7 kgjmr do koszów, — 8 kg)m~ do rynien.

2.    Cena krycia wież podnosi się z powodu irudniejszej roboty o 17 do 20%,

3.    Kilogram rur spadowych lub rynien liczy się o 6% taniej, a kociołków do ■rynien o 20% drożej, aniżeli kilogram krycia dachu.

4.    Waga materjału miedzianego, potrzebnego do krycia 1 mz dachu, stosownie do* ciężaru 1 mz blachy miedzianej do tego celu przeznaęzoncj, zestawia się w sposób następujący:

aj blachy miedzianej, ważącej 2*5 7cg/mz potrzeba do lm² krycia 310 leg, a na łapki i gwoździe 0-35 kg, czyli łącznie 3’45 kg;

bj blachy, której 1 mz waży 4 kg, potrzeba do 1 mz krycia 5 kg, a na łapki i gwoździe 045 kg, razem 5’45 kg;

cj blachy, której 1 mz waży 5 kg potrzeba na 1 m² krycia 625 kg, a na łapki i gwoździe 0-39 kg, razem 6⁻64 kg miedzi ;

dj blachy, której 1 mz waży 630 kg, potrzeba na 1 mz krycia 7*4 kg, a na łapki i gwoździe 0-32 kg, razem 7-72 kg miedzi;

ej blachy, której 1 mz waży 9 kg, potrzeba na 1 mz krycia 10-40 kg, a na łapki i gwoździe 0-32 kg, razem 10-72 kg miedzi.

5.    1 kg blachy miedzianej płaci się od 2 do 2*60 К (cena przedwojenna). Zazwyczaj używa się do krycia dachów blacha miedziana, której 1 w² waży około 5 kg (poz. 4c).

6.    Dach kryty miedzią otrzymuje nachylenie h : b = 1 : 12 5 do 1 : 10 w pojęciu uwagi 3. pod poz. 335. ; krycie trwa 300 lat, a zatem roczne zużycie wynosi 0-33%, a utrzymanie około 0-20%.

34*9. Krycie dachu białą blachą żelazną łącznie z koszami, okapami, osnowami wzdłuż murów, grzbietami i narożnikami i z obustronnem olejnem podwójnem olakierowaniem wykonać, a mianowicie: arkusze blachy przed użyciem z obu stron olejem lnianym powlec podwójnie, farbą minjową zagruntować, z wszystkich stron po 2 cm na pojedyncze rąbki, leżące pozaginać, wzajemnie .zapomocą tych rąbków połączyć, i łapkami z białej blachy 5-2 cma dużemi, pocynowanymi gwoździami do opierzenia przybitemi, stosownie co 30 do 60 cm umocować; wreszcie rąbki starannie polutować i pokrycie z wierzchu jeszcze raz olejną farbą powlec, bez różnicy wysokości, ¹ za 1 m²:

15 łapek 5 2 cm- dużych, 62 gwoździ poeynowanych, Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

2*70 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

7*15 arkuszy blachy pocyno-wanej 34X53 cm, lub 7'8 arkuszy 25X38 cm,

Uwaga. Materjał potrzebny w ogóle do 1 mz krycia dachu oblicza się stosownie do rozmiarów arkuszy blachy, oraz do szerokości zagięć na rąbki. Tego zresztą rodzaju krycia mało kto już dziś używa i to tylko do dachów wieżowych.

b) jeżeli postać dachu wieżowego ma liczne wcięcia:

350. Krycie biała blachą żelazną wież w sposób pod poz. 349. opisany, ¹ 1 m²:

a) jeżeli postać dachu wieżowego jest skromna:

3*24 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

ilość arkuszy blachy zależy od ich rozmiarów,

zresztą jak pod poz. 349.*,

4*34 godz. blacharza,

25°/₀ generalja, materjał jak wyżej pod a), 15°/₀ od mat. stemple,

10o/o od całości zysk,

2,5°/₀ podatek obrotowy.

351. Krycie białą blachą żelazną grzbietów, narożników, koszów, okapów i osnowy dachu wykonać jak pod poz. 349., bez różnicy wysokości, ¹ za 1 m²:

1 *5°/₀ od mat. stemple, 10° o od całości zysk, 2'5°/₀ podatek obrotowy.

3 35 godz. blacharza,

25° o generalja,

materjał jak wyżej pod poz. 350,

352.    Krycie białą blachą muru ogniowego, z dodaniem łapek i haków, zresztą jak pod poz. 349., ¹ za 1 m²:

l*5°/₀ od mat. stemple, 10° o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

5*80 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

materjał jak wyżej pod poz. 350,

353,    Wiszące korytko dachowe (ryny) z białej blachy sporządzić, a mianowicie: arkusze blachy stosownie — do rozmiarów przekroju korytka — szerokie, razem na długość około 4 m podwójnie znitować i poiutować, oba brzegi podłużne pozwijać w rurki, każdy hak stosownie do spadku korytka wygięty dwoma 8 do 10 cm długiemi śrubami lub gwożdiami do krokwi przymocować, na nie części korytka pozakładać, pręty żelazne G do 10 mm grube w rurkowe zwinięcia brzegów powsu-wać, części korytka podwójnie ponitować i poiutować, bez różnicy wysokości, ¹ za l mb:

1 m pręta G do 10 mm grubego, 1 hak kuty pocynkowany, lub podwójnie olejną farbą o lakierów any, 1 do 1*4 kg ważący i do krokwi dwoma 8 do 10 cm gwoździami przybity,

a) korytka 25 cm szerokiego,

15 cm głębokiego:

2    godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

133 arkusza blachy 47X75 cm-której 75 arkuszy waży 138 kg,

³    Zob. poz. 347. i 356. i str. 5.

1*5°/₀ od mat. stemple,

ГЗЗ arkusza blachy 32X75 cm, której 75 arkuszy waży 90 kg) pręt i hak jak pod a),

1*5°/₀ od mat, stemple,

10° o od całości zysk,

2‘5°/o podatek obrotowy.

10o/₀ od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy;

b) korytka 20 cm szerokiego,

10 cm głębokiego:

1*80 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

Uwaga. Średni przekrój korytka dachowego wypada w ogóle dostatecznie duży, jeżeli obejmuje tyle razy po 08 do 1 cm², ile powierzchnia rzutu poziomego dachu zawiera metrów kwadratowych. W szczególności dachy budynków małych otrzymują korytka 15 do 20 cm szerokie i najmniej 7 cm głębokie, a budynków większych 20 do 25 cm szerokie i najmniej 10 cm głębokie. Spadek wynosi 05 do 1%.

354*. Rurę spadową dachową z białej blachy wykonać, a mianowicie: z poszczególnych arkuszy blachy wytworzyć rury na pojedynczy rąbek polutowane, pozlutowywać je w mniej więcej po 2 m długie kawałki i każdy zaopatrzyć zgrubieniem pierścieniowem, umożliwiającem zawieszenie na żelaznych hakach pierścieniowych, zawiaskowych, pocynkowanych, które należy wbić w mur w ten sposób, aby odstawały od niego na 2 do 3 cm; następnie podczas zawieszania wszystkie kawałki w jedną całość polutować, górny wlot rury dachowej z kryciem dachu połączyć, a do korytka dachowego w tern miejscu przymocować około 60 cm długi, o 1 cm węższy kawałek rury, to jest kolanko, i wpuścić je w rurę spadową, bez różnicy wysokości, i za 1 mb:

materjał jak pod a), Г5% od mat. stemple, 10°/o od całości zysk, 2-5° ₀ podatek obrotowy;

c)    rury 10 cm średnicy: 130 godz. blacharza, 25% generalja, materjał jak pod a), 15% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2-50/0 podatek obrotowy;

d)    rury 5 cm średnicy: 1-00 godz. blacharza, 25% generalja,

a)    rury 20 cm średnicy:

2*00 godz. blacharza,

25°/₀ generalja, ilość arkuszy blachy stosownie

do ich rozmiarów i potrzeby,

0 25 do 0'50 haka żelaznego pierścieniowego zawiaskowego 1, do 1*5 kg ważącego,

15°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    rury 15 cm średnicy:

160 godz. blacharza,

25o/₀ generalja,

materjał jak wyżej ze stosowną zmianą haków,

10°/o od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

1'5°. ₀ od mat. stemple,

.Uwaga. Do wyznaczenia przekroju rur dachowych spadowych służy ta zasada, że powinien obejmować tyle razy po 1 do 1*2 cmz, ile metrów kwadratowych mieści się w powierzchni poziomego rzutu dachu. W rzeczywistości średnica tych rur wynosi 5 do 20 cm, a odstęp ich wzajemny nie powinien przekraczać 20 m ze względu na trudności co do spadku korytek dachowych.

355. Leżące korytko dachowe z białej blachy sporządzić, a mianowicie: arkusze blachy stosownych rozmiarów podwójnie znitować i polutować, farbą olejną podwójnie z obu stron olakierować w sposób pod poz. 349. opisany, haki żelazne, wszystkie zupełnie jednakie, pocynkowane lub olakierowane według spadku, około 0-5o/₀ wynoszącego, do krokwi poprzy-bijać, blachy znitowane w postać korytka powyginać, zewnętrzny brzeg zawojem zaopatrzyć, na haki w ten sposób ułożyć, aby krycie okapowe zachodziło najmniej na 15 cm pod leżącą część korytka, a zewnętrzny brzeg korytka nie przypadł dalej od okapu, niż 80 cm, ani bliżej, niż 10 do 15 cm\ wreszcie górny brzeg korytka połączyć z kryciem dachu na rąbek leżący tak, aby przypadł najmniej o 8 cm wyżej ponad brzeg zewnętrzny korytka, pręt żelazny G do 10 mm gruby w zawój korytka wsunąć, wszystkie części korytka ostatecznie w jedną całość znitować, polutować i przymocować, bez różnicy wysokości, ¹ za 1 mb :

śrubami lub gwoździami 8 do 10 cm długimi,

l‘5°/₀ od mat. stemple,

10<>/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy, b) korytka (ryny) 50 cm w rozwinięciu :

3 50 godz. blacharza,

25°/₀ generalja, materjał jak pod a), l*5°/₀ od mat, stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy. 356. Uwagi. 1. Do krycia dachów używa się cieńszej blachy białej, której skrzynia zawiera 150 arkuszy 34X53 cm lub 25X63 cm} ważących łącznie 95 kg.

a) korytka 65 cm w rozwinięciu :

4 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

ilość arkuszy blachy stosownie do ich rozmiarów, z uwzględnieniem 3 cm na zawój i 2 cm na znitowauie,

1 m pręta żelaznego, kutego,

110 haków żelaznych podwójnie olakierowanych farbą olejną, ważących po 1 do 14 kg, przymocowanych do krokwi dwoma

Do rur dachowych spadowych używa się tej samej blachy, co do krycia, a do korytek dachowych nieco grubszej, posiadającej na ten cel stosowne rozmiary, a mianowicie:

32X75    37X75    42X75    47X75    52X75

90 kg    108 kg~ 120 kg    138 kg    156 kg'

Każdy z tych pięciu formatów blachy korytkowej sprzedawano w skrzynkach po 75 arkuszy, o wadze poniżej kreski wypisanej.

2.    Materjał do lutowania (t. j. cyna, węgle i nity) mieści się już w wymiarze roboty blacharskiej.

3.    Z powodu zbyt małych arkuszy tej blachy pokrycie uskutecznia się tylko na opierzeniu deskami zwykle 3 cm grubemi.

4.    Nachylenie h : b dachu białą blachą krytego, w pojęciu uwagi 3., pod poz. 335., wynosi 1:3 do 1:5. Pokrycie to trwa około 20 lat, zużycie zatem wynosi 5°/₀ ; roczne utrzymanie około 0-5°/₀.

361. Dach blachą czarną żelazną pokryć, na rąbek podwójny stojący i pojedynczy leżący, w sposób pod poz. 348. opisany, z tą różnicą, że blachy nadto trzeba przed użyciem z obu stron gorącym olejem lnianym podwójnie, a następnie raz farbą minjową powlec, a po dokonanem pokryciu z wierzchu jeszcze raz olejną farbą olakierować, z dodaniem cyny, węgli i nitów w miarę potrzeby, bez różnicy wysokości, ¹ za lm²:

2-80 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

2 arkusze blachy 63 X 95 cm, których 18 lub 20 waży 56 kg, albo 1-84 arkuszy, których 18 lub 20 waży 50 kg,

6 łapek 4 X Ю cm z białej blachy, 12 gwoździ z pocyiio-wanemi główkami,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

Uwagi.

1.    Do podwójnego olakierowania olejną farbą 1 m² dachu, czarną blachą krytego, potrzeba 0 8 Jcg farby olejnej.

2.    Do i m² krycia arkuszami blachy mniejszych roznrarów, n. p. 48 X 02 cm potrzeba 4 2 arkuszy, a wymiar roboty zwiększa się o 3 godz. blacharza i 10% jak wyżej.

(24 X 36") waży łącznie po 56 Jcg.

mm

3.    Do krycia dachów używa się czarnej blachy styryjskiej I-a Nr. 16, 18, 20, 22, której 16, 18, 20, 22 arkuszy 632 X 948 Według nowszego formatu blacha Nr. 16, 18, 20, 22 obejmuje wiązki, złożone z 16, 18, 20, 22 arkuszy 65 X 100 m, ważące po 50 leg ; zastosowują także arkusze blachy 1 X 2 w, których 1 m² waży około 4 6 leg.

4.    Olakierowanie dachu odnawia się co 4 do 5 lat w sposób pod poz. 362. wykazany.

Do gruntowania blachy czarnej pod olakierowanie olejne używa się pokostu lnianego, zmieszanego z minium (tlennik ołowiu PA₃ O4).

Olakierowanie „na sposób rosyjski“ składa się z 05 leg zieleni miedzi, 05 leg bieli ołowiu i 15 leg oleju lnianego, co wszystko razem wystarcza na powleczenie podwójne 6 m² dachu.

Dobrą jest również mięszanina z 3 części kredy i 1 części ziemi palonej z tłustym olejem lnianym, która to mieszanina daje farbę szarą ; dodanie do niej czerwieni •ozyni ją czerwoną, a czarnej ziemi czarną.

5.    Korytek i rur dachowych nie wykonuje się z czarnej blachy żelaznej, tylko rz białej lub żelaznej pocynkowanej ; w razie jednak konieczności użycia czarnej •blachy na korytka i rury spadowe, to pierwsze wykonać należy z blachy Nr. 18 lub 16, a ostatnie z blachy Nr. 18.

6.    Krycie czarną blachą wykonuje się albo na opierzeniu albo na ołaceniu z desek zwykle 3 cm grubych.

7.    Nachylenie, trwanie i utrzymanie dachu czarną blachą krytego, jak dachu białą blachą, w uwadze 4. pod poz. 356.

363« Krycie murów ogniowych czarną blachą żelazną, a dodaniem łapek i haków, z powodu trudniejszej roboty za 1 m2 liczy się ó 15°/₀ drożej, aniżeli pokrycie dachu tą samą blachą pod poz. 361.

364.    Wyłożenie koryt dachowych lub krycia gzymsów czarną blachą żelazną za lm² liczy się o 7 do 8% drożej, aniżeli krycie dachu pod poz. 361.

365.    Krycie dachu czarną blachą falistą, z obustronnem podwójnem olakierowaniem w sposób, w uwadze 4., pod poz. 361. opisany, wykonać, a mianowicie: arkusze blachy falistej, zwykle 06 do 1 w szerokie, 2 m długie, 0*65 do 1 mm grube, o falach 25, 30, 35, 40, 45, 60 mm wysokich, 86, 100, 125 mm długich, na płatwach 175 do 2*25 m wzajemnie odległych ułożyć, z nakładką podłużną 8 do 18 cm, a poprzeczną 5 do 7 cm i nitarni 5 do 6 mm grubymi, pocynkowanymi w odstępach: na brzegu arkuszy co 25 do 30 cm, a na górze fal 15 do 20 cm znitować; nadto zapomocą 3 do 5 cm szerokich, 3 do 5 mm grubych łapek pocynkowanych, hakowato wygiętych, do góry każdej drugiej lub trzeciej fali przynitowanych, przymo,-cować po podłożeniu płytek ołowianych pod główki nitów, oraz po przybiciu, względnie przynitowaniu drugiego końca łapek do płatew, wreszcie grzbiety i narożniki stosownie wygiętą blachą płaską lub falistą z przynitowaniem do góry i przygięciem w dolinach fal przykryć, a kosze wyłożyć również taką blachą, podsuniętą na 8 cm pod krycie dachu, i przymocować łapkami w odstępach co 20 do 25 cm przynitowanemi, bez różnicy wysokości (zob. poz. 347$ 366, 744.), za 1 m²: chy, a olakierowanie jak pod poz. 361,

2*4 godz. blacharza,

25°/₀ generalja, ilość arkuszy blachy falistej, łapek, gwoździ, nitów itd. zależy od rozmiarów arkuszy bla-

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5o/₀ podatek obrotowy.

366.    Krycie blachą żelazną falistą, pocynkowaną, w sposób pod poz. 365. opisany, bez olakierowania, ¹ za 1 w²:

Г5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2 5°/o podatek obrotowy.

2*4 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

ilość arkuszy blachy, łapek, nitów itd. zależnie od rozmiarów blachy,

Uwagi.

1.    Blacha żelazna falista jest znacznie silna i dlatego krycie wykonują na płatwach drewnianych lub żelaznych w odstępach 1 do 225 m, wyjątkowo do 2'5 m dużych ; czasami także na łatach co 30 do 80 cm wzajemnie odległych, a na opierzeniu wledy tylko, gdy chodzi o wielką wytrzymałość krycia lub o zapobieżenie skraplaniu się w’ody.

Szerokość arkuszy żelaznej blachy falistej pocynkowanej wogóle wynosi 0 G do 1*3 m, długość 14 do 3 m, a najwięcej 6 m, grubość 1 do 6 mm.

2.    Blacha żelazna falista łukowa działa jako sklepienie i jest tak wytrzymała, że używa się jej do krycia bez właściwej więzby dachowej na rozpiętość do 30 m, przeważnie budynków przemysłowych.

3.    Krycie blachą żelazną falistą jest o wiele wytrzymalsze od falistej cynkowej, szczelne z powodu niewielu spoin, ogniotrwałe, a także więzba dachu jest tańszą; natomiast w zimie jest bardzo zimne, w lecie bardzo gorące, grad sprawia wielki łoskot i skraplanie się wody jest bardzo znaczne.

4.    Nachylenie dachu blachą falistą krytego wynosi i : 1*5 do 1 : 3 w pojęciu uwagi 3. pod poz. 335. Krycie blachą falistą pocynkowaną trwa około 30 lat, zużycie roczne zatem wynosi 3-33°/o, a utrzymanie 0⁻2%.

367.    Krycie dachu na rąbek stojący podwójny i leżący pojedynczy blachą żelazną pocynkowaną Nr. 18 lub Nr. 20, której 18 lub 20 arkuszy po 63 X 95 cm waży razem 56 kg lub 50 kg wykonać, jak krycie miedziane w sposób opisany szczegółowo pod poz. 348. jednakże w razie nitowania z pocynowaniem główek nitów (zob. poz. 347., 360., 744.), za 1 w²:

12 gwoździ z pocynowanemi główkami,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

3 godz. blacharza,

25°/o generalja,

2 arkusze blachy Nr. 18 lub 20 jak wyżej,

6 łapek 5 X 10 cm z blachy pocynkowanej lub białej,

¹ Zob. poz. 347., 744.

ts

Skwarczyóski, Podręcznik budowlany.

368.    Korytko dachowe wiszące z żelaznej blachy росу nk o w an ej Nr. 18 lub Nr. 16, której 18 lub 16 arkuszy po 68 X 95 cm waży 56 kg lub 50 kg sporządzić w sposób pod poz. 858. szczegółowo opisany, bez różnicy wysokości budynku, * za 1 mb\

1*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy; b) korytka 20 cm szerokiego i 10 cm głębokiego:

1*80 godz. blacharza,

25% generalja,

0-37 m³ blachy Nr. 18 lub 16, hak i pręt żelazny jak pod a)y Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) korytka 25 cm szerokiego i 15 cm głębokiego:

2 godz. blacharza,

25% generał ja,

0813 arkusza blachy Nr. 18 lub 16 jak wyżej,

1 m pręta żelaznego kutego 6 do 10 mm grubego,

Г10 haków żelaznych kutych po 1 do 14 kg ważących, pocyn-kowanych lub podwójnie olejną farbą powleczonych, nity, węgle i cyna mieszczą się już w wymiarze roboty,

369.    Korytko leżące dachowe 68 cm w rozwinięciu z blachy żelaznej pocynkowanej Nr. 18 lub Nr. 16, której 18 lub 16 arkuszy po 68 X 95 cm waży 56 kg albo 50 kg, wykonać w sposób pod poz. 355. szczegółowo opisany, ale bez olakierowania blachy, bez różnicy wysokości, \ za 1 mb :

waży 5-84 kg, względnie 5*22 kg, hak i pręt jak pod poz. 355. a, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

4 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

065 m³ blachy Nr. 18, której 1 m³ waży 5'19 kg, względnie

4-64 kg albo Nr. 16, której 1 m³

Uwaga. Sporządzenie około 60 cm długiego, o 1 cm od rury spadowej węższego kawałka rury czyli kolanka z blachy cynkowej i przylutowanie go do korytka dachowego leżącego, zalicza się do rur dachowych spadowych i dodaje do ich wymiaru.

370.    Kurę spadową dachową 14 cm średnicy, znitowaną i polutowaną lub na rąbek złączoną sporządzić z pocynkowanej blachy żelaznej Nr. 18, jak wyżej, olakierować podwójnie kolorem fasady i zapomocą nabitych półwałków zawiesić

na hakach żelaznych pierścieniowych, zawiaskowych, ważących 10 do 1*5 kg, wbitych w mur w ten sposób, aby odstawały na 3 do 4 cm, z dodaniem haków, górny wlot rury przymocować do korytka dachowego, jeżeli wisi pod okapem albo też do krycia dachowego, jeżeli korytko wisi nad gzymsem, a do korytka w takim razie przylutować około 60 cm długi o 1 cm od rury spadowej węższy kawałek rury czyli kolanko, i wpuścić je w rurę spadową, bez różnicy wysokości,¹ za 1 mb: a) 2 godz. blacharza,

025 do 0-5 haka żelaznego kutego, pierścieniowego z zawia-skami ważącego 1 do 1-5 kg, l*5°/₀ od mat, stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

25°/₀ generalja,

0-826 arkusza blachy Nr. 18, której 18 arkuszy 63 X 95 cm waży 56 Tcg lub 50 kg,

371. Krycie dachu blachą cynkową, na rąbek pod wojny stojący w kierunku prostopadłym do okapu łączoną, wykonać, z polutowaniem spoin równoległych do okapu w ten sposób, aby z każdego arkusza przypadło razem 9 cm na oba rąbki stojące, a po 4 5 cm na każdą nakładkę poziomą arkuszy (gdy nakładka ta wynosi 10 do 16 cm, to się jej nie lutuje); nadto pokrycie to trzeba uskutecznić na opierzeniu, do którego przybija się łapki 3 X 6 сш z białej lub pocynkowanej blachy żelaznej, w odstępach 45 do 60 cm, przytrzymujące rąbki stojące (zob. poz. 375.),³ za 1 m~ :

dzi stosownie do rozmiarów arkuszy.

Г5°/₀ od mat. stemple, lOo/₀ od całości zysk,

2-Ч podatek obrotowy.

Uwaga. Ten sposób krycia zaleca się tylko wtedy, gdy płaszczyzny dachu są niewielkie.

372. Krycie dachu blachą cynkową Nr. 13 arkuszami 100 X 200 cm na listwy sosnowe 4X5 cm sposobem pruskim lub belgijskim uskutecznić, a mianowicie: każdy arkusz przy listwach z obu stron na 5 cm prostopadle odgiąć, z obu stron 3-ma łapkami 3 X 16 cm z białej lub pocynkowanej blachy, owiniętemi o spód i oba boki listwy, przymocować, na listwę z wierzchu pas blachy 12 cm szeroki nałożyć i połączyć go z obu

2-50 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

ilość arkuszy blachy cynkowej Nr. 11 do 15 (zob. tablicę pod poz. 375.) oraz ilość łapek i gwoź

stron w całej długości za pomocą rąbka z podgiętymi blachami i łapkami; dalej arkusze blachy w kierunku poziomym połączyć wzajemnie rąbkami pojedynczymi leżącymi i do ołacenia przymocować 2-ma łapkami przybitemi 4-ma gwoździami pocynowa-nymi, listwy co 2 m przymocować do łat śrubkami żelaznemi, 6 mm grubemi i 85 mm długiemi i do każdej drugiej łaty przybić 10 cm długimi gwoździami drutowymi, których wystające końce z łat, po przybiciu, trzeba zagiąć i w drzewo wcisnąć, a w razie, gdy listwa w całej długości przypadnie na krokiew, to należy ją tylko przyśrubować, dalej rąbki pasu blachy, nakrywającego listwę, wzdłuż po obu stronach przygiąć, a główki śrub i gwoździ pocy-nować ; wreszcie wzdłuż grzbietu i narożników dachu listwy przybić i przykryć w sposób wyżej opisany, kosze zaś na szerokość arkuszy blachy pokryć i połączyć je wzajemnie, oraz z resztą krycia rąbkiem pojedynczym leżącym, bez różnicy wysokości (zob. poz. 875.),² za 1 m²:

1    m listwy 4 X 5 cm sosnowej, 0 5 śrubki 6 mm grubej, 85 mm

długiej do listwy,

2    gwoździ drutowe 10 cm długie do listwy,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy.

8 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

1-25 m² blachy Nr. 13,

3    łapki 3 X 16 cm z blachy białej lub pocynkowanej,

2 łapki 3X6 do 5 X 9 cm z blachy takiej samej,

4    gwoździ z pocynowanemi główkami,

373. Krycie dachu blachą cynkową Nr. 13 na listwy trapezowe sposobem francuskim czyli jak pod poz. 372. opisano wykonać z tą różnicą, że pasy blaszane listwę kryjące nie łączy się rąbkiem z przyległymi i podgiętymi arkuszami blachy, lecz tylko nadaje się im postać kaptura korytkowego, nasuwa na listwę i przybija z góry jednym gwoździem pocynowanym,² za 1 m²:

1*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

2‘50 godz. blacharza,

25% generalja,

materjał krycia jak pod poz.

372.

374. Krycie dachugórnoszląską cynkową blachą falistą 1 mm grubą (prawie Nr. 15 lub 16 według tablicy pod poz. 375.) wykonać, a mianowicie: arkusze blachy — profil A\

szerokie i długie 0 62 X 2, 0 89 X 3, 117 X 3 m, o falach 55 X 117 mm — profil B: 0*84 X 2, 1'08 X 3, 1*3 X 3 w, o falach 32 X 100 шш — profil C: 0 8 X 3 m o falach 32 X НО м — albo profil D: IX 1’78 м, o falach 14 X 00 mm — na łatach co 40 do 45 cm, lub na płatwach co 62 do 110 cm wzajemnie odległych ułożyć, w kierunku poziomym na 5 do 7 cm wzajemnie przykryć i polutować, a w kierunku prostopadłym do okapu, brzegi obok siebie leżących arkuszy blachy do góry podgiąć, о X 3 cm łapkami z blachy cynkowej Nr. 16 lub 18 do łat względnie do płatwi przymocować, podgięte brzegi blachy paskiem 10 do 12 cm szerokim przykryć i rąbkami z oboma arkuszami i łapkami połączyć; albo też arkusze w kierunku poziomym przykryć wzajemnie na 8 do 18 cm bez lutowania, a w kierunku prostopadłym przykryć wzajemnie na 5 do 7 cm i polutować; w tym ostatnim wypadku należy do spodu blachy przylutować łapki kątowe z blachy cynkowej, które się zaczepiają do stosownie wbitych haków w ołacenie lub w płatwy. W obu wypadkach zresztą należy grzbiet, narożniki i kosze pokryć w sposób pod poz. 365. opisany,¹ za 1 m2:

1*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

2*20 godz. blacharza,

25 °/₀ general ja,

materjał potrzebny do krycia jak pod poz. 372,

Uwaga. Blachy cynkowej falistej używają tylko bardzo rzadko do krycia dachu.

375. Uwagi.

1.    Korytka dachu blachą cynkową krytego wykonują z żelaznej blachy pocynkowanej według poz. 368 lub 369, rury spadowe zaś z blachy cynkowej Nr. 14, których wykonanie wymaga tego samego wymiaru roboty, co rur z blachy pocynkowanej pod poz. 370.

2.    Blacha cynkowa, której rozmiary poszczególnych arkuszy wykazuje tablica niżej przedstawiona, ma bardzo obszerne zastosowanie, daje się bowiem łatwo łączyć zapomocą lutowania, a tworzący się na jej powierzchni tlenek cynku chroni ją trwale od wpływów atmosfery. I tak Nr. 1 do 8 używa się do ornamentów wycinanych, Nr. 8 do 11 do przedmiotów wytłaczanych, Nr. 11 do 15, a przeważnie Nr. 13 do krycia dachów, Nr. 10 do 12 także do profili ciągnionych, do naczyń i korytek dachowych.

b.

TABLICA

rozmiarów i ciężarów blachy cynkowej.

W przybliżeniu

Arkusz blachy

065x2-0 = 1 3 m³ 0-8x20 = 1-6 ш³

10x2-0 = 2 0 w²

i g™-

3 bóść ~ blachy ^ w mm

ciężar 1 m2 w kg

waży około kg

waży około kg

waży około kg

H CM СО Ю O CO Ci

ОН(МСО^ЮСО^СООЗОНСТСОТНЮО г—I r—i r—i rH r—i г—I г—( T—i rH T—! CM (M CM CM CM CM

0100

0143

0-186

0-228

0-250

0300

0-350

0-400

0-450

0-500

0-580

0-660

0-740

0-820

0-950

1-080

1-210

1-340

1-470

1-600

1-780

1- 960

2- 140 2-320 2-500 2-680

0-70

1-00

1-30

1 60

1 75

210

2-45

2-80

3-15

3-50

4-06

4-62

5-18

5-74

6-65

7-56

8-47

9-38

10- 29

11- 20

12- 46

13- 72

14- 98

16- 24

17- 50

18- 76

0-910

1-300

1- 690

2- 080 2-275

2- 730 3185

3- 640

4- 095

4- 550

5- 278

6- 006

6- 734

7- 462

8- 645

9- 828 11-011 12194 13.377 14-560

16- 198

17- 836 19-474 21112 22-750 24-388

1-600

2080

2-560

2-800

2- 360

3- 920

4- 480

5- 040

5- 600

6- 496

7- 392

8- 288 9184

10-640

12- 096

13- 552

15- 008

16- 464

17- 920 19-936 21-952 23-968 25-984 28-000 30016

2-600

3-200

3- 500

4- 200

4- 900

5- 600

6- 300

7- 000

8- 120 9-240

10- 360

11- 480 13-300

15- 120

16- 940 18-760 20-580 24-400 24-920 27-440 29-960 32-480 35-000 37-520

376.    Do krycia dachów zastosowują także tabliczki przeróżnej postaci z blachy żelaznej, cynkowej lub miedzianej wycinane i wytłaczane, emajlowane, niklowane lub galwanicznie pozłacane. Krycie takiemi tabliczkami zależnie od ich postaci wykonuje się tak, jak tabliczkami łupkowemi na ołaceniu lub opierzeniu deskami 25 do 35 mm grubemi, nieszerszemi, niż 16 cm ze spoinami 5 mm szerokiemu Pozycje 377 i 378 obejmują krycie tabliczkami blaszanemi najwięcej używanemi.

377.    Krycie karpiówkami z blachy cynkowej 05 mm grubej, mniej lub więcej silnie falistemi, pocynowanemi o rozmiarach 41*5 X 22 cm, na gotowem już ołaceniu, z przymocowaniem do łat zapomocą gwoździ i łapek, — bez różnicy wysokości, za 1 m²:

10 gwoździ, l*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2"5°/₀ podatek obrotowy.

1*40 godz. blacharza,

25% generalja,

15 tabliczek 41*5 X 22 cm,

5 łapek z białej blachy,

Uwaga. Krycie to jest lekkie i tanie, bo 1 w³ waży 7 do 75 leg i kosztowało około 4*70 koron przed wojną.

378.    Krycie tabliczkami blaszanemi kwadratowemi, według przekątni falistemi, ale z brzegami płaskimi ułożyć warstwami ukośnemi ze stosowną nakładką, przyczem każda tabliczka przymocowana jest trzema gwoździami, śrubkami albo łapkami.

Uwaga. Krycie to jest bardzo trwałe, szczelne, ładne, na burze wytrzymałe, nie wymaga silnej więzby, ani prawie żadnych na-prawek i zaleca się szczególnie do budynków osobno stojących, narażonych na silne burzliwe wiatry.

Na 1 m2 krycia potrzeba 17 tabliczek 27X27 cm, a waga wynosi: gdy tabliczki te są z blachy cynkowej 4-90 Jcgjm², z blachy żelaznej pocynkowanej 5;20 kgjm², z blachy miedzianej 5*50 lcg\m².

¹

Zob. poz. 744. — ² Zob. poz. 347. i 376. do 378.

²

Zob. poz. 347. i 376. do 378. — ² Zob. poz. 347 i 375.

e) Krycie papą dachową.

379. Uwagi ogólne.

1. Papa dachowa, wytwarzana w sposób określony bliżej w tomie I., rozdział У, poddział 10. poz. h, str. 166., w zwojach l m szerokich, do 20m długich, 1 do 2 mm grubych; może być maziowa, asfaltowa lub tak zwana kamienna i daje lekki, tani i ogniochronny materjał krycia.

2.    Krycie dachu papą wykonuje się na opierzeniu szczelncm z desek suchych, niesękatych, struganych, 2-5 do 3 cm grubych i nie szerszych niż 16 cm, aby się nie paczyły; łączenie ich na półżłobki itp. jest pożądane, ale niekonieczne. Wykonują krycie papą także na podwójnem pokryciu gontowem, o ile nie jest zniszczone, i tylko na okapach, grzbietach i narożnikach zrywa się po 2 szeregi gont i zastępuje je opierzeniem z desek 2 cm grubych.

Wszelkie potrzebne podczas krycia wzajemne nakrywanie się papy, — a zatem i nakładki, które powinny wynosić 8 do 10 cm, —-powleka się bezpośrednio przedtem gorącą mazią węgla kamiennego z domieszką 15% asfaltu, lakiem asfaltowym, lub cementem drzewnym*, kosze i międzydachowe korytka wyściela się zawsze papą podwójnie i zlepia w ten sam sposób; lepiej jednak wykonać je z blachy.

3.    Korytka dachowe wykonują z blachy żelaznej pocynko-wanej Nr. 18 i to w regule wiszące, o ile wszakże przyjdzie wykonać leżące, to okap przed niemi należy według możności pokryć blachą także.

Na brzegach przyczółkowych dachu, oraz wzdłuż murów ogniowych, kominowych itp. nabija się listwy trójkątne prostokątne, które kryje się pasem papy stosownie szerokim, gwoździami przybitym,, a względnie także i w spoinę muru wpuszczonym.

4.    Gotowe już krycie papą powleka się podczas suchej, cieple) pory bardzo gorącem smarowidłem stosownem i posypuje suchym, czystym, ostrym piaskiem bez kamyczków.

Smarowidłem tern może być czerwony albo ozokerytowy lak albo maż węgla kamiennego z domieszką: 15% asfaltu,— albo 10% oleju smarowego i 20% amerykańskiej żywicy, — lub 10% asfaltu z Trynidad, 10% dziegciu i 5% oliwy żywicznej, — lub 25% dziegciu i 5% żywicy, — lub 20% kalafonji, 8% pokostu lnianego i 2% miałkiego proszku braunsztynu (dwutlenek manganu) itp.

Utrzymanie zresztą krycia w dobrym stanie wymaga odnowienia powłoki smarowidła w rok po wykonaniu, a potem co 2 do 3 lata.

5.    Nachylenie dachu papą krytego nie powinno być ani zbyt strome, aby maż nie ściekała, ani zbyt płaskie, aby woda rychło spływała; właściwem jest tu nachylenie 1 : 10 do 1 : 5 w pojęciu zwykłem h : b} gdzie A jest wysokością, zaś b połowa rozpiętości dachu.

Krycie papą maziową trwa około 12 lat, asfaltową 15, a dobrą kamienną 20 lat; roczne zatem zużycie wynosi 8*33, 6 66 i 5%* a utrzymanie około 5, 4 i 3%.

6. Zarówno podczas wykonania krycia, jakoteż podczas późniejszego chodzenia po dachu, należy chodzić boso lub obwinąć obuwie szmatą, aby papy nie uszkodzić.

b) dachów stałych:

0*18 godz. pokrywacza,

25% generalja,

110 m2 — 3‘bJcg papy I. jakości,

¹/i5 kg gwoździ 16/30,

0-86 kg mazi węgla kamiennego,

013 kg asfaltu,

1    kg drewna opałowego,

0 002 m3 piasku,

1*5% od mat, stemple,

10% od całości zysk,

2    5% podatek obrotowy.

380. Pojedyncze krycie gładkie papą asfaltową na gotowem już opierzeniu lub na podwójnem kryciu gontowem wykonać, a mianowicie: zwój papy wzdłuż okapu rozpostrzeć z przedłużeniem w miarę potrzeby na nakładkę 8 cm, dolny brzeg podwójnie zagięty do czoła okapu przybić gwoździami 3 cm, pocynkowanymi z szerokiemi główkami, w odstępach co 4 do 7 cm, górny brzeg takimiż gwoździami przybić co 20 cm ; następny pas papy równolegle do okapu ułożyć i przykryć nim poprzedni na szerokość 8 cm, po poprzedniem gorącem omazieniu, i gwoździami co 4 do 7 cm przybić; dalej tak samo postąpić z ułożeniem następnych pasów papy aż do grzbietowego włącznie, który nadto jeszcze przegiąć należy poza grzbiet na 8 cm, a po pokryciu w ten sam sposób drugiej strony dachu, przykryć grzbiet i narożniki pasem papy 20 cm szerokim po gorącem omazieniu, i przybić ; wzdłuż, brzegów przyczółkowych i murów listwy ponabijać i pasem 10 cm szerokim przykryć, a wreszcie gotowe już krycie gorącem smarowidłem (zob. uwagę 4. pod poz. 379.) powlec i piaskiem posypać* bez różnicy wysokości, ¹ za 1 m²: a) dachów tymczasowych:

0‘15 godz. pokrywacza,

25% generalja, riOms — 3*5 leg papy II. jakości,

i/i5 kg gwoździ papowych 16/30,

0*86 kg mazi węgla kamiennego,

0*13 kg asfaltu,

1 kg drewna opałowego,

0Ю02 m3 piasku,

15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

Uwaga. Ten sposób krycia zastosowuje się najczęściej do małych dachów i do tymczasowych, albo jako podkład na opierzeniu itp., uszczelniający pod krycie dachówką, łupkiem lub cementem drzewnym.

b) zwojami papy 1 X 10 m: 0*20 godz. pokrywacza,

25°/₀ generalja,

110 m2 papy,

1*1 mb pasów z papy,

¹/₁₂^pr gwoździ papowych 16/30, 0*86 kg mazi węgla kamien

381. Pojedyncze krycia na listwy papą asfaltową na gotowem już opierzeniu wykonać, a mianowicie: przede-wszystkiem zwoje papy wzdłuż okapu i koszów rozpostrzeć i przymocować w sposób pod poz. 380. opisany, listwy trójkątne lub zbliżone trapezowe 3 do 4 cm grube, spodem 6-5 cm szerokie, w odstępach o 2 do 5 cm węższych niż szerokość papy tak ułożyć i przybić, aby górny ich koniec był 10 cm od grzbietu, względnie od narożnika odległy, a dolny 10 cm na pas okapowy papy zachodził, poezem oba końce listew ukośnie przyciąć, papę między listwami z nakładką 8 cm ułożyć, do listw dostosować i gwoździami co 20 cm przybić, listwy pasem 10 m, a grzbiety i narożniki 20 cm szerokim przykryć i przybić, po poprzedniem powleczeniu gorącą mazią asfaltową, lakiem dachowym lub cementem drzewnym ; wreszcie gotowe pokrycie gorącem smarowidłem powlec (poz. 379., uwaga 4.) i piaskiem posypać, bez różnicy wysokości, ¹ za 1 m²: a) arkuszami papy 75 X Ю0 cm :

0 25 godz. pokrywacza,

25°/₀ generalja,

1*15 m2 arkuszy papy, i/iofy gwoździ 3 cm papowych,

¹/зо gwoździ lt) cm do listew,

nego,

015 kg asfaltu,

1 kg drewna opałowego,

0'002 m3 piasku,

110m listew sosnowych ⁴/₆cm, ¹/зо % gwoździ do listew40/100, l’5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Pas okapowy papy można zupełnie opuścić, a zamiast niego zwoje papy między listwami rozpostarte przesunąć aż do okapu, dolny brzeg papy zagjąć w rąbek i do czoła okapu przybić.

382. Podwójne krycie na listwy papą asfaltową na gotowem już opierzeniu wykonać, a mianowicie: zwojami papy cieńszej pokryć dach pojedynczo, równolegle do okapu w sposób

086 kg mazi węgla kamiennego,

0\15 kg asfaltu,

1 kg drewna opałowego,

0002 m3 piasku,

1*50 m listew sosnowych ⁴/₆ cm,

15o/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2'5°/o podatek obrotowy;

pod poz. 380. szczegółowo opisany i powlec gotowe już krycie warstwą 2 do 3 mm grubą gudronu, asfaltu z Trynidad lub mazią węgla kamiennego z domieszką 10% oleju smarowego i 20°/o amerykańskiej żywicy lub 10% asfaltu z Trynidad, 10% dziegciu i 5% oleju żywicznego; następnie wykonać na tern krycie listwowe grubszą nieco papą według poz. 381. i powlec je gorącą mazią węgla kamiennego z domieszką 15% asfaltu z Trynidad, 10% oleju parafiniastego i 25% miałkiej suchej glinki, lub 15% kalafonji, 5% oleju żywicznego i 30% miałkiego łupku gliniastego, lub 15% kalafonji, 7% pokostu lnianego, 1% braunsztynu (dwutlenku manganu) i 17% miałkiej suchej glinki, ¹ za 1 m²:

0 35 godz. pokrywacza,

25% general ja,

1T0 m^ papy cieńszej I. jakości,

1T0 »f papy grubszej I. jakości,

Tl mb pasów z papy,

¹/i5 ty gwoździ 3 cm drutowych 16/30,

2 kg drewna opałowego,

i/зо kg gwoździ 40/100 do listew,

2 kg smarowidła (lepią) asfaltowego,

1-86 kg mazi węgla kamiennego,

OT5 kg asfaltu,

0002 ms jnasku ostrego suchego,

1T0 mb listew % cm,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

Uwaga. Zamiast drugiego krycia na listwach można wykonać także takie samo krycie pojedyncze, jak pierwsze krycie na pełne spoiny, i w takim razie dolne brzegi zwojów papy pierwszego krycia przybija się do opierzenia w odstępach co 8 do 10 m, a górne co 1 m.

383. Gotowe już krycie papą dachową powlec smarowidłem lub lakiem dachowym i posypać czystym ostrym suchym piaskiem (zob. poz. 379. i 382.), bez różnicy wysokości, za 1 m²:

0-002 m3 piasku, dodatki jak wyżej.

0T6 godz. pokrywacza,

25% generalja,

1 kg smarowidła lub laku dachowego,

384*. Pokrycie ruberoidem dachu za 1 m2; a) pojedyncze na oszalowaniu z desek:

gładkie

krycie

na listwach -

pokrywacza...........

general] a..........* •

ruberoidu............

smarowidła (lepią) asfaltowego . .

listew trójkątnych........

gwoździ papowych 16/80.....

gwoździ do listew 38/90 .....

Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

Ъ) na podkładzie z betonu:

0*20 godz.

25°/„

11 m2 01 kg

0*27 godz.

25°/o

1*1 m2

‘/i* kg

01 kg 1*1 mb 4it % ilso kg

pojedyncze

krycie

podwójne

0 55 godz. 25°/₀

2*2 m2

0*85 kg 1-25 kg

0*40 godz. 25°/₀

11 m³

0-05 kg 1-25 kg

pokrywacza...........

generalja............

ruberoidu............

lepią asfaltowego zwyczajnego . . lepią asfaltowego do betonu . . .

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

Uwagi.

1. Do krycia dachów sposobem papy używa się także innych mniej lub więcej do papy podobnych wyrobów, t. j. :

a)    Pilśń asfaltowa wytwarzana z kłaków, włosia bydlęcego* i odpadków tkalni wełnianych, silnie mazią nasyconych i sprasowanych w zwojach 1 X 20 m; pojedyncze krycie nią wykonuje się w sposób pod poz. 380. opisany, z tym samym wymiarem roboty i materjahn

b)    Anduropapa wyrabiana przez firmę N. Scheftel w Wiedniu, w zwojach 1 X 10 m w czterech różnych grubościach, barwy szarej, a olakierowaniem olejnem można jej nadać rozmaite zabarwienie i uczynić wytrzymalszą.

c)    Durolit jest papą bezmaziową, bezwonną, podobną do poprzedniej; składa się z pilśni wełnianej i ze skórzastej, gumowej powłoki. Używa się do pojedynczego krycia w sposób pod poz. 380. opisany, ale zwoje przecina się na ukośne, 3 do 4 m długie kawałki.

d) Ruberoidjest również pilśnią wełnianą, nasyconą preparatami (bez mazi i asfaltu), trwałymi na działanie atmosfery, wyrabianą w zwojach 1 X 10 w; jest elastyczną i na kwasy wytrzymałą i używa się do krycia pojedynczego, w sposób pod poz. 884. opisany.

f) Krycie cementem drzewnym*

385.    Uwagi. ¹

1.    Cement drzewny wynaleziony przez S. Häusl era, bednarza w Hirschberg na Śląsku, do kitowania klepek, jest mazią węgla kamiennego z domieszką 10% oleju smarowego i 20% amerykańskiej żywicy lub 10°/₀ asfaltu z Trynidad, 10% dziegciu i 5% oleju żywicznego itp. ; w temperaturze zwykłej jest twardy a po miernem ogrzaniu płynny.

2.    Krycie dachu cementem drzewnym wykonuje się na opierzeniu z suchych niesękatych desek, przystosowanych 3 do 4 cm grubych, nieszerszych niż 16 cm, ułożonych na silnem wiązaniu z krokwiami co 70 do 80 cm wzajemnie odległemi; do krycia zaś używa się mocnego papieru pakunkowego, słabo klejowanego, 1*4 do 1*6 m szerokiego, w zwojach 60 do 90 m, gorącym cementem drzewnym już nasyconego lub dopiero podczas rozpościerania na miejscu przeznaczenia powlekanego. Krycie zresztą należy wykonywać tylko w czasie suchej ciepłej pory, a chodzenia w butach po papierze wogóle unikać. Po wykonaniu krycia należy dach zaopatrzyć poręczą żelazną 1 m wysoką ze słupkami (szczeblami) co 1 m odległymi i z dwoma prętami poziomymi. Korytka dachowe powinny być wiszące z blachy pocynkowanej Nr. 18.

3.    Krycie to jest najwięcej szczelne, zupełnie ogniotrwałe, wytrzymałe, nadzwyczaj trwałe i posiada najmniejsze nachylenie, to jest h : Ъ = 1 : 30 do 1:10; natomiast jest bardzo ciężkie, uszkodzenia trudno odkryć, a naprawa niełatwa.

4.    Krycie trwa około 50 lat, a zatem roczne zużycie wynosi około 2%, a utrzymanie nie wymaga prawie żadnych kosztów.

5.    Powierzchnia krycia oblicza się według rzeczywistych rozmiarów wykonania, bez żadnych dalszych dodatków.

386.    Krycie cementem drzewnym na gotowem już opieczeniu (uwaga 2, poz. 385.), opartem na wiązaniu roz-pierająco wiszącem, wykonać, a mianowicie: opierzenie posypać warstwą 2 do 3 mm grubą suchego, miałkiego, przesianego piasku lub popiołu, ułożyć na tern papę dachową w sposób pojedynczego krycia gładkiego, równolegle do okapu, a brzegi dachu wyłożyć blachą cynkową; następnie począwszy od jednego z przyczółków dachu, ułożyć 3 do 4 pokłady papieru cementu drzewnego pełnią na spoinę z nakładką 10 cm, po poprzedniem powleczeniu zapomocą miękkich szczotek gorącym cementem drzewnym każdego pokładu, z równoczesnem rozwijaniem papieru w ten sposób, aby pierwszy pokład pokrył w całości blachę osnowy brzegowej dachu z należytem zaklejeniem cementem drzewnym; dalej ostatni pokład, po powleczeniu gorącym cementem drzewnym, posiać miałkim piaskiem na 1 do 15 cm grubo, a na to nasypać warstwę 10 cm grubą, złożoną z 4 do 5 cm warstwy piaszczystej gliny i 5 do 6 cm żwiru grubego czystego, chronionego od wysypania się wzdłuż brzegów i okapów zapomocą gotowych już ogniotrwałych, 10 cm wysokich, dostatecznie silnych listew, zaopatrzonych stosownymi otworami, celem odprowadzenia wody do korytek wiszących; wreszcie wzdłuż murów wykonać wklęsłe na 25 cm wysokie z cementu drzewnego, bez różnicy wysokości (zob. uwagę 1, pod poz. 322. i pozycję 385.):

g) Krycie gontami, dranicami i deskami.

387. Uwagi: ¹

1.    Gonty i dranice wyrabiają z drzewa jodłowego, świerkowego i modrzewiowego w postaci i rozmiarach, przedstawionych w tomie I. dzieła, oddział D. „Materjały“, rozdział VIII., poddział 9., poz. 3.r str. 234.

2.    Krycie gontami wykonują na ołaceniu (łatami 3x5 cm) pojedynczo, z nakładką 8 do 15 cm, lub podwójnie, z potrójną nakładką 5 cm, szeregami równoległymi do okapu pełnią na spoinę.

Początek krycia prowadzi się zawsze od okapu szeregiem gontów w każdym razie podwójnym, ułożonym na desce okapowej i kończy się również pdowójnyin szeregiem grzbietowym, wysuniętym od strony słotnej na 8 cm ponad grzbiet. Każdy gont przybija się gwoździem kutym płaskogłowym, 5 cm długim (gontalem 28/50) do łaty, wbitym w rowek gontu.

3.    Wzajemna odległość łat pod krycie gontowe pojedynczo

l — n

oblicza się z wzoru l — n, a pod podwójne

2—; ilość zaś gont potrzebnych do 1 m* krycia pojedynczego, zwiększona o 5°/₀ z po-

wodu ścinania, wynika z wzoru i± —

a do 1 m% kry

10500

(l — ri)(s — nty

cia podwójnego z wzoru Ù —

gdzie l jest długością

21000

(l— n) (s — щ)

gontów 32 do 80 cm, n nakładką podłużną 8 do 15 cm, nt nakładką poprzeczną czyli głębokością rowka gontów 1 do 2 cm, s szerokością gontów 8 do 12 cm.

4.    Krycie gontowe jest niebezpieczniejsze pod względem ogniowym od krycia deskami, gdyż wiatr zrywa i rozrzuca daleko palące się gonty ^ zresztą jednak jest lepsze, jak krycie deskami.

Gontów w regule używają do krycia budynków podrzędnych, osobno stojących lub tymczasowych, oraz jako uszczelnienie pod krycie łupkiem, albo wreszcie tam, gdzie ustawa budownicza na to pozwala a lepszy materjał krycia jest i za drogi i trudny do uzyskania.

5.    Nachylenie dachu pod krycie gontowe h : Ъ — 1:1 do 1:5, a samo krycie trwa 20 do 25 lat; roczne zużycie wynosi zatem 5 do 4°/o, utrzymanie zaś w dobrym stanie około 5%.

6.    Do krycia gontowego pojedynczego liczy się po półtora gwoździe, a do podwójnego po jednym gwoździu na każdy gont; do łacenia, na każdą łatę tyle gwoździ, ile razy jest podpartą; w każdym razie dolicza się nadto po 5°/₀ na narożniki, kosze itp.

388. Sto gontów 32 do 80 cm długich, 8 do 12 cm szerokich, przeciętnie 6 do 8 mm grubych z rowkiem 1 do 2 cm. głębokim wytworzyć z drzewa jodłowego lub świerkowego na miejscu składu:

1*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

3 do 5 godz. gonciarza,

25°/₀ generalja,

0 075 do 0*365 ms krągłego drzewa jodłowego lub świerkowego.

Uwaga. Wyrób gontów z modrzewia, które są najlepsze i wogóle z drzewa twardego, jako to z dębiny i buczyny, wymaga zwiększenia wymiaru roboty o 50%.

Według podręcznika Junka „Wiener Bauratgeber“ maszyna do wyrabiania gontów na podnóżu Żelaznem 1560 X 1430 mm i 800 mm Wysokiem, wymagająca siły moto-rycznej 1‘50 EP i obsługi 3 ludzi, wytwarza w ciągu 12 godzin roboczych 2000 do 3000 gontów w miarę ich wielkości ; waga jej wynosi okołp 425 kg.

389. Pojedynczo krycie gontami 8 cm szerokimi z rowkiem 1 cm głębokim, szeregami równoległymi do okapu pełnią na spoinę z nakładką poprzeczną 1 cm, na gotowem już ołaceniu (poz. 431.) ' wykonać, a mianowicie: szeregiem podwójnym gontów na desce okapowej rozpocząć i tak w tym szeregu, jakoteż i w następnych pojedynczych, oraz w ostatnim grzbietowym podwójnym każdy gont rowkiem od strony słotnej odwrócić, nieco ku okapowi nachylić i przybić; szereg grzbietowy od strony słotnej na 8 cm ponad grzbiet dachu wysunąć, gonty na naróżnikach i w koszach w miarę potrzeby pościnać, wachlarzowo ułożyć i przybić, bez różnicy wysokości,¹ za 1 w³ :

A. Z nakładką podłużną na 8 cm:

a)    krycia gontami 32, 34, 37 lub 40 cm długimi:

1 godz. cieśli lub pokrywacza, 0-50 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

63, 58, 52 lub 47 gontów,

94, 87, 78 lub 70 gontali z 5 cm długimi łopatkowemi główkami, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/o podatek obrotowy;

b)    gontami 42, 45. 48, 50 lub 53 cm długimi:

0-76 godz. cieśli lub pokrywacza,

0 45 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

44, 41, 38, 36 lub 33 gontów, 66, 61, 56, 53 lub 50 gontali, Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

c)    gontami 55, 58, 61, 63 lub 66 cm długimi:

0*55 godz. cieśli lub pokry-wacza,

0 35 godz. pomocnika,

25°/₀ general]a,

32, 30, 28, 27 lub 26 gontów. 48, 45, 42, 41 lub 39 gonta!;, 1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    gontami 68, 71, 74, 76 lub 80 cm długimi:

0*34 godz. cieśli lub pokrywać z a,

0 30 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

25, 24, 23, 22 lub 21 gontów, 37, 35, 34, 33 lub 31 góntali, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

Б. Z nakładką podłużną 15 cm:

a) krycia gontami 32, 34, 37 lub 40 cm, długimi :

robota jak pod A: a),

25°/₀ generalja,

robota jak pod A, c),

88, 79, 68 lub 60 gontów, 182, 118, 102 lub 90 gontali, 1*5°/₀ od mat. stemple,

10®/₀ od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy;

b)    gontami 42, 45, 48 50 lub 53 cm długimi:

robota jak pod A, b),

25°/₀ generalja,

56, 50, 45, 43 lub 40 gontów, 83, 75, 68, 64 lub 59 gontali, 1*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

c)    gontami 55, 58, 61, 63 lub 66 cm długimi:

25o/₀ generalja,

37, 35, 33, 81 lub 29 gontów, 56, 52, 49, 47 lub 44 gontali, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/o podatek obrotowy;

d) 68, 71, 74, 76 lub 80 cm długimi gontami:

robota jak pod A, d),

25°/₀ generalja,

28, 27, 25, 25 lub 23 gontów, 42, 40, 38, 37 lub 34 gontali, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

390. Sto gontów wybić celem naprawy dachu, łącznio z oderwaniem starych zniszczonych:

150 gontali 28/50, l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2'5°/₀ podatek obrotowy.

2*80 godz. cieśli lub pokry-Wacza,

0'70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

100 gontów,

391« Podwójne krycie kopuł gontami 48 cm długimi, 10 cm szerokimi z nakładką 5 cm na gotowem już opierzeniu, Wraz z poprzecinaniem gontów na połowę, bez różnicy wysokości, i za 1 m²:

b) kopuł ozdobnych z licznemi wcięciami :

6 godz. cieśli lub pokrywacza 25°/₀ generalja,

61 gontów 48 cm długich,

270 gontali 28/50, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy.

a) kopuł prostych mało wcinanych :

3*50 godz. cieśli lub pokry-wacza,

25°/₀ generalja,

61 gontów 48 cm długich,

170 gontali 28/50, l*5°/₀ od mat, stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

¹ Zob. poz. 387. i 395.

Skwarezyński, Podręcznik budowlanyr

392. Podwójne krycie dachu gontami 10 cm szerokimi z nakładką podłużną 5 cm i z poprzeczną 1 cm (głębokość rowka), wraz z ołaceniem lub bez ołaeenia wykonać, w sposób pod poz. 389. opisany z tą różnicą, że wszystkie szeregi gontów bez wyjątku muszą być podwójne, bez różnicy wysokości — wymaga wymiarów roboty i materjału krycia, zestawionych w następującej tablicy,¹ za lm²:

Pótrzeba do 1 m² podwójnego krycia z 5 cm nakładką

gontów 10 cm szerokich

V\ zajemny odstęp ła

łat

3x5 cm

cm

cm

gontów z dodatkiem 5°/₀

gontali

gwoździ tatowych

z ołaceniem bez ołaeenia

cieśli

pomoc

nika

cieśli

pomoc

nika

godzin

godzin

32

13

7-64

111

34

15

6-92

103

rH CO h O

i—I T—I

11-00

10-00

37

16

6-32

94

9-00

>2-22

1-15 1-72

105

40

17

5-86

86

8-50

42

18

45

20

5-53

514

81

75

7-50

48

21

4-74

70

7 25

7-00 k-85

0-92 1-45

0-85

50

22

4-48

67

6-50

53

24

4-21

63

6-00

55

25

4-08

60

5-75

58

26

3-82

57

5-50

61

28

3-69

54

63

29

3-42

52

66

30

3-29

50

5-00

4-75

4-75

>1-48

0-69 1-18

0-59

68

32

316

48

4-75

71

33

3-03

45

74

34

2-89

43

4-75

4-75

>111

0-46 0-81

0-36

76

36

2-81

42

4-50

80

37

2-76

40

4-50

393. Podwójne krycie dachu dranicami 95 cm długiemi, 12 cm szerokie mi. z nakładką podłużną 12 cm i poprzeczną (głębokość rowku) 1*5 cm wykonać, w sposób zresztą pod poz. 392. opisany, bez różnicy wysokości, ¹ za 1 m²:

b) wraz z ołaceniem łatami ca 42 cm wzajemnie odległe mi :

a) na goto wem już ołaceniu: 062 godz. cieśli lub pokry-wacza,

0*82 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

25 dranic 95 X 12 cm,

50 gontali 28/50, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

0-92 godz. cieśli lub pokry-wacza,

0*92 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

25 dranic 95 X 12 cm,

50 gontali 28/50,

2    87 m łat 4x6 cm,

3    25 gwoździ łatowych,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

cm

394*. Krycie dachu deskami miekkiemi 2 do 25 grubemi, 30 cm szerokiemi wykonać, a mianowicie: deski równolegle do okapu z nakładka 4 do 8 cm, lub prostopadle z nakładkami 4 do 6 cm ułożyć i przybić każdą na podporze dwoma gwoździami; wreszcie deski grzbietowe w każdym razie równolegle do okapu przymocować, po poprzedniem wysunięciu tej z nich na 8 cm ponad grzbiet dachu, która przypadnie od strony słotnej, bez różnicy wysokości, za 1 m²:

4 20 do 4-77 m desek miękkich 2 5 X 30 cm,

10 gwoździ 50/80,

1'5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy; c) w razie krycia deskami pro-stopadłemi do okapu, nakłada-nemi, należy doliczyć do wymian* roboty i materjału pod a) i b): Г5 m łat 4x6 cm lub

a) krycia dachu tymczasowego deskami równoległemi do okapu żaluzjowo ułożonemi, z nakładką około 4 cm:

1 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

4m desek miękkich 2 X 30cm, 10 gwoździ 50/80,    .

l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5% podatek obrotowy; b) krycia dachu stałego w sposób pod a) opisany, ale z nakładką 5 do 8 cm:

125 godz. cieśli,

25% generalja,

3 X 13 cm,

5 gwoździ 50/80, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. Nachylenie dachu deskami krytego h : b = tg a = 1 : 15. Krycie trwa około 10 lat, a zatem roczne zużycie wynosi około 10°/₀ ; utrzymanie zaś w dobrym stanie nie wymaga żadnych naprawek, gdyż zniszczenie całego krycia postępuje jednakowo i równomiernie tak, że po 10 latach trzeba je całe odnowić.

Krycie deskami jest mało szczelne, ogniowo niebezpieczne i krótkotrwałe, natomiast tanie, lekkie i łatwe do wykonania ; zastosowuje się tylko do budowli podrzędnych, krótkotrwałych.

395. Gonty, dranice lub deski z drzewa twardego wymagają zwiększenia wymiaru roboty o 50o/e pod poz. 389. do 394. włącznie.

h) Krycie trzciną i słomą.

396. Gładkie poszycie dachu trzciną 30 do 40 cm grubego, na ołaceniu z łat wzajemnie odległych 35 do 40 cm, kołkami przybitych, ¹ za lm²:

b) wraz z ołaceniem:

0*13 godz. cieśli,

0 90 godz. pokrywacza,

25°/₀ generalja,

trzcina i witki jak pod a),

2 50 do 3 w łat lasowych albo żerdzi z kołkami,

l‘5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

a) na gotowem już ołaceniu:

0 90 godz. pokrywać z a,

25°/₀ generalja,

0 32 do 0*40 m³ trzciny w wiązkach 15 do 30 cm grubych i 3 m długich,

3 50 w witek słomianych lub wiklowych,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Uwaga. W razie zastosowania łat rzniętych należy policzyć do ich przybicia gwoździe, gdyż przybicie kołkami spowodowałoby kłócie się łat.

Metr sześć, trzciny ciasno związanej waży 145 do 160.

397. Gładkie poszycie dachu słomą 30 do 35 cm grubo na ołaceniu z łat 30 do 40 cm wzajemnie odległych, kołkami przybitych, ¹ za Iw²:

l-5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) wraz z ołaceniem:

160 godz. pokrywacza,

0*30 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

ilość słomy i witek jak pod a),

aj na gotowem już ołaceniu:

160 godz. pokrywacza,

25°/₀ generalja,

030 do 0 35 w³ słomy w snopkach,

4*40 m witek słomianych lub wiklowych,

3 75 m łat lasowych łub żerdzi do ołacenia, do przymocowania krycia z wierzchu od wiatru i na kołki,

Г5°/₀ od mat. stempla, 10% od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

39S. Stopniowane poszycie dachu słomą 30 do 35 cm grubo wykonać na ołaceniu, zresztą jak pod poz. 397, ¹ za 1 m²:

b) wraz z ołaceniem:

0 90 godz. pokrywacza,

0-28 godz. cieśli,'

25°/₀ generalja,

3 m łat lasowych lub żerdzi do ołacenia, przymocowania krycia powierzchni i na kołki, ilość słomy i witek jak pod a), 1*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) na gotowem już ołaceniu: 090 godz. pokrywacza,

25% generalja,

0 30 do 0*35 m3 słomy w snopkach,

5 m witek słomianych lub wi-kl owych,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

399. Uwagi.

1.    Metr sześć, słomy wymłóconej w snopkach 1 do 1*3 m długich do krycia używanych waży 64 leg-, zarówno zresztą snopki słomy, jak trzciny, podczas krycia przywiązują do łat witkami słomianemi lub wiklowemi.

2.    Grubość dachu słomą lub trzciną krytego wynosi najmniej 30 cm, a najwięcej 40 cm.

3.    Jeżeli szczyt dachu, słomą lub trzciną krytego, będzie pokryty dachówką, to używa się do tego 4 do 5 rzędów dachówek zwykłych, z gąsiorkami do przykrycia szczytu, a dachówki wraz z pokryciem należy osobno policzyć.

4.    Nachylenie dachu słomą lub trzciną krytego h : b = tg a = = 1:1 do 1 : 115. Krycie słomą trwa 12 do 15, a trzciną 15 do 20 lat; roczne zużycie wynosi zatem 866 do 6 66%, względnie 6 66 do 5%, a utrzymanie nie wymaga kosztów, gdyż całe pokrycie psuje się jednocześnie i po upływie lat trwania trzeba je odnowić całe.

5.    Krycie słomą i trzciną jest ogniowo niebezpieczne i rychło niszczeje; natomiast jest tanie bardzo, szczelne, przewiewne, łatwe do wykonania i chroni dobrze od gorąca i zimna. Zastosowuje się tylko do budowli odosobnionych, podrzędnych lub chat wiejskich.

Analiza cen. V. Roboty ciesielskie, poz. 400—402.

294 *

V. ROBOTY CIESIELSKIE.

a) Obróbka drewna.

400» Uwagi ogólne.

Roboty ciesielskie obejmują budowlaną obróbkę i łączenie drewna w zespoły najczęściej z pomocą żelaziwa, a mianowicie: sworzni, śrub, klamer, opasek, pąsów, płyt, strzemion, trzewików itp., wraz z ustawieniem, względnie złożeniem zespołów na miejscu przeznaczenia. Głownem zadaniem zaś cieśli podczas wykonywania tych robót jest przestrzeganie należytej oszczędności materjału i wyzyskanie możliwie największej jego wytrzymałości.

Obróbkę drzewa na budulec przedstawia poddział 9. rozdziału VIII., str. 230, tomu I.

Łączenie drewna powinno być możliwie najprostsze, najodpowiedniejsze, silne, dokładne i ścisłe; i w tym celu należy miejsca zamierzonego połączenia stosownie przysposobić i zarys zacięć na obwodzie drewna dokładnie nakreślić.

401 Wypośrodkowanie ceny drewna budowlanego, z ceny drewna na pniu (w lesie).

Gdy cena drewna na pniu wynosi x złotych, to ścięcie, obrobienie (obcięcie gałęzi i wierzchołka), okorowanie ściągnięcie do drogi, załadowanie na wóz, przewóz do tartaku, odległego do 5 km względnie do stacji kolejowej, odległej od lasu do 5 km, wraz z załadowaniem do wagonów kolejowych kosztuje prawie tyle ile m³ drewna na pniu. Przy większej odległości przewozu koszta

te wynoszą po jq za każdy dalszy km odległości.

Koszta przetarcia wynoszą:

a)    przy przetarciu według list (wykazu):

0’45 do 0 5 x

b)    przy przetarciu bez specjalnej listy:

0-33 x.

Przyczem nie należy zapominać, że z 1 m³ drewna w okrągłym stanie otrzymuje się 0*7 m³ drewna tartego.

Naprzykład ktoś zakupił drewno iglaste w lesie, odległym o 8 km od tartaku, płacąc po 30 zł. za 1 w³ drewna na pniu. Przetrzeć je ma wedle listy drzewnej.

Zatem koszt 1 m³ drewna przetartego wynosi:

30 zł.

a)    Koszt 1 m³ drewna na pniu ......

b)    „ obróbki, zwózki na 5 hm . . . . .

1

c)    „ przewozu 3 hm 3 X Jq 30 —

Kazein .

69 zł.

d) Przetarcie 0*47 X 39 —

33 „

Ogółem 102 zł.

za 0*7 m³ drewna tartego ; zatem koszt własny 1 m³ drewna tartego wynosi :

100

. 102 = 145 zł.

70

Tablica I.

Obrobienie krąglaka z 4 stron za 1 mb.

Obrobienie krąglaka o średnicy

na kantówkę o wymiarach

wymaga godz. cieśli,

przy obróbce drewna Uwagi

miękkiego twardego

10 cm

13 „ 15 „

40 „ 45 „ 50 „

⁶/8 d<> ⁸/l0    »

⁹/l3 П ¹ °/l 4 я ¹³/l6    «

¹⁵/₂0 я ¹⁸/з4 я

²V₂₈ я

²⁴/з2 Я

²⁷/зб «

³⁵/40    »

".

§ к- к

RRKRKCCR

0-20

0-25

0-35

0-40

0-45

0-60

0-87

1-10

1*30

1-60

2-50

0-25

0-35

0-50

0-55

0*70

0-90

110

1-50

1*80

2-60

300

z doliczeniem 25о/0 generalia

Uwagi. Z 1 m³ iglastego drewna w okrągłym stanie uzyskuje się 0*75 do 0-9 m³ drewna obrobionego, zaś zim³ dębu tylko 0*6 do 0*7 m³.

4*02ф Obróbka kantówki:

Sfazowanie kantów, za 1 mb drewna miękkiego 0-05 g cieśli

„ twardego 0*07 g „

Wyrobienie falców (3 X 3*5 cm) za 1 mb drewna miękkiego 0*12 g cieśli.

Wyrobienie falców (В X 3*5 cm) za 1 mb drewna twardego 0*15 g cieśli.

Wywiercenie w kantówce 20 cm grubej, dziur na śruby* o średnicy d w cm :

za pierwszych 10 cm głębokości dziury:

przy drewnie    miękkiem:    0 02 d    godz.    cieśli

„    „    twardem:    0 03 d    „    „

za każdych następnych 5 cm głębokości dodatek:

przy drewnie    miękkiem:    00125    d godz. cieśli

„    „    twardem:    0-0200    d „    „

Wyrobienie otworów (gniazd) na czopy, 5 cm głębokich* w drewnie miękkiem, w poziomie:

Przy wielkości gniazd

⁴/i3

*/.5

⁵/l4

⁵/l8

⁶/i7 cm

ilość godz. cieśli

o-io

0-13

0-14

015

016

Za robotę na rusztowaniach należy się 20o/₀ dodatek.

403. Wiórowanie (heblowanie) za 1 m² powierzchni kantówki czystej :

Przy drewnie    miękkiem:    przetartem:    0*30    godz.    cieśli

Wyrobienie żłobka ³/₃ cm, za 1 mb: w drewnie miekkiem:

0-15 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

Profilowanie za 1 mb\ od 0-20 do 0-7 godz. cieśli,

Zębów wyrobienie w belce (zazębionej), z ich dopasowaniem* za 1 mb i 1 cm szerokości belki: z drewna miękkiego:

0-045 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

Przecięcie kantówki wzdłuż, za 1 mb i 1 cm grubości belki: z drewna miękkiego:

0-03 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

w drewnie twardem:

0-20 godz. cieśli, 25°/₀ generalja.

25°/₀ generalja.

z drewna twardego: 0 067 godz. cieśli, 25°/₀ generalja,

'z drewna twardego: 0-04 godz. cieśli, 25°/₀ generalja.

404. Obróbka drewna tartego:

a) Ręcznie:

Wyrobienie zakładki w desce, za 1 mb brzegu:

0Ю65 godz. cieśli,

I    25 °/₀ general ja.

Wyrobienie wpustu, za 1 mb jak wyżej:

0-05 godz. cieśli,

I 25 °/₀ generalja.

I 25°/₀ generalja.

Owiórowanie desek za 1 m²: 0*30 godz. cieśli,

I    25°/₀ generalja.

Wyrobienie żłobka za 1 mb jak wyżej: 0-065 godz. cieśli,

I 25°/₀ geueralja.

Profilowanie brzegu deski za 1 mb: 0 2 do 0*3 godz. cieśli,

b) Przy pomocy maszyn:

Przy obsłudze 1 robotnika fabrycznego (cieśli) i 1 pomocnika: Wyrobienie zakładki lub wpustu, przeschniętych desek z drewna miękkiego:

25°/₀ generalja. Owiórowanie (oheblowanie) desek jak wyżej za lm²:

dwustronnie: 3 minuty, 25°/₀ generalja.

za 1 m² deski: 2 minuty,

jednostronnie: 2 minuty, 25°/₀ generalja,

I    25°/₀ generalja.

Wyrobienie żłobka i wpustu, desek jak wyżej: za 1 m²: 6 do 8 minut,

b) Więzby dachowe.

405. Uwagi.

1. Więzba dachowa składa się głównie z przęseł pełnych z których każde jest zespołem samym w sobie związanym i zwartym w płaszczyźnie z reguły prostopadłej do grzbietu dachu, aby dawał dostatecznie wytrzymałe oparcie płatwom i krokwiom, oraz niweczył parcie poziome na mury budynku, wynikłe z własnego i przypadkowego ciężaru dachu. Wzajemna odległość tych przęseł od osi do osi wynosi w regule nie więcej niż 4 do 5 m, a tylko wyjątkowo 6 w i to tak, aby pod każdą czwartą, względnie piątą parę krokwi przypadło pełne przęsło; przęsła te zresztą muszą otrzymać także wzajemne połączenie, czyli ustalenie prostopadłe do swych płaszczyzn zapomocą płatew, ołacenia, opierzenia itp.

Ołacenie względnie opierzenie dachu pod krycie przymocowuje się do krokwi lub do płatew, zależnie od tego, czy więzba jest krokwiowa czy płat w owa. Jeżeli wiezba jest krokwiowa, to prócz jednej pary krokwi pełnego przęsła, otrzymuje jeszcze między przęsłami pełnemi po 3 do 4 pary krokwi, tworzące tak zwane przęsła puste,' wsparte na płatwach itp., idących od pełnych przęseł*, wzajemny odstęp krokwi wynosi 075 do 1*25 m zależnie od materjału krycia. Natomiast wiezba płatwowa posiada—zamiast przęseł pustych — płatwy, ułożone na krokwiach przęseł pełnych co Im od osi do osi i przymocowane.

2.    Więzby dachowe wykonują z drewna jodłowego lub świerkowego, który to materjał utrzymuje się bardzo dobrze w tych bardzo korzystnych zresztą warunkach, w i ° kich się znajdują dachy szczelnie kryte (suche przewiewne powietrze) i trwa 150 do 200 lat.

Wiązanie wzajemne drewna dachowego powinno być możliwie proste, nieskomplikowane, a spajanie dokonane żelaznymi gwoździami, klamrami, śrubami, pasami, strzemionami itp.

Wykonują także więzby dachowe mniej lub więcej mieszane z drewna i żelaza, albo też wyłącznie tylko z żelaza. Praktyka wykazuje, że na rozpiętość do 15 w najkorzystniejsze są więzby wyłącznie drewniane, a na rozpiętość od 20 m żelazne lub kratowe drewniane; co się tyczy zaś rozpiętości od 15 do 20 m, to wybór materjału zależy od warunków miejscowych; mieszane więzby z drewna i żelaza nie utrzymują się dobrze w żadnym razie.

3.    W skład drewnianej więzby dachowej, zależnie od jej różnorodnych zespołów, wchodzi następujące drewno:

a)    Namurnica, ława, czyli podkładka (Mauerlatte) ma za zadanie rozłożenie ciśnienia idącego z przęseł na większą powierzchnię mura, względnie ściany; wierzch namurnicy powinien leżeć conajmniej 8 cm ponad posadzką strychową.

b)    Jętka (Bundtram) tworzy podstawę i zamknięcie przęsła pełnego dołem i ma zadanie ujęcia parcia poziomego, ciężaru własnego, ciężaru przęsła i obciążenia przypadkowego, wskutek czego przekrój jej musi odpowiadać temu całemu obciążeniu i w}⁷pada też rzeczywiście stosunkowo największy. Jeżeli końce krokwi opierają się na jętkach bezpośrednio lub za pośrednictwem płatwy, to pod końce jęteknamur daje się podkładkę czyli namurnicę; w przeciwnym jednak razie, to jest gdy wiezba jest* kolankowa, to końce jętek osadzają się na sucho w kolankowy mur strychowy, bez ławy. Mur strychowy powinien być według możności najmniej 45 cm gruby, a spód jętek leżeć conajmniej 8 cm ponad posadzką strychową. Jeżeli jętki wypadną zbyt długie, to podpiera się je cegłami na murach środkowych,

0 ile więzba jętkowa dachu nie jest kolankowa, to dolne końce krokwi w pełnych przęsłach zapuszcza się w końce jętek, a w pustych przęsłach daje się w tym celu: albo także całe jętki, albo tylko ich kawałki, 1 do 1’5 m długie, zwane podstopkaini, zaczopowane w przejmy.

Więzby dachowe z p o d s t о p к a m i i p r z ej m am i należą do starożytnych zespołów dachowych, są nieracjonalne pod względem statycznym i kosztowne dla nadmiaru drzewa.

c)    Płatwy (Pfetten) służą głównie do podparcia krokwi. Ilość ich musi być tak wielka, aby każda krokiew otrzymała podparcie na długość niewiele mniejszą ani większą niż 4 m (3*5 do 5 w); bez względu na to jednak dach pultowy musi zawsze otrzymać płatwę grzbietową.

d)    Słupy stojące i leżące (Säule) w przęsłach pełnych ustawia się na jętce celem podparcia płatew w pełnych przęsłach.

e)    Krokwie (Sparren) wspierają się częściowo na płatwach za-pomocą zacięcia i sklamrowania krzyżowego, częściowo zaś na sobie u grzbietu zapomocą zaczopowania nożycowego, o ile kąt tam między niemi zawarty jest niewiększy niż 150°. Zresztą krokwie narożnikowe i koszowe z natury rzeczy muszą mieć większy przekrój.

f)    Przejma (Wechselband) zastosowuje się wtedy, jeżeli drzewo dachowe natrafia w swym przebiegu na przeszkodę budowlaną, wskutek której trzeba je skrócić. Tak na przykład, jeżeli krokiew przypadnie na komin, przewód wentylacyjny, okno dachowe itp., otrzymuje przejmę, która się łączy z krokwią skróconą, oraz z obiema naj-bliższemi krokwiami całemi zapomocą stosownych czopów i kołków lub klamer.

g)    Zastrzały (Streben) przeciwdziałają przechyleniu się słupów pionowych*, mogą także służyć do podparcia względnie zawieszenia słupów w ten sposób, by nie obciążały jętki i wtedy tworzą zwykłe wiązanie wiszące. Głównym warunkiem wiązania wiszącego jest, by osie odnośnych zastrzałów i słupa, względnie także i przewiązki prężącej przecinały się w jednym punkcie, a zawieszenie jętki nie przekraczało wzajemnego odstępu 4 w.

h)    Kleszcze (Zangen) zastosowuje się zapomocą ześrubowania do sprzęgnięcia słupka kolankowego ze słupem środkowym przęsła dachu kolankowego lub obu słupów środkowych i krokwi tuż pod płatwami itp.

i) Miecze (Kopfbüge) mają zadanie zmniejszenia wolnej rozpiętości płatew itp., a także i ustalenie słupów; nachylenie mieczów do poziomu wynosi 45° a połączenie dokonuje się zapomocą czopów i klamrowania.

Wogóle co do zespołu każdej więzby dachowej należy ściśle przestrzegać, by żaden kawałek drzewa nie zwisał, tylko spoczywał na podporze należycie wytrzymałej.

4.    Obliczenia statyczne dachów patrz tom L, str. 619.

5.    Więzby dachowej nie zawsze można zaopatrzyć jętkami, zwłaszcza jeżeli zachodzi potrzeba włączenia strychu do przestrzeni wnętrza budynku (sale, hale, ujeżdżalnie itp.), albo jeżeli rozpiętość jest tak wielka, że nie można dostać stosownie długich i silnych jętek. W takich razach zastosowuje się przęsła zespołu mniej lub więcej kratowego, albo też krążyny w zespół więzby ujęte (zob. poz. 531.).

6.    Po wyznaczeniu w rzucie poziomym układu płaszczyzn dachowych, po uproszczeniu go po myśli uwagi 1., pod poz. 322. i uwidocznieniu wszelkich murów strychowych, kominowych i ogniowych, wybiera się zespół więzby dachowej, który odpowiada najlepiej danej rozpiętości budynku, materjałowi krycia i warunkom miejscowym i wrysowuje się rozkład przęseł pełnych w ten sposób, aby każdy punkt przecięcia się co najmniej trzech płaszczyzn dachowych, każda krokiew główna narożnikowa i koszowa, wreszcie każdy koniec płatwy, otrzymały podparcie pełnem przęsłem ; dalsze pełne przęsła rozkłada się we wzajemnych odstępach 3 do 5 m.

Wreszcie według przyjętych zasad uwydatnić trzeba w rzucie poziomym więzby: położenie wszelkiego drewna poziomego (ławy, jętki, płatwy, przejmy, kleszcze, rozpory) w widoku, drzewa pionowego (słupy) w przekroju, a każdej krokwi linją kreskowaną, oraz wpisać odnośne rozmiary.

W rzutach pionowycli zaś należy przedstawić tyle przekrojów i widoków przęseł więzby, oraz wpisać rozmiary długości drzewa i wielkości jego przekrojów, aby można otrzymać wszelkie dane, potrzebne do wykonania więzby dachowej.

Ułożenie namurnicy, klocków pod głowę tramu, krokwi i płatew.

Krokiew ⁸/₁₃ do ¹⁰/₁₅, pojedynczych stolców dachowych, wywiązać, wyciągnąć na górę, ustawić i związać, za 1 mb:

0*2 do 0 25 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

105 mb kantówki ⁸/₁₂ do

¹⁰/l5 cm:

8 kg na 1 m³ drewna, gwoździ krokwiowych,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

Płatew, pojedynczych stolców dachowych, wywiązać, wyciągnąć na górę, ustawić i związać, za 1 mb:

a) przy przekroju płatwy 180 do 320 cma.:

0*3 do 0-4 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

P05m& płatwy, odpowiedniego wymiaru,

5 kg na 1 m³ drewna, gwoździ względnie klamer,

l’5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

b) przy przekroju płatwy 330 cm* do 480 m²:

0-4 do 0-5 godz. cieśli,

25°/₀ generalja, materjał jak pod a),

Płatew wiszącą (sztukowanie płatwi, na nakładkę w znak piorunowy z klockiem, przy ściągnięciu śrubą) wykonać jak wyżej, m 1 mb :

0 54 do 0-6 godz. cieśli,

25°/o generalja,

P05 mb kantówki,

2 śrub,

l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

5 kg na 1 m³ drewna, klamei (gwoździ),

P5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy. Namurnicę (murtatę, ławę) klocek pod głowę tramu, względnie miecz wywiązać, wciągnąć na górę, złożyć i związać, za 1 mb: a) przy przekroju do ¹⁰/₁₀ cm :

l'5°/₀ od mat. stemple, 10o/o od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy;

0-25 do 0'3 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1-05 mb kantówki io/j ₀ cm,

3 % na 1 m3 drewna, klamer (gwoździ),

b) przy przekroju od ¹⁰/₁₀ do ¹⁵/i5 cm:

15o/₀ od mat. stemple, l()o/₀ od całości zysk, 2‘5°/₀ podatek obrotowy.

0*3 do 0-35 godz. cieśli, 25°/₀ generalja, mat. jak pod a),

Uwagi. Przy układaniu drewna na konstrukcjach żelaznych należy odpowiednio zwiększyć robociznę (aż do 30°/₀).

Przy wciągnięciu na wysokość ponad 8 m dolicza się za każde 4 m dalszej wysokości, po:

P5 godz. pomocnika za 1 m* drewna.

Za dostarczenie (doniesienie) drewna, znajdującego się w odległości ponad 20 m od budynku, należy do ceny za wyrobienie itp. doliczyć koszt dostarczenia (dowiezienia) drewna.

Wywiązanie i ustawienie stolców dachowych.

Poniżej podany jest czas za wyrobienie konstrukcji stolca, doniesienie materjału na miejsce budowy, wyciągnięcie na górę (do 15 m wysokości), włożenie i związanie, za 1 mb kantówki:

a) Stolca dachu pojedynczego (bez krokwienia) przy użyciu stosunkowo cienkiego drewna:

I    25o/₀ generalja;

0 2 do 022 godz. cieśli,

dodatek za krokwienie:

I    25°/₀ general]’a ;

0-03 godz. cieśli,

b) stolca dachu pojedynczego (bez krokwienia), przy użyciu kantówki ¹⁰/₁₂ do ¹⁵/1R cm:

I 25°/₀ generalja;

0 35 do 0 4 godz. cieśli,

c) dla stolca o jednakowym spadku połaci, z koszem, nad prostokątnym budy nk i em :

I 25°/₀ generalja;

0*40 do 0-45 godz. cieśli,

d) dla stolca jak pod c), lecz przy silniejszych wymiarach kantówki :

0*45 do 0 55 godz. cieśli,

25°/₀ generalja;

e)    dla stolców o różnorodnym spadku połaci:

25°/₀ generalja;

0*45 do 0*5 godz. cieśli,

I    25°/₀ generalja;

f)    dla stolców jak pod e), przy silniejszych wymiarach kantówki: 0 5 do 0 6 godz. cieśli,

g)    dla stolców wież :

25°/₀ generalja;

0-8 do P3 godz. cieśli

Za 1 mb kantówki okna dachowego: 0-5 do 0‘55 godz. cieśli,

25 o/₀ generalja.

Za zbudowanie dymnika z daszkiem 70 cm wysokiego, a 2*5 m szerokiego :

11 do 12 godz. cieśli,

25o/₀ generalja.

Poniżej podana jest ilość drewna, odpowiednich wymiarów, potrzebna na 1 m² rzutu poziomego dachu, ograniczonego zarysem okapu.

Dla wypośrodkowania ceny za stolec dachowy należy podaną na str. od 384 (wywiązanie i ustawienie stolców dachowych) robociznę pomnożyć przez ilość mb kantówki, potrzebnej dla wywiązania stolca, przy uwzględnieniu dodatków:

a)    do robocizny: 26°/₀ jako generalja.

b)    do materjału: l*5°/₀ na stemple,

c)    do całości: 10°/₀ jako zysk i ryzyko,

d)    do całości: 2'5°/₀ jako podatek obrotowy.

406.    Wykonanie więzby jętkowej dachu pultowego. według rys. 99. pod podwójne krycie dachówką, łącznie z wyciągnięciem na górę, ustawieniem i związaniem, licząc w powierzchni rzutu poziomego dachu, bez różnicy wysokości budynku, za 1 w²:

(zob. tablicy I., II. i III. na str. 304, 305 i 306).

407.    Wykonanie więzby jętkowej dachu pultowego według rys. 100. pod pokrycie dachówką żłobkowaną lub blachą, zresztą jak pod poz. 406., za lm² rzutu: (zob. tablicy IV., V. i VI. na str. 307, 308 i 309).

408.    Wykonanie więzby jętkowej z płatwami dachu pultowego według rys. 101. pod krycie dachówką żłobkowaną lub blachą, zresztą jak pod poz. 406., za 1 w² rzutu: (zob. tablicę VII. na str. 310).

409.    Wykonanie więzby jętkowej dachu siodłowego pustego według rys. 102. pod podwójne krycie dachówką, zresztą jak pod poz. 406., za 1 m² rzutu: (zob. tablicy VIII., IX. i X. na str. 311, 312 i 313).

410.    Wykonanie więzby jętkowej z bantem dachu siodłowego według rys. 103. pod podwójne krycie dachówką, zresztą jak pod poz. 406., za 1 w² rzutu: (zob. tablice XL, XII. i XIII. na str. 314, 315 i 316).

Rysunek 99.

Ryr i00.

рш*шр

Rysunek 102.

Г"

5Ü 0 - -

Rysunek 101.

Rysunek 103.

i-

Ъ) Więzby dachowe.

Tablica 1 (ad poz. 406).

Na budynku o szerokości

z płatwą u dołu

.    10/14, 0*70 m 10/15, 0-53 w 12/15, 012 m 15/15, 0 35 m

15/18, 0 29 m 15/18, 0’29 m 15/20, 0 29 m

12/17, 0-79 m 12/17, 0*63 m 13/17, 0*53 m

12/17, 0‘99 m

. .    10/13, 1*92 m 10/13, 2-04 m 10/13, 210 m 10/15, 210 m

13/13, 0-19 m 13/13, 0*20 m 13/13, 0 21 ш 13/13, 0*22 m

0 07 hg

3-49 mb

вч 80-0

0*09 hg

011 hg

3 65 mb

3‘85 mb

3*80 mb

(Rys. 99.)

as

S'

Ъ I namurnic (ław)

o"

~ I jętek (tramów)

płatew i przewiązek

krokwi, bantów i mieczy . .

słupów

żelaziwa

ogólna ilość drewna

-<

15/15, 0-35 m

15/20, 0*59 m

15/18, 0-35 w

10/15, 1-96

14/14, 0-22 m

0-07 kg

ąm

Tablica II. (ad poz. 406).

Na budynku o szerokości

12/15, 0-42 m

15/18, 0-66 m

14/18, 0-42 m

10/13, 194 m

13/13, 0*21 m

0*08 kg

3 65 mb

z podstopkami i przejmami

10/14, 0-53 m

10/14, 0-70 m

15/18, 0-75 m

14/18, 0-83 m

10/13, 1-86 w

13/13, 0-20 m

0*09 kg

3-87 mb

13/17, 1*22 m

10/13, 1-71 tn

13/13, 019 m

0*11 kg

3 82 mb

(Rys. 99.)

namurnie (ław)

jętek z podstopkami i przejmami

płatew i przewiązek

krokwi, bantów i mieczy . . .

słupów

żelaziwa

ogólna ilość drewna .    •

15/15, 0-35 m

15/20, 107 m

15/17, 0-35 m

10/15, 1-96 m

14/14, 0-22 m

007 kg

3 95 mb

Tablica III. (ad poz. 406).

Na budynku o szerokości

tylko z jętkami

12/15, 0*42 m

15/18, 1*07 m

14/17, 0 42 m

10/13, 1-94 m

ш ISO ‘Sl/81

ß4 80-0

4 06 mb

10/15, 0-53 m

15/18, 1-08 m

14/17, 0-53 m

10/13, 1-86

13/13, 0-20 m

ß4 60 0

4 20 mb

10/15, 0-70 m

14/17, 1-44 m

U T ‘Sl/OI

13/13, 019

011 kg

qui

(Rys. 99.)

namurnic (ław)

jętek

płatew i przewiązek

krokwi, bantów i mieczy

słupów

żelaziwa

ogólna ilość drewna

15/15, 0*45 m

15/17, 0-39 m

17/23, 0-29 m

16/20, 0-39 m

13/17, 1*45 m

12/15, 0'29 m

012 kg

3*26 mb

Tablica IV. (ad poz. 407).

Na budynku o szerokości

z płatwą u dołu

13/15, 0-35 m

13/15, 0*42 m

15/15, 0-86 m

15/20, 0 74 m

13/15, 1-76 m

0-14 kg

3'36 mb

14/14, 0*54 m

13/13, 0-52 m

16/20, 0*29 m

16/18, 0*29 m

15/17, 0-53 m

10/15, 1-79 m

0*16 kg

qm 0Q-8

14/17, 0-63 m

10/14, 1-86 w

019 kg

8 72 mb

(Rys. 100.)

namurnic (ław)

zastrzałów

słupów

jętek

płatew

krokwi

bantów i mieczy

żelaziwa

ogólna ilość drewna

15/15, 0-45 m

15/17, 0-39 m

17/23, 0-52 m

15/20, 0*26 m

13/17, 1-33 m

13/15, 0 29 m

0*12 kg

3*24 mb

Tablica V. (ad poz. 407).

Na budynku o szerokości

15/15, 0-86 m

15/20, 0-86 m

13/15, 1-63 m

0-14 kg

3-35 mb

z podstopkami i przejmami

13/15, 0-35 m

13/15, 0-42 m

14/14, 0-54 m

13/13, 0 52 m

16/20, 0-60 m

16/18, 0-66 m

15/17, 0-35 m

10/15, 1-65 m

016 kg

3*49 mb

13/17, 0 42 m

10/13, 1-70 m

019 kg

3-72 mb

(Rys. 100.)

nam urnie (ław)

zastrzałów

słupów

jętek z podstopkami i przejmami

płatew

krokwi

bantów i mieczy

ąełaziwa

ogólna ilość drewna

17/23, 106 ш

15/20, 0*26 m

13/17, 1-33 m

13/15, 0-29 m

15/15, 0*45 m

15/17, 0-39 m

0T2 kg

3*78 mb

Tablica VI. (ad poz. 407).

Na budynku o szerokości

16/20, 1*37 m

13/15, 1*63 m

\ 15/15, 0-8G

0T4 kg

3*86 mb

tylko z jętkami

16/20, Г07 m

15/17, 0-35 m

10/15, 1-65 m

13/15, 0 35 m

‘nln

0*16 kg

3’96 mb

16/18, 1-07 m

13/17, 0 42 m

10/13, 1-70 m

13/15, 0-42 m

13/13, 0-52 m

0*19 kg

413 mb

(Rys. 100.)

jętek

płatew

krokwi

bantów i mieczy

namurnic

zastrzałów

słupów

żelaziwa

ogólna ilość drewna

17/21, 0-26 m

16/16, 0*36 m

16/16, 014 m

16/16, 0-41 m

13/16, 1-35 m

«« 6S 0 ‘8 [/OT

8/16,- 0-Й m

15/15, 0-28 m

0-13 kg

3G7 mb

Tablica VII. (ad poz, 408).

Na budynku szerokim

17/20, 0-25 m

“ 98 0 ‘QI/8T

13/15, 015 m

13/15, 0 47 m

11/15, 1-35 m

m 88-0 ‘8I/0I

8/15, 0-60 m

15/15, 0-31 m

0-15 kg

8 82 mb

16/19, 0-25 m

16/19, 0-24 m

13/16, 036 m

13/13, 0-38 m

га

13/15, 012

13/15, 0-55 m

11/15, 1-35 m

«* 68 0 ‘Sl/0I

8/15, 060 m

15/15, 0-37 m

0*17 kg

3-99 mb

13/15, 013 m

13/15, 0-65 m

13/13, 1*36 m

8/10, 0-46 m

8/15, 0-61 m

15/15, 0-45 m

, 0 205 kg

(Rys. 101.)

jętek

słupów

zastrzałów

płatew

krokwi

mieczy

kleszczy, licząc pojedynczo

namumie

żelaziwa

ogółem drewna

15/15, 0*27 ж

15/20, 0*29 m

14/18, 0-27 m

12/15, 1*33 w

5/10, 0*39 m

0 05 kg

2*55 mb

Tablica VIII. (ad poz. 409).

Na budynku szerokim

z płatwami u dołu

12/15, 0*31 m

12/12, 0*36 m

12/12, 0*44 m

12/12, 0*57 m

15/19, 0-29 m

13/18, 0*31 m

10/15, 1*33 m

5/10, 0*32 m

0*06 kg

2*56 mb

15/19, 0*29 m

ш 98-0 ‘81/81

10/14, 1-32 m

5/10, 0*37 ж

0-07 kg

2*70 mb

13/15, 0*72 m

9/12, 1*31 m

5/8, 0*44 m

0-08 kg

291 mb

} 13/15, 0*86 m

8/10, 1*37 ж

5/8, 0*55 m

0*09 kg

3*35 mb

(Rys. 102.)

namurnic

jętek

płatew

krokwi

krzyży (ścięgna, krokwi) .

żelaziwa

ogółem drewna

15/20, 100 m

13/15, 1-22 m

15/15, 0-27 m

5/10, 0 39 m

0 05 kg

2*88 mb

Tablica IX. (ad poz. 409).

Na budynku szerokim

15/19, 100 m

m ОБ-I ‘OI/OI

12/15, 0-31 m

ш 680 ‘0I/Q

2*83 mb

z jętkami

15/19, 100 m

13/15, 0-98 m

*«00-X ‘QX/SI

Ш8Х-Х '8X/0I

9/12, 114 m

»"кХХ ‘01/8

12/12, 0-36 m

12/12, 0-44 m

12/12, 0-67 m

5/10, 0-37 m

bjS, 0 44 m

5/8, 0'55 m

0-07 kg

0’08 kg

0 09 kg

2*01 mb

3 00 mb

3*26 mb

(Rys. 102.)

jętek

krokwi

namurnie

krzyży (ścięgna, krokwi) .

żelaziwa

ogółem drewna . . .

15/20, 0-75 m

13/15, 1*22 m

15/15, 0-27 m

5/10, 0-39 m

0 05 kg

2-63 mb

Tablica X. (ad poz. 409).

Na budynku szerokim

15/19, 0 82 m

10/15, Г20 m

12/15, 0-31 m

5/10, 0-32 m

0 06 kg

265 mb

z podstopkami i przejmami

15/19, 0-91 m

ш 9I-I ‘Sl/OI

12/12, 0-36 m

5/10, 0*37 m

0 07 kg

2'82 mb

(Rys. 102.)

jętek z podstopl ami i przejmami.....

krokwi

namurnic

krzyży (ścięgna krokwi) .

żelaziwa

ogółem drewna

5) Więzby dachowe.

CC

Tablica XI. (ad poz. 410).

Na budynku szerokim

z płatwą u dołu

12/12, 0-3G m 12/15, 031 m 15/15, 0-27 m 15/15, 0'24 m

15/18, 0-29 m 15/18, 0’29 m 15/20, 0-29 m 15/20, 029 m

13/18, 0-86 m 13/18, 031 m 15/18, 0-27 m 15/18, 0-24 m

8/10, 1-64 m 9/12, 165 m 10/14, 1-65 m 10/15, 1-66 m

5/10, 0-37 m 5/10, 0 32 m 5/10, 0 29 m 5/10, 0-26 m

0-045 kg

0-05 kg

% 90-0

% 10-0

2-77 mb

2'88 mb

3 02 mb

(Rys. 103.)

namurnic

jętek

płatew

krokwi i bantów

krzyży (ścięgna, krokwi)

żelaziwa

ogółem drewna

15/20, 0-70 m

10/15, 1-56 m

15/15, 0-24 m

5/10, 0-26 m

0-045 kg

Tablica XII. (ad poz. 410).

Na budynku szerokim

15/20, 075 m

10/14, 1-54 m

15/15, 0-27 m

5/10, 0*29 m

005 kg

2-85 mb

z p o d s t o p к a m i i przejmàm i

15/18, 0-82 m

15/18, 0-91 m

9/12, 152 m

12/15, 0-31 m

5/10, 0-32 m

006 kg

297 mb

8/10, 1-50 m

12/12, 0-36 m

5/10, 0 37 m

0-07 kg

314 mb

(Rys. 103.)

jętek z podstopkami i przejmami

krokwi i bantów

namurnic

krzyży (ścięgna krokwi)

żela/л wa

ogółem drewna

15/15, 0-24 m

15/20, 100 m

10/15, 1*56 m

5/10₇ 0‘2G m

0 045 kg

3 06 mb

Tablica XIII. (ad poz. 410).

Na budynku szerokim

z jętkami

15/15, 0-27 m

ш 00-1 ‘05/91

ш ni ‘nloi

5/10, 0’29 m

0 05 kg

ąm ox-8

12/15, 0*31 m

15/18, 100 m

9/12, 152 m

5/10, 032 m

0*06 kg

3*15 mb

12/12, 0-36 m

15/18, 1-00 m

8/10, 1-50 m

5/10, 0-37

0*07 kg

3-23 mb

(ftys. 103.)

namurnic

jętek

krokwi i bantów

krzyży (ścięgna krokwi) .

żelaziwa

ogółem drewna

411. Wiązanie dachu (wedle rys. 104.), pod podwójne krycie dachówką płaską sporządzić, zresztą jak wyżej, za 1 m² rzutu poziomego dachu (zob. tablicy XIV., XV. i XVI. na str. 820., 821. i 822.).

Rysunek 104.

FI

412.    Wiązanie dachowe, jak rys. 105., pod podwójne krycie płaską dachówką sporządzić, zresztą jak wyżej, za 1 m² rzutu poziomego dachu (zob. tablicy XVII. i XVIII., na str. 323. i 324.).

413.    Wiązanie dachu, jak rys. 106., pod podwójne krycie płaską dachówką sporządzić, zresztą jak wyżej, za 1 m2 rzutu dachu (zob. tablicy XIX. i XX., na str. 325. i 326.).

Rysunek 106.

Rysunek 105.

414.    Wiązanie dachu jętkowego, z pełnem przysłem pojedynczem, wiszącem, jak rys. 107., zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m2 rzutu (zob. tablicy XXL i XXII. na str. 327. i 328.

415.    Ppodwójne wiązanie wiszące dachu, jak rys. 108., zresztą jak wyżej ułożyć, za 1 m² rzutu (zob. tablicę XXIII. na str. 329.).

416.    Podwójnie wiszące wiązanie dachu płatwowego, (rys. 109.), w którem namurnica zastępuje płatwę u dołu (dla zaoszczędzenia na wysokości), zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m3 rzutu (zob. tablicę XXIV. na str. 330.).

417.    Wiązanie dachowe, jak rys. 110., zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m² rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XXV. na str. 331.).

418. Podwójne wiązanie dachowe ze ścianką kolankową, jak rys. 111., zresztą jak wyżej wykonać, za 1 w² rzutu poziomego dachu (zob. tablicy XXVI. i XXVII. na str. 332. i 333.).

Rysunek 107.

Rysunek 108.

Rysunek 109.

Rysunek 110.

YA

УХ

Rysunek 111.

Rysunek 112.

449. Więzar dachowy, podwójny, ze ściankę kolankową z jedne} strony (rys. 112.), za 1 m² rzutu:

Należy przyjąć średnią ilość materjału, podanego przy wywiązaniu wiązarów, podanych pod poz. 415. i poz. 418.

15/15, 0-24 m

13/16, 0-19 m

13/17, 1-34 m

15/21, 0-29 m

15/18, 0-36 m

0 05 kg

2*42 mb

Tablica XIV. (ad poz. 411).

Na budynku szerokim

tu i

z płatwą u dołu

15/15, 0-27 m

12/15, 0-31 m

13/13, 0 09 m

12/12, 0'45 m

13/16, 1*53 m

15/21, 0-29 m

15/18, 0-40 m

% 90 0

2 49 mb

10/15, 144 m

ш 6so ‘81/qt

14/17, 0-46 m

0Ю7 kg

2*59 mb

10/13, 1-45 m

15/18, 0-29 m

13/15, 0-54 m

f>4 80 0

273 mb

(Kys. 104.)

namurnic

słupów

mieczy

krokwi .

jętek

płatwi

żelaziwa

ogółem drewna

55

co

Tablica XV. (ad poz. 411).

Na budynku szerokim

z podstopkami i przejmami

12/12, 0-34 m 12/15, 0 31 m 15/15, 0 27 m 15/15, 0*24 m

15/19, 0*82 м 15/20, 0*75 m 15/21, 0 70 m

13/15, 012 m

13/17, 1-24 m

13 15, 1-35 m

10/15. 1-31 m

(Rys. 104.)

namurnic

jętek z podstopkami i przejmami..... 15/19, 0 91 m

«' UM ‘8101

13/15, 0*24 m 14/17, 0*15 m 15/18, 0*13 m 15/18, 0*12 m

13/13, 0*11 m 13/13, 0*09 m 13/15, 0*07 m 13/15, 0*07 m

0*05 kg

0*06 kg

0*07 kg

64 so o

mieczy

krokwi

płatwi

słupów .

żelaziwa

2*49 mb

2’57 mb

2*68 mb

291 mb

ogółem drewna

Skwarczyński. Podręcznik budowlany.

te

15/15, 0*24 m

15/21, 100 m

13/15, 012 m

13 17. 1*24 m

15 18, 012 m

13/15, 0 07 m

0-05 kg

2*79 mb

Na budynku szerokim

15/15, 0-27 m

15/20, 100 m

13/15, 135 m

15 18, 013 m

13/15, 0 07 m

006 kg

2'82 mb

Tablica XVI. ad poz. 411).

z jętka mi

12/15, 0-31 m

15/19, 100 m

10/15, 1*31 m

14/17, 015 m

13 13. 0 09 m

007 kg

2 86 mb

12/12, 0-34 m

15/19, 100 m

10/13. 1-31 m

13/15, 0-24 m

13/13, 011 m

0*08 kg

3 00 mb

(Rys. 104.)

namurnic

jętek

mieczy

krokwi .

płatew . .

słupów

żelaziwa

ogółem drewna

10 m

17/24, 0-68 m

15/15, 0 24 m

15/18, 010 m

10/15, 1-89 m

64 90-0

2*86 mb

Tablica XVII. (ad poz. 412).

Na budynku szerokim

z podstopkami i przejma mi

17/24, 0-66 m

15/21, 0*70 m

15/15, 0-27 m

15/18, 0-11 m

10/15, 1-83 m

0Ю5 kg

2*87 mb

15/15, 0-29 m

15/18, 0*12 m

10/15, 1-75 m

0-06 kg

2*86 mb

(Rys. 105.)

jętek z podstopkami i prze]mami

namurnic i słupów

płatew

krokwi, bantów i mieczy

żelaziwa

ogółem drewna

m Qi

17/24, 1 00 m

15/15, 0-24 m

15/18, 0-10 m

10/15, 1-89 m

0-05 kg

3*23 mb

Tablica XVIII. (ad poz. 412).

Na budynku szerokim

z jętkami

17/24, 1-00 m

15/21, 100 m

15/15, 0-27 m

15/15, 0 29 m

15/18, 011 m

15/18, 0-12 m

10/15, 1-83 m

10/15, 1*75 m

0 05 kg

321 mb

0-06 kg

3 16 mb

CQ01 'sĄt)

jętek

namurnic i słupów

płatew

krokwi, ban'ów i mieczy

żelaziwa

ogółem drewna

15/15, 0*24 m

16/21. 0-29 m

15/18, 0-36 m

12/18, 1-67 m

006 kg

2*56 mb

Tablica XIX. (ad poz. 413,

Na budynku szerokim

z płatwą u dołu

15/15, 0-27 m

16/21, 0-29 m

15/18, 0-40 m

12/15, 1-65 m

0-07 kg

2’61 mb

12/15, 0*31 m

15/19, 0-29

13/18, 0-46 m

10/15, 1-65 m

0 08 kg

2’ 71 mb

(Rys. 106.)

namurnie

jętek

płatew

krokwi i zastrzałów .

żelaziwa

ogółem drewna

15/21, 100 m

15/18, 0'18 m

12/18, 1-57 m

15/15, 0-24 m

% 90 0

2*93 mb

Na budynku szerokim

15/21, 1'00 m

15/18, 013 m

12/15, 1*54 m

15/15, 0-27 m

0*07 kg

Tabii a XX. (ad poz. 413).

z jętkami

15/19, 1-00 m

13/18, 0*15 m

10/15, 1*52 m

12/15, 0-31 m

008 kg

2'98 mb

(Rys. 106

jętek

płatew

krokwi i zastrzałów

namurnie

żelaziwa

ogółem drewna

15/15, 0-24 m

15/21, 0-29 m

15/18, 0-36 m

13/18, 1-34 m

13/15, 0-50 m

0*11 kg

2 73 mb

Tablica XXI. (ad poz. 414).

Na budynku szerokim

z płatwą u dołu

15/15, 0-27 m

15/21, 0-29 m

15/18, 0-40 m

<    13/15, 1-82 m

0-13 kg

2-78 mb

12/15, 0-31 m

15/19, 0-29 m

10/15, 1-44 m

13/13, 0 36 m

015 kg

2'86 mb

(Rys. 107.)

namurnic

jętek

płatew

krokwi . .

mieczy

słupów i zastrzałów

żelaziwa .

ogółem drewna

15/21, 1-00 m

15/18. 012 w

13/18, 1*24 m

13/15, 050 m

15/15, 024 m

r>4 n o

ąw oi-g

Tabîica XXII. (ad poz. 414).

Na bubynku szerokim

z jętkami

“ 001 ‘15/91

15/19, 100 m

15/18, 013 m

13/15, 1-71 m

15/15, 027 m

o-13 kg

311 mb

14/17, 015 m

10/15, 1 31 m

13/13, 0-36 m

12/15, 031 m

015 kg

313 mb

Rys. 107).

Г”

jętek

płatew

krokwi

mieczy

słupów i zastrzałów

namurnic

żelaziwa

ogółem drewna .

15 m

18/18,0-37 m

16/18,0*16 m

18/24,029 m

18/21,0-26 m

13/18,1-32 m

«‘OT-O‘91/ST

0-12 kg

2‘50 mb

ш fi

16/18, 0-13 tn\

16/16, 0-39 m\

16/21, 0-57 w

13/16, 1*42 m

>4 51-0

2*51 mb

Tablica XX1IÏ. (ad poz. 415).

Na budynku szerokim

13 m

12 m

11 m

10 m

16/18, 012 m\

16/16, 0*42 m\

>16/16, 0-55 m

>16/16, 0‘60 m

16/16, 0*60 w

16/21, 0*59 ж

16/21, 0*62 w

16/21, 0-65 rn

16/21, 029 m

16/18,0*39 m

13/16, 1-43 m\

2‘56 mb

13/16, 1-44 w

0\14 kg

2‘61 mb

13/16, 1*45 w

■13/16, 1‘46 m\

015 kg

016 kg

2*67 mb

2' 7-4 mb

(Rys. 108.)

rygli

namurnie i słupów . . .

bantów

jętek

płatew

krokwi

mieczy

żęła zi w a

ogółem drewna . .

15 m

«'0Х-0 ‘fg/81

'“8X 0 ‘XS/8X

13/18, l-32m

*«0X-0‘9I/8X

■18/18, 0-24ш

16/18, 016m

0*22 kg

2‘35 mb

14 m

16/21, 0 55ш

13/16, l*42w

“810 ‘8X/9X

>16/16, 0*25m

0 22 kg

235 mb

Tablica XXIV. (ad poz. 416).

Na budynku szerokim

13 m

12 m

11 m

10 m

16/21, 0*57m

16/21, 0-59m

15/21, 0-61m

15/21, 0-45w

15/18, 0T9m

13/16, l-43m

«<510 ‘8T/9I

16/16r0-27m

0*23 kg

2*39 mb

13/16, l*44m

13/15, Г45ш

13/15, l-46w

>15/15, 0-39w

*«XfO ‘QI/9I

0-25 kg

ąm

0-28 kg

ąm qf. g

0 30 kg

2*51 mb

(Rys. 109.)

namumic i jętek . .

płatew . . .

krokwi

mieczy

rygli •

słupów

bantów

żelaziwa

ogółem drewna . .

11 m

16/21, 0-62 m

16/16. 0 32 m

16/18, 0 09 m

«НЧ ‘9I/0I

8/16, 0-20 m

021 kg

2-57 mb

Tablica XXV. (ad poz. 417).

Na budynku szerokim

10 m

16/21, 0-26 tn

16/18, 0*39 m

16/16, 0-41 m

10/16, 1-35 m

8/16, 0-21 m

ß4 T5 0

2 62 mb

15/21, 0 25 m

15/18, 0 43 m

15/15, 0*42 m

10/13, 1-37 m

8/15, 0-21 m

0-23 kg

2‘68 mb

15/21, 0*25 m

15/18, 0*48 m

> 15/15, 0 44 m

10/13, 1-39 tn

8/15, 0-22 m

0*26 kg

2'78 mb

(Rys. 110.)

jętek

płatew

słupów i bantów

rygli

krokwi i mieczy

kleszczy

żelaziwa,

ogółem drewna

11 m

16/21, 0 62 m

13/16, 1*60 m

«<08-0 ‘91/91

8/16. 0-38 m

0*21 kg

qiu ot-8

Tablica XXVI. (ad poz. 418).

Na budynku szerokim

16/21, 0-26 m

68 0 ‘81/91

10/16, 1-62 m

16/16, 077 m

8/16, 034 w

0*23 kg

3-38 mb

15/21, 0*26 m ! 15/21, 0-26 m

15/18, 0-43

ш 99-1 ‘<31/01

15/15, 082 m

8/15, 034 m

0-26 kg

3 51 mb

15/18, 0-48 m

10/15, 1-70 m

15/15, 0 89 m

8/15, 0-37 m

029 kg

3-70 mb

(Eys. 111.)

jętek

płatew

krokwi

mieczy

namurnie i słupów .

rygli i bantów

kleszczy .

żelaziwa

ogółem drewna

15 m

18/24, 0 27 m

16/21, 0*26 m

13/18, 1*35 m

13/16, 0-20 m

18/18, 0-68 m

8/16, 0-31 m

0 16 kg

3 07 mb

Tablica XXVII. (ad poz. 418).

Na budynku szerokim

14 m

13 m

12 m

16/21, 0*55 m

16/21, 0-57 m

16/21, 0-60 m

13/16, 1-55 m

16/16, 0-36 m

16/18, 0 33 m

8/16, 0*30 m

0-17 kg

3-09 mb

13/16, 1-57 m

16/16, 0*39 m

16/18, 0-33 m

8/16, 0-33 m

018 kg

319 mb

13/16, 1-58 m

16/16, 0-76 m

8 16 0*35 m

>4 05-0

3*29 mb

(Eys. 111.)

jętek

płatew

krokwi

mieczy

namurnic i słupów

rygli i bantów

kleszczy

żelaziwa

ogółem drewna

4*20. Wiązanie o stolcu stojącym (rys. 113.), zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m2 rzutu dachu (zob. tablicę XXVIII. na str. 336.).

Rysunek 113.

421. Wiązanie dachu o stolcu stojącym ze słupami wiszącymi i ścianką kolankową (rys. 116.), zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m2 rzutu dachu (zob. tablicę XXIX. na str. 337.).

ЖГ.

422. Jętkowe wiązanie, o stolcu rozpi eraj ąco-wiszący m ,j ak ry s. 117., zresztą jak wyżej wykonać, za lm2 rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XXX. na str. 338.).

Rysunek 114.

Rysunek 115.

423. Wiązanie o stolcu wiszącym z jętkami przebiegającymi wzdłuż dachu, lub zawieszonymi belkami stropu (rys. 118.), zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m2 rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XXXI. na str. 339.).

424. Wiązanie dachu o stolcu stojącym, a jednostronnym podniesionym murze (rys. 114 i 115), na budynku 10 m szerokim, zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m2 rzutu poziomego dachu:

rys. 114 ! rys. 115

namurnic i płatew.....18/19, i 16/20

jętek, podstopek i przejm

słupów........

krokiew, bantów i mieczy.....11/16

10/10

nakładek

żelaziwa . . ogółem drewna

18/24

16/16 i 13/18

0"40 m 0-50 „ 0-17 „ 2-50 „

0*07 kg ЪЫтЪ

0-40 m 0-80 r 0-17 „

2- 30 „ 0-21 „ 0 07 kg

3- 88m&

Rysunek 116.

1

- I -

Rysunek 117.

A

V

1

%

i

5i.

_ i —

?

Rysunek 118.

-3-ft.

WIÏ

JL

4

7

ш

ogółem drewna

qiu

3-42

3*35

3-28

3-25

3-22

3*20

317

317

żelaziwa

kg

008

600

01 0

011

012

013

014

015

Tablica XXVIII. (ad poz. 420).

nam urnie, słupów j krokwi, bantów i mieczy

i płatew

jętek, ])rzejm i podstopek

2*17 m

16/16 i 13/18, 0-58 m

18/21, 0-67 m

) 11/16, 218 m

219 m

2*21 m

2‘22 m

2*25 m

13/16,

16/16, 2 28 m

0*54 m

0 50 m

16/19, 0-47 m

0 45* m

0*43 m

ш x^ 0

0-89 m

16/21,

w 89 0

0 59 m

18/24, 0 57 m

0*55 m

0 53 m

051 m

w 0Q 0

‘ulu

(Kys. 11S.)

Na budynku szerokim

10 m

11 m

12 m

13 m

14 m

15 m

Tablica XXIX. (ad poz. 421).

(Rys. 116.)

! że- i ogółem krokwi i mieczy j laziwa j drewna

jętek

mb

3*44

3*32

3*23

3*14

60-8

303

2-97

kg

0*68

1 76 m

0*25 m

‘15/91

0*64

09-0

0-55

0*50

0-43

0-35

>10/16,    1*75 w

0*25 m

1*74 ш

Г72 w

Г72 m

1*71 m

1-70 m

>18/16,

płatew, słupów, zastrzałów, bantów, | podstopek i przejin

1*20 w

1*11 m

} 16/19,

0*26 m

w НИ

>16/21,    0*27 m

>18/19 i 16/20,0*98 w

0*27 m

0*94 m

117 m

113 m

‘I S/91

namumic

12/15, 0*23

12/15, 0*21

1616 i 13/18, 0-19 m

16/16 i 13/18, 0*17 ш

16/16 i 13/18, 016 m

16/16 i 13/18, 015 m

16/16 i 13/18, 014 m

Na budynku | szerokim

10 w

11 m

12 m

13 m

14 m

DO

aj

в.

jn

s,

&

•B

o"

*<!

888

Ë-.

V. Roboty ciesielskie.

20 m

18 m

Tablica XXX. (ad poz. 122).

Na budynku szerokim

16 m

14 m

12 m

16/16 i 13/18,    16/16 i 13/18,    16/16 i 13/18,    16/16 i 13/18,    16/16 i 13/18,

0*31 m    0*27 m    0*24 m    0*21 m    0*19 m

21/24, 103 m 21/24, 1-04 m 21/26, 1-04 m 21/26, 1-04 m 24/26, 104 m

21/26, 0T5 m 24/26, 0T4 m 24/29, 0T2 m 24/29, 0T1 m 24/29, 0T0 m

18/21, 0*39 m 18/21, 0*40 m 18/21, 0*40 m

18/24, 0*10 m

18/19 i 16/20, I 18/19 i 16/20, 0*39 m

0*39 m

18/21, 015 m 18/21, 0*14 m 18/24, 012 m 18/24, 0*11 m

10/21, 0*33 m 10/21, 0*32 m 10/21, 0*32 m 10 21, 0*32 m

13/18, 1*90 m

0*50 kg

4’05 mb

10/21, 0*33 m

18/16, 1*93 m ! 13/16, 1*92 m 13/18, 191 m 13/18, 1*91 m

0*55 kg

4*10 mb

0*60 kg

qiu

0*65 kg

4’28 mb

0*70 ky

(Rys. 117.)

nam urnie

jętek

przewiązek

słupów i zastrzałów . .

płatew

kleszczy

krokwi, bantów i mieczy .

żelaziwa

ogółem drewna

25 m

16/19, 016 m

24/29, Г05 m

80 0 ‘58:96

21/21, 0 60 m

18/24, 012 m

10/21, 0 50 m

16/16 i 13/18, 1-45 m

13/16, 0 09 m

0 65 kg

4 05 mb

Tablica XXXI. (ad poz. 423).

Na budynku szeroki ni

21 m

18 m

15 m

16/16 i 13/18, 0-20 m

16/16 i 13/18, 0-21 m

16/16 i 13/18, 0*25 m

24/26, 104 m

26/29, 010 m

18/21, 0*61 m

18/24,'015 m

10/21, 0-48 m

16/16 i 13/18, 1-45 m

13/16, 010 m

0-78 kg

ąm 21 f

21/26. 103 m

21/26, 102 m

24/29, 0*11 m

24/29, 0*12 m

ш 59-0 ‘15/81

18/21, 0-62 m

18/24, 017 m

18/24, 019 m

10/21, 0*47 m

10/21, 0-46 m

13/16, 1-43 m

13/16, 1-42 m

“* H O ‘81/81

13/13, 012 m

0-90 kg

4*15 mb

100 kg

4 20 mb

(Rys. 118.)

namurnic

jętek

przewiązek . .

słupów i zastrzałów

płatew

kleszczy . . .

krokwi

mieczy

żelaziwa

ogółem drewna . .

425.    Jętkowe wiązanie dachowe, z podstopkami i przejmamu na kozłach (rys. 119.), zresztą jak wyżej wykonać, za lwa rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XXXII. na str. 343.).

426.    Jętkowe wiązanie dachowe, z podstopkami i przejmami, na kozłach z ukośnymi słupami (rys. 120.), zresztą jak wyżej wykonać, za 1 ma rzutu poziomego dachu (zob. tablice XXXIII. na str. 344.).

427.    Wiązanie dachowe, na kozłach ze słupem wiszącym i kleszczami (rys. 121.), zresztą jak wyżej wykonać, za l w- rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XXXIV. na str. 345.).

428.    Kozłowe wiązanie dachowe wiszące, z jętkami głównymi (bez icłi wymiany), jak rys. *122., zresztą jak wyżej wykonać,, za 1 w² rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XXXV. na str. 346.).

na

429.    Kozłowe wiązanie rozpierające z płatwą u dołu (rys. 123.)y budynku 14 w szerokim, zresztą jak wyżej wykonać, za 1 w®

rzutu poziomego dachu:

namurnic .... 16/16,0*14 w krokwi więzarów

18/21,0*31 „ 16/21,0*35 „ 16/18,0*16 „

jętek .

płatew

bantów

0*21 kg

pustych .... 13/16,1*43 w rozpór i mieczy . . 10/18, 0*46 „ żelaziwa

krokwi kozłowych 16/21,0*33 ,, ogółem drewna. . . .    3*18wb

430.    Płatewkowa więzba dachu, na kozłach i ze słupem wiszącym, z krokwiami tylko w pełnych przęsłach i z szeregiem p łatę wek w miejsce pustych przęseł, według rys. 124., pod krycie łupkiem, zresztą jak wyżej, za 1 w² rzutu jjoziomego dachu (zob. tablicę XXXVI. na str. 347.).

431.    Kleszczowe wiązanie dachu, pod podwójne krycie dachówką, jak rys. 125. wykonać, na górę wyciągnąć i ustawić, za 1 w² rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XXXVII. na str. 348.).

432. Kleszczowe wiązanie dachu, ze ścianką kolankową na 10 w szerokim budynku (rys. 126.), zresztą jak wyżej, za 1 w² rzutu poziomego dachu: namurnic jętek . . płatew słupów . zastrzałów

. 16/16, 0*20 w . 16/21, 0*30 „

. 16/18, 0*50 „

} 16/16,

krokwi

0*27 „ 0*32 ..

13/16,1*64 w

mieczy.....10/16, 0*35 „

8/16,0*44 . .    0*09 kg

kleszczy

żelaziwa

ogółem drewna . . .    4*02 mb

Rysunek 119.

10 0 0

Rysunek 120.

V/

//

//

S,£________BSS

7/,

-----i —-

'■/A

Rysunek 121.

U'

I___________i—

Rysunek 122.

<*■

r>

Й---

— I --

__К

Rysunek 123.

Rysunek 124.

- 11-00

Rysunek 125.

1—-t—-1

Rysunek 11 i

GL

TZ7T- -

ogółem

drewna

mb

2*71

2*61

2-63

2*46

2-41

2-36

żelaziwa

kg

007

0-08

60-0

009

ОТО

0*10

ТаЬЧса XXXII. (ad poz. 425).

krokwi, zastrzałów i mieczy

m

namurnic, płatew i słupów

jętek, podstopek i przejm

1-37 m

m f9-o

070 m

18/21,

1*38 m

1*39 m

1*40 m

1*40 m

1*40 m

>16/16 i 13/18, 0-58

0*65 m

10/16,

13/16,

053 m

0'48 m

0*42 m

i 16/19,

0*61 m

0*58 m

Ш 9Q.0

0 54 m

18/24,

(Rys. 119.)

Na budynku szerokim

10 m

11 m

12 ш

ogółem I drewna

mb

3-26

313

305

2-99

2*96

2-95

Tablica XXXIII. (ad poz. 426).

; jętek, podstopek | krokwi, zastrzałów. żelaziwa i przejm

kg

0-07

0-07

007

007

008

60-0

mieczy itp.

1-87 m

0 72 m

) 18/21,

1-88 m

ш 061

1-93 m

Г96 m

2 00 m

10/16,

13/16,

0⁻67 m

0‘63 m

0*59 m

tu 2.Q-0

055 m

U 18 24, U

namurnic i płatew

0*67 m

16/16113/18, 0-58

0*52 m

0*47 w

0*43 m

0-40 m

16 19,

(Rys. 120.)

Na budynku szerokim

10 m

11 w

12 m

ogółem laziwa I drewna

że-

mb

3-48

3-39

3 31

3-25

3*21

kg

0-20

0-20

0-18

018

016

krokwi i mieczy

Tablica XXXIV. (ad poz. 427).

kleszczy

0-35 m 11/16, 1*44 m

1*45 m

0 33 m

1-45 m

Г45 w

Г 45 m

13/16,

0*32 m

со

2 £-CC *

0*31 m

0*30 m )

namurnic, słupów i płatew

107 m

16/19, 102 m

097 m

0-94 m

0 92 m

: 18/21,

jętek, pod stopek i przejm

0*62 w

0-59 m

0-57 m

0*55 m

Г 18/24,

w fO.()

(Rys. 121.)

Na budynku szerokim

10 m

11 m

12 w

13 m

14 m

14 m

16/16, 014 m

24/26, 101 m

0*35 m

21/21,

012 m

8/16 i 9/13, 0-29 m

24/29, 0Ю7 m

18/19 i 16/20, 0*20 m

«' Q0 0 (H 01

13 16, 1-37 m

0*30 kg

3-60 mb

Tablica XXXV. (ad poz. 428\

Na budynku szerokim l =

12 m

10 m

16/16, 016 m

2126, 101 m

18/21, 0-34 m

18/19 i 16/20, 012 m

8/16 i 9/13, 0-31 m

24/29, 0-08 m

18/19 i 16/20, 0*24 m

10/10, 0 06 m

1316, 1-35 m

0 35 kg

3 67 mb

16/16 i 13/18, 019 m

21/25, 100 m

18/21. 0-34 m

18/19 i 16/20, 011 m

8/16 i 9/13, 0-35

21/26, 010 m

m fiS-0 ‘GT/9I

10/10, 0*08 m

11/16, 1-33 m

040 kg

3 79 mb

(Rys. 122.)

namurnic

jętek

słupów kozła

słupów wiszących

kleszczy

belek (podbelczy)

płatew

mieczy

krokwi

żelaziwa

ogółem drewna

16 m

16/19, 0/12 m

21/26, 0-30 m

21/24, 0-43 m

21/21, 014 m

10/21, 0-31 m

10/10, 0 09 m

18/21, 0*06 m

13/13, 0 04 m

10 13, 107 m

0*60 kg

256 mb

Tablica XXXVI. (ad poz. 430).

Na budynku szerokim

14 m

12 m

10 m

16/16, 014 m

21/26, 0-30 m

21/24, 0-42 m

21/21, 013 m

10/21, 0-31 m

10/10, 0 09

18/21, 0 07 m

13/13, 0 05 m

10/13, 1-08 m

0 65 kg

2 59 mb

16/16. 016 m

21 26, 0*30 m

21 24, 0*41 m

21/21, Q13 m

ISO ‘is/oi

10/10, 0 09 m

tu

18/21, 0 08

13/13, 0 06 m

10 13, 110 m

0-70 kg

2 34 mb

16/16, 019 m

21/26, 0-29 m

21/24, 0*40 m

21/21, 013 m

10/21, 0-30 m

10/10, 0 09 m

18/21, 0 09 m

13/13, 0 07 m

10/13, Ml m

267 mb

Rys. 124.)

nam urnie

jętek

krokwi kozłowych

słupów .

kleszczy .

zastrzałów

płatew grzbietowych

mieczy

płatewek

żelaziwa

ogółem drewna

I ogółem i drewna

mb

3*79

3-68

3*57

3-50

3*39

że łazi w a

kg

krokwi

bantów

mieczy

10'13, 1*83 m \    0*25

0*24

0*22

0-20

020

0-18

I S-1 '91 01

1-84 m

1 -84 »t

1 84 m

11/16,

‘91 ‘o 1

Tablica XXXVII. (ad poz. 431).

kleszczy

0*33 m

8/13, 0 33 m

0*32 m

0*32 m

'» 58 0 ‘81/6 ! J 91/8 I

0 82 m

na murnic i płatew

0*52 m

0*46 m

0-41 m

0 37 m

034 m

0 32 m

>16 19,

słupów, po cist о рек i przejm

0*86 w

ш Q₈.o

18/19

i 16/20,0*75 m

071 m

0-67 m

0*64 m

jętek

0-25 m

0*25 m

0*25 m

0*26 m

0*27 m

0*27 m

18/21,

(Rys. 125.

Na budynku szerokim

Jl

) 18/24,

10 m

11 m

12 m

4*33. Szwajcarskie wiązanie dachu (rys. 127.), pod pokrycie blachą lub łupkiem wykonać, zresztą jak wyżej, za 1 m2 rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XXXVIII. na str. 352.).

434. Szwajcarskie wiązanie z przejmami i podstopkami (rys. 128.}r pod podwójne pokrycie dachówką sporządzić, zresztą jak wyżej, za 1 w⁹ rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XXXIX. na str. 352.

Rysunek 127.

Rysunek 128.

V/

...i—

Rysunek 129.

435.    Wiązanie dachowe o stolcu leżącym (rys. 129.), pod podwójne krycie dachówką, zresztą jak wyżej, za 1 rr& rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XL. na str. 353.).

436.    Kolankowe wiązanie dachowe ze słupem wiszącym (rys. 130.) zresztą jak wyżej, za 1 m2 rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XLL na str. 354.).

4*37. Szwajcarskie wiązanie ze ścianką kolankową, jak rys. 131., pod pokrycie łupkiem, zresztą jak wyżej, za 1 w² rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XLII. na str. 355.).

438.Wiązanie dachowe o podwójnym spiętrzonym stolcu (rys. 132.), pod podwójne pokrycie dachówką, zresztą jak wyżej, za 1 w² rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XLIII. na str. 356.).

Rysunek 130.

i--

— i-------1

Rysunek 131.

■Л

Щ

439. Wiązanie dachowe o podwójnie spiętrzonym stolcu (rys. 133.), pod podwójne krycie dachówką, zresztą jak wyżej, za 1 m² rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XLIV. na str. 357.).

440.    Wiązanie dachowe o podwójnie spiętrzonym stolcu (rys. 134.), pod podwójne krycie dachówką, zresztą jak wyżej, za 1 m² rzutu poziomego dachu (zob. tablicę XLV. na str. 358.).

Rysunek 182

|Л *ьх

==^

Rysunek 138.

Tl

Rysunek 134.

yy

--JL -

12 m

18/24, 0-74 m

13/16, 1-76 m

10/16, 0-43 m

0T4 kg

2-93 mb

12 m

18/24, 0-98 m

13/16, 2 08 m

10/16, 0-47 m

014 kg

3 53 mb

Tablica XXXVIII. (ad poz. 433).

Na budynku szerokim l =

10 m

16/21, 0-78 m

13 16, 1-79 m

8/16, 0 44 m

015 kg

З'О l mb

16/21, 0-82 m

10/16, 1-82 m

8 16, 0-46 m

0T6 kg

3T0 mb

Tablica XXXIX. (ad poz. 434).

Na budynku szerokim l =

10 m

16/21, 107 m

16/21, 1-18 rn

13/16, 210 m

10/16, 2‘12 m

8/16, 0-49

8/16, 0-53 m

0T5 kg

Чш 99-8

0-16 kg

3-83 mb

(Rys. 127.)

jętek

krokwi

kleszczy

żelaziwa

ogółem drewna

(Rys. 128.)

jętek

krokwi

kleszczy

żelaziwa

ogółem drewna

8.

g*

16/16

i 18/18, 0*24 m

21/26, 0-57 m

21/24, 0*70 m

13/18, 2 06 m

0*14 kg

3 67 mb

15 m

Tablica XL. (ad poz. 435).

Na budynku szerokim

13/16, 0*25 m

13/16, 0*26 m

21/26, 0*59 m

21/24, 0*72 m

13/16, 2*08 m

0 *13 kg

3*64 mb

21/24, 0*61 m

«♦ n-o ‘u/u

13/16, 1*96 m

013 kg

3*67 mb

13 m

13/16, 0*28 m

21/24, 0*63 m

18/21, 0*77 m

11/16, 1*98 m

0*12 kg

3*66 mb

12 ш

18/16, 0*32 m

18/24, 0*66 m

18/21, 0*80 m

11/16, 2 00 m

0 *12 kg

8 78 mb

fRys. 129.)

namumic

jętek, podstopek przejm ‘ i belek.......

słupów, rygli i płatew . .

krokwi, bantów i mieczy .

źelaziwa

ogółem drewna . . .

P'

X

C-

g*

ÏÏ

18 m

24/29, 0*28 m

18/21, 1*01 m

10/21, 0*37 m

13/13, 0*11 m

«* 9M 9T/IT

0*30 kg

3*22 mb

Tablica XLI. (ad poz. 436).

Na budynku szerokim l =

15 m

12 m

21/26, 0*28 m

18/21, 1*10 m

10/21, 0*41 m

13/13, 0*13 m

ш QM '9Т/П

0*35 kg

3*37 mb

21/24, 0*27 m

18/21, 1*25 m

10/21, 0*45 m

ш 9t-0 ‘8I/SI

11/16, 1*44 m

0*38 kg

3*57 mb

(Rys. 130.)

jętek

płatew, słupów, podstopek, zastrzałów i pod-stopnic ...............

kleszczy

mieczy

krokwi

żelaziwa

ogółem drewna

18 m

24/29, 0-24

» 89-0 ‘fS/TS

21/24, 0-42 m

ш oeo ‘is/oi

16/19, 0 03 m

Tablica XLII. (ad poz. 437).

Na budynku szerokim l =

16 m

14 m

21/26, 0-23 m

21/26, 0-22 m

18/21, 0-71 m

21/24, 0-42 m

10/21, 0-30 m

ш 200 91 SI

18/21, 0-75

18/24, 0-42 m

m 02 0 ‘TS/OI

13/16, 0 04 m

16/16 i 13/18, 104 m

<4 os o

2*71 mb

16/16 i 13/18,1*05 m

16/16 i 13/18, 106 m

■%

0-22 kg

024 kg

ąia fi.%

2-79 mb

(Rys. 131.)

jętek

namurnic, słupów, rygli, i płatwy grzbietowej

krokwi głównych

kleszczy

mieczy

płatewek

żelaziwa

ogółem drewna.

22 m

16/16 i 13/18, 018 m

24/29, 0*48 m

24/24, 0-54 m

18/24, 0-61 m

«* 99 5 ‘91/tl

10/21, 0-30 m

020 kg

4 67 mb

Tablica XL1II. (ad poz. 438).

Na budynku szerokim l —

20 m

17 m

14 m

16/16 i 13/18, 019 m

24 29, 0 50 m

24/24, 0-58 m

ш 19-0 ‘16/81

11/16, 2 55 m

ш 08 0 ‘16/01

0*22 kg

qm fi.f

13/16, 0-23 m

24/29, 0-58 m

21/24, 052 m

18/24, 0-79 m

11/16, 2-54 m

w 08 0 ‘T5/0I

0-24 kg

491 mb

13/16, 0-27 m

21/26, 0-57 m

21/24, 0-50 m

18/24, 0-95 m

11/16, 2-51 m

10/21, 0-30 m

ß4 95 0

5*10 mb

(Rys. 132.)

namurnic

jętek, podstopek i przejm . . .

słupów i rygli

płatew

krokwi, bantów i mieczy . .

kleszczy

żelaziwa

ogółem drewna

18 m

16/16 i 13/18, 0-21 m

24/29, 0-50 m

18/19 i 16/20, 016 m

18/21, 0-21 m

'« 86 0 ‘81/81 ! 91/91

13/13, 0-41 m

18/16, 1-48 m

015 hg

8 90 mb

Tablica XLIV. (ad poz. 439).

Na budynku szerokim l =

15 m

12 m

10 m

16/16 i 13/18, 0-25 m

16/16 i 13/18, 0-31 m

16/16 i 13/18, 0-37 m

21/26, 0 54 m

21/24, 0'60 m

18/21, 0-64

18/19 i 16/20, 017 m

18/19 i 16/20, 019 m

16/19, 0-21 m

18/21, 0-25 m

16/16 i 13/18,0-96 m

10/13, 0-46 m

11/16, 1*42 m

4*05 mb

18/19 i 16/20, 0-31 m

13/16, 0-94 m

10/13, 0-53 m

«* If I ‘91/TT

0 22 hg

qm fä.f

18/19 i 16/20, 0-36 m

13/16, 0-9Î m

10/13, 0-60 m

11/16, 1*40 m

0*25 hg

4 49 mb

(Rys. 133.)

nam urnie

jętek, podstopek i przejm

słupów

płatwi

bantów

zastrzałów i mieczy . . .

krokwi

żelaziwa . .

ogółem drewna . . .

19 m

16/19, 0*20 m

24/29, 0-21 m

18/19 i 16/20, 0-21 m

18/21, 0 25 m

16/16 i 13/18,1 00 tn

13/13, 0-51 m

m ffl ‘91/81

0*12 kg

4’12 mb

Tablica XLV. (ad poz, 440).

Na budynku szerokim l =

17 m

15 m

13 m

'« 8S 0 ‘81/81 ï 91/91

16/16 i 13/18, 0-25 m

16/16 i 13/18, 0-29 m

24/29, 0*53 m

18/19 i 16/20, 0-21 m

18/21, 0-28 m

M 66 0 ‘81/81 ! 9I/9T

13/13, 0-55 m

13/16, 1-44 m

0*15 kg

ąm

21/26, 0-56 m

21/24, 0-60 m

■Ш-

18/19 i 16/20, 0-21

18/19 i 16/20, 0-20 m

18/21, 0-32 m

16/16 i 13/18, 0-98 m

10/13, 0-60 m

ffl ‘dliii

0-18 kg

4\36 mb

18/21, 0-36 m

13/16, 0-97 m

10/13, 0-66 m

11/16, 1-43 m

0-20 ky

4*51 mb

(Rys. 134.)

namurnic

jętek, podstopek i przejm

słupów

płatew

bantów

zastrzałów i mieczy . . .

krokwi

żelaziwa

ogółem drewna

441.    Więzba dachu kościelnego jak rys. 136., pod podwójne krycie dachówką wywiązać i na wysokość do 4 m ustawić, zresztą jak wyżej, za 1 m* rzutu dachu (zob. tablicę XLVI. na str. 361.).

442.    Więzba dachu kościelnego, jak rys. 135., zresztą jak wyżej, za 1 m2 rzutu poziomego dachu:

Na budynku szerokim l —

50 m

25 m

namurnic

18/19 i 16/20, 0-32 m

18/24, 016 m

jętek i krokwi kozłowych .......

18/24, 0*60 m

21/26, 0-60 m

belek

21/24, 0-16 m

21/24, 0 08 m

ławy siodłowej . . . .

26/26, 0 03 m

32/32, 0 03 m

słupów i zastrzałów .

21/21, 0-53 m

24/24, 0-53 m

kleszczy

10/21, 0*73 m

13/26, 0-73 m

płatew

18/21, 0-36 m

18/21, 0*18 m

mieczy

13/16, 018 m

13/16, 0 09 m

krokwi

16/19, 1-51 m

18/19 i 16/20,1-51 m

żelaziwa

1-20 kg

0 60 kg

ogółem drewna . . .

4 42 mb

3‘91 mb

Rysunek '•

i.

W.

Rysunek 136.

71    \

NI

"A

30 m

18/21, 0-48 m

24/26, 0-89 w

10/21, 0-59 m

m STO ‘6 Zif z

18/19 i 16/20, 2-28 m

0*50 kg

4 37 mb

Tablica XLVI. (ad poz. 441).

Na budynku szerokim

ш fz

20 m

16 m

m 09 0 ‘IS/8I

21/26, 0*92 m

10/21, 0-64 m

24/26, 0 16 m

16/19, 2-29 m

075 kg

461 mb

18/21, 0-72 m

21/24, 0-93 m

10/21, 0-68 m

ш 610 ‘95/TS

16/16 i 13/18, 2-31 m

100 kg

4*83 mb

18/21, 0*90 m

18/24, 0 96 m

10/21, 0-74 m

21/26, 0-24 m

13/18, 2-34 m

125 kg

5T8 mb

(Rys. 136.)

namurnic i płatew

słupów, jętek i krokwi kozłowych

kleszczy

przewiązek

krokwi, zastrzałów i mieczy . . .

żelaziwa

ogółem drewna

10/13. 0-37 m nakładek i mieczy . 10/10,0*75 „

443. Więzba dachu mansardowego (rys. 137.), pod podwójne krycie dachówką, na budynku 10 m szerokim, zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m² rzutu poziomego dachu: namurnic .... 21/24,0 20 m l)antów wierzchołkowych

18/24,0*32 „

jętek......

podstopnic, słupów,

i rygli.....

bantów . . 18/19 i 16/20, 0*88 „

18 21,0*82 „ krzyży.....7/13,0*40 „

żelaziwa

0*20 kg

krokwi

11/16,1*90 „ ogółem drewna ....    5*64m&

444. Więzba właściwego dachu mansardowego (rys. 138.), na budynku J 6 m szerokim, zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m2 rzutu

poziomego dachu: namurnic

. . .16/18,0*25 m

krokwi

16/18, 1*49 m

jętek . . płatew bantów .

. . . 21/26,0*31 „ zastrzałów .... 18/18,0*14 „

10/16, 0 37 „

. .    0*24 kg

mieczy

żelaziwa

.    .    .    15/20,0*49    „

.    .    .    16/18,0*56    „

słupów

. . . 18/18,0*11 „ ogółem drewna ....    3*72m&

445. Więzba podwyższonego dachu mansardowego na budynku 14 m rzerokim, zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m² rzutu poziomego dachu :

. 16/18,1*35 m . 10/18, 0*36 „

. 10/21,0*10 „

. . .    0*21 kg

18/21,0*30 „

15/18,0*76 „

15/15.0*34 „

16/18, 0*27 „ ogółem drewna ....    3*70mb

446. Więzba dachu według rys. 139., pod krycie cementem drzewnym na budynku 12 m szerokim, zresztą jak wyżej, za 1 m2 rzutu poziomego dachu: namurnic .... 16/18, 0*22 m krokwi

jętek . płatew słupów bantów

16/21.1*05 m

zastrzałów i mieczy 10/16, 0*38 „ żelaziwa . .

21/24,0*30 „ 21/24,0*33 „ 13/16,0*18 „

. .    0*25 kg

ogółem drewna ....    2*73mfr

jętek płatew słupów

kleszczy.....13/18, 0*27 „

447. Dach fabryczny (Szedda, rys. 140.), z drewna, przy odstępach wiezarów co 4 m, pod pokrycie blachą lub papą sporządzić, zresztą jak wyżej, za 1 m² rzutu poziomego dachu:

. .    0*15 kg

żelaziwa . . . ogółem drewna ....    2*15mb

podstopnic (progów) 21/210*21 m płatewek . . . .11/16,1*15 m jętek i krokwi kozłowych .... 18/24, 0*70 „ zastrzałów . 18/19 i 16/20,0*09 „

I'

il 00

У/л

Rysunek 138.

--

Rysunek 139.

⁷77У7777;^??777/,^7УУ7777//7//7Яг/777У77/?/Х7777/

Rysunek 140.

Uwaga. Dach szedowy (po angielsku shed — czytaj szed — szopa) składa się a szeregu płaszczyzn dachowych, zestawionych po dwie na wzór zębów piły, których dłuższa płaszczyzna otrzymuje zwykle nachylenie pod kątem 30°, a krótsza jest prostopadłą do niej albo też pionową, a zawsze oszkloną. Dachy szedowe za-stosowują jedynie do budynków parterowych bardzo szerokich ; nadają się one zresztą znakomicie do budynków fabrycznych.

W regule płaszczyzny dachowe — o ile nie są oszklone — otrzymują od spodu opierzenie i wyprawę sufitową, a pomiędzy płatewkami nadto zapełnia się prze-slrzeń do połowy murem wapiennym, a druga połowa pozostaje pusta.

Pełne przęsła więzby wspierają się na słupach drewnianych lub żelaznych, a normalny odstęp wzajemny tych przęseł nie powinien przekraczać 4 m. Ze szczególną starannością należy wykonać korytka dachowe między płaszczyznami dachowemi i zaopatrzyć je rurą spadową, która powinna się mieścić zawsze zewnątrz słupa. Zaszklone płaszczyzny dachu należy zawsze zwracać ku północy.

448. Dach fabryczny (Szedda), z drewna i żelaza, pod pokrycie, łupkiem, blachą lub papą, jak rys. 141., zresztą jak wyżej sporządzić, za 1 m2 rzutu poziomego dachu: podstopnic .... 18/21, 040 m 11/16,1-68 „

kotew i śrub

krokwi.....

progów okiennych i nakładek między-korytkowych . . 10/10,0 63 „

lanych płyt podporowych 1\50 kg 2-00 „

żelaziwa(klamer i gwoździ) 0 08 .. ogółem drewna .... 2*71mft

Rysunek 141.

У/у

żelaziwa

Rysunek 142.

eL

W/------8* 0 0----Щ

a) bez trzewików żelaznych: namurnic i płatew 18/21, 0*35 m krokwi i podkładek . 16/16 i 13/18, 0-40 „

449. Dach mieszany, z drewna i żelaza, jak rys. 142., na budynku 8 m szerokim, pod pokrycie blachą, zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m2 rzutu poziomego dachu:

płatewek .... 10/13,100 m

kotew i śrub.....1'bOkg

0-09 „

ogółem drewna .... l lbmb

Y/A

UD '00

21/26,0*38 m trzewików żeliwnych . . 2 00 kg konstr. żel. jak wyżej . 3 50 „

Ъ) z trzewikami żelaznymi: krokwi i podkładek . 16/16 i 18/18, 040 m

kotew i śrub

1-50 kg

żelaznych trzewików . . 2 00 żelaziwa

0*08 „

płatewek .... 10/13, Г00 „ ogółem drewna .... 140mb 4*50. Więzba mieszana z drewna i żelaza według rys. 143, na budynku 15 m szerokim, pod pokrycie łupkiem lub blachą, zresztą jak wyżej wykonać, za 1 m* rzutu poziomego dachu:

18/24, 0'40 m płatewek .... 11/16, 0 89 „ trzewików żelaznych . . 2*40 kg

krokwi

konstrukcji żelaznej a to : słupków, sztab z prze-włoczką, pierścieni, widełek, łupieni i na-śrubków......

200 kg

Rysunek 143.

. 15*00

Rysunek 144.

T//y, /

451. Wykonanie więzby mieszanej z drewna i żelaza według rys. 144. pod krycie łupkiem lub blachą na budynku 20 m szerokim, zresztą jak pod poz. 406., za 1 m² rzutu dachu: krokwi

płatewek .... 11/16, 0*96 „

452. Wykonanie więzby mieszanej z drewna i żelaza według rys. 145. pod krycie łupkiem lub blachą na budynku 25 m szerokim, zresztą jak pod poz. 406., za 1 m2 rzutu: krokwi

24 29,0*36 m trzewików żeliwnycli . . 1*60 kg konstr. żelaznej . . . . 4*40 „

płatewek . . . .11/16, Г00 „

Rysunek 145.

(hl • (Ż w

453. Uwagi.

1.    Poszczególne składniki materjału więzb dachowych, wyznaczone pod poz. 406. do 452., wynikły z obliczenia potrzebnej ich całkowitej ilości, podzielonej przez powierzchnie rzutu poziomego dachu; odnoszą się więc one do 1 m² rzeczonego rzutu poziomego dachu.

Stosownie zatem do tego należy obliczać w kosztorysie więzbę dachu według jego powierzchni w rzucie poziomym, która się równa sumie z powierzchni zabudowanej i z powierzchni wyskoku okapu dachu.

Małe podwórka o powierzchni do 4 m² włącznie, wlicza się do więzby dachowej, gdyż powodują one potrzebę zwiększenia ilości materjału.

Koszta dostarczenia, obrobieuia i związania materjału zawartego pod poz. 406. do 452. należy obliczać według zasad wyrażonych na str. 300—303.

2.    Każdą krokiew niecałą przybija się jednym lub dwoma gwoździami (krokiewnikami) kutymi 15 do 20 cm długimi, w miarę tego, czy jednym lub oboma swemi końcami musi przypierać do innych krokwi; każdą zaś nakładkę przybija się dwoma gwoździami.

Gwoździe te sprzedają pojedynczo; 320 do 355 tych gwoździ ,    15 do 20 cm długich waży 56 kg.

Dachy o belkach kratowych.

454. Ostatnimi czasami zaczęto konstruować kratowe wiązania dachowe z drewna, przy przykrywaniu budynków fabrycznych o 35 do 40 m rozpiętości.

Kształt takich więzarów zbliżony jest do kształtu dachów mansardo wy cii, przyczem odstęp więzarów wynosi do 4 m. gdy lokal otrzymuje strop, opierający sie na więzarze: gdy stropu nie ma. odstęp najczęściej wynosi 5 do 6 m.

Wysokość więzara wynosi ij₇ do ¹/₈ jego rozpiętości.

Istnieje dużo systemów, przyczem w nowszych konstrukcjach są używane dybie (klocki) przy łączeniu kratownicy z pasami.

Zużycie materjału, jakoteż czas potrzebny dla odwiązania konstrukcji jest bardzo rozmaity i zależy od systemu więzara.

Poniższe dane są zbliżone do rzeczywistości i mogą służyć jako wytyczne dla obliczenia kosztorysu takich więzarów.

Konstrukcja taka składa się:

1.    z właściwej kratownicy, to jest z więzaru, płatew z mieczami, krokwi,

2.    z oszalowania dachu,

8. ewentualnie z tężników poziomych i pionowych jak i zastrzałów, przejmujących parcie wiatru na ścianę szczytową,

455. Odwiązanie części prostych konstrukcyjnych więzarów. przy ich rozpiętościach do 30 m, za 1 mb :

25°/₀ generalja,

0 5 do 0*6 godz. cieśli.

456. Jak wyżej lecz połączeń zawiłych naprzykład połączenia węzłowe), lub prostych części konstrukcyjnych, przy rozpiętościach więzaru, ponad 30 m, za 1 mb :

0 6 do 0 7 godz. cieśli.

25°/₀ generalja.

I 25°/^ generalja.

Do tak obliczonych kosztów robocizny należy dodać: koszta rzeczywiście zużytego materjału, wraz z l*5°/₀ od mat. na stemple, 10°/₀ od materjału i robocizny jako zysk i ryzyko i 2*5°/₀ od całości jako podatek obrotowy.

Dachy krąiynowe.

Dachy te stosuje się tam, gdzie chodzi o wyzyskanie przestrzeni dachowej, dla ubikacji, nakrytej tym dachem, oraz tam, gdzie chcemy stworzyć wrażenie sklepienia.

Elementem dźwigającym jest krążyna, składająca się z całego szeregu dranic, ściągniętych śrubami w jedną całość.

Rozpiętość więzarów krążynowych wynosi do 35 m.

459.    Wytyczne    dla    zestawienia    kosztorysu takich dachów,

za 1 w2 połaci dachu:

1.    Robocizna:

a)    wyrobienie dranic na traku 0 025 godz. gatrowego i 0 075 godz.

cieśli,

b)    za odwiązanie i ustawienie 0*85 do 0*5 godz. cieśli,

25°/₀ generalja.

2.    Materjał:

a) drewniany    na    dranice    16    cm    szer. : 0*012 m³,

я    Я    ¹⁸    Я    Я    0-0167 m3,

я    я    20    „    „    0 0183 тз,

Ъ) żelażny na D/₂ trzpieni: 10/160 mm,

„ 3 podkładki: 80/35/3*5 mm.

l'5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga: Z 1 m³ drewna otrzyma się:

125 dranic 2 5 cm grub., 16 cm szer., 2 m dług., lub

3-0 „ „ 3-0 „ „

90

„    , względnie

82

Różne roboty ciesielskie.

460. Rynnę ustępową 30/30 cm, wykonać i ustawić na dachu, a także wewnątrz i zewnątrz osmołować, za 1 mb:

1*20 m% bali 5 cm grubego, 20 sztuk gwoździ 42/120,*

6 godz. cieśli,

25°/o generalja,

Patrz uwagi na str. 5. i 369.

l*5°/₀ od mat. stemple,

1*5 kg smoły,

0-3 kg łoju,

0-2 l oleju lnianego,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy.

461.    Rynnę strychową, 30/30 cm, z 4m bali, wewnątrz wybitą blachą wraz z nakrywą z desek 2*5 cm, sporządzić i ułożyć, za 1 mb:

15 gwoździ 31/80, l'5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

3*5 godz. cieśli,

25° o generalja,

0 9 m³ desek 4 cm grub.,

0*3 m³ „    25 „    „

b) z bali 5 cm grubych,

0-8 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

0*5 mb kantówki 13/15 cm, 0 6 m³ bali, 5 cm grub.,

15 gwoździ 42/120, l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

462.    Schody strychowe kompletne sporządzić, za 1 mb: a) z desek 3*5 cm grubych,

0 6 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

0%5 mb kantówki 13/15 cm,

0 6 m³ desek, 3*5 cm grub..

15 gwoździ 40/100. l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

463. Drabinę z dębowymi szczeblami, o wiórowaną, sporządzić, za 1 mb:

2*0 mb twardego drewna £ 5 cm,

l-5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

3 5 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

2Ю mb miękkiego drewna £ 13 cm,

464. Wentylacyjną rurę 30/30 cm sporządzić i ustawić, za 1 mb:

3’5 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1*2 m³ deski, 4 cm grub., 20 gwoździ 42/120,

l'5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Uwagi: 1. Gwoździe podaje się w ułamku, w którym mianownik wyraża długość w mm, zaś licznik grubość w jednej dziesiątej mm względnie numer gwoździ.

Naprzykład: Gwoździe 42/120 oznacza gwoźdź 120 mm długi, a 4*2 mm gruby.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

2. Średnia waga gwoździ jest następująca:

Grubość/iługość

12/20

14/25

16/30

18/35

28/40

2045

Waga 1000 szt. w kg

2*0

4*0

5-0

110

150

10-0

Grubość/iługość

28/50

25/55

28/55

28/60

31/65

31/70

Waga 1000 szt. w kg

20-0

200

25-0

330

400

42*5

Grubość/^iługość

31/80

34/85

38/90

34/95

40/100

46/100

Waga 1000 szt. w kg

500

62-5

900

87

100

130

Grubość//iługość

70/185

42/120

50/130

46/140

55/150

60/160

Waga 1000 szt. w kg

143

210

333

300

500

550

Grubość^gługość

75/200

75/210

85/220

85/226

Waga 10Ö0 szt. w kg

720

750

780

1180

465.    Strychowa ściana przedziałowa, z nieowiórowanych łat з/₅ cm, przybitych w odstępach co 3*5 do 4 cm, bez szachulca, za 1 m2*.

l'5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

0 35 godz. cieśli,

25ft/₀ general)a,

125 mb łat ³/₅ cm,

25 gwoździ 31/80,¹

466.    Strychowa ściana przedziałowa, lecz z nieowiórowanych 2 cm grubych desek, przystosowanych do siebie, bez szachulca, za lm²:

Г5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0 50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1*05 m² desek 2 cm grub.,

20 gwoździ 31/65,

467.    Szachulec przedziałowej ściany strychowej, z kantówki •*/₈ do ⁸/₈ cm odwiązać i ustawić, za 1 mb konstrukcji:

10°/o zysk.

0-27 godz. cieśli.

25°/o generalja,

468. Szachulec jak poz. 467, lecz wraz z owiórowaniem kon-

2 5% podatek obrotowy.

strukcji, za 1 mb:

0 40 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

469.    Drzwi z łat, do ściany jak poz. 465, z uszakami 15 do 20 cm szerokimi, z progiem i nadprożem, bez okucia, za 1 m³:

30 gwoździ 31/80, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

470.    Drzwi z desek, do ściany jak poz. 466, zresztą jak wyżej, bez okucia, za 1 m³:

1*5 godz. cieśli,

25<V₀ generalja,

10*5 mb desek 2*5 cm grub.,

15°/₀ na przecięcia,

0*7 godz. cieśli, 25°/₀ generalja,

12*5 mb łat s/₅ cm, 10°/₀ na przecięcia,

10% zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy.

25 gwoździ 31/80, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy. 470 a» Drzwi jak poz. 466. lecz z desek łączonych na wpust? poprzednio wyrobiony, zresztą jak wyżej, za 1 w³:

25 gwoździ 31/80,

1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

2 0 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

105 m³ desek 2*5 cm grub., 15°/₀ na przecięcia,

c) Łacenie dachów.

471.    Odeskowanie dachu pod krycie blachą deskami 3cm grubemi, miękkiemi, w odstępach 5 do 8 cm, łącznie z dobraniem desek łatowych takiej szerokości i z takiem ich rozłożeniem, aby każdy rąbek poziomy blaszanego pokrycia przypadł zawsze na pełną łatę,¹ za 1 w²:

0*50 godz. cieśli,

0*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

4*80 m łat 3 X 13 cm, albo 2*55 m deski 3 X 30 cm,

472.    Ołacenie dachu pod krycie słomą, gontami lub dachówką z wzajemnym odstępem łat od środka do środka, za lm²:

10 gwoździ 31/80 z pocynowa-nemi główkami,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Uwagi.

1.    Pod krycie gontami używa się łat 3 X 5 cm, a dachówkami 4x7 cm.

2.    Długość łat stosownie do ich wzajemnego odstępu wynika z wzoru 40. w § 14.T rozdz. I. „Ogólne zasady i określenia“.

473. Metr bież. starej łaty oderwać i nową przybić pod krycie dachu lub w ogrodzeniu sztachetowem:

016 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

25% generalja,

1 m łaty 3X5 do 4 X 7 cm,

a)    odstęp łat do 10 cm:

0 60 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10-50 m łat we wzajemnej odległości oś od osi 10 cm,

11 gwoździ łatowych,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°/₀ ]Юdatek obrotowy;

b)    od 10 do 15 cm:

0*50 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

25% generalja,

10    50 do 7 m łat,

11    do 8 gwoździ łatowych, Г5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2 5° ₀ podatek obrotowy;

c)    od 15 do 25 cm:

0*40 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

25% general ja,

7    do 42 m łat,

8    do 5 gwoździ łato wy ch, Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

d)    nad 25 cm:

0 30 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

25% generalja,

ilość łat stosownie do ich wzajemnego odstępu,

1 gwóźdź na każdy metr łaty, Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25% podatek obrotowy.

Г62 gwoździ łatowych 46/100, Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

d) Podłogi i opierzenia.

474. Wytworzenie desek, dyli czyli desek 5 do 10 cm grubych, lub łat z pni drewna miękkiego w tartaku parowym trzema lub czterema piłami w dzień i w nocy pracującym, rocznie każdą piłą do 3150 m* materjału tartego wytwarzającym, wymaga, za 1 m³:¹

Ъ) do obsługi piły:

2 godz. tracza,

2*50 godz. pomocnika, 25% generalja;

a) do obcięcia pni na końcach i dostawienia ich pod piłę:

112 do 140 godz. pomocnika,

25% generalja;

c)    do usortowania, dostawienia na skład i wygładzenia wytworów tartych :

h)    do prowadzenia ruchu:

0*35 godz. maszynisty,

0*35 godz. majstra trackiego,

25% generał ja;

i)    5°,'₀ powyższych kosztów na utrzymanie maszyny;

k)    35 do 45% kosztów od a) do h) włącznie na smarowanie, uszczelnianie, oświetlenie, narzędzia, piły itp. ;

l)    45% kosztów pod a) do k) włącznie na amortyzację i oprocentowanie kapitału zakładowego, jak i podatków;

m)    koszta zarządu zakładu są bardzo zmienne i należy je w każdym danym wypadku szczegółowo obliczyć.

2 40 do 3 godz. pomocnika,

25% generał ja;

d)    do obsługi kotła parowego, motora i przenośni:

Г15 godz. maszynisty,

25% generalja;

e)    do dostawienia trocin i odpadków do kotłowni, oraz usunięcia reszty odpadków:

0-62 do 0-70 godz. pomocnika,

25% generalja;

f)    do ostrzenia pił:

0'55 godz. maszynisty,

25% generalja;

g)    do dozoru piły i składów:

1 godz. stróża,

25% generalja;

Uwaga. Metr sześć, wytworzenia materjału tartego z pomocą kół wodnych ąlbo turbiny, t. j. z pomocą motoru wodnego, kosztuje taniej o 12 do 16%-

475. Wytworzenie materjału tartego z kloców drewna twardego, zresztą jak pod poz. 474., wymaga zwiększenia kosztów wykazanych pod tą pozycją, a mianowicie za 1 rrfi:

a)    z pni prostych bez gałęzi o 20%,

b)    z pni nie bardzo prostych bez gałęzi o 30%,

c)    z pni krzywych gałęzistych o 50 do 60%.

476. Ułożenie ścieli powałowej na belkach stropowych z desek miękkich 4 cm grubych, niestruganych, nakfadanych, ² za lm²:

6 gwoździ 40 100.

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk. 2*5° o podatek obrotowy.

0*70 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25% generalja.

3*88 m = 00465 rrfi desek 4 X 30 cm,

477. Ściel powałową na belkach stropowych z desek miękkich niestruganych 4 cm grubych, przystosowanych ułóż y ć,¹ za 1 m² :

10 gwoździ 40/100,

Г5° ₀ od mat. stemple. 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

090 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25<V₀ geiïeralja,

В’бОш desek 3X30 do 4X30 cm,

478. Ułożenie ścieli powałowej według poz. 477., ale z nabiciem listewek na spoiny,¹ za lm²:

10 gwoździ 40/100 deskowych. 10 gwoździ 25/25 do listew, l’5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk.

2-5o ₀ podatek obrotowy.

113 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3-60 m desek 4 X 30 cm,

3 33 m listew 2 X 3 cm.

479. Ściel powałową na belkach stropowych ułożyć z miękkich desek niestrugany ch 4 cm grubych, na pół-żłobki łączonych i przys. cwanych,¹ za lm²:

130 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*88 m desek 3 X 30 do 4 X 30 cm,

10 gwoździ 40/100, l‘5°/₀ od mat, stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy.

480. Wykonanie ścieli powałowej między belkami stropowemi z desek miękkich niestruganych 3 do 4 cm grubych,1 za 1 m²:

10 gwoździ 25/55 do listewek,. l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/o podatek obrotowy, b) wsuwanych na łaty i przystosowanych, z przybicienj łat do bocznych ścianek belek stropowych i nabiciem listewek na spoiny:

1*36 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

a) wsuwanych w żłobki lub półżłobki i przystosowanych wraz z wycięciem tych żłobków wbocz-nych ściankacli belek stropowych i z nabiciem listewek na spoiny :

2*36 godz. cieśli,

070 godz. pomocnika,

25% generalja,

3 60 m desek 3 X 30 do 4 X 30 cm,

3 67 m listewek 2X3 cm,

3 60 m desek 3 X 30 do 4 X 60 cm,

Г10 godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*88 m desek 3 X 60 do 4 X 60 cm,

2 m łat 4X6 cm,

6 gwoździ 40/100 do łat, Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk.

2-5<>/₀ podatek obrotowy.

2 ш łat 4 X 6 cm,

3*67 m listewek 2X6 cm,

6 gwoździ 40/100 do łat,

10 gwoździ do listewek. l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c) wsuwanych na łaty jak pod b), ale nakładanych wzajemnie z obu stron po 4 cm:

Uwaga. Ze względu na trudniejszą robotę ścieli, złożonej z samych kawałków desek, nie potrąca się powierzchni zajętej przez belki stropowe.

4*81. Wykonanie podsiębitki sufitowej z desek miękkich niestruganych, rozszczepywanych, 1*5 do 2 cm grubych,¹ za lm^:

0*90 godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

6*67 m desek 15 X 150 do 20 X 150 mm, albo 4 m desek 15 X 250 do 20 X 250 mm, albo

3*33 m desek 15 X 600 do 20 X 600 mm,

11 gwoździ 25/55, l-5⁰/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Deski sufitówki nie po winne być szersze niż 16 cm.

stosowanych do 4 cm 1-10 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3-60 m = 0*0432 m³ desek

482. Opierzenie z desek miękkich, niestruganych, przy-grubych sporządzić,¹ za 1 m%:

10 gwoździ 40/100,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

4 X 60 cm, albo 0*0324 m³ desek 3 X 60 cm itd.,

483. Opierzenie z desek miękkich do 4 cm grubych, niestruganych, na półźłobki łączonych, sporządzić,¹ zalm^; Г50 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*88 m = 0*0465 m³ desek

10 gwoździ 40/100, l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

4 X 60 cm, albo = 0*0349 m3 desek 3 X 60 cm itd.,

Analiza ccn. — V. Roboty ciesielskie, poz. 484—490.

376

484. Opierzenie z desek miękkich, niestruganych do 4 cm grubych, na żłobek i vvpustkę łączonych, sporządzić,1 za 1 m²:

10 gwoździ 40/100. l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5<>/₀ podatek obrotowy.

170 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

3 88 m = 0*0465 m³ desek 4 X 30 cm, albo = 0 0349 m3 desek 3 X 30 cm itd.

485. Wykonanie opierzenia z desek miękkich, nie-struganych do 4cm grubych, przystosowanych, na sworznie łączonych,¹ za 1 m²:

1*10 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*60 m = 0*0432 m³ desek 4 X 30 cm, albo = 0*0324 m3 desek 3 X 30 cm itd.,

10 gwoździ 40/100,

0*04 m deski dębowej 4X30 cm na kołki.

1*5° ₀ od mat. stemple,

10°/o °d całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

486. Opierzenie z desek miękkich, niestruganych do 4 cm grubych, tylko do sznura spuszczonych sporządzić,1 za 1 m²:

10 gwoździ 40/100.

⁴ l*5o/₀ od mat. stemple. 10°/₀ od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*90 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3 45 m = 0*0414 m³ desek 4 X 30 cm, albo == 0 031 m3 desek 3 X 30 cm itd.,

487.    Opierzenie sporządzić z desek miękkich do 4 cm grubych, niestruganych, ukośnie stosowanych,¹ za lm²:

10 gwoździ 40/100, l'5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy.

1*70 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*88 m = 0*0465 m³ desek 4 X 30 cm, albo = 0*0349 m3 desek 3 X 30 cm itd.,

488.    Wykonanie opierzenia kopuł wieżowych z desek miękkich, niestruganych, ukośnie przystosowanych, do 3*5 cm grubych, pod krycie gontami, łupkiem lub blachą,¹ za lm²:

a)    kopuł mało wcinanych: 180 godz. cieśli,

140 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

4 44 m desek 30 cm szerokich, 11 gwoździ 40/100 ; l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

b)    kopuł wielokrotnie wcina-nych:

3 godz. cieśli,

1*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

444 do 5 m desek 30 cm szerokich w miarę rzeczywistej potrzeby,

10 gwoździ 40/100, l-5<>/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

489. Opierzenie z desek do 4 cm grubych, przystosowanych,¹ wykonać za 1 m² : a) z drzewa miękkiego, a) z jednej strony ostruganych

1    z listwami ścinanemi na spoiny nabitemi:

3*20 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3-60 m desek 30 cm szerokich,

0*33 m — 0-002 m3 desek

2    X 30 cm na listwy,

10 gwoździ deskowych 40/100,

10 gwoździ listwowych 25/55 ; l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/0 od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy, ß) z obu stron ostruganych

i z listwami ścinanemi na spoiny nabitemi :

5-30 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*60 m desek 30 cm szerokich,

0 66 m — 0*004 m3 desek 2 X 30 cm na listwy,

10 gwoździ deskowych 40/100, 20 gwoździ listwowych 25/55 ; l*5°/₀ od mat. stemple,

10° ₀ od całości zysk,

2\5°/₀ podatek obrotowy;

Ъ) z drzewa twardego, a) z jednej strony ostruganych, z listwami jak pod a): a):

4*40 godz. cieśli,

1-10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał i dodatki jak pod a), a);

ß) z obu stron ostruganych i listwami nabitych jak pod a), ß : 7-40 godz. cieśli,

1*10 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja, materjał i dodatki jak pod a), ß).

4*90. Ściankę działową do komórek wychodkowych sporządzić z desek miękkich, 4 cm grubych, z obu stron ostruganych, w żłobki słupków, płatewek i podwalinek wpuszczonych.

z obustronnemi listewkami ostruganemi i ścinanemi. na spoiny nabitemi, wraz ze szkieletem ścianek z drzewa miękkiego, czysto ze wszech stron ostruganego i jako podwalinki, płatewki i słupki związanego; licząc powierzchnię ścianek bez potrącenia otworów drzwi i siedzeń,¹ za 1 m2:

0*60 m = 0*0144 m³ dyli 8 X BO cm na szkielet ścianek^ 12 gwoździ listwowych 25/55r l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

6 godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2-16 ш = 0 0259 m³ desek 4 X BO cm,

040 m = 0*0024 m³ deski 2 X BO cm na listwy,

Uwaga. Drzwi w świetle 080 x 2 m, wynoszące 35 do 40% całkowitej powierzchni ścianek, należy liczyć osobno w robocie stolarskiej.

491. Sporządzenie i ułożenie podłogi z desek 4 cm grubych, przystosowanych i gwoździami przybitych,1 za 1 m2:

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; y) z legarkami dębowymi czysta w gran obrobionymi na 10 X IB lub 8 X 15 cm :

1*90 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*60 m desek 4 X BO cm,

1*15 m legarków na 10 X IB lub 8 X 15 cm z gruba ociosanych,

10 gwoździ 40/100, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; h) z desek niestruganych twardych,

a) bez legarków:

1*40 godz. cieśli,

1*10 godz. pomocnika,

a) z desek niestruganych miękkich,

a) bez legarków:

Г10 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*60 m desek 4 X BO cm,

10 gwoździ 40/100,

1*5°;₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) z legarkami miękkimi na 10 X IB lub 8 X 15 cm czysto w gran ociosanymi:

1*70 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*60 m desek 4 X BO cm,

1-15 m legarków z grubsza już obrobionych na 10 X IB lub 8 X 1,5 cm,

10 gwoździ 40/100,

25% generalja,

3*60 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ 40/100,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2- 5% podatek obrotowy;

ß) z legarkami dębowymi jak pod а), у):

2 20 godz. cieśli,

1*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

3- 60 m desek 4 X 30 cm, legarki i gwoździe jak pod a), y), 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c) z desek z jednej strony czysto ostruganych miękkich, ol) bez legarków:

2 20 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

25% generalja,

3*60 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ 40/100,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

ß) z legarkami miękkimi na 10 X 13 lub 8 X 15 cm czysto w gran ociosanymi:

2*80 godz. cieśli,

0’90 godz. pomocnika,

25% generalja,

3*60 m desek 4 X 30 cm,

1*15 m legarków na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobionych,

10 gwoździ 40/100,

1*5% od mat. stemple.

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

j) z legarkami dębowymi na 10 X lub 8 X 15 cm w gran czysto ociosanymi:

3 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

25% generalja,

3*60 m desek 4 X 30 cm,

115 m legarków na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobionych,

10 gwoździ 40/100,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d) z desek z jednej strony czysto ostruganych twardych, a) bez legarków:

2*80 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*60 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ 40/100,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

ß) z legarkami dębowymi jak pod c), T):

3*60 godz. cieśli,

130 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3 60 m desek 4 X 30 cm, legarki, gwoździe i dodatki procentowe jak pod c), y),

4*92. Sporządzenie i ułożenie podłogi z desek 4 cm grubych, napółżłobki przystosowanych i gwoździami przybitych,¹ za 1 м2;

a) z desek niestruganych mięk-

kich,

a bez legarków:

Г40 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*88 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ 40/100,

1-5° o od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5° ₀ podatek obrotowy; ß) z legarkami miękkimi jak pod poz. 450.:

2 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*15 m legarków z gruba obro-bionych na 10 X 13 lub 8 X15 cm, deski i gwoździ jak pod a), 15° o od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5«₀ podatek obrotowy; у) z legarkami dębowymi (jak pod poz. 450.):

2 20 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

25° o generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod P),

b) z desek niestruganych twardych,

a) bez legarków:

1-80 godz. cieśli.

110 godz. pomocnika,

25° o generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a), a);

ß) z legarkami dębowymi jak pod poz. 450.:

2 60 godz. cieśli,

1*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a), p);

c) z desek z jednej strony ostruganych, twardych, a) bez legarków,

2    50 godz. cieśli,

0⁻70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3    88 m desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ 40/100, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

ß) z legarkami miękkimi jak pod poz. 491.:

310 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*15 m legarków na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba ociosanych,

wymiar desek i gwoździ jak pod a)*,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

у) z legarkami dębowymi jak pod poz. 491.:

3 30 godz. cieśli,

0’90 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków jak pod ß);

d) z desek z jednej strony ostruganych twardych, a) bez legarków:

3 20 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a), a)*,

ß) z legarkami dębowymi jak pod poz 491.:

4 godz. cieśli,

130 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków jak pod a), ß).

na

4*93. Podłogę sporządzić i ułożyć z desek 4 cm grubych, żłobek i wpustkę łączonych, gwoździami przybitych,¹

za 1 m²:

kich,

a) z desek niestruganych mięk

a) bez legarków:

170 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

3-88 m = 0 0465 ws desek 4 X 30 cm,

10 gwoździ 40/100,

Г5о/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy, ß) z legarkami miękkimi jak pod poz. 491.:

2 30 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

115 m drzewa na legarki z grubsza już obrobionego na 10 X 13 lub 8 X 15 cm, deski i gwoździe jak pod a), a), l-5<>/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy: y) z legarkami dębowymi jak pod poz. 491.:

2 50 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod ß);

Ъ) z desek twardych, a) bez legarków:

2 godz. cieśli,

1*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a), a)-

ß) z legarkami dębowymi jak pod poz. 491.:

2*80 godz. cieśli,

1-30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków jak pod a), ß);

494. Podłogę sporządzić i ułożyć z desek 4cm grubych, na żłobki i wsuwkę łączonych, gwoździami przybitych,¹ za 1 m²:

ß) z legarkami miękkimi jak pod poz. 491.:

2 40 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25% generalja,

115 m drzewa na legarki z grubsza już obrobionego na 10 X 13 lub 8 X 15 cn4 materjał drzewny zresztą i gwoździe jak pod a),

1‘5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

c) z desek z jednej strony ostruganych miękkich, a) bez legarków:

2*80 godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału jak pod a), a),

15% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) z legarkami miękkimi jak pod poz. 491.:

340 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

25% generalja,

wymiar materjału jak podo^jß), 1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy; y) z legarkami dębowymi:

3*60 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

25% generalja,

wymiar materjału jak pod «>, ß), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy;

d) z desek z jednej strony ostruganych twardych, a) bez legarków:

3 40 godz. cieśli,

1*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków jak pod a), a);

ß) z legarkami dębowymi jak pod poz. 491.:

4*20 godz. cieśli,

Г30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a), ß).

a) z desek niestruganych miękkich,

a) bez legarków:

1*80 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

25% generalja,

3 60 m = 0 0432 nfi desek 4 X 30 cm,

0 20 m = 0Ю024 mз desek 4 X 30 cm na wsuwki,

10 gwoździ 40/100,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

10° ₀ od całości zysk,

2*5°/o podatek obrotowy; ß) 8 do 10 cm grubych: 1*70 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*60 m dyli 8X30 do 10X30 (0*0864 do 0*108 m3),

10 gwoździ 75/200,

495. Opierzenie lub podłogę sporządzić z dyli nie-ostruganych, przystosowany cli,¹ za 1 m£: a) miękkich, a) 5 do 6 cm grubych:

1*40 godz. cieśli,

0'90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

cm

у) z legarkami dębowymi: 2-60 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod ß);

b)    z desek niestruganych twardych,

a) bez legarków:

2*60 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a), a) ; ß) z legarkami dębowymi:

3 40 godz. cieśli,

Г30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a), ß) ;

c)    z desek z jednej strony ostruganych miękkich,

a) bez legarków:

2*90 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a), a);

ß) z legarkami miękkimi jak pod poz. 491.:

3*50 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja. wymiar materjału i dodatków jak pod a), ß),

y) z legarkami dębowymi jak pod poz. 491.:

3    70 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

wymiar materjału i dodatków jak pod a), ß);

d) z desek z jednej sćrony ostruganych twardych, a) bez legarków:

4    godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków jak pod a), a);

ß) z legarkami dębowymi jak pod poz. 491.:

4*80 godz. cieśli,

Г30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków jak pod a), p).

3T)0 m dyli 5 X 30 do 6 X 30 cm (0 054 do 0*0588 m3),

10 gwoździ 55/150, l‘5°/₀ od mat, stemple,

25°/₀ general ja,

Г5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy; b) dębowych, a) 5 do 6 cm grubych: 180 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

materjał i dodatki jak pod a), a) : ß) 8 do 10 cm grubych:

2-10 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a), ß).

496. Opierzenie lub podłogę sporządzić z dyli nie-ostruganych, tylko do sznura spuszczonych,i za 1 m²:

10 gwoździ 75/200, l‘5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy; b) dębowych, a) 5 do 6 cm grubych:

1-60 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

m aterj ał i do datki j ak p od a ), a) ; P) 8 do 10 cm grubych:

190 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał i dodatki jak pod a), P).

a) miękkich, a) 5 do 6 cm grubych:

Г20 godz. cieśli,

0-90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3-45 m dyli 5 X 30 do 0 X 30 cm .0*0517 do 0*0021 m*),

10 gwoździ 50/130,

1*5% od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5% ]>odatek obrotowy; p) 8 do 10 cm grubych:

1*50 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*45 m dyli 8X30 do 10X 30 cm (0 0828 do 01035 m3),

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; p) 8 do 10 cm grubych:

2 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25% generalja,

3*88 m dyli 8X30 do 10X30 cm (0 0931 do 0*1164 m3),

10 gwoździ 75/200,

497. Opierzenie lub podłogę sporządzić z dyli nie-struganych, na półźłobki łączonych,¹ za lm²: a) miękkich, a) 5 do 6 cm grubych:

1*70 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25% generalja,

3*88 m dyli 5 X 30 do 6 X 30 cm (0*0582 do 0*069 m3),

10 gwoździ 50/130,

1*5% od mat. stemple,

4*98. Opierzenie lub podłogę sporządzić z dyli nie-ostruganych, na żłobek i wpustkę łączonych,² za lm²:

a) miękkich,

a) 5 do 6 cm grubych:

190 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25% generalja,

8*88 m dyli 5X30 do 6X30 cm (0-0582 do 0-0698 m3),

10 gwoździ 50/180,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy; ß) 8 do 10 cm grubych:

2 20 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

25% generalja,

8*88 m dyli 8X30 do 10X30 cm (0-0981 do 0-1164 m3),

10°/₀ gwoździ 75/200, l'5°/₀ od mat stemple,

10% od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

Ъ) dębowych, a) 5 do 6 cm grubych:

2-40 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jakpodoO, a); ß) 8 do 10 cm grubych:

2*70 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał i dodatki jakpodfl0,ß).

10 gwoździ 50/130,

15% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy; ß) 8 do 10 cm grubych: 2-80 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika, 25% generalja,

1*5% od mat, stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy;

h) dębowych, a) 5 do 6 cm grubych:

2-10 godz. cieśli,

Г10 godz. pomocnika,

25% generalja,

materjał i dodatki jak pod a), a) ; ß) 8 do 10 cm grubych:

2 40 godz. cieśli,

Г10 godz. pomocnika,

25% generalja,

materjał i dodatki jak pod a), ß).

499. Opierzenie lub podłogę z dyli niestruganych na żłobki i wsuwkę łączonych,² za lm²: a) miękkich, a) 5 do 6 cm grubych:

2- 50 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

25% generalja,

3- 60 m dyli 5 X 30 do 6 X 30 cm (0 054 do 0 0588 m3),

0-20 m desek 4 X 30 cm na wsuwki,

a) 5 do 6 cm grubych:

3 60 m dyli 8X30 do 10X30 cm (0 0864 do 0*108 m3),

0*20 m desek 4 X 30 cm wsuwki,

10 gwoździ 75/200, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) dębowych,

310 godz. cieśli,

na

1*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a), a) ; ß) 8 do 10 cm grubych:

3*40 godz. cieśli,

1*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak podaj, ß).

500. Ułożenie podłogi z desek 4 cm grubych, miękkich, dokładnie przystosowanych we fryzach dębowych, z jednej strony ostruganych, ¹ za 1 m*:

10 gwoździ 40/100,

1*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

2*80 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

3*60 m desek 4 X 30 cm

(0 0432 m3),

Ilość i rozmiary fryzów stosują się do rozmiarów pól fryzowych i obliczają się według następujących niżej pozycyj 460. i 461.; le-garków jednak do podłogi fryzowej potrzeba więcej niż do zwykłej, gdyż potrzeba je także ułożyć pod poprzecznymi fryzami.

Uwaga. Ułożenie starej podłogi fryzowej liczy się także według wyznaczonego wyżej wymiaru roboty i materjału, z potrąceniem jednak 1*10 godz. cieśli za ostru-ganie podłogi, oraz tyle materjału drzewnego, ile zużyto ponownie starego.

501. Czyste ostruganie, fryzów dębowych,¹ za 1 mb: aj 4 cm grubych:

0*40 godz. cieśli,

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2 gwoździe,

długość deski dębowej 4X30 cm zależy od danej szerokości fryzów, z uwzględnieniem nadmiaru 5°/0 na ścinanie,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

przystosowanie i ułożenie

Ъ) b cm grubych:

0*50 godz. cieśli,

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod oj; cj 7 cm grubych;

0*56 godz. cieśli,

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod oj.

502. Fryz dębowy 10 do 16 cm szeroki sporządzić i ułożyć, wraz z ostruganiem, wyrobieniem półżłobków i przystosowaniem, ¹ za 1 mb:

2 gwoździe 50/130, l*5o/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk. 2’5<>/₀ podatek obrotowy; c) 7 cm grubych:

1*40 godz. cieśli,

0-40 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

0-36 do 0-58 m dyli 7 X BO (0 0075 do 0-0122 m»),

2 gwoździe 60/160, l’5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

a)    A: cm grubych:

1    godz. cieśli,

040 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 36 do 0‘58 m deski 4 X BO cm (0 0043 do 0*0069 m*),

2    gwoździe 40/100, l*5°/₀ od mat. stemple,

cm

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

b)    5 cm grubych:

1-20 godz. cieśli,

0 40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-36 do 0-58 m dyli 4 X BO cm (0 0054 do 0*0087 m3),

b) dębowe:

5*30 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

3 60 m desek 4 X BO (0 0432 m3),

10 gwoździ, l-5o/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2’5°/₀ podatek obrotowy.

503. Deski starej podłogi wyciąć dłutem, a natomiast wstawić nowe deski, z jednej strony ostrugane i przystosowane, ¹ za lm²: a) miękkie:

4 40 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

cm

cm

3 60 m desek 4 X BO (0 0432 m3),

10 gwoździ,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

1-10 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

504>. Ułożenie posadzki w stajni z belek na 13 X 15 cm w gran już ociosanych, ¹ za lm²: a) miękkich:

4 20 godz. cieśli,

6-66 m belek 13 X 15 cm (01299 m$),

b) dębowych:

5 godz. cieśli,

110 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a).

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

505. Stary próg dłutem wyciąć i natomiast nowy wstawić z deski, z jednej strony ostruganej i przystosowanej, 1 za 1 mb:

a) miękkiej:

1*40 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

100 m deski stosownej, 4 gwoździe, l*5°/₀ od mat. stemple, 10° ₀ od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

b) dębowej:

1 *70 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m deski stosownej,

4 gwoździe, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Jeżeli próg pozostanie niestrugany, to z wymiaru roboty pod aj i bj potrąca się 0 40 godz. cieśli.

506.    Starą podłogę ostrożnie zerwać bez legarków, i ponownie ułożyć, ¹ za 1 m²:

1*5°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk. 2*5° ₀ podatek obrotowy.

140 godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10 gwoździ,

507.    Podłogę, już rozebraną, na nowo ułożyć, i za 1 w²:

090 godz. cieśli,

0 33 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10 gwoździ,

508. Wykon г i ie podsiębitki pod okapem, na grzbiecie, lub w narożnikach dachu, 30 cm szerokiej z desek miękkich 3 cm grubych, za 1 mb: a) nieostruganych :

0*40 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m deski 3 X ^ cm,

3 gwoździe 38/90,

Г5°/₀ od mat. stemple,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy.

10° ₀ od całości zysk,

2'5°₀ podatek obrotowy; b) czysto ostruganych:

0 70 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

25° ₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a).

509.    Czyste ostruganie z jednej strony desek, za 1 m*\

b) twardych:

140 godz. cieśli, dodatki jak pod a).

a) miękkich:

1- 10 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/„ zysk,

2- 5o/₀ podatek obrotowy;

510.    Przybicie opierzenia lub podłogi zamiast gwoździami kołkami dębowymi wymaga, za lm%:

0133 m deski dębowej 4 X 30 cm (0*0016 m*) na kołki.

511.    Uwagi.

1.    Długość gwoździ do opierzenia powinna być dwa do trzy razy większa, niż grubość desek.

2.    Szerokość nakładek w opierzeniu z desek nakładanych powinna wynosić najmniej tyle, co grubość desek.

3.    Wymiar wszelkiej roboty ciesielskiej z drewnem twardem należy zwiększyć o jedną trzecią część w porównaniu z drewnem miękkiem.

¹

25°/₀ generalja,

457. Ustawienie konstrukcji jak poz. 455., przy wciągnięciu jej na wysokość 5 do 6 m, za 1 mb:

0*2 do 0 3 godz. cieśli*

458. Ustawienie konstrukcji jak poz. 456., przy wciągnięciu jak na wysokość 5—6 m, za 1 mb:

0-5 do 0*6 godz. cieśli,

²

Zob. poz. 509., 510., 511., i str. 369. SkWarczyński, Podręcznik budowlany.

e) Jasła, drabiny i słupy stajenne.

512. Jasło lub żłób 30X30cm w świetle głęboki z dyli ostruganych i dokładnie spojonych i uszczelnionych, aby woda nie przeciekała, wraz z zaopatrzeniem ściankami poprzecznemi. wykonać za 1 mb:

a) z dyli miękkich:

4 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*50 m dyli 5 X 30 do 6 X 30 cm,

12 gwoździ;

l*5°/₀ od mat. stemple.

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z dyli twardych:

5*30 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a).

cm

513. Wydrążenie jasła lub żłobu w świetle 30 do 40 szerokiego i głębokiego, z krąglaka, za 1 mb:

a) miękkiego:

2*80 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

1 m stosownego krąglaka, 1*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy;

b) twardego:

3*50 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m stosownego krąglaka, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/o podatek obrotowy.

514.    Wydrążenie korytka 15 do 25 cm w świetle szerokiego i głębokiego w krąglaku, za 1 mb:

b) twardym:

a) miękkim:

1*70 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

1    m stosownego krąglaka, l'5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk.

2    5°/o podatek obrotowy.

140 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m stosownego krąglaka, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

515.    Wydrążenie w krąglaku korytka 16 cm szerokiego i głębokiego, za 1 mb:

25°/₀ generalja,

1 m krąglaka miękkiego.

1-60 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

516.    Sporządzenie drabiny stajennej 65 do 70 cm szerokiej, z półdrabkami 8 do 10cm grubymi, z których dolny powinien być z drzewa dębowego, wierzchni zaś z miękkiego; wraz z dębowymi szczeblami co 1 o cm i przewiązkami, za 1 mb:

0-66 m dębiny 13 X 16 cm na szczeble i przewiązki, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/o podatek obrotowj^.

3*20 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m drzewa miękkiego 8 X 8 do 10 X 10 cm,

1    m drzewa dębowego 8X^. do 10 X 10 cm,

517.    Sporządzenie drabiny zwykłej wyłazowej 60 do 65 cm szerokiej, z półdrabkami miękkimi, ostruganymi, ze szczeblami dębowymi co 30 cm, oraz z przewiązkami dębowemi. za 1 mb:

0*50 m dębiny 10 cm grubej na szczeble i przewiązki, l*5°/₀ od mat. stemple, łOo/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

3-50 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2    m drzewa miękkiego 12 cm grubego,

518.    Wykonanie słupa stajennego, a mianowicie: słup na 15X15 cm czysto w gran ociosać i ostrugać, krawędzie pościnać, u góry w tępą piramidę zaciąć, odziomek (1 m długi) otlić lub karbolineura powlec, ustawić i silnie wkopać, za 1 mb:

a)    z krąglaka miękkiego:

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy,

d)    z belki graniastej twardej: 2*40 godz. cieśli,

0*24 godz. pomocnika,

25% generalja,

materjał i dodatki jak pod c);

e)    za toczenie lub ostruganie słupa całkiem okrągło dolicza się do wymiaru roboty:

pod a) i c):

(HO godz. cieśli,

0Ю4 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, pod b) i d):

0 80 godz. cieśli,

0*08 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2*60 godz. cieśli,

0*26 godz. pomocnika,

25% generalja, l’05w krąglaka 22 cm średnicy

w cieńszym końcu,

l-50/o od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    z krąglaka twardego:

4 godz. cieśli,

0 40 godz. pomocnika,

25% generalja,

materjał i dodatki jak pod a);

c)    z belki graniastej miękkiej :

1*60 godz. cieśli,

016 godz. pomocnika,

25% generalja,

1*05 m belki na 16 X 16 cm

z grubsza już obrobionej,

519. Wykonanie słupa stajennego krągło toczonego lub ostruganego, 15 cm grubego, z cokołem 50 cm wysokim, 19 cm grubym, zresztą jak pod poz. 518., za 1 mb:

a)    z krąglaka miękkiego:

4 godz. cieśli,

0 40 godz. pomocnika,

25% generalja,

1*05 m krąglaka 22 cm średnicy w cieńszym końcu,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2ł5% podatek obrotowy;

b)    z belki miękkiej graniastej:

2*60 godz. cieśli,

0*26 godz. pomocnika,

25% generalja,

1*05 m belki na 20 X 20 cm z grubsza już obrobionej,

520. Wykonanie przedziałki drążkowej stajennej, 10 cm grubej, krągło ostruganej i czysto wygładzonej, za 1 mb:

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2'5% podatek obrotowy;

c)    z krąglaka twardego:

6 godz. cieśli,

0-60 godz. pomocnika,

25% generalja,

materjał i dodatki jak pod a):

d)    z belki twardej graniastej: 4 godz. cieśli,

0*40 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał i dodatki jak pod b).

f) Bruki z pieńków drewnianych.

521. Wykonanie bruku z pieńków sosnowych, świerkowych lub jodłowych, czworograniastych, 8 cm szerokich, 13 do 22 cm długich i 8 do 13 cm wysokich, w spadku nie większym niż 3 do 7 °/₀, ze stosowną dośrodkową wypukłością poprzeczną, oraz ze spoinami 10 mm rozwarte mi, na podkładzie, a mianowicie: drewno stosownego przekroju czysto w gran ociosać, ostrugać, na pieńki porznąć, gorącym asfaltem nasycić, podkład betonowy z cementu portlanckiego uskutecznić, warstwę piasku do 1 cm grubą nasypać, na niej pieńki czołami włókien ułożyć z listwami normującemi rozwartość spoin, łaty 5 cm grube wzdłuż brzegów brukowania osadzić a po wykończeniu brukowania wyjąć, i przestrzeń powstałą iłem lub gliną silnie ubitą zapełnić dla umożliwienia rozszerzania się bruku podczas pęcznienia pieńków, spoiny asfaltem gorącym zalać i posypać z wierzchu czystym piaskiem ostrym lub żwirkiem, ¹ za lm²:

0*33 do 0*34 godz. asfalciarza, 0*37 do 0*38 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

7*44 do l‘66Jcg stopu asfaltu, 0*008m³ miękkiego drewna opałowego,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; y) ułożenie bruku:

2*50 godz. brukarza,

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

a) z krąglaka miękkiego:

1-75 godz. cieśli,

0*175 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

Г05 m krąglaka 13 cm grubego w cieńszym końcu.

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z krąglaka twardego:

3*50 godz. cieśli,

0*35 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki iak pod a).

a) z pieńków 8 cm wysokich: a) wytworczenie 79*36 pieńków 8 X 13 cm do 48*31 pieńków 8 X 22 cm:

5*35 do 5*05 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

6*35 m dyla 8 X 13 cm do 3*86 m dyla 8 X 22 cm,

l*5°/₀ od mat. stempK 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) nasycenie pieńków gorącym a sfaltem :

1 ms podkładu z betonu 10 do 20 cm grubego w stosunku 1:3:5 według poz. 15. tablicy pod poz. 123. zestawionej (str. 133.), 0*01 m³ piasku czystego,

11*10 m listewek miękkich 1 X 3 cm do spoin,

0*01 w³ żwirku drobnego na wierzch brukowania,

0*001 w³ gliny w miejsce łat brzegowych,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

8) zalanie spoin asfaltem:

1*10 do 0*95 godz. asfalciarza, 1*20 do 1*05 godz. pomocnika, 250/0 generalja,

24*93 do 21*38 kg stopu asfaltu, 0*028 do 0*024 m³ miękkiego drewna opałowego,

1*5° o od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z pieńków 10 cm wysokich: a) wytworzenie 79*36 pieńków 8 X 13 cm do 48*31 pieńków 8 X 22 cmi

6*10 do 5*65 godz. cieśli,

25°/o generalja,

7*94 m dyla 8 X 13 cm do 4*83 m dyla 8 X 22 cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) nasycenie pieńków gorącym asfaltem :

0*41 do 0*43 godz. asfalciarza, 0*46 do 0*48 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

9-30 do 9 58 kg stopu asfaltu, ООП w³ opałowego drewna miękkiego,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjalu jak pod

8) zalanie spoin asfaltem:

1*38 do 1*19 godz. asfalciarza, 1*56 do 1*34 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

31*16 do 26 73 kg stopu asfaltu. 0*035 do 0 030 m³ opałowego drewna miękkiego, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c) z pieńków 13 cm wysokich : a) wytworzenie 79*36 pieńków 8 X 13 cm do 48*31 pieńków 8 X 22 cm i

7*20 do 6*65 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10*32 m dyla 8 X IB cm do 6*28 m dyla 8 X 22 cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) nasycenie pieńków' gorącym asfaltem:

0*54 do 0*55 godz. asfalciarza, 0*60 do 0*62 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

12*09 do 12*45 kg stopu asfaltu, 0*014 w³ miękkiego drewna opałowego,

2 03 do 1*74 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

1*5o/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod ą), y);

8) zalanie asfaltem spoin:

1*80 do 154 godz. asfalciarza,

40*51 do 34*75 kg stopu asfaltu, 0 045 do 0*039 m3 opałowego drewna,

l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/o podatek obrotowy.

522.Wykonanie bruku z drewnianych pieńków miękkich 8 cm szerokich, 13 do 22 cm długich, 8 do 13 cm wysokich według poz. 480., ale ze spoinami tylko 5 mm rozwartemi,i za 1 m2*.

na

a) z pieńków 8 cm wysokich: a) wytworzenie 87*15 pieńków 8 X 13 cm do 52*29 pieńków 8 X 22 cm:

5*90 do 5*55 godz. cieśli,

25o/o generalja,

6*97 m d}da 8 X 13 cm do 4*18 m dyla 8 X 22 cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) nasycenie pieńków gorącym asfaltem:

0*36 do 0*37 godz. asfalciarza, 0*41 do 0*42 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

8*17 do 8*29 kg stopu asfaltu, 0*009 m3 miękkiego drewna opałowego,

l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; у) ułożenie bruku:

2*50 godz. brukarza,

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m2 podkładu z betonu 10 do 20cm grubego w stosunku 1:3:5 według poz. 15. tablicy, zestawionej pod poz. 123. (str. 133.), 11*76 m listewek z drzewa miękkiego 1 X 3 cm do spoin,

001 m³ piasku czystego podsypkę,

0*01 m³ drobnego żwirku na wierzchnią nasypkę brukowania, 0*001 m³ iłu lub gliny w miejsce lat brzegowych,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; à) zalanie spoin asfaltem:

0*60 do 0*50 godz. asfalciarza, 0*69 do 0*57 godz. pomocnika, 250/0 generalja,

13*74 do 11*40 kg stopu asfaltu, 0*015 do 0*012 m³ miękkiego drewna opałowego,

1*5°/o od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b) z pieńków 10 cm wysokich:

c) z pieńków 13 cm wysokich: a) wytworzenie 8715 pieńków 8 X cm do 52-29 pieńków 8 X 22 cm:

7-90 do 7-20 godz. cieśli,

25% generalja,

11-33 m dyla 8 X 13 cm do 6 80 m dyla 8 X 22 cm,

1-5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) nasycenie pieńków gorącym asfaltem :

a)    wytworzenie 87 15 pieńków 8 X 13 cm do 52*29 pieńków 8 X 22 cm:

6-70 do 6-15 godz. cieśli,

25% generalja,

8*72 m dyla 8 X 13 cm do 5 23 m dyla 8 X 22 cm,

15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

0 59 do 0-60 godz. asfalciarza. 0-66 do 0*67 godz. pomocnika, 25% generalja,

13-27 do 13*47 kg stopu asfaltu, 0 014 do 0-015 m³ miękkiego drewna opałowego,

1-5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

25% podatek obrotowy; y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod a), f);

b) zalanie spoin asfaltem:

0-96 do 0*82 godz. asfalciarza, 109 do 0 93 godz. pomocnika. 25% generalja.

21*75 do 18-52 kg stopu asfaltu, 0 024 do 0020 m³ opału jak wyżej,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

25% podatek obrotowy; ß) nasycenie pieńków asfaltem gorącym :

0 45 do 0*46 godz. asfalciarza,

0-51 do 0 52 godz. pomocnika,

25% generalja,

10*21 do 10*37 kg stopu asfaltu,

0 011 m3 miękkiego drewna opałowego,

15% od mat, stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod a), y);

b)    zalanie spoin asfaltem:

0*74 do 0*63 godz. asfalciarza,

0 84 do 0*70 godz. pomocnika,

25% generalja,

16*73 do 14-25 kg stopu asfaltu,

0 018 do 0-016 m³ miękkiego drzewa opałowego,

Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

523. Wykonanie bruku z miękkich pieńków drewnianych 8 cm szerokich, 13 do 22 cm długich, 8 do 13 cm wysokich, według poz. 521., ale ze spoinami prawie zupełnie przylegającemi (średnio około 1 mm rozwartemi),¹ za lm³: ¹ Zob. poz. 524. i 525.

a) z pieńków 8 cm wysokich: a) wytworzenie 94*24 pieńków 8 X 13 cm do 55*86 pieńków 8 X 22 cm :

6*35 do 5*85 godz. cieśli,

25% generalja,

7*54 m dyla 8 X 13 cm do -i *47 m dyla 8 X 22 cm.

1*5% od mat. stemple.

10% od całości zysk.

2*5%, podatek obrotowy; ßi nasycenie pieńków gorącym asfaltem:

0*39 do 0*40 godz. asfaiciarza, 0 44 do 0*45 godz. pomocnika, 25° o generalja,

8*83 do 8*86 leg stopu asfaltu, 0*01 m³ miękkiego drewna opałowego.

1*5° o od inat. stemple,

10» ₀ od całości zysk,

2*5° ₀ podatek obrotowy; y) ułożenie bruku:

2*50 godz. brukarza,

0*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

1 w* podkładu betonowego 10 do 20 cm grubego w stosunku 1:3:5 według poz. 15. tablicy zestawionej pod poz. 123.,

0*01 w³ piasku czystego na podsypkę,

0*01 w³ żwirku drobnego na wierzch brukowania,

0*001 m³ gliny w miejsce łat brzegowych,

1*5%, od mat. stemple,

10% od całośc* zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b) zalanie spoim asfaltem:

0*13 do 0*11 godz. asfaiciarza, 0*15 do 0*12 godz. pomocnika, 25% generalja,

2*92 do 2*42 kg stopu asfaltu, 0*003 w³ miękkiego drewna opałowego,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Ъ) z pieńków 10 cm wysokich: a) wytworzenie 94*24 pieńków 8 X IB cm do 55*86 pieńków 8 X 22 cm:

7*25 do 6*55 godz. cieśli,

25% generalja,

9*42 m dyla 8 y^Ydcm do 5*59 m dyla 8 X 22 cm.

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2*5% podatek obrotowy; ß) nasycenie pieńków gorącym asfaltem :

0*49 godz. asfaiciarza,

0*55 do 0*56 godz. pomocnika, 25% generalja,

11*04 do 11*08 kg stopu asfaltu. 0*012 m³ miękkiego drewna opałowego,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod a), y);

8) zalanie spoin asfaltem:

0*16 do 0*13 godz. asfaiciarza, . 0*18 do 0*15 godz. pomocnika. 25% generalja.

3*55 do 3*02 kg stopu asfaltu.

0 004 do 0*003 m3 miękkiego drewna opałowego;

1*5° « od mat. stemple,

10° o od całości zysk,

2*5°₀ podatek obrotowy;

c) z pieńków 13 cm wysokich: a) wytworzenie 94*24 pieńków 8 X cm do 55*86 pieńków 8 X 22 cm:

8*55 do 7*65 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

12*25 m dyla 8 X 13 cm do 7*26 m dyla 8 X 22 cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) nasycenie spoin gorącym asfaltem :

0*64 godz. asfalciarza,

071 do 0*72 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

14*35 do 14*39 kg stopu asfaltu, 0*015 do 0*016 m3 miękkiego drewna opałowego, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; y) ułożenie bruku: wymiar roboty i materjału jak pod a), y);

8) zalanie spoin asfaltem:

0*20 do 0*17 godz. asfalciarza, 0*23 do 0*20 godz. pomocnika,, 25° ₀ generalja,

4*63 do 3*92 kg stopu asfaltu. 0*005 do 0*004 m3 miękkiego drewna opałowego,

1*5° ₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

524>, Wykonanie bruku z miękkich pieńków drewnianych 8 cm szerokich, 13 do 22 cm długich, 8 do 13 cm wysokich, według poz. 521., 522., 523., ale z zasypaniem rumowiskiem lub piaskiem, albo z zalaniem zaprawą cementową, wymaga wymiaru roboty i materjałów pod temi pozycjami zawartego z tą różnicą, że zamiast zalania asfaltem należy policzyć, za 1 m*\

A. za zasypanie spoin prze-sianem suchem rumowiskiem wa-

d)    w poz. 522. pod a), b): 0*008 do 0*006 m³ rumowiska

piennem lub piaskiem,

lub piasku;

a)    w poz. 521. pod a),b): 0*014 do 0*012 m3 rumowiska lub piasku;

b)    w poz. 521. pod Ъ),Ь): 0*017 do 0*015 m3 rumowiska

lub piasku;

c)    w poz. 521. pod c)jb)i 0*023 do 0*019 m3 rumowiska

lub piasku;

e)    w poz. 522. pod b), 5):

0 009 do 0*008 m3 rumowiska

lub piasku;

f)    w poz. 522. pod c), b): 0*012 do 0*01 m3 rumowiska

lub piasku;

g)    w poz. 523. pod a), b): 0*0016 do 0*0014 m³ rumowiska

lub piasku;

li) w poz. 528. pod b)y 8):

0 002 do 0 0017 m³ rumowiska lub piasku;

i)    w poz. 528. pod. с),Ъ):

0 0026 do 0 0022 m³ rumowiska lub piasku;

j)    wymiar odnośnej roboty od a) do i) włącznie mieści się już pod 521., у), 522., 7), 523., 7);

B. za zalanie spoin zaprawą ■cemelitową;

a)    w poz. 521. pod а),Ъ):

0*60 godz. murarza,

0*10 godz. pomocuika,

25°/₀ generalja,

0 0047 w³ = 4*23 kg do 0*004 ш3 = 8*60 kg cementu romańskiego lub 6*58 do 5*60 kg cementu portlanckiego,

0*014 do 0*012 m³ piasku, 0*019 do 0*016 w³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    w poz. 521. pod b), %): wymiar roboty i generalja jak

pod a),

0*0058 w³ = 5*22 A# do 0*005 w3 = 4*50 kg cementu romańskiego lub 0*0059 m³ = 8*26 kg do 0*0051 w³ = 7*14 kg cementu portlanckiego,

0*018 do 0*015 m³ piasku, 0*024 do 0*020 w³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c)    w poz. 521. pod c),o): wymiar roboty i generalja jak

pod a),

0*0075 w³=6 ^* 75 kg d o 0*0065 w3 = 5*85 kg cementu romańskiego lub 0*0077 w³ = 10*78 kg do 0*0066 w³ = 9*24 kg cementu portlanckiego,

0*0225 do 0*0195 m³ piasku, 0*080 do 0*026 w³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    w poz. 522. pod a), o): wymiar roboty i generalja jak

pod a),

0*0026 w³ = 2;84 kg do0*002m3 = 1*80 kg cementu romańskiego lub 3*64 do 2*80 kg cementu portlanckiego,

0*0078 do 0*006 m³ piasku, 0*0104 do 0*008 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

e)    w poz. 522. pod b), 8): wymiar roboty i generalja jak

pod a),

0*0081m³=2*79^do0*0027 m3 = 2*43 kg cementu romańskiego lub 0*0032 w³ = 4*48 kg do 0*0027 w³ = 3*78 kg cementu portlanckiego,

0*0093 do 0*008 m³ piasku, 0*0124 do 0*011 w³ wody, Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

f)    w poz. 522. pod c),b): wymiar roboty i generalja jak

pod a)y

0*0041 w³ =    3*69 kg do

0*0035 m³ = 3*15 kg cementu

romańskiego lub 5*74 do 4*90 kg cementu portlanckiego,

0*0007 w³ =    0*63 kg do

0*0006 m³ =1 0*54 kg cementu romańskiego lub 0*98 do 0*84 kg cementu portlanckiego,

0*0021 do 0*0018 w³ piasku, 0*0028 do 0*0024 w³ wody, l*5<>/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; i) w poz. 523. pod. c₇ o): wymiar roboty i generalja jak pod a),

0*0009 тз = 0*81 kg do 0*0007w3 = 0*63 kg cementu romańskiego lub 1*26 do 0*98 kg cementu portlanckiego,

0*0027 do 0*0021 m³ piasku, 0*0036 do 0*0028 m³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/o podatek obrotowy.

0*0123 do 0*0105 m³ piasku,

0*0164 do 0*0140 w³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

g)    w poz. 523. pod a),b): wymiar roboty i generalja jak

pod a),

0*0005 m³ =    0*45 kg do

0*0004 m³ = 0*36 kg cementu romańskiego lub 0*70 do 0*56 kg cementu portlanckiego,

0*0015 do 0*0012 m³ piasku,

0*0020 do 0*0016 w³ wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

h)    w poz. 523. pod 8): wymiar roboty i generalja jak

pod a),

525. Uwagi.

1.    Jeżeli pieńki brukowe trzeba ułożyć na 1 cm grubej warstwie asfaltowej zamiast piaskowej, należy w pozycjach 521., 522., 523. pod a), y), b)j y), c), y) w miejsce piasku policzyć 1 m2 warstwy asfaltowej według poz. 164. (str. 164) bez podkładu.

2.    Jeżeli zamiast podkładu betonowego będzie ułożona 5 do 8 cm gruba silnie ubita warstwa rumowiska, należy w poz. 521., 522., 523., pod a, y), b, y), c, y) — zamiast 1 m2 podkładu betonowego — policzyć :

1*5°/₀ od mat. stemple,

0*30 god z. pomocnika,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

25°/₀ generalja,

0*05 do 0*08ш³ całkiem suchego rumowiska,

3.    W razie przełożenia bruku z pieńków według poz. 521., 522., 523. już ułożonego należy wymiar roboty pod a), y\ b), y), c), y) tych pozycyj zwiększyć o 20 °/₀, a materjał policzyć w miarę rzeczywistej potrzeby.

4.    Wykonanie bruku według poz. 521, 522, 523., ale z pieńków dębowych wymaga zwiększenia o 50 °/₀ wymiaru roboty ciesielskiej

pod а)у а), Ъ)у a), c)y a) i brukarskiej pod a), y), b), уc), y) tych pozycyj.

5. Bruk z pieńków drewnianych sprawia mało turkotu, nie daje kurzu i z tego powodu nadaje się w przejazdach, podwórzach lub ulicach bardzo uczęszczanych; zastosowują go także w stajniach itp.

Na pieńki używa się wszelkich rodzajów drewna; doświadczenie jednak wykazało, że najlepiej się utrzymują z drewna iglastego, które jednak powinno być możliwie jednolite, bez sęków i bieli i zupełnie suche. Pieńki otrzymują zazwyczaj postać rownoległo-ścianów prostokątnych i prostych i są 8 cm szerokie, 18 do 22 cm długie i 8 do 18cm wysokie; bywają jednak i wieloboczue lub krągłe.

Bruk z pieńków jest wprawdzie drogi i trudny do naprawy, tworzy jednak elastyczną drogę i jest dostatecznie trwały.

526. Bruk z pieńków sporządzić, t. j. drewno na 15 X 15 cm czysto w gran ociosać, ostrugać, na pieńki porznąć i jako bruk w stosownym spadzie ułożyć na 5 do 8 cm grubej, silnie ubitej warstwie suchego rumowiska, z zasypaniem spoin rumowiskiem wapiennem miałko przesianem,¹ za lm²:

16 50 godz. cieśli,

5*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

9-35m krąglaka 23 cm średnicy, 0 05 do 0*08 m³ rumowiska, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy;

d)    z pieńków 25 cm wysokich trwardych :

20-50 godz. cieśli,

5*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod c) ;

e)    z pieńków 30 cm wysokich miękkich :

22 godz. cieśli,

5 50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

a)    ъ pieńków 15 cm wysokich z drewna miękkiego:

11 godz. cieśli,

5    50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

6    25 m krąglaka 23 cm średnicy w cieńszym końcu,

0*05 do 0-08 m³ suchego rumowiska,

l-50/o od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy;

b)    z pieńków 15 cm wysokich z drewna twardego:

14 godz, cieśli,

5*50 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a);

c)    z pieńków 25 cm wysokich miękkich:

g) Ogrodzenia.

b) w rzadkich zaroślach pręcia i wśród bardzo niekorzystnych warunków miejcowych:

200 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

30 °/₀ za materjał.

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

527. 100 wiązek 3m długich pręcia płotowego po 50 prętów wyciąć, związać i ułożyć: a) w gęstych zaroślach pręcia:

100 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

60 °/₀ za materjał,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

2'5°/₀ podatek obrotowy; b) z drewna twardego:

80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków I jak pod a).

528. 100 kołów płotowych 3m długich 5 X 15 do 5 X 18 cm wytworzyć łącznie ze ścięciem drzewa na pniu, przerżnięciem i potupaniem, a) z drewna miękkiego:

60 godz. pomocnika,

25°f₀ generalja,

2*25 do 2*70 m³ drzewa; l‘5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

529. 100 kołów podporowych lub płotowych 2-50m długich 8 cm grubych, zresztą według poz. 528. wytworzyć;

a) z drewna miękkiego:

30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

Г60 m3 drzewa, l-5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

nicy,

1170m krąglaka 23 cm śred-

0 05 do 0*08 m3 rumowiska

suchego,

l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

f) z pieńków 30 cm wysokich twardych:

27-50 godz. cieśli,

5 50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod e).

b) z drewna twardego:

40 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

Г60т³ drzewa, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy.

530.    Wóz cierni naścinać, powiązać i ułożyć;

a) w gęstych zaroślach cierni : 5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

25 % za materjał, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy ;

b) w rzadkich zaroślach i

wśród bardzo trudnych warunków miejscowych :

10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

12*5 °/₀ za materjał, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy.

b) bez korzeni:

2 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

80 °/₀ za materjał, l’5o/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2-5°/₀ podatek obrotowy.

531.    100 sadzonek do żywopłotu wytworzyć i ułożyć; a) z korzeniami:

10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

50°/₀ za materjał,

1- 5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy;

532.    Wykonanie płotu 2 m wysokiego łącznie z wbiciem kołów w ziemię, za 1 mb:

1- 50 wiązek 3 m długich pręcia płotowego według poz. 527.

15°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2- 5°/o podatek obrotowy.

5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2*25 kołów po 3 m długich według poz. 528.,

1*25 kołów podporowych według poz. 529.,

533.    Wykonanie płotu okolającego, 2 m wysokiego łącznie z wbiciem kołów w ziemię, za 1 mt:

b) z koroną z cierni:

6-50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3 koły po 2‘50 m długie według poz. 529.,

150 wiązek pręcia po 3 w długich według poz. 527.,

0*50 koła według poz. 529. na szczeble do korony,

a) bez korony:

4 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3 koły po 2*5 m długie według poz. 529.,

1- 50 wiązek pręcia po 8 w długich według poz. 527.,

l*5°/₀ od mat, stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy;

150 przewiązek poprzecznych 0*80 m długich, 8 cm grubych, do korony,

cierni według

0-18

wozu

poz. 530,

l‘5⁰/₀ od mat. stemple,

10<>/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy, 534. Wykonanie płotu 1*75 m wysokiego z cierni łącznie z zaostrzeniem i wbiciem kołów, za 1 mb:

1 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3 koły po 2*50 m długie według poz. 529.,

125 kołów podporowych według poz. 529.,

0-50 wozu cierni według poz. 530.

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy. 535. Żywopłotwykonać, a mianowicie: krzewinę zasadzić wzmacniające ogrodzenie łatowe ustawić i przez cały rok pielęgnować, t. j. zielsko usuwać, krzewiny podlewać i w miarę potrzeby świeżemi zastąpić, za 1 mb:

a)    w ziemi miękkiej:

3 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1    m krąglaka 10 cm grubego,

2    m łat 4X& cm,

9 do 12 sadzonek według

poz. 531., a),

Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/o podatek obrotowy;

b)    w ziemi średnio twardej:

5 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

536. Zasadzenie wiklin, za 1 mb: a) w dołkach ziemi miękkiej:

0 075 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

5 sadzonek według poz. 531., b), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

wymiar materjału i dodatków jak pod a);

c)    w ziemi twardej:

8 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a);

d)    za pielęgnowanie żywopłotu przez dalszych 5 lat w sposób wyżej opisany przypadnie od 1 w żywopłotu rocznie:

1*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

b) w brózdach ziemi twardej: 0-15 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

5 sadzonek jak pod a),

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

537. Wykonanie zarośli wiklowej, za 1 m*: a) w dołkach ziemi miękkiej:

0-20 godz. pomocnika,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

25°/₀ generalja,

15 sadzonek wedługpoz. 531. ,b),

25 o/₀ generalja,

Г5°/₀ od mat, stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) w brózdach ziemi twardszej : 0*40 godz. pomocnika,

15 sadzonek jak pod a),

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy.

Г5*°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk, 2-5°/₀ podatek obrotowy.

538. Ogrodzenie trzcinowe wykonać, a mianowicie: ziemię na 80 cm głęboko wybrać, trzcinę w stosownej ilości ustawić, u dołu przysypać i ziemię ubić, przewiązkami posplatać i u góry w równej wysokości obciąć, za 1 mb:

1*80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

8 wiązek trzciny po 80 cm grubych według poz. 82.

539» Słup do sztachet lub parkanu przyrządzić i ustawić; t. j. słup w czworogran czysto ociosać, ostrugać, nagłówek w ostrosłup zaciąć lub zaczopować, część dolną otlić lub osmołować i wkopać, za 1 mb oblicza się według tablicy I. (str. 295.) robót ciesielskich, jako „czyste ociosanie z wiązaniem“ w całej długości słupa, a za to nie liczy się otlenia lub osmołowania i wkopania dolnej jego części.¹

540. Żłobek w słupie wyciąć dla wsunięcia desek opierzenia, za 1 mb:

a) drewna miękkiego: 050 godz. cieśli;

b) z drewna twardego:

0'70 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

25°/o generalja.

541. Ścięcie krawędzi słupa lub belki bez różnicy szerokości, za 1 mb:

b) z drewna twardego: 0 20 godz. cieśli,

25°/₀ generalja.

a) z drewna miękkiego:

010 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m drewna 18 X 21 do 21 X 24 cm zgrubsza już obrobionego,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

542. Płatew wierzchnią parkanu, czyli kaptur na 18 X 21 do 21 X 24 cm czysto z pięciu stron w krawędź ociosać, gniazda na czopy wyrobić, ułożyć i związać,¹ za 1 mb: a) z drewna miękkiego, a) niestruganego :

2-50 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2    Г)0/₀ podatek obrotowy, ß) ze wszech stron ostruganego:

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a), a);

ß) ze wszech stron ostruganego: 5-20 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a), a).

8 50 godz. cieśli,

0'20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału jak pod a), a); b) z drzewa twardego, a) ni estru gan ego :

3’10 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

543.    Listwę lub łatę do podłogi lub do spoin opierzeni wykonać, za 1 mb:

010 godz. cieśli,

25°/₀ generalja; b) gotowych już ostrugać i krawędzie ożłobić lub olaskować: 0-15 godz. cieśli,

25o/₀ generalja,

b) z drewna twardego,

a) za robotę pod a), a):

0*20 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

ß) za robotę pod a), ß):

0-10 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

y) za robotę pod a), y):

0-20 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

8) za robotę pod a, b):

0-30 godz. cieśli,

25°/₀ generalja.

a) z drewna miękkiego, a) wytworzyć i przybić:

015 godz. cieśli,

25o/₀ generalja,

0-33 m deski stosownie szerokiej i grubej,

3    gwoździe 38/90,1 l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5p/₀ podatek obrotowy; ß) gotowych już tylko przybić:

0 07 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m listwy lub łaty,

3 gwoździe 38/90, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy; y) gotowych już tylko o strugać

i skrawężyć:

na

Uwaga. Jeżeli opierzenie składa się z desek 30cm szerokich, to do nabicia spoiny potrzeba 3 67 m listew spoinowych.

544.    Deskę cokołową do sztachet, 30 cm szeroką przyrządzić, czysto z obu stron ostrugać, pomiędzy przycieś i dolną przewiązkę w żłobki obu słupów założyć i przymocować, za 1 mb:

25°/₀ generalja,

1 m deski 4 X 30 cm,

a) z drewna miękkiego:

1 godz. cieśli,

¹ Patrz str. 369.    ,

25°/₀ general]a,

l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z drewna twardego: 130 godz. cieśli,

1 m deski 4 X 30 cm,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5⁰/₀ podatek obrotowy.

545.    Górną przewiązkę do sztachet na 8X15 cm z dyla wzdłuż wyrżnąć, zaczopować, czysto zewsząd ostrugać, dziury na szczeble sztachetowe na wylot wydłótować, założyć i związać, za 1 mb:

b) z drewna twardego:

4 20 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*50 m dyla 8 X 30 cm. l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2-5°/₀ podatek obrotowy.

a) z drewna miękkiego:

3 20 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-50 m dyla 8 X 30 cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

546.    Dolną przewiązkę do sztachet na 8 X 15 cm z dyla wyrżnąć, zaczopować, zewsząd ostrugać, dziury 4 cm głębokie na szczeble wydłótować, założyć i związać,¹ za 1 mb:

a) z drewna miękkiego:

*2 60 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika, 25° ₀ generalja,

0*50 m dyla 8 X 30 cm, 15°/₀ od mat. stemple, 10o/₀ od całości zysk, 2-5°/₀ podatek obrotowy;

b) z drewna twardego:

3 50 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*50 m dyla 8 X 30 cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

547.    Szczebel do sztachet na 4 X ł do 5 X 5 cm z deski wyrżnąć, ostrugać, u góiy główkę, u dołu czop wyrobić i osadzić,, za 1 mb:

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z drewna twardego:

0-70 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a).

a) z drewna miękkiego:

0*50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

0-152 do 0178 m deski 4 X 30

do 5 X 30 cm,

l*5°/₀ od mat. stemple,

548.    Kaptur do parkanu z krąglaka na 21 X 21 cm czysto w gran ociosać, po przekątni przerżnąć, dziury na czopy wyżłobić i osadzić,¹ za 1 mb:

0*50 m krąglaka 30 cm grubego, Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5»/₀ podatek obrotowy; c) jeżeli drewno jest już z grubsza na 21 X 21 cm obrobione, to należy potrącić z wymiaru roboty :

pod a) 0*20 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

pod b) 0-30 godz. cieśli,

25°/₀ generalja.

a)    z drewna miękkiego:

1- 60 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*50m krąglaka 30 cm grubego,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    z drewna twardego:

2- 10 godz. cieśli,

0'20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

549.    Składową część wiązania bramy lub furtki z dyla na 8X1Ь cm wyrżnąć, przyrządzić, ostrugać, zaczopować, ustawić i związać,¹ za 1 mb :

b) z drewna twardego: 3*90 godz. cieśli,

0-10 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

0 50 m dyla 8 X 3(3 cm, Г5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) z drewna miękkiego:

2-90 godz. cieśli,

0*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0’50 m dyla 8 X 30 m,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2’5°/o podatek obrotowy;

0’40 m krąglaka dębowego, 25 cm grubego na kołki i podkładki,

l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy. 551. Niestrugany parkan 2 m wysoki, z leżącemi deskami opierzenia sporządzić i ustawić, a mianowicie: słupy z krąglaka

550« Łukowy tor pod skrzydła bramy z desek 5 X BO cm dębowych wyciąć, na nakładkę związać, kołkami przymocować i żłobek dla szyn żelaznych wydłótować; łącznie z ociosaniem i zakopaniem potrzebnych, 30 cm długich podkładek,¹ za 1 mb: 5 godz. cieśli,

0*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*50 w deski 5 X BO cm dębowej, 8 m długiego, 26 cm w cieńszym końcu grubego, na 2 m czysto w gran na 18 X 18 cm obrobić, czopy u góry pod kaptur zaciosać, żłobki dla opierzenia parkanowego wydłótować, dolną część słupa do wkopania na 1 m długości z kory oczercić i otlić lub osmo-łować, słupy w odległości od osi do osi co 8 w w ziemię silnie wkopać, deski opierzenia parkanowego poziomo w żłobki słupów wsunąć, przystosować i przymocować, kaptur z drewna na 18 X18 om czysto w gran obrobić, po przekątni wzdłuż przerżnąć i przyrządzić, dziury na czopy wyrobić, założyć i przytwierdzić,¹ za 1 mb: a) z drewna miękkiego:

b)    z drewna twardego:

9*20 godz. cieśli,

2 50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków, jak pod a);

c)    jeżeli tylko słupy i kaptur będą dębowe, a opierzenie sosnowe, należy prócz zmiany materjału potrącić z wymiaru roboty pod b):

0-60 godz. cieśli,

0 80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

7 godz. cieśli,

1*70 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

110m krąglaka 26 cm grubego na słupy,

6 60 m desek 4 X 30 cm czyli 1-88 m2 opierzenia,

0*50 m belki na 18 X 18 cm zgrubsza już obrobionej na kaptur, l-5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

552. Parkan 2 m wysoki, z obu stron czysto ostru-gany z opierzeniem deskami stojącemi sporządzić i ustawić, a mianowicie: słupy z krąglaka 3 m długiego, 26 cm w cieńszym końcu grubego, na 2 m czysto w gran na 18 X 18 cm ociosać i ostrugać, u góry w ostrosłup zaciąć, dziury na czopy przewiązek górnych i dolnych wyciąć, dolną część słupa do wkopania na 1 m z kory odrzeć, i otlić lub omazić, słupy w odległości od osi do osi co 3 m silnie w ziemię wkopać, podwalinę na 13 X 18 cm czysto w gran ociosać, ohyblować, za-czopować, żłobek na wpuszczenie desek opierzenia wydłótować, ułożyć i związać, przewiązki górne i dolne na 10 X 13 cm czysto w gran ociosać, ostrugać, zaczopować i ze słupami powiązać, opierzenie stojące z desek jednakiej szerokości, 4 cm grubych, przystosowanych, z obu stron czysto ostruganych, u góry stosownie zaciętych, i gwoździami przybitych uskutecznić, wraz z nabiciem listew 2X4 cm, ostruganych i skrawężonych na spoiny opierzenia, za 1 mb:

19gwoździdoopierzenia40/100, 20 gwoździ do listew 3180, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy; b) z drewna twardego:

24 godz. cieśli,

3 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

a) z drewna miękkiego:

16-50 godz. cieśli,

2 godz. pomocnika,

25° o generalja,

' 1*10 m krąglaka 26 cm grubego,

6-60 m desek 4 X 30 cm, czyli 1-83 m² opierzenia,

0*45 m desek 4 X 30 cm na listwy czyli 6⁻72m listew2X4 cm,

materjału i dodatków

wy

2 m przewiązek na 10 X 13 cm z grubsza już obrobionych,

1 m podwaliny na 13 X 13 cm z grubsza już obrobionej,

25°/₀ generalja,

110 m krąglaka 22 do 26 cm grubego,

553. Sztachety łatowe 2 m wysokie, ostrugane sporządzić i ustawić, a mianowicie: słupy z krąglaka 3m długiego na 2 m czysto w gran na 15 X 15 do 18 X 13 cm ociosać, ostrugać, u góry w ostrosłup zaciąć, dziury na czopy przewiązek dolnych i górnych wydłótować, dolną część słupa do wykopania na 1 m oczercić, i otlić lub omazić, słupy w odległości od osi do osi co 3 m silnie w ziemię wkopać, podwalinę na 10X15 do 13 X 13 cm czysto w gran ociosać, ostrugać i zaczopować, po nad nią dolną przewiązkę na 8 X Ю do 10 X 13 cm czysto w gran ociosaną i ostruganą, w wysokości 30 cm umocować, w podwalinie, w słupach i dolnej przewiązce od spodu żłobki na deskę cokołową wyciąć i deskę cokołową 4 X 35 cm czysto z obu stron ostruganą osadzić, górną przewiązkę na 8 X Ю do 10 X 13 cm czysto w gran ociosać, ostrugać, zaczopować i związać, szczeble sztachetowe z łat 4 X 3 cm czysto ostrugać, u góry stosownie zaciąć i w odstępach co 15 cm od osi do osi gwoździami do przewiązek zewnątrz przybić, a wreszcie od strony zewnętrznej wzdłuż obu przewiązek czysto ostruganą, profilowaną okładzinę 4 X Ю do 4 X 13 cm na szczeble nabić,¹ za 1 mb: a) z drewna miękkiego:

17 godz. cieśli,

1-50 godz. pomocnika,

13 gwoździ do szczebli,

1    m podwaliny na 10 X 13 do IB X 13 cm z grubsza już obrobionej,

2    m przewiązek dolnych i górnych na 8 X 10 do 10 X 13 cm już obrobionych z grubsza,

1    m deski cokołowej 4 X 35 cm, 10 83 do 10*52 m łat 4 X 3 cm

na szczeble,

2    m deski 4 X Ю do 4 X 13 ш na okładziny,

8 gwoździ do okładzin, l*5°/₀ od mat. stemple, l()°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z drewna twardego:

26*50 godz. cieśli,

1*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a).

554. Sztachety zwykłe, 2m wysokie sporządzić i ustawić, a mianowicie: słupy na 15X15 do 18X13 cm w sposób pod poz. 553. opisany sporządzić i wkopać, podwalinę, na 10X15 do 13 X 13 cm czysto w gran ociosać, ostrugać, zaczopować i osadzić, dolną przewiązkę na 8 X 15 cm z dyla 8 X 30 cm wyrżnąć, ostrugać, dziury w niej na szczeble do 4 cm głębokie wy-dłótować, zaczopować i związać w wysokości 30 cm nad podwaliną, żłobki (do osadzenia i przymocowania deski cokołowej 4 X 35 cm obustronnie ostruganej) w podwalinie, słupkach i dolnej przewiązce od spodu wyciąć, górną przewiązkę na 8 X 15 cm z dyla wyrżnąć, ostrugać, zaczopować i dziury na szczeble na wylot wydłótować, szczeble 4X1 do 5X5 cm z deski wyrżnąć, ostrugać, główki u góry pozacinać, osadzić i przymocować,¹ za lm&:

a) z drewna miękkiego:

26*50 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

Г10 m krąglaka 22 do 26 cm grubego, na słupy,

1 m podwaliny na 10 X 15 do 13 X 15 cm z grubsza już obrobionej,

1 m deski cokołowej 4 X 35 cm, 1 m dyla 8 X 30 cm na przewiązki,

10-86 do 10*55 m łat 4X4 lub 5 X 5 cm, czyli 1 *36 do 1*32 m

deski 4X32 cm lub 1*81 do 1*76 m deski 5 X 30 cm na szczeble,

1*5°/₀ od mat. stemple,    •

10% od całości zysk.

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    z drewna twardego:

37 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków

jak pod a)\

c)    jeżeli tylko szczeble będą dębowe, a reszta z drzewa mięk-

h) Stopnie i policzki schodowe.

Uwagi.¹

1. Szerokość l schodów, czyli długość stopni schodowych w świetle nie powinna być mniejsza niż 60 cm, a schody takie powinny służyć nie więcej niż dwom ludziom do użytku; zresztą schody poboczne, piwniczne i strychowe otrzymują l = 0 80 do 1 m, schody w budynkach mieszkalnych piętrowych / = 1*10 do 125 mr w szkołach i teatrach l — 1*50 m, w szpitalach 1*60 m, w budynkach publicznych l — 2 do 8 m.

Szerokość b i wysokość h przekroju stopni są we wzajemnym związku, zależnym od normalnej wielkości kroku, którą ze względu na kobiety i dzieci ustalono na 63 cm w poziomie; długość ta podczas stąpania po stopniach skraca się o podwójną wysokość h stopnia i stąd pochodzi znany wzór

b = 63 — 2 h.

Wysokość h przekroju stopni mieści się w granicach 12 do 20 cm, a mianowicie: w pałacach i budynkach publicznych h = 12 do 14 cm, w szpitalach h = 13 cm, w mieszkaniach h = 14 do 16 an; stopnie schodów pobocznych, piwnicznych i strychowych otrzymują h = 16 do 20 cm. Stopnie zresztą jednego i tego samego piętra powinny mieć zawsze jednaką wysokość.

Wzór 1. daje co do szerokości stopni dopuszczalne wyniki jedynie dla h — 12 do 18 cm; zaś dla h = 20 cm, b = 63 — 2 X 20 = 23 cm i jest już niedopuszczalne ze względu na niebezpieczeństwo zdrowia ludzkiego; w ogóle szerokość b stopnia zarówno prostego jak i klinowego w linii podziału, odległej 40 do 45 cm od ściany, nie powinna zejść niżej 27 cm, a tylko wyjątkowo do 26 cm.

Praktyczny wzór

b = 52 — 4/₃ h

daje dla każdej wartości h, dopuszczalne b;

il

kiego, należy doliczyć do wymiar n roboty pod a) obok zmiany materjału szczebli:

5*50 godz. cieśli, 25° o generalja.

używają także wzorów: dla h < 14 cm b = 48 — h

zaś dla h > 19 cm

580

Ustawy budownicze zresztą normują rozmiary l, b, h stopni schodowych.

2.    Dla zapobieżenia zbytniemu znużeniu chodzenia po schodach trzeba się starać, aby poszczególne ramiona schodowe nie zawierały więcej, niż po 12 do 20 stopni. Szerokość podestów powinna mieć według możności pełną ilość kroków normalnej długości po 68 ш, a prócz tej ilości jeszcze jedną szerokość b stopnia. Z reguły jednak szerokość В podestu powinna być równa szerokości l ramienia schodów; w mieszkaniach zazwyczaj В = 12*5 m.

Podesty wykonuje się w ten sposób jak stropy.

3.    Domy mieszkalne piętrowe powinny mieć prócz schodów głównych także schody poboczne i spełniają wtedy dobrze swe zadanie, jeżeli żaden punkt budynku nie jest od nich więcej odległy niż 40 m.

4.    Drewno przeznaczone na schody powinno być zdrowe, zupełnie suche, proste i bez sęków. Na policzki i podstawki używają jedliny i sośniny; na stopnice dębiny; na policzki schodów kręconych także dębiny; na toczone szczeble poręczy schodowych brzeziny, buczyny, dębiny, gruszy, śliwy, jasionu, klonu, orzecha, mahoniu itp. ; wszakże na poręcz mniej wystawną wystarczy drewno iglaste.

5.    Schody drewniane otrzymują stopnie wsuwane albo też stopnie nasadzane. W pierwszym razie zarówno stopnice, jak i podstawki wsuwa się w żłobki, wycięte w policzkach na głębokość około 2 cm, z pozostawieniem jednak pod najniższym wyciętym żłobkiem, jeszcze co najmniej 5 cm szerokiej nienaruszonej grubości policzka; w drugim razie wyrzyna się w.policzkach zęby w postaci stopni, z pozostawieniem jednak conajmniej 12 cm szerokiej nienaruszonej grubości policzka, nasadza się na stopnice z podstawkami i przymocowuje śrubami. Schody ze stopniami nasadzonymi są mniej wytrzymałe od schodów ze stopniami wsuwanymi.

6.    Schody drabiniaste mają jedynie stopnice w policzki wsuwane bez podstawek; szerokość tych stopnic wynosi ЪЬст, wysokość stopnicy ponad stopnicą 20 do 23 cm, a odległość pozioma przednich ich brzegów 25 cm.

Szerokość schodów drabiniastych wynosi 90 cm; strychowe do-okien wyłazowych są ,75 cm szerokie.

Zwykła drabina — o ile ma słnżyć zamiast schodów — otrzymuje szczeble drewniane, odległe wzajemnie co 27 do 30 cm.

Ъ) czysto ostruganych, a) miękkich:

3*20 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika, 25o/₀ generalja,

1- 05 m dyla jak pod a), Г5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2- 5o/₀ podatek obrotowy ; ß) twardych:

3- 90 godz. cieśli,

020 godz. pomocnika, 250/0 generalja,

105 m dyla jak pod a), 1*50/0 od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2-5o/₀ podatek obrotowy.

555« Sporządzenie prostych policzków schodowych z dyli 6 do 10 cm grubych, 25 do 30 cm szerokich, z wycięciem żłobków dla stopni i z wszelką potrzebną robotą ciesielską,¹ za 1 mbi a) nieostruganych, a) miękkich:

2*10 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*05 m dyla 6 do 10 cm grubego, 25 do 30 cm szerokiego,

Г5°/₀ od mat. stemple,'

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) twardych:

2-60 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

25° ₀ generalja,

105 m dyla jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5<>/₀ podatek obrotowy;

556. Wykonanie policzków schodowych prostych lub łamanych, dla schodów wachlarzowych, z dyli 6 do 10 cm grubych, 25 do 30 cm szerokich, jak pod poz. 555.,1 za 1 mb:

a) nieostruganych, a) miękkich:

3-20 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

25% generalja,

Г05 m dyla 6 do 10 cm grubego, 25 do 30 cm szerokiego, 1*5% od mat. stemple,

IO0/0 od całości zysk,

2-5°/o podatek obrotowy; ß) twardych:

4 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25% generalja,

1-05 m dyla jak pod a),

Г5°/₀ od mat. stemple

10°/₀ od całości zysk,

2*5°₀ podatek obrotowy; ß) twardych:

5*80 godz. cieśli,

0'20 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

1*05 m dyla jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy.

2*5°/₀ podatek obrotowy, b) czysto ostruganych, a) miękkich:

4-70 godz. cieśli,

020 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

1 05 m dyla jak pod a),

Г5°/₀ od mat. stemple.

10°/₀ od całości zysk,

b) czysto ostruganych, a) miękkich:

12-60 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

105 m dyla jak pod a), Г5°/₀ od mat. stemple, 10o/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy; ß) twardych:

15⁻80 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

150 m dyla jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2-5°/₀ podatek obrotowy.

557. Wykonanie policzków⁷ dla skrętów schodowych lub dla krętych schodów z dyli 6 do 10 cm grubych, 25 do 30 cm szerokich, zresztą jak pod poz. 555.,¹ za 1 mb: a) niestruganych, oc) miękkich:

8-40 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 *05 m dyla 6 do 10 cm grubego, 25 do 30 cm szerokiego,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) twardych:

10 50 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 05 m dyla jak pod a),

1 *5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy,

105 m dyla 5 do 8 cm grubego i stosownie szerokiego, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

558. Wykonanie stopnic prostych z dyli 5 do 8 cm gru bych,¹ za 1 mb: a) niestruganych, a) miękkich:

130 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

ß) dębowych:

1-60 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*05 m dyla jak pod a), l‘5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy; b) czysto ostruganych bez wałka,

a) miękkich:

1-80 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1- 05 m dyla jak pod a), a),

1    *5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy; ß) twardych:

2    40 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

559. Wykonanie stopnic grubych, ¹ za 1 mb: a) niestruganych, a) miękkich:

Г80 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

105 m dyla 5 do 8 cm grubego, stosownie szerokiego,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) twardych:

2*40 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

1*05 m dyla jak pod a) l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

c) czysto ostruganych z wałkiem i płytką, a) miękkich :

2- 60 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

110 m dyla jak pod a), a), l‘5o/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; ß) twardych:

3- 20 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

110 m dyla jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy.

klinowych z dyli 5 do 8 cm

1*05 m dyla jak pod a), l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; b) czysto ostruganych bez wałka,

a) miękkich:

2 40 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

105 m dyla jak pod a), a), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

25% generalja,

ß) twardych:

3*40 godz. cieśli,

0 20 godz, pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*05 m dyla jak pod a), a),    •

l'5°/₀ od mat. stemple,

10% od całożci zysk,

2’5°/o podatek obrotowy; c) czysto ostruganych z wałkiem i płytką, a) miękkich:

3’70 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika.

560. Wykonanie podstawki 4 cm grubych, 15 cm szerokich, waniem,¹ za 1 mb: a) nie ostruganej, a) z drewna miękkiego:

1*00 godz cieśli,

0*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*55 m deski 3 X 30 do 4 X SO cm,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25% podatek obrotowy; ß) z drewna twardego:

1-30 godz. cieśli,

0-10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-55 m deski jak pod a),

Г5°/₀ od mat. stemple.

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

1’lOm dyla jak pod a), a)7 Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy; ß) twardych:

4-70 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25% generalja,

110 m dyla jak pod a), a), 15% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

2-5% podatek obrotowy, pod stopnice z desek 3 do wyrobieniem żłobku i przymoeo-

Ъ) czysto ostruganej, a) z drewna miękkiego:

1- 60 godz. cieśli,

0*10 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*60 m deski 3 X SO do 4 X SO cm,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2- 5% podatek obrotowy; ß) z drewna dębowego:

2*10 godz. cieśli,

0‘10 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*60 m deski jak pod a),

Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy.

105 m łaty 10 do 13 cm grubej, lub 0*27 m dyla 7 cm grubego, 1*5% od mat. stemple,

561. Wykonanie pochwytu do schodów z dyla wyrżnąć, według danego profilu wykroić, ostrugać i przymocować, za 1 mb: a) z drzewa miękkiego:

Г60 godz. cieśli,

25% generalja,

562.    Porączkę (pochwyt) schodową zaokrągloną z dyla stosownie grubego wyrżnąć, według danego przekroju wykroić, wyokrąglić, czysto ostrugać i przymocować,² za 1 mb:

a) z drewna miękkiego:

b) z drewna dębowego:

4’20 godz. cieśli,

25% generalja,

0-55 m dyla 10X30 cm, 15% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2-5% podatek obrotowy;

5-30 godz. cieśli,

25% generalja, materjał jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Poręcz schodowa musi być conajmniej 1 m ponad przednią krawędź stopni wysoka, a jej porączkę należy zaopatrzyć metalowymi lub drewnianymi guzikami w ten sposób, aby zsuwanie się po nich było niemożliwe.

Porączki wykonują z polerowanego drzewa dębowego, olchowego, bukowego, mahoniowego, orzechowego i naśrubowuje się na płaskie sztaby żelazne.

563.    Stopień z kłody wyrobić, osadzić i przymocować, za 1 mb :

b) czysto struganego, a) z drewna miękkiego: ЗЮ0 godz. cieśli,

25% generalja,

0*55 m belki na 30X34 zgrubsza już ociosanej,

1- 5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2- 5% podatek obrotowy; ß) z drewna dębowego: 4*00 godz. cieśli,

25% generalja, materjał jak pod a),

Г5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

a) niestruganego, a) z drewna miękkiego:

1*40 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

cm

10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy, b) z drewna dębowego: 2-60 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

materjał jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple. 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*55 m belki na 30X34 cm zgrubsza już ociosanej,

P5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) z drewna dębowego:

1*80 godz. cieśli,

25% generalja, materjał jak pod a),

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

¹ Zob. str. 411. i poz. 570. Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

c) za wyrobienie wałka z płytką dolicza się, do b), ot):

do b), ß):

1-98 godz. cieśli, 250/0 generalja.

1*43 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

0*60 m deski 3X30 do4X30cm,

1- 50/o od mat. stemple,

10°/o od całości zysk.

2- 50/0 podatek obrotowy; ß) z drewna dębowego:

4 50 godz. cieśli,

0*30 godz. pomocnika,

250/0 generalja,

materjał i dodatki jak pod a),

1- 5°/o od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2- 5o/o podatek obrotowy; y c) czysto ostruganych z wałkiem

i płytką,

a) z drewna miękkiego:

4-20 godz. cieśli,

0 30 godz. pomocnika,

250/0 generalja.

1*10 m dyla jak pod b), ot), 1*50/0 od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5o/o podatek obrotowy; ß) z drewna dębowego:

5*30 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

250/0 generalja,

materjał i dodatki jak pod ot).

564» Wykonanie stopnic prostych 5 do 8 cm grubych, z podstawkami 3 do 4 cm grubemi, do 16 cm. wysokiemi, z wyrobieniem żłobków, ¹ za 1 mb: a) nieostruganych,

a)    z drewna miękkiego:

2 30 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

105 m dyla 5 do 8 cm grubego, stosownie szerokiego,

0-55 m deski 3X30 do 4X30 cm na podstawkę,

1*5°/₀ od mat. stemple, l0°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) z drewna dębowego:

2*90 godz. cieśli,

0*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał jak pod a), l'5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    czysto ostruganych bez wałka,

ot) z drewna miękkiego:

3-40 godz. cieśli,

030 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*05 m dyla 5 do 8 cm grubego, stosownie szerokiego,

565. Wykonanie stopnia łącznie z policzkiem, stopnicą, podstawką i poręczą wymaga,¹ za 1 mb:

0'30 m² stopnicy,

1 do 2 szczebli poręczowych, 1-50/0 od mat, stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0 20 m² podstawki,

0*25 m² policzka,

0-36 m porączki,

566.    Wykonanie stopni klinowych ze stopnicami 5 do 8 cm grubemi, z podstawkami 3 do 4 cm grubemi, do 16 cm wy-sokiemi, z wyrobieniem żłobku,¹ za 1 mb:

ß) z drewna dębowego:

5*50 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał i dodatki jak pod aj, a) ; c) czysto ostruganych z wałkiem i płytką,

a) z drewna miękkiego:

5- 30 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

25% generalja,

110 m dyla jak pod a), a),

0 60 m deski jak pod a), a), 1-5% od mat. stemple,

10% od całości zysk.

25% podatek obrotowy; ß) z drewna twardego:

6- 80 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

25% generalja,

materjał i dodatki jak pod a).

a) nieostruganych,

a)    z drewna miękkiego:

2-80 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

25° ₀ general ja,

1*05 m dyla 5 do 8 cm grubego, stosownie szerokiego,

0-55 m deski 3X30 do 4X30 cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; ß) z drewna dębowego:

3*70 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał i dodatki jak pod a);

b)    czysto ostruganych bez wałka.

a) z drewna miękkiego;

4-00 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

25% generalja, materjał i dodatki jak pod a), a) ;

567.    Wykonanie schodów lm szerokich, z policzkami 16X13 cm i ze stopnicami 4 do 5 cm grubemi, bez podstawek,¹ za 1 mb:

25% generaija,

2 m belki na 16X18 cm z grubsza już ociosanej,

a) nieostruganych, a) z drewna miękkiego:

6-50 godz. cieśli,

0-50 godz. pomocnika,

b) czysto ostruganych, a) z drewna miękkiego:

6*70 m desek 4X30 do 5X30 cm na stopnice,

14 gwoździ,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) z drewna twardego:

8*70 godz. cieśli,

0⁻50 godz. pomocnika,

25°/₀ general] a,

materjał i dodatki jak pod a);

7*90 godz. cieśli,

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a), a) ; ß) z drewna dębowego:

10 60 godz. cieśli,

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał i dodatki jak pod a), a).

568. Wykonanie schodów, jak pod poz. 567., ale z policzkami 18X21 cm i z opierzeniem od strony zewnętrznej,1 za 1 mb\

ß) z drewna dębowego:

14*10 godz. cieśli,

0*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a); b) czysto ostruganych, a) z drewna miękkiego:

12 godz. cieśli,

0*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a), a) ; ß) z drewna dębowego:

16*10 godz. cieśli,

0*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a), a).

a) nieostruganych, a) z drewna miękkiego:

10*60 godz. cieśli,

0*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2 m drzewa na 18X21 cm zgrubsza już ociosanego,

6*70 m desek 4X30 do 5X30 cm na stopnice,

3*35 m desek 4X30 cm na opierzenie,

17 gwoździ deskowych,

14 gwoździ łatowych,

1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

569. Wykonanie schodków strychowych do chodnika na jętkach ułożonego, wraz z podstawkami z drzewa miękkiego, za 1 mb.

0*50 m drewna 10X13 cm na podstawki,

10 gwoździ,

l*5°/₀ od mat. stemple,

a) z desek 4X30 cm:

0*60 godz. cieśli,

25o/o generalja,

4 m desek 4X30 cm,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy;

h) z dyli 5X^0 (fo 8X30 cm: 0-80 godz. cieśli,

25% generalja,

4 m dyli 5X30 do 8X30 cm,

0*50 m drewna 10X13 cm, 10 gwoździ,

1*5% o(J mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

i) Krążyny i gzymsy.

570. Uwagi. Krążyn czyli łuków deskowych, względnie dylowych istnieje dwa rodzaje, a#mianowicie:

1.    Krążyn a Phi li berta de 1’Ormea, francuskiego architekty z XVI. wieku, składa się z dwu do czterech równoległych do czoła krążyny warstw, utworzonych z wycinków pierścieniowych 1*5 do 2'5 m długich, najmniej 20 cm szerokich niestruganych, wykrojonych z desek lub dyli 4 do 6 cm grubych; wycinki te układa się na pełną spoinę dokładnie ostruganą i szczelną, prostopadłą do łuku i zbija wzajemnie silnymi gwoździami kutymi z sze-rokiemi głowami, kołkami dębowymi lub czopami, albo ściąga śrubami. Gwoździe wbija się rzędami poprzecznymi i powinny być kilka centymetrów dłuższe od grubości krążyny, by końce ich można po drugiej stronie starannie pozaginać.

Krążyna ta jest bardzo sztywna i dlatego nie wywiera parcia bocznego; wymaga jednak .ścinania wiele drzewa, ma poprzecinane włókna podłużne, wiele spoin czelnych i przekrój niedający się dostosować do natężeń wynikłych z zespołu.

2.    Krążyna Emyego, francuskiego pułkownika z XIX. wieku, składa się z desek możliwie długich, 4 do 6 cm grubych, 15 do 20 cm szerokich, płasko na sobie w ilości cztero do dziesięciokrotnej ułożonych, następnie wygiętych razem i śrubami lub na-przemian opaskami strzemiennemi żelaznemi w odstępach mniej więcej co 1 m ściągniętych. Krążyna ta ma wprawdzie mniej spoin czelnych, nie wymaga wcale ścinania drzewa i daje się w przekroju swym dostosować do istniejących natężeń zespołu; natomiast jako mało sztywną trzeba ją wiązać kotwami z ujmą dla wolnego przekroju przestrzeni zabudowanej.

Z tego też powodu krążyny tej nie używa się w budownictwie lądowem.

3.    W nowszych czasach łączą oba te systemy krążyn razem w rodzaj przekroju dźwigaru (trawersu), którego górny i dolny pas tworzą krążyny Emyego, a trzon krążyna de 1’Ormea.

4. Krążyn wyżej opisanych używają z wielkim pożytkiem jaka więzarów dachowych na znaczne rozpiętości w odstępach co 4 do 5 m tam, gdzie poddasze ma tworzyć jedną całość z resztą przestrzeni zabudowanej, a zastosowanie jętek lub innego rodzaju zespołu jest niedopuszczalne.

Krążyny zresztą służą jako pomocnicze rusztowanie do wykonania sklepień o pełnym łuku znacznej rozpiętości.

j $>) twardych:

1*05 godz. cieśli, materjał jak pod a), l*5o/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

571. Wykonanie zwykłej krążyny sklepieniowej z desek 4 cm grubych,¹ za 1 mb : a) miękkich:

0*80 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

2-50 m deski 4X30 cm,

14 gwoździ; l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₍₎ podatek obrotowy;

b) z dyli twardych:

Г80 godz. cieśli,

25°/₀ general ja, materjał jak pod a), l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

572. Wykonanie krążyny systemem de ГОгтеа dwuwarstwowej z dyli 5 cm grubych do dachów lub stropów, wraz z ustawieniem i związaniem, ¹ za 1 mb: a) z dyli miękkich:

1*30 godz. cieśli,

25°b gęneralja,

2 25 m dyli 5X30 cm,

12 gwoździ 50/130;

10°/0 od całości zysk,

2*5°/o podatek obrotowy; ß) z dyli dębowych:

2*40 godz. cieśli.

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod ot);

573. Wykonanie krążyny do kopuł na wieżach z ustawieniem i związaniem,¹ za 1 mb : a) jednowarstwowej, ot) z dyli miękkich:

1*80 godz. cieśli,

0-40 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

1*77 m dyli 5X30 cm,

2 gwoździe 31/70, l*5°/₀ od mat. stemple,

1 ’5°/₀ od mat. stemple,

b) dwuwarstwowej systemem de 1’Ormea,

a) z dyli miękkich:

3⁻20 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

2*48 m dyli 5X30 cm,

6 gwoździ 50/130,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/o podatek obrotowy, ß) z dyli dębowych:

4-30 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, materjał i dodatki jak pod a).

574. Wykonanie krążyny na wieżach ze spoinami czelnemi na półżłobki łączonemi, z ustawieniem i związaniem,² za 1 mb:

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a); b) trójwarstwowych, a) z dyli miękkich 5—6 cm grubych:

7-70 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a), a) ; ß)z dyli twardych jak pod a),$): 9*45 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a), a).

a) dwuwarstwowych, a) z dyli miękkich 5—6 cm grubych:

4 30 godz. cieśli,

25o/o generalja,

materjał stosownie do rozmiarów krążyny,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy, ß) z dyli twardych 5—6 cm grubych :

5*25 godz. cieśli,

575. Gzyms drewniany według danego przekroju z czystem ostruganiem, osadzeniem i przymocowaniem wykonać, za 1 mb:

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) o wysokości przekroju 18—25 cm:

5 30 godz. cieśli,

0-15 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a);

a) z drewna miękkiego, a) o wysokości przekroju gzymsu 8—16 cm:

2*60 godz. cieśli,

0*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m belki stosownego przekroju;

l*5°/₀ od mat. stemple,

Y) o wysokości przekroju 30—37 cm:

10*50 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

materjał i dodatki jak pod a); b) z drewna twardego trzeba zwiększyć robotę pod a) do 8) włącznie o jedną trzecią część.

8*00 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25% generalja,

materjał i dodatki jak pod a);

8) o wysokości przekroju 40—45 cm:

576.    Gzyms dachowy, czysto ostrugany według danego przekroju, z osadzeniem i przymocowaniem wykonać, za 1 mb:

25°/o generalja,

3*50 m dyli 5 X 30 cm,

9    gwoździ dylowych,

5 gwoździ deskowych,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

8) o przekroju 35 X 40 cm: 11 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

4    m dyli 5 X 30 cm,

10    gwoździ dylowych,

5    gwoździ deskowych, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b) z desek lub dyli twardych

a) z desek lub dyli miękkich, a) o przekroju 20 X 25 cm:

7*50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

3*50 m desek 4 X 30 cm,

9 gwoździ silniejszych,

5 gwoździ słabszych, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) o przekroju 25 X 30 cm:

9    godz. cieśli,

25% generalja,

4*10 m desek 4 X 30 cm,

10    gwoździ silniejszych,

5 gwoździ słabszych,

1*5% od mat. stemple,

trzeba zwiększyć robotę pod a) do y) włącznie o jedną trzecią część.

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Y) o przekroju 30 X 35 cm:

10 godz. cieśli,

577.    Gzyms dachowy czysto ostrugany według danego rysunku z osadzeniem i przymocowaniem wykonać, za 1 mb:

a) z drewna miękkiego, a) o przekroju 20 X 25 cm:

7 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m krąglaka 32 cm grubego w cieńszym końcu, l‘5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) o przekroju 25 X 30 cm: 8*50 godz. cieśli,

25% generalja,

1 m krąglaka 37 cm grubego w cieńszym końcu,

j) Wbijanie pali.

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; у) o przekroju ВО X 35 cm: 10 50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m krąglaka 42 cm grubego w cieńszym końcu,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

8) o przekroju 35 X 40 cm: 13 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m krąglaka 47 cm grubego w cieńszym końcu,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy; b) z drewna twardego trzeba zwiększyć robotę pod a) do 8) włącznie o jedną trzecią część.

578. Uwagi.

1.    Pale (piloty) drewniane przed wbijaniem w ziemię należy okorować i zaopatrzyć ostrzem w cieńszym końcu pnia; gdyż wbite tym końcem tkwią mocniej w ziemi, a nadto podczas wbijania otrzymują uderzenia w odziomek, który jest na to wytrzymalszy niż wierzchołek. Ostrze pala z natury rzeczy musi być krótsze do ziemi twardej, a dłuższe do miękkiej.

Głowy pali ucina się równo i nasadza się na nie w stosownem zacięciu pierścień kuty żelazny celem ochrony od rostrzępienia.

Pal przeznaczony do wbicia w ziemię żwirową, kamienistą lub drzewiastą trzeba okuć butem żelaznym lanym lub kutym z ostrzem stalowem, ważącym 2-5 do 10 kg, zaopatrzonym łapami, które się wpuszcza w drzewo i przybija silnie gwoździami.

Grubość d pala krągłego w cieńszym końcu zależy ściśle od jego długości l, jak to wykazuje praktyczna formułka    0*12 4-0*03 l,

albo d = 0*15 4- 0*0275 l w metrach; i tak pal 6 m długi powinien mieć d = 0*12 4- 003 X 6 = 0*30 m, albo d == 0*15 4- 0*0275 X6 = 0*315 m. Długość pali może dojść do 20 m, nie powinna jednak przekraczać 12 do 16 m, gdyż inaczej fundamentowanie wypada za drogo.

2.    Pale żelbetonowe systemu Heimebiquea dają się użyć z powodzeniem zamiast pali drewnianych; przewyższają je nadto znaczną trwałością, która nie zależy od wysokości stanu wody gruntowej i kosztują stosunkowo niewiele. Najkorzystniejszym przekrojem pala okazał się trójkąt równoboczny o bokach 38 do 50 cm długich, z wierzchołkami ściętymi na 6 cm; jednakże często utrzymuje się także i kwadrat.

Wkładki żelazne tworzą pręty 26 mm grube w narożnikach pala, z przewiązkami 6 mm grubemi w odstępach co 20 m, spojone u dołu w silne ostrze, zakończone butem stalowym. Beton musi być z najlepszego cementu portlanckiego bardzo starannie zarobiony w stosunku 1 : 3 czyli 1: 1*2 : 3 (zob. tablicę podpoż. 123) i ubity. Ubijania dokonuje się w formach opierzonych najkorzystniej w postawie pala stojącej ; po 8 dniach usuwa się opierzenie, a w 4 do 5 tygodni później można pal użyć do wbicia. Do tego celu używa się stosownego kataru z wbijakiem do 2500 kg wagi, spadającym z wysokości 1*5 do 17 m\ głowę pali chroni nakrywa, złożona z kilku płyt żelaznych, ołowianych i drewnianych.

Istnieją też pale żelbetowe systemu: „Raymond“, „Straussa“ i „Simplex“ i inne.

3. Przyrządy do wbijania pali są rozmaite, a mianowicie:

a)    Wbijak ręczny, tak zwana baba ręczna jest to kłoda dębowa z czterema kabłąkami, służącymi do dźwigania jej przez 4 ludzi na wysokość 1 m podczas wbijania pali; waga jej powinna być taką, aby na, każdego z ludzi przypadło nie więcej, niż 15 do 16 kg to jest 60 do 64 kg.

b)    К afar pętlicowy ma wbijak żelazny lany 150 do 600 kg, wagi, podnoszalny zapomocą liny z pętlicami przez 10 do 40 ludzi. Podczas wbijania trzeba się postarać, by każdy robotnik miał miejsca 0*5 do 0*6 m² i przestrzegać, by nie miał do dźwigania więcej niż 15 do ]6 kg wagi wbijaka; praca zresztą kafaru wypada najkorzystniej, jeżeli ciężar wbijaka równa się ciężarowi pala lub go przewyższa. Kafar ten ma tarczę linową drewnianą lub żelazną o średnicy 0*5 do 0*6 w, linę 4 do 5 cm, a pętlice 10 do 13 mm grube; w minucie wykonuje się 30, a dziennie 4000 do 5000 uderzeń z wysokości 1*2 do 1*5 m. Kafar pętlicowy zresztą nadaje się szczególnie do małych robót, wymagających częstego przestawiania go, do palisad i tam, gdzie ziemia sypka lub gdzie głębokość wbijania jest nie wielka.

Wytrzymałość pala tym kafarem wbijanego uważa się za dostateczną, jeżeli po 25 uderzeniach wbijakiem 300 kg wagi z wysokości 1*25 m włazi tylko na 5 cm w ziemię.

Do przesunięcia kafaru 10 do 12 m wysokiego, lekkiego potrzeba sześciu, a ciężkiego do dwudziestu ludzi.

c)    Kafar sztuczny ręczny ma wbijak 600 do 800 kg ważący z wysokością uderzenia 2 do 8 w i wymaga 4 do 5 ludzi, zajętych podnoszeniem wbijaka windą. Każdy z tych ludzi pracujący siłą

15 do 16 kg i chyżością 0 8 misek wykonuje pracę 11 do 18 kgmlsek. Do ziemi sypkiej piaskowej i moczarowej katar ten jest nieodpowiedni; nadaje się jednak dobrze do piasku zbitego, żwiru i sprężystej gliny.

d)    К afar sztuczny parowy jest urządzony i wyposażony jak poprzedni z tą różnicą, że windę względnie wbijak porusza maszyna parowa; do obsługi potrzeba tu jeszcze 8 ludzi więcej, ale skutek mechaniczny jest około 4 razy większy. Katar ten za-stosowują do robót, wykonywanych na rusztowaniu pływającem, a wytrzymałość pala nim wbitego uważa się za dostateczną, jeżeli po 10 uderzeniach wbijakiem 500 kg wagi z wysokości 6 m wlezie niegłębiej niż 10 cm.

e)    К afar p arowy porusza wbijak bezpośrednio, a więc bez windy. Zwykle używany kafar parowy uderza w minucie 75 do 100 razy wbijakiem do 2500 kg wagi z wysokości 0*8 do 1 w, albo 3 do 10 razy w minucie wbijakiem ważącym 750 do 1000 kg z wysokości 2 do 6 w; do tego kafaru potrzeba maszyny o sile 4 do 6 HP. Kafar parowy używa się do palisad, oraz gdy grunt jest piaskiem płynnym lub ziemią moczarową, przeplataną żwirem i piaskiem,

4. Sposób wbijania. Na miejscu, po wybraniu ziemi do stosownej głębokości, wytycza się palikami numerowanymi miejsce wbicia każdego pala i ustawia kafar na progach ułożonych na ziemi lub na rusztowaniu. Następnie ustawia się pal do wbicia przeznaczony na swojem miejscu ręcznie, gdy nie jest dłuższy niż 6 m, lub z pomocą osobnych rusztowań, lin i łańcuchów, gdy jest dłuższy i cięższy. Wbijanie poczyna się lekkiemi uderzeniami aż do ustalenia pala we właściwej postawie; następnie prowadzi się je prawidłowo okresami, obejmującymi po 20 do 30 uderzeń bezpośrednio po sobie Idących, zaś po każdym okresie nastaje przerwa przez 2 do 3 minuty; okres taki nazwiemy „pędem“. Skoro wreszcie po 20 do 30 uderzeniach pal albo wcale w ziemię nie włazi, albo zaledwie kilka milimetrów, a wbijak pocznie się odbijać czyli „skakać“, to wykonuje się jeszcze 2 do 3 pędy i na tem kończy wbijanie. Zauważano, że pal taki po upływie kilku dni znowu poczyna włazić w ziemię pod uderzeniami katara, co tłómaczy się ustaniem napięcia w ziemi, wywołanego poprzedniem ciągłem ubijaniem; dlatego też podczas budowli ważnych należy po wbiciu pala podejmować na, nowo wbijanie po jednej lub po więcej przerwach kilkudniowych.

Jeżeli wbijak spadając nie dosięga głowy pala, nakłada się na nią stosownie długi kawał pi lotu (dochodzący do kilku metrów), jako przedłużenie jmla, połączone z nim zapomocą trzpienia żelaznego*, przedłużenie to zowie się pachołkiem i powoduje zawsze znaczną stratę skutku wbijania.

5. Wgłębianie pali z pominięciem właściwego wbijania za-stosowuje się tam, gdzie miejscowe warunki budowlane lub inne jakie względy nie dopuszczają silnych wstrząśnień; do tego celu służą następujące sposoby:

a)    Wgłębianie podmulaniem polega na tern, że dwiema rurami z żelaza kutego 3 do 6 ćm średnicy w świetle, przytwier-dzonemi z dwu przeciwległych stron wzdłuż pala drewnianego doprowadza się wodę pod ciśnieniem pompy lub wodociągu miejscowego do ostrza pala, gdzie otworami wytryska i podmula ziemię tak dalece, że pal już pod własnym ciężarem lub małem obciążeniem wgłębia się. Sposób ten z wielką korzyścią zastosowuje się do ziemi piaskowej lub żwirowej. Jeżeli pale są betonowe osadza się rurę w osi pala. Można także równocześnie z podmulaniem wbijać pal lekkim kafarem.

b)    Wgłębianie wierceniem zastosowuje się do pali z betonu ubijanego, a polega na tem, że wierci się zwykłym sposobem w ziemi otwór aż do warstwy zupełnie twardej i mocnej lub do głębokości wypróbowanej; następnie wsypuje się w rurę wiertniczą beton w małych objętościach i silnie ubija wśród ciągłego wyciągania rury tak jednak, by zawsze pewna cząstka poprzedniej warstwy betonu w niej pozostała, zanim druga się dosypie; wskutek takiego postępowania pal betonowy może stać się nawet grubszym od wywiertu, jeżeli warstwa ziemi jest miękka i podatna. Gdy ubijanie betonu dojdzie do wierzchu ziemi, to także i ostatnia część rury się wyciąga i pal z ubijanego betonu jest gotowy. Można jednak, gdy zajdzie potrzeba, pozostawić rurę w ziemi wraz z ubitym w niej palem betonowym, Wreszcie, gdy ziemia sucha i wytrzymała, można w niej zrobić otwór drewnianym lub rurowym żelaznym palem wbitym i wyciągniętym, a w otworze wykonać pal z betonu ubijanego.

c)    Wgłębianie wśrubowaniem polega na tem, że pale drewniane lub żelazne zaopatruje się zwojami śrubowymi i wśrubo-wuje w ziemię. Do miękkiej ziemi wystarcza jeden zwój śrubowy 1 do 2 m średnicy; do twardej kamienistej potrzeba więcej zwojów; zwoje stanowią osobną część z lanego żelaza lub lanej stali, przymocowaną u dołu pala drewnianego lub żelaznego jako but świdrowy. Pale żelazne rurowe składają się z części ześrubowanych

ze sobą zapomocą rękawka. W budownictwie lądów .m używą się rzadko pali śrubowych.

570, Pal drewniany do wbicia przyrządzić i ustawić, a mianowicie: pal w miarę potrzeby przyciąć, ostrze w postaci trój lub czterościennej piramidy na długość 1-5 do 8 krotnej średnicy d pala w cieńszym końcu zaciosać z tępem przycięciem na I do \ d, butem żelaznym lanym lub kutym nastalonym, 2 5 do 10 kg wagi okuć, głowę pierścieniem żelaznym kutym 2 do 2-5 cm grubym, 6 do 7 cm szerokim zaopatrzyć, pal na miejsce przeznaczenia przynieść, do wbicia we właściwe położenie ustawić, a po wbiciu równo obciąć i czop 16 cm długi, 8 cm szeroki, 5 cm gruby zaciąć,1 za 1 mb:

Wymiar roboty należy liczyć wyłącznie tylko według tablicy 1, i to zarówno dla pali ociosanych według przekrojów, jakoteż dla pali krągłych o równoważnych średnicach. ³

Uwaga. Jeżeli z powodu miękkości ziemi odpadnie potrzeba okuwania pala butem, należy zmniejszyć o 12% wyznaczony wyżej wymiar roboty.

580. Wbicie w ziemię pala kafarem zwykłym lub sztucznym, z podnoszeniem i kierowaniem pala, z wszelką pomocą ciesielską podczas wbijania, z dostarczeniem, ustawianiem, przenoszeniem i zużyciem kafara, z rusztowaniem, narzędziami, nadzorem oraz z wszelkiemi podczas wbijania potrzebnemi robotami,- jednak z wykluczeniem czerpania wody,¹ a mianowicie za 1 mb\

3 39 d godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10o/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Y) w miękką ziemię:

37*68 d godz. pomocnika,

3*13 d godz. cieśli,

• 25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

b) pała w czworogran ociosanego o przekroju byli w metrach

1. wbicia do względnej stałości czyli do głębokości oznaczonej,

a) pala krągłego o średnicy d w metrach w cieńszym końcu

a) w twardą ziemię żwirową:

47*10 d godz. pomocnika,

3*90 d godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

ß) w miernie twardą ziemię:

40*82 d godz. pomocnika,

a) w twardą ziemię żwirową: 30 (b -h h) godz. pomocnika, 249 (b -i- h) godz. cieśli.

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy; ß) w miernie twardą ziemię: 26 (b -4- h) godz. pomocnika, 2-16 (b -h h) godz. cieśli, 25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Y) w miękką ziemię:

24 {b h) godz. pomocnika,

2 (b -ł- h) godz. cieśli,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

2. w b i c i a d o b e z w z g lę dn e j stałości czyli do głębokości, w której niewzruszalność pala jest zapewniona,

a) pala krągłego jak pod 1, a) a) w twardą ziemię żwirową: 125 d godz. pomocnika,

10-40 d godz. cieśli,

25% generalja,

10°/„ zysk.

25% podatek obrotowy; ß) w miernie twardą ziemię: 94 20 d godz. pomocnika,

7-82 d godz. cieśli,

25% generalja.

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

Y) w miękką ziemię:

75*36 d godz. pomocnika,

6-25 d godz. cieśli,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) pala w czworogran ociosanego jak pod 1, Ъ),

a) w twardą ziemię żwirową: 80 (b -+- h) godz. pomocnika, 664 (b -i- h) godz. cieśli,

25o/₀ general] a,

10°/o zysk,

2'5®/₀ podatek obrotowy; ß) w miernie twardą ziemię: 60 (b '-h h) godz. pomocnika,

4-98 (b -ь h) godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

Y) w miękką ziemię:

48 (b -+- h) godz. pomocnika,

3-98 (b -+- h) godz. cieśli.

25°/o genial ja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

3.    jeżeli wbijanie przeprowadza się na rzece itp. i potrzeba z tego powodu osobnego rusztowania, należy zwiększyć o 20% wymiar roboty pod 1 i 2 wyznaczony;

4.    wbijanie pali ukośnie wymaga zwiększenia o 10 do 15% wymiaru roboty pod 1, 2, 3 wyznaczonego w miarę mniejszego lub większego nachylenia pala;

5.    jeśli zajdzie potrzeba ustawienia osobnego rusztowania dla kafaru zwykłego lub sztucznego, należy policzyć koszt tego rusztowania osobno.

Uwagi.

i. Wyznaczony wyżej wymiar roboty wbijania pali kafarem zwykłym lub sztucznym polega na znanej formułce

t = n u g

gdzie t jest wielkość czasu zużywanego przez robotników (pomocników) na wbijanie pali do potrzebnej głębokości g, u jest obwód średniego poprzecznego przekroju pala, n spółczynnik wbicia, zależny od natury i stopnia zbitości gruntu w każdym danym razie.

Według wzoru 1. będzie

t — n

dla u — i i g = i : zaczem spółczynnik n jest tą wielkością czasu, jakiej potrzeba do wbicia na głębokość jednostki takiego pala, którego obwód średniego poprzecznego przekroju równa się jednostce.

Według doświadczenia z wbijaniem pali o obwodzie u = 1 m na głębokość g — 1 m, wyznaczono następujące niżej wartości dla spółczynnika wbijania n, a mianowicie : aj Jeżeli pale mają osiągnąć bezwzględną stałość a) w twardej ziemi żwirowej: n — 15; ß) w miernie twardej ziemi: n = 13;

7) w miękkiej ziemi : n = 12. bj Jeżeli pale mają osiągnąć bezwzględną stałość a) w twardej ziemi żwirowej : n = 40 ; ß) w miernie twardej ziemi: n = 30;

7) w miękkiej ziemi : n = 24.

W każdym razie pod aj i bj liczono tu na podstawie równań 1. i 2. wartość spółczynnika w, względnie czasu t w godzinach.

Za podstawieniem wreszcie zestawionych wyżej pod aj i bj wartości spółczynnika n we wzór 1., w którym oczywiście u i g należy liczyć w metrach, zaś t w godzinach, otrzymujemy następujące niżej wzory szczegółowe.

ej Bosć godzin pomocnika celem wbicia pala kafarem do względnej stałości w twardą ziemię żwirową: t = 15 u g. w miernie twardą ziemię : t = 13 u g, w miękką ziemię: t = 12 u g. dj Ilość godzin pomocnika celem wbicia pala kafarem do bezwzględnej stałości w twardą ziemię żwirową : t = 40 u g, w miernie twardą ziemię : t — 30 u g, w miękką ziemię : t — 24 u g.

Prócz robocizny pomocniczej, określonej wzorami 3. do 8. włącznie, należy nadto z powodu niezbędnego podczas wbijania pali spółudziału cieśli policzyć osobno ilość godzin cieśli, wynoszącą 8-3% ilości godzin pomocnika, wyznaczonej z poszczególnionych właśnie wzorów. Tak n. p. odnośnie doi, aj, a) pod poz. 541. do wbicia pala krągłego o przeciętnej średnicy d, czyli o obwodzie u = 314 d, na 1 w głęboko, wynika według wzoru 3. potrzeba 47‘10 d godzin pomocnika; a z powodu spółudziału cieśli liczy się jeszcze 47*10 d x 0 083 = 3*90 d godzin cieśli itd.

2. Jako robociznę pomocniczą i ciesielską wbijania pali wogóle wbijakiem ręcznym, czyli babą ręczną liczy się — stosownie do średnicy średniego poprzecznego przekroju pala i zbitości gruntu — tylko ifi część ilości godzin pomocnika, potrzebnej celem wbicia pala kafarem do względnej stałości według wzorów 3. do 5.

Robocizna zatem pomocnicza i ciesielska wbicia pala o obwodzie średniego przekroju poprzecznego wbijakiem ręcznym do głębokości g, bez względu na stopień stałości oblicza się :

a) w twardą ziemię żwirową :

15

—    u g — 3*75 u g godzin pomocnika,

3*75 X 0 083 u g = 0 31 u g godzin cieśli,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

ß) w miernie twardą ziemię:

13

—    u g = 3*25 u g godzin pomocnika,

3*25 X 0 083 u g — 0*27 u g godzin cieśli,

25% generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy;

7) w miękką ziemię:

12

u g — 3 u g godzin pomocrika,

3 X 0*083 u g = 0*25 u g godzin cieśli,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

581. Wbicie pala wbijakiem ręcznym bez względu na stopień stałości, wraz z wszelkiemi robotami podczas wbijania potrzebnemi,¹ za 1 mb:

y) w miękką ziemię:

9*42 d godz. pomocnika,

078 d godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2,5°/₀ podatek obrotowy;

b) pala w czworogran ociosanego o przekroju b X ^ w metrach,

a) w twardą ziemię żwirową: 7-50 (b -t- h) godz. pomocnika, 0*62 (b -f- h) godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

a) pala krągłego o średnicy d w metrach w cieńszym końcu, a) w twardą ziemię żwirową:

11*775 d godz. pomocnika,

0*98 d godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

$) w miernie twardą ziemię ;

10 205 d godz. pomocnika,

0-85 d godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

25% podatek obrotowy, y) w miękką ziemię:

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

S) w miernie twardą ziemię:

6 50 (b h) godz. pomocnika, 0-54 (b -f- h) godz. cieśli,

25o/o generalja,

10°,/₀ zysk,

6 (6 + Ä) godz. pomocnika, 0-50 (b h- h) godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

W/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Babą ręczną wbija się jedynie pale krótkie, gdyż ciężar jej jest zbyt mały. (Zob. uwagę 2. pod poz. 580.)

582.    Wycięcie prostokątnie lub klinowo żłobka z jednej, a wpustki z drugiej strony wzdłuż, z czystem ostruganiem (zob. poz. 584.), za 1 mb:

b) dyla ściany palisadowej dylowej

a) z drewna miękkiego:

1*50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) z drewna twardego:

2 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) pala ściany palisadowej belkowej

a) z drewna miękkiego:

2*70 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy; ß) z drewna twardego:

3- 70 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2,5°/₀ podatek obrotowy,

583.    Pal dylowy ściany palisadowej do wbicia przyrządzić, a mianowicie: w miarę potrzeby przyciąć, ostrze u dołu płasko z dwu stron zaciąć, butem żelaznym okuć, głowę pierścieniem żelaznym kutym zaopatrzyć, na miejsce przeznaczenia przynieść, ustawić, a po wbiciu pod prostym kątem w równej linji obciąć i zaezopować,³ za 1 mb:

ß) 10 X 30 cm:

1*15 godz. cieśli,

25°/o generajla,

10o/o zysk,

2-5°/o podatek obrotowy; T) ¹⁵ X 30 1-35 godz. cieśli,

a) z drewna miękkiego o przekroju

a) 8 X 30 cm:

1 godz. cieśli,

25°/o generalja,

cm:

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

25°/₀ generalja,

1*50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; y) 15 X 30 cm:

1*80 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10o/₀ zysk,

2’6°/₀ podatek obrotowy.

10o/₀ zyśk,

2,5°/₀ podatek obrotowy;

b) z drewna twardego o przekroju

a) 8 X 30 cm:

Г35 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2-5⁰/₀ podatek obrotowy;

Uwaga. Jeżeli z powodu miękkości ziemi odpadnie potrzeba okuwania pala butem, należy zmniejszyć o 12% wymiar roboty pod aj i bj wyznaczony.

584>, Wbicie pala lub dyla ściany palisadowej zupełnie już przyrządzonego (poz. 582. i 583.), z ustawieniem pionowo w szeregu obok innych, z połączeniem z nimi na wycięty już żłobek i wpustkę i z ustaleniem go w tej postawie zapomocą kierownicy kleszczowej przy samej ziemi, a gdyby wysokość palisady przekraczała 2 m także i u góry, z kierowaniem pala podczas wbijania, z dostarczeniem i przestawianiem kafara, z rusztowaniem, nadzorem, narzędziami i z wszelkiemi zresztą potrzebnemi robotami podczas wbijania, z wykluczeniem jednak czerpania wody, wymaga za 1 mb z powodu trudniejszej roboty zwiększenia o 25o/₀ wymiaru roboty, wyznaczonego pod poz. 580. :¹

¹

Zob str. 411. i 421

²

Zob poz. 570.

³

Zob. poz. 578.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

Uwagi.

1.    Ściany palisadowe z pali lub z dyli zastosowuje się najczęściej do ochrony fundamentów od podmulenia, albo też wogóle celem powstrzymania dopływu wody do przestrzeni, przeznaczonych do wykonywania robót budowlanych. Z tego powodu ściany te muszą być szczelne i silne i dlatego łączy się poszczególne pale i dyle na prostokątny lub klinowy żłobek i wpustkę, a ściany dylowe w miejscach, gdzie zmieniają swój kierunek, otrzymują silne pale narożnikowe, oraz pale wzmacniające w odstępach co 2 do 3 m. Najlepszem jest połączenie na prostokątne żłobki i wpustki, o ile dyle nie są cieńsze niż 10 cm.

Wykonują palisady także i bez połączenia na żłobki i wpustki, jeżeli pale są grube, ale wtedy wbijanie musi być bardzo staranne i szczelne, a nadto jeszcze spoiny trzeba zapełnić mchem lub kłakami.

2.    Na 1 m² ściany palisadowej na żłobek i wpustkę łączonej potrzeba 5'82 m pali na 25 X 25 cm z grubsza już ociosanych lub 3⁻88 m dyli 30 cm szerokich ; jeżeli jednak ściany palisadowe dylowe otrzymują silne pale narożnikowe i wzmacniające środkowe, wówczas na 1 m² przypada 3'50 m dyli 30 cm szerokich i 0*40 m wzmacniającego pala 25 X 25 cm.

3.    W nowszych czasach wykonują palisady z żelaznej blachy falistej lub z trawersów żelaznych wałkowanych itp.

585.    Wykonanie kaptura 25X25cm na ścianę palisadową, a mianowicie: belkę na 25 X 25 cm czysto ociosać, jako kaptur przyrządzić, żłobek na czopy dyli i pali palisadowych wyciąć, przynieść, ułożyć, związać i przymocować, za 1 mb:

Ъ) z drewna twardego: 4-60 godz. cieśli,

0*30 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

1 m belki jak pod a), 1*5°/₀ od mat. stemple, 10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) z drewna miękkiego;

3*40 godz. cieśli,

0 30 godz. pomocnika,

25°/₀ general) a,

1 m belki na 25 X 25 cm zgrubsza ociosanej,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

586.    Wykonanie szczegółów przyrządzenia pala do wbicia, a mianowicie;

10°/o zysk,

2-5o/₀ podatek obrotowy; c) pierścień na głowę nasadzić w stosownie wykonanem wycięciu :

0-20 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

2. z drewna twardego: wymiar roboty pod 1, a) do 1, c) należy zwiększyć o jedną trzecią część.

1. z drewna miękkiego:

a)    zacięcie ostrza pala o średnicy 25 do 40 cm w sposób

od poz. 579. szczegółowo okre-lony:

0-50 do 0 80 godz. cieśli,

25°/₀ general ja,

10°/« zysk,

2⁻5°/₀ podatek obrotowy;

b)    przymocowanie buta ważącego z 4 łapami i gwoździami 3 do 9 Jcg:

0*30 godz. cieśli,

25°/o generalja,

587.    Ucięcie pala sterczącego lub pala wziemnego, licząc od każdego 1 cm średnicy, względnie największego rozmiaru prze» kroju pala:

25°/o generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/o podatek obrotowy; b) pod wodą do 0 5 m głębokości;

cl) z drewna miękkiego:

1*53 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

a) nad zwierciadłem wody; a) z drewna miękkiego:

0*3 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy; ß) z drewna twardego:

0*4 godz. cieśli,

a) z drewna miękkiego:

10°/o zysk,

2'5<>/₀ podatek obrotowy; ß) z drewna twardego:

2 04 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; c) za każdą dalszą głębokość 0-5 m pod wodą,

1*50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) z drewna twardego:

2 godz. cieśli,

25»/o generalja,

10°/₀ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

588. Ruszt na palach, wbitych w twardą ziemię żwirową pod fundament wykonać, a mianowicie: pale krągłe 6 m długie, 30 cm w cieńszym końcu grube do wbicia przyrządzić, ostrze butem, a głowę pierścieniem z żelaza kutego okuć, pale przynieść, ustawić, na 5 m głęboko kafarem zwykłym lub sztucznym szeregami we wzajemnych odstępach podłużnych i poprzecznych co 1 m od osi do osi wbić, po wbiciu obciąć w płaszczyźnie poziomej tak nisko, aby wszelkie drzewo rusztu przypadło co najmniej na 30 do 50 cm pod najniższym stanem wody wziemnej, i w tym celu wybrać ziemię aż do głębokości 50 cm niżej głów pali, głowy zaczopować, dłużnice na 25 X 25 cm czysto ociosać, przyrządzić, dziury na czopy wyciąć i na pale w ten sposób osadzić, aby styki zawsze na pal przypadały; styki stosownie spoić, przecznice na 18 X 25 cm czysto ociosać i na nakładkę 5 do 8 cm głęboką z dłużnicami związać w miejscach zaczopowania z palami, pustą przestrzeń między palami, dłużnicami i przecznicami, wybetonować, lub zapełnić murem z kamienia łamanego na wapnie z silnem wyklinowaniem ; wreszcie pokład z dyli 8 do 10 cm grubych, przystosowanych, na dłużnicach ułożyć i kołkami dębowymi lub gwoździami przybić,¹ za 1 w² :

1. z drewna sosnowego; a) przyrządzenie zupełne pali do wbicia z okuciem, — sporządzenie dłużnie i przecznic z ułożeniem i związaniem — i wykonanie dyliny:

2146 godz. cieśli,

128 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

7*20 m krąglaka, 0*30 m średnicy w cieńszym końcu na pale, 4*80 kg butów żelaznych kutych z ostrzem stało w cm,

168 kg pierścieni żelaznych kutych,

1*20 w belki na 25 X 25 cm

wapiennej według poz. 91. lub wybetonowania w stosunku 1:4:4 według liczby 18 tablicy str. 133. ;

2. z drewna dębowego;

a)    przyrządzenie zupełne pali do wbicia z okuciem, sporządzenie dłużnie i przecznic z ułożeniem i związaniem i wykonanie dyliny :

28*02 godz. cieśli,

1*43 godz. pomocnika,

25°/₀ general]a,

wymiar materjału drewnianego i żelaznego jak pod 1, a),

1*5P/₀ od mat, stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    wbicie pali jak pod 1, b)\

c)    wymurowanie, względnie wybetonowanie jak pod 1, c).

zgrubsza ociosanej na dłużnicę,

1*05 m belki na 18 X 25 cm zgrubsza ociosanej na przecznicę,

2*70 m dyli 10 X 30 m,

0*10 m dębiny na kołki lub 10 gwoździ,

1*5°/ю od. mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    wbicie pali na 5 w głęboko według poz. 580., a), aj:

1*20 X 5 X 4710 X 0-30 =

== 84*78 godz. pomocnika,

1*20 X 5 X 3 00 X 0*30 = 7*02 godz. cieśli,

25°/₀ general]a,

10°/₀ zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

c)    0*60 m3 wymurowania kamieniem łamanym na zaprawie

U wagi.

1.    Na i mz rusztu wyżej określonego przypada: 12 pali po 6 m długich, 12 butów żelaznych kutych w wadze po 4 kg, 0-24 pierścienia żelaznego kutego po 7 kg wagi, gdyż pierścień z naprawkami wystarcza na 10 pali, lub bez naprawek na 5 pali, 1*20 m dłużnie, 105 m przecznic, 0*75 mz dyliny czyli 2*70 m dyli 10 X 30 cm.

2.    Do rusztów palowych czyli stojących używać należy pali prosto urosłych, zdrowych, bez konarów, z drewna dębowego, bukowego, modrzewiowego i sosnowego. Do 4 m długości powinny mieć najmniej 24 cm średnicy w cieńszym końcu, a na każdy metr dalszej długości po 25 cm więcej. Pale wbija się we wzajemnych odstępach co 1 do 1*5 m szeregami, odległymi po 0-75 do 1 w; skrajne pale cofa się od lica muru fundamentowego, względnie od brzegu dyliny ku środkowi na 20 do 30 cm celem uzyskania obciążenia ich równomiernego z innymi palami.

Robotę wbijania należy nieustannie i ściśle nadzorować i głowy pali zaopatrzyć znakami trudnymi do naśladowania, aby robotnicy nieucinali głów pali dla zaoszczędzenia sobie pracy wbijania.

Dłużnicę otrzymują najmniej 25 X 25 ш, a przecznice zwykle 15 X 20 do 25 X 25 cm w przekroju ; pokład dylowy czyli dylinę układa się na dłużnicach z dyli 8 do 15 cm grubych między przecznicami, których wierzchy mogą leżeć równo z dyliną lub wystawać. Fundament muruje się na dylinie.

3.    Ze względu na zmienność stanu wody wziemnej jest bezpieczniej wykonać zamiast dłużnie, przecznic i dyliny ławę betonową w stosunku 1:4:5 czyli 1 : 7, jeżeli ziemia jest mało podatna. Ława powinna być najmniej 75 cm gruba, a głowy pali sięgać niewięcej niż 15 do 30 cm w beton. Dla ochrony rusztu od podmulenia wykonuje się ściany palisadowe.

589. Wykonanie ściany palisadowej z dyli 3 m długich 10 X 30 cm na 2 m głęboko w twardą ziemię żwirową wbitej kafarem zwykłym lub sztucznym, a mianowicie: dyle i pale wzmacniające do wbicia przyrządzić, żłobki prostokątne lub klinowe i wpustki wyciąć, dolny koniec płasko w ostrze zaciąć, butem żelaznym okuć, na głowę pierścień żelazny kuty nasadzić, dyle szeregiem po 20 do 25 razem, łącznie z palami wzmacniającymi na 25 X 25 cm czysto ociosanymi, ćo 3 m wzajemnie odległymi, pionowo ustawić, na żłobki i wpustki połączyć i w tern położeniu kierownicami kleszczowemi ustalić; wbijanie pali i dyli od brzegów ku środkowi z wszelką oględnością prowadzić, po wbiciu głowy równo pod prostym kątem poucinać, zaczo-pować, kaptur na 25 X 25 cm czysto ociosać, żłobek na czopy wyciąć, na palisadę nałożyć i przymocować; łącznie z wszelkiemi zresztą podczas wbijania potrzebnemi robotami, z dostarczeniem, przestawianiem i zużyciem kataru, z rusztowaniem, narzędziami i nadzorem, ¹ za 1 mb :

b) wbicie dyli i pala wzmacniającego na 2 w głęboko według poz. 584.:

123 godz. pomocnika,

10-21 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

2. z drewna twardego,

a)    przyrządzenie zupełne dyli i pali wzmacniających, z wycięciem żłobków i wpustek (poz. 582.,. 583.), z ustawieniem, oraz wykonaniem kaptura:

48*90 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału drewnianego, żelaznego i dodatków jak pod l,a)\

b)    wbicie dyli i wzmacniających pali na 2 ш głęboko jak pod 1, b).

1. z drewna sosnowego, a) przyrządzenie zupełne dyli i pali wzmacniających, z wycięciem żłobków i wpustek (poz. 582.,

583.), z ustawieniem, i wykonanie kaptura:

36-80 godz. cieśli,

0*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10*48 m dyli 10 X 30 cm,

1-20 m belki na 25 X 25 cm ociosanej na pale wzmacniające,

16 kg butów żelaznych kutych z ostrzem stalowem,

4-92 kg pierścienia żelaznego kutego,

1 m belki na 25 X 25 cm zgrubsza ociosanej na kaptur,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; ¹

Uwaga. Na metr bież. ściany palisadowej, o ile tkwi wyłącznie w ziemi na 2 m głęboko, przypada 2 X 36 = 7-2 m dyli, oraz 2 x 040 = 0'80 m pala wzmacniającego ; stąd wymiar roboty wbicia 1 m tej ściany według poz. 584. : 1-25 X X [7-20 X 30 (0 10 + 0-30) + 0*80 X 30 (0*25 -4- 0-25)] = 123 godz. pomocnika, 1-25 X [7-20 x 2-49 (0*10 -f 0-30) -f 0-80 X 2 49 (0-25 + 0 25)] = 10 21 godz. cieśli, jak to pod 1, bj wyżej wykazano.

k) Belki złożone.

590. Belkę zazębioną o przekroju b X H = 26 X 64 cm, złożoną z dwu belek jednakiego przekroju b X А = = 2G X 35 m wykonać, a mianowicie: każdą belkę składową czysto w gran na 26 X 35 cm ociosać, węższemi ścianami dokładnie przystosowanemi na siebie wzdłuż nałożyć, zapomocą windy, łańcucha lub obciążenia w środku razem wygiąć w łuk 1 1

o strzałce do długości l belki, całość od środka ku obu

końcom podzielić liniami prostopadłemi do łuku w odstępach co 52 cm (1*5 A), równych długości zębów; zęby zapomocą stosownego

szablonu linearnego na H ^ 6 cm wysokie dokładnie narysować,

z wszelką możliwą starannością powycinać i ostrugać, następnie obie belki składowe w stanie wygiętym sprzęgnąć zębami, dziury na trzpienie śrub przez każdy, lub każdy drugi ząb poprzewiercać /1 л

vlÖ S^^eini ściągnąć, łącznie z

i śrubami 2 6 cm

wszelką po-

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy ; b) z drewna twardego:

12-75 godz. cieśli,

0-88 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod 1, a).

. trzebną robotą, z dostarczeniem i zużyciem przyborów i narzędzi oraz z nadzorem,¹ za 1 mb : a) z drewna miękkiego:

9*75 godz. cieśli,

0*88 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2 m belek na 26 X 35 cm z gruba ociosanych,

6*54 do 3 27 kg śrub 26 mm grubych i 0822 m długich w miarę, czy będą przechodzić przez każdy czy też przez każdy drugi ząb,

Uwaga. Jeżeli Ъ oznacza szerokość, h wysokość przekroju belek składowych, n ilość belek składowych, 8 wysokość zębów, to oczywiście wysokość belki zazębionej

H = n h — (n — 1) 5.

Zazwyczaj przyjmują b = 0*10 h do 0l4 h.

Długość zębów wykonują na 0-8 h do 1*5 h, a wysokość H przekroju belki zazębionej jest najkorzystniejsza, gdy wynosi ~ do ^ rozpiętości jej w świetle.

Belki zazębione — prócz trudności wykonania — posiadają te wady, że mimo najstaranniejszego wykonania zęby nie dają się dokładnie przystosować i wżerają się wzajemnie, a nadto wskutek wycięcia ich powstaje strata materjału, której wyrazem jest nh — H = (n — 1)5; wszakże niedokładności przystosowania i wżeraniu się można zapobiec wbiciem pomiędzy czoła zębów płytek żelaznych, lub podwójnych klinów dębowych.

591. Wykonanie belki, sprzężonej dyblami ukośnie osadzonymi o przekroju b X H = 25 X 60 cm z dwu belek jednakiego przekroju b X Ä = 25 X 30 cm, a mianowicie: obie belki składowe na 25 X 30 cm czysto w gran ociosać, na sobie wzdłuż węższemi ścianami dokładnie przystosowańemi ułożyć, windą, łańcuchami lub obciążeniem w środku wygjąć w łuk

o strzałce ^ do długości belki, prostokątne wycięcia 30 cm (= h)

cm

długie, 6 cm (^= -g-у wysokie na dybie w odstępach co 60

(= 2 h) narysować i uskutecznić z wszelką możliwą starannością i dokładnością w ten sposób, aby przekątnię ich tworzyła spoina między belkami; dybie z suchego drzewa dębowego 30 cm długie o przekroju 6 X 25 cm sporządzić, czysto ostrugać, w wycięciach osadzić tak, aby czoła włókien przypadły na czoła włókien belkowych i niemi belki składowe w wygjętym stanie jako zębami *

sprzęgnąć, oraz śrubami 25 mm 1^= jq

ściągnąć, aby po każdym, względnie przed każdym dyblem przypadła jedna śruba; łącznie z wszelką potrzebną robotą, z dostarczeniem i zużyciem przyborów i narzędzi oraz z nadzorem,¹

grubemi w ten sposób

za 1 mb:

a) z drewna miękkiego:

9*15 godz. cieśli,

0*92 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2 m belki na 25 X 30 cm z gruba ociosanej,

0-54m dyla dębowego 6X25 cm na dybie,

4 95 kg śrub 25 mm grubych, 0'775 m długich,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b) z drewna twardego:

25°/o generalja, wymiar materjału drewnianego, żelaznego i dodatków jak pod a).

1165 godz. cieśli,

092 godz. pomocnika,

Uwaga. Grubość dybli ukośnych wykonują także około 0*10 h do 0-14 h.

592. Belkę sprzężoną podwójnymi dyblami klinowymi o przekroju b X Ц — 25 X 30 cnh z dwu belek o jednakim przekroju b X & = 25 X 30 cm wykonać, a mianowicie: belki składowe na 25 X 30 cm czysto w gran ociosać, na siebie wzdłuż węższą ścianą nałożyć z dokładnem przystosowaniem, przegjąć

sze-

( h\

w odstępach co 90 cm (= 3 h) od

rokie i 15 cm

w łuk o strzałce jak poprzednio, otwory proste 6 cm \== -g-J (= -|) długie

(- Г»)

środka do środka powycinać, dybie sporządzić śrubami 25 mm

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z drewna twardego:

12*30 godz. cieśli,

0*92 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod et).

grubemi co 90 cm (= 3 h) pomiędzy dyblami lekko ściągnąć, dybie podwójne w każdy otwór powbijać mocno i śruby silnie zaśrubo-wać; zresztą jak pod poz. 591,¹ za 1 mb: a) z drewna miękkiego:

9*27 godz. cieśli,

0*92 godz. pomocnika,

25°/₀ generał ja,

2 m belek na 25 X 30 cm z gruba ociosanych,

0*70 m dębiny na 6 X 3 cm z gruba ociosanej na dybie,

3-29 kg śrub 25 mm grubych,

0*775 m długich;

Uwaga. Długość otworu dyblowego wynosi zwykle 0‘5 h do 08 A, a wysokość także 0*10 h do 014 h.

strzeni 3 cm

593. Wykonanie belki dyblowanej o przekroju & X H = = 25 X 30 cm jak pod poz. 592., ale z pozostawieniem pomiędzy obiema belkami składowemi pustej prze-( M

1 = wynoszącej, z dyblami 9 cm (= 0*3 h)

grubymi, 24 cm (= 0*8 h) długimi i z wkładkami dębowemi 3X15 cm przekroju, 25 cm długiemi, czysto ze wszech stron ostruganemi,

3*42 kg śrub 25 mm grubych 0*805 m długich;

w odstęp międzybelkowy w miejscach ześrubowania powsuwanemi,1 za 1 mb:

a) z drewna miękkiego:

10*66 godz. cieśli,

0*96 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

2 m belek na 25 X 30 cm ł druba ociosanych,

0*70 m dębiny na 9 X 12 cm z gruba ociosanej na dybie,

0*15 m deski dębowej 3X30 cm na podkładki,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/o podatek obrotowy; b) z drewna twardego:

13*16 godz. cieśli,

0*96 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków jak pod a).

Uwaga. Doświadczenie wykazało, że do zwiększenia wytrzymałości belek dyblami sprzęganych, nie wiele przyczynia się ześrubowanie belek składowych w ten sposób, aby więcej lub mniej szczelnie przylgnęły do siebie. Pozostawienie zatem pustego odstępu między temi belkami powoduje bez żadnej ujmy zwiększenie przekroju i wytrzymałości belki dyblowanej, oraz umożliwia szybkie wyschnięcie drzewa, co jest niezbędnym warunkiem jego trwałości.

594. Uwagi.

1.    Belki dyblowane są łatwiejsze w swem złożeniu i lepsze od zazębionych, gdyż nie wymagają straty materjału i dozwalają nadto na zwiększenie wysokości przekroju, wskutek czego są wytrzymalsze i tańsze. Jednakże belek sprzężonych używa się dziś do budowli tymczasowych lub drewnianych.

2.    Trzpienie śrub otrzymują jako grubość jedną dziesiątą część szerokości przekroju belki; a długość trzpieni, obejmująca zarazem

i równoważnik za głowę i naśrubek : l₃ — H -i- 7

* 10’

gdy głowa

wzdłuż na sobie poukładać, kłódki we wcięcia tak osadzić, aby między belkami pozostał wolny odstęp 12 cm — (04 h) wysoki,

fb\ ‘    '

wreszcie całość śrubami SOmm= grubemi w ten sposób ściągnąć,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy; b) z twardego drzewa:

27-50 godz. cieśli,

1-69 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału drzewnego, żelaznego i dodatków jak pod a).

aby przez każdą kłódkę przechodziły po dwie śruby w odstępie po 45 cm = (1*5 h) od środka do środka; łącznie z wszelkiemi zresztą potrzebnemi robotami, narzędziami i nadzorem,¹ za 1 mb: a) z drzewa miękkiego:

20 25 godz. cieśli,

Г69 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3 m belek na 30 X 30 cm zgruba ociosanych,

1 m belki na 24 X 30 cm zgruba ociosanej na kłódki,

12-42 kg śrub 30 mm grubych,

1*35 m długich,

Uwaga. Belki z kłódkami są o tyle korzystniejsze od dyblowanych, iż wysokość ich przekroju jest znacznie większa w stosunku do zużytego materjału, wskutek czego są wytrzymalsze, a nadto kłódki z powodu ściągnięcia śrubami nie mogą po zeschnięciu się stać się tak ruchliwemi, jak dybie.

I) Ściany drewniane.

596. Ścianę z miękkich zupełnie suchych desek 3 do 4 cm grubych, na krzyż w podwójne opierzenie zbitych, obustronnie wyprawioną wykonać, a mianowicie: na powale, ścianach i podłodze żłobki zapomocą nabicia listew wytworzyć, deski po zrównaniu brzegów do sznura tak dobrać i zestawić w pierwsze opierzenie, aby sięgały od dna żłobka podłogowego do powałowego w pionowej postawie stojącej i przymocować; następnie deski drugiego opierzenia przybić gwoździami do poprzednich pod kątem 45° do poziomu, a ścianę tak powstałą z obu stron otrzcinować i gładko wyprawić z czystem zatarciem,2 za 1 m²:

1-5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy; b) wyprawa obustromia z otrzci-nowaniem na dole:

3*10 godz. murarza,

a) podwójne opierzenie:

1-80 godz. cieśli,

1*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

6-90m desek3X30do4X30cm,*

20 gwoździ² 31/80 do 40/100,

1*60 godz. pomocnika,

l*5°/₀ od mat. stemplę,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; c) za każde piętro wyżej, względnie czterometrową wysokość :

0*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

25°/₀ generalja,

0*012 m³ = 16 80 kg gipsu,

0*022 m³ wapna gaszonego,

0*044 m³ piasku czystego,

0*066 m³ wody,

0*10 kg drutu sufitowego,

1*20 snopka trzciny 15 cm średnicy,

84 gwoździ pocynkowanych sufitowych,

597.    Ścianę zbitą czyli kłodową z krąglaków miękkich wykonać, a mianowicie: krąglaki w ten sposób obciąć i częściowe nakładki powycinać, aby końce krąglaków mogły wystawać na 30 cm poza zewnętrzne lico ściany (na węgłach itp.), na miejsce przeznaczenia przynieść, poziomo ułożyć, nakładki kołkami pozbijać, oprawy drzwi i okien uskutecznić i ze ścianami połączyć, a spoiny ścian mchem, kłakami, pilśnią itp. uszczelnić albo wylepić gliną lub zaprawą wapienną,¹ za 1 m²:

a)    ściany 15 cm grubej:

2*15 godz. cieśli,

1*15 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

7*33 m krąglaka 15 cm grubego, l*5°/.₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    20 cm grubej:

2*35 godz. cieśli,

1*15 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

5*50 m krąglaka 20 cm grubego, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

c)    25 cm grubej:

2*80 godz. cieśli,

1*05 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

4*40 m krąglaka 25 cm grubego, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    30 cm grubej:

3*25 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*67 m krąglaka 30 cm grubego, l*5°/₀ od mat, stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

598.    Ścianę zbitą czyli kłodową z krąglaków z dwu stron (na łożyskach) z gruba ociosanych, zresztą jak pod poz. 597. opisano wykonać,¹ za 1 m²:

a)    15 cm grubej ze ścięciem przekroju krąglaka na b X Ä =

c)    25 cm grubej ze ścięciem krąglaka na b X A == 20X 15 cm:

5    00 godz. cieśli,

Г55 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

6    67 m krąglaka 25 cm grubego, Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

d)    30 cm grubej ze ścięciem krąglaka na b X Ä = 22 X 20 cm :

535 godz. cieśli,

Г50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

5 m krąglaka 30 cm grubego, Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy.

= 11 X 10 cm:

8'75 godz. cieśli,

1*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10 m krąglaka 15 cm grubego, l‘5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2⁻5°/o podatek obrotowy;

b)    20 cm grubej ze ścięciem krąglaka na b X Ä = 16 X 12 cm :

4 40 godz. cieśli,

190 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

8*83 m krąglaka 20 cm grubego,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

599.    Wykonanie ściany zbitej czyli kłodowej 15 cm grubej, z miękkiego krąglaka 30 cm grubego, z dwu stron czystona&X^ = 22X20cwociosanego, inapołowęwzdłuż przerżniętego, a zatem z belek z trzech stron na bXh—11X20 cm obrobionych, zresztą jak pod poz. 597. opisano,¹ za 1 m*\

l’5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

4'55 godz. cieśli,

0-75 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

2*50 m krąglaka 30 cm grubego,

Uwaga. Podczas wykonania ścian należy stronę belek z przerżnięcia powstałą zwracać do wnętrza lokali.

600.    Ścianę zbitą czyli kłodową z krąglaków miękkich z gruba w czworogran ociosanych, wraz z ociosaniem, zresztą jak pod poz. 597. wykonać,¹ za 1 m%:

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) 25 cm grubej z belek o przekroju b X Ä = 22 X 25 cm: 5*70 godz. cieśli,

a) lb cm grubej, z belek o przekroju b X Ä = 14 X 15 cm:

4*75 godz. cieśli,

Г65 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

7*14 m krąglaka 20 cm grubego,

1-85 godz. pomocnika,

455 m krąglaka 30 cm grubego, dodatki jak pod a).

25°/₀ generalja,

b) 25 cm grubej a) z czystem ociosaniem krąglaka na 20 X 25 7*50 godz. cieśli,.

1*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

5 m krąglaka 32 cm grubego, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25o/₀ podatek obrotowy; ß) z czystem ociosaniem belki zgruba już obrobionej:

4*95 godz. cieśli,

1*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

5 m belki zgruba na 20 X 25 cm ociosanej,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; y) z belki czysto już ociosanej lub tartej:

3*75 godz. cieśli,

1*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

5 m belki na 20 X 25 cm czysto ociosanej lub tartej,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2'5°/o podatek obrotowy.

cm :

601. Ścianę zbitą czyli kłodową z belek miękkich z czterech stron czysto ociosanych, zresztą jak pod poz. 597. wykonać,¹ za 1 m2 : a) 15 cm grubej a) z czystem ociosaniem krą-glaka na 15 X 15 cm:

5‘35 godz. cieśli,

1- 55 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

6-67 m krąglaka 22cm grubego, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy; p) z czystem ociosaniem belki

z gruba już obrobionej:

8*50 godz. cieśli,

1- 55 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

6*67 m belki na 15 X 15 cm

z gruba ociosanej,

l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2- 5°/o podatek obrotowy, y) z belki czysto już ociosanej

lub tartej:

2*65 godz. cieśli,

1-55 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

6*67 m belki na 15 X 15 cm czysto już ociosanej lub tartej,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

Uwaga. Połączenia na skrzyżowaniach belek ściennych z grubą lub czysto z czterech stron ociosanych wykonują także w ten sposób, że — zamiast wysuwania głów belek na 30 cm poza zewnętrzne lico ściany na węgłach — czoła belek licują

ze ścianą, a belki łączą się na pełną nakładkę prostą z kołkiem na zamek tyrolski, będący właściwie nakładką ukośną, na zamek w jaskółczy ogon, zwany francuskim, lub na cynki czyli dwustronny jaskółczy ogon.

602.    Wykonanie połączenia belek ściany zbitej, czyli kłodowej, dyblami (kołkami) dębowymi 3 cm grubymi 15 cm długimi,¹ za 1 w²:

Ъ) belek z drewna dębowego: 1*70 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a).

a) belek z drewna miękkiego:

1*20 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

0-20 m deski dębowej 3 X 30 cm na dybie,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

Uwaga. Jeżeli poszczególne belki względnie krąglaki są dostatecznie długie i nie potrzeba ich przedłużać do wykonania ściany kłodowej, to wzajemne połączenie ich dyblami jest wprawdzie pożądane, ale niekonieczne, gdyż związanie na skrzyżowaniach ustala ich położenie w dostateczny sposób. Skoro jednak ściany są tak długie, że wymagają przedłużenia belek względnie krąglaków, co zwykle przeprowadza się zapomocą prostego styku naprzemian, to celem zapobieżenia wysunięciu rzeczonych belek i krąglaków na boki zachodzi konieczność połączenia ich dyblami.

603.    Wykonanie ściany rozporowej czyli przegródkowej z drewna na ogół miękkiego, z wyjątkiem podwaliny, która musi być z drewna twardego, — łącznie z podmurowaniem, z wymurowaniem przegródek ściany cegłami na 15 cm grubo sposobem pruskim, z wyprawieniem wewnątrz i odznaczeniem spoin ceglanych zewnątrz budynku, a mianowicie: podmurowanie 45 cm grube, 60 cm wysokie z cegieł zendrówek, na fundamencie 60 cm grubym, pod ścianami zewnętrznemi 1 m, a wewnętrznemi 60 cm głębokim z kamienia łamanego na wapnie wymurować, widoczne spoiny ceglane cementową zaprawą odznaczyć; wszelkie drewno wchodzące w skład ściany czysto z czterech stron ociosać, przyrządzić, ułożyć lub ustawić i związać, a w szczególności podwalinę o przekroju 25 X 20 cm zaopatrzyć na węgłach zamkiem stosownym (zob. uwagę pod poz. 601.), lub nakładką z kołkiem i na podmurowaniu ułożyć, słupy narożne i słupy działowe, łączące ściany zewnętrzne z wewnętrznemi, o przekroju 20 X 20 cm związać z podwaliną i oczepem (płatwą górną) na czop odsądzony z kołkiem, lub co lepiej na czop krzyżowy, słupy okienne, drzwiowe i słupy pośrednie (przypadające tam, gdzie odstęp słupów poprzednich jest większy niż Г5 do 2 m) o przekroju 15 X 15 cm połączyć z podwaliną na czop zwykły bez kołka, a z oczepem na czop z kołkiem, zastrzały wogóle oraz krzyże Andrzeja wykonane na nakładkę pełną, połączyć z podwaliną na czop bez lub z zaciosem, a z oczepem na czop z kołkiem w ten sposób i w takiej ilości ustawić, aby w przegródkach końcowych każdego osobnego kawałka podwaliny przypadł jeden krzyż, względnie jeden zastrzał o nachyleniu odwróconem od środka jej długości, a gniazda były odległe na 8 do 10 cm od gniazd najbliższego słupa*, w każdej przegródce bez wyjątku dać po dwie poziome rozpory o przekroju 15 X 15 cm i połączyć ze słupami, względnie i z zastrzałami na czopy, oczep o przekroju 15 X 20 cm związać wzajemnie w węgłach na zamek francuski, ewentualnie na wrąb, wewnątrz w przegródkach listwy trójkątne ponabijać i przegródki wymurować dobrze wypaloną cegłą na zaprawie wapiennej lub przedłużonej, po stosownem wycięciu cegieł na listwy; ściany od strony wewnętrznej wyprawić gładko i czysto zatrzeć zaprawą wapienną, łącznie z otrzcinowaniem widocznej powierzchni drzewa, zaś od strony zewnętrznej budynku: spoiny zaprawą cementową odznaczyć, wszelkie widoczne drzewo czysto ostrugać i skrawężyć; wreszcie słupy okien i drzwi wraz z oduośnemi rozporami (ryglami) w świetle otworów czysto ostrugać,i za Im*:

0*44 m rozpór (rygli) z gruba na 15 X 15 cm ociosanych,

1 m³ wy murowania przegródek ściany cegłami na 15 cm grubo według poz. 115.,

1 *07 w³ wyprawy wapiennej z czystem zatarciem murów ceglanych wewnątrz budynku według poz. 175.,

0*23 m³ wyprawy wapiennej gładkiej z otrzcinowaniem powierzchni wszelkiego widocznego drzewa ścian wewnątrz budynku według poz. 189., b),

0*115 m3 fundamentu z ka

3*70 godz. cieśli,

0 50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*253 m podwaliny dębowej z gruba na 25X20 cm ociosanej,

0*207 m słupów narożnikowych i przedziałowych na 20X20 cm z gruba ociosanych,

0*50 m słupów pośrednich, okiennych i drzwiowych na 15X15 cm z gruba ociosanych,

0*25 m oczepów z gruba na 15 X 20 cm ociosanych,

mienia łamanego warstwowego

0*40 m zastrzałów i drzewa na krzyże z gruba na 15 X15 cm ociosanych,

głębokie, 60 cm — (2 h) długie wyżłobić, ostrugać,

Uwagi.

1.    Ściany rozporowe (ryglowe) czyli przegródkowe wykonują wogóle z drewna miękkiego; jedynie podwalina powinna być z dębiny, modrzewia, a w najgorszym razie z sośniny. Zwykle ostatnią warstwę cegieł podmurowania pod podwalinę układa się rębem na stosownej warstwie izolującej od wilgoci.

2.    Przekrój poszczególnych części składowych ściany otrzymuje następujące rozmiary: podwalin 15 X 20, 23 X 24, 24 X 28, 23 X 32 ćm, — słupów narożnikowych i przedziałowych 18 X 18 do 21 X 21 cm, — słupów pośrednich, okiennych i drzwiowych 15 X 15 do 16 X 18 cm, — zastrzałów 15 X 15 do 18 X 21 cm, — rozpór (rygli) 12 X 15 do 16 X 18 cm, — oczepów czyli kapturów 15 X 20 do 21 X 24 cm.

3.    Ściany zewnętrzne w celach upiększenia otrzymują zamiast zastrzałów krzyże Andrzeja i miecze, które zarówno ze słupami rozmieszcza się symetrycznie ; u budynków gospodarczych ze względów oszczędnościowych pomija się wszelkie te upiększenia, gdyż wymagają zbyt wiele drewna i roboty beż właściwej potrzeby zęspołu.

4.    Uość rozpór w przegródkach zależy od wysokości ścian, a mianowicie: jeżeli ściana jest wysoka 2’5 m, wystarcza jedna rozpora, nad 2*5 do 4 m dwie rozpory, nad 4 m trzy; więcej niż trzy rozpory, nie daje się nigdy prawie.

5.    Do zapełnienia przegródek ścian rozporowych używają zamiast cegieł także dyli gipsowych, cegieł korkowych itp. Ściany wreszcie zaopatruje się opierzeniem z desek, przybitych gwoździami do szkieletu z jednej strony ściany i to zwykle zewnętrznej lub z obu stron ; o ile jednak opierzenie zewnętrzne nie otrzyma wyprawy, należy je wykonać z desek stojących nakładanych lub przystosowanych z listwami na spoinach.

zawsze paść na jeden ze słupów.

6. Ścianę kończy oczep, na którym układa się belki stropowe, będące zarazem jętkami więzby dachowej i połączone z ocżepem zapomocą wrębu 2‘5 cm głębokiego. Jeżeli budynek ma być piętrowy, to na belki stropowe układa się podwalina tym razem z drzewa miękkiego i ustawia ną niej ścianę rozporową o tym samym zespole, co w parterze, ale w ten sposób, by słupy dolnej i górnej ściany stanęły dokładnie nad sobą. Połączenie oczepów na długość powinno zawsze przy-

7. Projektowanie zespołu ścian dokonuje się w ten sposób, że po ustaleniu zarysu budynku wraz z układem lokali i ścian wrysowuje się najpierw słupy narożnikowe, potem słupy okienne, drzwiowe i przedziałowe, a w końcu słupy pośrednie. Rozmiary przekrojów części składowych ścian zależą od wielkości lokali i warunków obciążenia, które gdy przekroczą zwykłe granice, wymagają statycznego obliczenia.

29

na zaprawie wapiennej Według poz. 91. a),

0*063 m3 podmurowania pod podwaliny nad ziemią z kamienia łamanego warstwowego do lica i na spoinach z gruba przy-ciosanego, lub z cegieł na zaprawie wapiennej lub przedłużonej według poz. 97. a) lub 104.,d),

0*082 m3 odznaczenia spoin zaprawą cementową podmurowania 45 cm grubego, 60 cm wysokiego, według poz. 195, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/e podatek obrotowy.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

¹

Zob. 578. i 584.

m) Różne roboty.

l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) z drewna twardego:

8 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a).

604. Rurę zlewową kwadratową 30 cm w świetle lub jej ramię sporządzić z desek zbitych, czysto ostruganych, uszczelnić, ustawić i przymocować, za 1 mb: a) z drewna miękkiego 6-50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

4 w dyli 5 X 35    7 X 37 cm,

13 gwoździ 50/130,

1*5 kg smoły,

0:3 kg łoju,

0*2 l oleju lnianego,

605.Wykonanie koryta strychowego z nakrywą z desek ni es trug any eh pod wyłożenie blachą, wraz z ułożeniem i przymocowaniem, za 1 mb:

5X5

2m listew trójkątnych cm,

a) miękkich:

5 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

4 m dyli 5 X 21 cm, 2 m dyli 5 X 32 cm,

a) 22 X 25 cm w świetle z desek 4cm grubych, przystosowanych; a) miękkich:

2 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

2 m desek 4 X 30 cm,

2 m desek 4 X 25 cm,

13 gwoździ 40/100,3 l’5°/₀ od mat. stemple,

10° o od całości zysk,

2*5°/o podatek obrotowy; ß) twardych:

2 50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a) ;

b) 30X30 cm w świetle z dyli 5 cm grubych na półżłobki łączonych z listwami wsuwanemi 4 X 10 cm i opaską żelazną;

5X5

2 m listew trójkątnych —cm, 0*7m listwy wsuwanej (szpągi) 4X10 cm na wsuwki,

0 50 opaski z żelaza kutego 8 X 30 mm ze śrubami, zawia-skami i kółkiem do podnoszenia w łącznej wadze 2 kg, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; ß) twardych:

6 godz. cieśli,

25<>/₀ generalja, wymiar materjału i dodatków jak pod b), a).

Uwaga. Koryta strychowe służą do odprowadzenia wody z korytka dachowego-od ulicy do rury dachowej w podwórzu lub do rury wychodkowej, i wykonują je wtedy, gdy w fasadzie od ulicy niema rur dachowych. Koryta, należy ułożyć zewnątrz przedziałów strychowych dla łatwego dostępu, ze zpadkiem około 10%. Rura doprowadzająca wodę powinna być podwójna i ruchoma, i u wlotu otrzymać siatkę drucianą ; zaś kociołek odprowadzający wodę trzeba zaopatrzyć rurą wentylacyjną 16 cm nad dach wystającą, gdy zachodzi obawa dostania się fetorów kanałowych do poddasza. Zarówno te części składowe, jak i wyłożenie wnętrza koryta należy wykonać z blachy cynkowej Nr. 13 lub 14.

606. Sporządzenie, ustawienie i przymocowanie przewodu wentylacyjnego 25 X 25 cm w świetle z desek 4 cm grubych przystosowanych z uszczelnieniem, za 1 mb :

a) miękkich, a) niestruganych:

340 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

4 m desek 4 X 30 cmi,

13 gwoździ 40/100,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) ostruganych z żelaznemi opaskami :

8 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

4 m desek 4 X 30 cm,

6 gwoździ 40/100,

1 kg opasek żelaznych kutych,

1- 5o/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2- 5°/o podatek obrotowy; b) z desek dębowych, a) niestruganych :

4 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a), a);

ß) ostruganych z opaskami żelaznemi :

10 50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod aj, ß).

607.    Siedzenie wychodkowe lm długie, 45 do 50cm wysokie i tyleż szerokie z desek 3 do 4 cm grubych, czysto ostruganych wykonać, ustawić i przymocować, bez nakrywy,

a) z desek miękkich:

4 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

3*60 m desek 3X30 lub 4X30cm, 12 gwoździ 40/100,

1- 5°/₀ od mat, stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy;

b) z desek dębowych:

5-30 godz. cieśli,

25ó/₀ generalja,

360m desek 3X30 do4X30cw, 12 gwoździ 40/100, l‘5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

608.    Pokrywę do siedzenia wychodkowego prostokątną lub krągłą, z rękojeścią sporządzić, z desek

b) z twardych:    '

a) miękkich:

1*50 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

0*65m desek 3 X 30 do 4 X 30 cm, 2 gwoździe 31/80 do 40/100,1 l*6j/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

2 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

0*65 m desek 3 X BO cm,

2 gwoździe 31/80,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

609. Przerżnięcie n centymetrów grubości drewna, za 1 mb:

a) miękkiego:

0*03 n godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

b) twardego:

0 04 n godz. cieśli,

25°/o generalja,

10°/o üysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Przerżnięcie drzewa wzdłuż czy w poprzek liczy się według wyrażonego wyżej wymiaru roboty w ten sposób, że głębokość przerzynania uważa się za długość w metrach, a szerokość przerzynania za grubość w centymetrach.

610.    Sporządzenie i ułożenie podkładki (murnicy) z dylów 8 X 15 cm pod belki stropowe, za 1 mb:

b) z drewna dębowego: 0 30 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika, 25°/o generalja,

0*50 m dyla 8 X 30 cm, 1*5°/₀ od mat. stemple, 10<>/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

a) z drewna sosnowego:

0-20 godz. cieśli,

010 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 5 m dyla 8 X 30 cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

611.    Sporządzenie prostej ster czyny (ko nzoli) pod ganek z dyli dębowych 8 do 11 cm grubych, 30 cm szerokich, za 1 mb.:

6*30 godz. cieśli,

Г5°/₀ od mat. stemple,

25°/₀ generalja,

1 m dyla 8 X 30 do 11X 30 cm,

612. Wykonanie czysto ostruganej oprawy drzwi lub okien z 15 cm długimi uszakami, lub z nabiciem listew od

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*45 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

strony muru celem silnego osadzenia oprawy w mur, za 1 mb:

1. z dyli miękkich o przekroju a) 5 X 15 do 5 X 20 cm, a) niestruganej :

lm dyla 5 X 15 do 5 Х20cm; 15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy;

P) czysto ostruganej:

0-63 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25% generalja, l m dyla 5 X 15 do 5X20 cm, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    6*5 X 15 do 6*5 X 20 cm, a) niestruganej:

0*57 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

25% generalja,

lm dyla 6-5X15 do 6*5X20 cm,

15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; p) ostruganej:

0-81 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25% generalja,

lm dyla 6 5X15 do 6*5X20cm, 15% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    8 X 15 do 8 X 20 cm, a) niestruganej:

0*72 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

25% generalja,

lm dyla 8X15 do 8X20cm,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2’5% podatek obrotowy.

P) ostruganej:

1 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m dyla 8X15 do 8 X 20 cm, 1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d) 10 X 15 do 10 X 20 cm, a) niestruganej :

Г40 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

lm dyla 10 X15 do 10 X 20 cm, 1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; p) ostruganej:

1*70 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

lm dyla 10 X15 do 10 X 20 cm,

Г5°/0 od mat, stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c; 5 X 25 do 5 X 30 cm, a) niestruganej:

0*61 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m dyla 5 X 25 do 5 X 30 cm, Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy; p) ostruganej:

0-88 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

lm dyla 5X25 do 5X30 cm, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

f)    6 5 X 25 do 6*5 X 30 cm,

a) niestruganej:

1*75 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 щ dyla 10x25 do 10X30cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

P) ostruganej:

2*10 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

lm dyla 10X25 do 10X30cm,

l*5°/o od mat, stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

2.    z dyli dębowych: wymiar roboty pod 1 ,a) do h)

włącznie należy zwiększyć o jedną trzecią część;

3.    za wycięcie półżłobka przymyków ego :

a) z jednej strony w oprawie,

a)    z drewna miękkiego: -0*26 godz. cieśli,

25°/o generalja,

10°/o zysk,

2*5°/0 podatek obrotowy;

P) z drewna twardego:

0*35 godz. cieśli,

250/0 generalja,

10o/o zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

b)    z obu stron:

wymiar roboty pod a), a) oraz a), P) należy podwoić.

0 88 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

25°/₀ general]a, lm dyla 6*5X25 do 6*5X30cm, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

P) ostruganej:

1*14 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, lm dyla 6*5X25 do 6*5X30cm,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

g)    8 X 25 do 8 X 30 cm, a) niestruganej:

1*09 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m dyla 8 X 25 do 8 X 30 cm, l*5°/₀ od mat. stemple.

10°/o od całości zysk,

2*5°;₀ podatek obrotowy;

P) ostruganej :

1*40 godz. cieśli,

020 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1 m dyla 8 X 25 do 8 X 30 cm,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

h)    10 X 25 do 10 X 30 cm, a) niestruganej:

U waga.

1. Oprawa drzwi i okien oblicza się według rzeczywistej długości zużytego dyla; jeżeli zatem з oznacza szerokość, го wysokość w świetle, zaś b grubość dyla, to długość zużytego dyla łącznie z czterema po 15cm długiemi uszami (dwa u góry, dwa u. dołu) będzie ł = 2 f* -f- w -f- 4b) -(- 0-60.

613.    Półżłobek do 5 cm szeroki i tyleż głęboki na krawędzi wyciąć, za 1 mb:

b) w drewnie twardem: 0*4 godz. cieśli,

25% generalja,

10°/₀ zysk.

2*5% podatek obrotowy.

a) w drewnie miękkiem:

0*3 godz. cieśli,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

614.    Wykonanie oprawy włazti do szybu z półżłobkiem przymykowym, za 1 mb:

25% generalja,

1*05 m belki na 18 X 24 cm z gruba ociosanej,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

2.    z drewna twardego niestru-ganej:

wymiar roboty pod 1, a) do 1, c) należy zwiększyć o jedną trzecią część;

3.    za czyste ostruganie oprawy

a)    z drewna miękkiego dolicza się do wymiaru roboty

pod 1, a): 0*50 godz. cieśli, pod 1, b): 0*55 godz. cieśli, pod 1, c): 0*70 godz. cieśli, wraz z dodatkami;

b)    z drewna twardego: podwójne powyższe dodatki.

1. z drewna miękkiego nie-struganej o przekroju

a)    15 X 15 do 15 X 18 cm:

153 do 1*77 godz. cieśli,

25% generalja,

1*05 m belki na 15 X 15 do

15 X 18 cm z gruba ociosanej,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

b)    15 X 20 do 18 X 18 cm:

1*80 do 1*92 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

Г05 m belki na 15 X 20 do

18 X 18 cm z gruba ociosanej,

1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    18 X 24 cm:

2*20 godz. cieśli,

615.    Wykonanie zwykłych drzwi z desek przystosowanych na listwach, wsuniętych w poprzeczne wycięcie w deskach czyli „na szpągach“, za 1 m²:

0*5 m dyla 4 X 80 cm na szpągi, 15 gwoździ 31/80,1 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

1. z desek miękkich, a) niestruganych (do piwnic itp.):

2-2 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

4m desek 3*5X80 do 4X80 cm.

d) ostrugauych z listewkami struganemi i skrawężoneni lub żłobionemi, na spoinach:

b)    niestruganych z nabiciem listewek na spoiny:

wymiar roboty, generalji i ma-terjału jak pod a), a także 8-67 m listewek, l’5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

c)    ostruganych obustronnie:

4 godz. cieśli,

25«/o generalja,

wymiar materjału i dodatków jak pod a) ;

wymiar roboty, generalji i materjału jak pod c), a także:

3 67m listewek skrawężonych lub żłobionych,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

2. z desek twardych: wymiar roboty pod 1, a) do 1, d) należy zwiększyć o jedną trzecią część.

616.    Wykonanie drzwi z łat na silniejszym szkielecie łat owym według danego rysunku, za Iw³:

ß) ostruganych:

2 60 godz. cieśli,

25% generalja, wymiar materjału i dodatków jak pod a)\

Ъ) z drewna twardego: wymiar roboty pod a) i ß) należy zwiększyć o jedną trzecią część.

a) z drewna miękkiego, a) niestruganych :

1 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1*5m łat 4Y^lcm na szkielet,

10 w łat 3 X 5 crnj 23 gwoździ 40/100,1 Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy ;

Uwaga. Bramy do podwórza, ogrodu i szopy, opierzone lub ołacone, bramy barjerowe lub przegrodowe należy stosownie do zeskładu i danego rysunku liczyć szczegółowo według odnośnych pozycyj analizy cen.

617.    Wykonanie okiennicy z desek miękkich obustronnie ostruganych, przystosowanych, wraz z ramą, za lw³:

6-40 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

3‘60 w desek 3-50 X 30 cm, 4*80 w drewna na 8 X 8cw

gwoździe i klej mieszczą się już w wymiarze roboty,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

z gruba ociosanego na ramę,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

618.    Okiennicę do okna dachowego 60X60cw w świetle wykonać z desek miękkich z obustronnem ostrugauiem, za sztukę:

2'50 godz. cieśli,

25% generał ja,

180 m desek 4 X 30 cm, 12 gwoździ 40/100,

15% od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2’5°/₀ podatek obrotowy.

619, Ścianę wałkowaną wykonać, Ł j. koły przyrządzić, między przewiązki osadzić, wałki ze słomy w glinie maczane po* robić, niemi pomiędzy kołami wypleść, i ścianę gładko gliną wylepić, za 1 m2;

56 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

5 kołów 1 m długich 6 X 8 cm,

1-11 wiązki zwykłej słomianej mierzwy,

0*12 m3 gliny,

0 04 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

620.    Urządzenie powały z kołów i wyplecienia jej chróstem, za 1 m²:

4'20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*14 furu chróstu,

4 koły lm długie 6X8cm,

621.    Tapczan 2 m długi, 1T0 m szeroki, ostrugany,. z deską przyczółkową sporządzić, za sztukę:

16 godz. cieśli,

25% generalja,

wymiar materjału stosownie do rozmiarów tapczanu,

622.    Tapczan 2m długi, 2m szeroki sporządzić i ostru-gać, za sztukę:

30 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału stosownie do rozmiarów tapczanu,

623.    Ławkę 1*5 m długą, ostruganą, bez oparcia spo^ rządzić, za sztukę:

2 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

materjał stosowuie do rozmiarów ławki,

624.    Kobylnicę 2‘0 do 2*5m, wysoką do rusztowania sporządzić, za sztukę:

T5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zyzk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

1*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2-5% podatek obrotowy.

15% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2 5% podatek obrotowy.

8*50 godz. cieśli,

1*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

25°/₀ generalja,

wymiar materjału stosownie do rozmiarów kobylnicy,

625.    Skrzynię na wapno zbić z desek miękkich 4X^0 cm ze stosownemi przyporami, za sztukę:

l*5°/₀ od mat. stemple. 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

4 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału stosownie do rozmiarów skrzyni,

626.    Skrzynię dużą podwójną do zarabiania zaprawy wapiennej sporządzić, za sztukę:

l*5°/₀ od mat. stemple, 10o/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

30 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

wymiar materjału stosownie do rozmiarów skrzyni,

627.    Kusztowanie wiszące lub balkonowe, lm szerokie sporządzić, a następnie rozebrać, za 1 mb:

8 godz. cieśli, 25°/₀ generalja,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

628.    Rusztowanie drabinowe z poziomo układanymi dylami itd. ustawić, i następnie rozebrać, za 1 mb:

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy. c) nad 20m wysokie:

5*8 godz. cieśli,

5*8 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10»/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    do 15m wysokie:

4*4 godz. cieśli,

4*4 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    do 20m wysokie:

5-1 godz. cieśli,

5*1 godz. pomocnika,

629.    Rusztowanie z kobylnicami około 4m wysokie, 1*25 m szerokie ustawić i rozebrać następnie, za 1 mb :

1*6 godz. cieśli i dodatki procentowe j. w.

630. Metr kwadr, w rzucie poziomym rusztowania do Bufitowania lub malowania ustawić i rozebrać następnie:

a) do 3w wysokiego: 0*80 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10®/o zysk,

2*5°/5 podatek obrotowy;

h) nad 8 m wysokiego:

IO«/,, zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy

1 godz. cieśli,

25 % generał ja,

631.    Krzyż z drewna modrzewiowego lub dębowego czysto w gran na 9 X 12 cm ociosać, czysto ostrugać, zaciąć, związać, i pod kadź na wodę o średnicy 10 do 1*25m ułożyć:

P5% od mat. stemple, 10P/₀ od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

6    godz. cieśli,

25 % general ja,

wymiar materjału stosownie

do rozmiarów kadzi,

632.    Nakrywę okrągłą kadzi 10 do 1*5m średnicy, z desek 4 cm grubych dębowych, czysto ostruganych z obu stron, sporządzić :

l*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2-5P/₀ podatek obrotowy.

7    godz. cieśli,

25% generalja,

wymiar materjału stosownie do rozmiarów kadzi,

633.    Powleczenie drewna mazią w gorącym stanie, za 1 m²:

0Ю2 kg łoju, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

634. Podwójna powłoka drewna tynkturą „Anti-merulionu“ H. Z er en era, za 1 w²:

0 8 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-571 A# Antimerulionu płyn-

a) dwukrotnie:

0*8 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*55 kg mazi (carbolineum Ave-narius),

nego,

b) trzykrotnie:

1*10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*78 kg mazi,

003kg łoju, l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

0 002 szczotki,

1*5°/₀ od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2-5% podatek obrotowy.

VI. STROPY.

a) Stropy w ogóle.

635. Stropy powinny być wytrzymałe, ogniotrwałe i trwałe, chronić od spieki i zimna i nieprzepuszczać.głosu. Dźwigary żelazne

dają stropy najwytrzymalsze, a jeżeli nadto osłoni się zupełnie murem lub betonem wszelkie żelazo i zabezpieczy od rdzewienia, to stropy staną się także ogniotrwałe i trwałe. Najtrwalsze wszakże i najwięcej wytrzymałe są stropy ceglane i betonowe; czem jednak strop jest cieńszy, w zespole swym zbitszy i zawiera więcej żelaza, tern lepiej głos przenosi.

Nasypka stropowa powinna być najmniej 8 cm gruba i zawsze najzupełniej sucha; zwykle jednak grubość jej wynosi u stropów strychowych Scm, a międzypiętrowyeh 10 cm. Na nasypkę używają z reguły rumowiska, które, gdy pochodzi ze starych murów, trzeba wprzód wyprażyć na silnym ogniu celem zniszczenia zarodków robactwa i zarazków. Dobrą nasypkę tworzy także żużel (o ile nie zawiera siarki, która niszczy żelazo), popiół węgla kamiennego*, okrzemka, piasek i glina ubita.

Piwnice, sutereny, lokale przemysłowe szczególnie parterowe,, klatki schodowe (schodnice), kuchnie, podesty i klosety należy zasklepić lub w ogóle ogniotrwałe zastropić.

Wszelkie drzewo stropów należy zabezpieczyć od próchnienia, gnicia i zagrzybienia, które to przypadłości są zawsze następstwem wilgoci murów, wilgoci nasypki, mokrego drzewa i braku dostępu powietrza.

Powierzchnię stropów, w pozycjach niniejszego rozdziału zestawionych, należy liczyć według rozmiarów podłogi pokoju zastro-pionego; bowiem w wymiarze roboty i materjału uwzględniono zwiększenie wynikłe wskutek zwiększenia powierzchni stropów o szerokość odsadek muru.

Przepisy obliczeń statycznych patrz dodatek przy końcu tomu П.

b) Stropy drewniane belkowe.

636. Uwagi.

1. Belki stropowe wykonują zwykle z drewna jodłowego, lepsze jednak zawsze jest drewno sosnowe; w każdym razie zresztą drewno musi być zupełnie suche. Belki układa się na murach głównych we wzajemnych odstępach 0 75 do 110 ж od środka do środka, ale nie powinny nigdy bezpośrednio wspierać się na murach, ani do nich przylegać. Jeżeli mur ma odsadzkę, to na niej wzdłuż kładzie się pod końce belek dębową deskę 2X15 do 8X15 cm, lub raczej murnicę 8 X 15? Ю X 15, 12 X 15 om itp., które w miarę potrzeby mogą służyć zarazem jako kotwy podłużne; jeżeli odsadzek niema, to końce osadza się'w stosownych otworach muru na dębowej

trótkiej podkładce 2*5 X 15 do 3 X 15 cm i osłania skrzynkami z blachy cynkowej lub z desek sosnowych albo modrzewiowych 1 do 2cm grubych* w najgorszym razie trzeba przynajmiej przybić deskę do czoła belki. Belki bieżące wzdłuż murów należy odsunąć od murów na 8 do 10 cm.

Jeżeli mury niemają odsadzek, ani nie można ich osłabiać wmurowaniem końców belek, to wspiera się je na sterczynach (konzolach) z cegły, kamienia lub żelaza.

Długość podparcia końców belek stropowych powinna wynosić conajmniej 15 cm. Nad piwnicami i suterenami nie należy nigdy dawać stropów drewnianych.

2.    Przejmy zastosowują tam, gdzie z powodu kominów lub jakichkolwiek zresztą otworów, bądź w powale, bądź w murach, nie można belek stropowych oprzeć na murze; przejmy otrzymują ten sam przekrój co belki stropowe i łączą się z niemi pełną nakładką ukośną i klamrą, a gdy są za długie, podpiera się je kawałkami sztab kotwiowych osadzonymi w murze (zob. uwagę 12. pod poz. 119.).

Pod końcami belek, przypadającymi nad otwory okienne lub drzwiowe, trzeba wykonać łuki odciążające sklepione, lub w braku miejsca podłożyć trawersę, o ile zwykła przejma niedałaby się zastosować.

3.    W planach poziomego rzutu budynku nie wrysowuje się położenia belek stropowych, chyba że wymaga tego konieczność; w takim razie oznacza się położenie belek pojedynczemi linjami bru-natnemi lub kreskowanemi czarnemi. Zwykłym konwencjonalnym znakiem są dwie równoległe kreski bez lub ze strzałką, wrysowane w rzut poziomy każdego lokalu w kierunku położenia belek.

4.    Podchwytnie pod belki stropowe zastosowują wtedy, gdy Tozpiętość lokali i obciążenie stropów są bardzo wielkie. Do tego celu może służyć pojedyncza belka o większym przekroju, albo ł>elka sprzężona zazębieniem lub dyblowaniem, albo wreszcie dźwigar żelazny. Gdy zaś także i długość lokalu jest zbyt wielka, podpiera się podchwytnię słupami drewnianymi lub żelaznymi w odstępach około co 4w; w tym razie można także zmniejszyć rozpiętość między słupami zapomocą siodełek bez lub z mieczami; długość połowy siodełka licząc od osi słupa, na którym leży, powinna wynosić jedną szóstą część wzajemnego odstępu słupów od osi do osi; cała zatem długość siodełka powinna wynosić jedną trzecią «część tego odstępu i to bez względu na to, czy siodełko jest z mieczami lub bez. Siodełka otrzymują ten sam przekrój co pod« ehwytnie, sprzęganie ich jednak z podchwytnią dyblowaniem, śrubami itp. nie daje właściwej korzyści.

5.    Stropy drewniane grożą zawsze mniej lub więcej niebezpieczeństwem ognia, ulegają łatwo zagrzybieniu i zniszczeniu*, są więc mało trwałe, a wskutek niewielkiej wytrzymałości materjału ulegają silnym wstrzęśnieniom; mimo tych wad jednakże mają bardzo wielkie zastosowanie, gdyż są łatwe do wykonania i tanie.

6.    Do zakotwienia murów (zob. uwagę 12. pod poz. 119.) używa się tylko tych belek stropowych, których końce leżą na filarach* okiennych, a mianowicie: jeżeli odstęp wzajemny osi okien wynosi do 3 w, wystarcza na każdy filar jedna kotew belkowa, ponad 3 m zaś trzeba ich dwie.

1*43 do 1*25 m belki na 16 X 20 cm z gruba obrobionej* 1*07öm² ścieli powałowej według poz. 478.,

1*075 m² podłogi z legarkami według poz. 491., a), ß),

0*1075 m* nasypki pod podłogi według poz. 16.,

637« Strop mieszkalny z drewna miękkiego — licząc w świetle zastropionej przestrzeni — ze ścielą powałową, z nasypką, podłogą niestruganą na legarkach,: ale bez podsiębitki i wyprawy, a zatem z widnemi od spodu belkami i ścielą, wykonać, a mianowicie: belki stropowe z murnicami, względnie z podkładkami, z gruba już obrobione czysto ociosać, na miejsce przeznaczenia przynieść, przy. rządzić, wyciągnąć, w odstępach wzajemnych co lm od środka do środka ułożyć, przejmy w miarę potrzeby przyrządzić, na pełną nakładkę ukośną z belkami związać i sklamrować, ściel powałową z desek 3do4cw grubych niestruganych, przystosowanych, na belkach ułożyć, przymocować i listwy na spoiny nabić, suchego czystego rumowiska lub piasku z tłuezeńcem dostarczyć, na górę wynieść, rozsypać, wyrównać i na 10 cm grubo ubić, legarki w niem osadzić i do nich podłogę z desek 4 cm grubych, niestruganych, przystosowanych przybić, bez różnicy wysokości,! za 1 w³: a) na rozpiętość* 4m i a) długość pokoju 3 do 6w:

2*25 godz. cieśli,

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

0*50 m murnicy na 8 X 15,

10 X 15 lub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

Zob poz. 635., 636. i 643.

na

na

na

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5° ₀ podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 dó 13m: 2 godz. cieśli,

0 35 godz. pomocnika,

250 ₀ generalja,

0*50 m murnicy jak wyżej, 1*23 do 1*16 m belki

16    X 20 cm z gruba obrobionej, wymiar roboty, materjału, ścieli

powałowej, nasypki, podłogi i dodatków jak pod a);

b) na rozpiętość 5m i a) długość pokoju 3 do Gm: 2*85 do 2*55 godz. cieśli,

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*40 m murnicy jak wyżej, 1*41 do 1*25 m belki

17    X 24 cm z gruba obrobionej, 1*06 m ² ścieli powałowej według poz. 478.,

0*106 m3 nasypki pod podłogę według poz. 16.,

1*06m2 podłogi z legarkami według poz. 491., a), ß), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 do 13 m: 2*50 godz. cieśli,

0*45 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*40 m murnicy jak wyżej,

1*21 do l*14mbelki nal7X24cm z gruba obrobionej, wymiar roboty i materjału ścieli powałowej, nasypki, podłogi i dodatków jak pod a);

c)    na rozpiętość 6 m i

a) długość pokoju 3 do Gm: 3*05 do 2*70 godz. cieśli,

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*33 m murnicy jak wypej, 1*40 do 1*23 m belki 20X28 cm z gruba obrobionej, 1*05 m2 ścieli powałowej według poz. 478.,

0*105 m³ nasypki pod podłogę według poz. 16.,

1*05 m² podłogi na legarkach według poz. 491., a), ß), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 do 13 m; 2*65 godz. cieśli,

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*33 m murnicy jak wyżej, 1*20 do 1*13 m belki na 20 X 28 cm z gruba ociosanej, wymiar roboty i materjału ścieli powałowej, nasypki, podłogi i dodatków jak pod a);

d)    na rozpiętość 7m i

a) długość pokoju 3 do 6m: 3*40 do 3*05 godz. cieśli,

0*45 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

0*29 m murnicy jak wyżej,

1*39 do 1*22 m belki na 21X 29 cm z gruba obrobionej, 1*043 m² ścieli powałowej według poz. 478.,

0*1043 m³ nasypki pod podłogę według poz. 16.,

1*043 m² podłogi z legarkami według poz. 491., a), ß),

1*38 do 1*21 m belki na 23 X 32 cm z gruba obrobionej, 104 w² ścieli powałowej według poz. 478.,

0 104 m3 nasypki pod podłogę według poz. 16.,

1*04 m² podłogi z legarkami według 491., a), ß), l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 do 13 m: 3 40 godz. cieśli,

0*45 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*25 m murnicy jak wyżej, 1*19 do 112 m belki na 23 X 32 cm z gruba obrobionej, wymiar roboty i materjału ścieli, nasypki, podłogi i dodatków jak pod a).

1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy, ß) długość pokoju 7 do 13w:

2*95 godz. cieśli,

0-40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 29 m murnicy jak wyżej,

119 do 1*12 m belki na 21 X 29 cm z gruba obrobionej, wymiar roboty i materjału écieli powałowej, nasypki, podłogi i dodatków jak pod a)-,

e) na rozpiętość 8 m i a) długość pokoju 3 do 6w:

3*90 do 3*45 godz. cieśli,

0*50 godz. pomocnika,

250/0 generalja,

0*25 m murnicy jak wyżej,

Uwaga. Jeżeli z powodu braku odsadzek muru końce belek trzeba wmurować, to zamiast wyznaczonego wyżej pod aj, bj, cj, dj, ej wymiaru kwadratowego ścieli powałowej i podłogi, oraz wymiaru sześciennego nasypki, należy policzyć po lm2 ścieli, 1 mz podłogi i 0-10 m³ nasypki.

Jako długość pokoju należy rozumieć rozmiar prostopadły do rozpiętości między temi najbliższemi dwiema ścianami działowemi, między któremi belkowanie stropu poczyna się i kończy; cienkie zatem ścianki drewniane z wyprawą lub bez, ścianki Rabitza itp. nie wchodzą tu w rachubę.

Wytrzymałość belek niniejszego stropu obliczono z uwzględnieniem ciężaru własnego g — 250 Jcgjrrfl i użytkowego p = 200 Jcgjnfi, czyli ciężaru całkowitego q = g + p = 450 kgfm², oraz dopuszczalnego naprężenie na zginanie dla drewna miękkiego Jeb = 100 kgjcwJ.

• Ze względu na wilgotność świeżych murów w nowym budynku powinny być murnice, względnie podkładki pod belki, dębowe.

10% zysk,

25% podatek obrotowy;

638. Strop jak pod poz. 637., ale z czystem ostruganiem podłogi, oraz wszelkiej od spodu widocznej powierzchni drzewa, wymaga doliczenia do wymiaru roboty pod poz. 637., Wykonać, za lw²; pod a), a):

3*35 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

pod a;, ß):

10®/* zysk,

2 5°/₀ podatek obrotowy, pod d), a):

3*80 godz. cieśli,

25 °/₀ general ja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy; pod d), ß):

3-60 godz. cieśli,

25% generalja,

10o/o zysk,

2*5% podatek obrotowy; pod e), a):

4 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

pod ej, ß):

3’80 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10«/„ zysk,

2-5»/₀ podatek obrotowy.

3*20 godz. cieśli,

25% generalja,

10°/o zyskf

2*5% podatek obrotowy; pod óć):

3*60 godz. cieśli,

25% generalja, iO»/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy; pod ib), ß):

3'40 godz. cieśli,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; pod c)y a) i 3*70 godz. cieśli*

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; pod c), ß):

3'60 godz. cieśli^

25% generalja*

639.    Wykonanie stropu jak pod poz. 637., ale z pod-eiębitką i wyprawą sufitową, wymaga doliczenia do a), h)r

c), d), e) pod poz. 637., za 1 m*\

1 m2 wyprawy sufitowej we-

lub 193,

1 m2 podsiębitki z desek miękkich 1*5X10 lub 2Xl6ćm we- dług poz. 189., 190., 191., 192. dług poz. 481.*

640.    Wykonanie stropu jak pod poz. 639., z tą jednakże różnicą, że ściel powałową należy ułożyć między belkami z desek 4 cm grubych nakładanych, na łatach 4X6cm do boków belek przybitych, a nasypkę rozsypać równo z wierzchem belek, ubić i podłogę do nich przybić z desek 4 cm grubych, niestruganych, przystosowanych, za lm²:

25% generalja,

0*50 m murnicy na 8X15? 10 X 15 lub 12X12 cm z gruba obrobionej,

a) na rozpiętość 4m i a) długość pokoju 3 do в mi 6*50 godz. cieśli,

370 godz. pomocnika,

зе

Skwarczyliski, Podręcznik budowlany.

bitki

łogę,

193.,

1*43 do 1-25 m belki na IG X 20 cm z gruba obrobionej,

4-17 m deski 4 X 30 cm na ściel powałową,

2*15 m łaty 4X0 cm pod ściel, 6*45 gwoździ łato wy ch 40/100,¹

3-87m deski 4X30cm na podłogę,

10-75 gwoździ do podłogi 40/100,

6 67 m desek Г5 X Ю lub

2 X 10 cm na podsiębitkę,

11 gwoździ 28/50 do podsię-

0-1075 m³ rumowiska lub piasku z tłuczeńcem zupełnie suchego i czystego,

1 m2 wyprawy sufitowej według poz. 189.., 190., 191., 192. lub 193,, Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy;

ß) długość pokoju 7 do 13 m: 5*25 godz. cieśli,

3‘65 godz. pomocnika,

25% generalja,

0-50 m murnicy jak wyżej, 1-23 do 1*16 m belki na 16 X 20 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod cc);

b) na rozpiętość 5m i a) długość pokoju 3 do 6m: 610 do 5*80 godz. cieśli,

3- 75 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*40 m murnicy jak wyżej,

1*41 do 124 m belki na

17 X 24 cm z gruba obrobionej, 411 m deski 4X30 cm na ściel, 2*12m łaty 4X0 cm pod ściel, 6*36 gwoździ łatowych 40/100, 3*82 m desek 4 X 30 cm jia pod-

10-60 gwoździ do podłogi 40/100,

6 67 m desek 1:5 X 16 lub 2 X 10 cm na podsiębitkę,

11 gwoździ 28/50 do podsię-bitki,

0-106 m3 rumowiska jak wyżej,

1 m³ wyprawy sufitowej według poz. 189., 190., 191., 192. lub

l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 do 13m: 5*75 godz. cieśli,

3*65 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*4 m murnicy jak wyżej,

1*21    do 1*14 m belki na

17 X 24 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa i dodatki jak pod a);

c) na rozpiętość 6m i a) długość pokoju 3 do 6m:

6-25 do 5*95 godz. cieśli,

3*70 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*33 m murnicy jak wyżej, 1*40    do 1*23 m belki na

20X28 cm z gruba obrobionej,

na

4 07 m desek 4 X 30 cm na ściel, 210 m łat 4X3 cm pod ściel, 6 30 gwoździ łatowych 40/100, 3*78 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

1050 gwoździ do podłogi 40/100,

6*67 m desek 15 X 15 do 2 X 15 cm na podsiębitkę,

11 gwoździ 28/50 do podsiębitki,

0105 m3 rumowiska jak wyżej, 1 m² wyprawy sufitowej według poz. 189., 190., 191., 192. lub 193., l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2- 5°/₀ podatek obrotowy-;

ß) długość pokoju 7 do 13 m: 5*85 godz. cieśli,

3- 65 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0’33 m murnicy jak wyżej, 1*20 do 1*13 m belki 20 X 28 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a);

d) na rozpiętość 7m i a) długość pokoju 3 do 6m: 6-60 do 6-25 godz. cieśli,

3- 65 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*39 do 1*22 mbelki na 21 X29cm z gruba obrobionych,

0 29 m murnicy jak wyżej,

4- 05 m desek 4X 30cm na ściel, 2*09 m łat 4X3cm pod ściel, 6*26 gwoździ łatowych,

3*75m desek 4X30cm na pod-loge,

10-43 gwoździ do podłogi,

6-6.7 m desek 15X15 do 2 X 15 cm na podsiębitkę,

11 gwoździ do podsiębitki, 0*1043 m3 rumowiska lub piasku jak wyżej,

lm² wyprawy sufitowej według poz. 189.,    190.,    191.,    192.

lub 193.,

l-5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy*, ß) długość pokoju 7 do 13 m:

6- 15 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*19 do 1*12 m belki na 21 X 29 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, w\ prawa sufitowa i dodatki jak pod a) *,

e) na rozpiętość 8 m i a) długość pokoju 3 do 6m:

7- 10 do 6-65 godz. cieśli,

3*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 25 m murnicy jak wyżej, 1*38 do 1*21 m belki na 23 X 32 cm z gruba obrobionej, 4*04 m desek 4 X 30 cm na ściel, 2*08 m łat 4 X 6 cm pod ściel, 6 24 gwoździ łatowych,

3 74 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

10*40 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek 1-5 X 15 do 2 X 15 cm na podsiębitkę,

11 gwoździ do podsiębitki, 0-104 m3 rumowiska lub piasku jak wyżej,

8*65 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

lms wyprawy sufitowej według poz. 189., 190., 191., 192. lub 198., Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 do 13 m; 6 60 godz. cieśli,

na

119 do 112m belki

28 X 32 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a).

Przy obliczeniu statycznym przyjęto q = 250    200 = 450 Jcglm².

124 m legarka na 8X15 lub 10X13 cm z gruba obrobionego,

10    75 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek 1*5 X 15 do 2 X 15 cm na podsiębitkę,

11    gwoździ do podsiębitki,

0-1075 m3 rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 m2 wyprawy sufitowej z otrzcinowaniem według poz. 189.,

1 *5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2f5°/₀ podatek obrotowy;

ß) długość pokoju 7 do 13 m:

7*15 godz. cieśli,

4 05 godz. pomocnika,

641. Wykonanie stropu z drewna miękkiego z belecz-kami podsiębitnemi czy li podsiębitnicami w salach szkolnych, biurach i restauracjach itp., a mianowicie: belki stropowe i podsiębitnice z murnicami, względnie z podkładkami, z gruba już obrobione, czysto w gran ociosać, na mury wyciągnąć, w odstępacłi wzajemnych co 1 m od środka do środka, w ten sposób na murni-cach ułożyć, aby spód podsiębitnic przypadł 8 do 8 cm niżej spodu belek stropowych, a wzajemny ich odstęp nieprzekraczał 110 w; ściel powałową z desek 4 X 30 cm nakładanych z wierzchu, do belek stropowych, a podsiębitkę z desek 1*5 do 2 cm grubych do podsiębitnic od spodu przybić, suche i czyste rumowisko lub piasek z tłuczericem dostarczyć, na górę wynieść, rozsypać, wyrównać i na 10 cm grubo ubić, wraz z osadzeniem legarków ; podłogę z desek 4X30 cm niestruganych, przystosowanych do legarków przybić, podsiębitkę otrzcinować i gładko z czystem zatarciem wyprawić, bez różnicy wysokości,¹ za 1 m*\ a) na rozpiętość 4 m i a) długość pokoju 3 do 6m:

7 60 do 7 20 godz. cieśli,

4-15 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

050 m murnicy na 8 X 15,

10 X 15 lub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

1*43 do    Г25 m belki na

16 X 22 cm z gruba obrobionej, 1*43 do 1*25 m podsiębitnicy na 10X14 cm z gruba obrobionej, 417 m desek 4 X 30m na ściel, 6*45 gwoździ do ścieli,

3*87 m desek 4 X 30 cm na pod-loge,

18X25 cm z gruba obrobionej, 141 do 1*24 m podsiebitniey na 12 X 16 cm z gruba obrobio-nej,

25o/₀ generalja,

Г23 do 116 m belki na 16 X 22 cm z gruba obrobionej, 123 do 116 m podsiebitniey na 10X14 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a);

y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i ß):

120 godz. cieśli,

25° ₀ generalja,

10»/„ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

Ъ) na rozpiętość 5m i a) długość pokoju 3 do 6ш: 8*35 do 7 85 godz. cieśli,

4 25 godz. pomocnika,

25°;o generalja,

141 do 1*24 m belki na

0'40 m murnicy jak wyżej,

4-1 lm desek 4X80cm na ściel, 636 gwoździ do ścieli,

3*82 m desek 4X80 cm na po-dłogę,

1*22 m legarka jak wyżej,,

10    60 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek Г5 X 15 do 2 X 15 cm na podsiębitkę,

11    gwoździ do podsiębitki, 0*106 m3 rumowiska lub piasku

jak wyżej,

1тз wyprawy sufitowej według poz. 189.,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 do 13 m:

7-75 godz. cieśli,

4-15 godz. pomocnika,

25°₀ generalja,

121 do l*14mbelkina 18X25cm z gruba obrobionej,

121 do 1*14 w podsiebitniey na 12 X 16 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a);

y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i ß):

1-15 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c) na rozpiętość 6m i a) długość pokoju 3 do 6m: 8*65 do 8-10 godz. cieśli,

4*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0’33 m murnicy jak wyżej, 140 do 123 m belki na 20X28 cm z gruba obrobionej, 1-40 do 1*23 m podsiebitniey na 13X18 cm z gruba obrobionej,

4-07 m desek 4 X 80 cm na ściel, 6 30 gwoździ do ścieli,

3*78m desek 4X80cm na po-dłogę,

121 m legarka jak wyżej,

10    50 gwoździ do podłogi,

6 67 m desek 1*5 X 15 do 2 X 15 cm na podsiębitkę,

11    gwoździ do podsiębitki, 0105 m3 rumowiska lub piasku

jak wyżej,

na

na

lm² wyprawy sufitowej według poz. 189.,

T5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy, ß) długość pokoju 7 do 13w: 8 godz. cieśli,

4-10 godz. pomocnika,

25°/₀ generał ja,

1 20 do 1 *13m belki na 20X28cm z gruba obrobionej,

Г20 do l*13m podsiębitnicy na

13    X18cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a);

y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i ß):

115 godz. cieśli,

25° ₀ generalja,

10o/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d) na rozpiętość 7 m i a) długość pokoju 3 do Gm: 9*35 do 8*70 godz. cieśli,

4-25 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*39 do 122 m belki 22 X 81 cm z gruba obrobionej, Г39 do Г22т podsiębitnicy na

14    X19 cm z gruba obrobionej, 0-29 m murnicy jak wyżej, 4*05 m desek 4 X GO cm na ściel, 6*26 gwoździ do ścieli,

3*75 m desek 4X30cm na podłogę,

120 m legarka jak wyżej, 10*43 gwoździ do podłogi, 6*67 m desek 1*5 X 15 do 2 X 15 cm na podsiębitkę,

11 gwoździ do podsiębitki, 0*1043 m3 rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 m² wyprawy sufitowej według poz. 189.,

1*5°/₀ od mat, stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 do 13m: 8*55 godz. cieśli,

4*15 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

1*19 do 112 m belki 22 X 31 cm z gruba obrobionej, 1*19 do 1*12 m podsiębitnicy na 14X19 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a);

y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i ß):

1*15 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

e) na rozpiętość 8m i a) długość pokoju 3 do Gm: 10*10 do 9*35 godz. cieśli, 4*25 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*38 do Г 21 m belki na 25 X 34 cm z gruba obrobionej, 1*38 do 1*21 m podsiębitnicy na 16X21ćm z gruba obrobionej, 0*25 m murnicy jak wyżej, 4*04 m desek 4X30 cm na ściel, 6*24 gwoździ do ścieli,

3*75m desek 4X30cm napo-dłogę,

1*20 m legarka jak wyżej,

25°/₀ generalja,

10*40 gwoździ do podłogi, 6*67 m desek 1*5 X 15 do 2 X 15 cm do podsiębitki,

11 gwoździ do podsiębitki, 0*104m³ rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 м2 wyprawy sufitowej według poz. 189.,

1*5% od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 do 13w: 9*25 do 8*95 godz. cieśli,

4*15 godz. pomocnika,

1*19 do 1*12 m belki na 25X64 cm z gruba obrobionej, 1*19 do 1*12 m podsiębitnicy na 16X21 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a);

Y) za czyste ostruganie podłogi dolicza się do a) i ß):

1*15 godz. cieśli,

25°/₀ generalja, lO/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Ten rodzaj stropu jest tam pożądany, gdzie jest narażony na wstrząś-nienia silne i uderzenia, jak w magazynach wysyłkowych, w salach do tańca, szkołach itp., i ma nadło tę cenną zaletę, że głos i ciepło przewodzi w mniejszym stopniu.

Rozmiary belek niniejszego stropu obliczono statycznie na podstawie ciężaru własnego g = 250 JcgfrnJ i użytkowego p = 300 Ä#/m², czyli całkowitego ciężaru ? = 9 + P — 550 %/m², oraz naprężenie dopuszczalnego na zginanie drzewa Jeb = 100 Jcg/m?.

W razie użycia legarków dębowych pod podłogę, — co szczególnie zaleca się w lokalach parterowych i pierwszego piętra ze względu na znaczniejszą początkową wilgoć murów, — dolicza się do aj, bj, cj, dj, ej 020 godz. cieśli, dodatki i materjał dębowy zamiast miękkiego.

642. Strop jak poz. 641., lecz w salach gimnastycznych, sklepach w parterze, schodach budynków użyteczności publicznej, przy których

q = 250 -b 500 = 750 lcgjm

robocizna, materjał i dodatki zostają te same, tylko wymiary belek stropowych wynoszą:

Przy rozpiętości

18/25 cm i 20/28

cm

23/32 cm

2Ы?>Ъ cm ! 28/38 cm

zaś w lokalach handlowych na I. piętrze, schodach domów mieszkalnych i kurytarzach, przy których q — 250 -b 400 = 650 lcgjm-

robocizna, materjał i dodatki jak wyżej, zaś wymiary belek:

Przy rozpiętości

17/24 cw

20/27 cm

22/30 cm

24 33 cm

26/36 cm

643. Wykonanie stropu z drzewa miękkiego jak pod poz. 641., ale bez nasypki i ścieli powałowej, natomiast z podłogą, z jednej strony czysto ostruganą na żłobek i wpustkę łączoną, do wierzchu belek stropowych przybitą, za 1 m2:

1*23 do 1*16 m belki na 16 X 22 cm z gruba obrobionej, 1*23 do 1*16 m podsiębitnicy na 10X14 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a);

b) na rozpiętość 5m i a) długość pokoju 3 do Gms 8*35 do 7*85 godz. cieśli,

2*25 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*41 do 1*24 m belki na 18 X 25 cm z gruba obrobionej, 1*41 do 1*24 m podsiębitnicy na 12 X 16 cm z gruba obrobionej, 0*40 m murnicy jak wyżej, 4*11 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

10*60 gwoździ do podłogi, wymiar materjału podsiebitki, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a), a);

a) na rozpiętość 4 m i a) długość pokoju 3 do 6w:

7-60 do 7-20 godz. cieśli,

2-10 godz. pomocnika,

25° /o generał ja,

1*43 do 125 m belki na 16 X 22 cm z gruba obrobionej,

1-43 do 1*25 m podsiębitnicy na 10X14 cm z    obrobionej,

0-50 m murnicy na 8 X 15,

10 X Ib bib 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

417m desek 4X30cm na podłogę,

10*75 gwoździ do podłogi,

6*67 m desek 1*5 X Ib do 2 X Ib cm do podsiebitki,

11 gwoździ do podsiebitki,

1 m2 wyprawy sufitowej według poz. 189.,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) długość pokoju 7 do 13 m:

7*15 godz. cieśli,

2*05 godz. pomocnika,

25°/₀ generał ja,

na

10*10 do 9*35 godz. cieśli, 2*25 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

1*38 do 1*21 m

1*21 do 114 m belki na 18 X 25 cm z gruba obrobionej, 121 do 1*14 m podsiębitnicy na

12    X 16'cm a gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a)*,

c)    na rozpiętość Gm i

a) długość pokoju 3 do 6m: 8*65 do 810 godz. cieśli,

2 25 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

140 do 1*23 m belki na 20 X 28 cm z gruba obrobionej, Г40 do 1*23 m podsiębitnicy na

13    X cm z gruba obrobionej, 0*33 m murnicy jak wyżej,

4 07 m desek 4 X 80 cm na podłogę,

10 50 gwoździ do podłogi, wymiar materjału podsiębitki, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod aj, a);

ß) długość pokoju 7 do 13m: 8 godz. cieśli,

2*15 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

Г20 do 1*13 m belki na 20 X 28 cm z gruba obrobionej, 1*20 do Г13 m podsiębitnicy na 13X18cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki^ jak pod a);

d)    na rozpiętość Im i

a) długość pokoju 3 do Gm: 9*35 do 8*70 godz. cieśli,

2*30 godz. pomocnika,

25o/o generalja,

1*39 do 1*22 m belki na 22 X 81 cm z gruba obrobionej, 1*39 do 1*22 m podsiębitnicy na 14X19cw ? gruba obrobionej, 0-29 m murnicy jak wyżej, 4*05 m desek 4X 30 cm na po* dłogę,

10*43 gwoździ do podłogi, wymiar materjału podsiębitki, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a), a);

ß) długość pokoju 7 do 13mi 8*55 godz. cieśli,

2* 15 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

119 do 112 m belki 22 X 81 cm z gruba obrobionej, 1*19 do 1*12 m podsiębitnicy na 14 X 19 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a);

e) na rozpiętość 8 m i a) długość pokoju 3 do G m:

belki na 25 X 84 cm z gruba obrobionej, 1*38 do 1*21 m podsiębitnicy na 16X21 cm z gruba obrobionej, 0*25 m murnicy jak wyżej, 4*04 m desek 4 X 80 cm na podłogę,

10*40 gwoździ do podłogi.

wymiar materjału podsiębitki, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a), a);

ß) długość pokoju 7 do 13 w:

1*19 do 112 m posiębitnicy na 16 X 21 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału, wyprawa sufitowa i dodatki jak pod a).

9*25 do 8 95 godz. cieśli,

¹

Zob. str. 369.

2-15 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

1*19 do 112 w belki na 25 X 34 cm z gruba obrobionej,

644. Uwagi.

Przy obliczeniu statycznem przyjęto q — 550 kgjm2.

1. W razie użycia drewna dębowego do stropów pod poz. 637. do 643. należy zwiększyć wymiar roboty o jedną trzecią część, a zamiast materjału miękkiego policzyć dębowy, przyczem wymiary belek należy przyjąć jak poniżej zestawiono*, wymiary tych belek obliczono na podstawie dopuszczalnego naprężenia dla drzew twardych, a zginanie Къ = 120 kg jem* :

Belkom miękkim o wymiarach

odpowiadają belki dębowe

do

poz. 637. do 640. q = 450 kgjmz

16/20 cm 17/24 cm 20/28 cm 21/29 cm 23/32 cm

14/19 cm 16/22 cm 18/25 cm 20/28 cm 22/30 cm

do

poz. 641. i 643.

q = 550 kg\m£

15/21 cm 18/25 cm 20/28 cm 22/31 cm 25/34 cm

15/20 cm 18/24 20/27 cm 22/30 cm 23/32 cm

cm

17/23 cm 19/26 cm 22/30 cm 24/33 cm 25/35 cm 26/36 cm

<2 = 750 kg²

18/25 cm 20/28 cm 23/32 cm 25/35 cm 27/37 cm 28/38 cm

Belkom miękkim o wymiarach odpowiadają belki dębowe

q = 650 %/m2

17/24 cm 20/27 cm 22/30 cm 24/33 cm 26/36 cm

16/22 cm 18/25 cm 20/28 cm 28/31 cm 25/34 cm

ę) Stropy drewniane zbite.

645. Strop zbity pod posadzkę strychową z drewna miękkiego — licząc w powierzchni izby zastropionej — wykonać, a mianowicie: krąglaki z dwu przeciwległych stron czysto ociosać, na połowę przekroju wzdłuż przerżnąć i w ten sposób z każdego krąglaka po dwie belki z trzech stron czysto obrobione wytworzyć, na miejsce przeznaczenia przynieść, przyrządzić, wyciągnąć, inurnice z gruba już obrobione czysto ociosać i na nich belki stroną przerżniętą w ten sposób bezpośrednio obok siebie poukładać, aby utworzyły powierzchnię podsiębitną; przejmy w miarę potrzeby sporządzić, z belkami na pełną nakładkę ukośną związać i sklamrować, belki kołkami dębowymi (dyblami) 2 do 3 cm grubymi, 15 cm długimi w odstępach przemiennych co 1 do 2 m wzajemnie pozbijać, od spodu otrzcinować i gładko z ezystem zatarciem wyijrawić, czystego suchego rumowiska lub piasku z tłu-czeńcem dostarczyć, na górę wynieść i po wierzchu belek na 10 cm grubo nasypać, wyrównać, ubić, na niem posadzkę ceglaną płazem ułożyć i rzadką zaprawą wapienną zalać — bez różnicy wysokości, za 1 m²:

a) na rozpiętość 3 m, z belek o przekroju 12 cm szerokim, 9 cm

(    13    \

wysokim ( Ъ X = 12 X ijrcm j •

4*35 godz. cieśli,

2 godz. pomocnika,

25°/₀ generał ja,

0*67 m murnicy na 8 X 15, 10 X 15 lub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

4*58 m krąglaka 18 cm śred-

nicy,

0*22 m deski dębowej 3 X 30cm na kołki (dybie),

/    15    \

wysokim ( b X —18 X cm 1

,    /    17    \

wysokim ( b X hl — 22 X ^ cm J :

O il m» rumowiska lub piasku z tłuczeńcem suchego i czystego, 1 m² wyprawy sufitowej z otrzcinowaniem według poz. 189., Г10 m² posadzki ceglanej płazem według poz. 159. lub polepy glinianej według poz. 72.,

Г5⁰ ₀ od mat. stemple,

10«/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; b) na rozpiętość 4 m z belek o przekroju 18 cm szerokim, 12 cm

415 godz. cieśli,

Г85 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-50 m murnicy jak wyżej,

2 99 m krąglaka 24 cm średnicy w cieńszym końcu,

0 22 m deski dębowej 3 X 30 cm na kołki,

0-1075 m3 rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 m¹ wyprawy sufitowej, według poz. 189.,

1075 m² posadzki ceglanej według poz. 159. lub polepy glinianej według poz. 72.,

Г5° ₀ od mat, stemple,

10° ₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

c) na rozpiętość 5 m z belek o przekroju 22cm szerokim, 14 cm

2 41 m krąglaka 28 cm średnicy w cieńszym końcu,

0 21 m deski dębowej 3 X 30 cm na kołki,

0-100 ni'> rumowiska lub piasku jak wyżej,.

1 m² wyprawy sufitowej według poz. 189.,

106 m2 posadzki ceglanej we-■ dług poz. 159. lub glinianej według poz. 72.,

Г5°/₀ od mat. stemple,.

10o ₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

d)    na rozpiętość 6 m z belek o przekroju 27cm szerokim, 17 cm

( 21 \

wysokim ( Ъ X =27 X "g" cm )¹

4/10 godz. cieśli,

1-70 godz. pomocnika,

25° ₀ generalja,

0 33 m murnicy jak wyżej, 1-94 m krąglaka 34 cm średnicy w cieńszym końcu,

0 21 m deski dębowej 3 X 30 cm na kołki,

0105 m3 rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 m² wyprawy sufitowej według poz. 189.,

105 m² posadzki ceglanej według poz. 159. lub glinianej według poz. 72.,

Г5% od mat. stemple,

10° ₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

e)    na rozpiętość 7 m z belek o przekroju 3Gem szerokim, 20 cm

■ I    18    \

wysokim I b X^i =36 X cm ):

1 m⁸ wyprawy sufitowej według poz. 189.,

4 godz. cieśli,

150 godz. pomocnika,

25«/„ generalja,

0 29 m murnicy jak wyżej,

145 m krąglaka 40 cm średnicy w cieńszym końcu,

0*21 m deski dębowej 3 X 30 cm na kołki,

01043 w³ rumowiska lub piasku jak wyżej,

Uwaga. Układanie belek stropu zbitego prowadzi się zawsze od ścian działowych z obu stron ku środkowi izby.

Stropy zbite uchodzą według ustaw budowlanych za ogniotrwałe; w rzeczywistości są one jedynie ogniochronne i to o tyle tylko, o ile mają nasypkę 10 grubą i posadzkę ceglaną zaprawą wapienną zalaną lub polepę glinianą 8 cm grubą, i w myśl ustaw budowniczych mogą służyć do oddzielenia izb najwyższego piętra od przestrzeni strychowej. Najważniejszym wszakże czynnikiem ogniochronności jest ich znaczna wytrzymałość, niedopuszczająca, aby belki więzby dachowej, spadające podczas pożaru, mogły ich przebić i wzniecić pożar wewnątrz budynku.

Stropy te wymagają jednak koniecznie odsadek muru na każdem piętrze, co powoduje znaczne zwiększenie kosztów budowy.

1 043 m2 posadzki ceglanej według poz. 159. lub glinianej według poz. 72.,

1'5° ₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

cm

646. Strop zbity jak pod poz. 645., ale z belek powstałych wskutek czystego ociosania krąglaków z trzech stron wykonać, za 1 m⁸:

1*05 m⁸ posadzki ceglanej dług poz. 159. lub glinianej dług poz. 72.,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) na rozpiętość 7 m z belek o przekroju 20 cm szerokim, 20 cm wysokim (b X = = 20 X 15 cm) :

7 godz. cieśli,

2*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*29 m murnicy jak wyżej, 5*22 m krąglaka 25 cm średnicy w cieńszym końcu,

0*21 m deski dębowej 3 X 30 cm na kołki,

we-

we-

a) na rozpiętość 6 m z belek o przekroju 16 cm szerokim,

17 cm wysokim (b X b₂ ==

— 16 X 14 cm):

7 50 godz. cieśli,

1-60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 33 m murnicy na 8 X 15,

10 X 15 lub 12 X 12 cm z gruba obrobionej,

6*56 m krąglaka 21 cm średnicy w cieńszym końcu,

0-21 m deski dębowej 3 X 30 cm na kolki (dybie),

0*105 m3 rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 m⁸ wyprawy sufitowej według poz. 189.,

nicy,

01048 rumowiska lub piasku jak wyżej,

1 ш³ wyprawy sufitowej według poz. 189.,

1043 m3 posadzki ceglanej według poz. 159. lub glinianej według poz. 72.,

Г5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c) na rozpiętość 8 m z belek o przekroju 21 cm szerokim, 22 cm wysokim (b X =

= 21 X 17 cm)'

7'85 godz. cieśli,

2'20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0'25 m murnicy jak wyżej, 4*95 m krąglaka 27 cm śred-

0'21m deski dębowej 3 X 30 cm na kołki,

0*104 m³ rumowiska lub pia-sku jak wyżej,

1 m² wyj>rawy sufitowej według poz. 189.,

104 m² posadzki ceglanej według poz. 159. lub glinianej według poz. 72.,

l'5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2'5% podatek obrotowy.

d) Stropy drewniane z trawersami*

647« Strop mieszkalny z belkami drewnianemi na trar wersach sporządzić, a mianowicie: trawersy żelazne wałkowane lub nitowane wraz z żelaznemi płytkami podkładowemi na miejsce dostarczyć, na mury wyciągnąć, każdą trawersę w osi filaru okiennego na podkładkach osadzić, drugorzędne belki stropowe z drzewa miękkiego (sosnowego) czysto w gran ociosać, na górę wynieść, na obu końcach na grubość pasu trawersy zaciąć, na dolnym pasie trawers we wzajemnych odstępach co 1 m od środka do środka ułożyć, dokładnie do trawers dostosować i wzajemnie 7 X 20 mm klamrami, 30 cm długiemi, w poprzek dolnego pasu trawersy spoić, podsiebitkę z desek Г5 do 2 cm grubych, i ściel powałową z desek * 4 cm grubych, miękkich nakładanych, do belek drugorzędnych gwoździami przybić, czystego i suchego rumowiska lub piasku z tłuczencem dostarczyć, na 15 cm grubo rozsypać, wyrównać i ubić ; — legarki z drzewa miękkiego na 10 X 13 lub 8X15 cm czysto w gran ociosane dostarczyć, ułożyć i do nich podłogę z desek miękkich, 4 cm grubych, z jednej strony czysto ostruganych gwoździami przybić; bez różnicy wysokości, — wśród wzajemnego zresztą odstępu osi filarów okiennych, względnie trawers od środka do środka co 2 m, za 1 w²:

a)    na rozpiętość 4 m:

5*40 godz. cieśli,

3*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-57 m = 13-7 (17*8) kg trawers Nr. 19 (18) łącznie z osadzeniem (poz. 256., Ъ),²

0*37 m podkładki żelaznej 16X X 18 cm, kutej 6-5 mm, lub lanej 13 mm grubej,

0-27 kg klamer,

1/25 m belki na 10 X 13 cm z gruba obrobionej,

6*67 m desek 1*5 X 15 do 2 X 15> cm na posiębitkę,

10 gwoździ do niej,

3'88 m desek 4 X 30 cm na ściel powałową,

6 gwoździ do ścieli,

0-15 m3 czystego, suchego rumowiska lub piasku z tłuczeńcem, 1/15 m legarków podłogowych miękkich lub dębowych na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobionych,

8-60 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

10 gwoździ do podłogi,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2'5°/o podatek obrotowy,

b)    na rozpiętość 5 m:

5-35 godz. cieśli,

3-50 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

0-56 m = 17-4 (18*0) kg trawersu Nr. 22 (21) z osadzeniem (poz. 256. b)}

0*30 m podkładki żelaznej Г/Х X 21 cm, kutej 7*5 mm lub lanej 15 mm grubej,

0*26 kg klamer,

Г20 m belek stropowych na 10 X 13 cm z gruba obrobionych, wymiar reszty materjału i do-datków jak pod a)\

c)    na rozpiętość 6 m:

5*35 godz. cieśli,

3*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*55 m — 21*4 (22 9) kg trawersu Nr. 25 (22 a) z osadzeniem (poz. 256. b),

0*26 m podkładki żelaznej 19X X 22 cm, kutej 7*/s mm lub lanej 14i/3 mm grubej,

0*25 kg klamer,

117 m belki na 10 X 13 cm z gruba obrobionej,

wymiar reszty materjału i dodatków jak pod a)\

d)    na rozpiętość 7 m:

5*30 godz. cieśli,

3-50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-54 m = 24 9 (291) kg trawersu Nr. 28 (28) z osadzeniem (poz. 256. Ь)у

0-213 m podkładki 22 X 22 cm żelaznej, kutej 7 mm lub lanej 14 mm grubej,

1*14 m belki na 10 X 13 cm z gruba obrobionej,

0-25 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatku jak pod a)\

Analiza сбй. — Vt. Stropy, poz. 647—649.

480

e) na rozpiętość 8 m-:

5*45 godz. cieśli,

3 50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*54 m = 30 0 (33 5) kg trawersu Nr. 30 (28 a) z osadzeniem (poz. 256. b),

cm

0‘183 m podkładki 23 X 25 żelaznej, kutej 9 mm lub lanej 17 mm grubej,

0*25 kg klamer,

Г13 m belki na 10 X 13 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod a).

Uwaga. Numery trawersów beż nawiasów oznaczają te wedle norm pruskich, ^aś w nawiasach wedle norm austrjaćkich, toż samo odnosi się i do ich ciężaru.

64S. Wykonania stropu trawersowego jak wyżej pod poz. 647., ale z wzajemnym odstępem trawers co 2*5 m od środka do środka, za tm*i

1*20 m belki na 11 X 15 cm z gruba obrobionej, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\

c)    na rozpiętość 6 m\

5-50 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*44 m i9 g (20*8) kg trawersu Nr. 27 (26) z osadzeniem (poz. 256., b),

0*20 m podkładki 20X26 cm żelaznej, kutej 10 mm lub lanej 20 mm grubej,

117 m belki na 11 X 15 cm z gruba obrobionej,

0*21 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\

d)    na rozpiętość 7 m:

5*50 godz. cieśli,

8*60 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

0*44 m = 24*0 (27*0) kg trawersu Nr. 30 (30) z osadzeniem (poz. 256., b)j

a)    na rozpiętość 4 5*60 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0 46 m == 12* 1 (13-6) kg trawersu Nr. 20 (20) z osadzeniem (poz. 256., b),

0*29 ш podkładki 17X21 cm żelaznej, kutej 8 mm lub lanej 16 mm grubej,

1*25 m belki na 11 X 15 cm z gruba obrobionej,

0*22 kg klamer, wymiar reszty materjału 1 dodatków jak pod poz. 647,, a)\

b)    na rozpiętość 5 m:

5*55 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*45 m == 16 3 (17 0) kg trawersu Ńr. 24 (23) z osadzeniem (poz. 256,, b),

0 24m podkładki 17X26 cm żelaznej, kutej 11 mm lub lanej 21 mm grubej,

0 21 kg klamer,

(poz. 256., b),

0*25 m podkładki żelaznej 17 X 25 cm, kutej 10 mm lub lanej 21 mm grubej,

1-25 m belki stropowej na 12 X 16 cm z gruba obrobionej, 0*18 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\ b) na rozpiętość 5 m:

5*55 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*38 m == 14*8 (15*85) kg trawersu Nr. 25 (22 a) z osadzeniem (poz. 256., b),

0*20m podkładki 20X26 cm żelaznej, kutej 10 mm lub lanej 20 mm grubej.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

25°/o generalja,

649. Wykonanie stropu trawersowego jak wyżej pod poz. 647., ale z wzajemnym odstępem trawers co 3 m od osi do osi, za 1 m²: a) na rozpiętość 4 m:

5*60 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25<Vo generalja,

0*39 m = 12*1 (12*6) kg trawersu Nr. 22 (18 a) z osadzeniem

0*17 m podkładki 21X^0 cm żelaznej, kutej 12 mm lub lanej 24 mm grubej,

1-14 m belki na 11 X 15 cm

7» gruba obrobionej,

0*20 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\

e) na rozpiętość 8 m:

5*50 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

0-43 m = 29-4 (29-8) kg trawersu Nr. 34 (32) z osadzeniem (poz. 276., b),

0*15 m podkładki żelaznej 21X X 34 cm, kutej 14 mm, lub lanej 28 mm grubej,

113 m belki na 11 X 15 cm z gruba obrobionej,

0-20 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a).

1*20 m belki na 12 X 16 cm z gruba obrobionej,

0*175 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\

c)    na rozpiętość 6 m:

5*50 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*37 m = 18*8 (15*1) kg trawersu Nr. 29 (24 a) z osadzeniem (poz. 256., b),

0*17 m podkładki żelaznej 20 X 31 cm, kutej 13 mm lub lanej 25 mm grubej,

Г17 m belki na 12 X 16 cm z gruba obrobionej,

0*17 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a) i

d)    na rozpiętość 7 m:

5*50 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

31

0*37 m — 22'6 (25‘5) kg trawersu Nr. 32 (32) z osadzeniem (poz. 256., b),

0'14 m podkładki żelaznej 24 X 31 cm, kutej 12 mm lub lanej 24 mm grubej,

Г14 w belki na 12 X 13 сш z gruba obrobionej,

0*17 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\

e) na rozpiętość 8 m:

5'65 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-36 m — 27'5 (29*3) kg trawersu Nr. 36 (35) z osadzeniem (poz. 256., b)y

013 m podkładki żelaznej 27 X 31 cm, kutej 12 mm lub lanej 23 mm grubej,

Г13 m belki na 12 X 13 cm z gruba obrobionej,

0'17 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a).

650. Wykonanie stropu trawersowego jak wyżej pod poz. 647., ale z wzajemnym odstępem trawers co 3 5 m od środka do środka, za 1 m*\

0'18 m podkładki żelaznej 20 X 30 cm, kutej 13 mm lub lanej 25 mm grubej,

1*20 m belki na 13 X 13 cm z gruba obrobionej,

0'15 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\ c) na rozpiętość 6 m:

5'70 godz. cieśli,

3'60 godz. pomocnika,

25⁰/o generalja,

0-32 m = 17-35 (19 85 kg trawersu Nr. 30 (28 a) z osadzeniem (poz. 256., b),

014 m podkładki żelaznej 25 X 30 cm, kutej 12 mm lub lanej 23 mm grubej,

1*17 m belki na 13 X 13 cm z gruba obrobionej,

0-15 kg klamer,

a)    na rozpiętość 4 m\

5'80 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-33 m — 111 (11*5) kg trawersu Nr. 23 (22) z osadzeniem (poz. 256., b),

0*22 m podkładki żelaznej 20 X 24 cm, kutej 10 mm lub lanej 19 mm grubej,

1-25 w belki na 13 X 13 cm z gruba obrobionej,

0*16 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\

b)    na rozpiętość 5 m:

5'75 godz. cieśli,

3'60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-32 m = 14'5 (15*0) kg trawersu Nr. 27 (24 a) z osadzeniem (poz. 256., b),

651. Wykonanie stropu trawersowego jak pod poz. 647., ale z wzajemnym odstępem trawers co 4 m od środka do środka, za 1 m%:

0*28 m = 13*5 (15*1) kg trawersu Nr. 28 (28) z osadzeniem (poz. 256., b),

0*148 m podkładki żelaznej 23 X 31 cm, kutej 13 mm lub lanej 25 mm grubej,

1*20 m belki na 15 X 20 z gruba obrobionej,

0*13 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)',

c) na rozpiętość 6 m:

5*95 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*275 m = 16*8 (19*1) kg trawersu Nr. 32 (32) z osadzeniem (poz. 256., b),

a)    na rozpiętość 4 m:

6 05 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

cm

wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\

d) na rozpiętość 7 m:

5*65 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*31 m — 211 (25*2) kg trawersu Nr. 34 (35) z osadzeniem (poz. 256., b),

0-124 m podkładki żelaznej 25 X 34 cm, kutej 14 mm lub lanej 27 mm grubej,

114 m belki na 13 X 18 cm z gruba obrobionej,

014 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., ajt;

e) na rozpiętość 8 m\

5*65 godz. cieśli,

3-60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*31 m = 26*2 (31*7) kg trawersu Nr. 38 (40) z osadzeniem (poz. 256., b),

0106 m podkładki żelaznej 26X 38 m, kutej 16 mm lub lanej 31 mm grubej,

113 m belki na 13 X 18 cm z gruba obrobionej,

0*14 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a).

0*29 m — 10-5 (110) kg trawersu Nr. 24 (23) z osadzeniem (poz. 256., b),

0*156 m podkładki żelaznej 24 X 28 cm, kutej 12 mm lub lanej 23 mm grubej,

1-25 m belki stropowej na 15 X 20 cm z gruba obrobionej,

0*14 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\

b)    na rozpiętość 5 m:

6*00 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0*124 w podkładki żelaznej

0-125 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\ e) na rozpiętość 8 m:

5*85 godz. cieśli,

3*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-27 m = 25*0 (28* 15) kg trawersu Nr. 40 (40) z osadzeniem (poz. 256, Ъ),

0 093 m podkładki żelaznej 27 X 42 cm, kutej 18 mm lub lanej 35 mm grubej,

1-13 m belki na 15 X 20 cm z gruba obrobionej,

0*123 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a).

25    X 34 cm, kutej 14 mm lub lanej 28 mm grubej,

1*17 m belki na 15 X 20 cm z gruba obrobionej,

0-13 kg klamer, wymiar reszty materjału i dodatków jak pod poz. 647., a)\

d) na rozpiętość 7 m:

5-90 godz. cieśli,

3 60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-272 m = 20-8 (22*1) kg trawersu Nr. 36 (35) z osadzeniem (poz. 256., b),

0*106 m podkładki żelaznej

26    X 38 cm, kutej 16 mm lub lanej 32 mm grubej,

1*14 m belki na 15 X 20 cm z gruba obrobionej,

652. Uwagi.

1. Belki drewniane jako drugorzędne układa się we wzajemnych odstępach 0*75 do 105 m od środka do środka w regule na dolnym pasie trawersy, w magazynach fabrycznych itp. także na górnym pasie. Wzajemny odstęp trawers zawisł od rozpiętości izby w odwrotnym stosunku i wynosi zwykle 2 do 4 m od środka do środka; racjonalność zresztą układu trawersów wymaga, aby każdy według możności przypadł na środek filaru okiennego, a jeżeli w powale mają być otwory, to trawersy powinny być brzegami otworów. Pod końce trawers przypadające nad otwór okienny lub drzwiowy należy podłożyć trawers stosownie wytrzymały i tak długi, aby mógł przenieść ciśnienie na oba filary otworu.

Na trawersach stropowych — o ile są dostatecznie wytrzymałe — można ustawić także mury działowe.

Bozmiary belek drewnianych, podanych w poz. 647.—651., przy wyższych trawersach dać węższe a wyższe, byle moment oporu (Wx) tych belek był conajmniej równy momentowi oporu belek podanych w analizie.

Na przykład poz. 650 d, zamiast belki 13/18 mającej Wx — 702 cmз, można dać belkę 9 cm szeroką, a jej wysokość oblicza się z wzoru:

9 . Ä*

702 =

Wx— g

—g—, stąd h — 2163 = 22 cm.

Oczywiście ze względów konstrukcji wysokość belki można odpowiednio zwiększyć.

2. Z wyjątkiem muru ciosowego lub betonowego nie opiera się końców belek żelaznych na żadnym innym murze bezpośrednio, lecz daje się podkładki lub łożyska. Jeżeli h jest wysokością przekroju trawersy, to w praktyce długość każdego jej końca na oporze \=zJt do 2 h, z których to granic niższa stosuje się do większych a wyższa do mniejszych wysokości przekroju; zwykle zastosowują średnią wartość obu tych granic

Ti —ł— 2 Ti

= Vbh

x =

najczęściej jednak dają długość 80 cm końcom trawers bez względu na wysokość ich przekroju. Zresztą najpewniejszą drogą w ważnych wypadkach jest wyznaczenie długości końców zapomocą obliczenia statycznego.

Jako podkładek pod końce trawers używają zwykle kutych płytek żelaznych 10 do 18 mm grubych kwadratowych, wytwarzanych fabrycznie począwszy od 15 cm, ze stopniowem zwiększeniem po 5 cm; używają także podkładek z twardego kamienia wapiennego, piaskowca, granitu itp. o rozmiarach 80 X 30 X 30 cm; jeżeli zaś trawersy są za gęsto rozłożone lub końce ich przypadają ponad otwór okienny lub drzwiowy, to podkłada się pod nie trawersy stosownej wytrzymałości. Zresztą wszelkie podkładki należy obliczać statycznie.

Łożysk żelaznych lanych używają tylko pod końce takich dźwigarów żelaznych, których rozpiętość l ^ Ю m, lub obciążenie jest bardzo wielkie; osadza się je na ciosach a nadto podkłada się 6 mm grubą płytę ołowianą, gdy działają uderzenia i wstrząśnienia.

Dopuszczalne ciśnienie na płytę żeliwną (żelazną laną) ha = = 1000 %/cm³ a zgjęcie къ = 300 kglcm². Pod bardzo długie i ciężkie dźwigary żelazne n. p. dachowe, o wielkiej rozpiętości dają duże łożyska wałkowe, albo przegibne, albo wałkowo przegibne.

8. Do stropów niniejszych nadają się najlepiej trawersy o szerokich pasach; końców belek drewnianych w początkowym i końco-wem polu nie należy nigdy wmurowywać, lecz oprzeć albo na osobnej belce żelaznej przyściennej o przekroju C lub na murnicy dębowej o ile się znajduje odsadka.

Stropy trawersowe mają sosunkowo małą wysokość, nie wymagają grubych murów, umożliwiają lepsze ich zakotwienie i usztywnienie, są wytrzymalsze, niedrgają, dozwalają na użycie betek drewnianych o małym przekroju i niewielkiej długości, zabezpieczają je od zniszczenia, gdyż się niestykają z murem, oraz nie potrzebują żadnych przejm przed kominami. Są jednakże droższe i pozostają zawsze jeszcze nieogniotrwałe.

e) Stropy sklepione na dźwigarach żelaznych.

0⁻13 m³ czystego suchego rumowiska lub piasku z tłuczeń-cem według poz. 16.,

albo też zamiast powyższych ogólnych wymiarów sklepienia, wyprawy, podłogi i rumowiska: 3*96 [3*60] godz. murarza,

4*24 [3*85] godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

76 {83} (65) [62] cegieł,

0 036 [0 033] m³ wapna gaszo

6БЗ. Wykonanie mieszkalnego stropu sklepionego cegłami na trawersach żelaznych, wałkowanych z na-sypką, podłogą i wyprawą, a mianowicie: trawersy dostarczyć, wyciągnąć na górę iw odległości co lm od środka do środka na podkładkach żelaznych i zaprawie cementowej osadzić; sklepienie z cegieł na zaprawie wapiennej 15 cm grube, o strzałce 10 cm wymurować i gładko wyprawić, suchego i czystego rumowiska lub piasku z tłuczeńcem ceglanym dostarczyć, na górę wynieść, na grubość 8 cm w kluczu rozsypać, wyrównać i ubić, legarki na 10 X 13 cm lub 8 X 15 cm z drzewa miękkiego czysto w gran ociosać, ułożyć i podłogę do nich przybić z desek 4 cm grubych, z jednej strony czysto ostruganych, przystosowanych,¹ za 1 m2;

1. w parterze lub piwnicy, a) na rozpiętość 4m:

1*15 m — 22 7 (24) kg trawersu Nr. 17 (16) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., Ъ),

0-51 m podkładki żelaznej 16 X 18 cm, kutej G¹^ mm lub lanej 13 mm grubej,

0*20 m³ sklepienia z cegieł na wapnie według poz. 132.,

nego,

0*072 [0 066] m³ piasku, 0 061 [0*055] m³ wody, 2*80 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

1-10 m2 gładkiej wyprawy sklepienia według poz. 178.,

1 m2 podłogi z desek miękkich 4 X 30 cm z legarkami na 10X13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobionych według poz. 493., c), ß),

654. Wykonanie stropu sklepionego jak pod poz. 653., ale z wzajemnym odstępem trawersów co 1*5m od środka do środka i ze sklepieniem o strzałce 15.cm, wzmocnio-nem w pasze na 30cm,¹, za lm²:

0*282 m3 sklepienia z cegieł według poz. 132.,

l*10m² gładkiej wyprawy wapnem według poz. 178.,

1 m² podłogi z desek 4X30 cm z legarkarai na 10 X 13 lub 8 X 15 cm z gruba obrobionymi według poz. 493., c), ß),

3*60 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

1*15 m legarka jak wyżej,

Ï0 gwoździ,

0*13 m3 rumowiska jak wyżej, l'5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

b)    na rozpiętość 5m:

112 m = 26-9 (33*0) kg trawersu Nr. 19 (20) z osadzeniem według poz. 256., b),

0*41 m podkładki 17X21 cm żelaznej, kutej 8 mm lub lanej

16    mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

c)    na rozpiętość 6m:

1*10 m — 34*2 (35 6) kg trawersu Nr. 22 (21) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b), 0*410 m podkładki żelaznej

17    X 21 cm, kutej 7¹/₃ mm lub lanej 15 mm grubej,

wymiar¹’ roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

d)    na rozpiętość Im:

1*09 m = 42*5 (44*5) kg trawersu Nr. 25 (24) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0*35 m podkładki żelaznej 19 X 22 cm, kutej 7t/a mm lub lanej 14i/g mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

e)    na rozpiętość Sm:

1*075 m = 51*5 (58) kg trawersu Nr. 28 (28) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0*21 m podkładki żelaznej 22 X 32 cm, kutej 13 mm lub lanej 25 mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

2. za każde dalsze piętro względnie wysokość 4rometrową: 0*15 [0*14] godz. murarza,

1*28 [1*16] godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy.

1. w parterze lub piwnicy, a) na rozpiętość 4m:

0*77 m = 20*2 (22*6) kg trawersu Nr. 20 (20) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0*405 m podkładki żelaznej 17 X 21 cm, kutej 8 mm lub lanej 16 mm grubej,

c)    na rozpiętość 6 w:

0 08 m³ czystego suchego rumowiska lub piasku z tłuczeńcem według poz. 16.,

albo też zamiast ogólnych wymiarów sklepienia, wyprawy, podłogi i rumowiska:

4*84 [4*40] godz. murarza,

5*28 [4*80] godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

106 {116} (91) [87] cegieł, 0Ю46 [0 042] m³ wapna gaszo-

0-784 m = 80-8 (34*7) Ц trawersu Nr. 26 (26) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., Ъ),

0*240 m podkładki żelaznej

20    X 30 cm, kutej 13 mm lub lanej 25 mm grubej,

wymiar roboty, reszty mate-rjału i dodatków jak pod a)\

d)    na rozpiętość Im:

nego,

0-092 [0*084 ]m³ piasku,

0*070 [0 064] w³ wody,

2*80 godz. cieśli,

090 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*60m desek miękkich4X30cm na podłogę,

1*15 m legarka jak wyżej,

10 gwoździ,

0 08 m³ rumowiska dostarczyć jak wyżej,

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

Ъ) na rozpiętość 5m:

0*75 m — 25-2 (28*4) kg trawersu Nr. 23 (23) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b), 0-215 m podkładki żelaznej 24 X 28 cm, kutej 12 mm lub lanej 23 mm grubej,

wymiar roboty, reszty mate-rjału i dodatków jak pod a)\

0*73 m = 39*6 (44-7) kg trawersu Nr. 30 (30) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0 23 m podkładki żelaznej

21    X 30 cm, kutej 12 mm lub lanej 24 mm grubej,

wymiar roboty, reszty raate-rjału i dodatków jak pod a)\

e)    na rozpiętość Sm:

0 72 m = 44 (49-6) kg trawersu

Nr. 32 (32) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., Ъ),

0-18 m podkładki żelaznej 25 X 34 cm, kutej 14 mm lub lanej 28 mm grubej,

wymiar roboty, reszty mate-rjału i dodatków jak pod a)\

2. za każde piętro wyżej względnie wysokość 4metrową: 0-22 [0-20] godz. murarza,

143 [1*30] godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

655. Wykonanie stropu sklepionego na trawersach jak pod poz. 653., ale z wzajemnym odstępem trawersów co 2 m od środka do środka i ze sklepieniem o strzałce 20 cm, wzmocnionem w pachach na 30 cm,¹ za 1 m3;

1. w parterze lub w piwnicy, a) na rozpiętość 4m:

0*575 m = 17*8 (18*5) kg trawersu Nr. 22 (21)i z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b), 0*38 m podkładki żelaznej 17 X 25 cm, kutej 10 mm lub lanej 20 mm grubej,

0*273 m³ sklepienia z cegieł według poz. 132.,

1*10 m² gładkiej wyprawy sklepienia według poz. 178.,

1 m² podłogi z desek miękkich 4 X 80 cm z legarkami na 10 X18 lub 8 X15 cm z gruba obrobionymi według poz. 493., c), ß), 0*105 m³ czystego, suchego rumowiska lub piasku z tłuczeń-cem według poz. 16.,

albo też zamiast ogólnych wymiarów sklepienia, wyprawy, podłogi i rumowiska:

4*73 [4*30] godz. murarza,

5*23 [4*76] godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

103 {114} (89) [85] cegieł, 0*045 [0*041] m³ wapna gaszonego,

0*090 [0*082] m³ piasku,

0*069 [0*063] m³ wody,

2*80 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

250/0 generalja,

3*60 m desek 4 X 80 cm miękkich na podłogę,

1*15 m legarka jak wyżej, 0*105 m³ nasypki dostarczyć jak wyżej,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    na rozpiętość 5 m:

0 56 m — 23 6 (24 6) kg trawersu Nr. 26 (25) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., Ъ), 0*27 m podkładki żelaznej 20 X 80 cm, kutej 13 mm lub lanej 25 mm grubej,

wymiar roboty, reszty mate-rjału i dodatków jak pod a)\

c)    na rozpiętość 6 w:

0*55 m = 28 (33’6) kg trawersu. Nr. 29 (30) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., Ъ),

0*19 m podkładki żelaznej 25 X 84 cm, kutej 12 mm lub lanej 24 mm grubej, wymiar roboty, reszty mate« rjału i dodatków jak pod a)\

d)    na rozpiętość 7 m:

0*543 m = 32 (37*5)kg trawersu

Nr. 34 (32) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., Ъ),

0*188 m podkładki żelaznej

25    X 84 cm, kutej 14 mm lub lanej 28 mm grubej,

wymiar roboty, reszty mate-rjału i dodatków jak pod a)\

e)    na rozpiętość Sm:

0*54 m = 41*2 (43*9) kg trawersu Nr. 36 (35) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., Ъ), 0*161 m podkładki żelaznej

26    X 88 cm, kutej 16 mm lub lanej 32 mm grubej,

wymiar roboty, reszty mate-rjału i dodatków jak pod a)\

1*49 [1*35] godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10o/₀ od całości zysk,

2-5o/₀ podatek obrotowy.

2. za każde piętro wyżej względnie 4 metrową wysokość:

0*22 [0 20] godz. murarza,

656. Wykonanie stropu sklepionego cegłami na trawersach jak pod poz. 653., ale z wzajemnym odstępem trawersów co 2*5m od środka do środka i ze sklepieniem o strzałce 25 cm, wzmocnionem w pachach na 30 cm,i za 1 m²:

0*044 [0*04] m³ wapna gaszonego,

0*088 [0*08] m3 piasku,

0*068 [0*062] m³ wody,

2*80 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3*60 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

1*15 m legarka jak wyżej,

10 gwoździ,

0*13 m³ nasypki jak wyżej dostarczyć;

l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) na rozpiętość 5m:

0*45 m = 21*6 (24*3) kg trawersu Nr. 28 (28) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b), 0*22 m podkładki żelaznej 23 X 31 cm, kutej 13 mm lub lanej 25 mm grubej,

wymiar roboty, reszty mate-ljału i dodatków jak pod a)\

1. w parterze lub w piwnicy, a) na rozpiętość 4m:

0-46 m = 16*7 (17-4) kg trawersu Nr. 24(23)i z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0 24 m podkładki żelaznej 24 X 28 cm, kutej 12 mm lub lanej 23 mm grubej,

0 27 m³ sklepienia z cegieł według poz. 132.,

110 m² wyprawy sklepienia gładkiej według poz. 178.,

1 m² podłogi z desek miękkich 4 X 30 cm z legarkami na 10 X13 lub 8 X cm z gruba obrobionymi według poz. 493., c), ß),

013 m³ czystego, suchego rumowiska lub piasku z tłuczeniem według poz. 16.,

albo też zamiast ogólnych wymiarów sklepienia, wyprawy, podłogi i rumowiska:

4 67 [4 25] godz. murarza,

5*28 [4-80] godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

101 {111} (87) [83] cegieł,

657. Metr kwadr, wykonania stropu sklepionego cegłami jak pod poz. 653., ale z wzajemnym odstępem trawersów co 3m od środka do środka i ze sklepieniem o strzałce 30 cm, wzmocnionem w.pachach na 30 cm; i

1. w parterze lub w piwnicy, a) na rozpiętość 4m:

0*384 m = 15*0 (16*9) kg trawersu Nr. 25 (25) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b), 0*388 m podkładki żelaznej 17 X 25 cm, kutej 10 mm lub lanej 20 mm grubej,

0*265 m³ sklepienia z cegieł według poz. 132.,

1*10 m² gładkiej wyprawy sklepienia według poz. 178.,

1 m² podłogi z desek miękkich 4 X 30 cm z legarkami na 10 X13

lub 8 X 15 cm z gruba obrobionymi według poz. 493., c), ß), 0*155 m3 czystego, suchego rumowiska lub piasku z tłuczeń-cem według poz. 16., albo też zamiast ogólnego wymiaru sklepienia, wyprawy, podłogi i rumowiska:

4*62 [4*20] godz. murarza,

5*34 [4*85] godz. pomocnika, 25° o generalja,

100 {110} (86) [82] cegieł, 0*044 [0*04] m3 wapna gaszo-

nego.

c)    na rozpiętość 6m:

0 44 m — 26 85 (80 4 kg trawersu Nr. 32 (32) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b), 0*190 m podkładki żelaznej

25    X 34 cm, kutej 14 mm lub lanej 28 mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

d)    na rozpiętość 7 m: 0*44m = 33*6 (3b'8)kg trawersu

Nr. 36 (35) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0*162 m podkładki żelaznej

26    X 38 cm, kutej 16 mm lub lanej 32 mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

e) na rozpiętość 8m:

0*44 m = 40*7 (45*9) kg trawersu Nr. 40 (40) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0*141 m podkładki żelaznej 27 X 42 cm, kutej 18 mm lub lanej 35 mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

2. za każde piętro wyżej, względnie wysokość 4 metrową: 0*22 [0*20] godz. murarza,

1*49 [1*35] godz. pomocnika, 25% generalja,

10»/« zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*088 [0*08] m³ piasku,

0 068 [0*062] m³ wody,

2*80 godz. cieśli,

0 90 godz. pomocnika,

25% generalja,

3*60 m desek 4 X 30 cm na podłogę,

115 m legarka jak wyżej, 10 gwoździ,

0155 w³ nasypki dostarczyć jak wyżej ;

1- 5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2- 5% podatek obrotowy;

b)    na rozpiętość bm\

0-374 m == 20-3 (22*9) kg trawersu Nr. 30 (30) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0*219 m podkładki żelaznej 25 X 30 cm, kutej 12 mm lub lanej 23 mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

c)    na rozpiętość 6m:

0-372 m = 25*3 (30*8) Ä# trawersu Nr. 34 (35) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0*195 m podkładki żelaznej 25 X 34 cm, kutej 14 mm lub lanej 27 mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

d)    na rozpiętość 7 m:

0*372 m = 31*2 (38*8) kg trawersu Nr. 38 (40) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b),

0*167 m podkładki żelaznej 26 X 38 cm, kutej 16 mm lub lanej 31 mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

e)    na rozpiętość 8 m:

0-36 m = 37*3 (37*6) kg trawersu Nr. 42*/₂ (40) z dostawą i osadzeniem według poz. 256., b), 0*124 m podkładki żelaznej 35 X 38 cm, kutej 15 mm lub lanej 29 mm grubej,

wymiar roboty, reszty ma-terjału i dodatków jak pod a)\

2. za każde piętro wyżej, względnie wysokość 4 metrową: • 0*22 [0*20] godz. murarza,

1*54 [1*40] godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

658. Uwagi.

1. U stropów sklepionych jest rzeczą niezbędną urządzenie kotew w poprzek ściągających trawersy pomiędzy sobą, lub usztywniających, a to ze względu na istniejące znaczne parcie poziome sklepień.

Tygodnik Nr. 31 z r. 1887 Stowarz. austr. inż. i archit. w Wiedniu podaje w tej mierze następującą tablicę:

Wolna rozpiętość trawersów

Odległość e trawersów od środka do środka

Ilość

kotew

do 2 50 2-50 do 4 00

4*00 do 5*50

5-50 do 7-00

nad 700

1*20 do 2 00 1*20 „ 2-00 1*20 „ 2-00 2-00 „ 3 00 1*20 „ 200 2 00 „ 3 00 1-20 „ 2-50

Do kotew usztywniających używa się sztab o przekroju kołowym 15 do 18 mm średnicy, na które nasadza się rury z żelaza kutego 32 do 38 mm średnicy w świetle o grubości ścian 4 mm.

W celu obliczenia w kosztorysie przybliżonego ciężaru potrzebnych w danym razie kotwi przyjmuje się dla sztab krągłych 4 do 4'5°/₀, dla sztab prostokątnych 1*5 do 2o/₀, płaskich bez rur 2 5 do 3% ogólnego ciężaru belek żelaznych projektowanych do stropu (zob. uwagę 12. pod poz. 119., str. 127.).

2. Stropy sklepione cegłami na trawersach polegają na tern, że trawersy układa się w możliwie jednakich odstępach wzajemnych e = 1*2 do 2*5 m od środka do środka a na dolnych ich pasach

opiera się sklepienie płytkie kolebkowe o strzałce s do ^ e,

1

czyli średnio s e.

Celem umożliwienia prawidłowego oparcia sklepienia nie należy używać trawersów mniejszych niż Nr. 16; należy jednak unikać trawersów o zbyt wysokich przekrojach, gdyż te mają często błędy wałkowania.

Jeżeli obciążenie jest zbyt duże i rozpiętości bardzo wielkie zastosowuje się silne dźwigary żelazne jako pierwszorzędne w odstępach e, a na nich wspiera się słabsze jako drugorzędne w odstępach wzajemnych ej od środka do środka; w miarę potrzeby podpiera się także dźwigary słupami z cegieł klinkierek, z ciosów, betonu, żelbetonu, z.żelaza lanego lub kutego; słupy jednakże lane żelazne nie znoszą uderzeń i wstrząśnień.

Trawersy stropowe służą zarazem do zakotwienia murów z pomocą krótkich kotew (zob. poz. 119., uwaga 12.) i w tym celu wierci się dla śrub kotwiowych po dwie dziury w ściance trawersu w odległości 16 i 32 cm od końca.

Sklepienia stropowe otrzymują w kluczu grubość na pół cegły, t. j. 13 {12} (13) [15] cm, a w pachach gdy rozpiętość większa, na całą -cegłę 27 {25} (26) [30] cm; jeżeli mury działowe są na 1¹j₂ cegły grube, można je użyć jako oporów sklepień wspólnych, lub końcowych; skoro jednak są cieńsze, trzeba oprzeć sklepienie na trawersie I lub C przyściennym. Zwykle wykonują sklepienie nà zaprawie wapiennej, często jednak na przedłużonej (1 część wapna, V₂ do 1 części cementu, 3 do 5 części piasku) albo nawet na cementowej w stosunku 1: 3, gdy rozpiętość sklepienia jest większa.

Prawidłowo rzecz biorąc, powinno się wykonywać płaskie sklepienie kolebkowe na opierzeniu; najczęściej jednak wykonują je na jednej krążynie przesuwalnej cegłami, rębem na długość wachlarzowo na łuku krążyny układanemi, i ten sposób wykonania daje sklepienie lepsze niż „na kanalarz“.

Wytrzymałość sklepień płaskich kolebkowych 15 cm grubych, między trawersami na rozpiętość e = 1-5, 2, 2*5, 3 m wykonanych, wynosi w tym samym porządku 2000, 1500, 1100, 800 Jcgim²-, są zatem dla wszelkich obciążeń, zdarzających się w budownictwie lądowem, dostatecznie silne.

Z wierzchu należy zawsze sklepienie zalać zaprawą wapienną; a ze względu na naturalną wilgotność nowych sklepień, oraz celem ich wzmocnienia należy pod podłogę dawać legarki dębowe i układać według możności w poprzek trawers.

Stropy, o których mowa, są bardzo wytrzymałe, trwałe i znoszą dobrze uderzenia i wstrząśnienia; atoli ogniotrwałymi zupełnie stają się dopiero wtedy, gdy dolne i górne pasy oraz ścianki trawers są całkowicie osłonięte materjałem ogniotrwałym, a mianowicie; betonem, murem ceglanym, lub cegłami stosownie do tego celu wytworzonemi.

2. W poz. 653.—657. podałem ciężary trawersów wedle norm pruskich, a w nawiasach ciężary tychże wedle norm austrjackich ; z porównania ciężarów widzimy, że praktyczniejsze są trawersy norm pruskich, na których oszczędność na materjale wynosi 0*7—6-4 kg, średnio 32 kg na 1 m² stropu, przyczem dziś tylko takie możemy dostać z polskiego Górnego Śląska.

¹

85 godz. cieśli,

170 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

0 40 m murnicy jak wyżej,

²

Patrz uwaga str. 480., przed poz 648.

f) Stropy płaskie ceglane.

659,    Stropy płaskie ceglane polegają na tem, że trawersy rozstawia się w niewielkich odstępach wzajemnych a przestrzeń między niemi zapełnia się prostopadłymi do kierunku trawersów szeregami cegieł płazem lub rębem kładzionych na opierzeniu i na dolnych pasach trawersów, bez lub ze strzałką kilkucentymetrową z zachowaniem wiązania posadzkowego i zalewa się zaprawą przedłużoną lub cementową. Cegieł używają tu zwykłych, ale wyrobu maszynowego z ostremi krawędziami dobrze wypalonych, często zaś także cegieł rozmaitej postaci i rozmiarów z wcięciami i występami, umożliwiającymi wzajemne wiązanie; wszakże bez względu na postać najlepiej do tych stropów nadają się cegły wzdłuż dziurawione.

Po stężeniu zaprawy szeregi cegieł łączą się w jedną płytę zupełnie płaską lub nieznacznie łukową, na którą bezpośrednio daje się nasypkę w ten sposób, aby przewyższała nieco górny pas trawersy. Ponieważ takie płyty wywierają znaczne parcie poziome, należy trawersy ściągnąć wydatnie kotwiami. Osłonięcie wreszcie dolnego pasu i górnej części trawers stosownie urobionemi cegłami i betonem czyni strop zupełnie ogniotrwałym.

Zależnie od rodzaju i rozmiaru poszczególnych części, tworzących zespół stropu, oblicza się jego ciężar własny jednostkowy, który łącznie z unormowanem użytkowem obciążeniem umożliwia statyczne obliczenie trawers i ich podkładek w sposób wyżej pod poz. 658. przedstawiony. Potrzebny zaś wymiar roboty i materjału daje się łatwo wyznaczyć — zależnie od wzajemnego odstępu trawers i reszty rozmiarów stropu — sposobem pod poz. 652. do 657. wskazanym.

Ilość rozmaitych systemów stropów ceglanych jest bardzo wielka i dla tego ograniczymy się do umówienia jedynie kilku z nich najwięcej rozpowszechnionych.

660.    Strop ceglany systemu Kleina Otrzymuje zupełnie równą płytę z cegieł zwykłych normalnych lub z cegieł 10 do 12 cm grubych, ułożonych szeregami między trawersami na opierzeniu poziomem; w spoinę bieżącą wzdłuż każdego szeregu z obu stron osadza się u dołu rębem pas żelazny 1 X 20 do 2 X 30 mm przekroju na dobrej zaprawie przedłużonej, poczem całą płytę ceglaną zalewa się rzadką zaprawą cementową lub przynajmiej przedłużoną (1 część cementu, 1 wapna i 5 do 6 piasku) z dokładnem zapełnieniem spoin. Do tego celu nadają się najlepiej cegły porowate

wzdłuż dziurawione, z powodu małego ciężaru. Wzajemny odstęp trawersów wynosi zwykle 1 do 150 m a wyjątkowo tylko do 3 m\ wszakże jeżeli obciążenie jest wielkie odstęp trawers nie powinien przekroczyć 1*5 m. Stosownie do wymaganej wytrzymałości stropu •cegły tworzące szeregi płyty układa się płazem, rębem lub też płazem z żebrami wzmacniającemi z cegieł rębem stawianych, po każdym trzecim szeregu. Dla umożliwienia dokładnego osłonięcia dolnego pasu zaprawą zacina się cegły tak, aby sięgały nieco niżej pasu (zob. poz. 659.).

661.    Strop patentu Demskiego wykonują z cegieł zwykłych wzdłuż trzykrotnie dziurawionych, płazem układanych szeregami na zupełnie plaskiem opierzeniu, wyścielonem papą dachową celem zapobieżenia ściekaniu zaprawy podczas zalewania. Podczas układania cegieł w szereg przewleka się przez każdy otwór wszystkich •cegieł pas z żelaza kutego 1 X 30 do 1*5 X 25 mm przekroju rębem przez całą długość szeregu, a po ułożeniu 4 do 6 szeregów zalewa się je zaprawą cementową, lub przynajmiej przedłużoną w ten sposób, aby zapełniła nietylko spoiny, lecz także i dziury cegieł; po 14 dniach usuwa się opierzenie a po dalszych 14 można już dać nasypkę (zob. poz. 659.).

Odstęp wzajemny trawersów dochodzi do 1*75 m a wytrzymałość płyty na obciążenie użytkowe do bbOJcgjm².

662.    Strop patentowany J. Schobera odznacza się tern, 'że na krążynie przesuwalnej, pozacinanej obustronnie w zęby, odpowiadające dokładnie rozmiarom i prawidłowemu wiązaniu cegły, układa się cegły zwykłe lub sklepieniowe na zaprawie tak, aby dokładnie zapełniały zęby krążyny, która nadto daje się obracać wokoło swej osi poziomej dla każdego następnego szeregu cegieł, i w ten sposób otrzymuje się sklepienie zębate. Wzajemny odstęp trawersów wynosi 1 do 2*5 m, a mianowicie: sklepienie z cegieł zwykłych rębem leżącym układanych z kluczem z cegieł sklepieniowych, otrzymuje rozpiętość do 1*5 m, — z cegieł sklepieniowych rębem leżącym układanych z kluczem zwykłych cegieł, rozpiętość do 2 w, — z cegieł zwykłych i sklepieniowych rębem leżącym i stojącym układanych rozpiętość do 2 25 w, — a z cegieł sklepieniowych rębem stojącym układanych z kluczem cegieł zwykłych do 2*5 m. Gdy obciążenie jest zbyt wielkie, to odstęp wzajemny e trawers także i dla trzech ostatnich kategorji sklepienia nie powinien być większy niż 15 w. Na rozpiętość 1*5 m

muruje się na zaprawie wapiennej, zresztą na zaprawie przedłużonej łub cementowej-, spoiny powinny być możliwie małe i dokładnie

zaprawą zapełnione. Strzałka sklepienia wynosi щ do ö£ rozpiętości e sklepienia, a wytrzymałość około 2000 kgjm³.

Ciężar własny sklepienia z wyprawą z cegieł zwykłych 250 kgjm², z cegieł sklepieniowych rębem leżącym układanych 300 kg/m², a rębem stojącym 400 kgjm³, wreszcie z cegieł dziurawionych o 300/o mniej. Z powodu silnego parcia poziomego należy trawersy wydatnie kotwiami pościągać, ale w odstępach niemniej szych niż 2 m "(zob. poz. 659.).

Najodpowiedniejszym jest strop o sklepieniu z cegieł sklepieniowych rębem leżącym stawianych.

663.    Strop patentowy' Schneidera otrzymuje sklepienie z cegieł na żłobki i wpustki łączonych, 10 cm grubych, 18 cm szerokich, 30 cm długich, romboidowych, płazem szeregami na zaprawie cementowej z pomocą opierzenia krążynowego układa-

1

nych, ze strzałką wynoszącą rozpiętości, względnie wzajemnego odstępu e trawersów; sklepienie otrzymuje po każdych dwu szeregach cegieł żebro wzmacniające z cegieł, 16 cm wysokie, a każdy szereg zamyka się ostatnią cegłą przypierającą do trawersy, tworzącą klucz, wbijany silnie w kierunku równoległym do trawersy. Największa dopuszczalna rozpiętość sklepienia 9 cm grubego e — 2 m, zaś 15 cm grubego 2 9 m. Wytrzymałość sklepienia na rozpiętość e do 2 m wynosi 550 kgjm² obciążenia użytkowego, a ciężar własny sldepienia z wyprawą 623 kgjm² ; rusztowanie usuwa się po 14 dniach (zob. poz. 659.).

664.    Strop patentu Schuh mach era odznacza się sklepieniem 14 cm grubem z cegieł 26 X 14 X 7*5 cm z pojedynczymi ukośnie wcinanymi żłobkami i wpustkami, wykonanem na jednej przesuwalnej krążynie o strzałce co najmniej 5 cm na zaprawie przedłużonej; klucz wbija się w kierunku równoległym do trawers w pobliżu wierzchołka sklepienia, a zresztą sklepienie, jako na jednej krążynie wykonane, zamyka się w pośrodku długości swej kluczem soczewkowym z cegieł zwykłych lub z betonu cementowego. Wzajemny odstęp trawersów wynosi do Г5 m. Ze względu na

SkWarczyński, Podręcznik budowlany.

znaczną, bo 7 cm w środku wynoszącą grubość wyprawy, daje się siatkę drucianą, przymocowaną hakami i gwoździami do sklepienia. Sklepienie na rozpiętość e = Vbm może udźwignąć z dostateczną pewnością 450 lcgjni* obciążenia użytkowego (zob. poz. 659.).

665.    Strop patentu Ludwiga otrzymuje 14 cm grube sklepienie z cegieł pełnych lub nawet wzdłuż dziurawionych, 26 X 14 X 8 cm z podwójnymi żłobkami i wpustkami ukośnie we wszyskich ściankach bocznych wcinanymi, układanych rębem leżącym szeregami na opierzeniu krążynowem. Rozpiętość sklepienia, względnie wzajemny odstęp trawersów e — 1 do 3 w, a strzałka wynosi 1 do 5’5 cm\ spoiny, które nie powinny być grubsze niż bmmf należy dokładnie zapełnić zaprawą cementową lub przynajmiej zaprawą przedłużoną, opierzenie zaś można już usunąć po 24 godzinach.

Dla obciążenia użytkowego do 810 kg/m* powinna rozpiętość sklepienia e 1'80 ni, od 810 do 450 Jcghn² e :< D65 w, a od 450 do 550 Jcgjm² e 15 m\ cegieł dziurawionych nie należy używać na większą rozpiętość niż 15m ani dla większego obciążenia użytkowego niż 310 kg/m³.

Ciężar własny sklepienia z wyprawą wynosi 250 kg,!m* z cegieł pełnych, zaś 190 Jcg/m³ z cegieł dziurawionych (zob. poz. 659.).

666.    Strop z dużych cegieł hurdysek. Cegielnia w Göding na Morawie wytwarza cegły 50 do 120 cm długie, 20 cm szerokie, 7 cm grube, trzykrotnie wzdłuż dziurawione, które się układa na dolnych pasach obu trawersów, a spoiny zapełnia zaprawą cementową; po stężeniu zaprawy tworzą cegły jednolitą płytę dostatecznie wytrzymałą. Fabryka wyrabia także i dłuższe hurdyski z ukośnie ściętymi końcami proste lub nieco zakrzywione, dla których jednak trzeba już na dolnym pasie trawers dać cegły oporowe, wytworzone w takiej postaci, że dają należyte oparcie hurdyskom a dolny pas osłaniają zupełnie; cegły te osadza się na zaprawie cementowej. Waga lm³ płyty z hurdysek wynosi około 60 A# (zob. poz. 659.).

Do 1 m³ stropu potrzeba 50 do 100 cm długich hurdysek.

Strop z hurdysek nie wymaga rusztowań ani tak silnych trawersów, jak inne systemy stropów, daje się wykonywać w każdej porze roku i szybko, gdyż 1 murarz uskutecznia dziennie około 30 m3 stropu ; nie przepuszcza głosu i zimna, zabezpiecza trawersy od rdzy i ognia, a wyprawa trzyma się dobrze.

Cegły łmrdyski dają się używać z bardzo dobrym skutkiem do murowania cienkich ścianek, a nawet do ścian budynków na lodownie, wile, baraki itp.

667« Strop płazem sklepiony cegłami zwykłemi wzdłuż dziurawionemi, szeregami na jednej krążynie ruchomej 15 cm szerokiej układanemi na zaprawie przedłużonej (1 część cementu, 3 wapna i 5 do 6 piasku) poczęto wykonywać we Lwowie w ostatnim dziesiątku lat. Cegła zwykła do tego celu przeznaczona powinna być prążkowana, o ostrych krawędziach i dobrze wypalona.

Rozpiętość sklepienia, względnie wzajemny odstęp trawersów e = l do 1*25, strzałka wynosi 3 do 4 cm, a grubość 6*5 cm; po każdym trzecim szeregu otrzymuje sklepienie żebro wzmacniające z jednej warstwy cegieł rębem leżącym stawianych ; wreszcie sklepienie należy zalać zaprawą cementowo wapienną w stosunku cementu do wapna 1:3, a od spodu wyprawić wapnem z domieszką gipsu, po ewentualnemotrzcinowaniu spodu pasów trawersów z pomocą drutu i gwoździ po cynkowanych, gdyby niebyły osłonięte cegłami oporowemi.

g) Stropy betonowe*

668. Strop sklepiony betonowy lub żelbetowy, systemu Moniera, albo strop płytowy z żelbetu systemu Mo ni er a na trawersach układanych we wzajemnych odstępach e 1*25 do 1*50 m od środka do środka, łącznie z osłonięciem dolnego i górnego pasa trawersów betonem, z nasypką, legarkami i podłogą z desek miękkich 4 X 30 cm, niestruganych, wykonać, za 1 m²:

0*10 do 0*15 w³ czystego suchego rumowiska lub piasku z tłuczeńcem według poz. 16.,

1 m² podłogi z desek niestru- * ganych 4 X 30 cm z legarkami dębowymi według poz. 493., c^y); b) na rozpiętość 5m:

0*896 do 0*448 m trawersu stosownego przekroju, zresztą jak pod a),

0*32 do 0*16 m podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

a) na rozpiętość 4m\

0*92 do 0*46 m trawersu stosownego przekroju z dostawą i osadzeniem (poz. 256., b),

0*40 do 0*20 m podkładki żelaznej kutej lub lanej stosownych rozmiarów (poz. 652., ust. 5.),

1 m² sklepienia z betonu ubijanego według poz. 133., względnie z żelbetonu systemu Moniera według poz. 136., względnie płyty z żelbetonu systemu Moniera według poz. 137.,

669. Wykonanie stropu z płytą z betonu ubijanego na trawersach, układanych we wzajemnych odstępach ć = 0*75 do 1*25 m od środka do środka, zresztą jak pod poz. 668., za 1 m~\

a) na rozpiętość 4 m:

1*53 do 0*92 m trawersu sto

garkami dębowymi według poz. 493., c), y);

sownego przekroju z dostawą i osadzeniem (poz. 256., Ъ),

0*666 do 0*40 podkładki żelaznej kutej lub lanej stosowny cli rozmiarów (poz. 652., ust. 5.), 1 w³ płyty z betonu ubijanego stosownej grubości według poz. 135.,

0*10 m3 czystego suchego rumowiska lub piasku z tluczeń-cem według poz. 16.,

1 w³ podłogi z desek miękkich 4 X 30 cm niestruganych z le-

jak pod a),

Uwaga. Ponieważ koszt trawersów liczy się według wagi, należy po obliczeniu statycznem ich przekroju zamienić podane wyżej długości ich w metrach na wagę w kilogramach.

sklepienie z betonu ubijanego lub żelbetonu, względnie płyta z żelbetonu, nasypka i podłoga, jak pod a) ;

c)    na rozpiętość 6 w:

0-88 do 0 44 m trawersu stosownego przekroju, zresztą jak pod a)₇

0*266 do 0*138 m podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

sklepienie z betonu ubijanego lub z żelbetonu, względnie płyta z żelbetonu, nasypka i podłoga jak pod a),

d)    na rozpiętość 7 m:

0*868 do 0*434 m trawersu

stosownego przekroju, zresztą

0*228 do 0*114 m podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

sklepienie z betonu ubijanego, lub z żelbetonu, względnie płyta z żelbetonu, nasypka i podłoga jak pod a)\

e) na rozpiętość 8 w:

0*86 do 0*43 m trawersu stosownego przekroju, zresztą jak pod a),

0*20 do 0*10 m podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

sklepienie z betonu ubijanego lub z żelbetonu, względnie płyta z żelbetonu, nasypka i podłoga jak pod a).

b)    na rozpiętość 5m:

1*493 do 0*896 m trawersu

stosownego przekroju, zresztą jak pod a),

0*533 do 0*32 m podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

płyta z betonu ubijanego, nasypka i podłoga jak pod a)\

c)    na rozpiętość 6 w:

1*466 do 0*88 m trawersu stosownego przekroju zresztą jak pod a),

0*444 do 0-266 m podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod a),

płyta z betonu ubijanego, na-sypka i podłoga jak pod aj\

d) na rozpiętość 7 m:

1*448 do 0 868 m trawersu stosownego przekroju, zresztą jak pod aj,

0-381 do 0-229 podkładki żelaznej kutej lub lanej, zresztą jak pod aj,

płyta z betonu ubijanego, na-sypka i podłoga jak pod aj.

670« Stropy betonowe względnie żelbetonowe otrzymują w ogóle bardzo liczne i rozmaite konstrukcje, z których — oprócz objętych pozycjami 133. do 136. — zasługują następujące jeszcze na uwagę:

1. Płyta żelbetonowa systemuMoniera, stropowa, wsparta na górnym pasie trawersów, których widoczne od spodu pasy i ścianki mają osłonę z betonu, wyokrągloną na złączeniu z płytą w sposób, dający płycie pozor sklepienia betonowego, zowie się płytą wyokrągloną.

2.    Płyta wyokrąglona systemu Koenena odznacza się nadto właściwym układem i przytwierdzeniem wkładek z żelaza krągłego, a mianowicie: dłużnice z żelaza krągłego 5 do 13 mm grubego zwisają w linji łańcuszkowej od wierzchu płyty na obu oporach aż do spodu we środku jej rozpiętości, a końce ich oba są zgjęte Î zahaczają o górny pas trawersu lub o przewłokę zwykłej kotwi murowej w braku trawersów. Wobec tego płyta jest na obu oporach naprężona, i jako taką trzeba ją statycznie obliczać. Płyty tego systemu zastosowuje się na rozpiętość do 5 m.

3.    Strop płaski Koenena składa się z płyty betonowej, ubitej między trawersami z żeberkami u spodu, prostopadłemi do trawersów. Wzajemny odstęp żeberek wynosi 25 cm od osi do osi, a pomiędzy niemi beton tworzy sklepionka kolebkowe o pełnym łuku. W każdem żeberku przy dolnej krawędzi przekroju jest osadzona wkładka z krągłego żelaza, zawieszona na strzemionach szczypcowych z płaskiego żelaza o końcach wygjętych, sięgających aż po wierzch płyty, u spodu żeberek są przymocowane łaty drewniane 4 X ? cm, które służą za podsiębitkę do otrzcinowania i wyprawy sufitowej.

4.    Płyta żeberkowa Koenena między trawersami z żeberkami n spodu we wzajemnych odstępach co 25 cm od osi do osi, w których są osadzone żelaza trawersowe X ⁰ słabym przekroju (Nr. 8); pomiędzy żeberkami płyta tworzy sklepionka kolebkowe o łuku odcinkowym, które na oporach u trawers głównych są wyokrąglone.

5.    Płyta stropowa systemu Matraia polega na tern, że na trawersach w pewnym odstępie wzajemnym ułożonych zawiesza się siatkę drucianą zapomocą strzemion, nasuniętych węższą stroną na czoło każdego końca trawersu, a szerszą stroną wspartych na ich górnym pasie. W prostokącie zakreślonym obiema trawersami idą od tych strzemion dwa główne druty przekątne, oraz równoległe do obu trawers wiązki drutów, biegnące z każdej strony tuż przy górnych pasach trawers; każda zaś wiązka drutów jest tak silna, że może wytrzymać połowę obciążenia, przypadającego na jedną trawersę. Do trawersów i wiązek są przymocowane druty poprzeczne, równoległe i przekątne, tworzące łącznie siatkę gęstą, która zapomocą zmyślnego swego układu przenosi działanie obciążenia ze środka trawersu na ich końce po równej mierze. Siatkę osłania się ze wszech stron betonem żużlowym, ubijanym na grubość 8 do 10 cm, który jednakże niema znaczenia pod względem statycznym, lecz służy tylko do zapełnienia siatki i nadania jej postaci płyty.

6.    Płyta stropowa systemu Hennebiquea w porównaniu do poprzednich odznacza się tern, że — zamiast na trawersach — wspiera się na belkach żelbetonowych, tworząc z niemi jedną całość, zwaną płytą belkową lub żebrową.

Poprzednio określono szczegółowo cechy systemu Hennebiquea. Tu zatem pozostaje tylko do nadmienienia, że ze względu na jedną całość płyty z belką należy także i obliczenie statyczne odnosić zawsze do tej całości.

W ogóle stropy Hennebiquea okazały się ogniotrwałymi i nadzwyczaj wytrzymałymi nawet na wstrząśnienia i uderzenia.

7.    Płyta stropowa systemu Ast i Spółka w Wiedniu polega na tej samej zasadzie co poprzednia; jest zatem płytą żebrową i ma podobną konstrukcję.

8.    Strop systemu Yisintiniego wykonuje się z gotowych już, na miejsce budowy dostarczonych belek, układanych jedna przy drugiej. Belki te mają górny i dolny pas płytowy, a między niemi znajdują się zastrzały tak samo szerokie i grube, jak pasy, tworzące puste, równoramienne przestrzenie trójkątne. Wkładki osadzone w górnym pasie i dolnym są proste, z żelaza krągłego ; takie same wkładki znajdują się w zastrzałach ciągnionych i łączą się z poprzedniemi zwykłem zahaczeniem -, zastrzały ciśnione nie mają wcale wkładek.

Cała zatem belka jest właściwie belką kratową żelbetonową, w przekroju 20 cm szeroką i 15 do 40 cm, lub więcej wysoką; strop zaś z takich belek złożony jest lekki, nie wymaga rusztowań i można go natychmiast po wykonaniu obciążyć.

VII. ROBOTY STUDNIARSKIE.

671. Uwagi ogólne.

1. Woda.

Woda składa się z wodoru i tlenu w związku chemicznym H₂0, ale w stanie rodzimym jest zawsze mniej lub więcej zanieczyszczona rozmaitemi domieszkami; w temperaturze 4°C osiąga swą największą gęstość i jeden jej litr waży 1 kg. Zdrowa i do picia dobra woda powinna być czysta, przezroczysta, bezbarwna, bez-wonna, bez smaku, orzeźwiająca i posiadać temperaturę mało zmienną.

Wody opadowe są względnie najczystsze; zawierają jednak tlen, azot oraz wiele kwasów z powietrza i pyłów i są miękkie.

Woda źródlana lub studzienna zawiera mniej azotowych części organicznych od opadowej, natomiast więcej kwasu węglowego i soli saletrzanych, wapniowych, magnezjowych itp.; jest zatem twarda.

Woda rzeczna zawiera podobne domieszki ale stosunkowo w mniejszej ilości, nadto wiele składników organicznych, ziemistych i zanieczyszczeń zdrowiu szkodliwych z rozmaitych odpływów i zalicza się do wody miękkiej.

Woda morska zawiera do 3 5% rozmaitych soli, gnijących ciał organicznych itp., w czem się mieści około 2*7°/₀ soli kuchennej, i jest twarda.

WToda twarda jest wogóle do prania i mycia mało przydatna.

W ziemi przesyconej materjami gnilnemi woda zanieczyszcza się w sposób zdrowiu szkodliwy; daje się wprawdzie oczyścić sta-rannem filtrowaniem lub uczynić przynajmniej nieszkodliwą zagotowaniem, ale to jest połączone ze znacznymi kosztami. Studnia zatem powinna się znajdować w oddaleniu najmniej 10 m od wychodków, kanałów, kloak, stojących kałuż, cmentarzy, przewodów nieczystości odkrytych lub podziemnych, rur gazowych i wszelkich zakładów zanieczyszczających powietrze, wodę i ziemię. Również, należy studnię zabezpieczyć w ten sposób, by wody opadowe nie mogły się do niej dostać. Czem zresztą studnia głębsza, tern woda z niej czystsza, zaś najlepszą warstwą wodonośną jest rodzimy piasek lub żwir, przykryty od góry warstwą nieprzepuszczalną.

Ze względu na konieczność odprowadzenia wody zużytej z pod studni a także uniemożliwienia wciekania wody powierzchniowe) do studni musi ona leżeć w najwyższym, a nie jak to częsta robią w najniższym miejscu. To odnosi się tylko do studzien kopanych, a nie ma znaczenia przy studniach wierconych.

Studnie kopane powinny leżeć w odległości 5 m od granicy sąsiada, jedynie wspólne studnie mogą być urządzone na granicy posiadłości.

Wodę studzienną nieznanej jakości należy poddać badaniom sanitarnym i chemicznym celem stwierdzenia jej przydatności do picia.

Wybór miejsca na studnię powinien polegać na dokładnem zbadaniu stanu wody wgłębnej i jej wydajności podczas najniższego jej stanu, a więc w czasie od lipca do końca września. Uzyskania potrzebnych dat w tym celu daje się bardzo ułatwić przez zbadanie studzien pobliskich, oraz wywiady u okolicznych studniarzy.

2. Studnie kopane.

Stan wody w studni powinien być możliwie stały; jednakże studnia nie powinna być za głęboka, aby nie zbierało się w niej więcej wody niż potrzeba i nie tworzyło wody stojącej; zwykle wystarcza głębokość wody 2 do 4 w podczas najniższego stanu. Rozpiętość studni w kwadrat, względnie w średnicy wynosi zwyczajnie 1 do 2m; ale na zwykłe cele domowe wystarcza także 1 do 1*25 m, i może dostarczyć na minutę 200 do 250 l wody, jeżeli pochodzi z warstwy wodonośnej piaskowej.

Studnia

Na 1 m2 dna studni liczy się wogóle wydajność wody około 30 do 60 l na minutę. Jeżeli woda ma dopływać nietylko dnem studni lecz także i dolną częścią jej ścian, należy tę część pozostawić z otwartemi spoinami, mchem tylko zapełnionemi; gdyby zaś dna tworzył miałki piasek, należy je podsypać grubą warstwą piasku gruboziarnistego, celem zapobieżenia podmuleniu ścian, uliczne na cele ogniowe powinny mieć eonajmniej 1*5 m rozpiętości;

zresztą studnie przeznaczone do dostarczania znacznej ilości wody> otrzymują 15 do 4 m światła w kwadrat.

Ściany (ocembrowanie) studni muszą być obłożone 15 cm warstwą, gliny, do 2 m głębokości poniżej naziomu (terenu).

Samo ocembrowanie studni otwartej powinno się wznosić ponad teren o najmniej 1 m.

Grunt dokoła studni musi być wybrukowany w pasie o szerokości 1 m dokoła ocembrowania, przyczem musi mieć spadek od studni na zewnątrz.

a) Oścień studzienna drewniana.

Zwykłe studnie domowe 1 do 125 ш w świetle otrzymują oścień drewnianą czyli cembrzynę bez względu na to, czy są kwadratowe lub krągłe; natomiast oścień murowaną otrzymują studnie tylko krągłe.

Cembrzyna składa się — zależnie od postaci wnętrza studni —-z ram krążynowych, z bębnów czyli z beczek studziennych, względnie z kwadratowych ram z belek na 15 X 20 cm do 20 x 25 cm czysta w gran ociosanych lub z dyli 5 do 8 cm grubych, 25 do 30 cm szerokich; ramy te są na węgłach silnie związane i układa się je bezpośrednio na sobie. Kamy belkowe można także zakładać w odstępach 0 8 do 11 m i w takim razie każdą parę ram opierza się od strony ziemi stojącemi deskami 4 do 5 cm grubemi, 15 cm szerokiemi w ten sposób, że dolne ich końce sięgają 10 cm niżej dolnej ramy.

Wykonują także oścień studzienną, złożoną ze słupów narożnikowych i z opierzenia od strony ścian ziemi.

Sposób wykonania ościeni przeprowadza się częściowo z równoczesnym częściowym wykopem zarówno w ziemi spoistej, jak w sypkiej niespoistej z tą różnicą, że w ziemi sypkiej są wykopy częściowe płytsze i głębokości częściowych ościeni stosownie mniejsze.

Wykonanie cembrzyny niżej stanu wody wymaga usunięcia wody zapomocą wypompowania, a zresztą prowadzi się w sposób wyżej opisany; jeżeli jednak dopływ jest tak obfity, że woda nie daje się wypompować, to do dalszego pogłębienia trzeba zastosować beczki studzienne.

Beczki studzienne są to właściwie rury drewniane o średnicy mniejszej niż średnica studni, zbite z klepek sosnowych lub modrzewiowych 8 cm grubych zapomocą silnych obręczy żelaznych w odstępach wzajemnych co 70 cm; długość beczek wynosi do 5 m.

Beczkę taką ustawia się na wyrównanej ziemi w studni, ustala za-pomocą stosownego rusztowania, następnie klepki zaopatrzone ostrzem na płaz wbija się w ziemię jedną po drugiej, poczem wygrzebuje się ziemię grzebaczką łopatkową lub workową. Jeżeli trzeba iść jeszcze głębiej, wbija się drugą beczkę o stosownie mnieszej średnicy.

Z pomocą takich beczek przeprowadzono we Wiedniu przed kilkunastu laty akcję ratunkową z powodzeniem celem wydobycia dwu ludzi, przysypanych w studni 12 m głębokiej podczas murowania i pogłębiania ościeni, która pod naciskiem piasku doznała skręcenia i zwaliła się; dopiero w szóstym dniu prac ratunkowych wydobyto obu przysypanych i odratowano.

b) Oścień studzienna murowana.

Oścień murowaną zastosowuje się do studzien tylko krągłych i w tym celu używa się w regule cegły zwykłej lub promieniowej bardzo dobrze wypalonej. Studnia o rozpiętości niżej 2 m otrzymuje grubość omurowania (ościeni) 1 cegły, — o rozpiętości 2 do 4 m, grubość 1| cegły, — o rozpiętości 4 do 6 m 2 cegły, — 6 do 7*5 m 2-J cegły (zob. „Hütte“, tom III. z r. 1911, str. 712). W braku cegły używa się kamienia łamanego, według możności warstwowego, ciosów, betonowych wycinków pierścieniowych, łączonych na pół-żłobki, betonowych bębnów do 2 w wysokich o średnicy 1*5 m

1    ścianach 10 cm grubych, łączonych na półżłobki. Górna część ościeni muruje się w regule na zaprawie cementowej, która czyni mur wytrzymalszym i niedopuszcza przesiąkania nieczystej wody z górnych warstw ziemi; dolna część na głębokość wody w studni wykonuje się z pustemi spoinami lub nawet cegłami dziurawionemu

Mur ościeni zakładają w regule na żelaznym lub drewnianym wieńcu, który jednak jest bezwarunkowo potrzebny, jeżeli mur ma być zatapiany i musi otrzymać od spodu ostrze po stronie zewnętrznej, gdy ziemia jest zbita. Wieniec drewniany w normalnych warunkach studni do 2 m rozpiętości składa się z dwu warstw desek 4 cm grubych, zbitych gwoździami; na rozpiętość

2    do 3 m z dyli 5 do 8 cm grubych, ześrubowanych, a na rozpiętość większą daje się więcej warstw dyli i nawet łączy się wieniec z murem zapomocą kotwi pionowych. Jeżeli ziemia niejednolita i zachodzi obawa wyboczenia, skręcenia i zwalenia się muru, daje się w dolnej części omurowania międzywieńce z drzewa lub żelaza we wzajemnych odstępach co 2 m, a nawet co 1 do 2 m, gdy roz-

piętość studni znaczniejsza, i wiąże się je 6 do 8 kotwiami piono-wemi około 8 cm grubemi. Dla studni 10 m głębokiej o średnicy 2 m w piasku wystarcza jeden wieniec.

Sposób wykonania studni murowanej w zwykłych warunkach jest następujący. Wykonuje się jamę 4 do 5 m w kwadrat prawie do zwierciadła wody z równoczesnem należytem rozparciem i stosownem rusztowaniem do ruchu ziemi, zakłada na poziomo wyrównanym dnie jamy wieniec, muruje na nim oścień około 2 m wysoko i zapuszcza ją stopniowo w ziemię zapomocą obciążenia i stosownego podgrzebywania, dopóki wieniec nie zanurzy się w wodę. Następnie nadmurowuje się oścień dalej i po wypompowaniu wody, o ile niewielki jej dopływ na to zezwala, wykopuje się ziemię i po obciążeniu zagłębia się oścień aż do projektowanego dna studni, poczem omurowanie wyprowadza się aż do wierzchu z równoczesnem stopniowem usuwaniem rozpór i opierzenia jamy. Jeżeli dopływ wody jest tak wielki, że się nie da usunąć wypompowaniem, to celem pogłębiania omurowania należy zastosować podgrzebywanie ziemi w wodzie zapomocą grzebaczki łopatkowej lub workowej. Wybiórkę ziemi celem zanurzania muru należy zawsze wstrzymać tak długo, aż wierzch ościeni otrzyma stosowne obciążenie, a to celem zapobieżenia oberwaniu się muru. Wszelkie zresztą wydarzające się przeszkody w ziemi należy usuwać z potrzebną oględnością i starannością-, a jeżeli studnię wykonuje się w pobliżu domów, zwłaszcza ich narożników, — czego należy unikać — to trzeba zastosować od strony budynku większe obciążenie pogłębiające.

Także i w zbitej ziemi spoistej wykonują studnie sposobem częściowego wykopywania, murowania, obciążania i zanurzania ościeni zaraz od powierzchni terenu; celem zaś zajDobieżenia, by pod ciągle wzmagającem się obciążeniem pogłębiającem wierzch muru nie rozpadł się, ściąga się go łańcuchami po poprzedniem obłożeniu deskami. Tak też samo, ale z wszelką możliwą ostrożnością, starannością i oględnością buduje się studnie w ziemi sypkiej niespoistej. Zamiast opisanego właśnie sposobu zanurzania omurowania zaraz od powierzchni ziemi, można także zastosować podchwytywanie omurowania, a mianowicie: po wykopaniu jamy 1 do 1-5 m głębokiej i wyrównaniu dna muruje się oścień na wieńcu szerszym od ościeni o 15 cm, któremi sięga w ścianę wykopu; następnie wykopuje się ziemia na taką samą głębokość, wyrównuje i podpiera się poprzednią część ościeni słupkami, aby się nie

usunęła, muruje się drugą część ościeni na takim samym wieńcu i w ten sposób dalej pogłębia się studnię aż do projektowanego jej dna.

c) Oścień z betonu ubijanego.

Gdy ziemia zbita spoista, wykopuje się jama 1 do 2 m głęboka i po wyrównaniu dna ubija się beton w dwu lub czteru pierścieniowych warstwach od razu na całą wysokość w stosownych formach, których w regule ścianą pionową zewnętrzną jest ziemna ściana wykopu, a wewnętrzną rozbieralny cylinder z desek, lub z blachy. W obrębie warstwy wodonośnej trzeba wodę wypompować, a gdy to nie idzie, należy zastosować beczki studzienne. W ziemi sypkiej niespoistej wykonuje się studnia tak samo, ale z wszelką potrzebną ostrożnością i oględnością, a głębokość każdorazowej jamy, względnie wysokość pierścienia z betonu ubijanego w formach należycie rozpartych wynosi 50 cm.

Studni kopanych murowanych używa się nietylko celem uzyskania wody, lecz także i do fundamentowania pod mury budynków, filarów mostowych itp., jeżeli warstwa ziemi dobra pod budowę leży w znaczniejszej głębokości. Studnie te wykonuje się w sposób wyżej przedstawiony, a wnętrze ich zapełnia się betonem lub murein.

3. Studnie rurowe (wiercone).

Ten rodzaj studni ze względu na bardzo małe stosunkowo koszta wykonania, oraz ze względu na inne cenne zalety ma pierwszeństwa przed studniami kopanemi w bardzo wielu przypadkach, a szczególnie tam, gdzie się znajduje woda wgłębna w wielkiej obfitości.

a) Studnia abisyńska czyli studniaNortona jest najprostszą studnią rurową i składa się z rury ssącej żelaznej kutej 25 do 7*5 cm średnicy z końcem dziurkowanym, zaopatrzonym ostrzem, którą się wbija bezpośrednio w ziemię, jeżeli warstwa wodonośna nie znajduje się głębiej niż około 8 m, poczem dostosowuje się do niej pompę. Koniec tej rury zaopatrują także ostrym szerokim nawojem śrubowym, co zamiast wbijania umożliwia wśrubowanie* jej w ziemię. Dla ochrony od zamulenia owija się dziurkowany koniec rury podwójnie lub potrójnie siatką z drutu miedzianego lub mosiężnego; wentyl nad częścią dziurkowaną jest kulisty. Są to wogóle studnie płytkie, wynoszące 5 do 10 m głębokości i pod względem działania i dobroci wody wątpliwej wartości.

b) Studnie wiercone.

Gdzie znajduje się dobra i obfita woda w większej głębokości, tam najodpowiedniejszą jest studnia rurowa wiercona, gdyż daje się wykonać łatwo, szybko i tanio. Studnia taka składa się z sięgającego aż do warstwy wodonośnej wywiertu, który w ziemi miękkiej zawsze, a w skale czasami otrzymuje okładzinę z rur Mannesmanna, ¹ oraz z osadzonej w wywiercie żelaznej rury ssącej z kompletną pompą. Łączenie rur okładzinowych czyli wiertniczych ш długość dokonuje się zapomocą wzajemnego naśrubowania, w którym to celu końce ich otrzymują nawoje śrubowe w ten sposób, aby ani na zewnąrz ani wewnątrz nie wystawały żadne zgrubienia.

Wiercenie przeprowadza się wprost z powierzchni ziemi, albo z dna jamy kilkometrowej albo ze studni, której wydatność i jakość wody jest nieodpowiednia a której pogłębienie byłoby połączone z trudnościami. Pierwsza rura okładzinowa, którą się zapuszcza w ziemię równocześnie z wierceniem zapomocą pobijania i obciążenia, ma średnicę 30 do 50 cm i gdy cała wlezie, otrzymuje przedłużenie zapomocą naśrubowania drugiej rury, potem trzeciej itd. o tąj samej średnicy, aż cała przedłużona rura nie da się już dalej zagłębić. Wówczas wsadza się w nią rurę o mniejszej średnicy, która dopiero po stosowncm przedłużeniu do równej głębokości z poprzednią, zapuszcza się w wywiert niżej położony,- poprzednie zaś rurowanie, tworzące pochwę obecnego rurowania, jako już zbędne można wyciągnąć, o ile się to opłaci. Gdy drugie rurowanie przestanie już leźć w głąb, wsadza się w nie trzecie znowu o średnicy mniejszej itd., aż się osiągnie pożądaną głębokość wywiertu. Oczywiście ostateczna średnica głębokości całej wywiertu będzie równa średnicy ostatniego rurowania.

Studnie wiercone mają głębokość 100 do 200 m i przedstawiają tę korzyść, że wrazie potrzeby można je łatwo usunąć, wyjmując rury i wykonać w innem korzystniejszem miejscu; nadają się więc do tymczasowego użytku.

W przedstawiony wyżej sposób dają się wykonywać bardzo głębokie wywierty, jak np. naftowe, które w Borysławiu wynoszą po 800 do 1350 w, a w Tustanowicach przeszło 1500 m głębokości. Do tych głębokich wierceń naftowych używają tam motoru parowego 24 do 25 sił koni (БР), a samo wiercenie stosownie do natury

tej roboty prowadzą zapomocą właściwej wieży (rygu) 20 m wysokiej. Na Śląeku pruskim w czasie od 26. stycznia 1894 do 17. maja 1895 wykonano wywiert 2003-34 m głęboki, robota zatem trwała 399 dni i kosztowała od 1 m po 37-57 marek (około 45 koron), nie licząc przyrządu wiertniczego i całego urządzenia. Temperatura wzrastała na każde 34-10 m głębokości o 1° C.

Zdarza się, że w głębi ziemi między warstwami nieprzepuszczal-nemi znajdująca się woda pozostaje pod ciśnieniem liydrostatycznem lub gazów ziemnych, i jeżeli wykona się wywiert aż do tej warstwy wodonośnej, to mocą rzeczonego ciśnienia woda może się podnieść aż do wierzchu rury wiertniczej, a nawet wytrysnąć ponad nią w górę wysoko. Studnie takie zowią się artezyjskie i bywają w regule bardzo głębokie.

Wogóle podczas projektowania głębokich wierceń należy już z góry obmyśleć sposób stosowny odprowadzenia wody, która bywa bardzo obfita, oraz sposób zamykania górnego wylotu wy-wiertu (rury wiertniczej).

4. Pompy.

Pompy są to przyrządy umożliwiające wydobycie wody z głębi studni i polegają na tern fizykalnem zjawisku, że w rurze zanurzonej w wodzie jednym końcem, pozbawionej powietrza, podnosi się słup wody na wysokość 10 m. Pompą jednak z powodu nieszczelności tłoka i innych części składowych nie można ,ssać wody na większą wysokość niż 6 do 7*5 m ponad zwierciadło wody.

a) Pompy żelazne.

Pompa ssąca składa się z rury ssącej, zaopatrzonej u dołu koszem ssącym i wentylem ssącym ponad koszem, oraz z rury tłokowej, w której porusza się tłok, posiadający wentyl wsteczny. Kuchem w górę ssie tłok z początku powietrze, potem wodę, zaś ruchem w dół (powrotnym) wypuszcza ponad siebie powietrze, później wodę, którą następny ruch w górę podnosi na kilkanaście centymetrów aż do wylewu. Jest to więc właściwie pompa ssąco-podnosząca; gdy jednak to podnoszenie wody jest bez znaczenia, więc pompa jest w gruncie rzeczy ssącą.

Pompa ssącopodnosząca w przeciwieństwie do poprzedniej podnosi wodę do znacznej wysokości ponad granicę ssania i posiada od kosza ssącego aż po wylew jedną tylko rurę pionową.

3. Studnie rurowe (wiercone). — 4. Pompy.

5И

Pompa ssąco tłocząca różni się tem od pompy podnoszącej, że tłok jest bez wentyla, natomiast z boku u rury tłokowej (u buta.) znajduje się otwór do osobnej rury tłoczenia zaopatzony wentylem. Ruchem w górę ssie tłok wodę, zaś ruchem w dół zamyka wentyl ssący i otwiera wentyl tłoczący, którym wciska się woda do rury tłoczenia. Celem złagodzenia uderzeń, ochrony wentyli i regulowania wypływu zaopatruje się zawsze pompę ssącotłoczącą kociołkiem powietrznym i to jest dalsza różnica pomiędzy nią a pompą podnoszącą.

W opisanych wyżej pompach tłok ruchem w górę tylko ssie wodę, zaś ruchem w dół tylko ją tłoczy; każdy zatem dwutaktowy ruch tłoka ssie tylko raz jeden i tłoczy raz jeden. Są jednak pompy, których tłok jednym ruchem dwutaktowym ssie wodę dwa razy i dwa razy tłoczy i które dlatego zowią się pompami pod wojnę mi w porównaniu do poprzednich, które są pompami pojedynczemi.

Pompy wyżej poszczególnione posiadają zresztą przyrząd do poruszania tłoka; jest to trzon żelazny, dostatecznie długi, połączony dolnym końcem z tłokiem, a górnym z dźwignią studzienną lub korbą. Oprócz tego otrzymują one stojak studzienny, obejmujący wierzchnią część rury podnoszącej, względnie tłoczącej z wylewem, którego wylot zwrócony jest do muszli studziennej, połączonej z odpływem studziennym do kanału.

Konstrukcje pomp żelaznych wogóle są bardzo rozmaite, a wszystkie są o wiele dokładniejsze i lepsze niż drewniane.

b)    Pompa budowlana.

Pompa budowlana służy do usuwania wody z wykopów fundamentowych lub studzienny cli ; jest podwójna (z dwoma tłokami), przenośna i obsługiwana przez dwu ludzi. Działa bardzo wydatnie, gdyż na 80 ruchów dwutaktowych tłoka pompuje 370 l wody na minutę, czyli około 22.000 ź w godzinie; rurą ssącą jest wąż szczelny, Do poruszania tej pompy zastosowują także motor.

c)    Pompy drewniane.

Tu należą tylko pompy pojedyncze z rurami drewnianemi, zwykle o średnicy wewnętrznej 8 ш, zewnętrznej 80 cm; najodpo-wiedniejszem na rury jest drzewo sosnowe. Część górna rury drewnianej zawiera tłok, wylew i dźwignię do poruszania pompy i od wentyla ssącego aż po wylew otrzymuje często średnicę 10 5 cm, a ponad wylewem 12 cm; część dolna rury ma średnicę 6*5 do 8 cm, stoi na dnie studni, jest od spodu zatkana i oddzielona od

Analiza cen. — VII. Roboty studniarskie, poz. 671—673.

612

górnej części wentylem ssącym kulowym, umieszczonym około 3 m ponad zwierciadłem wody w studni, a otwór ssący daje się 1 m pod najniższym stanem wody, jeżeli studnia jest wydajna.

Łączenie rur na długość dokonuje się zapomocą rękawków żelaznych, a spoiny uszczelnia się nadto kłakami, smołą itp.

5. Środki ochronne.

W studniach nowych bardzo głębokich, a w starych z reguły wytwarzają się gazy (głównie kwas węglowy) groźne dla zdrowia i życia ludzkiego. Przed zamierzonem więc wejściem do studni należy celem zbadania jakości jej powietrza spuścić otwarty płomień (świecę lub inny materjał płonący), a gdy zgaśnie, to znak niewątpliwy, że powietrze jest zabójcze. Wówczas trzeba powietrze ■studni wypompować, albo wpędzić czyste zapomocą węży lub rur sięgających aż do wody, albó wstawić rury i ogrzewaniem ich górnej części spowodować przeciąg z głębi studni, albo spuścić kosze z palącym się materjałem, albo płonące wiązki słomy; także zapomocą wiązek słomy, nasyconych wapnem świeżo zgaszonem, spuszczonych do studni, można po pewnym czasie oczyścić powietrze wskutek łączenia się kwasu węglowego z wapnem.

Po przekonaniu się następnie, że płomień otwarty już nie gaśnie w studni, można dopiero wleźć do niej.

672. Oścień studzienną drewnianą czyli cembrzynę, a mianowicie : ramę kwadratową, skrzyniową z dyli 8 x 30 cm niestru-ganych, na węgłach związane wytworzyć, osadzić i przystosować w studni kwadratowej na głębokość do 2 m (zob. poz. 671.), za 1 mb:

a)    z drewna miękkiego:

0 70 godz. cieśli,

0 50 godz. pomocnika, 25° o generalja,

b)    z drewna twardego : 0‘90 godz. cieśli,

070 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja-, w obu wypadkach:

1*05 m dyla 8 X 30 cm, 1*05 m dyla 8 X 30 cm ; l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy;

c)    za każdą dalszą głębokość dwumetrową w studni należy zwiększyć o 10<>/₀ robotę pod a) i b);

d)    na tej zasadzie pod c) i na podstawie odnośnego postępu arytmetycznego, którego ogólny wyraz: ar — 0*7 [1-+-0Ю (r— 1)], daje się obliczyć wymiar roboty w dowolnej głębokości dwumetrowej r studni, gdzie r = 1 dc

do a):

kości dwumetrowych, przeciętna wartość roboty, czyli bez różnicy głębokości; * do a):

0*7 [14-0*05 (n—1)] godz. cieśli, 0*5 [14-0*05 (n — 1)] godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, do b):

0*9 [14-0*05 (n—1)] godz. cieśli, 0*7 [14-0*05 (n — 1)] godz. pomocnika,

25°/₀ generalja.

0*70 X [14-0*10 (г—1)] godz.

cieśli,

0*50 X [14-0*10 (г—1)] godz. pomocnika,

25o/₀ generalja; do Ь):

0*90 X [14-0*10 (r—1)] godz.

cieśli,

0*70 X [14-0*10 (r—1)] godz. pomocnika,

25°/₀ generalja;

e) z tej samej zasady wynika dla studni, obejmującej n głębo-

25°/₀ generalja,

10°/„ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy; b) w ziemię miernie twardą, a) z 5 do 8 cm grubemi klepkami: 6*55 do 7*85 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10«/« zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

673. Beczkę studzienną w warstwę wodonośną wbić, łącznie z poprzedniem spuszczeniem jej w dół studni, bez różnicy głębokości, za 1 w*: a) w ziemię miękką, a) z 5 do 8 cm grubemi klepkami:

5*25 do 6*30 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

10«/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) z 12 do 16 cm grubemi klepkami:

7*85 do 10*50 godz. pomocnika,

¹ Stosownie do zasady pod c) będzie:

W i. głębokości dwumetrowej 0*70 godz. cieśli,

0-70+0*7 X 010 X 1 godz. cieśli,

0-70 + 0-7x0-10x2    „

0-70 + 0-7 X 010 X {n — 1) godz. cieśli.

; 2.

« 3.

r> n

Suma wartości robót cieśli wszystkich n głębokości: 8n = 0-7 n + 0'7 X 010 X + (n — 1)3, gdy zaś suma postępu arytmetycznego w nawiasie ^П, więc po wstawieniu tój wartości otrzymamy

X [1 + 2 + 3 +

Sn—i —

%r- X [1 + {n-1] =

n (w - 1) ₌

0-7 [w + 0-05n (w —1)], a stąd przeciętny

8n — 0-7 n + 0-7 X 0-10 X wyraz czyli dodajnik tej sumy dla każdej dwumetrowej głębokości, a raczej przeciętna wartość roboty będzie = 0-7 [1 + 0⁻05 (n — 1)], to samo tyczy się roboty pomocniczej.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

33

Uwaga. W wyznaczonym wyżej wymiarze roboty mieści się już wynagrodzenie dla studniarza za nadzór.

674. Omurowanie studni z kamienia łamanego warstwowego wykonać, wraz z wszelkimi do tego potrzebnymi materja-*łami, narzędziami, rusztowaniami i z zaopatrzeniem muru w miarę potrzeby kanalikami ściekowemi, w pierwszej dwumetrowej głębokości, ² za 1 m3*.

c)    na zaprawie z cementu romańskiego w stosunku 1 : 2*5:

10*70 godz. murarza,

14*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

1*25 m³ kamienia łamanegó, 0*126 m3 == 113*4 kg cementu romańskiego,

0*317 m³ piasku,

0*095 m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    na zaprawie z cementu porfc-lanckiego,

w stosunku 1:3:

11*50 godz. murarza,

16 godz. pomocnika,

25% generalja,

1*25 m3 kamienia łamanego,

ß) z 12 do 16 cm grubemi klepkami :

9*85 do 13*10 godz. pomocnika, 25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy:

c) w ziemię twardą,, cc) z 5 do 8 cm grubemi klepkami :

7*85 do 9*45 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) z 12 do 16 cm grubemi klepkami :

11*80 do 15*75 godz. pomocnika^ 25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    na mchu:

9 godz. murarza,

9    godz. pomocnika,

25% generalja,

1*25 m3 kamienia łamanego,

0*27 m³ mchu,

1*5% od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b)    na zaprawie wapiennej:

10    godz. murarza,

13 godz. pomocnika,

25% generalja,

1*25 m³ kamienia łamanego,

0*10 m3 wapna gaszonego,

0*30 m³ piasku,

0*13 m3 wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

niu-

nika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

0*7

94

0*7

13 4-

0114 m³ = 159 60 leg cementu portlanckiego,

0 34 m3 piasku,

0*076 m³ wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy,

e)    za każdą dalszą głębokość dwumetrową:

0*70 godz. murarza,

1*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

f)    na tej zasadzie pod e) i na podstawie postępu arytmetycznego, podobnego do postępu pod poz. 672. d), e)y (zob. uwagę końcową), oblicza się wymiar roboty w dowolnej r tej dwumetrowej głębokości w studni, gdzie r — 1 do n ;

do a):

9 -b 0*70 (r — 1) godz. murarza,

9    -f- 1*50 (r — 1) godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10»/o zysk,

2*5% podatek obrotowy; do b)\

10    ч- 0*70 (r— 1) godz. murarza, 13 4- 1*50 (r — 1) godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2-5®/₀ podatek obrotowy ;

do c):

10*704- 0*70(r — 1) godz. murarza,

14*50 4-1*50 (r—1) godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; do d) :

1Г50ч-0*70(г— 1) godz. rarza,

16 4-1*50 (r — 1) godz. pomoc-

g) z tej samej zasady wynika dla studni, obejmującej n głębokości dwumetrowych, przeciętna wartość robocizny, czyli bez różnicy głębokości; do a):

9 4- -g- (n — 1) godz. murarza, 1*50

— (n — i) godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; do b):

10 4- ~2~ (1l — 1) godz. murarza, 1*50 2~ (n —■ 1) godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5 podatek obrotowy; do c) :

0*7

10*70 -h~cr (n —1) godz. murarza,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; do d) :

0*7

11*50 -b ~2~ (n — 1) godz. murarza,

1*50

14*50 -+- —2~ (n — 1) godz. pomocnika,

25% generalja,

16 +

1*50

2~~ (n — 1) godz. po-

mocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Uwaga. Z zasady pod ej wynika n. p. przeciętna wartość roboty murarza pod dj:

w 1. głębokości

Г 2.

* 3.

„ 4.

11*50 -f 0*70 X 1 11*50 -f 0*70 X 2 11*50 X 0*70 X 3

11*50 godzin,

11*50 + 0*70 ( «- 1) „

Suma wszystkich n wartości roboty 8n = 11*50 n -f 0*70 [1 + 24-3 + 4- • • +

+ (n-l)] = 11*50«+ 0*70 ciętna wartość roboty murarza

(и — 1) = 11*50« + n (w — 1), stąd prze-

— = 11*50 + ^ (« - 1) itd. n    z

376 {414} (336) [310] cegieł zendrówek lub klinkerek,

675. Oścień studzienną murowaną z cegieł zendrówek lub klink erek wykonać, zresztą jak pod poz. 674. opisano, w pierwszej dwumetrowej głębokości (zob. poz. 671.), za 1 m*: a) na mchu:

7*26 [6*60] godz. murarza,

0*12 [0*11] m3 wapna gaszonego, 0*24 [0*22] m3 piasku,

0*12 [0*11] m3 wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) na zaprawie z cementu romańskiego w stosunku 1 : 2*5: 10*12 [9*20] godz. murarza, 14*85 [13*50] godz. pomocnika, 25% generalja,

7*26 [6*60] godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

376 {414} (336) [310] cegieł zendrówek lub klinkerek,

0*314 [0*285] m3 mchu, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2‘5°/₀ podatek obrotowy;

h) na zaprawie wapiennej:

9*35 [8*50] godz. murarza,

13*2 [12] godz. pomocnika,

25% generalja,

376 {414} (336) [310] cegieł jak wyżej,

0*139 [0*126] m3 = [113*40] leg cementu romańskiego,

3*19 [0*317] m3 piasku,

0*105 [0*095] m3 wody,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

d)    na zaprawie z cementu port-lanckiego wstosunku 1:3:

11 [10] godz. murarza,

16*5 [15] godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

376 {414} (336) [310] cegieł jak wyżej,

0*126 [0*114] m3 = [159*60] leg cementu portlanckiego,

0*374 [0*340] m3 piasku,

0*084 [0*076] ms wody, l*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

e)    za każdą dalszą głębokość dwumetrową:

0*77 [0*70] godz. murarza,

1*65 [1*50] godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

f)    na zasadzie pod e) wyrażonej oblicza się wymiar roboty w dowolnej r głębokości studni, gdzie r = 1 do n\

do a):

6*60 -ł- 0*70 (r — 1) godz. murarza,

6-60 -h 1*50 (r — 1) godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5 podatek obrotowy; do b) :

8*50 -f- 0*70 (r — 1) godz. murarza,

12    150 (r — 1) godz. po

mocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; do c):

9*20 -f- 0*70 (r — 1) godz. murarza,

13*50 -b 1*50 (r — 1) godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5 podatek obrotowy; do d):

10 -b 0*70 (r — 1) godz. murarza,

15 + 1*50 (r — 1) godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°U zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

g) z tej samej zasady pod e) wynika dla studni, obejmującej n głębokości dwumetrowych,przeciętna wartość roboty, czyli bez różnicy głębokości; do a):

0*70

6*60 -i- -y- (n — 1) godz. murarza, *

¹ Zob. odnośny wywód rachunkowy w uwadze pod poz. 674.

1*50

1*50

13-50 -b

mocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy,

{n — 1) godz. po-

do d):

0-70

10 4

(n — 1) godz. mu-

6*60 4- —(n — 1) godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy*, do b):

0*70

rarza,

8*50 4- -g— (n — 1) godz. murarza,

1-50

12 + -g- (w — 1) godz. po

1-50

mocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy; do с):

15 4- —q— (w — 1) godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

0-70

9-20 4- —g— (:n — 1) godz. murarza,

ß) z dyli twardych 5 do 8 cm grubych:

5-35 do 6-45 godz. cieśli,

25% generalja,

2-40 do 2 50 m dyli 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

gwoździ jak wyżej,

1*5% od mat, stemple,

10% od całości zysk,

25% podatek obrotowy; b) 45 cm szerokiego do studni o średnicy świetlnej nad 1*5 do 4 m,

676. Wieniec drewniany ;pod murowaną oścień studni krągłej wykonać, na miejsce przeznaczenia w jamę studzienną spuścić i poziomo ustalić, bez różnicy głębokości,! za 1 mb.: A) wieńca dwuwarstwowego, a) 80 cm szerokiego do studni o średnicy świetlnej 1 do 1*5 m, a) z dyli miękkich 5 do 8 cm grubych:

4 do 4 85 godz. cieśli,

25% generalja,

2-40 do 2 50 m dyli 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

12 gwoździ 12 do 18 cm długich, t, j. 42/120 do 70/185,

15% od mat. stemple,

a) z dyli miękkich 5 do 8 cm grubych:

10% od całości zysk,    ¹

2-5% podatek obrotowy;

5 do 6 godz. cieśli,

25% generalja,

3*60 do 3*70 m dyli 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

gwoździ 12 do 18 cm długich, t. j. 42/120 do 70/185,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) z dyli twardych 5 do 8 cm grubych:

6*60 do 8 godz. cieśli,

25% generalja,

3*60 do 3*70 m dyla 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

gwoździ jak pod cc),

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

B) za każde dalsze zgrubienie o jedną warstwę wieńca,

a) 30 cm szerokiego, zresztą jak pod A), a),

a) z dyli miękkich 5 do 8 cm grubych:

2 do 2*425 godz. cieśli,

25% generalja,

1*20 do 1*25 m dyla 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

G gwoździ stosownej długości, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

ß) z dyli twardych 5 do 8 cm grubych:

2*65 do 3 25 godz. cieśli,

25% generalja,

1- 20 do 1*25 m dyla 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

6 gwoździ stosownie długich, 1*5% ód mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) 45 cm szerokiego zresztą jak pod A), b),

a) z dyli miękkich 5 do 8 cm grubych:

2*50 do 3 godz. cieśli,

25% generalja,

Г80 do 1*85 m dyla 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

9 gwoździ stosownie długich, 1*5% od mat, stemple,

10% od całości zysk,

2- 5% podatek obrotowy;

ß) z dyli twardych 5 do 8 cm grubych:

3 30 do 4 godz. cieśli,

25% generalja,

1*80 do 1*85 m dyla 5 X 30 lub 8 X 30 cm,

9 gwoździ stosownie długich, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Uwaga. W razie obliczenia zgrubienia wieńca do trzech lub więcej warstw w sposób wyżej pod BJ wskazany należy pamiętać, że wszystkie potrzebne gwoździe powinny być co najmniej o 2 cm dłuższe od całkowitej grubości wieńca; gdy jednak . grubość wieńca jest znaczna, trzeba raczej zastosować śruby niż gwoździe.

Ilość desek względnie dyli wyznacza się w ten sposób, że po obliczeniu rzeczywistej powierzchni rzutu poziomego wieńca i potrzebnej teoretycznej długości desek,

względnie dyli 30 cm szerokich, zwiększa się tę długość o 20 do 25% tytułem straty z powodu ścinania, a otrzymany w ten sposób wymiar mnoży się ilością warstw wieńca.

Ъ) oścień z drewna sosnowego: 5*25 do 7*05 godz. cieśli,

3*75 do 5*05 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

6*13 do 8*23 m dyla 8 X 30 cm$ 1*5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

677. Studnię kwadratową 1 do 1*5 m w świetle szeroką, 12 m głęboką, kopaną, z ościenia drewnianą czyli cembrzyną wykonać, a mianowicie: jamę studzienną stosownie do natury gruntu, bez względu na to, czy miękki, sypki, miernie twardy lub skalisty, w sposób pod poz. 18. szczegółowo określony wykopać, ramy skrzyniowe na 1 do 15 m w kwadrat rozpięte, 80 cm głębokie, z dyli sosnowych 8 cm grubych, niestruganych, na węgłach wiązanych sporządzić i jako oścień studzienną stosownie do właściwości gruntu osadzić w sposób zresztą pod poz. 672. opisany, bez różnicy głębokości studni i bez czerpania wody,* za 1 mb głębokości: a) wykop jamy studziennej:

26*40 do 59*35 godz. pomocnika,

4*40 do 9*90 godz. studniarza.

25°/₀ general ja,

10»/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwagi.

1.    Czerpanie wody należy liczyć według poz. 12.; a gdyby zbyt wielki dopływ wody czynił niemożliwem czerpanie, należy zastosować wbijanie beczułek studziennych i policzyć według poz. 673.

2.    Wrazie zastosowania do ościeni drzewa twardego (modrzew lub dębina), należy — zamiast wymiaru roboty pod bj — policzyć:

675 do 9 05 godz. cieśli 5 25 do 7’05 godz. pomocnika,

25% generalja,

a wymiar materjału pozostawić niezmieniony,

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

grubą,

678. Studnię krągłą 1 do 1*5 m średnicy w świetle, 15 m głęboką, kopaną, z ościenią murowaną cegłami na zaprawie cementowej wykonać, a mianowicie: jamę studzienną stosownie do natury gruntu bez względu na to, czy jest skalisty, twardy, miernie twardy, miękki lub sypki wykopać ściśle w sposób określony pod poz. 18., wieniec 30 cm szeroki, trzywarstwowy z dyli sosnowych 8 cm grubych, niestruganych sporządzić, śrubami ściągnąć i obręczą żelazną kutą, 5 mm

Uwaga. Czerpanie wody w warstwie wodonośnej należy liczyć według poz. 12 w miarę rzeczywistej potrzeby.

Odznaczenie (wytestowanie) spoin zaprawą cementową portlancką należy liczyó według rzeczywistej powierzchni wnętrza studni od wierzchu aż do zwierciadła wody, bez różnicy głębokości, według poz. 195.

1 m krąglaka stosownie gru~ bego,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

rza,

160 mm szeroką jako ostrzem wieńcowem okuć, wieniec na wła-ściwem miejscu w jamie studziennej osadzić, a na nim oścień z cegieł zendrówek lub klinkerek od wierzchu aż do zwierciadła wody studui na zaprawie cementowej w stosunku cementu do piasku 1 : 3, zaś niżej aż do dna studni na mchu wymurować, bez różnicy głębokości studni,¹ za 1 mb głębokości: a) wykop jamy studziennej:

29-50 do 66-35 godz. pomoc-

nika,

4'90 do 11-05 godz. studnia

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; b) wieniec studzienny drewniany:

2 do 2-75 godz. cieśli,

25% generalja,

102 do 141 m dyla 8 X 30 cm,

0-335 m = 2*09 kg do 0-440 m = = 2*75 kg obręczy żelaznej kutej 5 X 160 mm jako ostrze wieńca, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c) oścień murowana z cegieł:

16*78 [15*25] do 23-21 [21*10] godz. murarza,

27-28 [24-80] do 37*79 [34-35] godz. pomocnika,

25% generalja,

460 {507} (410) [380] do 638 {700} (568) [526] cegieł zendrówek lub klinkerek,

0154 [0-140] ms = [196] kg do 0-212 [0-193] m3 = [270-20] kg cementu portlanckiego,

0-459 [0-417] do 0-635 [0*577] m* piasku,

0102 [0-093] do 0*142 [0-129 ma wody,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

679. Wytworzenie drewnianych rur studziennych lub wodociągowych, a mianowicie: krąglak z kory odrzeć i otwór rurowy wywiercić, za 1 mb: a) z drzewa sosnowego, a) z wywiertem do 4 cm średnicy:

1 godz. cieśli,

0 20 godz. pomocnika,

25% generalja,

ß) za każdy dalszy centymetr większej średnicy wywiertu dolicza się:

1 m krąglaka stosownej grubości,

l’5°/₀ od mat stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy; ß) za każdy dalszy centymetr większej średnicy wywiertu dolicza się:

0*45 godz. cieśli.

25o/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2'5°/o podatek obrotowy;

0*40 godz. cieśli;

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; b) z drewna twardego, a) z wywiertem do 4 cm średnicy:

1*50 godz. cieśli,

0-30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

680. Eure drewnianą w studni osadzić, zapomocą rękawków żelaznych połączyć i przymocować z dodaniem rozpór i gwoździ, bez różnicy głębokości, za 1 mb:

10°/o zysk,

2⁻5o/₀ podatek obrotowy;

2 godz. cieśli,

0-20 godz. pomocnika.

25°/₀ generalja,

Uwaga. Ułożenie drewnianych rur wodociągowych należy liczyć według odnośnej pozycji, zaś potrzebny wykop ziemi osobno.

681. Wentyl ssący osadzić, t. j. rurę drewnianą, wentylową wyciąć, osadzić, przymocować, otwór ssący, wydłutować i wentyl ssący wsadzić, za sztukę:

a) z drewna miękkiego:

b) z drewna twardego:

5 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m krąglaka 30 cm grubego, l*5°/₀ generalja,

10°/₀ od całości zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

6*70 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m krąglaka 30 cm średnicy, Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2⁻5°/o podatek obrotowy.

b) z drewna twardego: 6*70 godz. cieśli.

25o/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

682.    But pompy w rurę studzienną osadzić: a) z drewna miękkiego:

6 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

683.    Rurę wylewową z krąglaka 15 cm grubego sporządzić, w rurę pompy studziennej wpuścić i przymocować,

a) z drewna miękkiego:

b) z drewna twardego:

6-70 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m krągiaka 15 cm grubego, 1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy.

5 godz. cieśli,

25°/₀ generalja,

1 m krągiaka 15 cm grubego, l*5°/₀ od mat. stemple,

10®/₀ od całości zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy;

684.    Słup dębowy do osadzenia wału kołowrotowego studni na 30 X 30 cm czysto w gran ociosać, przyrządzić i wkopać:

l*5°/₀ od mat. stemple, 10o/₀ od całości zysk, 2*5°/₀ podatek obrotowy.

8-70 godz. cieśli,

4-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

¹

Mannesmanna rury są wałkowane bez szwu ze stali Martina lub z lanej stali tyglowej, 5 do 7 m długie, bardzo wytrzymałe.

²

Zob. poz. 671.

3-80 m dębowego krągiaka o średnicy 44 cm,

685.    Wał kołowrotu studziennego sześcio- lub ośmio-boczny, 25 cm gruby, z krągiaka dębowego 32 cm średnicy czysto ociosać, ostrugać i osie z obu stron wraz z czopem do osadzenia koła zamachowego urządzić:

l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2-5% podatek obrotowy.

15-80 godz. cieśli,

2- 10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

3- 80 m dębowego krągiaka o średnicy 32 cm,

686. Koło zamachowe 160 m średnicy do kołowrotu studziennego sporządzić, a mianowicie: obwodnicę 8 X 15 cm z desek jodłowych 4 cm grubych wraz ze sprzęgami dębowymi S X 30 cm na krzyż osadzonymi zbić, a obwodnicę zaopatrzyć dębowymi kołkami 2 5 cm grubymi a 40 cm długimi, we wzajemnych odstępach co 30 cm do obracania kóła:

16 kołków 2 5 cm grubych do 40 cm długich,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25°/₀ podatek obrotowy.

21 godz. cieśli,

10 50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

desek jodłowych 4 X 30 cm na obwodnicę,

3*36 m dyli dębowych 8 X 30 cm na sprzęgi,

5*70 m

Uwaga. Moc łańcucha studziennego do kołowrotu zależy od głębokości studni i z tego względu 1 m łańcucha powinien ważyć:

2'10 leg dla głębokości nad 950 m.

1-20 leg dla głębokości 5’50 w,

1-50 leg dla głębokości 950 m,

VIII. ROZBIERANIA.

a) W robocie ziemnej i pomocniczej.

687. Nawierzchnię żwirem lub tłuczeńcem bitej gościńca wraz z podkładem łożyskowym kamiennym zerwać, materjał na średnią odległość 20 m odnieść i na kupę złożyć lub do przewozu naładować, za 1 rrfi\ a) za zerwanie:

6*50 godz. pomocnika,

25% general ja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy:

b) za wyłączenie materjału kamiennego i ułożenie w stosy:

3 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

688.    Nawierzchnię żwirową lub tłuczeńeową mostową zerwać, kamyki oczyścić, na średnią odległość 20 m odnieść i ułożyć lub do przewozu naładować, za l m²:

0 65 godz. pomocnika,

25% generalja,

689.    Nasypkę, względnie rumowisko z pod podłogi usunąć i na boku złożyć, bez różnicy wysokości, za 1 wh

1*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

690.    Nasypkę z pod podłogi usunąć i korytami lub trąbami na dół zsypać, bez różnicy wysokości, za 1 nfi:

180 godz. pomocnika,

25% generalja,

691.    Nasypkę z pod podłogi usunąć i na średnią odległość 20 m od budynku odnieść, za 1 m$:

a)    na dole:

2 20 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

b)    za każde dalsze piętro dolicza się,

a) w razie możności zrzucenia na dół:

0 40 godz. pomocnika,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy; ß) w razie konieczności zniesienia na dół :

150 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

692.    Polepę glinianą strychową lub ścienną odbić i rumowisko uprzątnąć, za 1 m*\

b) za każde piętro dolicza się: 0 20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2-5°/o podatek obrotowy.

a) na dole:

0*60 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

693.    Zwykły płot grodzony rozebrać, materjał na średnią odległość 50 m odnieść i na kupę złożyć lub naładować do przewozu, za 1 mb. :

10°/₀ zysk,

2-5°/o podatek obrotowy.

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

b) Rozbiórka w robocie murarskiej.

b) za każde dalsze piętro łub wysokość 4 m dolicza się :

2 00 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

694« Rozebranie muru z kamienia łamanego na mchu lub glinie, wraz z wyłączeniem i oczyszczeniem materjału przydatnego, z odniesieniem na średnią odległość 20 m, ułożeniem w stosy, z usunięciem rumowiska na takąż odległość i złożeniem na kupę lub nałożeniem do przewozu, za 1 m£\ a) na dole:

1*5 godz. murarza,

3*0 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

695.    Mur odlany rozebrać, rumowisko na średnią odległość 20 m usunąć i złożyć lub naładować do przewozu, bez różnicy wysokości, za 1 w³:

10®/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*50 godz. murarza,

4*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

696.    Mur z kamienia łamanego na zaprawie wapiennej wr fundamencie rozebrać, zresztą jak pod poz. 694., za 1 w³:

a) do 2 m głębokości: 3*50 godz. murarza,

10 50 godz. pomocnika,

697. Rozebranie muru z kamienia lub cegły na zaprawie wapiennej, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m*:

a)    na dole, gdy mur zdrowy: 2'5 godz. murarza,

7-5 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

b)    na dole, gdy mur zwietrzały: 1*80 godz. murarza,

5-2 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% dodatek obrotowy;

Ъ) za każde piętro lub wysokość 4 metrową dolicza się do a) i b) :

1-50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

b) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

0 70 godz. murarza,

1*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy.

698. Przełamanie lub wyłamanie muru z cegły na zaprawie wapiennej celem wytworzenia otworów drzwi, okien, arkad itp., zresztą jak pod poz. 694., za 1 nfi: a) na dole:

4*50 godz. murarza,

9 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

Uwaga. Mury ceglane na zaprawie cementowej lub kamienne na zaprawie wapiennej wymagają podwójnego wymiaru robocizny pod aj.

b) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się: 0-70 godz. murarza,

P50 godz. pomocnika,

25% generalja,

b) za każdą dalszą, głębokość 2 m dolicza się:

0*70 godz. murarza,

Г50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

699. Wycięcie lub wykrzesanie muru ceglanego na wapnie, celem uzyskania strzępji do związania starego muru z nowym, celem wycięcia poszczególnych cegieł zepsutych itp., wraz z usunięciem rumowiska, za 1 a) na dole:

6 godz. murarza,

9 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

Uwaga. Mury ceglane na cemencie lub kamienne na zaprawie wapiennej oblicza się podwójnym wymiarem roboty pod aj.

700.    Rozebranie sklepienia z kamienia lub cegły na wapnie wykonanego, zresztą jak pod poz. 694., na dole, za 1 m³:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; c) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

0*50 godz. murarza,

1-50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2'5 podatek obrotowy,

a)    sklepienia zdrowego:

2*20 godz. murarza,

9 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy,

b)    sklepienia zwietrzałego:

1*10 godz. murarza,

6 godz. pomocnika,

25% generalja,

Uwaga. Sklepienia na zaprawie cementowej wykonane liczy się podwójnym wymiarem pod aj i bj.

701.    Wyłamanie muru z kamienia ciosowego, zresztą jak pod poz. 694., bez różnicy wysokości, za lm³:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

8-50 godz. murarza,

11-50 godz. pomocnika,

25% generalja,

702.    Wyłamanie z muru miejscami poszczególnych ciosów do 0-6 m³ objętości, miernie twardych, do użytku przydatnych, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m³:

10% zysk,

23 godz. murarza,

2*5% podatek obrotowy.

23 godz. pomocnika,

25% generalja,

703.    Wyłamanie z muru osobnych ciosów, płyt nad 25 cm grubych lub części oprawy bram, drzwi, okien, stopni nad 2 m długich, kroksztyn czyli sterczyn itp., zresztą jak pod poz. 694., bez różnicy wysokości, za Im³:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

32 godz. murarza,

32 godz. pomocnika,

25% generalja,

704.    Rozebranie bruku z kamienia łamanego, na piasku lub wapnie ułożonego, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m%:

0*30 godz. murarza, 0-7 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

b) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

705. Rozebranie posadzki z płyt kamiennych czysto obrobionych, z płyt cementowych lub kamionkowych, na wapnie lub piasku ułożonych, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m2: a) na dole:

0*40 godz. murarza,

1*10 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

0*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

b) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10»/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

2*5°/₀ podatek obrotowy. 706. Posadzkę z cegieł, płazem ułożonej, rozebrać, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m2*. a) na dole:

014 godz. murarza,

0*44 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja, lOo/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

707. Ścianę rozporową czyli przegródkową (ryglową), Wraz z murem ceglanym ich przegródek 8 do 15 cm grubym rozebrać, zresztą jak pod poz. 694., bez różnicy wysokości, za 1 m2:

25°/o generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*30 godz. murarza,

0*30 godz. cieśli,

0*30 godz. pomocnika,

708. Posadzkę z cegieł rębem ułożoną na wapnie lub bruku z kostek 15 X 15 cm rozebrać, zresztą jak pod poz. 694., za lm²: a) na dole:

0*22 godz. murarza,

0*7 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/o podatek obrotowy;

b) za każde piętro lub wysokość 4metrową dolicza się:

0*30 godz. pomocnika,

25% generalja;

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

709. Ostrożne rozebranie płyt chodnika, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m²:

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*60 godz. murarza,

3 0 godz. pomocnika,

25% generalja,

710.    Posadzkę betonową zerwać, bez różnicy wysokości, Za lm²:

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0-20 godz. murarza,

0*80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

711.    Pły₄ty cokołowe, nakrywy kominowe, nakrywy murów itp. rozebrać, zresztą jak pod poz. 694., bez różnicy wysokości, za 1 m² :

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy

3*0 godz. murarza,

3*0 godz. pomocnika,

25% generalja,

712.    Płyty kamienne gzymsowe, balkonowe lub podestowe ostrożnie rozebrać, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m²:

Ъ) za każde piętro lub głębokość 2metrową dolicza się:

2*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) na dole:

6 godz. murarza,

5 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

713.    Wyprawę ścian lub sufitów odbić, spoiny wyskrobać, rumowisko na średnią odległość 20 m od budynku odnieść i złożyć na kupę lub nałożyć do przewozu, za Im²:

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Ъ) za każde piętro lub głębokość 2metrową dolicza się:

0*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) na dole,

a) wyprawy wapiennej:

0*20 godz. murarza,

0*30 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) wyprawy hydraulicznej lub cementowej :

0*30 godz. murarza,

0*40 godz. pomocnika,

714.    Powierzchnię wyprawioną ścian lub sufitów wewnątrz budynku oskrobać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 713., za 1 m²:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*14 godz. murarza,

25% generalja,

SkWarczyński, Podręcznik budowlany.

10°/o zysk,

715. Powierzchnię wyprawioną ścian zewnątz budynku (fasad) na drabinach oskrobać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 713., za 1 m*:

0*75 godz. murarza 25% generalja,

2-5% podatek obrotowy.

716. Tapetowanie ścian czysto oskrobać^ bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 713., za lm²:

0*65 godz. murarza, 25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy.

717. Przebicie lub przewiercenie muru, zresztą jak pod poz. 713., bez różnicy wysokości, za 1 mb:

b) dla przewodów elektrycznych, telegraficznych, telefonicznych itp.:

0*40 godz. murarza,

0*20 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/„ zysk,

2-5% podatek obrotowyj

a) dla kotew, rur gazowych, wodociągowych itp.:

0*50 godz. murarza,

0*25 godz. pomocnika,

25% generalja,

10«/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

718. Wycięcie wnęki w murze ceglanym dla założenia przewodów wodociągowych, gazowych, za 1 mb:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*90 godz. murarza,

045 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

719«. Wycięcie jak poz. 736., lecz dla rur pionowych, za 1 mbi 1*70 godz. murarza,

0*85 godz. pomocnika,

25% generalja,

719 b. Izolacja rur wodociągowych, prowadzonych w murach przy pomocy papy asfaltowej, owiniętej drutem miedzianym, za 1 mbi

1*5% od mat. stemple,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0'9 godz. pomocnika,

25% generalja,

7'5 cm szer. pasek papy lm dł.,

0'025 kg drutu miedzianego,

720. Krawężniki chodnika z kamienia lub betonu rozebrać, zresztą jak pod poz. 694., za 1 mb:

0’60 godz. murarza.

1*0 godz. pomocnika,

25% generalja,

721.    Jasło, żłób drewniany lub kamienny'z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 694., za 1 mb:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*50 godz. murarza,

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

722.    Drabinę na siano z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 694., za 1 mb:

0-15 godz. murarza,

0-30 godz. pomocnika,

25% generalja,

723. Piec kamyczkowy lub kuchnię angielską rozebrać, części składowe żelazne oczyścić i w miejsce wskazane złożyć, rumowisko do 20 m od budynku odnieść i złożyć lub do przewozu naładować, bez różnicy wysokości, za sztukę:

2-50 godz. murarza,

5 do 10 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

724.    Oprawę kamienną bramy z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 694., za sztukę:

10% zysk,

2‘5% podatek obrotowy.

15 godz. murarza,

20 godz. pomocnika,

25% generalja,

725.    Oprawę kamienną drzwi z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 694., bez różnicy wysokości, za sztukę:

a) w świetle do 3 m²:

25% generalja,

5 godz. murarza,

7-50 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy; b) w świetle 3 do 4 m²: 7’50 godz. murarza,

10 godz. pomocnika,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

c) w świetle nad 4 m² :

10 godz. murarza,

15 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

726. Oprawę kamienną okien z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 694., bez różnicy wysokości, za sztukę: a) w świetle do 1*50 m²:

4    godz. murarza,

5    godz. pomocnika,

Ъ) w świetle? nad 1-50 m%: 5 godz. murarza,

7-50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

727. Oprawę kamienną drzwiczek kominowych z muru w у łamać, zresztą jak pod poz. 694.,bez różnicy wysokości, za sztukę:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

2’50 godz. murarza,

2 50 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

728. Oprawę kamienną czeluści pieca z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 694., bez różnicy wysokości, za sztukę :

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

1 godz. rmjr 1 godz. pomocnika, 25°,o generalja,

nrza

729. Stopień kamienny do 2m długi, kamienną kolumnę lub żłób tejże długości z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za sztukę:

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

1*80 godz. murarza,

2*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

730.    Oprawę drewnianą bramy z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 694., bez różnicy wysokości, za sztukę:

7 godz. murarza,

7 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

731.    Oprawę drewnianą drzwi z muru wyłamać, zresztą jak pod poz. 694., bez różnicy wysokości, za sztukę;

a) w świetle do 3 w²:

2 godz. murarza,

2 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

732.    Oprawę okienną lub krosno wyłamać z muru, zresztą jak pod poz. 694., piec żelazny wraz z rurami dymowemi rozebrać, zresztą jak poz. 723., bez różnicy wysokości, za sztukę:

1 godz. murarza,

1 godz. pomocnika,

*25°/₀ generalja,

10®/o zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

b) w świetle nad 3 w²: 2*50 godz. murarza,

2-50 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

733* Drzwiczki kominowe z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za sztukę:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

1-20 godz. murarza,

1*20 godz. pomocnika,

25% generalja,

734. Deskę parapetową okienną, deskę siedzenia wychodkowego, kosz okna areszt o w ego, półk ę lub drzwiczki wyciorowe, paleniskowe lub wentylacyjne z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za sztukę:

0*50 godz. murarza, 050 godz. pomocnika, 25° o generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

735.    Próg, słup drewniany, stopień schodowy drewniany z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za sztukę:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

080 godz. murarza,

0*80 godz. pomocnika,

25% generalja,

736.    Belkę stropową, przewiązkę czyli rygiel lub wogóle belkę na obu końcach wmurowaną z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za sztukę:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

1*20 godz. murarza,

1-20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

737.    Kratę żelazną okienną bez ramy (t. j. tylko o sztabach w mur wpuszczonych) z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 723., za sztukę:

2-5 godz. murarza,

2Ю godz. pomocnika,

25% generalja,

738. Kratę żelazną z ramą, zapomocą łapek w murze osadzoną z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 728., za sztukę: a) w świetle do i m²:

1*50 godz. murarza,

1*50 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Ъ) w świetle nad 1 w²:

2 godz. murarza,

2 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

739. 100% żelaznych dźwigarów, kuf, zbiorników, słupów, poręczy, ogrodzenia podwórza itp. rozebrać, o ile do tego nie potrzeba ślusarza, zresztą jak pod poz. 723., za sztukę:

10 godz. murarza, 3*0 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10o/₀ zysk,

2-5% podatek obrotowy.

740.    Siedzenie wychodkowe rozebrać, t. j. deskę siedzeniową z muru wyłamać, omurowanie leja rozebrać i lej łącznie z odnośną częścią trąby wychodkowej (ramiennik) zdjąć, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 723., za sztukę:

Ъ) siedzenie klozetowe:

5 godz. murarza,

5 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy.

a) siedzenie zwykłe:

3 godz. murarza,

3 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

741.    Rurę wychodkową na jednem piętrze rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 723., za sztukę:

a) drewnianą:

3 50 godz. murarza,

2-50 godz. pomocuika, 25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy;

b) żeliwną::

8-50 godz. murarza,

11 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

742.    Oprawę otworu włazowego do kanału z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za sztukę:

a) w świetle 0* 10—0*40 m2; 1 godz. murarza,

150 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

25% podatek obrotowy;

b) w świetle nad 0*40 2 godz. murarza,

2 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy.

743. Okienicę żelazną z muru wyłamać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 723., za sztukę:

Г60 godz. murarza, 1’60 godz. pomocnika, 25% generalja,

c) Rozbieranie krycia dachów.

744. Pojedyńcze krycie dachu dachówką, tak zwaną karpiówką, rozebrać nad parterowym budynkiem, materjał do użytku przydatny wyłączyć, na średnią odległość do 40 m odnieść i w stosy ułożyć lub naładować do przewozu, rumowisko zaś na tę samą odległość odnieść i złożyć na kupę, lub również do przewozu naładować,¹ za 1 m2 :

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; c) za każde piętro dolicza się do a) i b):

020 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

a)    krycia dachówką ułożoną na sucho:

0*15 godz. murarza,

0*35 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy,

b)    krycia dachówką ułożoną na wapnie:

0*25 godz. murarza,

0'35 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; c) za każde piętro należy doliczyć do a) i b):

0 30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

745. Podwójne krycie dachówką nad budynkiem parterowym rozebrać, zresztą jak pod poz. 744., za 1 m²: a/ułożoną na sucho:

0*25 godz. murarza,

0*50 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy; b) na wapnie:

0*35 godz. murarza,

0*50 godz. pomocnika,

2*5°/₀ podatek obrotowy; b) ułożonego na wapnie: 0 50 godz. murarza,

0*90 godz. pomocnika, 25<>/₀ generalja,

746. Rozebranie podwójnego krycia dachówkami gą-siorkami nad budynkiem parterowym, zresztą jak pod poz. 744.,i zk l m²: a) ułożonego na sucho:

0*25 godz. murarza,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

10% z7sk>

0*45 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10% zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

25% podatek obrotowy ;

c) za każde piętro należy doliczyć do a) i b):

b) za każde piętro:

0 25 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

Krycie łupkiem morawskim lub węgierskim rozebrać nad budynkiem parterowym, zresztą jak pod poz. 744., * za 1 w²: a) na dole:

0 35 godz. pokrywacza,

0-50 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

748. Krycie łupkiem angielskim dachu nad budynkiem parterowym rozebrać, zresztą jak pod poz. 744.,¹ za 1 w²:

a) na dole:

0 25 godz. pokrywacza, 0‘30 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy;

b) za każde dalsze piętro: 015 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

749.    Jeżeli uzyskane z rozebrania krycia dachów pod poz. 744. do 748. dachówki lub łupek, do dalszego użycia przydatne, będą złożone na strychu, to zmniejsza się policzony pod teini pozycjami wymiar pomocnika w pierwszej wysokości o dodatek piętrowy, a za każde piętro liczy się tylko 25% dodatku piętrowego.

750.    Krycie tekturą czyli papą asfaltową rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 744., za 1 m²:

10% zysk,

2'5% podatek obrotowy.

0-30 godz. pokrywacza,

25% generalja,

751.    Krycie gontami lub dranicami nad budynkiem parterowym rozebrać, materjał rozebrany na średnią odległość do 20 m odnieść, i w stosy ułożyć lub do przewozu naładować, za 1 m3;

0*35 godz. pomocnika,

a)    krycia pojedynczego, «) bez ołacenia:

O l i godz. cieśli,

0*35 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% zysk,

'2*5% i odalek obrotowy; ß) z ołaeeniem:

OKi godz. cieśli,

0*30 godz. pomocnika, 25% generalja,

10% у у ft к,

2*5% ] odatek obrotowy;

b)    krycia podwójnego, a) bez ołacenia:

0-20 godz. cieśli,

25°/₀ general] a,

10°/₀ zysk,

2-5% podatek obrotowy; ß) z ołaeeniem:

030 godz. cieśli,

055 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c) za każde piętro dolicza oi§ do a) i b):

0 02 godz. pomocnika,

25% generalja,

1°% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

752* Metr. kwadr, rozebrania krycia deskami, zresztą, jak wyżej, oblicza się jak rozebranie opierzenia pod poz. 758.

753. Krycie dachu trzciną lub słomą rozebrać, zresztą, jak pod poz. 751., za 1 m*: a) bez ołacenia:

O’40 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2’5% podatek obrotowy;

b) z ołaeeniem:

0*05 godz. cieśli,

0-40 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% generalja.

754. Krycie dachu blachą rozebrać, t. j. rąbki odwinąć,, blachę arkuszami z krycia wydobyć, na dół poznosić, i we wska-zanem miejscu złożyć, bez różnicy wysokości, za 1 m*:

25% generalja,

10% zysk,

2 5% podatek obrotowy.

0 30 godz. czeladnika blacharskiego,

0 30 godz. pomocnika (chłopca) blacharskiego,

755. Dachowe korytko wiszące, leżące blaszane lub rurę spadową rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 754.. za 1 mb:

0 06 godz. blacharza,

010 godz. pomocnika,

25% generalja,

d) Rozbieranie w robocie ciesielskiej.

756. Wyjęcie czyli rozebranie belki z wiązania, z odniesieniem na średnią odległość do 50 m od budynku, i z ułożeniem w stosy, bez różnicy wysokości, za 1 mb:

Przy przekroju

godz. cieśli

godz.

pomocnika

Dodatek

od 0 026 „ » 0-041 я * 0-061 „ . 0 091 „ * 0-131 „ . 0-181 ,

do 0 025 m2 0 04 „ 0-06 „ 0-09 „ 013 „ 0-18 „ 0*24 „

o-io

015

010

015

S z

14

<р ^2 к! Ью SJ А

-54^0

(МН(М

757. Rozebranie więzby dachowej na budynku parterowym, licząc w powierzchni rzutu poziomego dachu, zresztą jak pod poz. 756., za 1 m2; a) bez ołacenia i krycia, a) więzby pustej:

0*70 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika,

25°/₀ general ja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) za każde piętro dolicza się:

015 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

7)    więzby pełnej:

1’30 godz. cieśli,

1*80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2-5°/o podatek obrotowy;

8)    za każde piętro dolicza się:

0 20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

0-20

0-25

0-30

0-35

0*40

0*20

0*25

0-30

0-35

0-40

10°/₀ zysk,

25°/₀ podatek obrotowy;

b) z ołaceniem bez krycia — o ile jest dachówkowe, łupkowe, blaszane itp. — albo też z kryciem, ale gontowem albo desko-wem;

a) więzby pustej:

0-80 godz. cieśli,

Г10 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy; ß) za każde piętro dolicza się: 015 godz. pomocnika,

25°/o generalja,

10°/o zysk,

25°/₀ podatek obrotowy; y) więzby pełnej:

140 godz. cieśli,

b) za każde piętro dolicza się: 0*20 godz. pomocnika,

1*90 godz. pomocnika, 25% generalja,

10°U zysk,

2*5% podatek obrotowy;

25% generalja,

10°/₀ zysk,

25% podatek obrotowy.

758. Rozebranie podłogi lub opierzenia z desek miękkich, z wyciągnięciem gwoździ, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 756., za 1 m*\

10% zysk,

25% podatek obrotowy; c) jeżeli wszystkie deski są do dalszego użycia przydatne, a) bez legarków lub wiązania: 0*50 godz. cieśli,

0’37 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy; ß) z legarkami lub z wiązaniem: • 0*55 godz. cieśli,

0-60 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy;

2. z desek nad 4 cm grubych, a) jeżeli wszystkie deski są do dalszego użycia nieprzydatne, a) bez legarków lub wiązania: 0 40 godz. cieśli,

0*55 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

25% podatek obrotowy; ß) z legarkami lub z wiązaniem: 0'55 godz. cieśli,

0 70 godz. pomocnika,

25% generalja,

1. z desek do 4 cm grubych, a) jeżeli wszystkie deski są do ponownego użycia nieprzydatne,

a)    bez legarków lub bez wiązania:

0*30 godz. cieśli,

0*30 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy; ß) z legarkami lub z wiązaniem;    *

0 35 godz. cieśli,

0 40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

25% podatek obrotowy;

b)    jeżeli deski są częściowo do dalszego użycia przydatne,

a) bez legarków lub wiązania:

0-37 godz. cieśli,

0-37 godz. pomocnika,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy: ß) z legarkami lub z wiązaniem:

0 42 godz. cieśli,

0/60 godz. pomocnika,

25% generalja,

c) jeżeli wszystkie deski są do ponownego użycia przydatne,

b) jeżeli deski są częściowo do dalszego użycia przydatne, a) bez legarków lub wiązania: 0’50 godz. cieśli,

0*70 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy; ß) z legarkami lub z wiązaniem :

0 55 godz. cieśli,

0‘93 godz. pomocnika,

25% generalja,

10«/o zysk,

2*5% podatek obrotowy;

a)    bez legarków lub wiązania 0‘70 godz. cieśli,

0-70 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy; ß) z legarkami lub z wiązaniem :

0-75 godz. cieśfi,

0 93 godz. pomocnika,

25% generalja,

10% zysk, t 2*5% podatek obrotowy.

Uwaga: Rozbieranie opierzenia z desek lub dyli twardych wymaga zwiększenia o 33% wykazanego wyżej pod i. i 2. wymiaru roboty.

759.    Wycięcie dłutem desek starej hib nowej podłogi, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 758., za 1 w²:

b) z drewna twardego:

3 godz. cieśli,

25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy.

a) z drewna miękkiego:

2"30 godz. cieśli,

25% generalja,

10°/o zysk,

2*5% podatek obrotowy ;

760.    Wycięcie progu lub deski w podłodze lub w opierzeniu, zresztą jak pod poz. 758., za 1 mb\

a) z drewna miękkiego: 0*80 godz. cieśli,

25% generalja,

10% zysk,

25% podatek obrotowy;

b)    z drewna twardego:

1    godz. cieśli,

25% generalja,

10% zysk,

2    5% podatek obrotowy.

761. Ostrożne zerwanie starej podłogi deskowej i ułożenia jej nap o wrót z dostosowaniem desek, za 1 w²:

1-40 godz. cieśli,

0'70 godz. pomocnika, 25% generalja,

10 gwoździ,

1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2'5% podatek obrotdwy.

762. Bruk z pieńków drewnianych na piasku ułożony cli rozebrać, zresztą, jak pod poz. 694., za 1 m*:

0 50 godz. cieśli,

090 godz. pomocnika, 25°/₀ generaija,

10°/₀ zysk,

2'5o/₀ podatek obrotowy.

763. Ołacenie dachu lub ogrodzenie z łat rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 756., za 1 w³:

10®/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

015 godz. cieśli,

020 godz. pomocnika,

25°/₀ generaija,

760.    Starą łatę z pod krycia dachowego rozebrać, zresztą jak pod poz. 756., za 1 mb. :

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy.

0Ю5 godz. cieśli,

0 07 godz. pomocnika,

25°/o generaija,

761.    Rozebranie parkanu ze słupkami, przewiązkami (ryglami), kapturami, opierzeniem itp., jak pod poz. 547. i 548. opisano, zresztą jak pod poz. 694., za 1 mb.:

a) jeżeli materjał rozebrany jest częściowo lub całkowicie przydatny do dalszego użycia: 1 godz. cieśli,

1 godz. pomocnika,

25°/₀ generaija,

10°/o zysk,

2*5°/o podatek obrotowy;

b) jeżeli materjał jest do użycia dalszego zupełnie nieprzydatny :

0 40 podz. cieśli,

• 0 40 godz. pomocnika,

25°/₀ generaija,

10°/₀ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

762.    Rozebranie ogrodzenia sztachetowego ze słup-k ami, przewiązkami (ryglami), opierzeniem cokołowem itd., jak pod poz. 549.—550. opisano, zresztą jak pod poz. 694.. za 1 mb.:

b) jeżeli materjał jest do dalszego użycia zupełnie nieprzydatny :

0-64 godz. cieśli,

0-82 godz. pomocnika,

25°/₀ generaija,

10#/₀ zysk,

2-5o/₀ podatek obrotowy.

a) jeżeli rozebrany materjał jest częściowo lub całkowicie do dalszego użycia przydatny:

160 godzi cieśli,

2 godz.. pomocnika,

25°/₀ generaija,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

b) gdy stopnie mają podstawki:

763. Rozebranie schodów drewnianych, t, j. stopnie z ościeni wyjąć, ościenie wraz ze stopniami na 50 m od budynku zanieść i we wskazane miejsce złożyć lub nałożyć do przewozu, bez różnicy wysokości, za i mb.:

a) gdy stopnie są bez podstawek :

1*30 godz. cieśli,

1*30 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10e/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

1*80 godz. cieśli,

1*80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/o podatek obrotowy.

764.    Ścianę drewnianą zbitą czyli kłodową (z bali), wraz z odbiciem polepy glinianej rozebrać, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m²:

10»/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*50 godz. cieśli,

1*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

765.    Rozebranie drewnianej ściany zbitej czyli kłodowej (z bali), bez. polepy glinianej, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m²:

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

0*50 godz. cieśli,

0*90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

766.    Więzbę ściany 15 cm grubej, deskami opierzonej, wyprawionej rozebrać, zresztą jak pod poz. 758., za 1 m²:

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*60 godz. cieśli,

1*40 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

767.    Wyjęcie ze studni lub z wodociągu starej rury drewnianej, zresztą jak pod poz. 756., za 1 mb.:

10% zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

1 godz. cieśli,

0*20 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

e) Rozbieranie stropów.

768. Rozebranie stropu sklepionego na trawersach żelaznych wałkowanych, a mianowicie sklepienie rozebrać, trawersy i płyty podkładowe poznosić, rumowisko usunąć, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m²:

a) z podłogą drewnianą i legarkami :

b) z posadzką ceglaną płazową na strychu:

Г90 godz. murarza,

620 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Г70 godz. murarza,

0-80 godz. cieśli,

5’80 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

Uwaga. Jeżeli rumowisko znosić trzeba, dolicza się do powyższej roboty za każde piętro:

1*25 godz. pomocnika z dodatkami.

769* Strop rozebrać, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m*\

a) z murnicami, belkami stropowemi i z podłogą:

10°/₀ zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

0*70 godz. cieśli,

0’70 godz. pomocnika,

25% generalja,

b) z murnicami belkami stropowemi, podłogą i podsiębitką:

080 godz. cieśli,

0-80 godz. pomocnika, 25% generalja,

10°/₀ zysk,

2*5% podatek obrotowy;

c)    z murnicami, belkami stropowemi, z podłogą, z legarkami, rumowiskiem, ścielą powałową i podsiębitką:

10% zysk,

2-5% podatek obrotowy;

1-30 godz. cieśli,

1*60 godz. pomocnika,

25% generalja,

d)    jak pod c), ale z belkami podsiębitnemi :

10% zysk,

2*5% podatek obrotowy;

1*50 godz. cieśli,

1*80 godz. pomocnika,

25% generalja,

e)    jeżeli rumowisko znosić trzeba na dół w koszach lub w cebrach dolicza się do c) i d) za każde piętro:

I    10% zysk,

I    2*5% podatek obrotowy.

0*90 godz. pomocnika,

25% generalja,

770. Rozebranie stropu zbitego (dyblowanego) bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za 1#:

a) z rumowiskiem, belkami, murnicami i wyprawą sufitową:

1 godz. cieśli,

1*40 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2’5°/₀ podatek obrotowy;

10°/₀ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy;

b) jak pod a), ale z podłogą i z legarkami: 1*30 godz. cieśli,

2 godz. pomocnika,

25<>/₀ generalja,

c) jeżeli rumowisko znosić trzeba na dół w koszach lub w cebrach dolicza się do a) i b) za każde piętro:

10°/₀ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

0’90 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

771. Rozebranie stropu z trawersami żelaznemi wałko-wanemi, z drugorzędnemi belkami stropowemi drewniane mi, z murnicami, z rumowiskiem, podłogą, legarkami, ścielą powałową i z podsiębitką, bez różnicy wysokości, zresztą jak pod poz. 694., za 1 m²:

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2’5°/o podatek obrotowy.

1’50 godz. cieśli,

0*60 godz. murarza,

2*15 godz. pomocnika,

Uwaga. Gdy rumowisko znosić trzeba na dół, dolicza się dodatek jak pod poz. 770., cj za każde piętro.

f) Rozbiórka według zabudowanej powierzchni.

772. Zabudowaną powierzchnię starego budynku, murowanego z cegły lub kamienia, rozebrać całkowicie, materjał użyteczny wyłączyć, na 20 m średniej odległości odnieść i w stosy ułożyć; a rumowisko na takąż odległość usunąć, na kupę złożyć lub do przewozu naładować, za 1 m2*.

a) budynku parterowego z murami, podłogami, stropami, dachem, piecami, schodami itd.:

3*50 godz. murarza,

2 50 godz. cieśli,

15 godz. pomocnika,

b) jeżeli potrzeba rozbierać także mury fundamentowe, dolicza się bez różnicy głębokości do roboty pod a):

1 godz. murarza,

3 godz. pomocnika, 25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

c)    za rozebranie murów piwnicznych ze sklepieniami, schodami àtd. dolicza się do roboty pod a):

10°/o zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

3    godz. murarza,

10 0 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

d)    za każde wyższe piętro budynku:

25°/₀ generalja,

10°/₀ zysk,

2*5°/o podatek obrotowy; e) Jeżeli mury są zwietrzałe, potrąca się z powyższej roboty 25°/₀.

4    godz. murarza,

1 godz. cieśli,

14 godz. pomocnika,

Uwagi.

1. W przybliżeniu przypada na 1 nfi zabudowanej powierzchni; aj budynku parterowego:

0*275nfi muru fundamentowego,

0-825 nfi murów piwnicznych,

0 215 m³ sklepień piwnicznych,

1100 m³ murów parterowych,

0 75 nfi podłogi w parterze,

0-75 w¹ 2 stropów z posadzką ceglaną,

1-00 nfi rzutu poziomego więzby dachowej z pokryciem,

0-05 do 0-10 stopni schodowych,

0-05 do 0-075 okien średniej wielkości,

0-075 drzwi,

0-0375 pieca kaflowego średniej wielkości :

bj każdego dalszego piętra: 1-10 m³ muru,

0-75 nfi stropu z podłogą,

0-05 do 0-075 okien średniej wiel

kości,

0 075 drzwi,

0-05 do 010 stopni schodowych, 0-0375 pieca kaflowego średniej wiel

kości.

4. Sposób obliczania kosztów rozebrania budynku wyżej pod poz. 772. wśkazany, posiada dostateczną dokładność w wielu wypadkach. Gdzie wszakże zależy na ścisłem obliczeniu materjałów budynku do rozbiórki przeznaczonego i kosztów rozebrania, to należy sporządzić zupełnie prawidłowo przedmiar szczegółowy budynku według rzeczywistych, rozmiarów i po wyznaczeniu cen jednostkowych rozbiórki sposobem, w rozdziale „VIII. Rozbierania“ uwidocznionym, obliczyć koszta rozebrania. Obliczanie objętości w tym przedmiarze należy tak przeprowadzić, aby zarówno położenie każdego muru, jak i jego rozmiary można łatwo w odniesieniu do planu z przedmiaru odnaleźć. W tym też celu każdy mur w rzutach poziomych planu budynku należy oznaczyć numerami lub literami i oznaczenia te w przedmiarze uwidocznić.

Istnieje'jeszcze inny również ścisły sposób obliczania objętości murów, polegający na tern, że w przedmiarze oblicza się zabudowana powierzchnia i po odjęciu od niej wszelkich powierzchni poziomych pomiędzy murami zawartych, otrzymuje się powierzchnię poziomą li tylko samemi murami zajętą, która wymno-żona głębokością, względnie wysokością murów daje ich objętość. W szczególności więc oblicza się objętość murów fundamentowych z pomocą zabudowane, powierzchni w fundamencie budynku, objętość murójy piwnicznych z pomocą zabudowanej powierzchni w piwnicach, murów parterowych z pomocą zabudowanej powierzchni w parterze itd. murów piętrowych; a chociaż sposób ten nie daje już przedmiarowi tej przejrzystości i łatwości w orjentowaniu się co do położenia i rozmiarów grubości poszczególnych murów, to jednak odznacza się tą zaletą, że jest bez porównania krótszy i prostszy, zaczem daje mniej powodów do błędów, dlatego używają go dziś powszechnie.

IX- ROBOTY RĘKODZIELNICZE BUDO-WLANE.

a) Roboty blacharskie.

777. Uwagi.

1.    Do robót blacharskich należą roboty,, wykonywane z blachy wogóle, z wyjątkiem blachy miedzianej, która jest właściwie materjałem kotlarza czyli miednika.

2.    W cenie robót blacharskich mieszczą sie już wszelkie wydatki na narzędzia i rusztowania.

3.    Części składowych z żelaza, a mianowicie wszelkich potrzebnych haków, gwoździ cynowanych, cynkowanych lub lakierowanych oraz cyny, węgla, nitów itp. dostarcza blacharz za wynagrodzeniem według ilości lub wagi; zarówno obejmuje blacharz wykonanie olakierowania wszelkich przedmiotów roboty blacharskiej.

4.    Krycie dachu blachą z wszelkiemi innemi do tego należącemi robotami znajduje się w poz. 347. do 378.

1*25 godz. blacharza,

778. Wyłożenie blachą cynkową okapów, za 1 m*:

50 gwoździ,

1- 5<>/₀ od mat. stempler 10°/o od całości zysk,

2- 5<>/₀ podatek obrotowy.

25°/₀ generalja.

10 m2 blachy cynkowej Nr. 11,

10°/o blachy na przecięcia,

2 łapki,

779. Wyłożenie okapów paskami z blachy 25 cm szerokością

za 1 mb:

0-1 kg cyny jako lutowia, l-50/o od mat. stemple, IO0/0 od całości zysk,

2 50/0 podatek obrotowy.

100 godz. blacharza,

25°/o generalja,

0-25 m2 blachy cynkowej Nr. 11,

50/0 blachy na przecięcia,

780. Wykonanie rynien okapowych wraz z ocynkowanymi hakami, za 1 mb :

Przy rozwinięciu rynny

50 cm

65 cm

100 cm

150 godz.

1-5 godz.

250/0 0 65 m2

blacharza.....

generalja.....

blachy......

blachy na przecięcia

haków . .....

od mat. stemple . . od całości zysk . . podatek obrotowy .

781. Wykonanie rur spustowych wraz z ocynkowanymi hakami, za 1 mb :

25°/₀

0*50 m2

6»/«

6%

2 godz. 26°/«

1 m2

10%

l'5°/o

l-5#/o

W/о

З-бо/о

10»/o

l-50/o

2-50/0

IO»/»

2-5°/₀

Przy rozwinięciu blachy

33 cm

40 cm

50 cm

blacharza .... generalja ....

blachy.....

blachy na przecięcia

haków.....

od mat. stemple . od całości zysk . podatek obrotowy

10 godz.

1-0 godz.

25°/o

0-33 m²

250/0

1*25 godz.

5°/₀

l-50/o

10»/„

2-50/0

0-40 m2

250/0

0-50 m2

б»/»

5»/o

l-50/o

IO0/0

l-50/o

2-5«/o

IO»/«

2-5o/o

782. Rurę wentylacyjną lub spustową, za 1 mb:

Przy średnicy rury

10 cm

12 cm

15 cm

blacharza.....

general ja.....

blachy Nr. 11 . . . blachy na przecięcia

haków......

od mat. stemple . , od całości zysk . . podatek obrotowy .

1 godz.

1 godz.

25®/,

0*33 m²

5»/o

i/₂ szt.

l'5°/o

10»/„

2-5»/₀

250/.

0*4 m²

1 godz. 25°/0 0*5 m2

5o/„

5°/o

*/₂ szt.

1- 5o/„ IO»/,

2- 5o/„

i/o szt. 150/. IO»/, 2-5o/₀

788. Kaptur rury wentylacyjnej, za sztukę:

l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2-5% podatek obrotowy.

0 75 godz. blacharza,

25°/₀ generalja,

0-15 m2 blachy,

01 kg ocyn. żelaza wstęgowego,

784>. Obramienie murów, za 1 m*\

gwoździe i nity, l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5o/₀ podatek obrotowy.

1*5 godz. blacharza,

25°/o generalja,

1 m2 blachy cynkowej Nr. 12,

10o/₀ blachy na przecięcia,

785. Obramienie fasad blachą Nr. 11, za 1 m2:

Przy rozwinięciu

do 15 cm

od 15 do 25 cm

od 25 cm w górę

blacharza .... generalja ....

blachy.....

blachy na przeć. . gwoździ, trzpieni od mat. stemple . od całości zysk . podatek obrotowy

2-4 godz. 250/,

1*2 m2

2 2 godz.

25«/„

11 m2

10 «/„

150/,

10»/,

2-5»/,

10«/,

odpowiednią ilość

1- 5«/,

10»/,

2- 5«/,

2 godz. 250/,

1 m2

IO»/,

1-50/,

10«/,

2-5»/,

786« Krata „odśnieżka“ 30 cm wysoka, o dwu pasach z żelaza okrągłego :

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

2 godz. blacharza,

25% generalja,

15 kg żelaza płaskiego 8/40 mm,

2 śrub,

b) Roboty stolarskie.

787. Uwagi.

1.    Do robót stolarskich należą wszelkie roboty, wykonywane z drewna narzędziami stolarskiemi, z użyciem kleju jako środka łączącego. Wysokości piątr nie uwzględnia się, koniecznie jednak trzeba określić w kosztorysie w sposób niewątpliwy rodzaj drewna i dokładne rozmiary wszelkich części składowych każdego przedmiotu roboty stolarskiej.

2.    Przedsiębiorca robót stolarskich odpowiada za rozmiary i powinien dostarczyć modeli na żądanie.

Widoczne powierzchnie należy gładko ostrugać i wytrzeć. Grubość czopów, listew, wpustek i wsuwek nie powinna przekraczać % części grubości drewna.

3.    Podłogi i ścianki liczy się według miary kwadratowej z dodatkiem 3% na szpalety okien i drzwi, albo co lepiej, z dokład-nem obliczeniem podłogi we drzwiach i w szpaletach okiennych. Bramy, drzwi, okna i okienice liczy się według ich ilości; koszt wszakże każdej jednostki drzwi, okna lub okienicy oblicza się według powierzchni światła w futrynie.

4.    Dostawa na miejsce przeznaczenia, ustawienie, przystosowanie i przymocowanie przedmiotów roboty stolarskiej mieści się już w ich cenie.

Wysokości pięter nie uwzględnia się. (Patrz str. 66.)

788. Pojedyncze przepierzenie roboty stolarskiej, z desek 36 mm, obustronnie gładzonych, szpuntowanych i profilowanych lub listowanych na spoinach, z listwą podłogową i gzymsem, z potrąceniem otworów, za 1 m2 :

1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2’5% podatek obrotowy.

5*3 godz. stolarza,

25% generalja,

0 042 m* desek stolarskich,

5% wartości desek na dodatki stolarskie,

35

788« Płycinowe przepierzenia z miękkich desek,

z gzymsem i cokołem i obnstronnem pomalowaniem olejno (z potrąceniem otworów), za 1 w2 :

z desek

miękkich 36 mm dębowych 36 mm bez politury

z politurą

godz. stolarza . . .

general ja.....

desek stolarskich m3 dodatki stolarskie . godz. malarza . . .

generalja.....

farpy olejnej kg . . politury kg .... od mat. stemple . . od całości zysk . . podatek obrotowy .

790. Płycinowe przepierzenie z drzewa sosnowego, 48 mm grubego, w górnej części oszklonego, ze słupkami, gzymsami, cokołem, z oszkleniem szkłem lagrowem 2 mm, z pomalowaniem (bez potrącania otworów), za 1 m3 :

8-3

13-5

25°/₀

00624

10 °/₀ wart. desek 0-85 25»/»

25°/₀

0-0624

10«/₀ wart. desek

110

25»/»

0-4

1- 5»/»

10»/„

2- 5»/»

1- 5®/.

10«/«

2- 5°/»

z desek sosnowych

z dębu

politurowanego

godz. stolarza ....

generalja......

desek stoi. 36 mm m% . dodatki stolarskie . . godz. szklarza z generalj szkła 2 mm m* ... . godz. malarza ....

generalja......

farby olejnej kg . . .

politury kg.....

od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

9-7

25o/₀

0-086

lO^/o wart. desek

0-5

0-45

0-85

25°/«

110

1- 5»/»

10»/„

2- 5»/»

16-25 25 °/„

0086

10 °/₀ wart. desek

0-5

0-45

25°/»

0-40

l'5°/₀

10»/»

2-5»/»

791o Przepierzenia z płyt korkowych 3 cm grubych, na zaprawie wapiennej z gipsem, za 1 m*\

0*03 m³ zaprawy wapiennej, Г5°/₀ od mat. stemple,

10o/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

1*2 godz. murarza,

0-8 godz. pomocnika,

25°/₀ generalja,

1*05 ma płyt korkowych,

5*00% gipsu,

792. Pojedyncze okna jedno- lub dwuskrzydłowe z desek sosnowych, z uszakami (futryną) 14 X 7 cm, wraz z okuciem na zawiasy francuskie, narożniki i zakrętki, za 1 m2 :

z desek 36 mm

z desek 48 mm

godz. cieśli......

godz. stolarza.....

godz. pomocnika ....

generalja.......

desek stolarskich m³ . . kantówki 14 X 7 cm m³ . kleju stolarskiego kg . .. okucia ślusarskiego kg . od mat. stemple .... od całości zysk .... podatek obrotowy . . .

2*7

7-9

3-0

250/0

0035

0*036

0*120

1*72

1-50/e

lOo/o

2'5°/₀

2-7

8-3

30

25 °/o

0040

0*036

0*125

1*75

1-50/e

lOo/o

250/0

793. Wspornik (kroksztyn) drewniany obrobić ozdobnie, za sztukę :

l*5°/₀ od mat. stemple, lOo/o od całości zysk, 2*5°/o podatek obrotowy.

9*4 godz. stolarza,

3*0 godz. pomocnika,

25o/₀ generalja,

0*069 m³ drewna stolarskiego,

794. Pojedyncze okno dwuskrzydłowe, jak poz. 792., z drewna sosnowego, lecz z okuciem na zawiasy francuskie, na zawrzyk (bagnet-sztangę) lub zasówki i zakrętki, za 1 m2 :

godz. stolarza ...»

godz. cieśli.....

godz. pomocnika . . .

general ja......

desek stolarskich mз . kantówki 14 X 7 cm ms kleju stolarskiego kg . okucia ślusarskiego kg od mat. stemple ... od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

T-95

8-35

2-7

2-7

30

30

25°/₀

0035

0036

0120

1-84

Wo

lOo/o

2*5°/₀

25°/₀

0040

0036

0125

1-87

l’5°/o

10°/o

2‘5°/₀

z desek 36 mm

z desek 48 mm

795. Pojedyncze okna, jak poz. 792, lecz trzy- lub eztero-skrzydłowe, o większych wymiarach, za lm²:

z desek 36 mm

z desek 48 ш

godz. stolarza . . . . godz. cieśli . . . . . godz. pomocnika . . .

generalja......

desek stolarskich w» . kantówki 14 X 7 cm m3 kleju stolarskiego kg . okucia ślusarskiego kg od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

8-0

2-5

2-8

25°/o

0-0335

0030

0-120

1-75

Wo

10°/o

2-50/0

8-35

2-50

2-8

25°/o

00385

0-030

0125

1-78

Wo

10°/o

2-5°/₀

796. Podwójne okna dwuskrzydłowe z desek sosnowych, z furtrynami (uszakami) 14 X 7 cm, z okuciem na zawiasy francuskie lub narożniki i zakrętki, za 1 m² :

z desek grubości

24 mm

86 mm

48 mm

godz. stolarza......

godz. cieśli.......

godz. pomocnika

generalja........

desek stolarskich m³ . . . kantówki 14y^l cm m³ . . kleju stolarskiego kg . . . okucia ślusarskiego . . . • od mat. stemple od całości zysk podatek obrotowy . . . .

100

106

2-7

2-7

80

25%

30

25%.

00445

0-036

0-200

0058

0036

0-200

2-60

2-60

l'5°/o

l-5»/o

W*/.

IO«/.

2-5«/o

2'5°/₀

111 2-7 . 8;0 25% 00705 008G 0-250 265 15% 10% 2*5%

797. Podwójne okna trzy- lub czteroskrzydłowe, większych wymiarów, zresztą j. w., za lm»:

z desek grubości

24 mm

36 mm

48 mm

godz. stolarza.......

godz. cieśli.....» . .

godz. pomocnika......

generalja.........

desek stolarskich m³ . . . . kantówki 14 X 7 cm m³ . . . kleju stolarskiego kg . . . . okucia ślusarskiego kg . . .

od mat. stemple......

od całości zysk......

podatek obrotowy.....

^ S? CO O O ^ ^ o" OOdCNdOOOCMi-lTHCM

111

11-6

2-5

2-9

25°/o

00565

0*080

0-20

2-66

l'5°/o

10%

2-5°/₀

2-5

2-9

25o/o

0069

0030

0-25

2-71

l’5°/₀

10%

2-5o/₀

798. Drzwijednoskrzydłowe, owiórowane, z desek sosnowych, klejonych, ze szpungami wpuszczanemi, z okuciem na zawiasy hakowe lub francuskie i zamek skrzynkowy, za Im²:

z desek grubości

24 mm

36 mm

48 mm

3-3

3*3

godz. stolarza......

generalja......

desek stolarskich w³ . . . kleju stolarskiego kg . . . okucia kowalskiego kg . . okucia ślusarskiego kg . .

od mat. stemple.....

od całości zysk.....

podatek obrotowy ....

799. Drzwi dwuskrzydłowe, zresztą j. w., za 1 w²:

25°/o

25°/₀

0-0313

0-0475

007

0-07

40

25°/₀

0-0600

0-075

10

100

105

0-50

1- 5°/0 10°/₀

2- 5°/₀

0-50

0-60

l‘5°/o

10o/o

2-50/0

1- 50/o

10°/o

2- 5°/₀

z desek grubości

24 mm

36 mm

48 mm

godz. stolarza......

generalja........

desek stolarskich m³ . . . kleju stolarskiego kg . . . okucia kowalskiego kg . . okucia ślusarskiego kg . .

od mat. stemple.....

od całości zysk.....

podatek obrotowy . . . .

40

4-0

4-5

25°/o

25°/o

25°/₀

0037

0-09

110

00533

0072

0-09

110

0-095

1-10

0-82

0-82    0-82

l'5°/₀    1-5 °/₀    l*5°/₀

io°/₀    io°/₀    io°/₀

2'5°/₀    2-5°/₀    2*5°/₀

300. Uszaki (futryny) do drzwi tych pozycyj, za l w²:

przy drzwiach

pojedynczych

podwójnych

godz. cieśli.....

godz. pomocnika . . .

generalja......

kantówki 14 X 7 cm m3 od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

to to

05 05

to to ói

25°/o

0086

l'5°/o

lOo/o

2-5°/₀

25°/o

0037

1    5°/0 10o/₀

2    5°/₀

801. Drzwi płycinowe, klejone, bez opasek, z okuciem, % zamkiem skrzynkowym lub wpuszczanym, prostej roboty stolarskiej, za 1 m²:

z desek grubości

drzwi jedno-skrzydlowe godz. stolarza . . . general ja.....

podatek obrotowy .    .    2*5°/₀    2*5°/₀    2*5°/₀

drzwi dwuskrzydłowe: godz. stolarza . . . generalja.....

od mat. stemple . .    .    1*5°/₀

od całości zysk . .    .    10<>/₀

podatek obrotowy .    .    2*5°/₀

8Û2. Drzwi wyborowej roboty stolarskiej, z opaską(ob-łożynami), z okuciem na zawiasy francuskie, z zamkiem wpuszczonym i klamkami mosiężnemi, za 1 m²:

24 mm

36 mm

48 mm

60 mm

72 mm

15*5

16-0

16-5

17*0

25°/₀

25%

25%

25 °/„ 0110

19-5

25°/o

0-20

2-55

10®/.

20-0

25°/₀

0-23

2-85

1- 5°/.

W®/.

2- 5»/₀

0'25

0-28

2-60

10®/.

20-5

25°/o

0-27

2-90

l'5°/o

10%

2-5®/«

2-65

l'5°/o

10®/«

2'5%

210

21-5

26®/.

0-30

2-90

1-5«/«

10®/*

2'5°/o

z desek grubości

25®/,

0136

0-34

2-95

l'5°/o

10°/₀

2-ó»/*

drzwi jedno-skrzydło we godz. stolarza ....

generalja......

desek stolarskich m³ . kleju stolarskiego kg . okucia ślusarskiego kg od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

24 mm I 36 mm

48 mm

60 mm

72 mm

25*0

25*5

260

26*5

270

25%

0-057

25%

0-077

25%

0-097

25%

0117

25%

0137

0-25

0-25

0-30

0-32

0-35

3-00

300

305

305

310

1-50/.

10%

2'5%

1-5%

10%

2-5%

1-5%

10®/.

25%

1-5%

1-5%

10%

10®/.

2'5%

2-5%

z desek grubości

drzwi dwuskrzydłowe: godz. stolarza ....

generalja......

desek stolarskich m³ . kleju stolarskiego kg . okucia ślusarskiego kg od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

803. Wewnętrzne okiennice szpungowe, wielo skrzydłowe, okute na szarniry i antabę, za 1 m²:

24 mm

36 mm

48 mm

60 mm ! 72 mm

270

27-5

28-0

28-5

25»/»

25»/«

0-080

0100

25«/«

25«/«

0120

0140

0-25

305

1- 5«/,

10»/»

2- 5»/«

0-30

0-35

0-38

3-10

310

3-15

1-5»/«

15»/«

1-5»/«

10«/»

10«/„

10«/»

2-5»/«

2-5»/»

2-5«/„

z desek grubości

24 mm

36 mm

48 mm

11*5

12-2

12-9

godz. stolarza ....

generalja......

desek stolarskich w³ . kleju stolarskiego kg . okucia kowalskiego kg od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

804. Zewnętrzne okiennice płycinowe, dwuskrzydłowe, okute na zawiasy i antabę, za 1 w²:

25«/„

25»/»

25»/»

0-052

0-0675

0-082

010

0-14

018

310

3-10

315

1-5«/« 10»/« 2 5«/»

1-5«/«

10»/»

2-5»/«

1- 5»/»

10»/„

2- 5»/»

z desek grubości

24 mm

36 mm

48 mm

godz. stolarza ....

generalja......

desek stolarskich m³ . kleju stolarskiego kg . okucia kowalskiego kg od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

15-0

15*7

16-3

25«/»

25»/«

25»/»

0065

0-082

0-100

0-20

0-25

0-30

3-20

1-5«/»

10»/«

2'5«/»

3-20

3-25

1- 5»/»

10»/„

2- 5«/»

1- 5«/»

10»/»

2- 5«/„

805. Okiennice filungowe wewnętrzne wieloskrzy-dłowe, zresztą jak wyżej, za 1 m²:

z desek g r u b o śfc i

24 mm

36 mm

48 mm

godz. stolarza ....

general ja......

desek stolarskich m³ . kleju stolarskiego kg . okucia kowalskiego kg od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

18-5

25»/«

0-072

0-30

2-45

l'5°/₀

100/.

2-50/c

19-1

19-8

25°/₀

0-087

26o/„

0102

0-85

0-39

2-45

2-60

10®/»

2'5°/o

1- 50/.

10®/.

2- 5«/«

806« Bramę z desek sosnowych szpungowych, oheblowanych, klejonych, z furtką, okuciem za zawiasy hakowe lub francuskie, z zamkiem wpuszczonym lub skrzynkowym, z zasuwami wpuszczo-nemi, za 1 m²;

z desek grubości

72 mm

36 mm 48 mm 60 mm

godz. stolarza . . . . godz. pomocnika . .

generalj a......

desek stolarskich m3 . kleju stolarskiego kg . okucia kowalskiego kg okucia ślusarskiego kg od mat. stemple . . . od całości zysk . podatek obrotowy . .

6-5

7*0

10

10

tO O

25°/₀

0-070

25°/o

0*090

012

0-15

1-50

0-75

l’5°/o

10°/₀

2-5°/₀

1-60

0*75

l*5°/o

10°/o

2-5°/₀

DO И H    to

d.Oo,-OHOOÇKI*

o

807. Bramę jak wyżej, lecz odeskowanej ozdobnie i nabitej gwoździami, z okuciem ozdobnem, za l m²:

z desek grubości

36 mm 40 mm 60 mm 72 mm

godz. stolarza .... godz. pomocnika . .

generalja......

desek stolarskich m3 . kleju stolarskiego kg . okucia kowalskiego kg okucia ślusarskiego kg od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

71

1-3

25o/₀

0-082

012

1-80

0-80

l-50/o

10%

2-5o/e

ZD CO

8-1

1-5

ZD iO QO łH

25°/o

0122

0-20

1-90

0-85

l’5°/o

10o/o

25 °/₀

tû H И    fcO

S^ï² g g g g 5-

808. Bramępłycinową, zwykłej roboty bez obłożyn, z z okuciem, zresztą jak wyżej, za 1 жЗ;

z desek grubości

48 mm

60 mm

72 mm

godz. stolarza .... godz. pomocnika . .

generalja......

desek stolarskich жз . kleju stolarskiego kg . okucia kowalskiego kg okucia ślusarskiego kg od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

15-0

15-5

160

8-0

8-5

8-5

25-/0

25°/„

0-106

0126

25°/o

0-146

0-30

0-34

0-38

1-70

1-75

1-75

0-80

0-85

0-85

l'5°/o

10%

l'6*/₀

2-6%

10%

l-50/o

2"5%

10%

2'5%

809. Bramę plÿcinowa wyborowej roboty, z ozdobami i obłożynami, z furtką, zresztą jak wyżej, za 1 m² :

48 mm

desek grubości

60 mm

72 mm

godz. stolarza .... godz. pomocnika . .

generalja......

desek stolarskich m³ . kleju stolarskiego kg . okucia kowalskiego kg okucia ślusarskiego % od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

200

20-5

210

10-5

11-0

110

25°/₀

25°/o

0119

0189

250/0

0159

0-83

0-37

0-40

1-95

2-00

200

0-95

1-00

100

l-50/o

l-5°/o

10°/o

10®/o

l'5°/₀

10°/₀

2-50/e

2-5o/o

2*5o/o

810. Boazerję z desek, roboty stolarskiej, gładzonych, z cokołem, gzymsem i pomalowaniem farbą olejną, względnie polituro-waniem, za 1 m²:

boazerja z desek sosnowych 24 mm

boazerja kasetowa z desek sosnowych 36 mm

boazerja z desek dębowych 36 mm politurowana

godz. stolarza . . . godz. malarza . . .

generalja.....

desek stolarskich m3 dodatki stolarskie .

70

9-6

150

045

045

25°/₀

25°/₀

0044 10o/₀ wartości desek

00625

farby olejnej kg . .

politury kg.....

od mat. stemple . . . od całości zysk . . . podatek obrotowy . .

0-5

l'5°/o

10»/«

2-5»/«

10o/₀ wartości desek 0-55

250/0 0-0625 10o/o wartości desek

0-20

l-5°/₀

1-5«/«

10»/«

2-5»/«

10»/«

2-5»/₀

811« Jednostronna opaska drzwiowa z desek 36 mm grubych, za 1 w² drzwi:

0*65 godz. stolarza,

25°/₀ generalja,

0*016 m³ desek stolarskich,

0*05 kg gwoździ 81/80 Г5°/₀ od mat. stemple,

818. Stopień prosty, o długości 1*0 mb schodów sosnowych owiórowanych, wpuszczonych, z desek 48 mm grubych, w policzkach ^9 mm grubych, z podstopniami i poręczami sporządzić, za sztukę :

015 kg gwoździ 42/120, i Г5°/₀ od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

813.    Odeskowanie schodów deskami 24 w w grubymi, owió-rowanymi, za 1 stopień:

1*0 godz. stolarza,

0*5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*013 m³ desek stolarskich,

814.    Stopień jak poz. 812., lecz siodłowy profilowany, za sztukę: 3*5 godz. stolarza,

3*5 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*085 m³ desek stolarskich,

0*10 kg gwoździ 42/120,¹

815.    Stopień jak poz. 812., lecz z 48 mm desek dębowych, zresztą jak wyżej, za sztukę:

2*8 godz. stolarza,

2*8 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*038 m³ stolarskich desek dębowych (na stopnie, podstopnie i balustradę),

0*027 m³ stolarskich desek sosnowych (na policzki) 72 mm,

816.    Stopień jak poz. 812., lecz z desek dębowych lub jesionowych K siodłowych, grubości 60 mm, zresztą jak wyżej, za sztukę:

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy. Opaska z dwu stron kosztuje podwójnie.

2*0 godz. stolarza,

2*0 godz. pomocnika,

25% generalja,

0*065 m³ desek stolarskich,

0*03 kg gwoździ 28/60, i 1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*10 kg kleju stolarskiego, 1*5% od mat. stemple,

10% od całości zysk,

2*5% podatek obrotowy.

0*10 kg kleju stolarskiego, 0*10 kg gwoździ 42/120, * 1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2*5% podatek obrotowy.

¹ Patrz str. 369.

5*0 godz. stolarza,

015 leg kleju stolarskiego, 0-15 leg gwoździ 55/150* l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2-5°/o podatek obrotowy.

5*0 godz. pomocnika.

25°/₀ generalja,

0Ю63 m³ stolarskich desek dębowych 60 mm,

0-028 m³ stolarskich desek sosnowych 72 mm,

¹

   Co do policzonego wyżej pod aj 1 nfi rzutu poziomego więzby dachowej z pokryciem, to ilość materjału drzewnego więzby wykazują poz. 405. do 453., zaś ilość materjału krycia, wynikającą z poz. 322. do 399. należy ze względu na nachylenie powiększyć w przybliżeniu o 25%.

²

   Jeżeli w parterze lub na piętrze są niektóre izby# przestrzenie sklepione bez lub na trawersach żelaznych, to z kosztów rozebrania budynku, obliczonych według poz. 772., należy za każdy metr kwadr, podłogi izb i przestrzeni sklepionych potrącić koszt rozebrania 1 vrfi stropu, policzonego niewłaściwie według poz. 772., a natomiast doliczyć : aj koszt rozebrania 0-28 nfi sklepienia, 1 nfi podłogi drewnianej z legarkami, względnie 1 nfi posadzki ceglanej strychowej i 0-20 nfi rumowiska, albo ewentualnie bj koszt rozebrania 1 nfi stropu sklepionego na trawersach według poz. 768.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

c) Roboty kowalskie i ślusarskie.

817. Uwagi.

1.    Robota kowalska obejmuje opracowanie żelaza z grubsza bez znacznego ogrzania go i bez użycia pilnika lub lutowania; należą tu wszelkie rodzaje kotwy, klamry, haki, gwoździe duże, silne okucia bram parkanowych grubszej roboty, kraty, łańcuchy itp.

2.    Wszelkie przedmioty roboty kowalskiej obliczają i kupują według wagi.

3.    Opracowanie ściślejsze i czyste przedmiotów żelaznych z użyciem pilnika i lutowania zalicza się do roboty ślusarskiej; tu należą wszelkie okucia drzwi, okien, ozdobnie wykonane kraty, sprzęty, narzędzia itd.

4.    Przedmioty z żeliwa należą także tutaj.

5.    Co do okucia okien i drzwi należy każdą część składową dokładnie w kosztorysie poszczególnie, cenę zaś obliczać w ten sposób, by prócz sumy cen poszczególnych części składowych okucia obejmowała 30 do 40°/₀ na robotę ślusarską okuwania.

6.    Przedsiębiorca roboty ślusarskiej powinien dostarczyć na żądanie modeli, a na dostarczonych kluczach wybić numera drzwi. Kluczów żeliwnych i okucia tak zwanego sklepowego należy wykluczyć z dostawy.

7.    Rur wychodkowych nie ernailuje się, tylko rury pisoarowe, leje i klosety wewnątrz; muszle pisoarowe i wylewowe powinny być wewnątrz i zewnątrz emailowane.

8.    Na koszta montowania i przymocowania rur wychodkowych przyjmuje się 5°/₀ ich całkowitego ciężaru.

9.    Fabryki wytwarzają rury pisoarowe i wychodkowe z żeliwa grubościenne 8 do 10 mm i cienkościenne 5 do 6*5 mm wraz z ich częściami składowemi, jak następuje:

¹ Patrz str. 369.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

Ot

Rodzaj rur

Średnica rury w świetle

Rura częściowa i m długa

ramienna

Łącznik zwykły lub przejściowy

d

«*

o jedno-J dwu- j trój-

siedzeniowa

o średnicy

Lej

górnej J dolnej

waży

Część podkładowa lub podstawowa

mm

waży leg

mm

waży leg

Rury grubościenne ze ściankami 8 do Ютете grubemi

100

125

150

175

200

225

250

300

350

450

,22

30

36

42

48

55

61

74

86

100

80

38

46

35

38

46

54

35

44

50

56

63

69

82

94

108

52

58

64

71

77

90

102

116

60

35

66    175

100

9    35

12

72{

200

200

225

79<

225

225

100

125

100

125

150

150

150

150

150

10

11

11

12

35

14

16

13

15    35

16

35

18    35

27    35

18

20

26

30

Rury cienkościenne ze ściankami 5 do 6’6 mm grubemi

100

125

150

175

200

225

250

14

21

25

18

25

25

22

29

37

48

25

26

34

41

52

175

100

9    25

10

34

42

50

41

49

58

48

57

66

55

65<

75

200

200

225

225

225

250

250

100

125

100

125

150

150

175

10

25

12

11

11

12

13

15

17

25

25

15

18

10,    Do wychodków używa się rur o średnicy w świetle najmniej 150 mm, a do pisoarów najmniej 100 mm. Rury spadowe wychodkowe bez spłókiwania wodą powinny wynosić najmniej 20 cm, a ze spłókiwaniem najmniej 13 cm w średnicy, z grubością ścianki najmniej 5 mm w obu razach; wykonują także klosety z rurami 10 cm średnicy, do których wszakże nie należy więcej wpuszczać, niż jedno siedzenie z każdego piętra, gdyż i tak łatwo ulegają zatkaniu. Lej bez spłókiwania wodnego nie powinien mieć mniejszego nachylenia, niż 30°. Kloaka betonowa musi mieć ściany najmniej 30 cm grube.

11.    W zamówieniu rui* wystosowanem do fabryki trzeba wyraźnie oznaczyć: średnicę rur wT świetle, grubość ich ścian, czy powinny być w stanie naturalnym lub osmołowane na gorąco wewnątrz i zewnątrz, lub czy wreszcie wewnątrz emailowane; nadto żąda fabryka dokładnego i zrozumiałego planu wychodków z rzutami poziomymi i z przekrojami,w które należy wpisać potrzebne rozmiary, z uwidocznieniem rury wychodkowej, siedzeń, rury pisoarowej itp.

Kloset pomysłu Henryka Bogdanowicza, majstra blacharskiego we Lwowie, zupełnie odmienny od klosetów poprzednio opisanych, polega głównie na tern, że pod deską siedzeniową, w około leja wychodkowego (gajncy) znajduje się zbiornik z silnej blachy żelaznej pocynkowanej na wodę, która wtłaczana za-pomocą pompki miedzianej, stosownie umieszczonej, spłókuje silnym prądem misę klosetową.

Kloset zaleca się tern, że jest w sposób prosty a silnie skonstruowany, że z powodu umieszczenia zbiornika pod siedzeniem potrzebuje mniej miejsca, że można go wszędzie ustawić (nawet w pokoju) i że jest dogodniejszy w użyciu.

Kloset powyższy posiada zbiornik z pocynkowanej blachy żelaznej Nr. 18 ze znitowanym, wewnątrz z cylindrem blaszanym hermetycznym wokoło leja, przykryty pokrywą żelazną laną, z talerzykiem miedzianym pod misą, z misą żelazną wewnątrz i zewnątrz emailo-waną i z pompką miedzianą o żelaznej dźwigni, siedzenie wychodkowe z drewna miękkiego z lamperją.

d) Roboty szklarskie.

818. Uwagi.

1. Roboty szklarskie oblicza się według norm podanych na str. 68.

2. Do zaszklenia używa się szkła czystego białego bez ska? i rysów 2 mm grubego, oznaczonego w handlu przez */₄, — albc

3 mm grubego, oznaczonego w handlu przez e/₄, — albo też 4 mm grubego, oznaczonego przez ⁸/₄, tak zwanego podwójnego.

Nadto do zaszklenia świetlni stropowych, dachowych, oraz leżących okien dachowych używa się szkła 5 do 13 myn grubego i wreszcie do posadzek w przejazdach używają płyt małych, 20 do 26 mm grubych, przepuszczających światło do piwnic.

3.    W kosztorysie trzeba oznaczyć dokładnie rodzaj szkła, jego grubość itp.

Odróżniamy szkło proste zielone, białe, czyste, szkło solinowe 2 do 3 mm grube, odznaczające się białością i czystością i szkło zwierciadlane; każde zaś z tych rodzajów szkła może być matowe, mleczne, łuskowe lub prążkowane.

4.    Za wszelkie stłuczenia szyb podczas oszklenia odpowiada szklarz; do niego należy też kitowanie i dodanie gwoździków, przycięcie szkła, dostarczenie ołowiu itp.

5.    Kit szklarski składa się z 3 części kredy, z 3 części bieli ołowiu sproszkowanej, z 5 części pokostu i z i/₁₅ części gładzi srebra.

Kit do zaszklenia w ramach żelaznych nie powinien zawierać bieli ołowiu, tylko samą kredę z pokostem, zmieszanym z minium, umożliwiającem lepsze przylgnięcie kitu do żelaza.

S19. Kit sporządzić, za 1 kg:

l*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

0*24 godz. szklarza,

25°/₀ generalja,

0*8 kg kredy,

0*22 kg pokostu,

względnie :

0*25 kg pokostu,

1*5°/₀ od mat. stemple, 10o/₀ od całości zysk, 2*5<>/₀ podatek obrotowy;

0*294 godz. szklarza,

25<>/₀ generalja,

0*6 kg kredy,

0*2 kg bieli ołowiu,

względnie :

0*250 kg pokostu,

1*5°/₀ od mat. stemple, 10°/₀ od całości zysk, 2'5°/₀ podatek obrotowy.

0*33 godz. szklarza,

25°/₀ generalja,

0*500 kg kredy,

0*250 kg bieli ołowiu,

0*125 kg rainji,

820. 0kitować szyby z usunięciem starego kitu, za 1 mb :

0*17 godz. szklarza, 25°/₀ generalja, 0Ю02 kg kitu,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

Ta sama robota, za 1 m² okna: 1*2 godz. szklarza,

25°/₀ generalja,

0-190 kg kitu,

T5°/₀ od mat. stemple,

10°/o od całości zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

821.    Szybę wyjąć z ram, po poprzednim usunięciu kitu starego, za 1 m*\

b) z ram metalowych: 4-0 godz. szklarza,

25°/₀ generalja,

10° ₀ zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

a) z ram drewnianych:

2*62 godz. szklarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2-5o/₀ podatek obrotowy,

Ta sama robota, lecz za 1 mb :

0*5 godz. szklarza,

25°/₀ generalja,

10°/o zysk,

2-5°/₀ podatek obrotowy.

0-83 godz. szklarza,

25°/₀ generalja,

IO»/# zysk,

2'5°/₀ podatek obrotowy;

822.    Oszklenie okien, bez kosztów dostawy ich na miejsce budowy :

Przy

wysokości szyb

gatunek szkła

ilość

szkła

dodatek szklarza, przecięcie i narzędzia

robocizna : szklarza

generalia

па 1 mb falcu

kitu sztyftów

80 cm wysokości

Lagrowe 1*8

albo

i mz

n°!o

Olgodz. 25% 0-2ty 6do7sztuk

Solinowe

270 cm wysokości .2 mm albo ⁴/₄ do %

1 mz

11%

0-1 godz. 25% 0-2% 6do7sztuk

powyżej

Solinowe 3 mm albo % do %

1 m²

11%

O lgodz. 25% 0-2&# 6do7sztuk

¹ i dodatki: 1*5% od mat. stemple, 10% od całości zysk, 2-5% podatek obrotowy

e) Roboty lakiernicze, bronzownicze i pozłotnicze.

823.    Uwagi.

1.    Powlekanie drzewa, kamienia, żelaza itp. farbami olejnemi lakowemi należy do robót lakierniczych, a liczy się je jak podano na str. 69.

2.    Obustronne lakierowanie okien lub krat liczy się jako jednorazowa powierzchnia światła okiennego w oprawie ; oprawa i deska okienna liczy się osobno; u drzwi liczy się podwójna powierzchnia światła drzwi, a oprawa i opaska osobno. U żaluzyj liczy się 1*33 powierzchni jednostronnej w świetle, zaś u sztachet ze słupkami, przewiązkami, szczeblami i opierzeniem cokołowem, 15 do 2-krotnej powierzchni jednostronnej.

Pokostów należy używać tylko roślinnych; okucia drzwi i okien nie wolno lakierować.

Przy obliczaniu powierzchni pomalowanych drzwi i okien należy płaszczyznę otworu w świetle pomnożyć przez współczynnik К=2*5, który rozpada się następująco;

przy oknach:

0-75 dla oboknia (futryny), 025 dla deski parapetowej,

0-75 dla ramy zewnętrznej,

0-75 dla ramy wewnętrznej,

przy drzwiach:

0*70 dla opasek.

0*80 dla uszaka (futryny),

824.    Owiórowaną powierzchnię ram okiennych lub drzwi trzykrotnie zapokostować (zagruntować), za 1 m*\

0 34 godz. malarza, 25°/₀ generalja,

0’12 kg pokostu.

l*5®/₀ od mat. stempla,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy.

825. Powierzchnię drewna dwa razy pomalować, za 1 m³:

Ъ) starego nie ^malowanego ; 0 65 godz. malarza,

25°/₀ generalja,

0’32 kg pokostu,

0*32 kg farby,

P5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2-5% podatek obrotowy.

a) nowego nie malowanego:

05 godz. malarza,

25°/₀ generalja,

0-24 kg pokostu,

0-24 kg farby,

1*5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

2*5°/₀ podatek obrotowy;

826. Stare drewno ®a 1 m²:

malowane ponjalować na nowo,

godz. malarza . . generalja .... . pokostu . ....

farby......

od mat. stemple od całości zysk . . podatku obrotowego

dwa razy 0-4 godz. 25°/0 0-2 kg 0*2 kg

l'5°/o

10°/»

2-5°/₀

827. Polakierowanie malowanych płaszczyzn, za 1 m²:

O l godz. malarza, 25°/₀ generalja, 0045 kg lakieru,

Г5°/₀ od mat. stemple,

10°/₀ od całości zysk,

25% podatek obrotowy.

823. Niemalowane podłogi dwukrotnie pomalować, za 1 m²:

tOH^H-^OOtOOö

ègyél

Ю *—¹ 1—¹ O O tO O co

•    •    •    •    (•‘Tl    • C"t-

e <Г<Г 'S *

godz. malarza . . generalja .... pokostu ....

farby.....

od mat. stemple od całości zysk . podatek obrotowy

829. Malowane podłogi pomalować, za lm²:

godz. malarza generalja .... pokostu ....

farby.....

od mat. stemple od całości zysk . podatek obrotowy

jeden raz 0-20

25°/o

. 0-11 kg . 0'06 kg

•    l'5°/o

•    10«/o

. 2-5^₀

dwukrotnie 0 32 godz. 25°/₀

0-18 kg 010 kg l'5°/o

10o/o

2-5o/₀

830. Parkany, zewnętrzne drewniane ściany pomalować za 1 m²

niemalowane dwukrotnie

malowane

nowe

stare

jednokrotnie! dwukrotnie

malarza godz. *. genera!ja .... pokostu kg . . . farby kg ... . od mat. stemple od całości zysk . podatek obrotowy

0-34

0*46

0-17

0-29

25°/₀

023

25o/₀

25o/o

015

l'5°/₀

10o/o

2*5°/₀

031

012

25°/₀

019

019

0-06

0*10

l*5°/o

10%

2-50/0

l'5°/₀

10°/₀

2-50/0

1- 5°/o

10°/₀

2- 5°/₀

f) Roboty malarskie i tapeciarskie.

831. Uwagi.

1.    Do robót malarskich należą wszelkie malowania ścian» farbami wodnemi, z domieszką kleju, mleka, sera lub wapna.

2.    Malowanie rozróżnia się: a) gładkie, b) patronowane jednym, dwoma lub trzema patronami, c) artystyczne z wolnej ręki.

Malowanie każdego rodzaju wewnątrz zabudowań musi otrzymać sufity w jaśniejszym tonie, jak ściany, ze względów budowniczo-zdrowotnych.

3.    Malowanie gładkie i patronowanie ścian liczy się jak podano na str. 69.

Malowanie wolnoręczne czyli artystyczne ścian i sufitów liczy się od pokoju według każdorazowej umowy.

4.    Malowanie farbami klejowemi składa się z oczyszczonej kredy,, zmieszanej z wodą klejową lub z mlekiem i z farbą; przedtem jednak należy ściany zapuścić mydłem, rozpuszczonem we wodzie.

5.    Do robót tapeciarskich należy wyklejenie ścian tapetami i zaopatrzenie okien ruletami. Tapety mogą być z papieru, ze skóry lub z jedwabiu sporządzone.

6.    Tapetowanie liczy się według ilości zwojów tapet zużytych lub według rzeczywiście otapetowanej powierzchni; cena zaś zawisła, od materji tapet i ilości barw na nich odbitych

g) Roboty na cele ogrzewania i wentylacja.

832. Uwagi.

a) Wydajność pieców do ogrzewania.

1.    Ogrzewanie izb itp. przeprowadza sie najczęściej z pomocą pieców; jest to sposób ogrzewania odosobnionego czyli piecowego, w przeciwieństwie do ogrzewania zbiorowego,, czyli ześrodkowanego.

Piece kaflowe otrzymują nie wielką ciepłotę na swej powierzchni; a więc nie wytwarzają swądu spalaniem pyłów, utrzymują trwale ciepło, ogrzewają równomiernie i pod względem zdrowotnym zajmują pierwsze miejsce. Natomiast oddają ciepło powolnie, i z powodu zamałej swej wydajności nie nadają się do ogrzewania sal dużych.

Piece należy ustawiać tylko przy ścianach murowanych w odstępie 10 ш, a zapalne części budynku powinny być co najmniej 60 cm odległe od gorącej powierzchni pieca. Gorąca czyli ogrzewająca powierzchnia liczy się dopiero od wierzchu rusztu w górę; jednakże cokół, gzyms koronujący i nakrywa górna nie w⁷chodzą tu w rachubę.

2.    Metr kwadr, gorącej powierzchni pieca żelaznego wystarcza do ogrzania 150 m® jnzestrzeni zabudowanej. Natomiast 1 m- gorącej, powierzchni pieca kaflowego ogrzewa wr ciągu 1 do 2 godzin:

15 do 18 m3 przestrzeni izby małej z 1 oknem,

22 do 25 m3 przestrzeni izby średniej z 2 oknami,

31 m3 przestrzeni małej sali,

46 m3 przestrzeni wielkiej sali ;

przeciętnie zatem 24 do 30 m³ przestrzeni. Zresztą kaflarze liczą że jeden kafel ogrzewra 1 m® przestrzeni izby. Jeden metr. kwadr, pieca kamyczkowego ogrzew⁷a 18 do 24 m® przestrzeni.

3.    Palenisko otrzymuje ruszt ze sztabek żelaznych kutych łubianych, które w małych paleniskach łączą w jedną całość, a w większych, osadzają wolno obok siecie. Wielkość powierzchni rusztu wynosi jg do całkowitej powierzchni gorącej; zresztą przyjmuje się

w ogóle, że na 1 nfi rusztu spala się w 1 godzinie 80 do 90 kg węgla kamiennego. Odstępy świetlne między sztabkami rusztu powinny wynosić: dla drzewa i torfu 6*5 mm, dla węgla brunatnego, 4*3 do 13 mm, dla węgla kamiennego 13 mm; w każdym razie suma wolnych powierzchni między sztabkami musi obejmować: dla drzewa i torfu -g- do -y, dla węgla kamiennego -j- całkowitej powierzchni rusztu.

4. Wielkość pieców kamyczkowych i kaflowych wyznacza się w praktyce w ten sposób, że daje się im w obwodzie y część obwodu małego, a y część dużego pokoju, na wysokość zaś co najwięcej: trzykrotną długość pieca albo jednokrotny obwód jego.

Kanały stojące przeciągowe w piecach kamyczkowych lub kaflowych otrzymują 004m2 w przekroju, a długość ich wynosi: dla drzewa 9 m, węgla kamiennego lub torfu 6 m, a koksu 4 50 m.

ß) Ogniska kuchenne.

Ognisko do gotowania jest albo kuchnią płytową, jeżeli ma tylko płytę żelazną laną, bez dalszego zresztą zaopatrzenia, albo kuchnią oszczędną czyli angielską, jeżeli oprócz płyty ma bratrurę (pieczalnik), kociołek na wodę itd. ; ta ostatnia może być albo kuchnią bez nasady albo kuchnią z nasadą. Kominów kuchennych nieopuszcza się niżej, by nie dymiły.

Płyty kuchenne otrzymują w regule rozmiary: 47 X 71, 55 X 71, 55X80, 63X80, 63X^5, 71X95, 71X125 cm, z ramą kra-wężną 10 cm szeroką.

6. W szczególności kuchnia dla lepszego mieszkania bywa murowana, nasadzona, wolno lub w narożniku stojąca, z 2 bratrurami, z miedzianym kociołkiem cynowanym na wodę, z muszlą, rusztem na talerze, z grubką na węgiel, z 9 cm szeroką ramą żelazną, zaopatrzoną ochronnym prętem krawężnym, zaokrąglonym na narożach, z podnóżem kaflowem, z drzwiczkami do paleniska i popielnika w jednolitej oprawie, odpowiadającemi swemu celowi, z okładziną kaflami pierwszej jakości wszelkich widocznych powierzchni omurowania kuchennego i przyległych części ścian izby kuchennej, z płytą kuchenną 55 X 79 cm, i z opiłowaniem czystem drzwiczek wszelkich wraz z ramą i prętem ochronnym.

Dozorca domu otrzymuje kuchnię bez nasady z 1 bratrurą, kociołkiem na wodę, skromnie zresztą wykonaną i wyposażoną, z płytą 47 X 71 cm.

W praczkami osadza się kocie! miedziany 60 cm średnicy w omu-rowaniu, przykryłem z wierzchu blachą żelazną pocynkowaną silną 1 wyłożonem po bokach, wraz z przypierającemi odnośnemi częściami ścian praczkami, niebieskiemi kaflami.

y) Sposób użycia opału.

Drzewo wydaje mało popiołu, w obec czego ruszt w odnośnem palenisku jest zbyteczny; natomiast inny materjał opałowy wymaga rusztu. Duże kawałki węgla kamiennego utrudniają palenie; należy więc wkładać zawsze małe tylko kawałki i zwilżać, aby się nie stapiały i tern samem nie tamowały dostępu powietrza do spalania potrzebnego.

Nie należy też nigdy przysypywać żaru miałem węglowym, wiórami, papierem, ani wzniecać ostrego ognia, gdyż w ten sposób tamuje się dostęp powietrza i powoduje wytworzenie się większej ilości gazów, które zapełniają palenisko oraz kanały dymowe, zapalają się wreszcie od nagle powstałego płomienia i siłą eksplozji wyrzucają ogień, a co gorsza bardzo często rozsadzają górną część muru paleniska, względnie pieca.

Dla uniknięcia tego powszechnie zresztą znanego objawu należy opał zawsze tak dosypywać do paleniska, aby część żaru była jeszcze widoczną.

Podobne wybuchy zdarzają się także w paleniskach, względnie piecach nowo postawionych, jeszcze mokrych, jeżeli podczas pierwszego palenia roznieci się ostry ogień, który może spowodować eksplozję gazów i par wilgoci.

§) Skutek użyteczny opału.

Skutek użyteczny opału w prawidłowo zaprojektowanych, zbudowanych i obsługiwanych piecach zwykłych do ogrzewania dochodzi 70 do 90%, natomiast w kominkach tylko 10 do 12%. Złe i niedobrze obsługiwane piece dają tylko około 15% skutku użytecznego opału.

S33. Ogrzewanie.

1. Przepuszczanie czyli emisja ciepła.

Wiadomo, że każde ciało ogrzane wydziela z siebie (emituje) ciepło do innych ciał, z którerai styka się bezpośrednio — o ile są zimniejsze — i to tak długo, dopokąd ciepłota nie wyrówna się wzajemnie. I tak powietrze, zapełniające izbę lub inną przestrzeń zamkniętą, otrzymane z jakiegokolwiek źródła ciepło udziela zimniejszym, zamykającym ze wszech stron izbę ścianom; drzwdom, oknom, podłodze i stropom, które uzyskane w ten sposób ciepło oddają dalej mniej ciepłemu powietrzu zewnętznemu.

Ilość ciepła e w kalorjach, przepuszczonego w ten sposób przez ścianę pewnego rodzaju i składu w danej izbie, zawisła według ścisłych doświadczeń i obliczeń w prostym stosunku od wielkości powierzchni F ściany, względnie grupy ścian jednorodnych, od różnicy temperatury Tw powietrza wewnątrz i temperatury tz zewnątrz izby, od ilości godzin t trwania przepuszczania i od spółczynnika przepuszczania czyli spółczynnika emisji k, zależnego od właściwości materjału i zespołu ściany. Różną zatem będzie wartość к w miarę tego, czy ściany są kamienne, ceglane, grubsze, cieńsze, drewniane, blaszane, szklane, czy są oknami, drzwiami, pojedynczemi, podwój-nemi, podłogami, powałami itd.

Ta zawisłość ilości e przepuszczanego ciepła czyli emisji ciepła daje się wyrazić wzorem

e — Fk (Tw tz) t

Z wzoru tego przedewszystkiem za przyjęciem F—l m³, Tw — tz — 1° C, t — 1 godzinie, otrzymujemy e — k, z czego widno, że spółczynnik emisji к jest ilością przepuszczonego ciepła w kalorjach przez 1 m³ ściany w ciągu 1 godziny i różnicy temperatury, wynoszącej 1° Cełsiusa.

Wzorem tym dają się obliczyć częściowe ilości ciepła, przepuszczanego przez każdą odmienną grupę jednorodnych ścian izby, a mianowicie:

e, = Ft ki (Tw — g t,

ez = Fzlc₂(Tw — tz)t,

es⁼ h ( -g g t,

en — Fn kn {Tw — tg) t, stąd całkowita emisja ciepła przez wszystkie ściany izby w czasie t będzie

F —    -f- 6₂ + 63 -f-.... —f- en — (Fi ki Fo k₂ F₃ ks . . ..

w skróceniu

+ Fn K)(TW —Qł

E=Ze = Fk(Tw-tz)t

Skoro zatem będzie dane 2 Fk, Tw, tz i t, będziemy w możności na podstawie tego wzoru obliczenia całkowitej emisji ciepła ścian izby w czasie t. Wzór ten zresztą daje wyniki zbliżone do rzeczywistości jedynie pod tern założeniem, że ogrzewanie trwa bez przerwy przez czas t, a wszystkie inne warunki co do położenia budynku, sposobu wykonania budowy, dobroci materjałów itd. są najkorzystniejsze. W praktyce jednak wszystko to rzadko razem się zdarza, wobec czego zachodzi potrzeba doprowadzenia wyniku do właściwej miary zapomocą stosownych dodatków.

2. Norma austriackich Inżynierów i Architektów co do warunków ciepła w mieszkaniach.

Stowarzyszenie austrjackich Inżynierów i Architektów w Wiedniu, chcąc zapobiec wielkiej dowolności w wyborze najróżnorodniejszych spółczynników do obliczania wielkości emisji ciepła, a stąd idącym także zbyt wielkim różnicom wyników obliczenia, utrudniającym ich sprawdzanie, przyjęło na posiedzeniu 24. listopada 1906 i następnie wydało ułożoną przez własny Komitet normę, którą ustaliło spółczynniki emisji dla najważniejszych materjałów budowlanych, oraz odnośne inne wymogi ogrzewania mieszkań, a która w tłómaczcniu przedstawia się w sposób następujący.

A. WARTOŚCI JEDNOSTKOWE EMISJI CIEPŁA MATERJAŁÓW I CZĘŚCI SKŁADOWYCH BUDOWLANYCH.

Wartość jednostkowa czyli spółczynnik emisji К dla 1 m² powierzchni i 1° C różnicy temperatury na godzinę w kalorjach.

1. Ściany zewnętrzne.

Mur ceglany.

Mur ceglany

Mur kamienny

gruby

wyprawiony

wewnątrz

i

zewnątrz

wewnątrz

z 5 cm warstwą powietrza

z 3 cm deskami z gipsu i warstwą powietrza

gruby

z piaskowca

z wa-pniowca

spółczynnik emisji К spółczynnik emisji К

015

2-36

2-59

1-22

0-30

2-86

315

0-30

1-56

1-70

1-35

0*97

0*40

2*50

2*75

0*45

119

1*28

0*97

0*80

0*50

2*21

2*43

0*60

0*95

1*01

0*82

0*60

1*99

219

0*75

0*79

0*84

0*70

0*70

1*81

1*99

0*90

0*68

0*71

0*59

0*80

1*66

1*83

1*05

0'60

0*62

0*52

0*90

1*53

1*69

1*20

0*56

0*57

0*46

1*00

1*42

1-56

gruby

015

0-30

0-45

0-60

0-75

0-90

1-05

0-15

0-30

0-45

Mur ceglany z okładziną kamienną.

Mur ceglany

Mur ceglany

z okładziną kamienną

grubą z wapniowcaj z piaskowca

spółczynnik emisji К

gruby

z okładziną kamienną

grubą z wapniowcaj z piaskowca

spółczynnik emisji К

o-ю

010

0-10

010

0-10

010

0-10

0-25

0-25

0-25

1-84

1-32

1-02

0-84

0-71

0-61

0-56

1-62

1-20

0-93

1-76

1-27

OOHl^OlOMOOO

©(-*■©^>-‘■©05©

0-60

0-25

0-75

0-90

0-15

0-30

0-45

0-60

0-75

0-90

105

0-25

0-25

0-50

0-50

0-50

0-50

0-50

0-50

0-50

©ООООМ-М-OOO

OOOOOOM-OOO

Mur z betonu ubijanego

gruby

pełny

pusty

gruby

pełny

pusty

spółczynnik emisji К

spółczynnik emisji К

0-20

2-45

0-30

211

0-40

1-85

0-50

1-64

0-60

1-48

0-70

1-35

rl N Ю Ф    Q

ip co ei г* 9 o

0-80

0-90

1-00

1*10

1-20

1-30

1-24

114

106

2. Ściany wewnętrzne.

Ściana

0-94

0-88

0-84

0-79

0-75

0-72

ceglana

z obustronną Rabitza wyprawą

dr e wni ana

bez wyprawy

.    ,    z c.egieł z deszczułek

z obustronną korkowych gipsowych wyprawą

gruba

gruba

gruba

gruba

gruba

gruba

0-15

0-30

0*45

0*60

0-75

0-90

O O O    t©

•    - Ć> 4 cć ^ ^

M- GO O O O

004

0-06

008

010

2-30 0025

2-70    0.020

2-40 0-025 2-10 0030 200    0040

1-30

1-20

115

1-00

0-20 0*06

0-07

0-08

009

0-10

fcSfcSbStStStSWCÖ

ŚŚŚŚŚSŚS

3. Podłogi i stropy.

Liczba

bieżąca

Zespół stropu i podłogi

1.

2.

3.

4.

5.

6.

Strop dyblowany czyli zbity z wyprawą sufitową, belkami zbitemi, nasypką, ślepą podłogą i posadzką deszczułkową..........

Strop prosty drewniany z widocznemi w całości belkami od spodu i z podłogą deskową do ich wierzchu przybitą.........

Strop belkowy z wyprawą sufitową na pod-siębitce, z pustą przestrzenią, ze ścielą powałową na listwach między belkami ułożoną z nasypką i miękką podłogą na wierzchu belek:

Strop żelbetonowy z widocznemi od spodu żebrami 25 cm szerokiemi we wzajemnym odstępie świetlnym co 6 m i płytą lekko łukową, 55 cm wraz z żebrem w przekroju wysoką, ze ślepą podłogą i posadzką deszczułkową . . .

Strop żelbetonowy jak pod poz. 5., ale z wyprawą sufitową i pustą przestrzenią.....

Strop żelbetonowy z płytą betonową z siatką drucianą między trawersami, co 12 m wzajemnie oś od osi odległemi, z wyprawą sufitową na siatce drucianej, z nasypką, ślepą podłogą i posadzką deszczułkową; zależnie od wysokości przekroju trawers czyli ich numeru:

0-27

1-80

0-49

0-24

0-43

b)

0-22

117

0*912

Zespół stropu i podłogi

Liczba

bieżąca

numer

trawersy

numer

trawersy

i numer I trawersy

16

0*72

24

0-54

18

067

25

053

20

061

26

052

21

0-59

28

0*48

22

0*57

30

0*45

23

0-56

32

0*44

lO    o    lÓ    о    ю

СО    ^    ■тН    Ю    iO

0*40

0-37

036

0-35

0-28

8.

Sklepienie ceglane 15 cm grube:

a)    z posadzką płytową...........

b)    z posadzką asfaltową...........

c)    z posadzką terrazzo...........

d)    z okładziną linoleum...........

e)    z posadzką deszczułkową na asfalcie . . . .

f)    z miękką podłogą na legarkach......

1*66

1-58

1-60

1-62

1-40

0-33

Uwaga. W oryginalnym tekście Stowarzyszenia Austr. Inżynierów i Architektów w Wiedniu znajdują się rysunki przekrojów stropów, które w niniejszej tablicy pod poz. 1. do 7. włącznie zastąpiono opisem szczegółowym. (Dopisek autora.)

4. Dachy.

Liczba

bieżąca

Zespół dachu

Dach żelbetonowy z wyprawą sufitową, z pustą przestrzenią, z płytą betonową z wkładkami skrzyżowanemi na wierzchu trawers ułożoną, z warstwą asfaltową, z cementem drzewnym i nasypką żwiru; zależnie od wysokości przekroju trawers czyli ich numeru i wzajemnego odstępu:

Liczba

bieżąca

Zespół dachu

wzajemny odstęp trawers w metrach

numer trawers

0-80

1-20

spółczynnik emisji К

16

22

28

35

45

55

0*979

0*980

0*982

0*984

0*985

0*987

0*977

0*978

0*979

0*979

0*981

0*983

to

Dach żelbetonowy bez pustej przestrzeni, z widocznemi od spodu żebrami w odstępach około po 6 m i płytą łukową o małej strzałce, w przekroju wraz z żebrem około 55 cm wysoką 2*81 Dach papą kryty na opierzeniu 2*5 cm grubem 2*13 Dach cynkiem kryty na opierzeniu 2*5

grubem...............

Dach miedziany na opierzeniu 2*5 cm grubem 2*17 Dach łupkowy na opierzeniu 2*5 cm grubem 2*10

Dach dachówkowy....... . . , ,

Dach cementem drzewnym kryty . . .

Dach blachą falistą kryty bez opierzenia . . . 10*40

cm

2*17

4*85

1*32

Uwaga. Rysunki przekrojów dachów w oryginalnym tekście zastąpiono w niniejszej tablicy pod poz. 1. i 2. opisem szczegółowym

(Dopisek autora.)

5. Okna i nadokna.

Okno

pojedyncze

ze szkłem giibein mm

12    3

8*    9    10

5-38 5-35 5 31 5*28 5*24.5-21

517 5 14 5-11 5*07

Okna podwójne .......

Cegły szklane dęte . . ., . <

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

2-30.

2*60.

co

S z к ł,o drutowe

grube

j z dalekością oczek j z grubością drutu

mm

0-8

5 14

0*8

5-13

10

5-96

Nadokno lub świetlnia z oszkleniem pojedynczem . . К == 5*60. Nadokno lub świetlnia z oszkleniem podwójnem . . . К = 2*35.

6. Drzwi.

Drzwi

wewnętrzne

zewnętrzne

grube

z drzewa

miękkiego

twardego

miękkiego | twardego

cm

spółczynnik emisji К

215

1*74

2-30

2-38

147

1 27

2*51

2*28

205

1*89

1-58

1-35

112

1-86

147

3 5 3 Щ 8

CO - CM CM CM.. CM

В. NAJNIŻSZE ZEWNĘTRZNE TEMPERATURY DO PRZYJĘCIA.

—■ 15° a

~~ 20° a

—    25° a

—    30° a

Pomorze...........

Wielkopolska, Mazowsze, Kujawy

Śląsk, Małopolska.......

Podole, Wołyń, Wilno.....

W położeniach szczególnie korzystnych i od wiatru osłoniętych można przyjąć wyższe temperatury zewnętrzne-, natomiast w miejscach szczególnie wysoko położonych albo na wiatry wystawionych zaleca się przyjmowanie niższych zewnętrznych temperatur.

C. DODATKI.

1. Dodatek na podgrzewanie.

W razie regularnego codziennego używania przestrzeni należy dodać dla szkół i budynków publicznych 20%, a dla mieszkań 15% obliczonej ilości ciepła.

W lokalach z ogrzewalnikami, przeznaczonymi — prócz do* ogrzewania przestrzeni — także i do ogrzania świeżego powietrza (ogrzewalniki okienne z doprowadzeniem świeżego powietrza) mogą, odpaść powyższe dodatki na podgrzewanie.

Do większych rzadziej użytkowanych przestrzeni należy zastosować osobny sposób obliczania, a mianowicie:

a) Na podgrzanie muru pełnego należy przyjąć wewnętrzną skorupę 12 сш grubą, która musi otrzymać temperaturę lokalu.

Potrzebna do tego cę^u ilość ciepła w kalorjacli:

Wa = G.s(T-t) -gdzie G ciężar skorupy muru w kg, s właściwe ciepło w kalorjacli muru, T zamierzona temperatura lokalu, t początkowa temperatura, £ ilość godzin podgrzewania.

b) Na uchodzenie ciepła w ciągu godziny przez szczególnie przepuszczające ciepło materiały budowlane powierzchni, zamykających lokal, a zwłaszcza powierzchni okien i lekkich opierzeń powałowych.

Odnośna ilość ciepła:

Wt=^[{F .k){T-t)] w kalorjach, gdzie F jest powierzchnia w mз przepuszczająca ciepło, к spółczynnik emisji materjału budowlanego, ciepło przepuszczającego.

c) Na ogrzanie objętości powietrza lokalu potrzebna jest ilość ciepła:

Wi — L . 0*24 (T— t) w kalorjach, gdzie L jest ciężar powietrza lokalu w kg, 024 właściwe ciepło powietrza, T — t, oraz 2 mają znaczenie wyżej określone.

2. Dodatek na położenie.

Do obliczonej ilości ciepła dla powierzchni w położeniu północnem należy dodać 20%, w położeniu wsehodniem i zacliodniem 15% tej ilości ciepła-, w położeniu południowem nie liczy się żadnego dodatku. W położeniu pomiędzy wyrażonemi właśnie stronami świata dodać należy przeciętny procent, wynikający z położenia względnego do tych stron.

3. Dodatek ze względu na wiatry.

Oprócz tego powierzchnie zewnętrzne, wystawione na niezwykły napór wiatrów wskutek wysokiego położenia, kierunku linij drogowych i upostacenia budowli (budowle założone w podkowę, duże zamknięte podwórza) powinny otrzymać conajmniej dodatek 10% ilości ciepła, obliczonej dla tych powierzchni.

4. Dodatek na wysokość przestrzeni.

Wpływ wysokości przestrzeni budynku należy uwzględniać dopiero w tym razie, gdy ta wysokość wynosi więcej niż 4 m, i to w ten sposób, że należy brać w rachubę owe wyższe temperatury wewnętrzne, które w miarę wysokości ponad podłogą izby wyrastają.

Jeżeli Г jest temperaturą w wysokością głowy, to T = Г-ł-0*10 T (h — 3)

jest temperaturą przestrzeni czyli izby pod samą powałą, gdzie h jest wysokością izby w metrach.

W rachunek zaś w tym razie należy wziąć jako temperaturę wewnętrzną

I). TEMPERATURY DO PRZYJĘCIA W PRZESTRZENI NIEOGRZANEJ.

5° a

W nieogrzanej przestrzeni zamkniętej, między ogrzanemi położonej należy przyjmować..............

W przestrzeni zamkniętej, jednostronnie do ogrzanych

o° c. o° a

przypierającej...................

W piwnicy.............•.....

5° c. o° c.

W przestrzeni nieogrzanej, połączonej częściej z .powietrzem zewnętrznem (wjazdy, przedsionki).....

Podłoga izb niepodpiwniczonych..........

5° a

W miarę okoliczności należy w nieogrzanych przestrzeniach wyznaczyć temperaturę z uwzględnieniem ilości ciepła doprowadzanych i przepuszczanych przez powierzchnie zamykające te przestrzenie.

Na strychu pod dachem metalowym lub łupkowym . — 10° C. Na strychu pod dachem dachówkowym, cementowym lub papą krytym

E. WIELKOŚĆ PROSTOPADŁYCH POWIERZCHNI OZIĘBIENIA.

Szerokość, którą należy wstawić w rachunek, mierzy się od środka do środka grubości muru działowego, wysokość od podłogi do podłogi.

Rozmiary okien i drzwi należy mierzyć w świetle wewnętrznej ich oprawy. Okna i drzwi należy odjąć od powierzchni ścian.

3. Materjały opałowe.

Materjały opałowe wogóle składają się przeważnie z węglika i z wodoru obok większej lub mniejszej ilości tlenu, a stałe materjały zawierają nadto składniki mineralne (popiół), wodę, azot i siarkę.

Odróżniamy materjały opałowe naturalne i sztuczne.

Naturalne są: drewno, torf, węgiel brunatny, węgiel kamienny, olej ziemny czyli ropa naftowa i gaz naturalny.

Sztuczne: węgiel drzewny, torfowy, koks, brykiety, destylaty ropy, jak nafta, benzyna, gazolina, ligroina itd., gaz generatorowy, gaz mieszany, gaz wodny, gaz świetlny, gaz z pieców koksowych, z pieców wielkich, gaz olejowy.

Drewno twarde pali się powoli małym płomieniem w porównaniu do miękkiego, ale daje silniejszy żar i więcej gorąca. Świeżo ścięte zawiera 20 do 60% wody, zaczem do palenia musi wyschnąć na powietrzu i wówczas zawiera jeszcze 10 do 20% wody.

Drewno, zostające przez dostatecznie długi czas pod działaniem temperatury około 80° C wśród przystępu powietrza, zwęgla się i chłonie tlen chciwie, wskutek czego temperatura jego podnosi sie do 120° C i w tym stanie może nastąpić samozapalenie się.

Torf składa się z mniej lub więcej zwietrzałych i zwęglonych resztek roślinnych i z próchnicy, zawiera 50 do 60% węgla, 5 do 7% wodoru, 30% tlenu, 5% azotu i 10% popiołu*, pali się małym płomieniem i daje wiele dymu. Używa się w stanie sprasowanym w cegiełki.

Węgiel brunatny jest podobnego pochodzenia co torf, tylko znajduje się w starszym stopniu zwęglenia. Składa się z 67% węgla, 5% wodoru, 20% tlenu i 8% popiołu. Tworzy wiele odmian, z których najwybitniejszą jest lignit z wyraźnem złożeniem drzewa,

Węgiel kamienny jest połyskujący lub matowy i jako przetwór z roślin przedwiecznych, starszy od węgla brunatnego, ma większą wartość opałową.

Odmiany: Węgiel suchy z długim płomieniem zawiera 75 do 80% węglika = C, 4 5 — 5*5% wodoru = Я, 12*5 —15% tlenu = O, daje koksu 50 — 60%, ciężar właściwy D25-, — węgiel tłusty (gazowy) o długim płomieniu, ma 80—85% C, 5—5⁻8% i/, 102—14*2% O, ilość koksu 60 — 68%, c. wł. 1*28 —1*3; — węgiel tłusty (kużniany) ma 84—89% C, 5 — 5*5% H, 5*5 —11% O, daje koksu 68 — 74%, c^,wł. T3-, — węgiel tłusty (koksowy) o krótkim płomieniu, ma

88—91% C, — 4*5—5-5% H, 5-5—6-8% 0, daje koksu 74—82%, c. wł. 1-3—1*35; — antracyt czyli węgiel chudy o krótkim płomieniu, ma 90—93% C, 4—4-5% if, 3—5*5% O, daje koksu 82—92%, c. wł. Г35—1*41; trudno zapalny, pali się zwolna bez widocznego dymu, wytwarza wielkie gorąco i zostawia mało popiołu. *

Węgiel suchy zawiera wiele ciał mineralnych, a tłusty służy do wytwarzania gazu świetlnego i do użytku domowego i kużnianego.

Węgiel kamienny złożony dłuższy czas w wysokich stosach na wolnem powietrzu wietrzeje, traci siłę opałową, wartość skokso-wania i zgazowania, a nadto grozi niebezpieczeństwem samoczynnego zapalenia się.

Stąd miejsce składu należy chronić od wilgoci i gorąca, a stosom dawać wysokość nie większą, niż 5 m i osadzić w nie rury z ostrzem u spodu zamkniętem, służące do wprowadzania termometrów. Wilgotnej warstwy nie należy przykrywać innym węglem, zanim nie wyschła, ani też pożaru węgla gasić wodą, tylko trzeba go okopać w około i zalewać rzadko zarobioną gliną.

Zwentylowanie składu węgla przyczynia się do wzmożenia rozgrzewania się.

Węgiel drzewny wytwarza się prażeniem drzewa, zabezpieczonego od dostępu powietrza w piecach polowych, w piecach zwykłych i w retortach. Stosownie do twardości drzewa otrzymujemy miękki i twardy węgiel; miękki zapala się łatwiej i płonie szybciej, ale daje mniej gorąca niż twardy. Podczas wypalania węgla wytwarza się gaz drzewny, ocet i maź drzewna. Dobry węgiel zawiera 85% węglika, 12% wodoru i 3% popiołu.

Węgiel torfowy uzyskuje się w ten sam sposób jak węgiel drzewny.

Koks wytwarza się w osobnych piecach koksowych z węgla brunatnego lub węgla kamiennego zapomocą ogrzania do wysokiej temperatury wśród zamknięcia dostępu powietrza; podczas tego największa część wodoru łączy się z tlenem w wodę, reszta zaś z azotem i z siarką w gazy tak, iż pozostaje tylko czysty węglik. Zresztą otrzymuje się koks jako produkt uboczny fabrykacji gazu świetlnego, zwany koksem gazowym

W przeciwieństwie do węgla kamiennego koks w paleniu nie stapia się; jest silny, twardy i wytrzymały na ciśnienie w piecach wysokich, więcej porowaty i uboższy w siarkę. Czem jest więcej

„Hütte“ des Ingenieurs Taschenbuch, 21. wydanie z r. 1911., I. tom, str. 476.

zbity, tern daje wyższą temperaturę; wszakże w porównaniu do węgla kamiennego ma mniejszą zbitość, zaczem w stosunku do objętości idzie także mniejsza wartość opałowa. Do palenisk domowych nadaje się znakomicie.

Dobry koks musi być twardy, dźwięczny i niełatwo kruszący się; powinien palić się małym płomieniem i zostawiać mało popiołu. Koks mieniący się barwami tęczy jest źle wypalony, a jeżeli ma czarne plamy na szarej zresztą powierzchni, to widocznie zawiera siarczek krzemu.

Brykiety wyrabiają w postaci sprasowanych cegiełek z miału węglowego za domieszką mazi, asfaltu, żywicy, smoły miękkiej itp. w ilości około 5% ; }0 spaleniu dają mało popiołu. Zajmują niewiele miejsca i z tego powodu używają ich do opalania lokomotyw i parowców.

Brykietów z węgla brunatnego używają szczególnie do opalania izb.

Ropa naftowa o ciężarze właściwym 079 do 0-94 składa się z samych prawie związków węgla z wodorem i zawiera na ogół około 84°/₀ węgla, 14% wodoru, 2 do 3° ₀ tlenu, mało siarki i azotu. Zapomocą destylacji w rafinerjach rozdziela się: na benzynę i jej odmiany: eter naftowy, gazolina, kanadol, ligroina itp. o temperaturze wrzenia do 150° C; — na naftę lub cerezynę o temperaturze wrzenia 150 do 300° G\ — na oleje ciężkie jak oleje smarowe, mazut, oleje opałowe, parafinowe i wazelina.

Kilogram każdej z tych trzech grup daje bezwzględny skutek ciepła 10.000 do 11.000 kalorji.

Wogóle z polskiej ropy uzyskują 5 do 20% benzyny, 35—50% nafty i 80—450,o pozostałości; w szczególności ropa z Borysławia i Tustanowic daje 4—5% benzyny, 40—50% nafty, 5% parafiny,

10—15% ciężkich olei, reszta są odpadki smołowe, zanieczyszczone kwasem siarkowym do rafinowania używanym.

Ropa z Urycza, Nadworny, Jedlicza, Rogów, Równego i Krosna nie zawiera prawie wcale parafiny.

Maź węgla kamiennego wytwarza się podczas fabrykacji gazu świetlnego w ilości 3 5 do 6%, podczas fabrykacji koksu w ilości 2*5—3*5% i suchej destylacji węgła brunatnego w ilości 10—15%.

Gazy opałowe, do których należy: gaz naturalny, gaz świetlny, generatorowy itp.

4. Wydajność opału.

Bezwzględny skutek ciepła danego materjału opałowego jest tą ilością ciepła w kalorjaeh, jaka wywiązuje się podczas spalenia 1 kg tego materjału.

Skutek ten najważniejszych materjałów opałowych stałych, płynnych i lotnych czyli gazowych zestawia się w następującej tablicy.

Liczba

bieżąca

Paliwo

Bezwzględny skutek ciepła w kalorjaeh ze spalenia 1 kg

1.

2.

3.

4.

5.

G.

Drewno dębowe spalone na C0₂ i płynną

wodę Ih 0.............

Drewno bukowe spalone na C 0₂ i płynną

wodę Ho O.............

Drewno jodłowe spalone na C 0₂ i płynną

wodę H₂ O.............

Drewno świerkowe spalone na C 0₂ i płynną

wodę H₂ O.............

Drewno przeciętnie spalone na C 0₂ i płynną

wodę H₂ O ... ..........

Drewno przeciętnie spalone na C 0₂ i płynną wodę i parę............

4620

4780

5035

5085

4820

4490

Ł- CO

Torf

3300—4500

Ы CO 't' o c co

Г—I r-( rH T—( rH rH T-H

Torf pod Borem w gminie Strutyn wyżny obok Doliny z 25% wody . • ....

Węgiel brunatny suchy........

Węgiel • brunatny z Myszyna-Nowosielicy,

mokry...............

Węgiel brunatny z Myszyna-Nowosielicy,

suchy ...............

Węgiel kamienny...........

Węgiel kamienny z Jaworzna......

„ Sierszy.......

„ Borów (Domsa) . . .

„ Tenczynka.....

„ Kaniowa......

3350

3600

4985

5996

r>

Г)

Antracyt

6000-7500 4235—4746 4228—4831 5130—5234 5102-5675

6249

7975-8110

Liczba

bieżąca

Paliwo

Bezwzględny skutek ciepła w kalorjach ze spalenia 1 kg

ai d h oi n -Ф »o d i> co ai o h oi со я! id d i- cd ci о и ci со ^ ю w n co oi d h

Węglik spalony na C 02 я CO

Fosfor spalony na P₂ 05 Proch strzelniczy . . . Krzem spalony na Si 0₂

8140

2440

6950

700—800

7830

Łój

8370

Wosk...........

Ropa naftowa.......

Węgiel drzewny na C 0₂

Я Cf/. . , Brykiety z węgla brunatnego „    „ kamiennego

Koks .... Koks gazowy Benzyna i nafta Siarka na S 02 Siarczek węgla Benzol .... Naftalina . . .

Mazut..............

Olej z mazi węgla brunatnego . . .

Maź węgla kamiennego......

Gliceryna............

Eter...............

Olej burakowy, lniany, oliwa . . . .

Terpentyna ............

Alkohol.............

Spirytus 95 do 70° ₀, wyższa wartość . .

95 „ 70°/₀, niższa wartość . .

Spirytus drzewny...........

Wodor spalony na wodę H₂ O płynną . .

„ H₂ O lotną . .

Acetylen

9000

10.000—11.000

8080

2440

4800-5000

7750

7430

7000

9800—11.000

2220

3400

9500—10.000 9370—9700 10-500 10000

8500

4300

8900

9300

10850

G400—7100 6740—4970 6000—4080

5300

34.100

28.700

11.600—12.000

Bezwzględny skutek ciepła w kalorjach ze spalenia 1 kg

Liczba

bieżąca

Paliwo

52.    Gaz    świetlny......

53.    Gaz    wodny......

54.    Gaz    generatorowy    ....

Gaz z pieców wysokich .

56.    Tlenek węgla    C O    na    C 0₂

55.

8900-9960 3580—3930 1100—1180 757—768

2440

Uwaga do po z. 13. do 17. tablicy: Małopolski węgiel kamienny zawiera 1 do 4% siarki z wyjątkiem węgla kaniowskiego z 0-81°/₀ siarki palnej (zob. dzieło Schwackhöfera „Die Kohlen Österreich-Ungarns und Preussisch-Schlesiens“).

Nieodrzeczy będzie wspomnieć tu także o ter micie; jest on mieszaniną delikatnie sproszkowanego glinu i tlenku żelaza, która zapalona wytwarza bardzc* wysoką temperaturę około 3000° G i z tego powodu używa się z bardzo dobrym skutkiem do silnego i szybkiego spawania żelaza.

Wysokość temperatury, potrzebnej do zapalenia materjałów palnych jest bardzo różną, ale nigdy niższą od 500° C.

Użyteczny skutek ciepła poszczególnionyeh wyżej materjałów opałowych przyjmuje się w praktyce od 50 do 75%.

Metr sześć, drzewa bukowego w stosie z polan ułożonym (t. j. łącznie z pustą przestrzenią pomiędzy polanami) równoważy co do skutku ciepła przeciętnie 196 kg węgla kamiennego, albo 300 kg węgla brunatnego, albo 194 kg koksu.

Puste miejsca wynoszą w stosie drzewa, dobrze ułożonym z polan i/₅, z krąglaków %, a z gałęzi i/₁₅ całkowitej objętości stosu.

Wzajemny równoważny stosunek co do rozmaitych materjałów opałowych przedstawia się zgodnie z doświadczeniem w sposób następujący.

Metr przestrzenny drewna bukowego, złożonego w stosie, t. j. łącznie z niedającemi się uniknąć pnstemi miejscami pomiędzy polanami (1 m długiemi), równoważy co do skutku ciepła:

0'974 mp drewna grabowego,

1*115 „ wiązu 1T16 „ brzozy,

1*154 „ dęba,

1T65 „ modrzewia,

1-205 „ dęba młodego,

1206 mp jodły,

1-218 „ sosny,

1-241 „ jesionu,

1-282 „ świerka,

1- 320    olchy (olszy),

1*629 „ topoli lub osiki,

2- 137 „ wierzby,

178-510 hg węgla kamiennego w najlepszym gatunku (z 2% popiołu), 198-217 „ węgla kamiennego średniej jakości (z 10% popiołu), 212-011 „ węgla kamiennego lichego (z 200/₀ popiołu),

220-058 „ węgla brunatnego najlepszego,

298-885 „ węgla brunatnego średniej jakości,

377-712 „ węgla brunatnego lichego,

178-510 „ koksu najlepszego,

194-111 „ koksu średniej jakości,

209-712 „ koksu lichego (z 15% popiołu).

1-00

•0-99

Inaczej przedstawia się jednak sprawa, jeżeli porówna się skutek •ciepła w odniesieniu do wagi poszczególnych rodzajów paliwa. "Wynik bowiem przeprowadzonych w tym kierunku badań naukowych i doświadczeń wykazał że jeśli uzyskany ze spalenia 1 leg lipy skutek ciepła przyjmie się równy . . to wypadnie skutek ciepła: jodły .....

0-98

wiązu, sosny..............

0-97

wierzby, kasztana, modrzewia .......

0-96

klonu, świerka.............

0-95

topoli czarnej..............

0-94

•olchi, brzozy . .............

0-92

dęba..................

0-91

akacji, graba . . . . •.........

0-90

buka ..................

5. Dalsze potrzebne dane. a) Wysokość temperatury ogrzania:

22° C

Poszczególne lokale, względnie izby i przestrzenie powinne posiadać w wysokości głowy, t. j. w wysokości około 1*5 m nad podłogą następujące, za najodpowiedniejsze uznane temperatury ogrzania Tw w stopniach C (Celsiusa): izby chorych w szpitalach mieszkania i przestrzenie zajęć handlowych i przemysłowych 20° „ sale, sale wykładowe, przestrzenie więzienne

Uwaga. Tkalnie w lecie trzeba oziębiać do 25°, gdyż część wprowadzonej energji zamienia się tu w ciepło.

. . 120-150° „ . . 600—700° „ 100° i więcej n . . . 30—70° „ . . . 30—50° „

przestrzenie zbiorów i wystawy, sienie, kurytarze, klatki schodowe

10—18° O

kościoły..............

przestrzenie do zwykłej kąpieli ....

sypialnie..............

przestrzenie do pobytu więźniów w dzień przestrzenie do pobytu więźniów w nocy domy roślinne, szklarnie zimne ....

cieplarnie..............

rozmnaźainie............

sale tańców.............

sale i izby szkolne ..........

synagogi.......... . . . .

stajnie...............

zakłady budowy maszyn, kuźnie kotłów, pracownie montowania w fabrykach lokomotyw i wagonów, warstaty kolejowe, be-

dnarnie itd.......................

tokarnie, pracownie mechaników, elektrotechniczne sale robocze, siodlarnie, stolarnie itd.

pracownie lakiernicze......

przędzalnie i tkalnie w zimie . .

. 10—12° „ . . .22% . . . 15% • • -18% • • • 10° „ . . .15%

•    • -25%

. 20-25° „ . 15-18° „ . 18—20° „ . 15—20° ,

•    • -15%

12%

• -15%

18—20° „ 20—22° „

suszarnie w odlewalni żelaza „ w odlewalni stali ,

„ drzewa......

„ krochmalu . . . ,

„ cegielń, salin itd. . kuźni nie potrzeba ogrzewać, odlewalni zaś tylko podczas wyrobu • form i ze względu jednak, że formiarze pracują w przysiadzie na podłodze, trzeba ogrzewalniki ustawić tuż nad nią.

Wogóle, pracownie robotnicze trwale prowadzone, — o ile ich już sam ruch pracowniczy dostatecznie nie ogrzewa lub sam przebieg pracy nie wymaga niskiej temperatury, — należy zaopatrzyć urządzeniami ogrzewającemu wyk lue zającem i niebezpieczeństwo ognia, a działającemi w ten sposób, by ciepło promieniejące nie było robotnikom uciążliwe ani zdrowiu szkodliwe.

Piece żelazne należy otoczyć blaszanemi osłonami.

Pracownie, w których znajdują się ciała wybuchowe, łatwo zapalne gazy, pary lub płyny należy ogrzewać w sposób, wykluczający wszelkie niebezpieczeństwo zapalenia się.

Podnieść zresztą wypada, że w izbach powietrze ogrzane, jako lżejsze, gromadzi się pod powalą, wobec czego w izbie n. p. 3 m wysokiej może zajść różnica do 12° C między temperaturą pod powałą, a temperaturą przy podłodze.

Należy temu według możności zapobiec i połączyć urządzenie ogrzewania z krążeniem powietrza.

b) Przeciętne wartości w kalorjach niektórych dalszych ważnych spółczynników emisji ciepła к przez 1 ms w ciągu godziny:

Z powietrza lub dymu przez płytę glinianą 1 cm grubą według Hedtenbachera к = 5.

Z powietrza lub dymu przez ścianę z lanego żelaza lub z blachy żelaznej к = 7 do 10.

Z powietrza lub dymu przez ścianę z lanego albo z kutego żelaza do wody i na odwrót к — 13 do 20.

Z pary wodnej przez ścianę z lanego albo z kutego żelaza w powietrze к — 11 do 18.

Z pary wodnej przez ścianę metalową do wody к — 800 do 1000.

Z pary wodnej przez ścianę metalową:

= 14-3 = 51 = 2*8 k= 20 к = 1-5 k= 10

nagą............

obłożoną 65    mm grubym    filcem

15 do 30 mm grubą polepą z okrzemki: i к = 1*2 do 2.

в. Wyznaczenie ilości opalu.

Ilość opału potrzebna do ogrzania pewnego lokalu przez czas t trwania ogrzewania w godzinach, wyznacza się teoretycznie w ten sposób, że według wzoru lv względnie 2. oblicza się wielkość emisji ciepła w kalorjach przez ściany, okna, drzwi, stropy i podłogi na zewnątrz lokalu w rzeczonym czasie t, z uwzględnieniem •odnośnych spółczynników emisji ciepła, zawartych w normie stowarzyszenia austrjackicli Inżynierów i Architektów, przedstawionej

¹ Martwica krzemionkowa czyli okrzemka; zob. tom I., dział D.t rozdz. I., ^poddział 4., pod b), str. 71.

wyżej w poddział 2.; następnie w miarę potrzeby powiększa siete obliczoną wielkość emisji dodatkami, przewidzianymi pod C w normie, a po ustaleniu wreszcie rodzaju opału otrzymuje się potrzebną jego ilość w kilogramach z wzoru:

E 4- W

S F к (Tw -t₂)t-h W

Cu

Cu

gdzie E jest całkowita wielkość emisji ciepła, W odnośne dodatki, obie wartości w kalorjach, Cu użyteczny skutek ciepła 1 kg danego materjału opałowego również w kalorjach, S F A-, Tw i tz mają znaczenie poprzednich wzorów 1. do 3. włącznie, t czas trwania ogrzewania w godzinach.

7. Przykład.

Ile węgla kamiennego będzie potrzeba do ogrzewania roślinne} szklarni o dwu przedziałach A i В według danego planu przez całą

zimę nie przerwanie, jeżeli w przedziale A musi panować temperatura Taw =18° C, zaś w przedziale В temperatura Тью = 10° C.

Ponieważ zima u nas trwa 6 miesięcy, więc czas trwania ogrzewania t = 6 X 30 X 24 = 4320 godzinom. Odnośnie do zacytowanej wyżej normy należy przyjąć temperaturę zewnętrzną powietrza tz — — 25° C\ temperaturą zewnętrzną względem ściany oszklonej, oddzielającej przedział A od В, będzie Тъю — А-Ю⁰ C*r zresztą przyjmujemy, że przeznaczony do opalania węgieł kamienny jest miernej dobroci i ze spalenia 1 kg daje bezwzględny skutek G000 4- 7500

= 6750 kaloryj.

ciepła, wynoszący -

Według pomiaru i obliczenia wynosi emitująca powierzchnia:

W przedziale A:

ścian murowanych ceglanych parapetowych, zewnętrznych, obustronnie wyprawionych, 45 cm grubych......

ścian działowych ceglanych parapetowych 30 cm grubych

12*99-h 5-6    .............

ścian oszklonych, podwójnych, pionowych zewnętrznych . 12*60 „

dachu podwójnie oszklonego.............

ścianki działowej między przedziałami A i В pionowej, pojedynczo oszklonej szkłem 3 mm grubem.....

drzwi sosnowych 4 cm grubych zewnętrznych.....

W przedziale B:

muni zewnętrznego ceglanego 45 cm grubego, obustronnie wyprawionego..................

9*36 m²

18-59 „

41-40 „

9-48

1-96 *

ścian podwójnie oszklonych, pionowych, zewnętrznych . . 12*60 wtft dachu oszklonego podwójnie

Podstawiwszy we wzór 2.:

E — (F±    Fo -f- Fs Jcg —j— . . . —f— Fnkn) {Tw — tz) t

wartości wyżej dane, wraz z odnośnymi spółczynnikami emisji ciepła według normy, otrzymujemy wielkość emisji ciepła w ciągu zimy czyli w czasie t godzin:

w przedziale A na zewnątrz:

Ea = (9*36 X 1-19 H- 12-6 X 2*35 -+- 41*4 X 2 35 -j- 1*96 X 1*58); [18 _ (_ 25)3 * = 6068*59 t\

w przedziale В na zewnątrz:

Еъ = (24*31 X M9+12*6 X 2*35—1—41*4 X 2 35) [10— (— 25)] t = = 5454*05 t\

z przedziału A do przedziału B:

Eab = (18*59 X 1-4 H- 9*48 X 5*31) [18 — (-+- 10)] t = 610*88 t.

Całkowita emisja ciepła z cieplarni w ciągu zimy będzie:

E = Ea -4- Eh -f- Eab = (6008*59 -ł~ 5454*05 -t- 610*88) t = 12.133*52 t czyli po podstawieniu t = 4320 godzinom:

E = 12.133*52 X 4320,

a przyjąwszy wreszcie, że użyteczny skutek ciepła 1 kg danego węgla kamiennego wynosi około 50°/₀ jego skutku bezwzględnego*, t. j. że Cu = 6750 X 0/5 = 3375 kaloryj i że dodatki W są* równe zeru, t. j. W = 0, otrzymujemy ostatecznie z wzoru 9. ilość potrzebnego na zimę węgla kamiennego:

E 12.133*52 X 4320    52,416.806*4

3375

czyli okrągło O = 156 q.

Uwaga.

W naszych warunkach klimatycznych na podstawie doświadczenia liczy się prze* ciętnie w celu ogrzewania mieszkań i urzędów na każde 15 m³ przestrzeni przea przeciąg 6 miesięcy zimowych 1 m³ drzewa bukowego, albo 1-54 m³ drzewa miękkiego, albo 196 kg węgla kamiennego, albo 300 kg węgla brunatnego lub 194 kg koksu Dokładny jednak wymiar paliwa oblicza się według poz. 833.

Dla klas szkolnych liczy się z powodu świąt o 20/°₀, a dla sal gimnastycznych, kurytarzy i wychodków o 45 do 50% mniej.

834*. Uwagi co do pieców kaflowych.

1* Piece kaflowe składają się z płytek prostokątnych ezyli z katli, z ogniotrwałej gliny lub szamotowej zaprawy¹ wytworzo*

Op= —

Cu

3375

41-40 ,

= 15.530-90 kg,

¹ Zob. „Zaprawa szamotowa“ w tomie I, str. 95, niniejszego podręcznika.

Hycli, wypalonych i na powierzchni widocznej glazurowanych, od strony wewnętrznej mają postać otwartej skrzynki, służącej do Wzajemnego ich łączenia spinkami, do zakotwienia drutem i zapełnienia cegłami i zaprawą glinianą; to zapełnienie chroni kafle od przepalenia i umożliwia zbieranie i przytrzymywanie ciepła.

Odróżniamy kafle polewane, stapiane i szamotowe.

Kafle polewane otrzymują barwną lub białą polewę gliniastą i przezroczystą powłokę glazurową przed wypaleniem, poczem idą dopiero do wypalenia. Kafle stapiane i kafle szamotowe natomiast ulegają dwukrotnemu wypalaniu; raz bez glazury, a potem z glazurą. Kafle polewane są co do barwy i delikatności glazury lichsze i z czasem dostają ryski włoskowate, podczas gdy kafle stapiane są wolne od tych wad<

2.    Kafle wogóle są 19 do 21 cm szerokie i 21 do 24 cm wysokie; najczęściej jednak są 21 cm szerokie i 24 cm wysokie; krawężne kafle w każdym razie mają jedno skrzydło o pełnej, a drugie o społowionej szerokości kafla zwykłego. Z powodu nierównomiernej zmiany rozmiarów wskutek wypalenia należy kafle przebrać i gorsze zużyć do niewidzialnej powierzchni pieca; w każdym jednak razie należy nierówności brzegów kafli pościnać i zeszlifować, by szczelnie przylegały i tworzyły spoiny równe i jednako szerokie.

3.    Palenisko pieca kaflowego należy wymurować cegłami ognio-trwałemi; to samo tyczy się i przewodów^ dymowych pieca w miejscach wystawionych na największe gorąco paleniska. Przewody te otrzymują w przekroju 350 do 400 cm², a łączną długość 9 m dla opału drzewem i 7 w dla opału torfem lub węglem kamiennym. Płyty poziome nakrywające palenisko muszą być szamotowe, 7 cm grube, zaś najbliższe inne 5 cm grube; sztab żelaznych nienależy używać, bo rozpalone rozpierają i powodują pęknięcia pieca.

4.    Ze względu na jakość odróżniamy: Piec kaflowy I. klasy, który powinien mieć barwę jednostajną bez włoskow«*tych rysek; zmienność barwy rozłożona równomiernie na wszystkie kafle nie-uchodzi za wadę, ale połysk i czystość materjału muszą być nienaganne. Spoiny poziome i pionowe powinny być nieprzerwanie ostre i jednako szerokie, co się uzyskuje zapomocą obcięcia brzegów kafli i oszlifowania starannego.

Piec kaflowy II. klasy może mieć kafle wybrane I. klasy, albo kafle o glazurze mniej doborowej; ryski włoskowate muszą tu być wcale nieznaczne, a barwa możliwie — chociaż nie bez-

warunkowo — jednaka; zmienność w barwie występująca powszechnie, jest tu dozwolona, a połysk ma być mierny; barwa zresztą niepowinna mieć plamek, a spoiny muszą być równomierne i wąskie.

Piec kaflowy III. klasy może być z mniej udatnych kafli pierwszej i drugiej klasy, albo też z kafli osobno na ten cel wytworzonych; zmienność barw niepowinna razić, połysk może być tylko matowy, a ryski powinny być w ograniczonej tylko mierze. Spoiny należy wykonać tak, jak w I. i II. klasie, chociaż dokładność opracowania może tu być mniej staranna.

5.    Piece szwedzkie składają się z poszczególnych większych części z gliny wytworzonych, wypalonych i biało glazurowanych; zresztą sposób ich wykonania jest podobny, jak pieców kaflowych, którym obecnie prawie zupełnie już miejsca ustąpiły.

6.    Nowo postawiony piec kaflowy należy w pierwszych 8 dniach opalać bardzo oględnie, słabo i powoli wśród otwartych drzwiczek, by gazy spalenia, a zwłaszcza pary, które glina wilgotna z trudnością z siebie wydziela, mogły uchodzić zwolna do komina. Dosypywania miału węglowego, wiór i papierów należy wystrzegać się jak najostrzej, celem uniknięcia eksplozyj piecowych.

7.    Stawianie pieca kaflowego jest robotą akordową, płaconą od kafla, zaczem też i cena dostarczonego i ustawionego pieca oblicza się według ilości kafli.

W praktyce przyjęto następujący sposób obliczania ilości kafli zamierzonego, względnie postawionego już pieca.

Jeżeli d jest długość, 5 szerokość, ht wysokość właściwego trzonu pieca od wierzchu podnóża aż pod gzyms główny, h₂ wysokość podnóża, wszystko wyrażone w ilościach kafli, to będzie

a) ilość kafli właściwego trzonu pieca:

10

i t ==: 2 (d —f— s) Ji j

b)    ilość kafli podnóża:

11

Г 1

ip = 2 d —t— g “I⁻ s g ^2    2 (d —ł— s H— 1) h₂

c)    ilość kafli cokołu, obejmującego tylko jedną ich warstwę:

ic

Xl=2(<ż-M-b2)Xl    ¹²

Gzymsów żadnych aniteż jakichkolwiek dodatków równoważnymi nie liczy się wcale.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

Ilość wszystkich kafli pieca:

J = it —j— ip —ł— ic = 2 (<7 -4- s) —(— 2 (d -i— s -f- 1)    -f- 2 (d —f- s —{— 2) X 1>

IB

ostatecznie J = 2 (йч- s) (Ax + Äa + 1) + 2 (й₂ -+- 2)

PRZYKŁAD.

Jeżeli d = 4 kaflom, a — 3 kaflom, Jiv — 7 kaflom, /г₂ — 3 kaflom to J = 2 (4 —l— 3) (7 4— 3 -ł- 1) -)— 2 (3 -f- 2) = 164 kaflom.

8. Piec kaflowy opalany węglem kamiennym, przed każdą zimą należycie wyczyszczony, łącznie z wylepieniem gliną paleniska i wykitowaniem spoin, wytrzymuje nie wiele więcej niż 10 lat bez przestawienia. Jeżeli w tym razie kafle są jeszcze dobre, to jednak cała reszta materjału pieca jest już nie do użycia. Po przestawieniu i wśród należytej konserwacji piec może służyć jeszcze do użytku przez 5 do 10 lat.

Roczny koszt konserwacji pieców kaflowych wynosi 5 do 7‘5o/0 kosztów nowego pieca.

835. Ogrzewanie centralne.

cen-

1.    Ogrzewanie centralne (ześrodko wane, zbiorowe) cechuje się tern, że poszczególne izby i przestrzenie, względnie zabudowania otrzymują ciepło z jednego źródła zbiorowego, leżącego poza ich obrębem. Ciepło z tej zbiorowej ogrzewalni doprowadza się tam za pośrednictwem gorącego powietrza kanałami lub za pośrednictwem wody albo pary rurami. Stąd też odróżniamy traîne ogrzewanie powietrzem, wodą i parą.

mrozu

2.    Ogrzewanie powietrzem dozwala na szybkie i równomierne ogrzanie w połączeniu z bardzo wydatną wentylacją bez ogrzewalników ; jest urządzeniem bardzo trwałem z niewielkim kosztem zakładowym, nie ulega uszkodzeniom wskutek i nieprzedstawia żadnego niebezpieczeństwa.

Natomiast rozległość rozprowadzenia ciepła w kierunku poziomyn jest wcale ograniczona, bo wynosi zaledwie około 12 m od komory ogniowej*, ciepła zapasowego niema, podczas wiatrów powstaje silny przeciąg w wentylacji i ochłodzenie, dym i kurz może się dostać do izb ogrzewanych; zresztą urządzenie tego sposobu ogrzewania w starych budynkach przedstawia znaczne trudności.

Ogrzewanie tego rodzaju zastosowuje się wogóle do szkół, szpitali, teatrów itp. zabudowań, gdzie wskutek przebywania wielu ludzi powietrze jest zepsute.

3.    Ogrzewanie ciepłą wodą.

Ten sposób ogrzewania wogóle przeprowadza się zapomocą wody ogrzanej zostającej pod niskiem, mieniem albo Wysokiem ciśnieniem.

a)    Ogrzewanie wodą pod niskiem ciśnieniem przeprowadza się wodą, której ciepłota nie dochodzi nigdy do 100° C.

Ogrzewanie to jest łagodne i równomierne trwale; zachowuje znaczny zapas ciepła, dozwala na rozprowadzenie ciepła w kierunku poziomym do 80 m rozległości, oraz na regulowanie ciejDłoty w każdym lokalu osobno; zużywa mało opału, daje się prowadzić tanio, łatwo i bezpiecznie i urządzić bez trudności szczególnych w starych budynkach i zużywa się mało.

Natomiast wymaga znacznych kosztów zakładowych, może zamarznąć i jest nie do użycia tam, gdzie zależy na szybkiem ogrzaniu lub gdzie są do ogrzania duże, a czasem tylko używane lokale.

Zastosowuje się do szkół, lepszych mieszkań, domów roślinnych i budynków zarządu.

b)    Ogrzewanie wodą pod miernem ciśnieniem przeprowadza się wodą ogrzaną do 140° C pod ciśnieniem do 3 atmosfer; zresztą urządzone jest jak poprzednie, ale tańsze od niego.

Średnice rur, ogrzewalniki i kocieł mogą być mniejsze z powodu większęj wydatności tego sposobu ogrzewania.

c)    Ogrzewanie gorącą wodą pod Wysokiem ciśnieniem przeprowadza się wodą gorącą o 150 do 200° C pod ciśnieniem 4 do 15 atmosfer i jest tak urządzone jak poprzednie, ale prawie o połowę tańsze.

Urządzenie to ogrzewające daje się bardzo łatwo zaprowadzić w istniejących budynkach i ogrzewa rychło, a prowadzenie jest łatwe.

Natomiast ogrzewanie i promieniowanie ciepła jest za silne, a ogrzewalniki rychło ostygają; proch i kurz prażony na zbyt rozgrzanych powierzchniach zanieczyszcza powietrze, ciepłota nie daje się regulować, obsługa wymaga egzaminowanych palaczy, a wreszcie grozi niebezpieczeństwo eksplozji.

4.    Ogrzewanie parą.

Ten sposób ogrzewania może być o niskiem lub Wysokiem ciśnieniu, a naogół biorąc, daje się przeprowadzić na nieograniczoną prawie rozległość i z jednym kotłem zastosować nawet do całej grupy zabudowań; odznacza się szybkiem ogrzewaniem, zupełną możnością regulowania i taniością prowadzenia, jeżeli można zużyć parę fabrycznego zakładu.

Natomiast wykonanie całego urządzenia jest kosztowne, a prowadzenie ogrzewania z kotłem o Wysokiem ciśnieniu grozi niebezpieczeństwem eksplozji i wymaga specjalnego lokalu dla ustawienia kotła, oraz obsługi wyszkolonej; zresztą szybko ostyga.

W szczególności zatem odróżniamy.

a)    Ogrzewanie parą o niskiem ciśnieniu, które posiada co najwyżej 05 at ciśnienia. Zalety tego ogrzewania są: długotrwałość uszczelnienia przewodów i ogrzewalników, wielka trwałość całego założenia, działa jak ogrzewanie ciepłą wodą i nie przedstawia żadnego niebezpieczeństwa.

Natomiast odpowiednie jest tylko w nowych budowlach, a w razie wadliwego wykonania występują w poszczególnych częściach przewodów uderzenia i detonacje.

Zastosowuje się do domów mieszkalnych, szkół, szpitali, domów administracji, hotelów; do wielkich gmachów jednak nie jest odpowiednie.

b)    Ogrzewanie parą o Wysokiem ciśnieniu posiada ciśnienie dowolnej wysokości; ustawienie jednak kotła wśród mieszkań jest zabronione.

Daje się łatwo połączyć w ogrzewanie powietrzem albo w ogrzewanie wodą poszczególnych lokali w ten sposób, że ogrzewalniki parowe ogrzewają powietrze w komorze gorącej lub wodę w ogrze-walniku wodnym; zresztą ogrzewanie parą o Wysokiem ciśnieniu można także urządzać i w starych budynkach.

Jako wady występują: ciepło promieniejące, zanieczyszczenie powietrza prażonym kurzem, przerwy w razie naprawy kotła, częste nieszczelności przewodów rurowych i hałas podczas wpuszczania pary do przewodów i ogrzewalników.

Zastosowuje się wszędzie tam, gdzie para jest do użycia oraz do ogrzewania rozległych budynków.

836« Ogrzewanie kanałami zastosowuje się zazwyczaj do budynków roślinnych.

Kanały grzejące, z cegieł lub kafli, otrzymują w przekroju wielkość cegły lub kaflu; rurom gliniańym lub żelaznym, grzejącym daje się najmniej 21 cm średnicy w świetle.

Kanały grzejące, o przekroju 0 07 m² w świetle, powinny być 31 do 38 m długie, o wzniesieniu po 2 cm na każdy metr długości; komin powinien wynosić */s część długości kanałów, palenisko zaś jest 0*8 do 0’9 m długie, oraz 0*5 do 0*6 m szerokie i przykrywa się płytami żelaznemi lanemi lub przesklepia na */₈ cegły.

gorącem

S37. Ogrzewanie ześrodkowane (centralne) powiet rzem polega na tem, że w najniżej położonej przestrzeni

budynku (zwykle w suterenie) urządza się komorę zamkniętą zewsząd najszczelniej ścianami i sklepieniem, ze stosownym piecem opalanym zewnątrz ; z komory tej kanałami murowanymi według możności pionowymi ze ściankami możliwie najgładszemi doprowadza się powietrze gorące do izb wyżej położonych.

Zimne zużyte powietrze odprowadza się osobnymi przewodami w ścianach na zewnątrz, lub gdy nie jest zepsute napowrót do komory gorącej, którą trzeba tak zawsze urządzić, by ją można zasilać także świeżem zewnętrznem powietrzem z takiego miejsca, gdzie jest czyste, wolne od kurzu i zdrowe; wreszcie do ujednostajnienia ogrzewania należy urządzić w izbach ogrzewanych przewody wentylacyjne w ścianach, przeciwległych według możności wylotom kanałów gorących.

Powietrze wypływające z kanału gorącego nie powinno mieć więcej niż 40° C, a chyżość wypływu nie więcej niż 1*5 m. Kanały gorące otrzymują przekrój najmniej 004 m² w świetle, wyloty ich powinne być znacznie większe i znajdować się najmniej Г8 do 2 m ponad podłogą, a w znacznie wysokich salach nawet 8 do 4 m. W zwykłych izbach otrzymują kanały gorące w przekroju 0*05 жз, zaś w większych najwyżej 0*08 m3; kanałom zimnym daje się przekrój o 1.5 do ¹jii większy od gorących wówczas, jeżeli powietrze zimne powraca z izb do komory; zaś ³/₄ do ⁴/₄ sumy przekrojów wszystkich kanałów gorących, jeżeli doprowadzają zimne powietrze wprost z zewnątrz do komory. — Kanały odprowadzające zużyte powietrze na zewnątrz są o ¹/₄ do 1/3 w przekroju mniejsze

od gorących.

Właz do komorjr musi być mały i zamknięty szczelnie podwój-nemi drzwiczkami. W komorze piec żelazny jest lepszy jak murowany. Do ogrzania 900 do 1400 m³ przestrzeni potrzeba pieca murowanego z 850 do 900 cegiełek ogniotrwałych, z dodaniem 670 kg mączk' gliny ogniotrwałej i 0*89 m³ gliny zwykłej.

838. Zakład ogrzewania ciepłą wodą o niskiem ciśnieniu,¹) obejmuje kócieł (ustawiony najczęściej w suterenie), od.którego w najwyższym punkcie wychodzi rura, o ile możności pionowo i łączy się z naczyniem odprężającem (ekspanzyjnem), ustawionem na strychu w stosownie urządzonej na ten cel komorze. Naczynie

to nie należy nigdy zamykać a tylko w najgorszym razie lekkiemi drzwiczkami przymknąć. Stąd wychodzą inne rury z możliwie wielkim spadkiem, zabezpieczone stosownie od oziębiania się i rozprowadzają wodę ciepłą do ogrzewalników ustawionych w izbach, skąd wreszcie innemi rurami spływa już oziębiona do kotła w najniższym jego punkcie.

Ciepłota wody nie powinna nigdy dojść do 100° C (najczęściej ma około 85° C). Według doświadczenia trzeba do ogrzania 1 m3 powietrza na 20° E, 0 04 kg dobrego węgla kamiennego lub 0-105 kg węgla brunatnego.

Na 10 m? powierzchni ogrzewalnika wystarcza rura, doprowadzająca wodę ciepłą, o średnicy 7 do 11 cm w świetle.

Ogrzewanie tym sposobem opłaca się dopiero w dłuższym przeciągu czasu.

839* Ogrzewanie wodą gorącą o Wysokiem ciśnieniu1 jest w szczególe tak urządzone, jak pod poz. 888. opisano, z tą wszakże różnicą, że naczynie ekspanzyjne jest całkiem szczelnie zamknięte.

Wskutek tego całe założenie należy przed użyciem wypróbować na ciśnienie, a wszystkie rury muszą być z żelaza kutego o średnicy świetlnej około 26 mm. Woda ogrzewa się tu na 150 do 200° C o ciśnieniu 4 do 15 atmosfer; celem uniknięcia jednak zanadto wysokich ciśnień i zbyt mocno promieniującego gorąca wykonują w nowszych czasach niniejszy sposób ogrzewania wodą ogrzaną tylko do 150° C, i w ten sposób zbliżono się do ogrzewania wodą o miernem ciśnieniu.

Według doświadczenia lw² gorącej powierzchni rur ogrzewa 60 do 90 w³ przestrzeni.

Uwaga. Na 1 w³ przestrzeni ogrzanej przypada 0-03 do 0-04Я# węgla kamiennego lub 0-02 do 0-03 kg koksu.

84kO* Ogrzewanie gazem świetlnym polega⁴na tem, że gaz doprowadza się do gazowych pieców żelaznych, gdzie w stosownie urządzonym palniku miesza się z powietrzem atmosferycznem i pali płomykiem sinawym, wytwarzającym wiele ciepła.

Piece’ gazowe składają się w zasadzie z paleniska i z przewodów produktów spalenia celem uzyskania ich ciepła; dla odprowadzenia gazów spalenia oraz części niespalonego gazu świetlnego, musi być każdy piec połączony z kominem odpowiednio szeroką rurą.

Odróżniamy piece z otwartem i zamkniętem ogniskiem, oraz piece grzejące zapomocą promieniowania lub cyrkulacji.

Zalety ogrzewania: czystość, łatwość regulowania, natychmiastowy skutek ogrzewania, mało bardzo naprawek i przerw ogrzewania. Niekorzyści: wysokie koszta ogrzewania, niebezpieczeństwo eksplozji lub uduszenia gazem.

Spalone produkta ogrzewania można odprowadzić z pieca rurą osobną także wprost na zewnątrz, byleby tylko nie było przeciągów.

Ten sposób ogrzewania zaleca się tam, gdzie niema urządzonych kominów’ i gdzie urządzenie ich natrafia na wielkie trudności. Podobnież z pożytkiem i z oszczędnością używa się gaz do kuchni.

841. Przewietrzanie (wentylacja) ma za zadanie usuwać zdrowiu szkodliwe powietrze zanieczyszczone, a doprowadzać świeże zdrowe.

Powietrze w budynkach psuje się:

1.    Wy de chi w an i em (respiracją), gdyż powietrze w stanie naturalnym, czystym zawiera 0'05°/₀ kwasu węglowego, a człowiek wdechając w ciągu godziny około 3 m* powietrza, wydech a napo wrót tyleż zepsutego, zawierającego 4°/₀ kwasu węglowego i 005 kg pary wodnej. Dla tego to powietrze w izbach zaludnionych a zamkniętych, bardzo rychło się psuje i chcąc oddechać świeżem ciągle powietrzem potrzeba już z tego samego tytuło około 120 powietrza wprowadzać dla 1 osoby w⁷ ciągu godziny.

2.    Wyziewaniem (transpiraeja i perspiracja), gdyż powietrze w stanie czystym zdrowym powinno na 1 m* zawierać najwyżej 0’001 kg wody, tymczasem człowiek zanieczyszcza płucami i skórą w godzinie 5 m% powietrza wskutek wyziewanej wody.

3.    Oświetleniem, a mianowicie:

. .    166    ш»

. . 6-00 „

. . 24-00 „

• • 25-60

Świeca łojowa zanieczyszcza w godzinie . . .

stearynowa lub woskowa . < . . . .    .

silny płomień lampy naftowej........

płomień gazowy.............

Prócz tego bywa powietrze w fabrykach zanieczyszczane nadto jeszcze innymi czynnikami.

. Stosownie do zebranych doświadczeń (wedle Degena i Morina) potrzeba w ogóle na 1 osobę powietrza świeżego w ciągu godziny:

W szpitalach:

dla dzieci...................

„ chorych dorosłych..............

„ rannych i położnic.............

„ chorych zakaźnie lub w czasie epidemii . . . .

w sypialniach więźniów.............

w domach kary (poprawy)............

w warstatach nie oświetlanych..........

w warstatach oświetlanych...........

w kasarniach:

w dzień...................

w nocy...................

w teatrach...................

w salach:

35 w* 60 do 75 „ 80 „ 100 „■ 150 я 10 „ 20 „ 100 „ 160 „

40 do 50 „ W »    50 ,

dla zgromadzeń długotrwałych . .

„    „    krótkotrwałych .

w celach więziennych odrębnych . . w izbach dla gromadnych aresztowań w szkołach ludowych dla dzieci do 10 lat wieku . . 10 „

nad 10 lat wieku . 15 „

60*

30 *

15 do 22 я

10 n

1?»

dla starszych uczni.....

wieczornych........

w stajniach różnorodnych.......

w mieszkaniach...........

w klatkach schodowych, kurytarzach itd. : mocno uczęszczanych .... mało    „    ....

w kuchniach i wychodkach . . w przestrzeni pobytu dorosłych: dla ilości nieoznaczonej . . .

„    „ oznaczonej ....

30 „    35    „

35 „    40    n

180 „ 200 n 10 , 20 n

3 do 4 krotna wymiana

0-5,1    ,    ,

3 , 5    ,    ,

20 do 35 w*

Sposoby odnowy powietrza są rozmaite; w wielu wypadkach wystarcza naturalna wentylacja zapoinocą przewodów, doprowadzających i odprowadzających, regulowanych klapami lub zasuwami, a polegająca na różnicy temperatury, pomiędzy powietrzem wewnętrznem a zewnętrznem.

Przekrój kanałów wentylacyjnych na powyższy cel oblicza się z dostateczną dokładnością z wzorów:

F=

36ÔÔT

Fl — 3600 V,

dla

/ 2уЯ(Г-() ■p — 0 5 V    273 h-t,

vt — 0 б V ₂₇g + T>

gdzie F oznacza przekrój przewodu w metrach, L ilość metrów sześć, powietrza potrzebna do odnowy w ciągu godziny, v chyżość wypływu powietrza cieplejszego w zimniejsze, vt chyżość dopływu powietrza zimniejszego w cieplejsze w metrach, 2 д = 19*62, H wysokość kanału w metrach, T temperatura powietrza ciepłego, t temperatura powietrza zimnego; różnica temperatury rozumie sie pomiędzy początkiem i końcem przewodu.

Inny rodzaj wentylacji jest ogrzewanie powietrza w kanałach (przewodach) jakimkolwiek sposobem i wzbudzanie przez to w nich przeciągu; jest to już wentylacja sztuczna.

Wentylacja odpowiada najbardziej swemu celowi, jeśli jest połączona z ogrzewaniem, przyczem należy baczyć, ażeby chyżość dopływającego lub odpływającego powietrza wynosiła Ima najwyżej 1*5 m.

Do wywołania wentylacji używa się także środków mechanicznych jako to: skrzydeł, młynków, eksłiaustorów, wentylatorów śrubowych itd.

h) Roboty rzeźbiarskie.

842. Uwaga.

1.    Do robót rzeźbiarskich należą przedmioty sztuki, których ceny nie dadzą się przewidzieć z góry i trzeba je co do każdego poszczególnego przedmiotu rzeźby, — szczególnie jeżeli ma być z kamienia lub drzewa, — osobno ugodzić, po poprzedniem według możności dokładnem określeniu opisem i rysunkiem.

2.    Przedmioty rzeźbiarskiej sztuki wyrabiają się albo z kamienia, i wówczas liczą się zazwyczaj bez materjału, który wraz z grubszem obrobieniem należy do robót kamieniarskich, — lub odlewają się z gliny, z wapna hydraulicznego, cementu, gipsu i z metali; ceny odlewów zawisły od postaci oraz rozmiarów modelu i są prawie stałe.

i) Wyroby ceglarskie i dachówkarskie.

843. Uwagi.

1. Dachówki na próbę dostarcza fabryka bezpłatnie z wyjątkiem opłaty pocztowej.

2.    Do 1 m² krycia dachu zwykłego potrzeba i7 dachówek szwajcarskich lub 15 dachówek tłoczonych, zaś dachu wieżyczek 125 kar-piowek, łącznie z procentefn stłuczenia podczas dostawy i krycia.

Na 1 m grzbietu łub narożników dachu potrzeba 3 gąsiorki.

3.    Do jednego wozu kolejowego o udźwigu 10.000 kg daje się załadować ilość dachówek, wystarczająca do pokrycia około 250 m2 dachu.

4.    Dachówki dzielą się na trzy klasy, w których różnią się tylko co do zewnętrznych oznak, gdyż materjał gliny i sposób wypalania wszystkich klas są jednako dobre.

Dachówki L klasy są możliwie proste, zresztą bez uszkodzeń 1 wprawny robotnik wykonuje niemi krycie zupełnie dokładnie z przyleganiem na spoinach i nakładach.

Dachówki II. klasy są mniej proste, okazują pewne uszkodzenia i krycie niemi wymaga nieco więcej uwagi, aby mogło być dobre i trwałe, zwłaszcza dla budynków podrzędnych.

Dachówki IIL klasy są więcej zwichrzone i wykazują pęknięcia, zawsze jednak tworzą jeszcze dostatecznie dobry materjał do krycia szop, murów itp.

5.    Najodpowiedniejsza pochyłość krycia dachówką żłobioną, wyrażona stosunkiem wysokości do szerokości dachu jest 1: 3, czyli pod kątem nachylenia płaszczyzn dachowych, wynoszącym 30 stopni=

Dachówką szarą można kryć płaszczyzny dachowe począwszy od nachylenia pod kątem 25c.

B. Łaty zwykłych rozmiarów przekroju 3*5 X 5 cm przybija się we wzajemnych odstępach co 32 cm od wierzchu do wierzchu łaty -mierząc. Rząd okapowy dachówek nie powinien wystawać więcej niż 8 cm poza łatę okapową, aby wicher nie wiele miał miejsca zaczepnego

7.    Wszystkie części płaszczyzn dachowych na zewnątrz ścian budynku wystające należy opierzyć od spodu deskami 3 cm grubemi eelem ochrony od uszkodzenia.

8.    Ryny urządza się wiszące pod okapem ï mogą być jednak także i leżące na okapie, który w takim razie trzeba pokryć blachą,

9.    Kominy okłada się blachą cynkową a na bokach dachu używa się przepołowionych dachówek na początku i na zakończeniu, z osadzeniem ich na zaprawie wapiennej lub cementowej.

10.    Grzbiety i narożniki kryje się gąsiorkami na zaprawie wapiennej, hidraulicznej lub cementowej, z przymocowaniem nadto gwoźdźmi drutowymi lub silnym drutem do krokwi.

11.    Wszystkie dachówki wyrobu fabryki niepołomickiej w Kołomyj! układa się na sucho, t. j. bez wapna,

12.    Do oświetlenia strychu służą dachówki szklane tych samych rozmiarów co dachówki gliniane; do oświetlania wydatniejszego i przewietrzania strychu, oraz do wyłażenia na dach używa się żelaznych okien dachowych otwieralnych, oszklonych szkłem grubera naokoło ze żłobkami, zastosowanemi do dachówki.

Tl

ПЕ£22

W3L

Rysunek 36.

Pojedynczo żłobiona dachówka szwajcarska.

18. Kosze wykłada się na szerokość 50 cm blachą cynkową.

14.    Fabryka wreszcie prosi o podanie w zamówieniach:

a)    powierzchni dachu oraz długości grzbietów i narożników w metrach lub też długości dachu i krokwi z zarysem dachu;

b)    żądanej barwy i klasy dachówek;

c)    dokładnego adresu i stacji kolejowej.

15.    Ceny oblicza fabryka miejscowe wraz z załadowaniem i dodaniem opakowania; odbiorca płaci koszta przewozu.

16.    Podejmuje się również krycia całych budynków własnym materjałem i własnymi ludźmi po cenie od 1 m³, z wykluczeniem kosztów przewozu:

17.    Podczas przeładowania z kolei na fury radzi fabryka zesuwać dachówki parami w ten sposób, aby przylegały dokładnie do siebie

płaszczyznami i składać pasami na stawkę, z prześcieleniem poszczególnych pasów słomą.

Z boków od półkoszków trzeba również zabezpieczenia słomą,, ale między poszczególne dachówki nic się już nie daje.

щшт

325 mU,

I'

Rysunek 37.

Dachówka podwójnie żłobiona tłoczona.

j) Roboty na cele oświetlenia.

844. Uwagi:

1. Dzienne oświetlenie oknami izb miernych rozmiarów, nie przewyższających się wzajemnie o podwójną miarę, będzie zgodnie z doświadczeniem dostateczne, jeżeli wysokość świetlna okien wyniesie przynajmiej połowę wysokości odnośnej izby, oraz jeżeli suma ich powierzchni w świetle będzie równą w przybliżeniu następującym ilościom procentowym powierzchni podłogi : w mieszkaniu . . 14 do 16°/0 „ izbach pobocz-

nycli.....

w kurytarzach „ biurach . .

„ warstatach „ magazynach „ stajniach ,

. 7 „ 100/,

•    7 » 10»/«

. 15 „ 20°/« .16 „ 18«/« .10 „ 15»/«

•    8 „ 10»/«

w restauracjach . 18 do 20°/a „ salach wystawy obrazów

25 „ 33°/0 w izbach szkolnych 20 „ 25°/a alboteż po 0-2 do 0*25 m* powierzchni światła okien na każ

dego ucznia.

W przestrzeniach z góry oświetlonych wystarczy wielkość świetlni wynosząca około 25% powierzchni podłogi.

Siła światła doznaje następujących strat podczas przejścia pro mieni przez szkło:

zwykłe okienne . 4 do 5% podwójne .... 9 „ 12% zwierciadlane . . 6 „ 10% oszlifo-

matowo

70 „ 85®/₀

wane

zielone i czerwone 80 do 90% lane i drutowe . . 30 „ 50% pomarańczowe . . 30 „ 35% kurzem okrytej 30 „ 60% świetlni mleczne .... 35 „ 75%

2. Sztuczne oświetlenie. W byłej dzielnicy austrjackiej i pruskiej przyjęto świecę normalną: NK = 1, która jest większa od świecy Hefnera Altenecka, a mianowicie NK =1*2 HK (zob. w Tomie I, „Miara światła“ str. 30.).'

Oświetlenie sztuczne przeprowadza się zapomocą świec, lamp olejowych, naftowych, spirytusowych żarowych, lamp gazu węglowego, gazu olejowego, benzynowego, ligroinowego, gazolinowego, powietrznego, acetylenowego i lamp elektrycznych.

W ogóle przyjmuje się, że oświetlenie sztuczne jest dobre, jeżeli na 1 w2 podłogi przypada siła światła:

C'

I-*    H-ł

О    СИ

» 0-5 „

w kurytarzach i na schodach . . 05

w izbach towarzyskich .... 4 do 5 NK, w salach uroczystości .....10    „    „

w salach koncertowych i balowych 6    „

w halach kolejowych .....

w podwórzach i ulicach . . . . %

W zakładach publicznych używają lamp o 20 do 25 NK, ustawionych w wysokości 2 do 2-4 m z wzajemnymi odstępami: w ulicach głównych 25 do BO w, w ulicach pobocznych 40 do 50 w, w ogrodach restauracyjnych 6 do 8 m.

B. W szkolnych izbach unormowano sprawę oświetlenia dziennego w ten sposób, że suma powierzchni okna powinna wynosić % część a wśród niekorzystnego zacieniającego otoczenia % część powierzchni podłogi, czyli około 16 do 25% powierzchni podłogi.

4.    Inspektor przemysłowy wymaga w fabrykach na każdych 10 w³ przestrzeni izby roboczej najmniej 0 3 m² światła okna, albo też na każdych 10 w² podłogi 0*6 w² światła okna.

5.    Jako minimum siły światła sztucznego w pokoju do pracy uważa się 10 świec normalnych (NK) dla każdego pracownika; nadto dla robót delikatnych, jak hafty i koronki, potrzeba nawet 20 do 30 NK.

Znużenie oka wpływem promieni światła objawia się zmrużaniem i to tem częstszem, czerń znużenie oka większe. I tak stwierdzono, że na te same oczy w ciągu minuty przypada zmrużeń : od zwykłej świecy 6*/₅, od gazowego światła 2 */₅, od słonecznego 2*/₅, od żarówki l³/₅*, światło zatem elektryczne jest najlepsze, a świecy najszkodliwsze dla wzroku.

6.    Na kongresie sanitarnym w Berlinie zapadła uchwała, że światło okna powinno wynosić co najmniej jedną dwunastą część powierzchni podłogi.

S45. Oświetlenie gazowe.

Gaz świetlny powinien mieć ciężar właściwy conajmniej 0 419 i być wolny od kwasu węglowego, amoniaku i wszelkich związków siarki, które to zresztą zanieczyszczenia łatwo wyśledzić zapomocą wcale prostych prób chemicznych.

Ilość potrzebnych do oświetlenia płomieni gazowych i wysokość ich umieszczenia przedstawia następująca tabliczka.

Izba

o powierzchni podłogi w w²

wysoka

potrzebuje płomieni gazowych

w ilości

ponad podłogą

20

4-00

2 do

BO

50

5- 00

6- 00

CO CD

20 do 2-2 m

100

7-00

150

900

250

360

1100

13-00

15-00

16 » 25 n 40 „ 60 „ 100 „

R    R    R    C    R    R    R

f    (Ю    o    9    o    lO    9

OO    7*1    \0    CD

R    R    R    R    R    R    R

CT    OO    Ю    9    ю    Ю

(b    (b    cc    ^    ^    ó

Celem ujednostajnienia oświetlenia należy płomienie gazowe tak rozmieścić, aby każda ich grupa miała do oświetlania według możności powierzchnię kwadratową podłogi. W izbach długich należy zastosować także płomienie ścienne,

Do uroczystych oświetleń liczy się podwójną ilość płomieni wyżej podanych.

Rozmiary przewodów gazowych i stosunek ich do oświetlenia wykazuje następująca tabliczka.

Średnica wnętrza rur w milimetrach

Długość przewodów rurowych w metrach

12    15 I 18

21    24    27

30

może zasilić ilość palników

10

13

19

26

О Ю o т-l CM o

co c-

(M o

14

38

31

39

51

o o o

l-CD

i—I rH CO

64

95

228

о о cm »o co

H (M ^ С Ю

Ci (M CO H M Ч¹ H

T—I

15

25

37

90

O' to *

.    . т—t

см о о о

т-1 СМ СО t-

Û to И И

o U' Ci о

. CO 00 co o o

1—I CM o

. CO t-

o co o

1—1 1—I

, см со со со Ю i—I co

846.    Oświetlenie elektryczne zapomocą lamp elektrycznych łukowych.¹

Lampy łukowe polegają na tem, że prąd elektryczny, wytworzony motorem w prądnicy, zamyka się zapomocą dwu pałeczek węglanych w pewnej odległości od siebie rozstawionych, wskutek czego przeskakujące iskry elektryczne z jednej pałeczki węgla do, drugiej, rozżarzają ich końce wraz z powietrzem między niemi, i wytwarzają bardzo silne światło postaci łukowej.

Lamp łukowych używa się tam, gdzie potrzeba wielkiej ilości, światła na przykład do oświetlania ulic, placów, ogrodów, morza, teatrów, sal balowych, koncertowych, parlamentarnych itp. Zazwyczaj lampy łukowe posiadają siłę 1000 do 3000 świec nor-~ malnych, co równa się 75 do 200 płomieniom gazowym.

847.    Oświetlenie elektryczne lampami żarowemi czyli, żarówkami. ¹ Żarówki nadają się najlepiej do oświetlania we-~

Zob. uwagę na str. 609.

wnętrznego, zarówno mieszkań, jak zakładów przemysłowych, sal publicznych, teatrów itd. Odróżniamy następujące odmiany żarówek:

1.    Zwyczajne żarówki węglowe czyli lampy Edisona bywają wytwarzane dla napięcia do 250 V (wolt) i polegają na tern, że prąd elektryczny przeprowadza się przez zwęglone włókno bambusowe, połączone z drutem przewodzącym zapomocą platynowych drucików i osadzone w szklanem gruszkowatem naczyniu, opróżnionem z powietrza.

Żarówki te o sile 5 do 100 HK (świec Hefnera) istnieją w trzech !typacli przeciętnie po 3, 3*5 i 4 wattów* na jedną świecę Hefnera (w skróceniu: 3, 3*5 i 4 WjHK); trwanie ich wynosi 300, 600 do 800 godzin; jako nieekonomiczne zarzucone.

Odmianę w wyrobie tych żarówek stanowi zmetalizowanie włó-kienka węglanego, w atmosferze kwasu węglanego w ten sposób ie dostaje powłokę o metalicznym wyglądzie. Żarówki węglowe z nitką zmetalizowaną są wyrabiane o 16 do 50 HK dla 110 V ze zużyciem 2 25 WjHK, oraz o sile 25 do 50 HK dla 220 V ze zużyciem 2 5 W/НК-, czas ich trwania wogóle wynosi 500 godzin; są nieco tańsze i czulsze na wstrząśnienia od poprzednich.

Wszakże od wejścia w życie lamp z nitką metalową żarówki węglowe nie zdołały wytrzymać konkurencji i wyszły dziś już zupełnie z użycia.

Zależnie o rodzaju metalu, z którego nitka jest wyrobiona, odróżniamy dalej następujące żarówki:

2.    Żarówka z tantalu jest właśnie taksamo wytrzymała na wstrząśnienia jak żarówki węglowe, i dlatego zalecają się jako lampy stołowe, biurkowe, wozowe itp. Wyrabiają je na ogół dla napięcia do 250 V (wolt) za zużyciem 1*5 wattów na jedną świecę Hefnera (1*5 W/HK); w szczególności dla napięcia 110 V o sile 10 do 50 HK, a dla napięcia 220 V o sile 25 do 50 HK. Czas trwania żarówek tantalowych zależnie od rodzaju prądu wynosi 550 do 700 godzin.

3.    Żarówki z wolframu znane w handlu jako lampy „Tungsram⁴⁴, „Osram⁴⁴, „Sirius⁴⁴, „Wotan⁴⁴, „Metallum⁴⁴, „Vertex⁴⁴; mają «nitkę bardzo cienką — na przykład żarówka o sile 16 HK w obrębie . ¹ „Watt“ nazwa praktycznej jednostki dzielności pracy elektrycznej (stosunek “pracy elektrycznej do czasu) — zob. poddz. n) Miara elektryczności .w Tomie I, ■str. 33.

napięcia 110 F tylko 0'02 mm, — i z tego powodu są mniej wytrzymałe na wstrząśnienia niż żarówki węglowe.

Trwanie ich wynosi 800 do 1000 godzin za utratą tylko około 6°/₀ siły światła.

25 do 32 HK

W/HK, o sile

Lampy te bywają wyrabiane o sile 16 do 1000 HK w obrębie napięcia do 250 F; najlepsze z nich w obrębie napięcia 110 F; o sile 16 HK zużywają M W/HK, o sile 25 do 50 HK tylko 1 W/HK; zaś w obrębie napięcia 220 F: o zużywają 1*25 W/HK, o sile ‘ 50 HK tylko 100 do 1000 HK tylko 1 do 0-85 W!HK

Światło żarówek wolframowych jest bielsze jak żarówek tantalowych, które jednak zawsze jeszcze mają światło bielsze jak żarówki węglowe, gdyż światło ostatnich ma nieprzyjemny odcień czerwonawy.

4. Żarówki Filips-Argenta najjaśniejsze i najlepsze.

W praktyce najwięcej używają żarówek o sile 5, 8, 10, 16, 25 i 32 świec Hefnera,

Uwaga.

1.    Praktyka wykazuje, że śmiertelne obrażenia następują już nawet od prądu o napięciu 63 wolt. Najczęściej wskutek uderzenia silnego prądu śmierć jest tylko pozorna, i trzeba osobę w takim stanie całemi godzinami, trzeźwić.

Stwierdzono także, iż silne prądy dla śpiących nieopatrznie monterów często nie są niebezpieczne. Zwierzęta pozbawione przytomności lub narkotyzowane, można silnym prądem znowu ożywić.

Najstraszniejsze i najmniej pewne jest zabijanie prądem elektrycznym.

2.    Co do projektowania, wykonywania i prowadzenia zakładów elektrycznych o silnym prądzie obowiązują w Małopolsce przepisy bezpieczeństwa pod tytułem „Sicherheits Forschriften für elektrische Starkstromanlagen“, wydane przez elektrotechniczne Stowarzyszenie w Wiedniu, 20. marca 1907 i zalecone okólnikiem Namiestnictwa we Lwowie z 10. listopada 1909, L. XV a, 5635, wskutek reskryptu Ministerstwa robót publicznych z 29. października 1909,

L    1908.

21550

848. Woda.

1. Woda do picia powinna być możliwie bezbarwna, czysta, równomiernie chłodna i nie zawierać żadnego obcego zapachu lub smaku. Począwszy od 4 m głębokości woda jest prawie wolna od zarodków. Gdy jednak mimo poszczególnionych oznak woda może zawierać zdrowiu szkodliwe domieszki, więc należy w każdym razie zbadać ją pod względem bakterjologicznym i chemicznym.

Skwarczyński, Podręcznik budowlany.

2. Zapotrzebowanie wody.

aj W gospodarstwie domowem:

Picie, gotowanie, czyszczenie itd. na osobę . . 20 do 30 f/dobę

10 „ lb 10 „ 15 5 „    6

pranie na osobę...............

spłókiwanie wychodka na osobę........

jednorazowe spłókanie............

jedna kąpiel wannowa ............

jedna kąpiel nasiadowa...........

jednorazowe skropienie ogrodu, podwórza albo trotoaru w jednym dniu posuchy na 1 m³ . . . pojenie i czyszczenie 1 konia dziennie bez czyszczenia stajni...............

to samo bydlęcia rogatego...........

to samo świni.............. . .

350

30

50

40

13

Г)

to samo cielęcia lub owcy . . czyszczenie powozu lub dorożki

automobilu..........

czyszczenie wozu roboczego .

200

300 do 100

80

Uwaga. Zużycie podnosi się dwukrotnie i wyżej, jeżeli woda płaci się nie we;!ług wodomierza.

ß) Na potrzeby publiczne zużywają;

Szkoły na ucznia w dniu nauki........

kasarnie na żołnierza w dniu zaopatrzenia ... 20 do 40

to samo na konia...........

szpitale nałożę chorego..........

hotele na osobę . ...........

zakłady kąpielowe na kąpiel wannową łącznie

z czyszczeniem............

pływalnie na świeże zapełnienie: co godzina 0 025 do 0 04 objętości basenu i tygodniowo jednej do dwukrotnej całej objętości tegoż basenu; pralnie na 1 kg bielizny suchej . ,

rzeźnie na każde bydlę zabite.......

hale targowe na 1 w² powierzchni w dniu targu w dworcach kolejowych z kolejnictwem: ulice na jednorazowe skropienie 1 w² bruku

2 //dobę

40

100 do 150

100

500

45

Ti

300 do 400 n

Г5

• „Hütte“ — des Ingenieurs Taschenbuch z r. 1911., str. 701, tom III.

tosamo na 1 w² powierzni żwirowanej (ka-

mykowanej) ..............

publiczne studnie wentylowe bez ciągłego

wypływu, na wypływ dziennie......

spłókiwanie pisoaru sposobem uderzenia na

każde stanowisko w godzinie......

trwałe spłókiwanie na 1 m rury spłókującej w godzinie..............

1-5 /

3000

60

200

y) Zużycie w przemyśle:

500 l

Piwowarnie na 1 hl piwa nie licząc wytwarzania iodu i chłodzenia piwnic.................

przemiana 1 kg wełny w sukno (maszyna parowa, pranie wełny, wałkowanie i zjeżanie, spłókiwanie

1000 „

towaru farbowanego) f ... ........

zużycie pary ze stratami w przewodzeniu i nieszczelności u maszyn wybuchających na 1 HP (siłę konia) tosamo u jednocylindrowych maszyn kondenzacyj-

.15 „ . 10 *

nych....................

tosamo u maszyn wzmocnionych........

. 700 „ 400 „ 1000 „

a dodatek na czyszczenie i przedmuchanie kotła do5°/₀ r, woda wkrapiana maszyn kondenzacyjnych na 1 HP .... 350 „ chłodzenie maszyn gazowych na 1 m* gazu . . . . 40 do wymurowanie 1000 cegieł łącznie z zarobieniem zaprawy ......................

będąca w użyciu sikawka ręczna na minutę .... 300 „

będąca w użyciu sikawka parowa.............

849. Uwaga.

Wielkość średnicy w świetle rur wodociągowych wewnątrz budynku zestawia się w następującej tablicy: ¹

Liczba bieżąca

Przedmiot

Średnica światła

dopły-

wowej

Dla wylewu kuchennego „ umywalni ....

„ klosetu . . . . .

„ wanny lub tuszu .

15

15

20

20

rury

odpływowej

stojącej

leżącej

mm

CJt Pj to СЛ O o O' o

65

25

Ю

CM

tH

125 do 200

65

850. Piorunochrony.

Piorunochrony, inaczej gromniki, są to urządzenia, mające przede-wszystkiem zapobiedz zwiększeniu się napięcia elektrycznego w budynkach i niedopuścić do iskrowego, gwałtownego, a więc niszczącego wyładowania. Wyładowanie miotełkowe, zwane światłem św. Anzelma, jest powolnem wyładowaniem chmury. Dopiero dalszym zadaniem piorunochronu jest ściągnięcie na siebie piorunu, t. j. wyładowania iskrowego i sprowadzenie go w jak najkrótszą i prostszą drogą do ziemi. Tu już musimy zauważyć, że przewody muszą być połączone z wszystkimi dłuższymi metalowymi częściami, a to dla zabezpieczenia się przed ewentualnem przeskoczeniem iskry, a więc niszczącego wyładowania (piorunu) bocznego. Zaznaczamy, że istnienie nawet najgorzej wykonanego piorunochronu jest lepszem, niż jego zupełny brak.

Z zapisków statystyki wynika, że liczba burz coraz się zwiększa, zaczem i niebezpieczeństwo rażenia piorunem stało się znacznie większe, i szkody w budowlach znacznie się wzmogły, i w przyszłości będą jeszcze większe. Przyczyn tego szukać należy w odle-sieniu okolic, w zmianach zaszłych w ziemi, a może także i w zwiększeniu sieci kolei, telegrafów i telefonów.

Dlatego nierozumną jest oszczędność kosztów założenia piorunochronów, nie stojących w żadnym stosunku do strat, wywołanych uderzeniem piorunu.

Materjał używany do wykonania piorunochronów:

1.    Miedź, mająca znaczną trwałość i łatwość obróbki;

2.    żelazo, odpowiednio zabezpieczone przed rdzewieniem, mające znaczną trwałość, a przy tern bardzo tanie.

Miedź sześć razy lepiej przewodzi elektryczność niż żelazo, a więc potrzebuje około 6 razy mniejszego przekroju niż żelazo, jednak jest ona bardzo droga, przytem żelazo, mające wysoki punkt topnienia, lepiej nadaje się od miedzi do wyrobu prętów odbiorczych, przyjmujących uderzenie piorunu, co połączone jest z wywołaniem wysokiej temperatury.

Miedzi używa się w postaci drutu, zaś żelaza w postaci żelaza okrągłego i płaskiego. Lin drucianych, w których powstają niebezpieczne prądy indukcyjne, nie powinno się używać.

Części składowe piorunochronu:

Piorunochron składa się z trzech części: a) pręta odbiorczego (iglicy odgromnej), b) przewodów (odwodów) dachowych, ściennych i znajdujących się wewnętrz budynku, c) przewodów uziemienia.

Pręty odbiorcze umieszcza się na najwyższych punktach budynku i na ostrych załomach dachu, t. j. na wieżach, sygnaturkach, wieżyczkach, na kalenicy (grzbiecie) i szczytach dachu, na kominach. chorągiewkach wiatrowych itd. Kominy, wystające nad kalenicę dachu ponad lm, muszą być opatrzone osobnymi prętami odbiorczymi. W razie jeśli dach nie ma żadnych wystających części, punktami nadającymi się do umieszczenia prętów odbiorczych są:

a)    oba końce kalenicy, o ile jej długość nie przekracza 20 m, w przeciwnym razie musi ona otrzymać w środku jeszcze jeden pręt odbiorczy;

b)    szczyty dachu od kalenicy do okapu;

c)    okap, zwłaszcza przy dachach płaskich (nachylonych poniżej 25°) wolno stojących budynków.

Wysokość prętu odbiorczego: 20 do 50 cm\ zakończenie nie musi być ostre, co najwyżej zaokrąglone, lecz nigdy nie powinno być złocone lub platynowane, gdyż jest kosztowne, a nie posiada dla dobroci piorunochronu żadnego istotnego znaczenia. Także nie należy używać prętów wewnętrz wydrążonych, gdyż są droższe, a przytem istnieje niebezpieczeństwo, że mogą być źle przytwierdzone, co czyni iluzorycznym cały piorunochron. Pręty odbiorcze ustawia się w odstępach co 15 do 20 m.

Składy benzyn, amunicji itp. powinny mieć dachy, uzbrojone większą ilością prętów 1 do 3 m wysokich, mających każdy dla siebie przewód ścienny i uziemienia.

Przewody przewodzący cały ładunek piorunu do ziemi, nazywamy bezpośrednimi, zaś część ładunku: rozgałęzionymi.

Minimalne przekroje przewodów:

one

z miedzi

a)    bezpośrednich

b)    rozgałęzionych

zaś ich średnica:

50 mma

25 mm²

z żelaza i 00 тт-ЬО mm*

przewód bezpośredni | przewód rozgałęziony $ 8 mm 2X25 mm f 11 mm

3X30 lub 3 5X25 mm 2X25 lub 2*5X20 mm Przewody muszą być silnie napięte, lecz z umożliwieniem zmian dyletacyjnych, przyczem przymocowuje się je przy pomocy łapek (haków), umieszczonych w odstępach:

Miedź: drut

wstęga

Żelazo: okrągłe wstęgowe

7*1 mm 2X15 mm 8 mm

a)    przy przewodacli dachowych co 1 do 2 m,

b)    przy przewodach ściennych co 1 m.

Przewody, przechodzące z jednej płaszczyzny na drugą, powinny mieć jaknaj mniej sza krzywiznę, a to dla zabezpieczenia przed możliwością przeskoczenia iskry, sprowadzające także same spustoszenia, jak bezpośrednie uderzenie piorunu.

Przewody dachowe przeprowadza się przez te miejsca, które najłatwiej mogą być trafione piorunem, a więc wzdłuż kalenicy dachu, szczytów itd. : przyczem umieszcza się je od strony najczęstszych burz. Przy nachyleniu dachu poniżej 35°, koniecznem jest ułożenie dodatkowego przewodu dachowego, a to przy małej połaci dachu: wzdłuż okapu, przy dużej połaci oprócz tego i w środku połaci, równolegle do okapu.

Umocowanie przewodów: a) przy pokryciu łatwopalnym: przy pomocy drewnianych podpórek wystających: nad kalenicą o 40 cm. a nad połacią dachu o 20 cm\ b) przy ogniotrwałem pokryciu: przy pomocy łapek, bądź wprost na dachu lub w odległości > do 5 cm.

Te żelazne łapki silnie ocynkowane, umieszcza się w odstępach co I do 2 m

Dachy, kryte blachą, nie wymagają założenia osobnych przewodów dachowych, o ile połączenia arkuszy odpowiadają warunkom metalicznego połączenia, wymagają zatem tylko ustawienia prętów odbiorczych. Wszystkie części metalowe znajdujące się na dachu lub w odległości do 5 m, muszą być włączone w sieć piorunochronu, prżytem pionowe przedmioty muszą być włączone tak górnym jak i dolnym swym końcem

Zatem w sieć piorunochronu należy włączyć: metalowe obramowania głów kominów, chorągiewki wiatrowe (o ile one nie są już zastosowane jako pręty odbiorcze), metalowe ozdoby kapiteli, blachy którymi są obite kalenice, narożniki, kosze i okapy dachów, metalowe odśnieżki (kraty dla uniemożliwienia zsuwania się śniegu z dachu), wielkie żelazne okna strychowe, rynny dachowe, żelazne wspory przewodów elektrycznych, żelazne wiązania dachowe., żelazne wahadła zegarów, rezerwoary na wodę, żelazne poręcze schodów, drabiny, a nakoniec żelazne wywieszki sklepowe, o ile one są w odległości do 5 m od' okapu dachu.

Jako klasyczne przykłady złego założenia piorunochronów służą piorunochrony kościoła św. Elżbiety, gmachu Dyrekcji kolei i cały szereg innych gmachów publicznych we Lwowie.

Przewody ścienne łączą przewody dachowe z przewodami uziemienia i układa się je w odstępach co 15 do 20 m, a najmniej musi ich być dwa. przyczem powinne one być ułożone po przeciwnych stronach budynku. Wieże, wysokie wieżyczki, sygnaturki itp. muszą posiadać osobne przewody ścienne i uziemienia, by piorun sprowadzić najkrótszą drogą do ziemi. Każdy przewód dachowy idący poprzecznie do kalenicy, musi mieć osobny przewód ścienny i uziemienia. Przewody ścienne przymocowuje się albo wprost na ścianach, albo na podpórkach 2 do 5 cm wysokich, w odstępach co 1 w.

Rury spustowe rynien muszą być włączone w sieć piorunochronu, o ile jednak nie odpowiadają one warunkom, stawianym im jako przewodom ściennym, należy je wzmocnić przewodem, odpowiednio przymocowując go do nich.

na-

Przewody ścienne. 20 cm nad i 20 cm pod poziomem ziemi, ieży doskonale zabezpieczyć przed szkodliwem działaniem wilgoci.

Przewody uziemienia mają wyrównać potencjały ładunku piorunu i ziemi, zatem muszą posiadać odpowiednio wielki przekrój. Żelazne przewody powinny posiadać przekrój 100 ш«, zaś miedziane 50 mm². Każdy przewód uziemienia musi być zakończony tak zwaną „kończyną“, w formie płyt prostokątnych lub płaskich pierścieni, a nigdy płyt kwadratowych, okrągłych, gdyż te posiadają większy opór przy wyładowaniu.

Rury gazowe lub wodociągowe, znajdujące się samym budynku łub w odległości do 10 m od niego, muszą być włączone w sieć piorunochronu, przyczem gazo- i wodomierze muszą być zabezpieczone przed zniszczeniem.

Przewód uziemienia doprowadza się do najniższego poziomu wody gruntowej, zakładając w tym miejscu kończynę. Gdy poziom wody gruntowej leży za głęboko, przeprowadza się przewody uziemienia pod powierzchnię ziemi (0-5 do 0 7 m głęboko), na długości zależnej od rodzaju ziemi:

a) w glinie i humusie po 10 do 15 m na każdy przewód ścienny ;

h) w suchym piasku — dać przewód okrężny (dokoła domu), o minimalnej długości 30 do 35 m — przy równoczesnym zastosowaniu zasad wyrażonych pod a). Na przykład: dom 10X5 w, dwa przewody ścienne — przewód uziemienia układa się w odległości 1*5 do 2 m od fundamentów, zaczem jego długość wynosi 2 X (5 -H 2) -f- 2 (10 -t- 2) = 38 m, zatem 38 > 2 X 15 do 2 X 20 m, *aś przy trzech przewodach ściennych długość przewodu uziemienia

I > 3 X 15 do 3 X 20 mi t. j. I 45 do 60 m. Taki przewód okrężny musi posiadać jeden albo więcej przewodów końcowych wraz z kończynami, obłożonymi gliną.

Studnie, stawy, gnojówki, nadają się na założenie kończyn, zaś szyny kolejowe, sztachety żelazne, rury wbite w ziemię itp., o ile znajdują się w odległości do 15 m. muszą być włączone w sieć piorunochronu.

Rury spustowe, włączone w sieć piorunochronu, muszą posiadać przewód uziemienia 3—5 m długi, z odpowiednią kończyną.

Szczupłość miejsca nic pozwala mi opisać ubezpieczenie kościołów, kominów wysokich i składów amunicji, ani też szczegółowiej omówić poprzednio poruszone kwestje.

851. Ustęp olejowy systemu Beetza.

Na szczególną uwagę pod względem zdrowotnym zasługuje patentowy ustęp olejowy odznaczający się tern, że nieczystości płynne odpływają możliwie szybko, a odłączenie ich od powietrza atmosferycznego przeprowadza się zapomocą nieprzepuszczalnej warstwy pewnej substancji olejowej, utrzymującej się na wierzchu nieczystości płynnych w syfonie zewnątrz dzwonu i zapobiega najzupełniej nietylko rozkładowi i gniciu uryny, lecz także wydzielaniu się cuchnących wyziewów i zdrowiu szkodliwych zarazków.

Nieoceniony ten pod względem zdrowotnym objaw jest wynikiem bardzo trafnego zastosowania substancji olejowej do zamknięcia syfonu zmyślnego, który jest tu najważniejszą częścią składową. Jest to zbiorniczek cylindryczny 90 do 95 mm średnicy w świetle i 95 mm głęboki, przechodzący u dołu zapomocą stożkowego zwężenia w krótką rurę 30 mm średnicy ; całkowita wysokość syfonu wynosi 126 do 134 mm. Cały środek syfonu zajmuje rura przelewowa pionowa od dna zbiorniczka (gdzie łączy się z odpływem) aż pod wierzch wnętrza ruchomego dzwonu idąca; zarówno zresztą u rury jak i u dzwonu znajdują się otwory, właściwe zamknięciu syfonowemu

Substancję olejową zamykającą syfon nazywa właściciel patentu urynolem i twierdzi, że jest to kompozycja olei mineralnych szczególnie do tego celu spreparowana, która nie pali się, ani eksploduje, jest bardzo lekka, przyczepliwa, odwaniająca i dezynfekująca.

Ścianę ustępu olejowego zaopatruje się do wysokości 165 w. z najlepszym skutkiem okładziną z płytek kamionkowych glazurowanych; wystarcza również okładzina z płyt łupkowych lub zatarta aż do połysku wyprawa z cementu portlanckiego.

Jeżeli ustęp olejowy nie ma muszli, z których każda nawiasem mówiąc musi być zaopatrzona syfonem olejowym, to najlepszą i najtrwalszą jest okładzina ściany ze szlifowanych płyt łupkowych zygzakowo pod kątem 70° do ściany stojąco osadzonych, z wierzchu trójkątnemi płytami przykrytych; zaczem każde stanowisko jest właściwie kątem dwuściennym, 40 do 50 cm głębokim, a 60 do 75 cm z przodu rozwartym. W tym razie każde stanowisko otrzymuje w posadce stosowne zagłębienie z syfonem olejowym, zaś wnętrze pryzmatowych ścianek działowych zapełnia się betonem portlanckim. Gdzie chodzi o oszczędność, tam wykonują okładzinę ściany z płyt łupkowych płazem stojąco osadzonych, zalanych od tyłu zaprawą z cementu portlanckiego, zewnątrz oszlifowanych, a ścianki działowe również z płyt łupkowych, stojących prostokątnie do ściany tylnej pisoaru i z obu stron oszlifowanych; pisoar zresztą w tym razie otrzymuje w posadce wspólną rynę na całą swą długość, w której wystarczy jeden syfon olejowy na długość 2 m.

Powierzchnia ścianek łupkowych naciera się urynolem (olejem pisoarowymi skoro wyschnie. Ryny wykonywać należy z betonu portlanckiego w stosunku 1 : 2 : 2; można je także wykonać z płyt kamionkowych na podkładzie betonowym ; posadzkę daje się z tego samego materjału, byleby nie była gładka, tylko prążkowana, rowkowana itp.

Zalety ustępu olejowego: Urządzenie jest tanie, gdyż odpada instalacja wodociągowa i spłókiwanie wodą, utrzymanie niedrogie, obsługa łatwa; ustęp nie wydziela cuchnących wyziewów nawet w czasie największych upałów, nie rozszerza zarazków chorobowych, nie zamarza nawet wśród najsilniejszych mrozów i nie-zalewa ani kloak ani kanałów, ani pól zbytnią ilością wody.

40

Skwarczyóski, Podręcznik budowlany.

P.....r f '■

ГТ?> -

.

V

* г

'

1

-

. *

;■

*

.

*    ' *VV,;'⁴

, < ■ '

V

4 .

’

%

■

V

BETON

JEGO TWORZENIE I WŁASNOŚCI

Praktyczne wiadomości do użytku w szkole i na budowie

Napisał inż. JERZY NECHAY z przedmową prof. dr. inż. STEFANA BRYŁY Stronic około 250 — Format 8° — Ilustracyj 117 Cena egzemplarza oprawnego w płótno zł 15,—

Nakładem Księgarni Polskiej B. POŁONIECKIEGO (Lwów, ul. Akademicka, nr 2 a; Warszawa, ul. Wilcza, nr 3)

ukazał się podręcznik

„BETON, JEGO TWORZENIE I WŁASNOŚCI”

którego autorem jest inż. Jerzy Nechay, znany w Polsce badacz betonu. W książce tej zebrał autor nie tylko wiadomości z odnośnej literatury fachowej, lecz także uzupełnił ją obficie doświadczeniami z własnej praktyki i studjami za granicą.

Treść jej obejmuje wszystkie problemy, z któremi spotyka się inżynier, architekt lub budowniczy, wznoszący budowlę betonową na podstawie należycie opracowanego planu szczegółowego, który otrzymał do wykonania. Zagadnienia te potraktowano z punktu widzenia czysto praktycznego, z pominięciem wywodów naukowych i krytyki. Omówiono w niej bliżej zjawiska związane z na-szemi rodzimemi stosunkami. Nie wątpimy zatem, iż książka omawiana, pierwsza dotychczas z tej dziedziny w literaturze polskiej, znajdzie się w ręku każdego fachowca budowlanego — —

Poniżej podajemy tytuły głównych rozdziałów:

Materjały składowe betonu: cement, kruszywo, woda, żelazo. — Betonowanie: tworzenie betonu, transport betonu, rusztowanie i deskowanie, gięcie i układanie żelaza, nanoszenie betonu, opieka nad świeżym betonem. — Własności betonu: wytrzymałość betonu, nieprzepuszczalność wody, odporność na wpływy atmosferyczne, wpływy chemiczne na beton. — Dodatek: przepisy budowlane, przepisy o budowie mostów drogowych, polskie normy badania cementu. — — — — — — — — — — —    —

Wydawnictwa techniczne

Księgarni Polskiej B. Połonieckiego

Lwów, Akademicka 2 a — Warszawa, Wilcza 3

Prof. inż. dr. St. BRYŁA: Podręcznik budownictwa żelaznego. W oprawie

—    Podręcznik statyki budowlanej. Brosz. 12,—. W opr.

—    Przepisy dotyczące obliczeń statycznych w budownictwie lądowem

KRZYCZKOWSKI DIONIZY: Budownictwo. Wykład popularny zasad konstrukcyj budowlanych dla budowniczych, majstrów, przedsiębiorców budowlanych i samouków. Z 400 rycinami w tekście i XV tabl. Opr. MAT AKIE WICZ M. prof. dr. : Światowe drogi wodne a regulacja Wisły. Z 10 rys. i jedną mapką kolorową RÓŻAŃSKI ADAM inż.: Żegluga śródziemna i drogi wodne. Z 118 ryc. i 2 mapami

RYBICKI AURELI inż.: Parowóz. Podręcznik dla maszynistów. Z 100 rysunkami i 16 tablicami SIADEK W. inż.: Gaźniki. Około 100 rycin STIEBER KAROL inż.: Technologja drewna. W oprawie SZYDELSKI ST. kpt.: Motocykl nowoczesny. Podręcznik teorji i praktyki. Tablica i 180 rycin. Nowe rozszerzone wydanie. Opr.

—    Poradnik szofera. Praktyczne rady i wskazówki prowadzenia i obsługi samochodów. Z 32 ryc. i tabelarycz-nem zestawieniem błędów w działaniu i sposobów naprawy

—    Słownik techniczny dla automobilistów polsko-fran-cusko-niemiecki

THULLIE MAKS. prof, dr.: Mosty żelbet. Tekst i atlas

—    Podręcznik teorji mostów: I. Belki statycznie wyzna-czalne. Tekst i atlas razem

—    Przyczółki i filary kamienne

—    Mosty blaszane. Tekst i atlas razem ZAGÓRECKI JÓZEF: Geometra praktyczny I. Przebieg

zdjęcia polygonalnego i pomiaru taśmą

—    Geometra praktyczny II. O pomiarach stołem miern.

—    Formularz dla geometrów dla obliczania ciągu polygonalnego z objaśnieniem użycia i przykładem

zł

10,-

15,—

6,—

30,—

2-

6,—

1,60

15,—

4,50

16,—

2,-

2,-

6,—

Ю,—

4,—

15,-

2,-

1,60

2,-

Na spłaty miesięczne wysyła „Oddział wysyłkowy“ KSIĘGARNI POLSKIEJ B. POŁONIECKIEGO

Lwów, Akademicka 2 a — Warszawa, Wilcza 3.

.

ШРр

^ ■- u к. г "    ' i ¥    ^ Ц >г

äS

:

-

S?

S* !ïi . • „ •    *■ ⁴-.    -> ; -- .:£'>*>    ,

:m Ж-Sr ' ■

-Ж:

g?

ШЖГS-^Si $&&&£ s^^ĘCjf <4v';

гщШгЖ,

ШЖШГГ: i Ж ■' ?"Ж ÂI'tàÂÿif*«#:

дь;жж ? «t- - ^ -жжж ж-жж    śrm ; ./Ш

.

- 1: -: ■■ ' ' " . -_..

fl^enfes^£3saate

A    AA,,

-^^AA f'AAÂ^f AA^ ^-À^AiâAA^- 1 AA A-A fAI¹ ■-■AAAAA    A; -&фШЩ

AA ,.AVT -: A -'A^ ,î А'""ЛА% ^ f aa ■ AA--A-i: A a a -''••■■ ж'а^. aA, >: * '^AAAtA

«AIP ^^ЩШр

:iт* JS

Ш'ё$!^Ш:-^ ’ :    lir AAA ³¹ iA

.

A A JA ^A- À.    ‘ST ACI-Л Jf&Wb* ąA:. : -V AAo

...

,/>v 'А4АА¹ > ■ A,i-.f,|oA ';

Ай АййАШй A⁴

A    — AA iA" VA AT ' A Av    ^V> ^    - s VA

^ SA- ;:Av ' *4 • ; ,„' ■ 4

AViVV- V A

; |АШААчАА", ■

vffeA £ A ^5a    et    V A - - A-v

;

*йй s»»ssiL«éiséag

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

1-301244

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000231596