<2.

1NŻ. DR. WACŁAW BALICKI

~5“C7

6)

ZNACZENIE BETONU UZBROJONEGO

ZNACZENIE BETONU UZBROJONEGO

ZNACZENIE BETONU UZBROJONEGO

I STOSUNEK JEGO

00 INNYCH MATERYALÛW BUDOWLANYCH.

Odczyt, wygłoszony w Towarzystwie Politechnicznem dnia 1 kwietnia 1908 r.

■te#

L W ó W.

I. ZWIĄZKOWA »KUKAKNIA WK MVOWIK, Ul.. I.INhHlii ».

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000231550

INŻ. DR. WACŁAW BALICKI

ZNACZENIE BETONU UZBROJONEGO

I STOSUNEK JEGO

DO INNYCH MATERYAŁdW BUDOWLANYCH.

Odczyt, wygłoszony w Towarzystwie Politecłinicznem dnia 1 kwietnia 1908 r.

L W Ó W.

I. ZWIĄZKOWA mUIKAKNlA WK I.WOWIK, Ul.. 'I.INIIKOO «.

A.

H . Ib. 83G

'• $

ODBITKA Z „CZASOPISMA TECHNICZNEGO“

Znaczenie betonu uzbrojonego

i stosunek jego

do innych materyałów budowlanych *).

Gidy się przypatrzymy budowlom inżynierskim doby obecnej, uderzy nas fakt, że wszędzie spotykamy się z betonem uzbrojonym. Jako przykład wystarczy przytoczyć fundamenty pod najrozmaitsze budowle; mosty; kanały, zbiorniki na wodę i latarnie morskie ; mury oporowe i bulwary ; magazyny w najszerszem tego słowa znaczeniu i domy fabryczne ; kamienice czynszowe, wykwintne wille i kościoły. Każdy człowiek myślący zada sobie mimo woli pytanie, co jest powodem tak szybkiego i wszechstronnego rozwoju betonu uzbrojonego, gdzie leży źródło, z którego on czerpie swe soki ożywcze. Wszakże już dziś jesteśmy świadkami walki, którą on wydał innym mate-ryałom budowlanym: kamień, co ma za sobą tradycyę i doświadczenie wieków, zaczął zwolna ustępować miejsca nowemu przybyszowi, a w ślad za nim poszło i żelazo, co do niedawna jeszcze zdawało się królować w naszych budowlach.

*) Przy opracowaniu niniejszego tematu korzystałem z wykładów prof. Rabuta w paryskiej „Szkole mostów i dróg“ w r. 1906/7 p. t. „Beton uzbrojony“ i „Nauka doświadczalna ciał stałych“, a nadto z szeregu innych dzieł jużto specyalnych o betonie uzbrojonym, jużto ogólniejszej natury, jak niemniej z czasopism technicznych.

Inż. Dr. W. Balicki.

By zdać sobie jasno sprawę z tego, w ozem leży owa siła żywiołowa betonu uzbrojonego, najlepiej sądzę, przejść w głównych zarysach najważniejsze fazy rozwoju dzieł inżynierskich : przecież beton uzbrojony przyszedł po innych materyałach budowlanych, jest tedy jednem z ogniw tego łańcucha konstrukcyi, którego początku szukać należy u kolebki ludzkości.

Cofnijmy się tedy myślą o jakich 6000 lat wstecz. Pod ciepłem niebem Egiptu wznoszą królowie IV dynastyi olbrzymie budowle, zwane piramidami. Dźwigają one na sobie brzemię wieków, a wznoszą się ciągle dumnie ku niebu i przemawiają do nas onym starym a jędrnym językiem: dają o sobie świadectwo, że główną charakterystyką tego pierwszego pomnikowego dzieła rąk ludzkich jest rozwinięcie w kierunku pionowym (wysokość) i trwałość.

Od tego czasu minęły wieki ; ludy przeszły najrozmaitsze ewolucye : nie mógł się też i nie zmienić sposób budowania. Nauczono się pracować na tem polu oszczędniej, do czego przyczyniły się przedewszystkiem zaprawy. Przy pomocy zapraw możliwem się stało wznoszenie wielkich budowli z drobnych materyałów. Rozwój zeskładów murowanych doprowadził do takich arcydzieł jak tum w Kolonii, albo most w Luxemburgu z pomiędzy nowszych, a zatem bliższych nam przykładów.

Tych pięknych kształtów, co budowle murowane, nie posiadają już zeskłady żelazne. I nie masz w tem nic dziwnego ; kamień ma za sobą wieki, a żelazo może się wykazać rozwojem zaledwo stuletnim. Natomiast najśmielsze budowle inżynierskie ubiegłego stulecia są właśnie żelazne (lub stalowe). Zainaugurował je sławny Stephenson swym mostem Britannia (140ni). Późniejszy rozwój teoryi ośmielił jeszcze bardziej konstruktorów.

obu materyałów, jeszcze dalej. Warunek ten spełnia beton uzbrojony. Zajmuje on miejsce pośrednie. Jeżeli go postawimy obok zeskładów murowanych, to widzimy jego przewagę w tern, że może pracować i na ciągnienie, a więc otrzyma wymiary słabsze ; że przybiera najrozmaitsze kształty bez najmniejszej trudności; jest wreszcie więcej odpornym na działanie mrozów, gdyż rysy lub pęknięcia zatrzymują się na uzbrojeniu, a w murze nic nie ogranicza pęknięć. Znawcy twierdzą nawet, że więcej budowli murowanych ginie wskutek rozsadzającego działania mrozu niż wskutek obciążenia.

Powstają tedy : most na Lecku pod Kuilenburgiem (154 ra), most na zatoce Forth (520 m), most pod Quebec w Kanadzie (545 m), a wreszcie most na Hudsonie pomiędzy miastem New Yorkiem a stanem New-Jersey (700 m), dotychczas nieukończony z powodu braku funduszów. W tych wszystkich zeskładach występują dwa materyały : mur i żelazo, a każdy z nich spełnia specyalną, sobie powierzoną rolę. Najwyraźniej widzieć się daje rozdział zadań pomiędzy oba wspomniane materyały przy mostach wiszących: żelazo pracuje na ciągnienie, mur na ciśnienie, co się łączy oczywiście z wielką ekonomią w konstrukcyi.

Nasuwa się myśl, czyby nie można złączyć przez to posunąć ekonomię

W porównaniu z żelazem beton uzbrojony opiera się lepiej wstrząśnieniom i drganiom przez swą większą masę, a nadto okazuje inne korzyści: rdza go nie gryzie ani dym maszyn go nie niszczy ; podobnie jak zeskłady murowane nie lęka się ognia i nie wymaga prawie żadnych kosztów utrzymania. Pod względem bezpieczeństwa konstrukcyi stoi wyżej od wszelkich innych zeskładów, gdyż tu budowla tworzy jedną całość, rodzaj wielkiego monolitu, odznaczającego się wielką

Obok tych korzyści nie brak jednak i stron ciemnych, które wynikają głównie z istoty betonu uzbrojonego. By dobrze spełnić zadanie, które mu przypadnie w udziale, musi być wykonany jak najstaranniej i z dokładnością prawie matematyczną , bo wszelkie zaniedbanie mści się potem strasznie, jak to doświadczenie potwierdza. W pierwszym tedy rzędzie umieszczenie uzbrojenia jest wielkiem utrudnieniem przy praktycznem wykonaniu, zwłaszcza wobec tego, że robotnik, nawet inteligentny, nie zdaje sobie sprawy z ważności wykonywanej pracy. Wiemy dalej, że okres tężenia betonu trwa dość długo, a przez cały ten czas trzeba budowlę zostawić na rusztowaniu i chronić przed burzą, przed gwałtownym deszczem i przed nagłemi zmianami ciepłoty. Wzgląd estetyczny jest wreszcie jedną z głównych przyczyn, dla której beton uzbrojony nie zyskał rychlej większego pola zastosowania, zwłaszcza w Europie, i dla której bardzo często ulega w walce z innymi materyałami budowlanymi.

tęgością i odpornością. Dodajmy jeszcze do tego łatwość transportu: nie przywozimy na miejsce budowy wielkich ciężarów, a cement, żwirek i pręty żelazne, które mają utworzyć beton uzbrojony, nie zabierają wiele miejsca i umożliwiają łatwą obsługę.

Rzecz to zupełnie zrozumiała. Należy powiedzieć otwarcie, że beton uzbrojony jest rzeczą brzydką. Brzydkim jest już ze swej natury jako materyał zupełnie nowy, a więc nie mający przeszłości, którąby do nas mógł przemówić. I rzeczywiście nie możemy wykazać ani jednej budowli żelaznobetonowej, na którejby się oko widza zatrzymało z przyjemnością, a z piersi jego wydobył się okrzyk zadowolenia : oto prawdziwe arcydzieło. Żeby beton uzbrojony mógł wywołać w nas takie wrażenie, musiałby mieć swój język,

właściwy sobie sposób przemawiania do szerszych mas, podobnie jak go posiadają zeskłady drewniane i żelazne, a przedewszystkiem murowane — ten zaś trzeba dopiero stworzyć.

Nie stanie się to w jednym roku ani w kilku latach. Ale powinniśmy zawsze mieć w pamięci, że przy projektowaniu zwłaszcza zeskładów żelazno-betonowych, należy dbać nie tylko o to, by budowla odpowiadała swemu celowi, ale także by pod względem estetycznym była jak najbardziej udałą. W ten tylko sposób stworzymy architekturę betonu uzbrojonego, podobnie jak nasi poprzednicy tchnęli ducha w kamień, drzewo i żelazo, martwe same przez się materyały budowlane.

W szeregu materyałów budowlanych zajmuje beton uzbrojony zupełnie odrębne miejsce. Początkowo uważano go za połączenie betonu i żelaza, które miało mieć własności obu składników. Spostrzeżono się jednak, że żelazo, otoczone betonem, nadaje temuż własności całkiem szczególne. Tak n. p. beton uzbrojony staje się o wiele więcej ciągliwym niż beton zwykły. Przekonano się tedy, że mamy do czynienia z ciałem zupełnie nowem.

Bardzo wielu wybitnych uczonych zajęło się badaniem betonu uzbrojonego. Początkowo błądzili po manowcach, zanim po wielu pracach i doświadczeniach mogli ujednostajnić swe zapatrywania w najgłówniejszych punktach. Przekonano się przedewszystkiem, że niemożliwem się stało stosowanie powszechnie przyjętych wzorów. Dotychczas mieliśmy tylko wzory dla ciał jednorodnych, a więc wzory, wyprowadzone przy jak najprostszych hipotezach. Beton uzbrojony zmusił nas do rozszerzenie tego ciasnego poglądu i przyczynił się w szerokiej mierze do rozbudzenia w nas większego krytycyzmu Poczęto dociekać głębiej, badać podstawy, na których się opiera teorya wytrzymałości, i spostrzeżono się, że istnieją

ogromne luki, których sama tylko teorya wypełnić nie zdoła. Wzięto się więc do doświadczeń. Zrazu nieliczne, zaczęły się wkrótce mnożyć, tak że dziś rozporządzamy już obszernym i to bardzo cennym materyałem eksperymentalnym. Powstała nawet zupełnie nowa nauka: doświadczalne badanie wykonanych budowli. Celem jej jest dokładne studyum istniejących mostów (dotychczas stosowano ją głównie przy mostach), sprawdzanie, czy dane wymiary są odpowiednie, czy też w pewnych punktach za słabe, a w innych może za silne. Taka praca jest rzeczą pierwszorzędnej wagi, bo daje cenne wskazówki na przyszłość, bo rzuca jasny snop światła na nasze zapatrywania i hipotezy; a że jest ze względów praktycznych wskazaną, o tern świadczą chyba najdobitniej powtarzające się niestety zbyt często katastrofy, jak n. p. najświeższa przy moście pod Quebec.

Jedną z ważnych zdobyczy tej najmłodszej nauki jest stwierdzenie wielkiego wpływu łączności różnych elementów danego zeskładu, które się wzajemnie wspomagają; wpływ ten znowu występuje najsilniej przy betonie uzbrojonym.

Beton uzbrojony okazał nam tedy najdo-wodniej, że we wiedzy technicznej nauka i empi-rya — to dwie bratnie siostrzyce, które się wzajemnie uzupełniają, z których jedna bez drugiej istnieć nie może. Ale na tern nie koniec. O wiele większą zasługę ma w tern, że, jak wspomnieliśmy, rozszerzył kąt widzenia, pod którym patrzymy na wszystkie zeskłady, że wyrobił w nas większy krytycyzm. I w tern właśnie leży największe, historyczne znaczenie betonu uzbrojonego, choć może niedość ściśle oceniane, w tern leży to nowe źródło ożywcze, które on przyniósł w dani nauce.

Naukowe podstawy teoryi wytrzymałości betonu uzbrojonego są ledwie rzucone. Na tych podwalinach nam budować, a nie dać się wyprzedzić przez innych. Niech każdy z nas stara się dołożyć cegiełkę do tej budowy, a wzniesiemy wspaniałą „gotycką wieżę, co z tysiącznych kolumn składa się i wiąże“, co świadczyć będzie przed całym światem, że, choć wydzierają nam ziemię praojców i usiłują nałożyć kajdany na nasz język ojczysty, jesteśmy i pozostaniemy narodem żywym, który ciągle idzie naprzód po drodze postępu.

Î

‘

S. 6’

#

%

!..

POLITECHNIKA KRAKOWSKA BIBLIOTEKA GŁÓWNA

,. inw.

26836

Kdn. 524. 13. IX. 54

-

Biblioteka Politechniki Krakowskie)