Ff

A Æf

gh

JP**

äßjöj

!.

7/rf,

Ri

pi»

i?.:

**

tm

Rf3111

lÄf-spiÄ^fe

•-

t:

lil*

;- Æêy« i: >

mpj

tS ■■

,A

-i vfl

1»*^- • ->,*7’ïÂf4 -ts,s

. v:*

£,

flt-

.jlyte

9p

?jP‘’''Ś> ji Jf I *1 1 I «: i

•• v.W

il

•V

WKffirś:

mmn ii

rtm

u.

si» " -    ♦

SK«

vm,

rkzt,

mm

#1

PB

Ù4,

itlr

■fi

VTR

\f.

* •:

ËE&&* '%

r|4iwi

■P¹*

-,

'/Ą

.

af

Zi,' ” A

H

ptfe, J

■*

Ł i

JF* I; iW

;•

f* ;f:|, I a

V Jor

fJP

■ Il

;t> w

IMmP

wmur,:

€10

Jp*4

«jf

Frf

I;

F'.sjn

41

Iffei

0*

NäH

■'*

,L*4

ww

. *4

Êk A

m*

£1

Bü

sr

K"

14

r--t

mp-iv

il

Jf.

*ÂVvX

s 'ill î%;

i*

D*

iCr*ljâ|

• •♦'

Rh^/

“..V

■pi

V?

ysM

IW'^Æ

l⁵»#'

f.I

■S

* teJ

■kâÉ^PBf iJ6A vr~." sa

Z A- A l

,.v.v

•*

■>

as

fVZ

„fc,, -B;¹

'■ floll

RF-'    ”

FV^

rrr- tWs

»+:iûL kt®

¥»

iüâ

ôj

m* i

âAifêzJ

>t

kX’

ipi

infe

%

%.

r*

A. -

Jàf

«c

r JÏÏ Au-■

'¥l

F . ■

.

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

I

Éj I !

'

100000231519

Ą

-

' •

)

\

V

\

I

%

s-

/

/

/

PODRĘCZNIK BUDOWNICTWA ŻELAZNEGO

V

'

i-

4

■

-

'

INŻ. I)H STEFAN WŁADYSŁAW BRYŁA

PODRĘCZNIK

BUDOWNICTWA ŻELAZNEGO

ZALECONY DO UŻYTKU W SZKOŁACH I NA KURSACH TECHNICZNYCH ROZPORZĄDZENIEM MINISTERSTWA WYZNAŃ RELIGIJNYCH 1 OŚWIECENIA PUBLICZNEGO Z DNIA 9-go SIERPNIA 1920 ROKU, NR 4002—20—III

A

■sV"

<3^ A

a'

A-

Ś A jA

?V

<S

LWÓW i WARSZAWA 1924

NAKŁADEM KSIĘGARNI POLSKIEJ BERNARDA POŁONIECKIEGO

D. .«orsia i ml

w Krakowie.

C

,0

'f - z

O    *

A*

O

*

V

M

03

er*

CS*''

\

Czcionkami drukarni Antoniego Gojawiezyńskiego

Lwów, ul. Kopernika i. 20.

'5T

O

u

2:

<

PRZEDMOWA

Niniejszy podręcznik jest właściwie odpowiednio przerobionym skrótem obszernego dzieła o budownictwie Żelaznem, jakie rozpocząłem jeszcze przed kilku laty. Na rychłe ukończenie tegoż nie pozwoliły warunki wojenne, nawał prac innego rodzaju i dwukrotna służba wojskowa od chwili powstania Rzeczypospolitej Polskiej. Potrzeba takiego podręcznika, ogólnie odczuwana, skłoniła mnie przecież do wydania go tymczasem przynajmniej w zakresie dla średnich techników, w formie skromniejszej na poziom i na objętość.

Dzisiejsze warunki, nie sprzyjające pracy inżynierskiej, powodują dość liczne odstępstwa od przedwojennych normalnych zasad, odstępstwa, z których nieraz nawet dobry konstruktor nie bardzo zdaje sobie sprawę. Oszczędności czynione powszechnie, brak rozmaitych materjałów, sprawiają, że często budować trzeba inaczej, niż się budowało dawniej i niż powinno się budować. Niemniej uznałem za wskazane podawać zasadniczy typ konstrukcji właściwy, przedwojenny, podkreślając tylko w poszczególnych miejscach wybitniejsze od niego zboczenia, czynione w chwili bieżącej. Uważam bowiem, że tylko konstruktor, rozumiejący konstrukcję i znający doskonale te prawa i zasady, może zrozumieć, kiedy, gdzie i do jakiego stopnia można ich częściowo nie uwzględnić. Dlatego też podałem je przeważnie w możliwie nieskażonej przedwojennej postaci, powołując się tylko w poszczególnych miejscach na warunki chwili dzisiejszej.

Z powodu nieustalonego niestety dotąd w Polsce słownictwa technicznego musiałem uwzględnić równorzędnie cały szereg określeń i terminów, używanych w różnych częściach państwa.

wem

Prawie równocześnie z przystąpieniem do druku wyszły polskie przepisy obliczeń statycznych w budownictwie lądo-które udało mi się jeszcze uwzględnić w tekście, w tablicach i w większej części przykładów.

Na wydanie książki udzieliło M. Px. P. w grudniu 1920 subwencji w kwocie 30 000 Mk.

St. Bryła.

Warszawa i Lwów, w lipcu 1923.

I Wstęp.

§    1. Materjal .    ....... .

§ 2. Przek oje żelaza, używane w budownictwie | 3. Ochrona zespołów żelaznych od rdzy i od ognia

H O Cs

11. Połączenia żelaza.

£ 4. Połączenia nitowane § 5. Połączenia na śruby $ 6. Połączenia przegibne prętów §    7. Elementy połączeń żelaznych

A)    Połączenia na długość

B)    Połączenia pod kątem

O T* OD X> QO Cb

rH r—- rH rH rH rH

III. Słupy żelazne.

§    8. Obliczenie słupów żelaznych, ....

9. Konstrukcja słupów żelaznych

A)    Słupy żeliwne......

B)    Słupy z żelaza walcowanego

IV. Belki żelazne o ściance pełne

'W

§ 10. Belki lite.......

§11. Belki nitowane.....

§ 12. Łożyska dźwigarów żelaznych .

| 13. Podciągi.......

§ 14. Belki wspornikowe ....

§ 15. Ogólny układ stropów żelaznych

V. Ściany żelazne.

§ 16. Konstrukcja ścian żelaznych § 17. Okna żelazne......

45

49

58

61

63

65

67

70

VI. Schody żelazne.

§ i8. Wymiary ogólne .......

§ 19. Obliczenie schodów żelaznych .

§ 20. Konstrukcja schodów żelaznych

VII. Dachy żelazne

72

74

75

§ 21. Ogólny ustrój dachów żelaznych § 22. Projektowanie dachów, żelaznych | 23. Obciążenie dachów ...

§ 24. Obliczenie i konstrukcja krokwi § 25. Obliczenie i konstrukcja płatwi | 26. Obliczenie więzara dachowego § 27. Konstrukcja więzara dachowego § 28. Łożyska więzarów dachowych .

§ 29. Tężniki (wiatrownice) dachowe

A)    Tężniki połaciowe

B)    Tężniki pionowe .

80

81

83

86

87

1Ü0

114

114

116

VIII. Stropy z zastosowaniem żelaza.

§ 30. Systemy stropów z zastosowaniem żelaza

IX. Pokrycie dachów żelaznych.

§ 31. Najczęściej spotykane rodzaje pokrycia dachów żelaznych ,    121

X. Przykłady obliczeń.

Przykłady do § 4 (nr. 1—6)

» ,v § 8 (nr. 7—11)

„    , §§ 10-15 (nr. 12-20)

Przykład do § 19 (nr. 21) Przykłady do $ 21—27 (nr. 22—27)

CO l 0"^

CO CO CO 1.0

vH rH *—■< t—

ICO

XI. Tablice.

1.    Spółczynniki sprężystości E w kg,cm².....

2.    Ciężar własny najważniejszych materjałów

3.    Ciężar i kąt tarcia różnych gatunków ziemi ....

4.    Kąt tarcia niektórych materjałów sypkich ...

5.    Ciężar własny stropów .    .    ......

6.    Obciążenia zmienne (ruchome) stropów.....

7.    Ciężar własny pokrycia dachowego......

8.    Ciężar własny dachów.....

9.    Obciążenie zmienne dachów........

10.    Naprężenia dopuszczalne dla budownictwie lądowem

11.    Dwuteowniki normalne, profile niemieckie ....

12.    „ , szerokostopowe Greya, profile niemieckie .

13.    Dwuteowniki, profile austrjackie.......

14.    Ceowniki, profile niemieckie ........

15.    Ceowniki, profile austrjackie........

16.    Kątowniki (kątówki) równoramienne, profile niemieckie .

I?’    »    » równoramienne, profile austrjackie

i8. Kątowniki nierównoramienne, profile niemieckie .

19-    „    „    profile austrjackie

20.    Teowniki (T-ówki), profile niemieckie.....

21.    Teowniki, profile austrjackie........

22.    Zetowniki (zetówki), profile niemieckie .....

23.    Zetowniki, profile austrjackie .......

24.    Zoresówki czyli złobkówki (profile austrjackie) .

25.    Çwierékolowniki (ćwierćkołówki), profile austrjackie .

26.    Cwierćkołowniki, profile niemieckie .    .    . ' .

27.    Poręczowniki...........

28.    Szyny suwnicowe (żurawiowe) .......

29.    Blacha falista.........

30.    Słupy żeliwne....... ’

31.    Momenty bezwładności blach żelaznych.....

oo' MomentY bezwładności dwu nakładek.....

33. Momenty wytrzymałości blachownie.....

*    34. Blachownice skrzynkowe........

35.    Promienie bezwładności przekrojów krzyżowych

36.    Rozstawienie dwu ceowników 2b dla Ix = Iy

37.    Powierzchnia przekroju jednego kątownika po opuszczeniu

dziur na nity .    .........

^wierzchnia ceowników po opuszczeniu dziur na nity .

39.    Podziały nitów

40.    Tablica śrub .

41.    Tablica nitów .    .

42.    Spółczynniki zmniejszające na wyboczenie.....

176 i7t; i 77 179

179

180

182

182

189

181

188

189

191

192

193

194

196

200

202

205

206

207

208

209

209

210

210

212

213

215

216

217    *

218 220

221

225

81

L'GOOiO

(NIMiMCO (M <M Cl OJ

I. WSTĘP § 1. Maierjał

W budownictwie Jadowem używane są następujące gatunki żelaza :

1. » Żeliwo (żelazo lane) o zawartości węgla ponad 2,3%; posiada ono bardzo małą wytrzymałość na rozciąganie i zginanie, dlatego dziś odlewa się z niego prawie wyłącznie słup y (stosunkowo coraz rzadziej) i łożyska.

2.    Ż e 1 a z o s p a w a n e o zawartości węgla 0,1 - 0,5%, wypierane coraz bardziej przez żelazo zlewme.

3.    Żelazo zlewne o zawartości węgla 0,05-0,25%, które jest dziś głównym rodzajem żelaza, używanym dla celów konstrukcyjno-budowlanych: używa go się w postaci kształtowników (kształtówek, przekrojów walcowanych), blach i drutów.

4. Stal spawaną i zlewną spotykamy wyłącznie w formie odlewów na bardzo silnie obciążone części budowli. Zawiera ona 0,25 do 1,5% węgla.

Wszystkie- gatunki żelaza powinny mieć odpowiednią wytrzymałość na ciągnienie, ciśnienie, zginanie itd. W tym celu poddaje się je odpowiednim próbom.

Przepisy, dotyczące obliczeń statycznych w budownictwie lądowem, wydane przez Ministerstwo Robót Publicznych rozp. Nr. VÜ1—436 dnia 29 maja 1923., powiadają W | 14:

§ 14. 1. W konstrukcjach budowlanych należy z reguły używać żelaza zlewnego. Żelazo powinno odpowiadać jakością „Przepisom, dotyczącym. żelaza budowlanego“.

2 Żelaza spawanego używać można tylko za zezwoleniem władzy budowlanej.    ⁴

3.    Na słupy i części konstrukcyjne .»ciskane używać można również żeliwa (żelaza lanego) i staii.

4.    Stal powinna mieć wytrzymałość na ciągnienie najmniej H0O0 kg/crn⁸ przy wydłużeniu jednostkowem najmniej 10%, stal walco-

wana na ciśnienie.

12%, żeliwo najmniej 1200 kg/cnń na ciągnienie, a 5000 kg/cm³

Tymczasowe przepisy budowy i utrzymania mostów drogowych, wydane przez Ministerstwo

Bryła, Podręcznik budownictwa żelaznego

Robót Publicznych dnia 4 marca 1920 r. w nr. 6342 —Ï0— IV—213, powiadają pod tym względem w dziale C „Tymczasowe przepisy, dotyczące żelaza budowlanego“ :

§ 5. Próby żelaza i „świadectwo jakości ż e 1 a z a“.

1.    Dla żelaza z każdego naboju pieca i dla żelaza każdej serji walcowania powinny być przeprowadzone w liucie próby wytrzymałości i na podstawie otrzjunanych wyników spisane „świadectwro jakości żelaza“.

2.    Ilość próbek ma odpowiadać ciężarowi żelaza wywaleowanego. tak, ażeby na każde 3000 kg, nawet zaczęte, przypadała jedna próbka.

3.    W razie, jeżeli wyniki, otrzymane na jednej z próbek, nie odpowiadają warunkom wytrzymałości, to należy zrobić 2 dodatkowe próby ż żelaza tej samej produkcji i lego samego walcowania.

4.    Gdyby z tych dodatkowych 2 próbek jedna znowu nie odpowiadała warunkom wytrzymałości, to należy cały badany nabój odrzucić.

5.    Zwierzchnia władza budowlana może, zwłaszcza przy ważniejszych budowlach, zażądać wykonania kontrolnej próby żelaza bądź to na miejscu w hucie, przy udziale swojego delegata, bądź to w innym zakładzie do tego rządowo upoważnionym.

0. Świadectwo jakości żelaza powinno podawać:

a)    nazwę i miejscowość zakładu, który próbę żelaza przeprowadza, oraz datę przeprowadzenia próby;

b)    nazwisko obecnych prz}^ próbie;

c)    godło i miejscowość huty, która żelazo wyprodukowała;

d)    opis żelaza, z którego próbki zostały wyjęte;

e)    opis przeprowadzenia próby;

f)    wyniki próby.

Świadectwo powinno być podpisane przez kierownika zakładu i dwóch świadków obecnych przy próbie

§ 6. Przeprowadzenie prób ż e 1 a z a.

1.    Do przeprowadzenia prób żelaza należy wyciąć próbki i tak: przy kształtownikach w kierunku walcowania, przy blachach zaś i wstęgach, mających w konstrukcji pracować w dwóch kierunkach, należy wyciąć jedną próbkę w kierunku walcowania a drugą w kierunku prostopadłym do walcowania.

2.    Dalsza obróbka próbek ma się ograniczyć do wyrobienia niezbędnie potrzebnego kształtu bez ogrzewania żelaza, kucia młotem lub podobnych działań, zmieniających wytrzymałość.

3.    Prostowanie żelaza, przeznaczonego na próbki, winno się odbywać tylko ciśnieniem.w odpowiedniej maszynie i bez ogrzewania.

4.    Próbki nieodpowiednio obrobione lub z widocznym błędem w materjale nie mogą służyć do oznaczenia wytrzymałości

5.    Temperatura przy próbach powinna być wyższa od -f-10° C, a niższa od ty-30° Celsjusza

§ 7, B a d a n i e w y t,r ży małości na rozei w a n i e.

1. Próbki, przeznaczone na rozerwanie, mogą być albo płaskie, albo okrągłe Szersze powierzchnie przekroju mają zostać nieobrobione, a szerokość ich należy tak dobrać, ażeby przekrój próbki wynosił 2—6 cm¹.

Materjał

4.    Wydłużenie jednostkowe należy mierzyć na długości równej drugiemu pierwiastkowi z 80-krotnej powierzchni przekroju w środku długości próbki.

5.    W razie, jeżeli próbka przerwie się poza środkową trzecią częścią swojej długości, to wynik tej próby należy unieważnić i zastąpić inną.

f5. Wytrzymałość na rozerwanie winna być: dla żelaza zlewnego równa lub większa od 3700 kg, a mniejsza lub najwyżej równa 4500 kg/cm², przyczem wydłużenie musi być tak wielkie, ażeby iloczyn z wytrzymałości (w tonnach na' cm²) i wydłużenia (w procentach) dla próbek, wyciętych w kierunku walcowania, wynosił co najmniej 100, dla próbek zaś, wyciętych prostopadle do kierunku walcowania, co najmniej 90.

§ 8. Badanie na zginanie.

1.    Próbki na zginanie należy wyciąć z dźwigara (kształtownika) w kształcie paska 30 do 50 mm szerokiego, a 400 mm długiego.

Ostre krawędzie w kierunku podłużnym, powstałe przy wycinaniu, należy zrównać pilnikiem.

2.    Próbki należy zginać zapomocą odpowiedniej prasy lub innego celowego urządzenia w taki sposób, ażeby wygięcie zataczało łuk koła o średnicy równej grubości próbki przy próbkach, wyciętych w kierunku walcowania, a dwa razy większej od grubości przy próbkach, wyciętych prostopadle do walcowania.

3.    Kąt odgięcia ma osiągnąć 150 stopni przy zginaniu na zimno i 180 stopni przy zginaniu na gorąco, a żelazo nie powinno się nigdzie przerwać na stronie ciągnionej.

.<

__

Fig. 1.

4.    Próby z nadcięciem należy wykonać w sposób następujący: próbkę na całej szerokości nadcina się ostrym dłutem do głębokości 1 mm Taka próbka, zginana około pręta o średnicy równej 5-krotnej grubości próbki, nie powinna okazać żadnych rys, dopóki kąt odgięcia nie wyniesie :

90u dla materjału o wytrzymałości 4500 kg/cm2 120® .,

1500 „

4000

3600

„ (por. fig. 1.)

5. Próbki, rozżarzone do czerwoności i zgięte wzdłuż ostrej krawędzi, a następnie zupełnie sklepane młotem, nie śmią okazać żadnych rys.

W dziale IV ;

z o.

§ 38; Ż e 1 a

1_ Na konstrukcję most wą należy z reguły używać żelaza zlewnego. Żelazo powinno jakością odpowiadać „Przepisom, dotyczącym żelaza budowlanego“.

2.    W konstrukcji tego samego mostu należy używać żelaza tylko jednego rodzaju.

3.    Na łożyska i przeguby należy używać stali, albo żelaza zlewnego, albo też żelaza lanego (żeliwa).

4.    Stal na łożyska powinna mieć wytrzymałość na ciągnienie najmniej 6000 kg/cm² przy wydłużeniu jednostkowem najmniej 10%»

stal walcowana 12%, żelazo lane najmniej 1200 kg/cm² na ciągnienie, a 5000 kg/cm'² na ciśnienie.

Naprężenia dopuszczalne dla budowli lądowych przyjmować należy w Polsce wedle nast. tabliczki (w kg/cm-):

Rodzaj naprężenia

Żelazo Żelazo zlewne ; spawanej

Żeliwo

Stal ¹ Odlewy zlewna stalowe

Ciągnienie . . . .

Ciśnienie .....

Zginanie.....

Ścinanie.....

Ścinanie nitów . . Ciśnienie na ściankę dziury w nilach . Ścinanie śrub . . . Ciśnienie na ściankę dziury w śrubach

J 200

1200

1200

1800

700

1400

1080

1080

1080

720

810

1620

630

1260

t o W ox tO ex O O OI

o o o o *

t—‘HM O H*. #«-O O O O

o o o o

1200

1200

Przepisy, dotyczące obliczeń statycznych w budownictwie lądowem, wydane przez Ministerstwo Robót publicznych rozp. nr. VIII—436 z dn. 20. maja 1923 r.. powiadają (§ 16, ust. 1—7 i 14—17) mianowicie

§ 16. 1. Naprężenia w żelazie zlewnem nie powinny przekraczać granic, zakreślonych następującem zestawieniem:

Rodzaj naprężenia

Naprężenia dopuszczalne w kg/cm³

Ciągnienie..........

Ciśnienie...........

Zginanie . ...... ...

Ścinanie z wyjątkiem śrub i nitów

Ścinanie nitów........

„ śrub.........

Ciśnienie na ściankę dziury w nilach „    ₈    „    „ w śrubach

2.    W razie uwzględnienia wszystkich najniekorzystniejszych wpływów przy zupełnie ścisłem obliczeniu, można wszystkie powyższe normy naprężeń za zezwoleniem władzy budowlanej zwiększyć o 200 kg/cm-; naprężenia na ścinanie jednak tylko o 100 kg/cm².

3.    Żelazo spawane, jakiego wolno używać tylko wyjątkowo, otrzymać może naprężenie o 10% niższe od dopuszczalnych dla żelaza zlewnego.

,    4. Żeliwo otrzymać może naprężenia na ciśnienie w słupach

500 kg/cinĄ na ciśnienie w łożyskach 1000 kg/cm², na ciągnienie i ścinanie 250.kg/cm², na zginanie 300 kg/cm².

5.    Stai zlewna na zginanie, ciągnienie i ciśnienie 1400 kg/cm², na ścinanie 9()0 kg/cm .

6.    Odlewy stalowe na ciśnienie i zginanie 1200 kg/cm².

7.    Największe naprężenie w kotwach może wynosić 1000 kg/cm².

1200 kg/cm²

1200

1200

800

900

700

1800

1400

*) W slupach. Dla łożysk 1000 kg/cm⁸.

Materjal

14.    Dla starego żelaza, użytego powtórnie, n i leży powyższe naprężenie odpowiednio zredukować, co najmniej o 20%.

15.    O ile z obliczenia wynikają zbyt małe przekroje blacli i kształtowników, należy je w częściach konstrukcji odpowiednio zwiększyć, z uwagi na niedokładność wykonania i możliwość rdzewienia. Zasada ta nie dotyczy konstrukcji drugorzędnych.

10. Naprężeń dodatkowych, jakie powstają wskutek sztywnych połączeń w węzłach dźwigarów kratowych i w przytwierdzeniu poprzecznie do dźwigarów głównych, oraz wskutek tarcia w przegubach i łożyskach, można z reguły nie uwzględniać.

17. Zmiany temperatury należy w obliczeniach statycznych przyjmować w stosunku do średniej temperatury, zestawienia w granicach od—20" do- 30' C, o ile konstrukcja nie znajduje się w odmiennych warunkach termicznych, wymagających rozszerzenia granic. Spól-- czynnik rozszerzalności żelaza zlewnego przyjąć należy 0 000011 na jeden stopień Celsjusza.

Dla mostów drogowych podają tymczasowe przepisy' budowy i utrzymania mostów drogowych następujące normy (dział IV, § 51):

3. Natężenia (naprężenia) w żelazie zlewnem, obliczone bez uwzględnienia parcia wiatru, nie powinny przekraczać granic, zakreślonych następującem zestawieniem:

Rodzaj natężenia

Natężenie dopuszczalne w kg/cm2 przekroju użytecznego, t. j. po odciągnięciu dziur na ni ty

Ciśnienie lub ciągnienie dla podkładu żelaznego,

podłużnie i poprzecznie .    .    ......

Ciśnienie lub ciągnienie dla dźwigarów głównych Za „I,“ należy przyjąć dla dźwigarów wolno-podpar'.yçh i środkowych przęseł dźwigarów wspornikowych rozpiętość przęseł w metrach, a dla wsporników podwójną długość wspornika.

Ścinanie blach i prętów.........

Ścinanie nitów i sworzni śrub w jednym kierunku ...............

•Ścinanie nitów i sworzni śrub w różnych kierunkach ..............

Ciśnienie na ściankę dziury........

•870

800

3L

(najwyżej 1150)

700

800

700

1600

strukcji

4 Żelazo spawane, jakiego wolno używać tylko wyjątkowo, otrzymać może natężenia o 10% niższe od dopuszczalnych dla żelaza zlewnego. 5. Odlewy z żelaza lanego (żeliwa) w częściach podrzędnych konna ciśnienie — 700 kg/cm², na ciągnienie — 200 kg)/cm’, na ciągnienie przy zginaniu — 300 kg/cm².

6.    Stal zlewna w łożyskach, czopach, klinach na zginanie, ciągnienie lub ciśnienie — 1200 kg/cm².

7.    Dla stali wyborowe] Ministerstwo określi każdorazowo natężenie dopuszczalne.

§ 2. Przekroje żelaza używane w budownictwie

we

Żeliwo (żelazo lane) i stal lana mogą pojawić się wszelkich formach, jakie dadzą się odlać. Przy omawianiu poszczególnych elementów konstrukcyjnych podamy najczęściej spotykane kształty.

Żela z ozie w ne i spawane znajduje się w handlu jako: 1. blacha, 2. żelazo płaskie, kwadratowe i okrągłe, 3. kształtowniki (kształtówki).

1. Blach y.

a)    Blacha płaska, używana w budownictwie, posiada zwykle grubość g = 5—15 mm do 25 mm; szerokość dochodzącą do 3,00 m, zwykle jednak poniżej 1,20 m; długość zaś zależną od ciężaru, który normalnie wynosi do 500 kg.

b)    Blacha rowkowana (prążkowana) posiada po jednej stronie małe żeberka, krzyżujące się z sobą, o szerokości około 5 mm, a wysokości 1,5—3 mm. Grubość g=4— —25 mm; szerokość pojedynczych arkuszy dochodzi do 1,50 m; powierzchnia do 4 m².

c)    Blacha falista, wygięta falowo, przychodzi jako :

blacha falista płaska (płytka) (fig. 2), jeśli h<! /₂b.

przyczem b=20 do 200 mm, grubość g=0,5 do 2 mm ;

8--H

4- -

■6-

J.

I.

TT "

3.

cp -i ■

:L.kU

Fig. 3.

pj" ^ £

o to co «5* na § ’bî et

^ S pro goo •—

N Hr* O «P O CfQ CO O

Ł p PT N    I~I

O Q-« j|

O pr

c*-o ^ B CU a

•ö 3 Łs" °-“ o 5-

s- *■ g ÏÏ 3 iiv “ w— ą- ° g g „ »

O-

ET N-

pr

CD p

rCi

N CtCl ^ P N ^

2 o

Ö S '92- —

■MJ ^ O ET P tCD NP"

³ “S. G g g ³ §

cr y

«et

ET

MS

fi łT'

N “L

Di

•—>• w

o g

* •

4- 5?

Ci

cs >■»

Ä p O 0)

fO

«

’ H3 >

•S! >

. . S 4P

C3 Öß

MS

wane w budownictwie płaskowniki posiadają grubość od 5 do 50 mm, szerokość do 1000 mm, długość do 10 m.

Żelazo kwadratowe i okrągłe zwykle o grubości 5 do 350 mm, długości 3 do 10 m.

3. Kształtowniki (k s z t a 11 ó w k i).

a) Kato w nikł (kątó wki) dzielą się na :

Kątowniki równoramienne (fig. 5) o równych wymiarach obu ramion. Zwykle określa się je formułą bXbXg, gdzie b jest długością ramienia, g zaś grubością tegoż w milimetrach (np. 50X50X5).

Kątowniki nie równoramienne (fig. 0) o wymiarach ^Xb-aXg (t. j. jedno ramię dłuższe od drugiego, zwy-kle b, 1,5 b₂ lub bx 2 b₂). .

W budownictwie używa się głównie kątowników, poczynając od wymiaru 40X40X4 mm; najlepiej używać kątowników o długości ramienia b równej dziesięciokrotnej jego grubości g (b = 10 g).

1)) Dwuteowniki (dwuteówki, I-ówki, dźwigary I) o kształcie wedle fig. .7, używane najczęściej na belki zgi-

Fig. 5.

Jog. 6 .

Fig. 7.

nane.

oznacza dźwigar o wysokości 10 cm). Dwuteowniki

Oznacza się je numerami wedle wysokości (np. INr. 10

szeroko stopowe posiadają o wiele większą szerokość stopek niż normalne; oznacza się je literami a lubB(np. INr. 18a); mają one znacznie większy moment wytrzymałości niż analogiczne profile normalne.

c) Ceowniki (ceówki, U-ówki, dźwigary U lub C) o kształcie wedle fig 8, oznaczane numerami, podobnie jak dwuteowniki, wedle wysokości w centymetrach.

d)    Zetowniki (zetówki, fig. 9), używane dość rzadko, najczęściej na płatwie dachowe.

fig. 11), uży-

e)    Teowniki (teówki, fig. 10), używane rzadko, np. przy pokryciu szkłem.

■o

f)    (’ wierćkoło w n i ki wane niekiedy na słupy.

g)    Poręczo w n i k i (żelazo poręczowe, fig. 12).

Fig. 9.

Fig. 10.

Fig. 12.

Fig. M.

h)    Lis.twy do szkła (całe profile, półprofile, pro-

\l%1    Ple kątówFowe, rynienkowe i t. d.: fig 13, 14, 15 oraz 371

'K'a. i następne).

i)    Szyny kopalni n n e, używane w budownictwie również jako listwy do szkła w świetlniach dachowych.

j)    S z y n y dźwignico w e (żurawiowe, fig. 16).

lik

«RS

Fig. 13.

Fig. 14.

Fig. 15.

Fig. 16.

Prócz tych istnieje jeszcze wiele innych rodzajów kształtowników i blach, mających w budownictwie Żelaznem mniejsze znaczenie.

Tymczasowe przepisy, dotyczące budowy i utrzymania mostów drogowych, powiadają w dziale C:

£ 2. 1« o (l z a j żela z a

zlewnego.

Dźwigary jednolite winny być walcowane z reguły z żelaza

Można je jednak walcować wyjątkowo także z żelaza spawanego, a w szczególnych wypadkach i ze stali zlewnej.

S 3. Jakość ż e 1 a z a.

Dźwigary powinny być gładko walcowane. Złom żelaza powinien mieć złoże jednostajne^ pełne, bez śladów próżni. Żelazo nie po-

winno być kruche na gorąco, ani na zimno. Zawartość siarki i krzemu jest niedopuszczalna.'

§ 4. Wymiary, kształty żelaza i waga.

1.    W przejściowym okresie, dopóki dla Państwa Polskiego niema ustalonych obowiązujących kształtów i wymiarów dla żelaza walcowanego, należy przy zamówieniach i dosiawach oznaczać normy, obowiązujące w państwach obcych, którym odpowiada żelazo zamawiane lub dostai’czane.

na

2.    Przyjęte wymiary winny być dokładnie zachowane i grubość całej długości jednakowa. bóżnice w grubościach nie powinny przekraczać granic —3% i 4 A%

kg

3.    Wagę żelaza według wymiarów można przyjąć na 1 metr sześcienny

dla żelaza zlewnego i stali . . . dla żelaza spawanego.....

Wagę żelaza przy dostawach należy oznaczać zasadniczo według ciężaru teoretycznego, w wyjątkowych razach według ciężaru rzeczywistego na podstawie protokółu ważenia konstrukcji. W tym ostatnim wypadku należy przyjąć jako dopuszczalną różnicę między ciężarem obliczonym a wynikłym z ważenia, jak następuje:

a)    dla żelaza zlewnego, względnie stali zlewnej, maksimum -j- 4%, minimum — 3%;

’'Ja

b)    dla żelaza lanego, względnie stali lanej, maksimum -j- 5%, minimum — 3°₀.

§ 3. Ochrona zespołów żelaznych od rdzy i od ognia

Dla ochrony konstrukcji żelaznych od rdzy pokrywa się je odpowiedniemi powłokami, najczęściej jedną z następujących:

a) powłoką olejną (pokostową) zwykle w dwu warstwach: np. olejem rzadkopłynnym, zmieszanym z minją ołowiową (podkład), a po zmontowaniu konstrukcji czystym olejem lnianym, zmieszanym z bielą ołowiową (powłoka kryjąca) ;

b)    powłoką metalową, (najczęściej cynkową, zanurzając żelazo w kąpiel cynkową);

c)    powłoką cementową, powlekając żelazo, zwykle cztero lub pięciokrotnie, rzadką zaprawą cementową;

d)    powłoką, uzyskaną przez natlenienie powierzchni. Innych powłok używa się w budownictwie bardzo rzadko.

Przed zastosowaniem którejkolwiek powłoki należy oczyścić powierzchnię żelaza drucianemi szczotkami, striimieniem piaskowym, pumeksem lub przez zanurzenie w rozwodnionym kwasie (zw. solnym), a potem w mleku wapiennem.

Tymczasowe przepisy budowy i utrzymania mostów drogowych polecają w dziale IV :

^ 43. Oczyszczenie żelaza przed złożenie m. Żelazo obrobione należy przed złożeniem dokładnie oczyścić.

§ 48. Malowanie mostu.

1.    Wszystkie części żelazne mostu, z wyjątkiem ruchomych części łożysk i przygubów, powinno się zaraz po złożeniu zespołu na miej-

budowy uszczelnić kitem minjowym i powlec olejną farbą mi-njową Czynność tę należy wykonać w czasie suchym i beznirożnym.

Również należy odczyścić i na nowo powlec olejną farbą mi-njową tę miejsca, w których farba została zdrapana w czasie przewozu lub zestawienia konstrukcji    ...    .    ,

2.    Po dokładnem wyschnięciu farby minjowej należy pokryć część żelazną mostu dwa razy olejną farbą kryjącą, tej barwy, jaką oznaczy zwierzchnia władza budowlana, przyczem pierwszy raz należy powlec farbą jaśniejszą, za drugim zaś razem ciemniejszą.

3.    Części żelazne, stykające się z ziemią, należy smołować lakiem

scu

asfaltowym.

Dla zapewnienia o g n i o t r w a ł o ś c i zespołów żelaznych należy:

umożliwić rozszerzanie wskutek zmiany ciepłoty przez zastosowanie łożysk ruchomych (w belkach), oraz podłużnych dziur na nity (w kotwach i płatwiach);

osłonić ] e złym przewodnikiem ciepła,

a to :

a) m ure m ceglany ni (zwykłe slupy); li) w a r s t w ą betonu lub żelbetu co najmniej 2 — 3 cm (zw. slupy, rzadziej belki);

c)    z a p r w c e-m e n t o w ą u g i-p sową na siatce drucianej o grubości 1 — 1,4 mm, a wiełko-ści oczek 2 cm (zw. belki, lig. 17), lub na matach trzcinowych;

d)    warstwą kor-k o w ą i t. d.

Osłony ognioehron-ne stosuje się tam, gdzie zależy na ogniotrwałości, więc w budynkach mieszkalnych, magazynach i t. d. Konstrukcji dachowych i t. p. zwykle w ten sposób nie osłaniamy.

ipsm mmmmm

ęrr.

Fig. 17.

4SD mID

II. POŁĄCZENIA ZELAZA

CS

Najczęściej używa się połączeń : a) na nity, rzadziej b) • na śruby, czasem c) połączeń przegibnych.

§ 4. Połączenia nitowane

Nit składa się ze sworznia, główki gotowej przed użyciem nitu, oraz nakówki, powstającej po umieszczeniu nitu

w otworze przez nakucie nitarką. Główka i nakówka mają w nitach pełnych kształt sferoidalny (fig 18). Rzadziej używamy nitów wpuszczonych zupełnie (fig. 19) lub czę-

«    P*-

Q.

CI2

8.

0‘6d

_|-6d—-

Fig. 19.

Fig. 1S.

ściowo, gdy chodzi o uzyskanie gładkiej płaszczyzny. Nit wykonuje się w temperaturze t. zw. jasno-czerwonego żaru; ochładzając się, ściąga się on i przyciska blachy; powstającego przez to tarcia nie uwzględniamy jednak w obliczeniu, .JP_ licząc nity tylko na ścinanie i na ciśnienie na ściankę otworu nitowego.

Rozróżniamy nity : a) raz cięte, t. j. takie, które w razie zniszczenia konstrukcji zostałyby ścięte w jednej płaszczyźnie (fig. 20);

b) d w ucięte, któreby zostały ścięte w dwu płaszczyznach (fig. 21 i 22).

Ilość n nitów raz ciętych przenosi siłę : *)

d br . n — k.

na ciśnienie na ściankę dziury P = n d g kd •    2

gdzie kt — naprężenie dopuszczalne na ścinanie 900 kg/cm2 (względnie 1000 kg/cm²),

gdzie kd = naprężenie dopuszczalne na ciśnienie 1800 kg/cm (względnie 2000 kg/cm²).

na ścinanie P ===

i wtżrr:

rŁe

*n‘

*) Por. Bryła, Podręcznik statyki budowli, str. 111 i następne.

12

Połączenia żelaza

Dane w nawiasach dotyczą konstrukcji obliczanych nadzwyczaj dokładnie przy uwzględnieniu wszystkich najniekorzystniejszych obciążeń por. Przepisy § 16, 2 (str. 4). d = średnica’ ni tu,

g == grubość cieńszej z łączonych blach, czy kształtow-

Ilość n nitów dwuciętych przenieść może siłę na ścinanie P = 2 n

ników.

— kt ==- “ d’ji kt . • . 3 4    Z

na ciśnienie na ściankę dziury P n d g kj .    4

Jeżeli 2g, ■< g, należy użyć wzoru P 2 n d gi kd .

Przy obliczaniu ilości nitów⁷ najlepiej posługiwać się tablicą ni-P    i ów⁷, (fal)! ÿï) ):

•“Średnice nitów najczęściej uzvw'anvch są: d li), 12 13).' 16, 18, 20, 22, (23) ram, w bu-dowrnictwrie lądo-wem zwykle do 20 mm. Nitów mniejszych od 10 mm w⁷ dół używTa się tylko przy połączeniach podrzędnych, wykonując je na zimno. Połączenie nitami na styku staramy się przeprowadzić wTedle następujących reguł:'

1. Przeniesienie siły powinno być osiowe; należy zatem nity rozstawiać symetrycznie do osi (por. fig. 28 i 24);

iŁ

9, •

-V77777777Zr^

ÎP

Fig. 21.

' 'S

vT

/4'\

ke 3 -■»pEö    - a e»|

Fig. 22.

a; p

■200/9_

Fig. 23.

ItlllffM

-rJ L,o p. 6o ^    Y *iô|C-60-*p-fe0-*|-^O <*-

/-'K

--‘tao----¹--->1

Fig.c24.

200

Ii

stykając zaś przekroje pojedyńcze (np. blachy), używać podwójnych przykładek. Tern samem uzyskuje się też nity dwu-

cięte w miejsce raz ciętych. Na kątownikach rozmieszcza się jednak nity w t. zw. linji podziału nitów, leżącej w połowie szerokości (lub prawie w połowie szerokości) ramienia.

2.    Do połączenia należy zawsze używać co najmniej dwu nitów; wyjątek stanowią drugorzędne połączenia, nie przenoszące wielkiej siły (np. łączniki wr słupach i t. p:).

3.    O ile możności nie należy ustawiać więcej niż 4—5 nitów jeden za drugim ; w razie potrzeby większej ilości, należy je rozmieścić w dwu lub trzech rzędach (fig. 23), lub zamienić je na dwucięte, ewentualnie użyć nawet pomocniczych kształtowników lub blach (por. str. 22).

4.    Łącząc pręty rozciągane, liczymy ich przekrój użyteczny wedle wzoru Fu

F — Fn , gdzie przekrój normalny F zmniejszony jest o powierzchnię nitów Fn (por. fig. 25). Dla uzyskania wielkiego Fu należy styk szerokich wstęg urządzić wedle fig. 23 i 24, t. j. umieszczając w pierwszym rzędzie 1 nit, w każdym na- ł stępnym co najwryżej dwra razy więcej niż w po-przednim. Wtedy od F odejmuje się powierzchnię tylko jednego nitu. Np. na przykładzie fig. 24.

Fu = 20 X 1,2 — 1.2 X 1,8 — 21.8 cm³.

jL

i*

Fig. 25.

5. Łącząc pręty (lub części prętów) ściskane, obliczamy ich powierzchnię użyteczną ze w zoru Fu F- Fn , jednakowoż dla obliczenia promienia bezwiadności (i) i momentu bezwładności (I) nie odtrącamy powierzchni nitów.

6.    Przykładki powinny mieć powierz ___ chnię użyteczną, ró-wną lub większą od powierzchni użytecz nej zetkniętego przekroju. — Najmniejsza grubość g przykładki 6 mm.

7.    Łącząc przekro- --

je złożone, można zetknąć je wszystkie w jednem miejscu, albo styki rozłożyć. Połączenie każdej części, wziętej osobno, musi jednak odpowiadać warunkom 1—4. Ilość nitów, łączących jedną część o powierzchni F\ oblicza się na

F’

pr P, gdzie F jest powierzchnią całego przekroju,

D .    ,,    mm

P zas całkowitą siłą.

siłę P’ =

©r

vi

.i

a I*,—    ■**—

Fig 26.

cr:

8. Odstępy nitów dajemy zwykle (fig. 26) a = 8 d (conajmniej a = 2,5 d)

b 1,5 d c = 2 d

b == 1,25 d) c == 1,5 d)

Najlepiej używać tablicy nitów.

9. Przy umieszczeniu nitów na kątownikach, dźwigarach it. d. należy pamiętać, że główka nitu nie może zachodzić na zaokrągloną część przekroju i powinna być od niej oddalona o 3 do 5 mm (fig. 26 a i 26 b). Dlatego w tych profilach nity umieszcza się w t. zw. osi podziału nitów, (a nie w osi ciężkości przekroju, fig. 26 c). Linja podziału nitów oddalona jest od naroża kątowników o odstęp

Sfi

Ti 2.

37a

M t ==.... = M’ , = M’5 ==-.

p*

Przykłady do §§ 21—27.

TABLICA VII.

sąą ąąą ąs.ą ąąą ąąą ąąą ąąą ąąą ąąą ąąą

TABLICA XXVI.

OMYŁKI DRUKU

¹

W celu rozerwania należy końce próbki utwierdzić w maszynie próbnej w taki sposób, ażeby kierunek sił ciągnących wpadał w oś próbki.

• 3. Natężenie sił rozrywających powinno wzrastać powoli i równomiernie.

3 tnm

Sfi

ro

CD

o>

f U- a - 4

Fig. 26 b.

Fig. 26 c.

Fig. 26 a.

n s + 5 mm, gdy b kończy się na 0 (np. 80X80X8)

d

n = ~ + 2,5 mm, gdy b kończy s⁵ę na 5 (np. 75X75X8)

d

Jeżeli b > 4d (zwykle dla b> 100 mm), to dajemy nity przestawione (fig. 26 d), przyczem

1,5 d do 2 d.

ni

Fig. 26 d.

§ 5. Połączenia na śruby

Śruba (fig. 27) składa się ze sworznia z naciętemi gwintami (skrętami), głowy śruby, zwykle sześciobocznej, i również sześciobocznego naśrubka. Najczęściej używane śruby o gwintach systemu Whitforda (por. tablicę śrub, gdzie podano też wszystkie wymiary śrub) oznacza się wedle średnicy sworznia, podanej w calach angielskich.

Śrub używa się zamiast nitów:

1) gdy długość nitu wypadłaby większa niż 4—5 d, gdyż wtedy powstać mogłyby zbyt .wielkie natężenia rozciągające w nicie;

\o

•<3

o 'S

Fig. 27.

2)    gdyby nit miał być narażony ńa ciągnienie;

3)    gdy jedna Jub obie części łączone są żelazne lane;

4)    gdy niema miejsca na nitowanie;

5)    gdy chce się uzyskać możność przesunięć lub obrotów; otwory na śruby powinny być wtedy podłużne.

Śruby narażone na ścinanie oblicza się wedle wzoru 1 i 3, śruby zaś narażone na ciągnienie wedle wzoru :

n    di2jri

\! £

tjd

P = n J-kr . wzgl. dx = 1,13

gdzie dx jest średnicą rdzenia.

Dla śrub przypisuje rozporządzenie Ministerstwa Robót Publicznych kt == 700 kg/cm²; kd =

1400 kg/cm²; kr przyjąć można 800 kg/cm².

Jeżeli części, łączone przy pomocy śrub, mają płaszczyzny ukośne, to należy pod główkę śruby dać podkładkę wyrównującą.

Fig. 28.

Dla utwierdzenia żelaznych konstrukcji (np. słupów) w kamieniu lub betonie używa się F zw. śrub do kamienia (fig. 28). Trzpień ich ma zazwyczaj kształt ściętego ostrosłupa czterościennego o ścia-

nach ponacinanych dłutem. Wstawia się go w otwór w kamieniu i następnie zalewa cementem. Długość 1 5d 5 cm.

§ 6. Połączenia przegibne prętów

Pręt okrągły zakończony jest tutaj pojedynczein lub po-dwójnem okiem, które zachodzi na blachę. — Przez otwór

. M Ü ¹ !

i ^ igp P/J '

- 160:

w blasze i odpowiednie otwory w okach przeprowadza się trzpień.

ESfil

■ fjir '

~7G~120—-

1!

\2.

-----?

Vao

tr\rr\

Potjojfjéizo u-3?0~, '—-160-^

Fig. 29.

Fig. 29 a.

Połączenia przegdme slosowane są u nas rzadko; najczęściej dlą tężników duchowych połaciowych (fig. 29), przyczem

d .== 1,13

kr

wyjątkowo używamy w więzarach kratowych połączeń, jak fig. 29 a.

Średnicę trzpienia oblicza się wedle wzoru 1 dla oka pojedynczego, wedle wzoru 3 dla oka podwójnego.

Tymczasowe przepisy budowy i utrzymania mostów drogowych powiadają w dziale IV:

§ 4 !. Otwory na n i t y i śruby.

I Rozkład otworów na nity i śruby powinien odpowiadać dokładnie pl nom budowy.

Odchylenia od projektowanych odstępów nie mogą przekraczać 2 milimetrów.

2.    Otwory na nity i śruby mają być wiercone lub przebijane, lecz w tym drugim wypadku średnica dziury po przebiciu powinna być o 3 mm mniejszą od projektowanej, a następnie rozwiercona.

Krawędzie otworów, do których mogą przylegać główki nitów, należy ściąć stożkowo.

3.    Otwory mają mieć średnicę o pół milimetra większą od średnicy trzpienia ni!u, przyczem nit (a nie otwór) powinien mieć projektowaną średnicę.

4.    Otwory w częściach składowych należy wiercić wspólnie przez wszystkie części; w razie, jeżeli wierci się otwory w każdej części

z osobna, należy używać świdra o mniejszej średnicy o 10%, a następnie po złożeniu powiększyć otwory rozwierceniem do projektowanej średnicy.

5.    Przebijanie otworów stalowym kolcem dla zwiększenia średnicy lub wyrównania otworów jest niedopuszczalne.

6.    W razie, gdyby w przewierconym otworze okazało się przesunięcie części składowych, należy dla wyrównania zwiększyć średnicę otworu i użyć odpowiednio grubszych nitów. Przesunięcie to nie może przekraczać 10%.

7.    Otwory dla nitów wpuszczonych mają być dodatkowo obrobione zapomocą odpowiednich świdrów.

§ 42. Nity i śruby.

1.    Nity i śruby powinny być wykonane z przepisanego na ten cel żelaza, odpowiadającego warunkom przepisów budowlanych.

2.    Nity mają być sporządzone maszynowo, przy ogrzaniu żelaza do czerwoności.

3.    Nity tych samych średnic mogą się różnić w grubościach trzpieni najwyżej o pół milimetra.

4.    Główki nitów mają siedzieć osiowo na trzpieniu, a dolna powierzchnia główki uowinna być płaska, prostopadła do trzpienia.

5.    Kształt główki nitów powinien być tak wyrobiony, ażeby wysokość główki, mierzona przy obwodzie trzpienia, równała się co najmniej połowie grubości trzpienia, a średnica główki, mierzona w powierzchni zewnętrznej żelaza nitowanego, ażeby równała się co najmniej półtorakrotnej średnicy trzpienia.

6.    Śruby mają mieć trzpień z główką, wyrobioną z jednego kawałka. Główki nie wolno w żadnym wypadku osadzać dodatkowo na trzpieniu. v

7.    Gwint śrub ma być wycięty według skali (systemu) Whitwor-tha na takiej długości, ażeby po zakręceniu naśrubka przynajmniej dwa . skręty wystawały nad górną powierzchnią naśrubka i ażeby skręty i nie wchodziły w otwór zelaza łączonego. Pod naśrubki należy dawać § pierścienie podkładowe, tak grube, ażeby zakrywały przynajmniej dwa f skręty. ,

8.    Śruby, łączące części mostu, narażone na wstrząśnienia, powinny mieć urządzenia, zapobiegające samoczynnemu odkręcaniu się naśrubków.

9 Wykonanie śrub powinno być tak dokładne i jednostajne, ażeby można użyć tego samego naśrubka do różnych trzpieni.

10.    Powierzchnie główek i naśrubków, któremi śruby przylegają do żelaza łączonego, powinny być obtoczone.

na

11.    Śruby⁷, które w zespołach żelaznych zastępują nity, narażone ścięcie, powinny mieć trzpień stożkowo wytoczony w stosunku

1 : 100 i odpowiednio do tego rozwiercone otwory w żelazie łączonem.

W dziale C :

§9. Badanie żelaza okrągłego na nity.

1.    Zgodnie z § 7.

2.    Próbki żelaza okrągłego na nity należy pozostawić z naskórkiem nawalcowanym, bez żadnego'obrobienia.

3.    Zgodnie z § 8.

4.    Próbką należy nawinąć na walcu o średnicy równej średnicy

próbki

Przy drugiej próbce należy wykuć na zimno płaską główkę o średnicy równej półtorakrotnej średnicy próbki. Tak przy jednej jak i przy drugiej próbie nie powinny okazać‘się żadne ślady rozerwania.

§ 7. Elementy połączeń żelaznych

Przy połączeniach żelaznych rozróżniamy:

pręty, przenoszące tylko siły osiowe (ściskanie, rozciąganie) ;

belki (dźwigary), przenoszące głównie momenty zginające (często jednak także prócz nich i siły osio-w e, które wywołują zresztą zwykle naprężenia znacznie mniejsze od momentów zginających).

A) Połączenia na długość

I.    Połączenia prętów na długość:

Połączenia płaskowników (wstęg) uskutecznia się przy pomocy przykładek obustronnych (por. fig. 23124).

Połączenia kątowników (kątówek) kryjemy przykładkami, wykonanemi najczęściej :

/Ts

6 . ••

"O*

Fig. 30.

e?”

a) z dwu płaskowników, których sumaryczna powierzchnia jest ró--j wna powierz-I chni zetknię-i tych kątowni-j ków lub większa odniej (por. fig- 30;

fi

O O OIO O O

Jb) z kątownika o ściętem narożu (fig. 31);

yy

. sposób ten wychodzi z użycia.

Fig. 31.

Połączenia innych p r o-f rl ó w walcowanych, narażonych na siły osiowe, przykrywa się przykładkami o powierzchni co najmniej równe] powierzchni dźwigarów (fig. 32).

Fig. 32.

Pręty okrągłe łączy się zwykle z sobą na t. zw. zamki śru- ( b bowe, nacinając gwinty o kierun- ( |) kach przeciwnych w obu końcach ( łączonych prętów i zakręcając na nie zamek (fig. 34).

Ilość hitów, potrzebnych w połączeniach, oblicza się wedle wzoru 1 — 4. Przy połączeniu należy pamiętać o regułach, podanych powyżej (str. 12).

mo-

II.    P o ł ą c z e n ia belek (zginanych) na długość uskutecznia się zapomocą przykładek (fig. 3J&), przyczem ment wytrzymałości przykładek WP (po odtrąceniu nitów)

powinien być równy lub większy od momentu wytrzymałości belki Wb, tj. WP i> Wb (por. przykłady). W każdym razie należy dążyć do tego, aby przykładki miały należytą tęgość także w kierunku poprzecznym. Uzyskuje się to przez umieszczenie w miejscu styku przykładek pionowych i przy-kładek poziomych ; obliczenie nitów podane jest w § 11.

Jeżeli stykamy w pewnem miejscu tylko część przekroju złożonego, np. tylko blachę blachownicy (belki nitowanej), przykładki muszą mieć moment wytrzymałości, równy momentowi wytrz}'małości czę ści zetkniętej.

Jeżeli chodzi tylko o ustalenie belek łączonych względem siebie, tak, by moment zgięcia nie został przeniesiony przez przykładki, uż. z jednej strony podłużnych otworów na ni ty, z w. o długości równej 1,5 d (por. fig. 33., gdzie czarne kółka oznaczają takie nity — por. str. 46).

-60 %§60~

' tr

m>

2*60:120 i

G ji «

r- /J O -i

Fig. 33.

B) Połączenia pod kątem

I. Węzłem nazywamy punkt, w którym schodzą się p r ę t y najczęściej belki kratowej. Połączenie ich da się wykonać:

a) przez bezpośrednie zni-towanie prętów (fig. 36) tylko w połączeniach podrzędnych, przenoszących bardzo małe siły. Jeżeli łączy się płaskowniki, leżące w płaszczyznach pro-

U.

5?o

I!

m--MJ

mzi——¹

e-

Fig. 34.

stopadłych do siebie, to jeden z nich można wygiąć wedle f. 37 ;

b) jako połączenia prze-gibne, używane* u nas stosunkowo bardzo rzadko; wtedy pręty zakończone okami, połączone przy pomocy trzpieni.

Prosty przykład podaje fig. 29 ;

c) najczęściej przy pomocy blach węzłowych. W tym razie doprowadza się pręty możliwie blisko

0000:0000

I)

LJ£

0000:0000 O O 0:0 O O O

Tl

-u

Fig. 35.

do punktu węzłowego, przytwierdzając je do blachy wspólnej, t. zw. węzłowej, przy pomocy nitów, obliczonych na siły, jakie działają w poszczególnych prętach. Nity umieszcza się w odstępach normalnych (por. § 4) tak, aby wymiary

blach węzłowych były możliwie małe. Grubość blach jest zwykle większa' od grubości prętów łączonych (co najmniej równa). Pomiędzy prę tami ścina się blachy w linji prostej. Kształt ich winien być taki, aby robota była możliwie uproszczona; staramy się też wycinać je z prostokąta. Przy wpisywaniu wymiarów należy też wpisać prostokąt, z którego blacha została wycięta, por. fig. 46 i nast.).

Zasada stosowania się do prostokąta ma przecież granice, określone oszczędnością materjału i nitów, np. węzeł fig. 38 wykonany jest niezmiernie nieekonomicznie i dlatego wskazany jest węzeł wedle 39 lub wedle fig. 40, gdzie kątowniki przekątni nalo-żono na pas.

Zawsze pamiętać    Fj 3g

trzeba przy połączeniu, |    ë' -

aby osi ciężkości wszystkich prętów przecinały się w jednym punkcie. Chodz^bowiem o to, aby uniknąć naprężeń dodatko-

2/.7a-7o.7

IO«. I«.

(A

,/

TT

Fig. 36.

Fig. 37.

100,1«

O)

Ul

o - io

At --

U)

<1

Fig. 39.

Fig. 40.

wych z po wodu zginania. Dopuszczalne są tylko bardzo nieznaczne odchyłki. Osi ciężkości płaskowników i dźwigarów

Elementy połączeń żelaznych

©a

schodzą, się z ich osią symetrji. Osi ciężkości kątowników i dźwigarów niesymetrycznych podane są na odpowiednich tablicach. Trzeba pamiętać, że oś podziału nitów nie schodzi się z osią ciężkości. Połączenia na blachach węzłowych spotyka sięw budownictwie lądowem najczęściej w dachach żelaznych, to też tam omówione są one szczegółowiej (por. § 27). Tu podajemy tylko parę przykładów.

Fig." 41 przedstawia połączenie dwu niewielkich kątowników na blasze węzłowej.

Połączenie jest w płaszczyźnie poziomej nie-osiowe, dlatego w fig. 42 połączono drugie ramiona kątowników przy pomocy blachy, zagiętej pod kątem prostym. Takie połączenie dopuszczalne jest tylko dla przekrojów niewielkich. To samo połączenie wykonać można, zaginając jeden kątownik na drugi - (fig. 43). Wtedy zaoszczędza się jeden \ nit, natomiast przybywa dodatkowa robota zginania kątownika.

Jeżeli z prętów połączonych w węźle przebiegają dwa w linji prostej (n p. pas

różnych przekrojów, każdy przytwierdzony

nitami, obliczonemi na siłę w pręcie, albo też można przeprowadzić pręt (pas) wskroś, bez zetknięcia, a wtedy nity liczy się na różnicę sił. Np. połączenie na fig. 44 i 45. Na fig. 44 pas gL i gi przyłączone są przy pomocy osobnych nitów: natomiast na fig. 45 pręt gL g₂ przechodzi bez zetknię-

#\poT i o\ :

Fig. 42.

Q> \öV

IPW)

\o o| o 1

Fig. 41.

1*

Fig. 43.

n |o o o Qi fe\

Fig. 45.

Fig. 44.

cia i wtedy nity liczymy tylko na siłę (g₄—g₂). Blacha w drugim wypadku ma kształt prostokątny, który jest najwygodniejszy do wykonania, gdyż wymaga najmniejszej ilości cięć.

Wygodnie jest nity prętów kt i k2 umieścićtak, aby osi ich leżały grupami na linjach równoległych do osi nitów g, ga.

Fig. 46 przedstawia również połączenie, w którem jeden z pasów przechodzi wskroś bez zetknięcia. Zarys blachy węzłowTej odpowiada również prostokątowi (iinja mn // op.). Podobny jest szczegół na fig. 47. Na fig. 48 pokazano połączenie, podobne do połączenia fig. 45. Pas, złożony z dwu ceowników, przechodzi bez zetknięcia, kątowniki dołączone są do blachy węzłowej nitami. Blacha ma kształt prostokąta. Pierwszy kątownik od lewej i oba prawe ścięte są dobrze, drugi od lewej niewłaściwie*).

■i

Fig. 46.

Na fig. 49 uwidoczniono połączenie bardziej złożone. W węźle schodzi się siedm prętów. Pręt poziomy, składający się z dwu kątowników, przechodzi bez zetknięcia; oś podziału nitów wyraźnie odchyla się od osi ciężkości kątowników, które spadają z osiami teoretycznemi. Dołem idą dwa ceowniki (U-ówki), przytwierdzone do blachy nitami : nadto dla usztywnienia, oraz dla umieszcze-' nia większeji lości nitów dodano dwie kątowniki 70X70X7**). Właściwie powinno się jednak nity umieścić zupełnie osiowo, czego w danym wypadku nie uzyskano. Pozostałe pręty przytwierdzono w zwykły sposób. Blacha wycięta jest z prostokątnej o wvmiarach 790 X 670.

Fig. 50 przedstawia połączenie proste, dość dobrze wykonane, przy którem jednak kątowniki prawego krzyżulca należało uciąć prostopadle do ich długości; dobre jest natomiast ujęcie dwu kątowników jednym nitem dla zmniejszenia blachy węzłowej.

Fig. 51 przedstawia bardzo dobre rozwiązanie węzła, przy którem rozsunięto nity na kątownikach przekątni, uzy -skując w ten sposób blachę węzłową prostokątną. Kątowniki pasów otrzymały dodatkowy kątownik, przenoszący część siły.

Projektowanie połączenia węzł ow ego.

Projektując węzeł, należy:

1) wrysować osi teoretyczne poszczególnych prętów 1—4 (fig. 52), przyczem bardzo dokładnie należy odnieść ich nachylenia ;

) Gdyż ścinanie prostopadłego ramienia kątownika jest trudne i czysto wykonać się nie da.

“) Por. str. 13 p. 3.

2) na osiach wrysować przekroje obliczone tak, aby ich osi ciężkości zeszły się z osiami teoretycznemi zupełnie lub prawie zupełnie _^bg- 53); przy połączeniach drugorzęd-

ii

o 09 08 7

big. 47.

nych można przyjąć w osiach teoretycznych osi podziału nitów (tylko dla kątowników o ramionach poniżej 50 mm);

3) na przekrojach umieścić nity (fig. 54), trzymając się wogóle odstępów normalnych, podanych w § 4. Jeżeli jednak

/a#-.

Ł/

— — PiC------

L9...Q-

! O O O O

■500-

Fig. 48.

można nity umieścić po kilka na równoległych do siebie linjacb, a blacha węzłowa przez to albo zupełnie nie zwiększy się, albo tylko nieznacznie, to należy to uczynić, gdyż powoduje to uproszczenie roboty, a więc i większą taniość.

4) przekroje można ścinać ukośnie, ale jednem cięciem jedno ramię, jeżeli ścięcie takie obejmuje dwa ramiona równocześnie n. p. oba żebra kątowników itp.to robota jest znacznie trudniejsza i tego należy unikać. Np. kątowniki należy ścinać wedle fig. 49 lub 55, a nie wedle drugiego od lewej strony kątownika fig. 48; natomiast /jf/ kątowniki pozostałe na fig. 48 są ścięte należycie ;

5) dla określenia kształtu blachy węzłowej zakreśla się ze skrajnych nitów łuk promieniem równym podwójnej średnicy nitu (2d) i prowadzi się styczne do tych kół; w razie niewielkiej odchyłki od prostokąta należy nity nieco rozsunąć tak, aby uzyskać w blasze kąt prosty; pomiędzy prętami zarys , blachy przechodzi w linjach prostych (fig. 55).

Blachę węzłową można wyciąc z prostokąta w różny sposób, por. fig. 56 i 57; lepsze konstrukcyjnie i dające niniejszą blachę jest połączenie 56.

II. Połączenie belek pod kątem uskutecznia się :

1) na przykładki kątowe (kątowniki) lub

j-*-------“-310V——*-

A "fk

l 70.70.7 dt aio ----r$c---

Fig. 49.

W-SI

\\

VÖ//J

i/>-

aa

l95s-

a tri⁹

Cr

'Ef

JJO: fio i 8o 4 6o "Oc

A£_óo'..... ‘

40

Fig. 50.

----

Fig. 51.

2) na blachy węzłowe, zwykle w połączeniu z przy kładkami kątowemi.

1) Połączenie na przykładki kątowe:

Jeżeli dźwigar mniejszy zmieści się pomiędzy stopkami belki większej, to

a)    można dać kątowniki łączące tak krótkie, aby zmieściły się między stopkami dźwigarów (fig. 58 i 59) — tylko dla niewielkiej wysokości belki większej;

_i______z..

b)    można ściąć stopki dźwigara mniejszego obustronnie (fig. 60); wtedy jednak dźwigar ten bardzo się osłabia;

c)    można ściąć stopki z jednej strony i dać jeden kątownik dłuższy, jeden krótszy, pomiędzy nieściętemi stopkami ^

(fig. 61); sposób wogóle najlepszy. ^^sji é Jeżeli dźwigary są wysokością rów- I ne, to połączenie robimy wedle fig. 62, przyczem wycina się jeden dźwigar (dołączony) wedle zarysu dźwigara głów-    ^

nego. (Por. też fig. 63). Można przecież    ^

w połączeniach podrzędnych uciąć dźwigar boczny prostopadle (fig. 64).

Podobnie postępuje się, je-żeli jedna ściana dźwigara jest — płaska (fig. 65).    —P*

Połączenia belek ze słu- n.._. parni por. § 9.

Fig. 56 i 57.

Fig. 52-55.

2. Połączenia na blachy węzło w e (zwykle w połączeniu z przykładkami kątowemi) uskutecznia się wtedy, gdy dźwigary łączone mają tę samą wysokość (fig. 66).

f) o|o O O O

(lift

¹ o#o

lO( )Oj

l easaio

Od po

Fig. 58.

Fig. 59.

Potrzebną iłośćTnitów we] wszystkich tych wypadkach wyznacza się z wzorów 1—4.

Połączenie dźwigarów pod kątem ^ukośnym wykonuje się wedle jednego ze sposobów, podanych na fig. 67—69.

III. SŁUpy ZELAZNE § 8. Obliczenie słupów żelaznych

a) Wzory Eulera Siła P, jaką udźwignie pręt o długości wolnej lw o najmniejszej momencie bezwładności I, równa się co najwyżej = 10 El n l²w

Słupy i zastrzały¹) żelazne oblicza się na ściskanie i w y boczenie wedle wzorów Eulera lub (lepiej) Tetmajera - Jasińskiego. — Wzory inne (Rankina itd.) nie są u nas w użyciu.

( )0 )0

)0

Zwykle przyjmujemy spół-czynnik pewności n :

5 (czasem 4) dla żelaza spawanego i zlewnego,

6—8 dla żeliwa Długość wolną przyjmuje się (nazywając 1 długość rzeczywistą);

dla słupów lanych lw dla słupów z kształtowników łw

Fig. 60.

Fig. r»l.

(0,7 dę 1,0) 1, zależnie od wielkości blach podpory i głowicy, zwykle 0,81 (co też przepisuje M. R. P.); dia zastrzałów belek kratowych lw = = (0,5 —1,0) I (por. niżej w rozp. M. R. P.).

Jeżeli długość wolna Iw jest różna w dwu Merunkach, należy obliczenie przeprowadzić dla obu.

b) Wzory Tetmajera-Jasińskiego

P

Natężenie o, obliczone ze wzoru yy-, musi być równe lub

P U

mniejsze od natężenia dopuszczalnego k;

g — ß 5 k.......

h u

gdzie Fu — przekrój użyteczny słupa (po odtrąceniu dziur na nity dla utwierdzenia łączników i t. d.) ; ß spółczynnik

oraz od materjału ;

zmniejszający, zależny od stosunku

przez i należy rozumieć najmniejszy promień bezwładności ze względu na kierunki, dla których może nastąpić wybocze-

nie. Jeżeli długość wolna lw jest różna w dwu kierunkach,

należy przeprowadzić rachunek dla obu -p

Ministerstwo Robót Publicznych po- r lecą liczyć wedle Tetmajera-Jasińskiego.

Przepisy, dotyczą- | ce obliczeń statycz-~*fn nych w budownic-i!» twie lądowem, po-1T    lii wiadają (w § 16 ust. fT”!

8—13):

8. Słupy wolnostojące, jako też części kraty dźwigarów, . pracujące na ciśnienie, należy obliczać na wyboczenie wzorami Tetmajera i Jasińskiego przy pomocy tablic, podających spółczynnik wyboczenia dla różnych wartości

-JT, przyjmując długość wolną Jw wedle następującej tablicy :

r~---r r

i

Fig. 62.

X.

fSO

TJPIO

SO SO I

Fig. 63.

Słupy wolno stojące o wszechstronnem usztywnie-

. 0-8 L . L

. 0 9 L—L

niu końców ......

Słupy żeliwne......

■ Pręty przynitowane do blach węzłowych .

„ skrzyżowane w połowie długości dla wyboczenia w płaszczyźnie kraty Pręty skrzyżowane w połowie długości dla wyboczenia prostopadle do pł. kraty Części pasów w płaszczyźnie kraty Części pasów w płaszczyźnie prostopadłej do kraty dla pasów stężonych .

. 0-5 L

. 0 67 L

. L

We wzorach powyższych L jest długością teoretyczną

pręta.

9.    Pręty ściskane o przekroju, złożonym z kilku części, mają być w ciągu swej długości spojone łącznikami w ten sposób, aby pewność przeciw wyboczeniu każdej części zo-sobna między łącznikami była co najmniej dwukrotnie większa od pewności na wyboczenie całego słupa na całkowitej długości, (o ile obliczenie nie zostanie przeprowadzone w sposób ściślejszy).

10.    Przy obliczeniu słupów i prętów ściskanych należy dla obliczenia promienia bezwładności nie potrącać dziur na

nity; natomiast przy obliczeniu przekroju użytecznego należy odjąć ich powierzchnię.

!i|g-

Lr30‘*5-fO

iNP-r*

< bO

)0

>o

O!

r-g. 64.

Fig. 65.

Fig. 66

11. Dla słupów ściskanych, obciążonych mimoosiowo, lub narażonych oprócz obciążenia osiowego także na działanie sił zginających, należy wyznaczyć złożone natężenia, wywołane obciążeniem i momentem zginającym.

12. Jeżeli słu py są sztywnie po-łączonez belkami, należy przy obliczeniu słupów uwzględnić wpływ momentów, wywołanych sztywnem połączeniem.

13. Gdy długość słupa „1“ jest większa niż 20-krotny najmniejszy wymiar przekroju, to należy moment, wywołany siłą zginającą P, zwiększyć o wartość Ö05P1“.

Tymczasowe przepisy b u-dowy i utrzymania mostów drogowych polecają (dział IV, § 51, ust. 8):

8. Części kraty dźwigarów, pracujące na ciśnienie, należy obliczać na wybo-ezenie wzorami Tetmajera i Jasińskiego przy pomocy tablic, podających spółczyn-

nik wyboczenia dla różnych wartości

przyjmując długość wolną iw: wedle następującej tablicy :

Pręty nitowane do blach węzłowych

Pręty skrzyżowane w połowie długości, w płaszczyźnie kraty 0-5 L Pręty skrzyżowane, w połowie długości, prostopadle do płaszczyzny kraty......

TT

ii*

O.

Fig. 67.

Fig. 68.

lw

■xpr

Fig. 69.

. 0-9 L — L

. 0 67 L

Pręty skrzyżowane w połowie długości, prostopadle do płaszczyzny, gdy pręt sztywny krzyżuje się z gibkim Części pasów w płaszczyźnie kraty ....

Części pasów w płaszczyźnie prostopadłej do kraty dla pasów stężonych.........F

. 0 75 F

TT < 2 0

2.5

10

lw — F

lw — F

lw — L

1\V

> D > j (H-h) Iw = L lw — L

lw = 1,5 F lw -2,5 F

All

• -r+a

lw

F Iw == 1,125 L lw = 1,75 L lw — 3 L

Części pasów w płaszczyźnie prostopadłej do kraty dla pasów niestężonych wedle rys 70 a i 70 b i poniższego zestawienia:

Dla wartości pośrednich należy interpolować wedle linji prostej.

TT

Wolno stojące słupy o wszechstronnem utwierdzę -

niu 0 8L.

H-h

We wzorach powyższych L jest długością teoretyczną pręta.

Przez I należy rozu-’ mieć ‘najmniejszy moment ^ bezwładności dla tych kierunków, dla których wy-boczenie jest możliwe.

c) Obliczenie fun-damentów słupów.

■ Wielkość podstawy żelaznej słupa oblicza się ze względu na wytrzymałość materjału fundamentu wedle wzoru :

■P

Fig. 70 a.

Fig. 70 b.

10

a.

(por. fig. 71)    .    .

wzgl. o

przyczem naprężenie dopuszczalne wynosi: dla cegły na zaprawdę wapiennej    . . .

*    »    „    „    cementowej . .

„ klinkierów na zaprawdę cementowej .    15—20

.    .    10 a

7 kg/cm²

10

12—32 kg/cm²

dla beto”’¹ '

„ (zależnie od dobroci betonu, ewent. nawet wyżej) „ wapna, marmuru i miękkich kamieni .

„ piaskowca ..........

„ kamieni twardych .......•

15-30 15-25 30—65 . „

..±.

Zwykle ustawia się słup na osobnym kamieniu ciosowym, spoczy-—j- wającym na murze ceglanym. Jeżeli ^ naprężenia są jeszcze za wielkie, wy-⁹ konuje się kilka najwyższych warstw cegieł na cemencie.

i.

/TP

_t.

li

-Ci

<3o

Jeżeli słupy przenoszą prócz ,T siły osiowej także moment zgina-: jący — to nąj większe ciśnienie na grunt wynosi:²)

jeżeli wypadkowa pozostaje we-i. wnątrz rdzenia (jądra) podstawy (dla podstawy prostokątnej w środkowej trzeciej części)^ fig. 72 :

W-— ®-----J

max o = 0O (1 rł~    •    11

jeżeli wypadkowa zaczepia w or-dzennej przekroju, tj. w odległości ! h od środka (fig. 73):

max o

2o₀ .    .    .    . lia

Cl—-1

jeżeli wypadkowa wychodzi z rdzenia przekroju (fig. 74) :

ma,x o = -

3 b e

We wzorach tych oznacza:

. . II b

lLi

I² e~**-o--²! -dc-------J

-— ‘«-i

Oo

— h.......

Fig. 71-74.

i.

F b h

dłu-

b szerokość podstawy, h gość podstawy, mierzoną w płaszczyźnie działanie siły (w płaszczyźnie rysunku), c == mimośród siły, e = odległość siły od zewnętrznej krawędzi podstawy.

§ 9. Konstrukcja słupów żelaznych

A) Słupy żeliwne (żelazne lane) mają najczęściej przekrój trzonu okrągły (fig. 75 a), wewnątrz pusty, po

stronie zewnętrzne] czasem rowkowany (fig. 75 b). Niekiedy daje się przekrój Opusty kwadratowy, a w wystawach sklepowych złożony, wedle fig. 75 c. Wysokość zwykle do 4,00 m, średnica d, wzgl. bok kwadratu b od 100 do 400 mm, grubość

~ZJ

"t

Fig. 75 b.

Fig 75 c.

Fig. 75 a.

ścian g — 10—35 mm. Jako grubość normalną przyjąć można g = 6 + 0,06 d (w mm).

Słupy mniejsze odlewa się w całości z głowicą i podstawą, które łączą się zwykle z trzonem zapomocą 4 — 8 że-

«J

*|—110—

■15

Tik.

1..T —§

RI

Il !

mwz,

-uo

155-

i4u?

-155-*■

75

si ix

*//<\

v\%

i*-------a------:J

\sc£_

Ç

I:

Fig. 76.

Fig. 77 a.

Fig. 77 b.

ber o grubości 20—30 mm (por. fig. 76-77). Jeżeli średnica głowicy wzgi. podstawy jest niewiele większa od średnicy trzonu, to żebra można opuścić; podstawa może być wtedy kwadratowa (fig. 78; lub okrągła.

Słupy większe mają głowicę i podstawę osobną, połączoną z trzonem na kołnierze (fig. 79, 80), przyczem długość

założona równa jest podwójnej grubości słupa (2 g). Powierzchnię styku obrabia się bardzo dokładnie Jub podkłada się 3—5 mm ołowiu.

Grubość płyty podstawowej

. . 12

-•.y

4ćr.~:J

«Ipr

gi = 0,05 aj ]/kc . . gdzie al = najw. odstęp między żebrami, kc = naprężenie dopuszcz. na ciśnienie na cios podporowy.

Na fig. 75 odstęp żeber równa się długości boku podstawy.

tf⁵

Wysokość żebra w == 0,11

gdzie P = siła w słupie, n — ilość żeber, g2 = grubośćżebra(20-30mm)? e = pozioma długość żebra. Płytę podstawową słupów osadza się zwykle na podstawie ciosowej na 10—15 mm grubej warstwie zaprawy cementowej i utwierdza w jeden z następujących sposobów :

a)    wpuszczając płytę w cios na 1—2 cm;

b)    zapomocą żeber krzyżowych o grubości conajmniej 3—4cm, wpuszczonych w cios; sposób rzadziej używany;

ng-i

12a

5Ç0.

'h‘

■w

o'

-4°-

45.0___

—i

Fig. 78.

jjgb

fi

. tes

Fig. S0

c) zapomocą 2 — 4 śrub do kamienia dołem o kształcie ściętego ostrosłupa z nacięciami d = | — 1”, 1 = 8 — 10 d osadzonych na cemencie w gniazdach, zrobionych w ciosie (fig. 78);

Fig. 79.

d) zapomocą trzpienia o takichże wymiarach (fig.

80 i 81).

Odległość gniazd na

śruby lub żebra od brze- «■-

gu ciosu wynosi co najmniej 6 do 10 cm.jć: 4

<8

<&

nrŁ--:^?rn

W§

mil

Ül

r~c

Fig. 81.

Fig. 82.

ii

ii

mmi

'&K

37C\

ty

eût -*t* OOi -*T- OOI * 4*- os «3    “

d\ 'M

rH:

Tfl

rf

*SO

« NP

--

in

soz

La

ir

!■

Lii__

+tl'30

ïï ïTiï

-H-

Najczęściej używa się sposobu a) w połączeniu z c) ) ub d).

Dźwigary umieszczasię na słupach zwykłe na łukowato wygiętej powierzchni górnej, dając po bokach rąbki (fig. 79, 82)r aby uzyskać osiowe przeniesienie siły; jeżeli słup przechodzi przez parę pięter, to najlepiej belkę przepuścić przez środek słupa (fig 83); można ją też umieścić na wsporniku (fig. 84). — Zwykle część słupa pośrednią odlew się osobno łączy z trzonem na śrub}'

(fig. 83). Można jednak oprzeć belkę

S9

H.I«

-•-•i:.

Fig. 84.

Fig. 83.

na słupie „dolnym, a słup górny na belce (fig. 85). Słupów przegubowych używa się tam, gdzie mają one zastąpić ło-

3»

-0 «

p-0-

O’'

« rn

i*

■jTl

•—six ----

, _ 'ggn?s**s*x-où—x •

-P

i Il ■ V\ ‘ :r ' i i

.    a--±=i= h

T lx

--------

ws

• Cl/''Oh'OL I

§*6łh*S*J&32 - i 760— * « uV----

j -'~¥s<t„eok

F - -p,

ig-rv

vV-Ââ

⁵/. '

——220-g:

:r

-p

Fig. 85.

Fig. 86.

xvsko ruchome belki, lub gdzie bardzo chodzi o osiowe przeniesienie siły. Wtedy głowica i podstawa otrzymują przegub np. wedle fig. 86 i 87.

is

----TpO - -

j£t

*!

^-290-

sa

j-st>? ~ -jT-I ' I * i i y\

i li i\

Ti

/s/h-

ffffl

W

70Ą*\

Tl

4-,

B) Słupy z żelaza walcowanego posia-dają najczęściej przekrój złożony z ką-towników (fig. 88,89,91,

92, 97), ceowników (fig. 94-96) i blach (fig. 90, 93, 96), rzadziej dwuteowników (fig !    98) i ćwierćkołowników (fig

99). Najczęściej rozstawia się

fl

■ SU

Fig. 88.

Ty:r|

Ąo——

-eso-—.7—

"'ST

in

■ L. J

Fig. 87.

Fig. 89. Fig. 90. Fig 91,

kształtowniki tak, aby momenty bezwładności dla osi x i y bvły równe, (Ix — ły ), np. dla fig. 94 w odstępie

-,/T^T7 c

Dla przekrojów, których nity wchodzą w środek (np. fig. 91, 95) odstęp między kształtownikami musi wynosić co najmniej 4—5 cm. Przekroje 88—90 używane są dla małych, przekroje pozostałe dla większych obciążeń; d!a"bardzo znacz-

.    .    13 (por. przykł. 11).

Tjr

•.w»

h_______i- tt —^

* _

y-

fjt

*»•

• *>

Fig. 92. Fig 93. Fig. 94.

nych obciążeń używa się dźwigarów, złożonych z większych blach i kształtowników (np. fig. 101)*): dla słupów o jednym

Fig, 95.

. Fig. 96.

I W97. .

ILU

ni

.i

Fig. 98a.

Fig. 98h.

Fig. 99.

Fig. 100.

wymiarze wydłużonym (np. słupy wystaw sklepowych) regu kształtowników obok siebie (fig. 100). Kształtowniki

sze-roz-

stawione łączy się zapomocą'.

a)    wTkładek (podkładek), jeżeli odstęp ich jest niewielki (fig/102) lub

b)    przykładek z płaskowników V¹ — ⁸/, rzadziej kątowników, tworzących kratę (fig. 103) łączonych na Î nit, lub wreszcie zapomocą

c)    przykładek szerokich łączonych na 2—3 nity (fig. 104). Odstęp łączników' wynosi 30 i do 50 i, gdzie i jest promieniem bezwd. jednego kształtownika. Jeżeli poszczególne części słupa są zetknięte

<:

1!

f!

-^°ir

530

.1---

Fig. 101.

10O.1CO

10

9 Kształt niekorzystny z uwagi na rozmieszczenie nitów.

bezpośrednio (np. fig. 90), to odstęp nitów wynosi 8—10 d(d = średnica mitu).

Przepisy M. R. P. powiadają (§ 14,9):

fłO o

Pręty ciśnione o przekroju, złożonym z kilku części, mają być w ciągu swej ‘ długości spojone ł§ cznikami w ten sposób, aby pewność przeciw wylbo czeniu każdej części z osobna między łącznikami była co najmniej dwukrotnie większa od pewności nawy -boczenie całego słupa na całkowitej długości (o ile obliczenia nie przeprowadzono w sposób ściślejszy)

Ki

4j|

Podstawę s ł u p ó w wykonuj e się zazwyczaj z płyty, połączonej ze słupem zapomo-cą blach trapezowych i kątowników równoramiennych 00 X 60 X 6 — 120 X 120 X Ig zależnie od wielko ś c i dźwf-

;v

la;

¥<

i/

pi

OM

:\

VóJ

w

tj

Kf

Ol

Fig. 102.

-4

Fig. 103.

garów, z których słu p

się składa. Dobrze ~J~ ____________ ___

jest użyć kątowni- f    °±⁰_1°

ków ni er ó w nora- —.i miennych, umieszczony ch dłuższem ra mieniem poziomo (por. fig. 106). Kąto wniki dajemy również w kierunku poprzecznym (por, fig.

105 — 1Î 0). Grubość płyty podstawowej

0.028 Y a' . 14

zwykle 10-15 mm.;

Kątowniki poziome i blachy trapezowe winny zachodzić możliwie daleko dla

«i*

s;

ASO

ci Po

°IL.

(# ' o

usztywnienia podstawy, nie mnie] niż 5 — 10 mm od brzegu. Płytę osadza się na cemencie i utwierdza śrubami do kamienia.

Mg. 10Ö. przedstawia podstawę słupa złożonego z ćwierć-iśołowników. Kątowniki podstawowe wygięte są wedle fig. 109.

[M/S

li

1!

!0

I-

e| i ,!0

-4100*150*12

¹ Tl

\> /t\

100x/50J2

L;i

6l20

lii

-4^-

■o-

Fig. 110. przedstawia słup o podstawie, którą trzeba było usztywnić bardzo silnie zjpo-wcdu jej wielkich wymiarów. — Prócz dw u głównych blach trapezowych mamy tu cztery drugorzędne, idące prostopadle do pierwszych. Kątowniki drugorzędne leżą na podkładkach.

Fig. 100.

Fig. 111. przedstawia podstawy słupa ściennego, opartego na ceowmiku przy pomocy kątowników.

Zupełnie podobnie wykphuje się głowicę słupów walcowanych (fig. 112—114). Płyta może tu przecież mieć wymiary mniejsze, dostosowane do wielkości belek, leżących na nie]. Belki umieszcza się przy pomocy nitów, nitowanych na miejscy, albo lepiej śrub.

cf~Ś Jeżeli słupy przechodzą przez kilka pięter, to zwykle .mają wre wszystkich przekrój podobny, wzmacniany ku dołowi |

a) zapomocą przykładek (fig. 115 i 116);

< b) przez dodanie nowych kształtowników dołem, np| przechodząc z przekroju fig. 88 w przekrój fig. 89, por. fig. 115 .

c)    przez zwiększanie kształtowników tego samego typua tub ich rozstawienie (fig. 117);

d)    można wreszcie dać górą zupełnie inne kształtowniki* co zresztą robimy b. rzadko.

Styk słupów przechodzących przez kilka pięter można skonstruować:

:--

*oB'

!o jl

iU

I"-.*

~i

[I

bi tori*

Li, J

MM

o ^iQBçÿoi o

podłogę

J*

M'fC

JM

)Q j Q(

?I

,e»r.r

blolfh-J

, Egfs

vk-t

JS

ÉÉÉij ;

§§2^||p

SÓO‘6oqz

ao-ipdtsjo

WmMm

<■1

1 a) jako styk poprzeczny, dając każdej części słupa (na długość jednego i piętra) osobną podstawę | i głowicę wedle fig. Il7 | i 118; wtedy słup górny może składać się nawet z zupełnie innych kształtowników niż dolny.

b) jako styk p o d ł u-żny; wtedy obie części górną i dolną łączy się zapomócą przy kładek łub przeprowadzając wskróś część kształtowników.

Dźwigary stropowe, dochodzące do słupa, łączy się najczęściej na kątowniki por. fig. 119 i 120. Jeżeli słup się kończy, można też położyć je wprost na płycie głowicowej słupa (fig. 113 i 114). Dla kształtowników o powierzchni krzywej n. p. ć w i er ć k o ło w n ik ó w można użyć kątowników wygiętych (fig. 120), czego jednak staramy się dnikać, z uwagi na trudniejszą robotę. Sposoby te mają jednak tę wadę, że przenoszą ciężar na słup mimośrodkowo, ą przez to wyginają go. Jeżeli więc konstrukcja słupa na to pozwala, dobrze jest wpuścić dźwigar, zwłaszcza jednostronny,

s/r-2o

of O O (§) O o o

■w

(IB/

-o

/i*Q -

Po

i/“?

m----—:

_____i

jęfyAg.ć/opoiDi 5(0 • I^60'I2

Fig. 107.

w środek słupa, opierając go na poprzeczce, n. p. wedle

fig. 121.

Jeżeli budynek o słupach (ścianach) żelaznych posiada tor suwnicowy (żurawiowy), to umieszczenie tegoż na słupie można wykonać :

b) wedle fig. 128, umieszczając ją na wsporniku (tylko dla małych obciążeń suwnicą); w tym razie trzeba słup obliczać na moment zginający, bardzo niekorzystnie wpływający na ilość mater jału ;

a) dla ciężkich suwnic (żurawi) wedle fig. 122, kładąc belkę toru na osobnej części słupa, co wymaga wielkiej podstawy ;

¹

Zastrzałami nazywamy części konstrukcji kratowej, narażone na ściskania.

²

Por. aut. Statyka budowli, sir. 172 i 223.

és

>/

Ti......2.

c%64

--4.

y ii

1P I

i.

-a o

c) wedle fig. 124 sprowa-dzając osobny dźwigar podtrzy-mujący tor do wspólnej podstawy TlPc ze słupem; powstaje wtedy kon- ⁶ 4 | ’ ” strukcja pośrednia między a) i b),    * 1J

'®6

dająca tę korzyść, że słup niema tak niekorzystnych naprężeń zginających, a z drugiej strony ma niewielką podstawę

C) Słupy zakotwione.

L.

O

t;

Fig. 108.

Jeżeli na słup przenosi się prócz siły cisnącej P także mo . ment zginający M (względnie siła pozioma H, przyczem M Hh), to wymiafy słupa oblicza się we-dla wzoru

15

k > ^

Naprężenia cisnące w podstawie takiego słupa rozkładają się wedle fig. TJ.

ni

Jeżeli zaś riioże zajść obawa, że wypadkowa R wyjdzie poza płytę, podstawową, to słup należy utwierdzić w fundamencie, co uskuteczniamy najczęściej przy pomocy kotew \keń wpuszczanych. Kotwy rozstawia się możliwie daleko, aby ramię ich działania było jak

-----1 największe. Zazwyczaj kotwy daje się obustronnie.

Obliczenie kotew fundamentowych nie zostało Fig. 109. dotąd ujednostajnione. Zakładając, że naprężenie krawędziowe na ściskanie nie powinno przekraczać granicy dopuszczalnej, otrzymamy (fig 125) położenie osi obojętnej

8 M H- Pc

(m ± y m²

— P

(w kilogramach i centymetrach). G jest siłą rozciągającą w kotwie.

r i ^ x

Kc

liFfril

i-290~ i!

rs ! t 1 -!♦

"2;

■>

kc

/O,

. .    15 a

. .    15 b

*~‘Ti

■ii*-

m-

\>

-12 §

-261--,

0Q'

-<11

i-o

fH

1 ' ^

°0 ‘-i

4-

v.

-O OO

/~10

&SOxSOx/0 -

-o © oj

—.ii--1—-tj- -——

Kb j! j i; dd [0 e- o w

^    :    .....D £

.J

-740

■t*

gęg

\180x80Ą0

g Q o

/.V/

»0

)ę

Ê..

LSO-SO. < •©; iiOOtjot «

° 1 °M

OOO

©7i| •

[0,0

tdf-J

ty

>0

CD 0

/.Si

)&

poa/oou

!.©•

Kotwy chwytają dołem fundament zapomocą płyt kotwicznych (lig. 126), których powierzchnię oblicza się wedle wz. 10 i lO.a. Grubość płyty w środku 1,2 d—1,5 d, na brzegach 0,6 d— 0,8 d. Zamiast płyt żeliwnych można użyć też kształtowników (fig. 127 i 128). Średnicę kotwy oblicza się dla k, kg/cm- ze wzoru:

800

Fig. HO.

kr

= 0,04 yc . .

.    .    15 c

1000 kg cm² (granica określona przez Ministerstwo

dla kr

Robót Publicznych) otrzymujemy:

d -= 0,36 i/C.....•

Zakotwić słup można również, wpuszczając jego dolną część w fundament betonowy (fig- 129).

15 d

fj~"—n

Fig, 111.

mmm

^ -- -i-

Po

o^o"^

5'

•O O

\--o

rrO

<oN

i.

o___o o o

o⁽

.<

Fig. 112.

«i

-O37

iïSSSFr?

•1

sji. as<x

Os!

"fl

oS

nss

LÏrrrÂrrr

fes

Po, O O O O yOA

o o o oko

80-80

Lk

v' v : ;n

:on

o- <•>•

—o-

o- -e

Q-- {;)'

-"0

'>,FV

Mt4-

o ro

Mi,

TT

‘Ä*’

TT“’!

Fig. 115.

J !

ir~F-TT

-X . [j a

Keese

Fig. 116.

IH./2

il

.b

Fig. 117.

.—U i

F*

-200*10

4>ü ; $>-

4

éIm

-(i

—10

If

Pd

t>o

>0

ĆL

UÎÛliûÛ

Jg--, JL J

<F

-VS T 3/**

i 100*100*10

>■

7*

2 I L< 2V

IC

f*

ÉÎM

" ó " i|-©

* V

P ifr

Fig 118.

î,jyi

€ftrmI

j -2*250*10

il

ïk%S=~-=-~-

Fig 119.

tt*

ÎTl

JÉrif

Ittrr I

db

ff

~I

=s

■3FT^ .-ïentr.+ar--: .»T-:,;

“ST"

CL

O VN

fr

Fig. 122.

Fig'. 123.

Fig. 124.

Fig. 125 a.

V*

Sł^e===5s₅₅.

73

^;'6>

■z

-J

7!

*//

*• — c

mi fm

■LM

ILH~1C70

O, o a

mi

Cł

m o

v,X*— » —-*

.<**V

4-m

-i.

-F

41 f

H-t -uo.&on>

JL-I.8Û. Łf. -to.dt -uc

||Ł^-£90.- I8<jHÛ

.-JUL⁰-__

§; ;

v>; ■

inni c

-q:r

*—i—

-qrj

SL 7OXiG-1. dt &QÛ

Fig. 127.

-4-lfk

~**K

ifŚŚfc*

t.

Belki lite

r-j

ooe

L\

---j—

IW ------------WZP-

aK‘ ~0Ôè

HlflS

■m

Fig. 129.

IV. BELKI ZELAZNE O ŚCIANIE PEŁNEJ

Belki żelazne o ściance pełnej dzielą się na :

a)    belki lite

b)    belki nitowane.

§ 10. Belki lite

Na belki zginane używa się najczęściej dwuteowników dźwigarów I); rzadziej ceowników (dźwigarów ü), wtedy mianowicie, gdy chodzi o jedną ścianę gładką (np. przy ścianach) b też o większą szerokość stopki (n. p. dla umieszczenia i lu).

OL iczenie dźwigarów:

a)    Jeżeli moment M działa w płaszczyźnie osi głównej, to potrzebny moment wytrzymałości belki znajdziemy z wzoru : ¹)

. 16

W = -~

bg

b)    Jeżeli moment działa w płaszczyźnie nachylonej pod kątem a do ośi głównej, to

przyjmujemy pewien profil dźwigara (z tablic) i obliczamy naprężenie z wzoru:⁴)

M sin a

Wy ~

Wx

W,

. . 17

przÿczem a musi być równe lub mniejsze od naprężenia dopuszczalnego kg Najodpowiedniejszy profil dźwigara znajduje się zapomocą prób.

Jeżeli składowa pozioma momentu jest bardzo znaczna, używa się belek szerokostopowych lub nawet paru belek obok siebie umieszczonych i połączonych ze sobą.

c) Jeżeli na belkę działa moment M i siła osiowa P, obliczamy naprężenie wedle wzoru:² ³)

My '_

18

G Ł • Mx. _l

"■ F Wx ⁺ Wy

Jeżeli na belce spoczywa mur, to dla wysokości tegoż niewielkiej (n. p. jednopiętrowej) przyjmuje się obciążenie równe ciężarowi części muru ograniczonej liniami pionowemi, przechodzącemi przez osi łożysk dźwigara (por. przykł. 15).

Dla większej wysokości murów uwzględnić należy, że część muru, leżącego nawet nad dźwigarem, wspiera się na i i |ii\ I J filarach, podtrzymujących go. Dlatego ¹ też przyjmuje się w tym wypadku, że na belkę działa ciężar muru ograni-l— b-j czonego liniami, wychodzącemi z pod-j pór pod kątem 60° (fig. 130), por. prze-

__t ⁴' i pisy M. R. P. (tablice w niniejszej

Fig, 130.

książce), gdzie warunki takiego obliczenia podane są bardzo dokładnie.

W budownictwie Żelaznem unika się o ile m ożnoś ci belek ciągi y c h, gdyż nierówna w okość podpór, np. poddanie się jednej z podpór większe drugiej, zmienia odrazu wielkość momentów zginający , a tem samem powoduje niepewność obliczenia. W razie, jeżeli belka leży na kilku podporach, dajemy więc na podporach pośrednich takie połączenie, które nie przenosi momentu zginają-^ cego, t. j. małą ilość nitów, przykładki o niewielkim momencie bezwładności, zaś dziury z jednej strony podłużne, aby końce belek mogły się przesuwać (por. fig. 33.).

Ugięcie belek litych powinno być mniejsze od | rozpiętości belki w świetle.

19

Z uwagi na ugięcie powinna być wysokość dźwigara równa lub większa od    rozpiętości

W >    — Yfi ]

Rozpiętość podporową belek, opartych bezpośrednio na murze tub ciosie, przyjmuje się L =1,051, gdzie 1 jest rozpiętością w świetle. O ile belka spoczywa na łożyskach, przyjmuje się L równe odległości osiowej łożysk.

Jeżeli jedna belka żelazna nie wystarczy, kładziemy obok siebie dwie lub trzy (t. zw. dźwigary bliźniacze), przyczem łączymy je z sobą mniej więcej co 1,50 m śrubami, do ustalenia których użyć można:

a) rur gazowych o średnicy nieco większej od średnicy śrub łączących (fig. 131 a) (połączenie słabe);

19 a

-[

Sb

W:

3ł~f

H t-

Yl12s

Fig. 131 a.

Fig 131 b.

AoV-'¹

f f

- y**?**

Î,=?ÏTÎ=5

Fig. 132.

b)    belek drewnianych, wstawionych pomiędzy belki i połączonych z nimi śrubami (sposób rzadko używany i gorszy);

c)    dźwigarów żelaznych (fig. 13J b).

d)    przepon żeliwnych (fig 132); zwykle przyjmujemy:

średnicę otwmru d

mm;

12 + —

5 W

szerokość podstawy b — 3,0 + (zaokrąglone na dziesiątki mm);

W

—- (co najmniej 10 mm); odle-o

grubość ścianki g = glość otworów e == 0,4 wT.

liość śrub łączących:

Nr dźwigara

Ilość śrub

Odstęp c

8—16

17—40

42-50

0,45 w 0,30 w

Przepony takie są stosunkowo bardzo kosztowne.

Belki bliźniacze połączyć można nadto :

e) przy pomocy nakładek wspólnych; wtedy mamy jednak właściwie belki nitowane (por. § 11)

i*

1000-

"T“

Fig. 133.

f) przy pomocy stężeń poprzecznych (fig. 133 i 134). Dla stężenia budowli zaopatrujemy dźwigary żelazne stropowe w kotwy, które wykonuje się najczęściej wedle fig. 135, przyczem poziome ścięgno ma zwykle wymiary 60 X 8 do 70 X 10, zaś pionowy klucz te same lub nieco większe. Dla większych dźwigarów i większych sił klucz stanowi kątownik przy-

«c---------......—..... a»

r~T

JM

O O < >

°<hu

r0

>-

- bo.b»

l ⁶

I 79

-₄ ......

....... ¹ —

U~ —3tö—— — 3*0    **

Fig. 135.

Fig. 134.

twierdzony do ścięgna zapomoeą blachy węzłowej^ (fig. 13» W braku miejsca można zastosować kątownik 80 X 80 x 10

do 100 X 100 X 10 dł. 700, mm przynitowany na pasie górnym wedle fig. 146. Kotwy dajemy zwykle na głównych dźwigarach, nad filarami okiennemi, na podciągach i t. d., wogóle tak, aby stężyć należycie budowlę.

§ 11. Belki nitowane

Dla większych obciążeń używa się niekiedy dźwigarów z nanitowanemi blachami, jednakowoż rzadko, gdyż nitowanie na stopce o powierzchni pochyłej jest bardzo niewygodne.

P h\Û

P' 'û'(isjp'9'09

- 0?s--------^    j

io ;o o o o i

nF

100:100

10

! -, C"

ii

Fig. 136.

Fig. 137.

Fig. 138

Najczęściej używa się w takim wypadku t. zw. b 1 a-c h o w n i c czyli belek blaszanych (por. fig. 137 i 138). Składają się one z blachy stojącej, zwanej też środnikiem lub duszą, z czterech kątowników, oraz z nakładek, dodawanych w miarę potrzeby. Wyjątkowo używa się blachow-nicy o dwu kątownikach, gdy chodzi o jedną ścianę gładką (fig. 139).

Zwykle przyjmujemy: grubość blachy stojącej 8—10 mm dla mniejszych obciążeń, 12 mm dla większych obciążeń i wyższych blach;

" wysokość blachy H = TV do ^ rozpię- , tości, przyczem najmn. H = 40—50 cm.

Wymiary kątowników od 60 X 60 X 8 dla małych blachownie i od 80 X 80 X 8 do 100 X X 100 X 12 dla średnich, rzadko w budownictwie lądowem do 120 X 120äX 14.

Wygodne są kątowniki nierównoramien-ne, poczynając od 60X90X8, jednakowoż trudniej je dostać.

Grubość jednej nakładki 8—14 mm; najmn. szerokość gx gdzie b₁ jest szerokością kątownika, zwykle

ifcp

fy

J \ So.So.S ~ y X

UL

Fig. 139.

b = 2b jednak przyjmujemy:

b 2b, J- g, H- (3 do 5) cm Największa sumaryczna grubość nakładek nie powinna wynosić więcej niż 4 d.

20

Rozpiętość rachunkowa belki L równa jest odległości od środka do środka łożysk. Zwykle

20a

1 ,-f (50 do 60) cm .    .

gdzie 1 jest rozpiętością w świetle.

Dla bardzo znacznych obciążeń, a niewielkiej dopuszczalnej wysokości używamy blachownie skrzynkowych, skonstruowanych podobnie jak blachownice zwykłe, ale o 2 lub

3    ściankach, które są połączone nakładkami (fig. 140). Jedna ścianka ma wtedy zwykle

4    nanitowane kątowniki, następne tylko po dwie dla łatwiejszego nitowania, lub też, częściej, wszystkie ścianki mają po dwa kątowniki.

v!

-fl ' 0 !

Jeżeli belka ma dźwigać ciężar szeroko rozłożony, można też dać t. zw. blachownice bliźniacze (fig. 140 a), z których każ-) MŁa da ma oddzielne nakładki.

Obliczenie blachownicy Blachownica może składać się z przestrój u zasadniczego bez nakładek lub też może je mieć. Dlatego w miejscach, gdzie większy moment zgięcia wymaga większego j momentu wytrzymałości, dajemy większą ilość nakładek. Prócz tego pamiętać należy o odciągnięciu od przekroju rzeczywistego nitów, osłabiających go. Ponieważ ni ty poziome i pionowe dajemy naprzemian, przeto od powierzchni przekroju odejmuje się w danem miejscu tylko albo jedne, albo drugie: te mianowicie, które są bardziej oddalone od osi obojętnej. W' przekroju bez nakładek odliczamy więc nity poziome; w przekroju z n kładkami — pionowe. Blachom ezać w kilku miejscach.

Najłatwiej obliczyć blachownieę przy pomocy tablic, z których kilka dołączono na końcu książki. Wtedy przyjmuje się dla największego momentu zgięcia przekrój z 2 lub 3 nakładkami, a następnie w miejscach o mniejszym momencie zgięcia przy tym samym przekroju zasadniczym kolejno opuszcza się po jednej nakładce. W tablicach uwzględnione są już dziury na nity.

«IL-dr«

Fig 140.

IM

s.

Fig. 140 a.

Nie mogąc lub nie chcąc stosować tablic, można obliczyć moment bezwładności blachownicy (fig. 141) bez nakładek, z potrąceniem dziur na nity poziome z wzoru:

do “

2 I

zaś moment wytrzymałości z wzoru: W₀ -g®    .    .    22

We wzorze 21 oznacza bŁ szerokość jednego kątownika, zaś go grubość ścianki.

Następnie oblicza się (przybliżoną) grubość nakładek w kilku miejscach z wzoru*):

Mw — Mo

(b — 2 d) H k •    .......

We wzorze tym oznacza:

Mw = moment zgięcia w danem miejscu, ^

Mo =. największy moment zgięcia, jaki "V może przenieść przekrój zasadniczy —

(M₀ = W₀k).

Jeżeli bowiem Ww — W₀ = Wn oznacza tę część momentu wytrzymałości, którą

mają przejąć nakładki, to w przybliżeniu ------

Wn = Fn H == (b - 2 d) gwII (gdzie Fn jest powierzchnią jednej nakładki), a stąd:

Wn Ww — W₀ ' Mw - M0 (b—2 d) H (b—2 d) H (b—2 d) H k Dla tak otrzymanego przekroju należy dokładnie obliczyć moment wytrzymało ici.

O ile tenże różni się znacznie od potrze- Fig. 141. bnego Ww, należy odpowiednio zmienić gw.

Obliczoną w ten sposób grubość nakładek gw dzieli się na parę grubości nakładek (np. gw= 35 mm można podzielić na 2 blachy po 12 mm i jedną 11 mm, albo nawet przyjąć trzy nakładki po 12 mm) i oblicza się momenty bezwładności ïi? I₂... i momenty wytrzymałości Wi, W₂... belki z nakładką jedną, dwiema... z wzoru :

I, = I’o + i (b-2d) [(H + 2g)»-H’]......|

h = I, + | (b + 2d) [(H + 4g)³-(H+.2g)⁸]    ... .1

względnie Wt

iV(2bi ^ g₀) H³ - 2cx hą³ - 2c₂ h₂s - 2d (2c₂ + g₀)(^-^)

21

-gw

gw

23

— b—:

To"

•I

K. h,

fi

24

25

W..'= J

H -f 4 g

*) Siły w kg, długości w cm, momenty w kg/cm.

We wzorze 24 oznacza F₀ moment bezwładn. przekroju5 zasadniczego z odtrąceniem nitów pionowych, a więc:

I’0 = À [(2 bx + go — 2 d) HF — 2 (c,—d) h,³—2 c₂ h₂³] .    .    25 a.

Na powierzchni momentów, wyznaczonej w zwykfy sposób, wykreśla się teraz wielkości W₀k = M₀, Wik = Mj... odpowiednie momentom wytrzymałości belki bez nakładki, z jedną, dwiema... nakładkami, a miejsca przecięcia tych linji: określają teoretyczne długości nakładek (fig. 142, por. przy-

3600

zs...

■3^- bS

■p-r

ił

h'

......i 5400

3300

Fig. 142.

kład 15). Nakładki przedłużyć jednak trzeba poza te punkty tak,, aby na długości przedłużenia zmieściła się potrzebna ilość n nitów pionowych:

4 Fu k _ 4 g (b—2 d). k

d² n

gdzie Fu jest przekrojem użytecznym nakładki. Jeżeli bowiem nakładka ma powierzchnie użyteczną Fu, to największa siła dopuszczalna, przeniesiona przez nakładkę, wynosi

g (b — 2 d) k

gdzie k jest naprężeniem dopuszczalnem w nakładce (dla żelaza k = kr = kc = kg = 1200 kg/cm²). Siła ta musi być: przeniesiona przez n nitów, przyczem

. .    d²?* .

n —4-kt

Dla k = 1200 kg/cm² i kt = 900 kg/cm², g (b — 2 d)

d² n kt

Fu k

k.

. . 26

Fu k = g (b—2 d) k

.    26a

n = 1,68

Dla stężenia ścianki przytwierdza się do niej t. zw. żebra (fig. 143 a, b, ć), t. j. kątowniki pionowe o szerokości

d²

ramion 70 — 80 mm. Można je albo wygiąć (143 a) na kątowniki blachownicy, albo lepiej dać podkładki (fig. 143 b) o grubości równej grubości kątowników blachownicy. Żebra

>-----

©    70-70-8

70-70-8

ytf-------~cr

f)

70-70-8

JJ

IK'

ZI

70-70 8 P

■ni

-----

i.

Fig. 143 a.

Fig. 143 h.

Fig. 144.

dajemy co najmniej w odstępach 1,5 do 2,0 m, przedewszyst-kiem na podporach, oraz we wszystkich miejscach, gdzie na belkę działają ciężary skupione. Żebrami są też kątowniki,

- HD

it

gwMHSfciiig

sso *

V 04 08\

o 0:0

g;

-fc/    V7T

o ; o o 0:0

11040

■z

■/'■/■■//s.

Fig. 145.

służące do przymocowania dźwigarów bocznych (fig. 144) itd. Zebro na podporze, t, zw. narożnik, składa się z 4—6 kątów-«lików (por. fig. 145 i 146).

Żebra określają miejsca, w których przyjść musi nitr łączący kątowniki ze ścianką. Pomiędzy temi miejscami dajemy nity w odstępach, które wynoszą co najmniej :

min e ==

d g hm kd

We wzorze tym oznacza hm odstęp pionowy obu osi nitów od siebie, zaś^T największą siłę poprzeczną w da-

0M0 ol| o

> O Qr

Ol o

o

I*

o

Ol o

f?

ollio

ofo

O/ O c

‘«.240

>^o^o o . o_o

04-JO—a

Q^°»o

-=4_

oLc lp

fc-i

X. 490

r............: ł

fai'~32Ó~~~--^d j

10

WAA/sZ/Z/a-'//; '/A x ‘AVZZ//Z/A

r-

/S0

nr

gm

000

5Uv2

O Ołfr^fe

ą>0 O O

lowO ~ C> 3^0 " o'

!\

PI

!..

Fig. 147.

Fig 146.

nym przedziale blacho w nic y (fig. 35). W przybliżenia hm = i (bj.-fhś).

Każdy nit przenosi bowiem siłę poziomą H = d g ki Te siły poziome, działające na ramieniu hm, dają moment hm H, który musi równoważyć moment T e; skąd

H hm

d^g kd « hm

Tl

26b

Licząc dokładniej, musimy uwzględnić, że H

oT

gdzie S jest momentem statycznym części dołączonych nitami poziomemi do ścianki, a więc obu kątowników i ewentualnie nakładek (fig. 147), zaś 1 momentem bezwładności całego przekroju. Otrzymamy wtedy:

S "

H = T 4-

d g kd

d g kd

a stąd: e ==    ^

. . 26c

S * •

Różnica między odstępem „e“, obliczonym wedle 26b a wedle 26c jest niewielka, zwłaszcza dla blachownie sto-

sunkowo wysokich (h > —.

Obliczenie nitów na ścinanie można opuścić, gdyż są

d w ucięte.

Jeżeli obliczone e jest większe niż 8 d, to dajemy odstęp e < 8 d. Jeżeli obliczone e < 3 d, to należy wziąć grubsze kątowniki i większe d.

Obliczywszy e, dzielimy odstęp między nitami żeber tak, aby odstęp ^ j nitów był równy, ale mniejszy od c,

Nity pionowe dajemy w połowie T między poziomemi.

Ściankę składa się z poszczegól- j nycb części, przyczem należy je tak j dobierać, aby ciężar jednej części był najwyżej 500 kg. Długość poszczególnych części wynosi zatem około 4 — 5 m. Styki staramy się odsunąć od środka belki, składając pi raczej ściankę z trzech części, t. j. dając dwa styki. Kryje się je obustronnie przykladkami (fig. 148 a i b) o grubości równej § g do g.

Jeżeli całkowity moment w miejscu styku wynosi M,

Sf

O OOOOOOO

o ooooooo

óooooooo

o--------

Q~-

O—-

—i,

0----j

o-

e~

70

O---------

•———— O jcié}—------

Fig. 14S a.

to część momentu przenosząca się przez ściankę M

gdzie I = moment bezwładności całego przekroju, b =    „    „    ścianki.

Po każdej stronie styku dać można jeden, dwa lub trzy (rzadko więcej) pionowe rzędy nitów. Dla jednego rzędu otrzymuje się największą siłę w najwyższym nicie (por.

N max — Ms

h max

<2h²..........

Przyjmujemy bowiem, że siły przenoszone wzrastają proporcjonalnie do odległości od osi

27

przez nity obojętnej.

Wtedy Nx = N

max

N₂ = N

■■

<=4

łb

h ma

28

hi

h max

28a

O lO i O O

fO O ! O o 9

970

ki

— 1®

a- -50

TT

06

f-----

O j_ O O I O G

To o

oj-î o

Fig. 148 b.

zaś Ms =NX h* 4 N₈ h₂ + ... = N,

nax

1VT

h + ^

Umax

max

V

h ni n,T

Ms - ,

Umax

(h/²: 4~ h;,² + •••) = N

max

h max

. . 29

a |stąd : N

max

Ms

h max

.Sh- :

N mai

nr

a:l

O O I o O

o o J o o

O O I o o I

o_o ijp o O O | o o

o o J o o

o o ¹ ó o I

O O | o o

N mai

■y v< :£

Fig. 148 c.

Za N należy przyjąć mniejszą wartość z następujących:

N == d g kd

X, k.

(zazwyczaj miarodajne jest N ).

30

Wpływ siły poprzecznej T jest zwykle niewielki; o ile jest ona znaczna, można w przybliżeniu przyjąć T

T — ——

ln —

(gdzie n ilość nitów po jednej stronie styku), a wtedy największa siła w nicie

. 31

R - Vwmax + Tn²'

v 2

Wartości i =    obliczone dla różnych odległości ni

tów mierzonych pionowo, podaje następująca tablica:

Ilość rzędów nitów (por. lig. 148 d)

Ilość nitów w pierwszym rzędzie od styku

»O CO l>» 00 Cl

O <M

HHH

0,900

0.800

0,714

0,643

0,584

0.533

0,491

0,423

0,371

0.643

0,553

0,455

0,396

0,350

0,314

0.284

0,239

0,200

CO CO OJ Cv) (Cd r—< *-H t-*

_ ^    «s #\    #• «r. » . *

OOOOOOOOO

Ol (X C Ü1

Kątowniki wykonuje się najczęściej z jednej sztuki; jeżeli jednak potrzeba je zetknąć, to ,₀ , kryje się je zwykle wedle § 7 A j i przykładką kątową, najczęściej hmu °j z płaskowników, przyczem styk “j o j kątowników można: albo wy- ₀ ! konać w tem samem miejscu • co styk ścianki (połączenie wygodniejsze przy montowaniu konstrukcji, ale słabsze), albo styki kątowników odsunąć od styków ścianki (fig. 148 b).

Potrzebną ilość nitów do przytwierdzenia przykładki kątowej oblicza się z wzoru:

Fig. 148 d.

Fu

wzgl. n =

Fu

. , 32

n 4

d- n ks

gdzie Fu oznacza powierzchnię użyteczną jednego kątownika.

dgk

Belki skrzynkowe oblicza się tak samo, tylko za g należy przyjąć sumę grubości obu ścianek.

Dla obliczenia wstępnego można przyjąć ciężar blachow-nicy w kg/mb wedle wzoru:

33

y = 60 4- i5 1    ...........

gdzie 1 jest rozpiętością w metrach.

§ 12. Łożyska dźwigarów żelaznych

Małe dźwigary do NP. 16 opiera się wprost na murze, przyczem parę warstw cegieł pod dźwigarem kładzie się na cemencie. Dźwigar umieszcza się na 10—15 mm warstwie zaprawy cementowej (fig. 149).

34

Długość dźwigara na murze wynosi : a = (1 do 1,5) h gdzie h jest wysokością dźwigara, co najmniej 20 cm.

Dźwigary I NP 16 do 1 NP 30 opiera się zwykle na kamieniu ciosowym (lig. 150), przyczem długość podparcia dźwigara :

b kc

34a

gdzie kc jest naprężeniem dopuszczalnem na ciśnienie na cios = 20— 65 kg/cm-, zw. do 30 kg/cm², b zaś szerokością stopki dźwigara.

Powierzchnia ciosu:

a' b> - P

km

34b

jp:

W-

Fig. 149. Fig. 150. Fig. 151.

gdzie km = natężenie dopuszczalne na mur ceglany, które wynosi dla muru na zaprawie cementowej ■— 10 kg/cm²; na zaprawie zwykłej 7 kg/cm². — Zwykle przyjmujemy a': b’ = 1:1 do 2 :1, wysokość zaś ciosu równą potrójnej lub poczwórnej grubości cegły.

Dla dźwigarów silnie obciążonych i blachownie używa się łożysk żeliwnych płaskich lub wypukłych (dla osiągnięcia osiowego przeniesienia sił). Pod każdą belkę daje się jedno łożysko stałe i jedno ruchome. Układamy je na kamieniu ciosowym (lig. 151).

Łożysko płaskie ma górną powierzchnię, na której spoczywa belka, wykształconą jako płaszczyzna pozioma (fig. 152 i 153) w całości lub też — lepiej — tylko w części tylnej ; w tym ostatnim razie w części przedniej (wewnętrznej) pochylamy ją spadkiem 1 :40 dla umożliwienia ugięcia belki (fig. 154).

Łożysko wypukłe posiada górną powierzchnię o kształcie walca o promieniu 2,5—4 m (fig. 155 i następne).

ÏZto-bo

Fig. i 5;j.

*"/////

Fig. 152.

Po bokach łożyska ruchomego umieszcza się żebra dla uniemożliwienia przesunięcia poprzecznego (fig. 152, 153 i 156).

Na łożysku stałem należy nadto belkę ustalić w kierunku podłużnym. W tym celu użyć można:

a) żebra umieszczonego z tyłu łożyska, o które to żebro opiera się belka (fig. 154);

vMUr

•oo

w—r;)

ty

C-' - 2/0_____

u:

TFT

Fig. 154

Fig. 155 i Fig. 15(5.

b)    dwu (fig. 146) lub, rzadziej, czterech (fig. 155) żeber poprzecznych, wchodzących w wycięcia dolnej stopki dźwigara (konstrukcja dziś najchętniej używana);

c)    dwu trzpieni (fig. 157) lub śrub (fig. 159) przechodzących przez stopkę belki, a zachodzących w łożysko; górny koniec takiego trzpienia ścina się w stożek ścięty dla umożliwienia ugięcia belki (fig. 158);

d)    dwu śrub do kamienia, na które nakłada się łożysko z otworami i dźwigar również z otworami.

Łożysko ruchome urządzeń tych nie posiada; można jednakowoż w kierunku poprzecznym ustalić je nie przy pomocy żeber podłużnych (fig. 152 i inne), ale przy pomocy śrub do kamienia, podobnie do konstrukcji opisanej pod „d“ : wtedy w dźwigarze dajemy dziury podłużne (fig. 160 — konstrukcja rzadko używana i gorsza).

Łożyska osadza się w ciosie zapomocą żeber (fig. 153 154 i i.) lub wprost wpuszcza w cios. Nit}^ blacliownicy wykonujemy w części nad łożyskiem jako wpuszczone dołem. Jeżeli nakładka dolna do końca belki nie dochodzi, dodaje się nad łożyskiem osobną blachę, przytwierdzoną do kątowników nitami, dołem wpuszczonemi (fig. 154).

Jeżeli belkę, spoczywającą na dźwigarach, chcemy oprzeć osiowo, to możemy uskutecznić to Fig. 158. wedle fig. 161, kładąc łożysko tej belM (ewentualnie wypukłe) na dźwigarach. — Utwierdzić je można przy pomocy żebra lub śrub.

Zamiast robić łożysko wypukłe, możemy ściąć je trzema płaszczyznami (fig. 155 i 156) lub złożyć je z paru blach coraz węższych ku górze (fig. 162), przyczem żebra robi się z płaskowników.

jfff

rfi

J.

■d

Fig. 157.

(TO

ero

iBlj

.lTTJ CT.

izîFif"

\N

Fig. 162.

Fig. 160.

etP—,

\-)L

g\

JÈ.

~TT

M-

oto-

łp

Fig. 161.

Fig. 163.

Fig. 159.

Reakcja ciosu działa na łożysko jako obciążenie od dołu (por. fig. 163); dlatego też łożyska oblicza się na zginanie. Otrzymujemy mianowicie dla łożyska wy p ukł eg o (fig. 163), gdzie przyjąć można, że ciężar belki działa jako skupiony:

3~Pc 4 bk

żysko '= oddziaływanie, c długość łożyska, b szerokość, kg = naprężenie dopuszczalne materjału łożyska na zginanie*):

■*) W kilogramach i centymetrach.

= 0,87

Pc

bk

gdzie P = siła cisnąca na ło-

P c Pc

Otrzymujemy bowiem: M = —. — a stąd g

Wkg =

g kg

/ bks-

cc TT

. . 35

Dla żeliwa g = 0,055

. 35a

Zwykle min. g = 40—50 mm.

Inne wymiary łożyska:

głębokość żebra i grubość tegoż u nasady 40—50 mm, wysokość rąbków bocznych 15—20 mm, szerokość

Dla szerokich łożysk płaskich miarodajny jest kierunek poprzeczny. Mamy tu (fig. 164):

40 mm.

. . 35b

g =

gdzie p jest ciśnieniem jednostkowem, przyczem j. w. nie schodzimy z grubością g poniżej 40 mm.

Moment zginający z powodu ciśnienia na płytę od dołu wynosi bowiem | c² p (na jednostkę szerokości), a stąd:

c² P = i. 1 • g². kg

g=°

Obliczenie to potrzebne jest tylko wyjątkowo.

§ 13. Podciągi

Podciągiem nazywamy belkę, naktórej wspierają się inne belki (por. np. blachownica na fig. 147 lub 148) lub ściana*).

a stąd:

cc

.. IM-

rnmpi

Fig. 164.

Fig. 165.

Fig. 166.

Belki drewniane przymocowuje się do podciągu zwykle :

str. 46\ odpPu^p w“cE°dCiągÓW’P°dtrzymu«cych    P°r'

a) na zacięcia (fig. 165), przyczem a

2—3 cm ;

m ax a

t h ¹

h) na stopkach dolnych podciągu (fig. 166), najczęściej również nacinając belkę drewnianą ;

c) na kątowniki (por. fig. 146 i 148), o ile podciąg żelazny jest bardzo wysoki.

Belki żelazne łączy się z podciągiem za-pomocą kątowników, ! (©lilie przyczem dla małej róż- [ nicy wysokości podciągu j i belki długość kątowników mieści się między j ramionami belki drugo- j rzędnej (fig. 167). dla więk- j szej zaś zwykle jeden ką- .—-townik (żebrowy) prze- ,    ⁰

puszczamy na całą wysokość podciągu, wycinając belkę boczną (fig. 168). Por. str. 24 i 25. Wymiary kątowników i nitów łączących można brać wedle następującej tabliczki:

r£

IN>20

■80.80.6

Ing. 167.

70-70 B

=5=

' z ; 'by/

iŁ

-w

Fig. 168.

Średnica nitów w mm

Wymiar k ąt o w ni k ó w

N. dźwigara przytwierdzonego

6— 8

-8—14 10 -16 16-20 20—26 26—30 od 30

40 X 40 X 5 (rzadko) — 50 X 50 X 5 50 X 50 X 5 60 X 60 X (6—7)

70 X 70 X 7 (8) '

80X 80X 8(10)

90 X 90 X i0 100 X 100 X 10

10—12—13 12—13—16 12-13-16-18 14—16-20 .

16—18—20

18—20

20

Fig. 169.

Ściany bardzo ciężkie i bardzo 71 silnie obciążone podpiera się nie-I raz podciągiem kratowym, włożo-A nym w ścianę. Zarys takiego wię-zara przedstawia np. fig. 169. Strop może być zawieszony na ścięgnach. Zasada obliczenia belek kratowych podana jest w dziale

VII. ę 26.

*) Najlepiej brać wymiary oznaczone tłustym drukiem.

i; 14 Belki wspornikowe.

Belki wspornikowe (zamurowane jednym końcem) o małych obciążeniach i wymiarach otacza się szczelnie murem, wpuszczając je możliwie głęboko: wtedy największe ciśnienie na mur

mb

od strony zewnętrznej: aL

. 36

od strony wewnętrznej: a

5b(P

szerokość dźwigara,

gdzie m == głębokość wmurowania, b = moment w miejscu wmurowania.

Dla większych wymiarów lepiej jest oprzeć belkę na dwu łożyskach, dolnem A i górnem B (fig. 170). Ciśnienie B znajdziemy z równania:

Ma

Ma

d — (m

m,)

37

Mamy bowiem :

¹

Por. aut. Statyka budowli str. 131.

²

Por. aut. Statyka budowli str. 159.

³

) Por. aut, Statyka budowli str. 165.

Ma = B (d — m, — m,) Ciśnienie na łożysko A = B + P .    .......

B m.

37a

gdzie P jest obciążeniem wspornika, Ma zaś momentem tego obciążenia względem punktu A.

ić->;

4-

■M,

IB

il

r*-

C->1

■ł'6

ri

JL

—3------*

Fig. 170

Fig. 171.

Ciężar, spoczywający na B, winien być równy dla pew-? ności co najmniej 2 B. Oba łożyska obliczamy, jak dla belek prostych, a konstruujemy zwykle jako wypukłe, t arę warstw cegieł nad i pod dźwigarem wmurowanym wykonujemy na zaprawie cementowej (k — 10 kg/cm²). Jeżeli ciężar rauru, spoczywający na B, jest mniejszy niż 2 B, to łożysko należy zakotwić wedle fig. 171, tak, aby ciężar muni,

chwyconego kotwą, wraz z ciężarem, spoczywającym na B, był większy od 2 B.

Balkony wykonać mcżna też, przedłużając dźwigary stropowe poza mur, jako belki wystające (przewieszone).

Jeżeliby dźwigar wsporniko- ^//y/////M wy wypadł zbyt wielki, moż-na zastosować wsporniki zastrzałowe, których końce

■ Jh~.....

-i

ii

rais»-

/*

)'45;

ii

^y

IV

1V0.65

Fig. 172..

Fig. 173.

podpiera się ukośnemi prętami, t. zw. zastrzałami. Wsporniki takie widzimy na fig. 173 i następnych. Zastrzał przenosi tu (fig. 172) ciśnienie

Y/a

rrMt

,L 70-703

. . 37b

7/

'A

ścięgno zaś poziome ciągnienie H = P — • . . • .

37c

CN.P.16

Wedle wzoru tego liczymy ścięgno, gdy obciążenie przenosi się na nie tylko w końcowym punkcie (w węźle) wspornika. Jeżeli ścięgno obciążone jest na całej swej długości, to we wzorze powyższym ,P = \ p a, największe zaś naprężenie ścięgna :

Fig. 174.

_M ₌ H Pj»_\    .    ...    37d    *

F ' W F +8 W    m

Ścięgno wspornika musi być żako- f :j[ twione w murze (por. fig. 173, 174, 176); f Jj zastrzał wspiera się na łożysku:

a) przy pomocy śruby przy bez-pośredniem oparciu (fig. 174) (tylko dla małych obciążeń!); zastrzał na końcu został wygięty;

• «le*

0.(1

Fig. 175.

b)    przy pomocy kształtowników, o które opiera się wygięty zastrzał (lig. 173 i 176) ;

c)    na blasze węzłowej i kątownikach (fig. 177).

Por. również str 113 i 114.

wm.

w

VA

o Tl

!o

wÊÊmmm

W każdym z tych wypadków oblicza się poziomą powierzchnię łożyska na ^^pw -wą, pionową zaś wierzchnię na ściskanie poziome.

'A,

JmmyA

A

1Ä

tm

X.. lii

Połączenie zastrzału ze ścięgnem wykonuje się alboflbezpośre-dnio (fig. 1^3 i 179), albo "(przy pomocy blachy węzłowej (fig. 174 i 176).

Jeżeli wsporniki podtrzymują balkon, wykusz i t. p., to koń—— ce ich łączy się przy

Fig. 176-7

pomocy dźwigarów poprzecznych (fig. [Jf Aff f 78, 179, oor. też przykład 18). Mię-dźwigarem a mu rem można -rp—:    przerzucić sklepienie; wtedy dźwigar liii Il :’ ff ;j    czy się też na wyginanie poziome, ewen-

44—i’ -    ) '• ' tualnie ściąga kotwami.

'    Poręcze przytwierdza się do tejże

por.

1.6P W ; ; 11 W., ■..•'À. ;

1 ■ « A; -

belki poziomej; parę przykładów fig. 180-183.

Fig. 178-9.

§ 15. Ogólny układ stropów żelaznych Niewielkie rozpiętości do 5-6' m przykrywamy szeregiem belek równo-j .    rzędnych wt odległościach, zależnych od

::d

rodzaju stropu, zw-ykle 1—2 m (por. § 30) (fig. 184), wykonanych jako dźwigary walcowane, ułożone w kierunku mniejszego wymiaru przykrytej przestrzeni.

Dla rozpiętości większych stosujemy^ dwa systemy dźwigarów (fig. 185 i 186); a) podciągi, b) belki Fig. 180. Fig. 181. Fig. 182. drugorzędne żelazne łub drewniane,

przyczem podciągi oprzeć można albo tylko na ścianach (zw-filarach okiennych, fig. 185), albo na ścianach i slupach (dla większych rozpiętości, lig. 186). Projektując strop, należy przedewszystkiem określić położenie podciągów i słupów, tak, aby długość dźwigarów drugorzędnych była 5 —6 m.

Podciągi wykonać można:

a) jako dźwigary walcowane o wielkiej wysokości zwykle max 40 cm

b)    jako dźwigary walcowane bliźniacze,

c)    jako blachownice — dla większych roz-

piętości,

d) jako belki kratowe; zdarza to się wyjątkowo, zwykle wtedy, gdy chodzi o podparcie ciężkiej ściany; wtedy belkę kratową można włożyć w ścianę.

Sh N

Fig. 183.

Fig. 184-5.

mo

Ilość słupów zależy też od ozpiętości dźwigarów. Niekiedy j większając ilość słupów, można j zastosować podciągi nie blacho- 1 wnicowe, ale lite walcowane, co może okazać się tańszem, pomi-zwiększonej ilości słupów.

Wogóle, jeżeli niema powodu, nakazującego wybór któregoś systemu, należy rozważyć możliwe ewentualności i wybrać najtańszą.]

' i "H«r iii i hi

liii i... J—i.—i—i—i—1-ij—

Np. dla przykrycia sali 15,0X8,0, jak na fig.

•i-

186, możemy zastosować następujące systemy:

iß

■ze

.5

i*

i*——5,0»--->1*-'---5 00-

b)    Podciągi 4 i 8,

a pomiędzy niemi dźwiga-    .

leżące równolegle do dłuższych ścian sali. Podciągi te byłyby silnie obciążone i bardzo ciężkie.

c)    Słup S; na nim podciągi AS i SB; na tychże dźwigary 1—11 o długości po 4 m. Podciągi byłyby prawdopodobnie blachownicowe.

Fig. 1*6—8.

a) Szereg dźwigarów 1 — 11, leżących obustronnie na murach podłużnych w odstępach 1,25 m. System ten jest tu niewłaściwy, gdyż ugięcie dźwigarów o dł. 8 m byłoby bardzo znaczne; stosować go bezwarunkowo nie na-leży.

ry.

d) Słupy S: i S₂; na nich podciągi ASŁ, S₁S₂ i S₂BL, a na tvchze dźwigary 1—11.

Z tych ewentualności nadaje się najlepiej do wykonania b), jeżeli słupy nie są dopuszczalne, d) jeżeli zaś można je umieścić. Por. przykłady.

V. SCIANV ŻELAZNE

§ 16. Konstrukcja ścian żelaznych

Ściany budynków żelaznych składają się’: A) ze szkieletu żelaznego i B) z wypełnienia, zwykle cegłą, betonem lub blachą falistą.

A. Szkielet żelazny mniejszych budynków stanowią : 1) podwalina, 2) o-czep, 3) słupy, 4) przekątnie, 5) rygle.

Podwalinę, t. j. belkę poziomą, na której wspiera się szkielet żelazny ścian, tworzy najczęściej eeownik (dźwigar Ü), rzadziej kątownik; leżeć może ona albo w całości na podmurowaniu albo też opierać się tylko na poszczególnych fundamentach (fig. 191). Należy zakotwić ją w fundamencie śrubami do kamienia (fig. 192 i 193).!

jr -*#1

t! \ Ą

i VU

Fig. 189.

O c z e p], t. j. beIkę*po-ziomą, łączącą szkielet żelazny u góry, robimy również najczęściej z ceowników, leżących na płasko (fig. 194 i 195). Czasem oczep robimy z drzewa (w budynkach krytych drzewem), podpierając go na ceownikach i usztywniając zastrzałami (fig. 196).

U-

ES

-i

__L

A^—< ■

nych co ,50m do

'^B.

Fig. 190.

zwykle z dźwigarów T, rozstawio-W miejscach zetknięcia dwu ścian (np. narożniki; tworzy się je najczęściej z d w u kształtowników (por. lig. 200). Jeżeli mają tę samą szerokość co podwalina, połączenie wykonuje się zwykle wedle fig. 192, t. j. słup przynitowuje do podwaliny zapora ocą odpowiednio wielkich kątowników. Dla ma-*

łych budynków robimy _____ słupy często z kątowni- . y ków (fig. 202 i nast.). /'

Pola pomiędzy siu- %/ parni, zwłaszcza skraj- ^ ne, stęża się p r ze k ąt-n i a m i (fig. 206), u- .rćlEft i mieszczając je tak, aby iGPnj j narażone były na cią-^—-    " ‘

l gnienie; zatem w polu skraj nem, licząc od naroża, od dołu ku górze.

Używa się na nie przekrojów T lub U, łączonych z podwaliną i oczepem przy pomocy kątowników ukośnych lub zgiętych blach (fig. 65 i nast.).

-M-

SJ./Ï

Fig. 191.

OaO:

[o^o

...... ..

k/s

//

Fig. 192.

Fig. 193.

Fig. 194.

R y g 1 e sa to belki poziome, jakie dajemy dla usztywnienia całości pomiędzy podwaliną a oczepem, zwłaszcza

nad drzwiami i oknami (fig, 189, 191, 206). Robimy je z ceow-ników, rzadziej z kątowników lub zetowników.

B. Wypełnić ściany można murera ceglanym, betonem, blachą fali-stą* wreszcie drzewem.

1j Przy wypełnieniu murem ceglanym wykonujemy zwykle wszystkie części szkieletu z dźwigarów o tej samej wysokości, a to o 2 cm większej    Fig_ ₁₉5

od grubości muru. Np. dla muru 14 cm

używamy belek NP 16. Wtedy zamiast rygli używa się cza

O'

su

sem płaskowników mentowej pomiędzy warstwami cegieł.

—, umieszczonych w zaprawie ce-

O

mv&zmA

o' Öl

\Cff20y

ji rl7co x?o n

’⁷4ia

'■70Û/00 70

~r

l Hf. 18

■/.5050S

\m\£Mr20

CO PZO

Do wypełnienia blachą fali _ stą (fig. 202 następne) użyć ) można blachy , falistej płaskiej lub dźwigarowej. W tym o-statnim razie można w mniejszych budynkach opuścić zastrzały. Blachę falistą przytwierdza się ni-tami lub łapkami), o wymiarach odpowiednich falom, przynitowane-

Fig. 196.

mi do blach falistych, a założonemi na kątowniki. Poszczególne arkusze zakłada się na stykach na 1 falę w stronę przeciwną najczęstszym wiatrom. Na stykach poziomych zakłada się arkusze górne na dolne na 10—15 cm. Szkielet robimy zwykle z kątowników⁷.

Do blachy falistej można od

wewnątrz przymocować odeskowanie (oszalowanie z desek) (fig. 204). Czasem też pokrywa się ją warstwą betonu dla uzyskania ogniotrw⁷ałości.

Fig. 197-9.

Poszczególne części budynków żelazn}^ch ryglowych wypełnia się też szkłem jako okna (§ 17) lub świetlnie (§ 31.8),

§ 17. Okna żelazne

Okien żelaznych używa się najczęściej w budynkach/że-laznych, magazynach i t. p.

Fig. 200.

Fig. 201.

Fig. 202.

Fig. 203.

Konstrukcja ich składa się (lig. 207 i następne):

1)    z ramy, osadzonej w otworze okiennym,

2)    ze szczebli, pomiędzy któremi mieszczą się szyby,

3)    ewentualnie z części otwieralnej.

Ramę robi się najczęściej z kątowników (fig. 208, 209), czasem z dźwigarów j_| Juk 2_ (fig 210), także ze specjalnych profilów kątowych do świetlni. Osadza się ją w murze przy pomocy wąsów, t. j. płaskowników o wymiarach 50/5 dł. 300—400 mm, rozciętych na końcach i omurowanych (fig. 207,

Fig. 204.

208,    209), czasem przy pomocy śrub do kamienia. W l3iidynkach żelaznych łączy się ramę nitami ze szkieletem żelaznym.

Fig. 205.

Szczeble zewnętrzne, t. j. dotykające bezpośrednio ramy, robimy przy ramach kątownikowych z półprofilów okiennych (fig. 208,

209,    21T) ; łączy się je z ramą 8 mm nitami. Szczeble wewnętrzne zaś

z profilów okiennych krzyżowych (fig. 212, 213) lub też z teow-ników. Łączą się one z zewnętrznemi na zacięcia i czopy. W oknach większych trzeba umieszczać częściowo szczeble silniejsze, złożone np. z płaskownika i przymocowanych doń obustronnie półprofilów (fig. 214); łączy się je z ramą na małe kątowniki.

Części otwieralne (fig. 215) osadza się pomiędzy profilami stałemi, najlepiej silniejszemi. Posiadają one również

*

i

f

• i

LVTZP/ZSirr-Kt«

X

X

X

\

\

N

woo-

r

H

=f

H*-

■

1

x

s

LL

f

-,- **-

------------#----

■'

S

i

——■-a:"

i 1

i

i

MB?

2ZE:: —:^mzzr'vz7

/'

Xi ■

•■->-

1=

■

.

/

•>

%

-

-1

;:Æ!SSÎE!ù7^^®'£''

,

ÛOOS -

+m>

~1

■-

yfotK--

4‘WJO

X

'•~-00Ç2

\

I

¥

____NJ

ODûti

72550

h.

A

%

i

i

— Q009 —

_j.

ms

,

x

72ÇCO

ÔOOü

t

Z20DD

n—— ix~ I

;    ^W tV'*    ■"jÿf:'-

Fig, 200.

-

*

Æ

r

&

Ö

(S . -te. \

3>

AV '

SW •

a

h.

§K A

*

;

.

»

/

•■-' N

j

im

Tl-

?-■!!

ij

!

o.

L

;]

!

■

!

1

Ki

i

li

r

LI

r¹—

j]

u

ii

In

1

nF

I

i

i

ic nr-

'⁻C

iii

I*

—T-^rs--1

!

i

!

u

S±l

3#

1]

\

Fig. 207-8

ramę najczęściej z kątowników lub profilów kątownikowych. Ramę łączą ze stałym profilem zawias}^.

Szyb}r osadza się w kicie i u-twierdza sztyfeikami, przesuniętemi przez profile (fig. 213). Grubość ich

r->'

ai

x NPS/J

3?“

Fig. 209.

Fig. 210.

hi-ti.; *

wynosi od 4 do" 8 mm. Czasem używamy] szkła drutowego (por. str. 126) |

Drzwi żelazne wykonuje się z ramy kątownikowej , usztywnionej przekątniami, na których umieszcza się blachę gładką lub falistą (fig. 216).

Drzwi mogą być otwie- jf| ranę: a) na zawiasach, b) ifg na kółkach (fig. 216) i c) ira podnoszone do góry.

'A

Ik

-a

Ing. 211

Fig. 212.

VI. SCHODY ZELAZNE

§18. Wymiary ogólne

Najczęściej używamy schodów o rzucie poziomym :

a)    jednoramiennym krótkie lub podrzędne,

b)    dwuramiennym, o jednym podeście (zawratnicy),

c)    trójramiennym, o dwu pode-

schody

stach,

Fig 213.

d) okrągłym — również na schody podrzędne,

c) mieszanym, wedle jakiejś linji

krzywej.

Szerokość ramienia schodowego wynosi :

:? naw» . ' '-m: : sk -m

0,60 -1,10 m dla schodów okrągłych,

1,00—1,20 m „

1,20—2,00 m „

— do 3,00 m i wyżej „

Stosunek wysokości w do szerokości s jednego schodu : 2 w + s = 61 do 63 cm lub f w + s = 52 cm (dla schodów stromych), przyczem zwykle:

15—18 cm w domach mieszkalnych, w    20—24 cm dla schodów podrzędnych.

Otrzymamy wtedy :

prostych podrzędnych, w domu mieszkalnym, w budynkach publicznych.

38

Fig- 2i-H

Wysokość stopnia

Szerokość sadzawki stopnia

Zastosowanie

14

33

15

32

16

31

17

29

Schody główne

18

27

19

26

20

25

21

24

( Schody pod-J rzędne

JA

nmi

!-t4“H

i fi m

ii:' \\llPY, „.....,

kffcŁ

! "■ HSSfiïi

h if

fil

i!

r®

rlilllMltii

'fi

o-

Fig. 216.

Fig. 215.

Zazwyczaj musimy się jednak dostosować z wymiarami wysokości do danych warunków, a wymiary nie wypadają

ramę najczęściej z kątowników lub profilów kątownikowych. Ramę łączą ze stałym profilem zawiasy.

i?

Szyb}' osadza się w kicie i u-twierdza sztyfcikami, przesuniętemu przez profile (fig. 213). Grubość ich

S/y/.y

SU*

//s.-

iH

ni

X. HPS/J

Fig. 209.

Fig. 210.

m&y .

wynosi od 4 do" 8 mm. Czasem używamy] szkła drutowego (por. sir. 126)1 * -, ... s Drzwi żelazne wykonuje się z ramy kątownikowej, usztywnionej przekątniami, na których umieszcza się blachę gładką lub falistą (fig. 216).

Drzwi mogą być otwierane: a) na zawiasach, b) na kółkach (fig. 216) i c) podnoszone do góry.

Fig. 211

t±±Ą

/v

■Mg

I

Fig. 212.

VI. SCHODY ZELAZNE

§ 18. Wymiary ogólne

Najczęściej używamy schodów o rzucie poziomym :

a)    jednoramiennym krótkie lub podrzędne,

b)    dwuramiennym, o jednym podeście (zawratnicy),

c)    trójramiennym, o dwu pode-

schody

stach,

Fig. 213.

d) okrągłym — również na schody podrzędne,

c) mieszanym, wedle jakiejś linji

krzywej.

Szerokość ramienia schodowego wynosi :

0,60-1,10 m dla schodów okrągłych,

prostych podrzędnych, w domu mieszkalnym, w budynkach publicznych.

1,00—1,20 m „    „

1,20—2,00 m „    „

— do 3,00 m i wyżej „

Fig. 2iH

Stosunek wysokości w do szerokości s jednego schodu : 2 w + s r= 61 do 63 cm lub f w + s = 52 cm (dla schodów stromych), przyczem zwykle:

w = 15—18 cm w domach mieszkalnych, w 20—24 cm dla schodów podrzędnych.

Otrzymamy wtedy :

Zastosowanie

Wysokość stopnia

Szerokość sadzawki stopnia

14

33

15

32

16

31

17

29

Schody główne

18

27

19

26

20

25

21

24

( Schody pod-^ rzędne

Hf

«à.

w'

“FtiTr

LLLLJ

li

³jK\( !

!!

Sil!

K\li

fj

Dl

,>y,:.    _

Fig. 216.

Fig. 215.

Zazwyczaj musimy się jednak dostosować z wymiarami wysokości do danych warunków, a wymiary nie wypadają

wtedy w cyfrach okrągłych. Wyjątkowo wysokość stopnia dochodzi do 30 cm dJa schodów drabiniastych (np. w wieżach); tu wzorów powyższych nie można zastosować, ale trzeba w zupełności dostosować się do warunków lokalnych.

W jednem ramieniu schódowem wynosi ilość schodów zwykle 12 do 15. Wysokość w świetle między dwoma ramionami schodów, leżącemi nad sobą, wynosi co najmniej 2,10—2,20 m.

§ 19. Obliczenie schodów żelaznych

Poszczególne stopnie spoczywają zwykle jednym końcem na dźwigarze policzkowym, drugi ich koniec:

a)    może być wpuszczony w ścianę na 7 do 8 cm ; (zwykle przy stopniach kamiennych) ;

b)    może spoczywać na dźwigarze policzkowym przy

ściennym.

Wymiary dźwigara policzkowego określa się z wzoru ;

z Pp b₀

M    Z lp

k    8 k

zP,

b₀

. .    39

16 k

gdzie z jest obciążeniem całkowitem schodów w kg/m-, b₀ szerokością ramienia schodów, zaś lp =--• 1—2b długością w rzucie poziomym tegoż. *    Obciążenie ruchome schodów

przyjmować należy : w domach mieszkalnych 400 kg/m

J_ t .w budynkach publicznych,

.......- J lokalach handlowych itd. 500 kg/nP

Dźwigary policzkowe, oraz podesty (zawratnice) wspierają się na dźwigarze podestowym.

Moment zgięcia, przenoszący się na dźwigar podestowy, wynosi (por. fig. 217) dla najczęstszego systemu schodów dwuramiennych, gdy policzek górny i dolny w rzucie poziomym spadają ze sobą, por. fig. 217*) :

1T B Te Zl %ß2 ' '

gdzie zx jest obciążeniem podestu w kg/m-, Z całkowitem obciążeniem belki policzkowej, b szerokością podestu, B długością tegoż {— szerokością klatki schodowej).

Jeżeli podest podparty jest sklepieniem, to moment p o-z i o m y, przenoszący się na dźwigar podestowy (obliczony niekorzystnie), wynosi :

*) W razie większego oddalenia obu policzków od siebie, obliczenie przeprowadza się jak zwykle dla belki wolno podpartej (por. przykład).

r---------

.... I

Fig. 217.

M, =

. . 39a

i- H m² -

1    z* b² m²

40

M₂ -

gdzie m jest odległością śrub pośrednich, f zaś strzałką sklepienia. Śruby oblicza się na siłę:

H =

(34

41

Największe naprężenie dźwigara podestowego :

§ 20. Konstrukcja schodów żelaznych

najw. o = w

M₂

W,

Dźwigary policzkowe wykonujemy:

a)    jako silne blachy o wymiarach do 200X8 (fig. 228), ewentualnie wzmocnione płaskownikiem lub kątownikiem (fig. 218), tylko dla b. podrzędnych schodów.

Dla cięższych schodów można użyć dołem płaskownika, górą kątownika (fig. 219);

b)    jako dźwigary J_ (zwykle dla stopni kamiennych, rzadko dla stopni drewnianych lub żelaznych nasadzonych); na dźwigary przyścienne używamy wtedy ceowników (fig. 223);

4>

Fig. 218-20.

c)    jako lekkie blachownice o wysoko* ści około 150—300 mm ; wymiary kątowników 20X20X4—40X40X5, grubość ścianki 4—5 mm (fig. 220);

d)    jako lekkie dźwigarki kratowe, o wymiarach jak pod c); miejsce blachy zastępują tu płaskowniki (fig. 224).

Po drugiej stronie można stopnie oprzeć na murze (fig. 222), albo też na ceownikach (fig. 223), innych lub dźwigarach o jednej ścianie płaskiej.

Na dźwigary podestowe używa się dwuteowników (ewentualnie szerokosto-powych dla podestów sklepionych); rzadziej lekkich przekrojów kratowych.

Połączenie dźwigarów policzkowego s i podestowego przedstawiają fig. 224 i na- $ stępne. Wzmocniono tu zbyt cienką L ściankę dźwigara obustronnemi przykład- p € kami z uwagi na ciśnienie na ściankę dziury w nitach łączących, które należy zawsze obliczyć na oddziaływanie dźwigara policzkowego.

Łożysko dźwigara policzkowego, wykonane przy pomocy blachy i kątowników, a utwierdzone śrubą do kamienia,

Ft-

Fig 221.

%‘yyyyyyyyyyyy/yyyyyyyyyyyi

i:

yyyyyyyyy///yyyyyyyy/.

Fig. 222—23.

przedstawiają fig. 226 i 228. W schodach podrzędr^ch można dźwigar wprost wpuścić w fundament (fig. 229).

Najczęściej używane rodzaje pokrycia schodów ż el a zn y c h :

a)    Stopnie kamienne (p. fig. 230); poszczególne stopnie zachodzą na siebie na szerokość około 5 cm.

b)    Stopnie p o dskl ep io ne) na dźwigarach policzkowych umieszczamy co 1,0—l,5m małe dźwigarki, a na nich przerzucamy sklepienie o grubości 1/4 cegły; na nasypie leżą sadzawki drewniane.

c)    S t o p n i e d refwn ia.ne;' umieszcza się je na kątownikach 30—40 mm (fig. 231); można podeprzeć je podstawkami drewnianemi lub z blachy dziurkowanej.'

PI

■O

J.O Q

fo

loi’

■O

'Oj

|0

'Oj

Fig. 224.

bCü

------m

§1

mmm

Wmrnm -

Fig. 220.

Fig. 225.

d) Stopnie żelazne z blachy ncaask gładkie, pokryte linoleum (fig. 224 i następne); wzma-^ cnia się ją zwykle jednym lub dwoma kątownikami; dla większ}^ch^ obciążeń dodaje się nadto podstawkę blaszaT ną (fig. 224), nieraz z blachy dziurkowanej, lub słabą kratową.

Stopnie „c“ i „d“ te mogą by<Ś nasadzone na dźwigary policzkowe lub wpuszczone pomiędzy nie ; stopnie „a“ są zawsze nasadzone.

lub

Fig. 228.

Fig. 227.

kątowo, wzmocnioną kątownikami 30 X 30 X 4 do 40 X 40 X 4, przytwierdza się do policzka walcowanego nitami lub (częściej) kilku śrubami.

kii- w

Stopnie nasadzone wykonać można dia bardzo małych obciążeń na blachach płaskich, wygiętych odpowiednio i zachodzących na * siebie wedle fig. 226 i 227. Dla większych obciążeń użyć trzeba osobnych kątowników (fig. 231 ^ i 233), tworzących trójkąty, nasadzane na dźwigar Często używaną konstrukcję przedstawia fig. 224; blachę o gr. 4—5 mm, wyciętą

//

/ / at>

<&•

f/mr\

-~5ooj.

4!

Stopnie wpuszczone pokazane są na fig. 234; do ścianki dźwigara policzkowego przynitowano tu

mj

li

i Th

--'U

Przykład podrzędnych schodów wieżowych podany jest na fig. 235. Policzki są tu z kątowników, a stopnie z małych blach, wzmocnionych kątownikami 25 X 25 X 5.

Schody kręcone wykonuje się w fabrykach zwykle według wzorów katalogowych. Przykład por. fig. 236—239. Poszczę-

WJ

ST

,ł

/ // $■

Â'

Fig. 231.

Fig. 232.

c-..

rr

\/a

ft

ft

f!

a.

pTjjO|

ira

l>CXt

ft

/t

ft

__o

L/.

ft

Z'

ft

ft

Fig 235.

Fig. 233.

Fig. 234.

gólne stopnie osadzone są tu na trzonie okrągłym, pustym. Słupki poręczowe, osadzone w rurach gazowych, a zaopatrzone dołem w śruby, usztywniają lekkie stopnie najczęściej z blachy laogŁk&Jaiadftej.

Poręcze schodów można osadzić, wedle fig. 240, z boku policzka, albo wedle jednego ze sposobów, podanych na fig. 180-183.

-li

Fig. 230.

<rnS

iy>

/

tZjOIJ

m

77

Fig. 236.

JN

•t*

X

at^

1

4

4

—-J

LJ—i_L_

J

X

I 1 /il

c

xs

•f -30 —

1

Ä:r28«

......801-36

H—

|\

3

K

»0.5

'H-»

L

8

».

i

:

i

I H° Zia

¹1!

ï

i

s

n

l

!!

.....■

si

t!7

■------£2

W

s"

K

Fig. 238-9.

iiilffl

70

sa

®Hi

@

- . ■■■rho

Fig. 240.

Fig. 237.

VII. DACHY ZELAZNE

§ 2Î. Ogólny ustrój dachów żelaznych

Na ścianach zewnętrznych opiera się więź ary główne w odległościach a -    3,5 do 6,0 m (zwykle około 4,0 m di a

płatwi zwykłych, około 5,0 m dla płatwi przegubowych)* (fig. 136). Rozpiętość podporowa wynosi I ł₀ m, gdzie m wynosi co najmniej 40 cm, zwykle 60 i więcej, w zależności od rodzaju więzara i łożysk.

Na węzłach górnych więzarów opierają się płatwie, a na płatwiach k r o k w i e, zwykle drewniane, w odstępach

około 1,00m ; dla krycia betonem krokwie żelazne w odstępach 1,0- 1,5 m; dla kry-é    cia szkleni krokiew-

T'Vyl    jp    ki zw. również żela-

i    zne (szczeble, szyny),

.    w odstępach 0,5—

0,8 rii. Pokrycie dachowe spoczywa na krokwiach.

Więzark żelazne łączy się z sobą zwykłe po dwa za pomocą t ę ż n i k ó w (wia-rł™ tron nic) p o ł a c i o-yd    w ych , a na d i o t ę ż-

nika m i (wiatrow-nicarai) p ton o w e-m i.

Pb

iP

0,

z-.....f-r

■ii

—■—| ru

“Hf:

»r

rZ

îtj-----

Obliczając dach żelazny, wyznacza Się najpierw wymiary łęrokwi, potem płatwi, wreszcie więzarów. Tężmków nie oblicza się, chyba dla bardzo wielkich dachów.

Najczęściej stosujemy w budownictwie Żelaznem wię-zary dachowe, statycznie Wyznacza!ne, a z pomiędzy tych .przedewszystkiem :

a) belki kratowe na dwóch podporach; posiadają one jedno łożysko stałe, drugie ruchome; ilość p prętów więzara dla belek statycznie wyznaczalnych wynosi:

wr

Fig. 24.1..

p = 2 w — 3    .    .    .

42

gdzie w jest ilością węzłów ;

b)    belki kratowe wspornikowe, oparte na je-dnem łoźysJku (stałem), w drugiem zaś miejscu ustalone w ścianie kotwą ( łożysko ruchome); ilość prętów diabełek statycznie wyznaczalnych p = 2 w — 3- (fig. 242);

c)    rzadziej używane belki łukowe trójprzegubowe, ciągłe przegubowe i t. d., o których tu mówić nie będziemy.

§ 22. Projektowanie dachów żelaznych

Przedewszystkiem rozmieszcza się więzary główne w odległościach 4— 6 m, w zależności od filarów ściennych budynku i t. p warunków.

Następnie należy określić zarys więzara. Łożyska dachu, podpartego na słupach, leżą w osi słupów; brzegi ło-

r-

✓-iS». A

U—

•A

Fig. 244

Fig, 243.

żysk na murach odsunięte są o 10- 15 cm od wewnętrznej ściany, a zatem osi łożysk o około 30 cm od tejże.

Położenie i pochylenie górnego pasu więzara określone są zwykle projektem budynku i rodzajem pokrycia dachu (por. tablice). Oś jego leży zwykle około 25 cm poniżej zewnętrznej linji zarysu dachu. Pas dolny jest zwykle poziomy (fig. 243, 248) lub też nieznacznie wznosi się od łożysk spadkiem około 1:10 (fig. 244 Î 246). Największa wysokość

Fig 242,

i?

-l~7S-7B7nr

■L‘ 13-29 m

Fig. 246.

Fig 245.

więzara (zw. w środku) zależy od przyjętego spadku pokrycia. Dla dachów o znacznym spadku wysokość tę łatwo otrzymamy, wychodząc od punktu przecięcia pasów górnego i dolnego w węźle podporowym; natomiast dla małych pochyleń należy przyjąć narożnik (słup podporowy) pionowy, którego wysokość jest tem większa, im dach jest mniej stromy i im większa jego rozpiętość. Dla małych pochyleń

Bryła : Podręcznik budownictwa żelaznego

przyjmuje się często wysokość narożnika około 0,5 h, gdzie h jest wysokością w środku.

Jeżeli dach ma być częściowo oszklony (por. str. 125),

można :

a)    nałożyć na dach oszkloną latarnię (Eig. 248);

b)    zastosować w dachu oświetlenie boczne (fig. 366), co jest wogóle lepsze, choć droższe ;

c)    dać oświetlenie poprzeczne (fig. 368 i 369). Rozmieszczenie kraty zależy w pierwszym rzędzie od

odstępu płatwie który równy jest odstępowi węzłów pasu

górnego. Wynosi on 2—3 m i zazwyczaj pozostaje stały na całej długości więzara; wtedy najwygodniej zastosować układ kraty angielski (fig 245), Polonceau (fig. 244, 246), belgijski (fig. 247) i podobne. Czasem (z powodu latarni i t. p. powodów) musimy w części dachu zmienić odstęp węzłów; wtedy staramy się przynajmniej pozostawić go stałym na części pozostałej Zmieniamy również odstęp węzłów, jeżeliby przekątnie przecinały się z pasami pod zbyt ostrym kątem (poniżej 30°) w skrajnych częściach. Latarnie najlepiej zastopować niezwiązane z zasadniczym więzarem ; wtedy oblicza się tylko ich działanie na odpowiednie węzły dachowe.

6}pij*,    •

z -    -78771-

Fig 247.

Fig 248.

-Ą

Fig, 249.

Dachy.schodkowe (fig. 249), używane najczęściej w warsztatach, dla uzyskania dobrego oświetlenia, posiadają jedną ścianę oszkloną, zwykle prostopadłą do drugiej części pokrycia dachowego, rzadziej pionową. Dziś zwolna wychodzą z użycia.

Obciążenie dachu

00

Dachy jednospadkowe (pulpitowe) buduje się tam, gdzie woda może odpływać tylko w jedną stronę (fig.

250-251).

r Dachy wystające (fig. 252) spotyka się zwykle na dworcach kolejowych i na magazynach. Mogą one posiadać w środku pomiędzy podporami wysokość równą wysokości

<*

-r!

Fig. 251

na podporach, a nawet mniejszą, zależnie od długości ramion wystających.

Dachy wspornikowe mogą być przytwierdzane do słupów (fig. 253, 254) lub też zakotwione w murze (fig. 24ai 255). W pierwszym razie wsporniki są obustronne.

Fig. 250.

+to

Fig. 252.

Przy «lachach wspornik ow ych zawieszonych w murze pamiętać należy, aby zakotwienie ich było pewne, albo, aby utwierdzone były do odpowiednio stałej konstrukcji innej.

§ 23. Obciążenie dachu

a)Xięż]ar stały:

Ciężar własny pokrycia należy przyjąć wedle tablic. Ciężar płatwi i tężników wynosi 10 do 15 kg/m² połaci dachu. Ciężar/własny więzarów dachowych wynosi dla dachów lekkich 15 — 20 kg/m², dla ciężkich 20—30 kg/m² rzutu

b) Ciężar śniegu s poleca przyjmować rozporządzenie M. R. P. (§ 6) przepisów obliczenia konstrukcji w budownictwie lądowem) w następujących wielkościach:

ojewództwach : pomorskiem, poznań-skiem, warszawskiem, łódzkiem, kieleckiem, ^35^    lubelskiem, krakowskiem i Śląskiem s =[60kg/n+

¹¹    rzutu ;

w województwach : nowogrodzkiem, wi-leńskiem, białostockiem, poleskiem, wołyń-skiem, Iwowskiem, tarnopolskiem i stanisła-80 kg/m² rzutu ; w okolicach

Fig 253.

wowskiem s

górskich ponad 400 m wy so kości nad poziom morza s 80 i-0,12 (h—400) kg/m² rzutu, gdzie h jest wysokością danej miejscowości nad poziom morza. Np. dla miejscowości, położonej na wysoko- * ści. 650 m n. p. m. należy przyjąć s =

80 i 0,12 X 250 =

80 + 30 = 110 kg/m2 rzutu.

"T

3ÊO'\

-----2tO*--

-i

TT

Przepisy M. R. P. powiadają dalej:

§ 6. 2. Dla pochyleń dachów większych niż 36° należy wielkość obciążenia śniegiem, obliczoną wedle powyższego zredukować, mnożąc ją śpółczynnikiem a, który wynosi :

Fig. 254

r •+

Wt

I»

y;

IIP

Fig. 255.

Obciążenie dachu

dla 30°

a — 1,0 a — 0,5 a — 0,0

Wartości pośrednie interpolować linjowo. Dla pochylenia ponad 45° obciążeniem śniegiem można nie uwzględniać.

(Punkt ten dotyczy np. świetlni dachowych i t. d.).

3.    Przy obliczeniu należy uwzględnić możność tworzenia się* worków śnieżnych we wgłębionych częściach dachu.

4.    Należy uwzględnić możliwość całkowitego lub jednostronnego obciążenia śniegiem.

c) Parcie wiatru uwzględnia się, biorąc tylko składową n tegoż, prostopadłą do powierzchni dachu. Dawniej przyjmowano ją zwykle o wielkości

. . 43

n == w₀ s'n (a + 10) .    .

przyczem przyjmowano kierunek parcia pod <£ 10° do poziomu (i wedle tej wielkości obliczony jest też nasz przykład); obecnie wedle rozp. M. R. P. przyjmować należy parcie wiatru poziome, a tem samem składową _j_ do pow. dachu oblicza się wedle wzoru : w o sin a..    .

We wzorach powyższych a jest kątem pochylenia dachu.

Wielkości w₀ poleca przyjmować M. R. P. wedle następującej tablicy: w miejscach zasłoniętych 50 kg/m2 „    odsłoniętych

do 15 m wysokości .    . 100 kg/m²

w miejscach odsłoniętych ponad 30 m wysokości . 130 kg/m2 Dla wysokości między 15 m a 30 m należy interpolować wedle linji prostej.

Np. dla wysokości 20 m przyjąć należy,^

110 kg/m². Jeżeli dach znajduje się w granicach między 15 a 30 m, wystarczy dla całej jego wysokości przyjmować wielkość parcia stałą, równą maksymalnej, aby nie utrudniać rachunku. Jeżeli np. rzut dachu mieści się między 21 m a 25 m, wystarczy dla wszystkich węzłów tegoż przyjmować parcie, odpowiadające wysokości 25 m (tj. 120 kg/m²).

Dla budynków, narażonych na szczególnie silne wiatry (wybrzeże morskie, góry itd.), należy powyższe wartości zwiększyć o 50%

.    . 44

Wysokość u) metrach

/>Y>

or

/ó

t/z

W/y>//////MV////Ï. borcie uJiatru^ u}

Fig. 255 a.

Dla nachyleń dachu a < 10—11* (tg a < V⁵) można; uwzględnić tylko składową pionową parcia wiatru i włączyć ]ą do obciążeń pionowych. O ile takie dachy mogą być obciążone przez ludzi (terasy i t. d.), należy przyjąć obciążenie 250 kg/m².

d) Ciężar człowieka (skupiony) P mu je się przy obliczeniu krokwi, niekiedy i płatwi. Nieraz bierzemy dla uproszczenia P 100 kg, io, uwzględniając tern samem ciężary, *jakie-by człowiek mógł z sobą wziąć. Przepisy M. R. P. powiadają w § 5. 5:

Obliczenie pokrycia dachu w miejscach, na których może stanąć człowiek, należy przeprowadzić : a) na ciężar śniegu i wiatru; b) na wieka z narzędziar

80 kg przyj-

nt

•t

OJ» W-

i uwzględnić niekorzystniejsze z obu obciążeń.

Fig. 256.

§ 24. Obliczenie i konstrukcja krokwi

g b c kg sec kg 100 kg

Ciężar pokrycia na jedną krokiew : G Ciężar śniegu :    S

Ciężar człowieka:    P

Składowa wiatru prostopadła do połaci dachu : N == n b c kg (na rys. 256 1 = b).

Największe naprężenie w krokwi:

[(G + S + 2P) cos a + N]b

(G + S + P) sin a

Wyraz pierwszy we wz. 40 ma wartość wogóle bardzo małą, dlatego prawie zawsze opuszcza go się (chyba że chodzi o dach specjalnie stromy). Również opuścić można ciężar P, gdyż przy największym wietrze i śniegu nikt po dachu chodzi; wobec czego zazwyczaj liczyć można wedle wz.

f(GH-S) cos a + N] b ⁰ “    8 W

Dla bardzo małych nachyleń dachu cos a — oo 1, wtedy

. 47

belek drewnia-

me

46

[G + S + N]b - , .    „    [(g + s-n)b²c

O = ¹--8 w względnie a =--

GM

Krokwie wykonujemy najczęściej z

zw. o wymiarach ¹⁸/io> ¹⁵/ö> ¹⁶/i35    ¹⁸/ic cm wyjąt-

z małych kątowników i teowników dla pokrycia da-

chówką. Szczeble i szyny używane dla krycia szkłem oblicza się tak samo.

Krokwie drewniane przytwierdza się: na płatwiach pionowych (fig 257 — 259) przy pomocy jednego lub dwu kątowników 50X50X6 do 70X70X8 śrubą Yj—³/₄”; czasem używamy kątowników nierównoramiennych (fig. 258—259); szczegół górny podaje fig. 259;

na płatwiach ukośnych przy pomocy zacięcia 2—3 cm (fig. 260—261), lub też przy pomocy podkładki i śruby (fig. 262).

/it20 3010

1503012

Fig. 257.

Fig. 258.

Fig. 259.

Fig. 260.

§ 25. Obliczenie i konstrukcja płatwi

Płatwie można wykonać jako betki: a) proste, b) ciągłe przegubowe. Ułożyć zaś je można pionowo (fig. 257 i 258) tub prostopadle (fig. 260p262) do połaci dachu.

Obciążenie płatwi:

Ciężar pokrycia ........

Ciężar własny płatwi (często uwzględniony już w wartości obciążenia g) G₂ — 10 a b kg

Ciężar śniegu.........S =

Parcie wiatru prostopadłe do połaci . N Obciążenia te przyjmuje się prawie zawsze jako jedno-* j stajnie rozłożone na długości —' płatwri.

g a b kg

<z> C

y CO

kg

kg

14-,

Dla płatwi, wykonanych jako belki proste, wynoszą zatem największe momenty: a) dla obciążenia pionowego:

-g- (G, + G₂ + S) . 48a

b) dla parcia wiatru: Ma =

a stąd największe naprężenia w płatwiach, umieszczonych prostopadle do połaci :

Fig. 261.

<X> CO

o- \

Fig. 262

N .    . . . 48b

Mi cos u + M₂

Mi sin a

W”

dla płatwi, umieszczonych pionowo:

M, + Mo cos a

o '=

W’

.    .    49

o.

M2 sin a

W’

•W”

.    .    50

PF

.TL]

-——    <2

. Fig. 263.

Płatwie przegubowe (fig. 263) wykonuje się w tvm celu, aby zmniejszyć momenty, działające na płatew, a tern samem i przekrój pfertwi; natomiast przychodzi koszt wykonania przegubu; wogóle opłacają się dla odległości więzarów większej od 4— 4,5 m. Składają się one: a) z części jedno lub obustronnie wystających (wspornikowych), b) z części zawieszonych (wolno podpartych w przegubach) o długości n. Najkorzystniej rozkładają się momenty dla obciążenia całkowitego “jednostajnego w razie, gdy przeguby znajdują się od podpory w odległości:

. 51

0,1465 a

Wtedy największe momenty otrzymamy w wielkości:

a)    dla obciążenia pionowego:

M t ==.... = M’ , = M’₅ ==-.

b)    dla parcia wiatru :

M₃

M’

52

Ogólnie dla obciążenia q, względnie Q:

(ja²

M₃

₁₆    0,0625 q a² .

W skrajnych przęsłach płatwi powstają momenty zgięcia nieco większe, niż w przęsłach środkowych. Celem pewnego ujednostajnienia staramy się najczęściej, o to, aby przynajmniej momenty podporowe były wszędzie sobie rów ne. Trzeba wtedv nieco przesunąć przegub wt przęśle skraj nem (por. fig. 263 a); długość mL winna wynosić mianowicie:

. 51 a

mL 0,125 a..........

Wtedy oddziaływania: A = B = 0,4375 qa .

Ci = C₅ = 1,0625 qa . .. = C₄ = q a

0,0625 q a²

. . 52 a

C2

Momenty: Mt

16 ** '

52 b

M’, = ... = M’₅ = 0,0625 q a² = ' q a² .

M\ = M’₆ = 0,0957 qa² .......

Dokładne rozmieszczenie przegubów dla różnych odstępów więzarów podane jest na następującej tablicy:

Położenie przegubu w metrach

w metrach

n m.

n,

4,00

4,10

4,20

4,30

4,40

4.50

05 o CM co 10 o lO .ppCO co co o" o" o" o" o" o"

CM Ó ÇO T* O 00 00 O pO rH .

cm"¹ cm" cm" co" co co"

000000

ba ba Cri ba ba ba

05 Ol tfn OD 1—*• O

0'05 t> CO MO -H

wDifl pppp

co" co" co co' cdT ccT

CM CO 05 rH

i - t> l — I — t> OD

cT o' o" o" o" o"

2,06

2,11

2.16

2.22

2,27

. 2,32

(NiOOOH^d-Ol DM ppCO CO

rH t—H ,r"ł t— rH rH

4,60

4,70

4 80

4,90

5,00

1- 05 o CM CO CO CO i> t> p

o" o" o" o" o"

CO CM O CO -f CM pppp

co" co" co" .co" co"

00 05 O rH CM

ppppp

o" o" o" o" o"

pppp p bo'colo'’—‘bo 00 o O 1—*■ co

CO IO CD X O CO 00 GO 00 05

o" o" o" o" o"

MM WMM ba bib-b-bi

•M W 00 K) *M

pM p ' pM p < p l

be bo 000

1-0 CO 00 05 ■

tpl> 1- 1- X

o" o" o" o" co"

O CO Hf! CM CO pplpco 00 co co co*co co

^ lO CO CO 05

co co co co co o" o" o" o" o"

CO lO -t CM rH ppplpp '■+' nf! Hf rfl rf

CM nfl iO l> 05 05 05 05 05 05

o" o" o" o" cT

CO CO Ind CO t\D

cm o co e- co co co o- o co

O co co Ci CO i -CO 05 CM lO 00' p p p p p : p p P p p

rH rH rH rH H

5,60

0,82

5,70

0.84

5,80

0,85

5,90

0,86

6,00

0,88

co (M O CO ^ 05 O hH t—i DM

co' -+"

jpOjDO O Vi P "<1 Vi P CTl rfi* co 1-^ o

pp PPP

CO i—“■ "ololo ® 00 CD O

-H CC Hf! CO 00

o^oo^o^c

tH tH t-H

o

ppppp^

oT ol cm" co co

w

t> t> t> pp

H t—! t—I t—( rH

W przęsłach skrajnych można albo zastosować większy profil, albo też, zachowując profil ten sam, co w prętach

środkowych, wzmocnić go tylko przy pomocy profilów do-

ie to powinno być takie, aby moment

dat^^ycb^C^znmcme^^

/|t Y

Z'

c,

c.

m

dl. n - b..

-W- Q-

Ts⁷

- <2

<2. -

*<£

Fig. 263 a.

R>

<u

Fig. 263 h.

wytrzymałości zwiększył się o 53°/o- Użyć przytem anożna następujących tablic (dla profilów niemieckich):

Potrzebny oia wzmóc- ^    Potrzebny ! Dla wzmoc-

moment wytrzy- nieniaużyć |” moment wy trzy-! nienia użyć małości w cm³ 2 profilów    małości w cm³ . profilu .

COCOtSOfOl-i.|-ik-aH-4|-A

OłtMSOCOOlMaOGO

OS~ of C0~lO 05 t> 00 CO Ol t> (MiOOOWL^^NtM^C* t-H t—I Ol CO "'t¹ lO CO

O^QOO(M^^îOXO

tH t—\ rH rH t—1 r—1 (M

to

mmissmhi-ihmh.

O^MOOOCitMSOOO

o* ^ 05 INS tO I— H-i

C5ü**<lcOW<jaJC0C54^ oc CO ca co O XJN2JN5 OJ o

"oj To h* 7^5

InSWMWMmmhh

Oł^MOOCffi^WOOO

__

Fig. 263 et

Długości d, na których wzmocnienie jest potrzebne, podane są na poprzedniej tablicy. Licząc dokładniej, po-winnibyśmy uwzględnić, że krokwie działają na płatew jako ciężary skupione, oraz, Fig. 263A że często przekrój płatwi osłabiony jest na podporze przez nity (por. «fig. 266, 267 itd.). Osłabienie to powoduje przesunięcie osi ciężkości (por. fig. 264), a zarazem zmniejszenie momentów bezwładności i wytrzymałości, dochodzące

do kilkunastu procent. Tego zmniejszenia jednak nigdy nie uwzględnia się, aczkolwiek wpływ jego- jest dość znaczny.

—¹— x'

i-znĄąmili

rc.—

- - b *-i

Fig. 265.

Fig. 264.

Dla krokwi, które liczyć chcemy na ciężary skupione, otrzymamy najkorzystniejsze położenie przegubu i największy moment Mrw^razieTgdy na płatwi leżysz nast. tabliczki:;

5 krokwi

6 krokwi

7 krokwi

0.167

PI

0,15

10

PI

0,15

I.

co 00

X/ .

v®>i

<xxxx

\)a

/y/4

w

\\f

*o /'

Sv

cP

We wzorach tych P jest całkowitem obciążeniem jednej krokwi. Zazwyczaj wystarczy przyjąć obciążenie jednostajnie rozłożone.

t i⁷Płatwie dachów żelaznych wykonać można jako drew-n i a n e lub jako ż el a z n e.

Cs

<\

Aj

o<>

O/,⁰

FV

i,

Z ia • A'

i a

ill

•O

bo

.»0 i

>/©

?v/©

o-

•'V.

i"/

<0

•\y

's

-s.

. 0 '*

/ ë>-

U.

&'■

'a

a\

Ili:

Os. /

At

Fig. 268-269.

U k o ś n e płatwie d rew n i ah e (fig. 260 i 265) umieszcza się wprost na pasie górnym więzara, przymocowując je śrubą o średnicy ¹/₂” do s/₄” do kątownika (co najmniej 70X70 X8 lub lepiej nierównoramiennego 60X90X8), przy-nitowanego do pasu. Kątownik ma długość równą szerokości pasu lub nieco większą. Wrazie, jeżeli belka drewniana jest bar-

dzo wysoka, można zastosować połączenie, podane na lig. 265. Lepie] jednak dać większy kątownik bez blachy.

Ukośne płatwie żelazne wykonujemy zwykle z dźwigarów I, dźwigarów U, rzadziej z zetowników i lekkich blachownie. Przytwierdzić można je do pasu górnego:

a)    zapomocą blach zgiętych o grubości 6—10 mm, długości 150—200 mm z jednej lub obu stron (fig. 266 i 267);

b)    zapomocą kątowników 60 X 60 X 8 — 80 X 80 X 8 długości 500 mm; sposób ten najlepiej zastosować, jeżeli płatwie stanowią ceowniki; w obu wypadkach a) i b) przytwierdza się nitami też dolną stopkę płatwi;

c)    zapomocą kątowników do blachy węzłowej £ ^4 •

d)    można też płatwie przy-nitować do zastrzałów wię-zara, gdy chodzi o małą wysokość konstrukcyjną;

e)    płatwie kratowe przytwierdza się najczęściej przy pomocy osobnych wsporników (fig. 271);

- - -A

(Zr

X

\*

A,

yy/''/

Łm/

% / Â

#/

V./

Fig. 270.

,o

CO

% \Q

Fig. 271.

Fig. 272.

f) wyjątkowo używa się sposobów jnnych (fig. 272). Płatwie pion ow e, drew n i ane, czy żel przytwierdza się do blachy węzłowej więzara, wysuniętej

odpowiednio i stężonej obustronnie kątownikami (fig. 273). Połączenie na blasze węzłowej por. fig. 270. Lekkie płatwie żelazne utwierdzić też można wedle fig. 274.

Płatew szczytową wykonać można wedle jednego z wyżej podanych sposobów, przekształconego odpowiednio do pochylenia obu części pasu w przeciwne strony, por. fig. 275 i następne.

Na fig. 275 wykonano podstawę poziomą przez zastosowanie odpowiednio wygiętej blachy o grubości 10 mm.

Na fig. 276 wysunięto' blachę węzłową i ustalono płatew poprzecznie przy pomocy kątowników, opartych na podkładkach, a dochodzących do ścianki dźwigara.

uSf,

"o o"

O/

°i

Fig. 273.

Fig. 274.

b T    a cl n. e.

-/—y bo. Go

Afi-"""

SO-O

..'O

?*•-----* - /O

-—•'17a-

TO

(r

gjo

nr

■& Ö

^ ô

! ü

? n

’ I i ' I

i, t.....44________

C»

c/

2.ÔC

.J.

-„.j] Jül6...

L...

.... L£>4i

-lOÇ,

i    K5 , .

v -9 s-—; — -£d a—-r*

5uo

-ĆLB9-S

Ci

Na fig. 277 wysunięto blachę węzłową, podobnie jak w fig. 276, i oparto płatew na kątownikach poziomych, jednakowoż bez ustalenia przy pomocy blach wygiętych.

Można też dać płatew szczytową podwójną (por. fig. 278 i nast.), stawiając pojedyncze profile na obu częściach pasu. Fig. 278 przedstawia połączenie stosunkowo słabe i dopuszczalne tylko dla małych dachów.

Na fig. 279 i 281 usztywniono połączenie przy pomocy blach poprzecznych, wyciętych wedle fig. 280. Na fig. 279 widzimy nadto usztywnienie poprzeczne płatwi pomiędzy sobą przy pomocy ścięgien z naśrubkami, co zresztą używane jest tylko wyjątkowo (por. też fig. 282i 283).

W takim razie poszczególne ścięgna sięgają tylko od pła-fwi do płatwi; w rzii cie poziomym przesunięte są względem siebie o 5—10 cm (fig. 283).

W węźle podporowym można dać płatew normaIną,

(fig. 323) ewentualnie ^/ o nieco mniejszym profilu, odpowiednio do mniejszego obcią-

58QC

063

Ci

4\30.3

8 ir

f A o^o

6l\j3/Odl 600

i°L

ź\4%

O;

X/

O'

OM

\3,i7.ć

1%

Hk i

1|

Fig. 277.

żeni a, opierając w ten sposób krokiew na więzarze albo też można krokiew oprzeć na ławie, umieszczonej na murze, i tern samem opuścić płatew zupełnie (fig. 327); to drugie rozwiązanie jest wskazane wtedy, jeżeli mur górą ma odpowiednią grubość W miejscach, gdzie więzar dachowy zmienia pochylenie, umieszczamy zwykle dwie płatwie, jedną dla pokucia

Fig. 276.

o spadku większym, drugą dla drugiego. Na fig. 284 widzimy dwa dźwigary, oparte bezpośrednio na pasach przy pomocy blach zagiętych.

Na fig. 285 i 286 podniesiono znacznie płatew górną w tym celu, aby uzyskać większą wysokość części oszklonej górnej nad częścią dolną, krytą blachą. — Szczeble bowiem części górnej, oszklonej, sięgać winny co najmniej 10 cm ponad

płaszczyznę dolną.

Przegubyfprzedstawione są na fig. 287—294. Na fig. 287 widzimy przegub, wykonany tak, że część zawieszona (lewa)

Fig. 278.

yO/ og X

Fig. 280.

Fig. 279.

*•

Fig. 283.

c--

«1 V.

SC

to O O CJ

Fig. 282.

Fig. 281.

spoczywa na okrągłym trzpieniu, umieszczonym w otworze przykładek, utwierdzonych stale do części wystającej (prawej). — Trzpień w swej części środkowej wycięty jest górą poziomo. Blachy „a“ nanitowrano, aby uzyskać większą szerokość na ciśnienie na ściankę dźwigara. Na tymże rysunku widzimy przegub stały i przegub ruchomy.

Fig. 288 i 289 przedstawiają przeguby, wykonane przy pomocy przykładek, względnie kątowników nierównoramien-

nych. Te ostatnie są o tyle gorsze, że — przy zastosowaniu jednego kątownika — nie dają połączenia osiowego. W poniższej tablicy podane są wymiary przegubów, w ten sposób wykonanych, dla poszczególnych profilów (niemieckich).

6oj9

os \ &

IW4iß'''-    **■

/ / • -- **

<60

r-S.

O.

70-

WmMâ?

K.

2ili

r/

///

"Mj

Fig 284

Wymiary przegubów wedle fig. 288 a i 288 b.

Wedle

figury

Przykładki płaskie

h’ X 1 X g

h’

! Średni- Średnica    ca

śruby trzona

288 a

t—i

to o oo

O O O 00 O CM

55 X 250 X 5 90 X 250 X 5 70 X 250 X 5

t> >o o CM CO

Ol

O O O rO CC

V/’ 7s

288 b

(MOOOO®^

CM CM CM

o o o o o o

CD 00 O CM T—I r—I tH GM CM CM

100 X 250 X 6 120 X 250 X 6 140 X 250 X 6 150 X 250 X 7 170 X 250 X 7 190X 250X7

O O O iO lO lO O CO 1> l> QO ©

- lOOOiOifliO CM CO CO CO CO CO

O O O O O O lO CO GO GO O CM

o o o o o o

lO O © CD CO

co.

tH tH

tH

t>

Bryła: Podręcznik budownictwa żelaznego

v

$

;»

%

<

V

&

..*■

yö¹

>4>

u

a V

v) <v-

a;

a\0

O \

.A

■ V

%

s£

%

V

\OW& o

o % %. #*

\ O

\0

\

■à.

o

2*

*

%

O

\

o

©

%

£

%

*<

9

%

N

ÔK

\

*<

e

o\

KO

v^\o'

9B

\T

\ /

D,x.

Ol

fi o

O

O

-r

»

(p

e

\

'. % \

r* o © *

r-^6;

V

w

Wie

©

©

\ \*

\ \ V \

' V' x £>

V\

Fig 285."

Æ-f"

A

é-

1

->5

ZrxzA::èl

«

•Oc

Fig. 287

higv 28B

35

■250

' 85    85

55

4

I

Cj

Łj

pAïfS

1—< —f -C

r i ^ i

■ci

35

¥.5

35

-250----j

85 —4— 85 —j-* "---I

r Tö

ą:

/>

“ii r

i ^----,y

~h

-l

Ul

s>

2.

8i\

**<>

tk.

Fig, 288 b.

35

V5

v ir

Wio

Fig. 289 r.

35,

V&»

--235 --

'•W70-n~-$5~W&.i

r-f

+-

1 Af

.....t

-©-ii

SbH

G"

Ul

^t<\J

Ö3E

5

Wymiary przegubów wedle fig. 289 a i 289 b.

Wedle — figury JL

Przykładki z kątowników

Wi a^ j w Wj a c

Średni- Średai-

"ca

nitów

ca

trzosu

289 a

00 o W

r-i tH

80    40 X 50 X 5

100    50 X 65 X 5

120    40 X 80 X 6

X 1Û O OJ co ^

(M O lO Cd CO CO

O O “ O iC O

H O CC H iM N

tH “ 90

00

289b

Inny przykład — tańszy, ale mniej dobry — podaje fig. 290. Belka zawieszona wspiera się na sześciu śrubach^ ^mieszczonych w dziurach podłużnych (przegub ruchomy),, Na fig. 291—293 przedstawiony jest przegub, opierający się przy pomocy blach „a“, „b“ i „c* na belce wystającej {niejako łożysko płaskie).

Można wreszcie przegub wykonać przez przynitowanie do obu części, wiszącej i wystającej, kątowników, wzajemnie wspierających się na sobie. W przegubie stałym połączone są one śrubą (fig. 294) ; w przegubie ruchomym śruby niema.

ii

-& <Çr -tf-

§ 26. Obliczenie więzara dachowego

Obciążenie więzara dachowego (oraz jego ciężar własny) przyjmujemy jako ciężary skupione w węzłach pasu górnego. Obciążenie pionowe składa się z oddziaływania płatwi Gx-f G₂-f-S (por. § 25) i części ciężaru własnego więzara, który wykosi g₈ = — 15 do 20 kg/m² i wyżej.

Całkowite obciążenie pionowe węzła górnego wynosi więc: P = GŁ + G₂ ± G* + S .    .    .    53

4-1

Fig. 290.

Parcie wiatru na kierunek prostopadły do połaci i wynosi N = n a b .............53a.

Obliczenie przeprowadza się zwykle osobno :

a)    dla obciążenia pionowego,

b)    dla parcia.jwiatru z prawe] strony i

c)    dla parcia wiatru Z' lewej strony.

Dla dachów o pochyleniu mniejszem niż 1 : 5 można obliczenie przeprowadzić tylko d węzłowych £    “ P =

/4-65WÛT7

©;#

© ©

© © © ©II

©r'f

* B*

b,_

ya.

Fig. 291-293.

. 53b.

Mając obliczone ciężary węzłowe, wyznaczamy oddziaływania (odpory). Dla obciążenia pionowego są one pionowe; dla obciążenia wiatrem oddziaływanie łożyska ruchomego jest pionowe; kierunek drugiego oddziaływania znajdujemy, łącząc punkt podporowy łożyska stałego z punktem przecięcia wypadkowej wiatru i oddziaływania pionowego. Wielkość oddziaływań znajdu-jem}r z wieloboku sił.

Siły wewnętrzne w prętach znajdujemy najeżę- ^ip ściej przy pomocy t. z w. i p planu sił. Poczynając od ô łożyska (lub od miejsca, i gdzie przecinają się tylko P⁻2 pręt}⁷ o niewiadomej na- i p razie sile wewnętrznej), 9*p rozkładamy wiadome siły, działające na węzeł, na 2 siły równoległe do sił w prętach, o nieznanej sile i wyznaczamy w rysunku wielkość tychże. W ten sposób idziemy dalej, wybierając wciąż pokolei węzły, w któ-

ar

2S0-

Fig. 294.

©-

\(.65700 71

tri

P „E

i-

"l

IIP

ajiPf

p ;

t'o,

Fig/ 6SS

rycb pozostają tylko 2 niewiadome. Zamiast rozkładać siły na osobnych jysunkach dla każdego węzła, wykonujemy to działanie na jednym wykresie, t. zw. planie sił (por. fig.' 295 i następne).

Dla obciążenia pionowego, a dachu symetrycznego, kreślimy tylko połowę planu sił.

Dla parcia wiatru należy, zaczynając z jednego łożyska, dojść tylko do środkowych prętów, — a następnie plan sił

o-

r^v~.

Fil

ćti

X-

'X

CO /

/X-

rr-

w-ją i,

•\ | /

*o.

¹ -rP

! I*

•¥ k.'

A-

X-

ii

to

•H

L&-

/=■

jF

Am

sr

ą/iCD '

OD

Fig. 296.

wykreślać od drugiego końca, gdyż wtedy łatwiej poprawić niedokładności wykresu.

Dla dachów wystających zawieszonych najlepiej wykreślać plan sił, poczynając od końca wspornika, w którym przecinają się najczęściej tylko dwa pręty. Jedno oddziaływanie Oi przenosi się przez kotew i jest zwykle p o z i o me,

Dachy wspornikowe, wsparte na jednym słupie (fig. 253), oblicza się tak samo. Słup należy obliczać na ciśnienie i zginanie przy obciążeniu obu wsporników stałym ciężarem, jednego (większego) zaś prócz tego śniegiem i wiatrem. Ola mniejszych rozpiętości wykonuje się wsporniki o ściance pełnej (fig. 254).

§ 27. Konstrukcja więzara dachowego

Pasy wykonuje się najczęściej z dwu kątów- _ ników, rozsuniętych na grubość blachy węzłowej (najczęściej 10 — 12 mm dla normalnych więzarów), przyczem ich ramiona poziome umieszcza się na-

kierunek drugiego łączy punkt przecięcia wypadkowej, oraz oddżłiaywania 0₁ z łożyskiem więzara (por. lig. 297).

Najwygodniej rozpocząć wyznaczenia sił od węzła, w którym schodzą się pręty g, i d, których siły wewnętrzne znajdziemy, rozkłada-'H jąc na odpowiednie składowe siłę \Vj; podobnie znajdziemy kolejno siły w in-

■ z\K

k.

nych prętach,dochodząc osta-” teczn’e węzłów A i B. /y Oddziaływanie 0, w kotwie e ' ⁵ poziomej znajdziemy z wa-funków równowagi dla węzła A. Oddziaływanie 0> równe jest co do wielkości wypadkowej sił d:, i k,.

Oddziaływanie m o ż n a znaleźć wprost, rozkładając wypadkową sił wewnętrznych W na siły: 0X poziomą i 0.₂, przechodząca przez punkty C i B.

~nOtrt

0L

Fig. 29.

. Fig. 298.

zewnątrz zarysu więzara, na pasie górnym górą (fig. 298), na dolnym dołem (fig. 299). Dla większych sił używamy na pasy:

a)    dwu kątowników⁷ ze ścianką, przyczem zwrykle g Ëf 12-20 mm (fig 300);

b)    dwu kątowników z nakładką (konstrukcja gorsza) (fig. 301—302);

c)    dwu kątowników ze ścianką i nakładką (fig. 303);

d)    dwu ceowników⁷ (fig. 304).

Niekiedy używamy kątowników nierównoramienn\⁷ch (fig. 305, 302).

Na figurach tych przedstawione są przekroje pasu dolnego. Te same przekroje, tylko umieszczone odwrotnie, używane są jako przekroje pasu górnego.

Krzyżulce tworzą prawie zawsze kątowniki, przy czem można użyć ich w następującym składzie :

,1,

~JL

.. m

Fig. 299.

Fig. 301.

Fig. 302.

Fig.₅3^)0.

a)    jeden kątownik najw. 50X 50X5, używany dla sił mniejszych niż 21 ; siła przenosi się tu mimoosiowo lepiej więc i w tym razie użyć dwu kątowników;

b)    dwa kątowniki, zestawione na odległość blachy węzłowej, używane na ścięgna (pręty ciągnione) lub na zastrzały (ściskane) o niewielkiej sile wewnętrznej (fig. 306—307);

c dwa kątowniki na krzyż, używane dla przekrojów, ciśnionych większą siłą (fig. 308);

di cztery kątowniki na krzyż, używane dla większych ciśnień (fig. 309).

Fig 303. Fig. 304.

JL

Fig. 305

Fig. 306-7.

ni

■JL.

ii

Fig. 308. Fig. 309.

Innych przekrojów, np. płaskowników (wstęg) na przekroje ciągnione używa się rzadko.

sK

Fig. 310.

Przy obliczaniu tych przekrojów na ściskanie pamiętać należy, że wy boczenie nastąpić niezawsze może dla naj-

Zazwyczaj lepiej jest zastosować w jednej konstrukcji możliwie małą różnorodność profilów, np. tylko 2-3 rodzaje ką- y — towników, a za to użyć paru z pomiędzy powyższych kombinacji, np na poszczególne krzyżulce użyć przekroju, złożonego wedle b), c) i d).

mniejszego promienia bezwładności. Np. dla krótkiego, a silnie usztywnionego blachami węzłowemi pręta (fig. 310) wybocze-nie nie nastąpi dla osi x—x, ale dla osi y—y (por. str. 26 i 27).

Odpowiadające sobie symetrycznie części dachów symetrycznych konstrukcji konstruuje się też symetrycznie.

Połączenia węzłowe:

Pręty łączy się na blachach węzłowych zapomocą nitów, przyczem obowiązują następujące reguły (por. str. 12 i nast.):

a)    Ilość nitów, jaką przytwierdzony jest każdy z prętów, należy obliczyć wedle wzorów 1—4 na siłę, działającą w odpowiednim pręcie.

b)    Jeżeli pręt (najczęściej pasu) przechodzi niezetknięty (fig. 311,312), to ilość nitów oblicza się na największą różnicę sił przylegających części pręta (por. § 7, str. 22).

{!!

'O,

Fig. 311.

tmo-10

■^7

h-

»0-

/BV»

>'•

I7v--r---$uy

O \r

/*

'.4T/

M< :

'%k/ \ I

A ' olli o / o^6__<X X>__o_o_\ -|

Ui:

19.63»

P:

ĆS9JL

L 7O.7O.7 ÏJO ------

Fig 313.

Fig. 312.

c)    Jeżeliby wypadło umieścić 4 nity jeden za drugim, to lepiej dodać kątowniki pomocnicze wedle fig. 313, lub nakładki pomocnicze wedle fig. 314, które mogą na pasie górnym służyć zarazem do umocowania tężników. Przy załamanym nawewnątrz pasie należy nakładki pomocnicze umieścić wedle 313 a, a nie wedle 313 b, gdyż wtedy unikamy wklęsłego wcięcia blachy węzłowej, a nadto działanie nakładki jest lepsze.

na

d)    Należy starać się o to, aby blachy węzłowe były niewielkie, a kształty ich zbliżone do prostokąta (por. str. 20 i następną). Dla zmniejszenia blachy węzłowej można w sprzyjających wypadkach użyć jednego nitu do przymocowania dwu profilów, zachodzących z różnych stron blachy. węzłowej

por. fig. 315), lub też kątowniki krzyźulca utwierdzić kątownikach pasów (fig. 315 a).

Węzeł końcowy dachu wspornikowego przedstawia lig. 316; zagięto tu jedno ramię kątowników dolnych dla uzyskania gładkiej płaszczyzny.

Inne przykłady węzłów widzimy na fig. 47 i następnej.

//*

W\>

*V:

-----------

_łL75W

r 75 8

_>L 75-10

-ii-75-8

Fig. 313 a.

Fig. 313 b.

Węzeł podporowy należy specjalnie usztywnić najczęściej dwoma kątownikami lub ceownikiem (fig. .'»24;, Dolną powierzchnię poziomą, potrzebną do położenia na łożysku, można uzyskać :

a)    przez przedłużenie poziomego pasu dolnego (fig. 317);

b)    przez przedłużenie pochyłego pasu dolnego po zagięcia go (fig. 318); zwykle tylko dla bardzo małych sił wewnętrznych i małego pochylenia pasa dolnego;

c)    przez dodanie w dole poziomego kątownika (fig. 319 i 324) o wymiarach równych lub nieco większych od wy-

/%i/

///

/ # /

i :--aew ;

--------

nti

/*#*A »

aii

0_i_ ■!

O O O: r

•33Ö--

------57*?

—250-1-

500

Fig. 315.

Fig. 314.

miarów kątowników pasów. Xa długości łożyska przytwierdza się zwykle do kątowników' łożyskowych zapomocą nitów dołem wTpuszcżonych, blachę o grubości równej lub nieco większej od grubości kątowników' (10—12 mm).

Punkt przecięcia się pasów powinien leżeć na pionowej, przechodzącej przez oś łożyska, i możliwie niewysoko. Jeżeli na podporze jest pręt pionowy' (t. zw. narożnik), to ośj jego powinna w przedłużeniu* p rzęch od zić przez oś łożyska.

§ 28. Łożyska więzarów dachowych

a) Dla małych rozpiętości do 5—0 m można oprzeć więzar na płycie z żelaza zlewnego, grube] 12— 15 mm, o długości kątowników podstawowych około 30 cm, a szeroko-ści nieco większe] od ich wspól-“ ne]szerokości (20—30 cm), przy-nitowane] do nich. Tu nie potrzeba rozróżniać łożyska stałego od ruchomego.

b) Dla rozpiętości do 20 m używa się łożysk żeliwnych płaskich lub lepie] wypukłych zaokrąglonych u góry promieniem 2,5 do 4,0 m. Łożysko płaskie należy ściąć, poczyna]ąc od osi, spadkiem 1 : 40 do 1:50. Szerokość i wysokość żeber górnych 30—50 mm: dia ustalenia w kamieniu podporowym na]lepie] użyć żebra dolnego w środku łożyska o tych samych lub nieco większych wymiarach. Dla ustalenia belki na łożysku stałem służyć mogą, podobnie ]ak w łożyskach blachownie:

a)    występy żeber górnych, wchodzących w wycięcia kątowników podporowych (fig. 153); albo

b)    trzpienie lub śruby bez naśrubka, wchodzące w⁷ otwór w kątownikach dolnych więzara i w⁷ odpowiedni mu otwór w płycie lane], albo wreszcie

c) płaskownik

/'~tr iio-io

7a-

Z’S9 JL

Fig. 315 a.

Fig. 316.

50

do

12

G<

_ przy nitowany na poprzek do

s blachy łożyskowe], wchodzący w odpowiednie gniazdo łoży-Éifll- ska lanego.

Łożysko ruchome tych Fig. 3l7&k urządzeń nie posiada.

Do kątowników podstawowych więzara przytwierdza się poziomą blachę żelazną g ^ = 10—15 mm przy pomocy nitów, wpuszczonych dołem (por.

Fig. 31S.

a-as-

N o 2

p Cß en N ÿ-

M* (t £ «CD P

Cmmé»

^.(5 0

<P S. y

. o

E4 o L?|

^ o 2.

p o

H*«

p_ o °C£CfQ

w- ®' ‘

» s S

s

T3 |

O 2. 05

rr*<T5 o.

CD *

CfQ P _

o pr ü

CS*

CD &5 t N HJ

N* N

O H-- M*

g

2. s o g P O

I—, I-i*

a> “

CfQ ^ o Cl

Z*mé a fd

' ^ ^ 2. ot

^ o>

? 7 3

o\o

f-fe---0Ç.£---

O o!

O! O

*V\o

©i©

F©,

o\o

©i©

©iö⁽

r.

Oj©

©i©⁽

!..

i©

10

IV

s-

\A

~HÇ 0-------

Fig. 319.

blachą) przy pomocy śrub (zwykle 4 d ⁵/s” lub d s/4”)- Fig. 321 przedstawia konstrukcję starszą i gorszą ; lepszą konstrukcję tego typu przedstawiają fig. 323 i 324.

d) Dla rozpiętości większych niż 15—20 m używamy łożysk ko-łyskowych jako stałych, zaś kołyskowo - wałkowych jako ruchomych

Łożysko kołyskowe (stałe, fig. 3^2) składa się z kadłuba (część dolna, spoczywająca na murze), wahacza (część górna, przymocowana do więzara) i czopa, około którego wahacz może się obracać.

Kadłub i wahacz są żeliwne, trzpień może być żeliwny lub ze stali lanej o średnicy

■d. —

• V.

-©■ —

____4

Fig.3 % O

‘3 A

.— (dla żeliwa), wzgl. d =

bi

i r A

— (dla stali lanej) . 54

przyczem min. d= 8 cm. We wzorze tym A oznacza największe oddziaływanie w tonnach.

Inne wymiary łożyska (w przybliżeniu) :

tłS«*

I----

Hi

7® t.....Si

•"•fen;

\

i g

! - 1

-----MO j*-

—J

Fig.^321.

30 + -A- *)    .    .

szerokość wahacza ax =

długość    „ bj = b₀ + (4 do 6) cm .    .

gdzie b₀ = szerokość pasu dolnego, względnie podkładki podstawowej węzła łożyskowego :

Ą

szerokość kadłuba a, = ,—

10

55

t>₂

O .N3

56

długość    „    ł>2 = bx o b₂ — bj ~1~ 20 cm .

gdzie kc = naprężenie dopuszczalne na ciśnienie na cios pod

porowy.

:— - g»—r    Dla uniemoźli-

wienia bocznego WMmzL    przesunięcia czop

n""T "    otrzymuje rąbek,

«ÉfÂ'    wystający’ naze-

wnątrz, o szerokości 15—20 mm. Kadłub i wahacz A mają kształt trój-kątowy, zwiększający się ku środkowi; można odlać kształt ten jako pełny, albo też (częściej) wykonać w środku pionową ścianę o grubości 50—60 mm,* wzmocnioną 2    4

*> We wzorach 54155 należy przyjąć A w tonnach, we wzorze 56 w kg.

itrami

®=3£=ai

~»T1T

fS

mmmmm *

r“ a

Fig. 322.

!rTr..v~]

irzzś:

żebrami o trójkątowym zarysie (por. fig. 322). Grubość że-i>er 40 — 50 mm.

Niekiedy odlewa się czop z kadłubem lub z wahaczem, wspólnie, otrzymując wtedy konstrukcję, omówioną powyżeJ (rys. 323 łożysko ruchome i fig 324 łożysko stałe).

*3r

~*OQ—-

&

ci

r?i

-r.

;;

V-

r~

k î

"ÎÂ?“

! ÆGG

5 o i.o

11

; § ; • : ! /tir-m

ÜVnJriï

’fcöß

■ I; J jj ¹

r-yii

r ■-•1S&-2:

o ' '

KJ ni——

ï\®

Tl $W

4.

..v-v ^

o-

R-

?

/>»

°-ç^o-é

.o :

lô"¹

gp

O'

° ôA :6Ï

Cf c----

Vw Û- p-

1 \8

® \\\ ^ vk

;t

’ CT'

?    12-<* '    Ó-7

43o\\r '

*> V

t\

tj

Ijil

- ^

r.....-GJ.

'Crs>

V*---

S|É

"łl^+O

..9». .

T‘

•*n

-500

«S?

f rt!

pL...fe.„r. ; î

_lX Jg-----,i !

oęę -rp

T> ożysko kołyskowo- wąłko w e (ruchome ; fig» 325) dla rozpiętości ponad 20 ni składa się: a) z płyty żeliwnej, umieszczonej na kamieniu podporowym: b) z szereg u wałków, na których spoczywa; c) łożysko kołysko-tałe (kadłub, czop, wahacz), podobne do omówionego

powyżej. Średnica czopa i wy miary wahacza i kadłuba wedle wzorów 48 i 49.

Płytę dolnąosadza się w ciosie podstawowym przy pomocy żeber lub też płaszczyzn ukośnych i zalewa cementem. Grubość jej 5—0 cm. Wykonuje się ją z żeliwa, dając na końcach ku górze rąbki, uniemożliwiające stoczenie się wałków z łożyska.

ii

•1

-Hf;

"-»îVhko4o&

:;u»

£S\s6\

■S

40- ■

64 ¹

.......4ÔO

lO

d>

vTcAc>

'Uà .

V; % v

; ^ -f

..I.U9

;*

'S

•O

edîs

•" V't H "¹

•& vo

^Nrm

y luodi    r

\^W°ôf%" îoêz^

■i

-Ÿiv

te

4 QjO ••r--^ 60-4 ; k’-r-t^oe^ •■'• •■> •

.....*50¹-* <90 ***-- oc ¹

........ 3bO -----

Vfco ¹

T¹!

6 00 l ig :î24.

47

b, d

Wałki wykonać można z żeliwa lui) ze stak lanej: Ilość wałków z żeliwa :

57

br d

Ilość wałków ze stali lanej: n 38

przyczem d    100 —150 mm.

58

Odstęp między wałkami 5—¹8 mm; długość górnej gładkiej powierzchni płyty podstawowej nad wałkami : a:. = -f n d .    .    .    .    ,....... ■

Wałki posiadają na końcach rąbki 20 milimetrowe, zachodzące na płytę dolną i na kadłub. Prócz tego połączone

są ramą z płaskowników lub kątowników o wymiarach 60/ _

/12

pach o średnicy około 20 mm, wśru-bow&nych w wałki. Rama jest ustalona zapomocą naśrubków, wkręconych na czopy skrajnych wałków, lub zapomocą osobnych prętów z na-śrubkami (fig. 325 i 336).

Górna część łożyska składa się z kadłuba, czopa i wahacza, podobnie jak w łożysku ko-łyskowem stałem. Kadłub ten ma często na końcach wystające rąbki dla uniemożliwienia stoczenia się wałków łożyska, podobnie jak płyta dolna.

Często projektuje się najpierw łożysko ruchome, a potem stałe, przyjmując wysokości wahacza i kadłuba łożyska stałego tak, aby całkowita wj^sokość obu łożysk była równa.

80

/₁₅ ; spoczywa ona na czo-

Tf * §

Hf

h    1

■V"—"Trr——if-è

--sw

Fig. 325.

-Ma *>■

.....»52 /r —

S--4ST\*..... .....'M4 —-

- '•

£Ä

fFk

V*

Wm.

7.

~»V-

(----*ftVCS~

IHÉ

.**•

.4M-a

aS»W5¥eggW

i—---------J«1. »........—-------j

Fig. 326.

Uproszczone łożysko ruchome tego typu por. fig. 326; wahacz połączony tu jest z czopem.

Dla dachów poniżej 20 m użyć można jednego wałka; wtedy więzar spoczywa na nim wprost na płycie lanej (g = około 40—50 mm), fig. 327.

Powierzchnię płyty dolnej (osadzonej na ciosie podstawowym) wszystkich powyżej omówionych łożysk oblicza się z wzoru :

59

Kc

F = ~

xô/\o

s/

\_. AJOJO,« Di 2»,

O%0

os r m kot ’op y

0Ś2 ïâT oT'ôî "ÿr

0(

5r oii

St- !

---k Sc

_ T    »

. Jf

-*---os*--r

J_

si

XV

^ “r/'

o⁽

S-.aT

5 ÜPÜ

%gÈ$

mpmm

IgÉSl

lüg. 327.

ü»

Łożyska dachów wspornikowych zawieszonych wykonuje się zwykle jako łożyska stałe płaskie, umieszczając je jednak prostopadle do kierunku oddziaływania (fig. 328). Dla małych obciążeń można użyć też łożyska o dwu powierzchniach (fig. 329), ułożonego w cemencie, przyczem wielkość powierzchni poziomej oblicza się ze względu na składową pionową oddziaływania, zaś wielkość

Bryła; Podręcznik budownictwa żelaznego

powierzchni pionowej na składową poziomą. Łożysko ciągnio-

*n

--

EL

ihSL

•i

:__SŁ'

*fC -

Fig. 328.

Fig. 329.

/A

üü

ys₍

ii

7f

t-isj

'dzzsbrsrr-:

F--'-

■r+

.OJ

W.

4 /\Pkn

\°

'.oj

p.

^>8

^50

Fig. 330.

{5 29. Tężnikl (wiatrownice) dachowe

A. 1 ęż n i ki (wia.trowjiięe) połaciowe.

w n i k ó w (sposób częściej używany) o wy-6^70X70X7, przy nitowanych wprost cło pasu

Zwykle łączy się co dwa więzary lężnikami połacio-wemi, leżącemi w płaszczyźnie pasu górnego (fig. 331 i 336). Wykonuje się je: ² a) z miarach^

X-

Cc II

N>>

Ł-

górnego nieco ekscentrycznie lub też na blachach węzłowych; ustawia się je wtedy po jednym w polu zamkniętem sąsiedniemi więzarami i płatwiami (por. fig. 332);

b) z prętów okrągłych d - 12—15 mm (fig. 333) po dwa na krzyż w jednem polu fig. 331), połączonych prze-

1 X'tUJi H50

>!! •'

•i;

s

s

«

///

i*

i!

-4

Fig. 331.

Fig. 333.

gibnie w węzłach ; zwykle umieszcza się na nich zamek do

naciągania, zwykły (niedaleko końca prętów) lub okrągły (w skrzyżowaniu ich, fig. 334).

W»'****

'i.

Vi/

tjbs

Jeżeli odstęp więzarów jest więcej niż 2¹/₂-krotnie większy od odstępu pła-twi, to tężniki połaciowe umieszcza się wedle fig. 335. W punktach „o“ można tężnik kątownikowy przytwierdzić do płatwi na blachę węzłową.

'O

'O

\\

,v

„—• \ : ⁹ Ho" v\ \ •• ï • ■ y V® s «

\ \o    \

śb

Fig. 334.

Fig. 332.

Jeżeli płatwie są przegubowe, to tężniki umieszcza się między temi więzarami, między któremi niema przegubów (fig. 336).

Szczegół górny tężników por. fig. 337.

Dla większych konstrukcji i obciążeń należy wymiaiy tężników, umieszczonych między skrajnemi więzarami, obliczyć na parcie wiatru.

W dachach o bardzo sztywnem pokryciu można wia-trownice połaciowe dać znacznie rzadziej, a nawet opuścić je zupełnie (np. przy pokryciu betonem).

B. T ę ż n i k i (w i*a t r o w n i c e) pionowe.

■V

...

-------<c.

tZSEZgrffË.

Fig. 336.

Fig. ,335.

Więzary dachów większych (1> 20 m) należy stężyć również tężnikiem t. zw. pionowym, umieszczonym w płaszczyźnie pionowej lub, jeżeli więzar pręta pionowego w. środku

0*

.s

nie posiada, w płaszczyźnie możliwie zbliżonej do pionowej. Dawniej często przechodził on przez całą długość dachu, łącząc ze sobą wszystkie więzary. Dziś łączy zazwyczaj tylko* jedną parę więzarów u jednego końca, drugą u drugiego końca dachu, co najzupełniej wystarcza.

Wykonać go

Ili,

można:

a) jako t ężnik krzj^żowy (fig. 338)r łącząc sąsiednie więzary kątownikami ponad 60 X 60 X 6 : b) jako tężnik kratowy (fig. 339) o wysokości 500 do 600 mm (dla większych wysokości więzarów).

Fig. 337.

-,

vt>

H’i

irW

i!

ff

'~v.

SO so

ri*

4»

-3?

«•**

0°°

f<g. Sa ....

Fig. 338.

fl

(iśŚi

Jo

y****

-rfSO

Fig. 339.

VIII. STROPY z ZASTOSOWANIEM

ŻELAZA

§ 30. Systemy stropów z zastosowaniem żelaza

Stropy z zastosowaniem żelaza, częściej dzisiaj używane są następujące:

a)    Strop drewniany tramowy na dźwigarach żelaznych (fig. 340). Tramy drewniane umieszcza się co 0,90—1,20 m. Zwykle umieszcza się na nich na ślepej podłodze 8—10 cm nadsypki, a na niej podłogę. Gładką powierzchnię można dołem uzyskać przez zastosowanie trzcinowa-nia, zachodzącego pod stopkę dźwigara. Dźwigary żelazne rozmieszcza się co 4—5 m zwykle na filarach okiennych itd. Przytwierdzanie dźwigarów kątownikami (fig. 341) jest zbyteczne i zostało zupełnie zarzucone.

b)    Strop sklepiony ceglany nu ędzy dźwigarami (fig. 342). Odległość dźwigarów 1—2 m: wtedy gru-

bóść sklepienia ¹j% cegły, dla małych obciążeń i rozpiętości nawet ¹/,i cegły, strzałka f — około T/% 1. Gdy obciążenie ruchome stropu wynosi więcej niż 600 kg/m-, zaś odstęp dźwigarów ponad 1,40 m, należy dla przeniesienia ewentualnego rozporu poziomego na dźwigary, połączyć je kotwami w odstępach 1,50—2,00 m o średnicy ^”do $”, łączące każda po dwa

IM

ZD

dl

*ï**ï

i“

101

Fig. 340.

sąsiednie dźwigary i w sąsiednich polach względem siebie nieco przesunięte. Średnicę (wewnętrzną) kotew tych przyjąć może z wzoru:

. 60

d = 0,025 \ z a l

gdzie z jest obciążeniem całkowitem, a odstępem kotew, 1 odstępem dźwigarów.

Przy starannej robocie i murowaniu na cemencie wystarczy dać kotwy tylko w polach skrajnych.

znacz-

Przez zastosowanie pustych cegieł zmniejsza się nie ciężar stropu.

4-

- 15-20

Fig. 342.

Fig. 341.

na

c)    Strop sklepiony betonowy między dźwigarami (fig. 343). Odległości między dźwigarami przyjmuje się 1,25—2,5 m, grubość sklepienia w kluczu 8—12 cm, podporze 10—15 cm. Przestrzeń aż do górnych stopek dźwigara wypełnia się betonem.

d)    Strop ceglany płaski z wkładkami ż e-laznemi (fig. 344 i 345). W szwach pomiędzy cegłami umieszcza się w zaprawie cementowej wkładki żelazne okrągłe (rzadko) lub płaskie o wymiarach od -⁵/, do ⁴% mm.

e) Strop żelbetowy (ż e 1 a z n o - betonowy) między dźwigarami (fig. 346) o grubości płyty żelbetowej od 8 cm w górę, a o rozpiętościach, dochodzących do 6’m.

<7 »

20

1-50

Fig. 343.

10 0

b 35

-•e

tg

12

>'50

■o'v'itVi

KÉÊÊbM:~'rm'-

2 00

Yi

Fig. 341.

Fig. 345.

cdî

jocmro«

N‘zz* y •

T7T

------1 50

Fig. 346.

Można też zastosować żelbetowy strop sklepiony (fig. 347). Częściej jednak w tych wypadkach używa się belek głównych również żelbetowych (żelazno-betonowych).

1) Strop z pustaków betonowych między dźwigarami. Pustaki mogą posiadać wkładki żelazne. Zwykle dla podanej rozpiętości i obciążenia otrzymuje się z fabryki pustaki o odpowiednich wymiarach ścian i wkładek. Częściej umieszcza się wkładki między pustakami w cemencie. Pustaków można też użyć w formie sklepienia (fig. 348). Dla uzyskania ogniotrwałości należy dolną stopkę dźwigara otoczyć u dołu 2 —3 cm warstwą cementu na siatce lub na*matach trzcinowych.

125

l’ig. 347.

¹

A w tona ach.

²

d

mm

p*

BI

Fig. 348.

Podłogę krytą linoleum układa się często na 2 — 3 cm pokładzie gipsowym dobrze wyrównanym i przykleja specjalnym kitem.

g) Chodniki żelazne wykonuje się zwykle z blachy rowkowanej, przytwierdzając ją do dźwigarów nitami, wpuszczo-nemi górą (fig. 349).

Fig. 349.

Pragnąc dać dołem oświetlenie, używamy blachy dziurowanej lub rusztów z płaskowników -n/₄—⁴%i rozstawionych w odległościach 20—40 mm na kant. —

Umieszcza się je w ramach z kątowników L. 3 lub L. 4 i ustala przy pomocy śrub z nasadzonemi rurami. Długości poszczególnych pól rusztu 1,0—1,5 m.

IX. POKRYCIE DACHÓW ŻELAZNYCH

31. Najczęściej spotykane pokrycia dachów żelaznych

Sr

Fig. 350.

Szczyt kryje się zwykle półokrągłym gąsiorem.

2. Pokrycie łupkiem (fig 351)- Wymiary płyt łupkowych bardzo różne : od 25 20 do 65X40 cm. Przybija

1. Pokrycie dachówkowe (fig. 350). Wymiary dachówek: długość 35—40 cm, szerokość około 15 cm, grubość do 1,5 cm. Układa się je na łatach drewnianych ⁴/₆ —⁵/» cm, czasem na kątownikach 25 X 25 X 3. Odstęp ich wynosi około 20 cm dla krycia pojedynczego, o koło 14 cm dla krycia podwójnego, około 28 cm dla t. zw. dachu rycerskiego.

Fig 351

się je albo do łat, albo na pełnem deskowaniu, nakrywając następujące za sobą rzędy tak, aby wszędzie uzyskać podwójną warstwę łupku.

3. Pokrycie betonowe i żelbetowe (żelaznc-be tonowe), używane zwykle dopiero dla większych budowli. Między płatwiami żelaznemi, leżącemi w odległościach, ubija się na tymczasowym deskowaniu płyty betonowe o grubości 6—8 cm, niekiedy z wkładkami żelaznemi (fig. 352). Niekiedy płyty przygotowuje się osobno i układa na dachu,

• oszczędzając w ten sposób deskowania (fig. 353). Obecnie wchodzą coraz bardziej w użycie płyty z betonu lekkiego.

z;

Fig 352-353.

4.    Pokrycie papą. Arkusze papy, napojonej smoło wcem, rozwija się na możliwie gładkiem deskowaniu z desek 2,5 cm pojedynczą lub podwójną warstwą i przybija się na końcach wprost do deskowania, albo też do listew, przytwierdzonych na szalowaniu Arkusze papy mają zwykle wymiary 1,0 m szerokości i 7,5—20 m długości.

5.    Pokrycie warstwowcem czyli cementem drzewnym (fig. 354). Xa gładkiem deskowaniu drewnia-nem układa się 4 warstwy papierowe, przekładane masą bitumiczną, t. zw. cementem drzewnym ; na nich umieszcza

20°/» . .

n -mi- ,

Fig. 354.

się 7 cm pokład piasku w górnej warstwie coraz grubszego i przechodzącego w żwir. Wzdłuż okapu opiera się ten pokład o listwę z blachy cynkowej, 8 — 10 cm wysoką, z otworami dla odwodnienia. W dachu umieszcza się zwykle wentylacyjne rury cynkowe, gdyż pokrycie to nie przepuszcza powietrza.. Pokrycie to dopuszczalne jest nawet na bardzo płaskich dachach (1 : 10 do 1 : 12,5).

--Tjfe

~-------

95

Fig. 355.

6. Pokrycie blachą płaską (fig. 355 i nast.). Na deskowaniu przybija się wzdłuż spadku dachu listwy drewniane 4X4 cm lub lepiej dołem nieco węższe; arkusze blachy układa się pomiędzy listwami, zaginając ją nieco na nie: wreszcie z góry układa się na listwach długie wstążki blachy cynkowej, zaginając je na felc na arkuszach.

Arkusze blachy mają wymiary 1,0X2,O m. Odstęp osiowy listew zw. 95 cm. Przy pokryciu blachą miedzianą używa się połączeń na felc. Arkusze leżące nad sobą łączy się na felc podwójny leżący (fig. 358).

7. Pokrycie blachą falistą (fig. 359 i nast.) cynkową lub żelazną pocynkowaną. Przytwierdza się ją na pła-twiach (żelaznych) zapomocą łapek (zakładek) z blachy 30X4 do 50X6 mm (fig. 359), przynitowanych 1—3 nitami o śred-

8* f~ _____ $

Fig. 356.

Fig. 357.

x;

rTV

<?

Fig. 358.

Fig. 359 a.

Fig. 359 b.

Fig. 359c.

Fig. 359 d.

Fig. 360.

nicy d = 6 mm do góry fali, a założonych wolno pod górną, stopkę płatwi, rzadziej przy pomocy śrub (fig. 360). Łapki umieszcza się co 3 lub 4 fale; przy blasze falistej cynkowej, co 400 mm. Szczyt przykrywa się :

a)    blachą falistą, wygiętą łukiem, przyczem część łukową nakłada się na arkusze dolne na długość około 150 mm, łącząc ją na jeden (fig. 361) lub dwa (fig. 362) nity ;

b)    blachą, wygiętą wedle fig. 363;

c)    czapką z blachy, nałożoną wedle fig. 364 na b e 1 k ę; drewnianą. Rzadziej używamy sposobów innych.

Jeżeli górna część dachu opiera się o ścianę, to można wykonać szczegół górny wedle fig. 365. Szczegół przymocowania z boku do ściany przedstawia fig. 365 a.

Poszczególne arkusze blachy faliste] łączy się, nakładając górny na dolny na długości 10 cm (dla pochylenia dachu 1 : 1,5) do 20 cm (dla 1 :4). Styk umieszcza się zwykle nad płatwią (fig. 356): dla blachy cynkowe] nad każdą, dla żelazne] pocynkowane] zwykle co 3 płatwie. Styki podłużne

wykonuje się przez wzajemne nakrycie 2 fal i znitowanie ich nitami 6mm co 250 mm.

Jeżeli odstęp płatwi jest b, to potrzebny morn e n t wytrzymałości blachy faliste] wynosi :

\J3

Fig. 361.

Fig. 362.

Fig. 363.

Fig. 364.

W*

-h

Lr\sx

'/A

Fig. 365.

Fig. 365 a.

dła blachy żelaznej pocynkowanej :

W ■= 1,75 b² cm³, wzgl. max b = 0,75 ]/\V    . . .

dla blachy cynkowej:

W 11,66 b² cm³, wzgl. max b = 0,3 ]/W*) . . .

8. Pokrycie szkłem. Pochylenie świetlni (świetlika) przyjmuje się chętnie 1: li wyżej, co najmniej 1:4. W tym celu, projektując dach, możemy :

61

Fig. 366.

a)    dać w środku dachu oszkloną latarnię o pochyleniu *-»1:1 (fig. 248 i 367) lub pionową (fig. 366)^

b)    dać oświetlenie skrajne boczne), zwykle o nachyleniu stromern pod kątem 60° (lig. 367); oświetlenie to jest lepsze od a) ;

//

l//

Fig. 367.

c) zastosować świetlnie poprzeczne, idące wzdłuż^po-łaci dachu, o poprzecznym spadku 1:1 (fig. 368 i 369) ; pomiędzy poszczególnemi świetlniami musimy dać rynienki dla spływu. wody. Używane raczej dla dachów większych.

/V /N/S.

ł~

Fig. 368.

rk

w' s.27'

Fig. 369.

*) We wzorach 61 podano „W“ w cm³, zaś „e“ w metrach*

Szyby umieszcza się na szczeblach ( --= krokiewkach) które wykonać można:

(fig- 371):

a)    z teowników (fig. 370);

b)    z małych szyn kopalnianych

Fig. 370.

TTifi

c) ze specjalnych profilów ry-    1

nienkowych, które chwytają skra-    i

płającą się u góry wodę (fig. 372); sposób najlepszy, ale bardzo drogi, Fig. 371. dlatego rzadko u nas stosowany.

Odstęp szczebli normuje grubość szkła; przyczem należy trzymać się tabliczki:

Ife

-i

l ig. 372.

Fig 372 a.

Odstęp szczebli .    .    45 50 55 60 65 70 75 80 85 100 110 120 cm

Grubość szkła dętego 4 4,5 5 „    lanego

„    druto-

6 7 8 8 9 91,0 12

mm

wego

Arkusze szkła drutowego (z wkładką drucianą w środku ; fig. 373) mają zwykle powierzchnię 2,25 m² (np. 100X225 cm).

Moment wytrzymałości szczebla powinien wynosić :

⁻r = a,4

TT

v r\ r

»

mt

Mil

0,3 g) c b² .    .    .    62

gdzie g jest grubością szkła (mm), b odległością płatwi, c odstępem szczebli (w metrach). Poszczególne szyby układa się na warstewce pilśni. Górną szybę nakłada się na dolną na długość 10 cm (dla pochylenia 1:1) do 15 cm (dla

Fig. 373.

Fis

XjW

'À'

Fig. 374.

pochyl. 1:4), skutkiem czego warstwa pilśni ma zmienną grubość (fig. 374). Poszczególne szyby opierają się dołem o krótki kątownik 25X25X4, przy-nitowany do szczebla (fig. 375);

o hakowate blaszki, przytwierdzone do szczebla (fig. 376—377);

Fig. 875

o odgiętą stopkę szczebla (fig. 379). Pomiędzy poszczęgólnemi szybami zakłada się również hakowate blaszki, ustalające ich wzajemne położenie (fig. 378).

Fig. 376—378.

Podniesieniu się szyb przeszkadzają blaszki żelazne pocynkowane (g —1,5—2 mm), rozstawione co 80—100 cm i przytwierdzone okrągiym trzpieniem lub śrubą d = 6 mm; rzadziej blacha, idąca wzdłuż szczebli.

na

U szczytu dachu (fig. 380 — 384) należy dać kaptur blaszany, nasadzony na świetlnię i odginający się na szczeblach. Szczeble u góry nie wspierają się bezpośrednio na sobie, ale poziomym kątowniku (fig. 381) lub — lepiej — dwu kątownikach (fig. 382) lub innych kształtownikach.

»•3

Vj

Tpf? o-

/ N#

U5

I Vv-

iiv

________-

.........i

Fig 379.

Poszczególne szczeble utwierdza się do płatwi albo bezpośrednio (fig. 385), albo przy pomocy łapek (fig. 386).

c.

Fig. 381.

Fig. 380.

*.

im

dfH

SN

Fig. 882.

Fig. 383.

Fig. 384.

ft«

Sj

Ą'

ic!

.V

\v

K<St *

-r

Fig 385.

Fig. 386.

Dla spływu wody, skraplającej się od wewnątrz („pocenie się szyb“), dobrze jest dać r}mienki blaszane (fig. 370

i 387). Do przekrojów rynienkowych (fig. 372) utwierdza się szyby zwykle przy pomocy 2 mm blachy sprężystej i śruby.

Ty

U(

.450 Y/A5

Świetliki poprzeczne wykonuje się wedle fig. 388-390; łącząc szczeble u góry wedle fig. 381 lub 382. Ze względu na rozpór, poziomy chwyta się je ścięgnami co 1,5—2,0 m (fig. 389 i 390).

Fig. 387.

Małe świetlnie przedstawione są na fig. 38 & *-391. Przekrój oszklonego atelier na fig. 392.

Niekiedy umieszcza się na dachu oszklonym chodniki dla kontroli, czyszczenia, naprawy i t. p. Przykłady podają fig. 391 i 393 (szczegół końcowy chodnika z poręczami, zamykającemi chodnik na końcu).    <

W pomieszczeniach mieszkalnych nad klatkami schodowemi i t. p. umieszcza się pod świetl-

Fig. 388.

nane

----

y/j

/OSO

-L

-------,₇łoio

riiaini dach o w em * świetliki tak z w. stropowe, wyko-najczęściej z profilów krzyżowych, podobnie jak okna(str. 70 in.) Świetlnie te osa--    dzone są również

" ’    w ramach z dźwi-

______

Im—.    garów i półprofi-

fyj:<Ss=3^    Jóvv ("fig 394) lub

osr ■*

tSSst

profilów kątownikowych (fig. 395).

Fig. 389.

9. Dla uzyskania przewiewu umieszcza się często w dachach, zwłaszcza fabrycznych, wenty lacj e żaluzjowe stałe (fig. 396), lub ruchome (fig. 397). Mogą

być one drewniane lub żelazne. Nachylenie stałych wynosi około 45° do poziomu (fig. 396). Dobrze jest wysunąć dolną część dachu w głąb latarni wentylacyjnej na długość 1,00 m, aby śnieg nie wpadał do środka hali (fig. 398).

10 Rynny wykonuje się zwykle z blachy cynkowej, dając im spadek 1 —2%.

Wymiary ich takie, aby na 1 m- powierzchni dachu przypadało 0,8—1 cm- J \6ow~e przekroju rynny, jednak najmniejsza szerokość 15 cm, najmniejsza głębokość 7 cm. Rynny wykonać można jako:

~‘-"0$è*L-6OeOS

L60-6S-6

200

ir

TM fi 77

Fig. 390.

w '•

liii

Fig. 391.

...»

Wk

Fig. 362

a)    zawieszone (fig. 399) na hakach z płaskowników 8/20 mm do 10 25 mm, przytwierdzonych do krokwi (konstrukcja słaba) ;

b)    leżące na pokryciu dachu;

✓

aoxao

H

50

J V.

323 30-/ .

.3.0 _

g>31

.450-

50

tooa

O

-

300.

■tt

-jfÿ?

Li0

M

J*

a y°r¥sy

f

. Fig. 393.

Fig. 394.

7

ŚP

il

fatrerJv,

m> £

Ü J.

Z.Ä7-.ÄM

.

I«- * O -

,7r£0-50-7

«N

■V

%

i

£

i.

\

>—411—.

!    -|I

! U -rIMvv i

HIFw

%

I

Es

ji*

! &

$

0

i

w \\r

y

m

Fig. 396.

i?n

$

$

I\

iKfl-

KJO*

s

n

;4‘r

y

//

in

■

Fig. 395

V-

»

JUSOM

r/

isoM

$

r

m

fe I

s '

$

CMP7S

Fig. 397.

• **-

V

i- 'i>-

W

35/f

<w

y

ü:

:

Fig. 398.

*U?;.

of= /3 ">m

©9^

/Ł JZ q

**fnr

S«

410

T

i

\oZjS>t O^i__

_4I

/T*

r

O

Fig. 399.

i ">%

Fig. 400.

1

!

530

©2.0

t

i®

3

!

loti*._

fir

260

o.

S~*”

B|

220 *_

6

s

h-150

/.

T-

.-■

&o -“}ï$f%—. - *r<fc G"

i

4

'm

Fig. 401.

c) korytowe, umieszczone w korycie z desek (fig. 400 i 401) lub wyjątkowo z kształtowników żelaznych (fig. 402), wreszcie wedle 402 a. Dno dajemy pochyłe na podkładkach.

(i

Y_l&

Tdr

Się

W,

'"'Or

~X*~

■Æ

Fig. 402.

Fig. 402 a.

Długość jednej ;rynny wynosi co najwyżej 15 m, tak, że rury spustowe odległe powinny być najwyżej o 30 m od siebie.

X. PRZYKŁADY OBLICZEŃ

(UWAGA: Niektóre przykłady obliczone są wedle dawniej obowiązujących obciążeń i naprężeń, co wszędzie zaznaczono] gwiazdką; nie zdołano ich bowiem podczas druku książki przeliczyć. Zasada obliczenia pozostaje oczywiście niezmieniona.)

Przykłady do § 4.

F ks. gdzie F jest przekrojem trzpienia;

1. Obliczyć na ścinanie i na ciśnienie na ściankę dziury trzpień okrągły z żelaza zlewnego, jeżeli służy do utwierdzenia ścięgna, przenoszącego 2240 kg. Naprężenie dopuszczalne na ścinanie wynosi k = 600 kg/cm- ; naprężenie dopuszczalne na ciśnienie na ściankę dziury kd = 1400 kg/cm². Grubość blachy 12 mm (fig. 403). Przekrój trzpienia otrzymamy ze wzoru P

= 3.7 cm².

2240

ks 600

na

Dla d = 2,2 cm wynosi powierzchnia F = 3,80 cm²; ścinanie wystarczyłby zatem ten przekrój. Ponieważ jednak trzpień narażony jest na zginanie wskutek mimo-środkowego działania siły, przeto zastosujemy d = 30 mm

Ciśnienie na ściankę dziury wynosi wtedy :

P = gdod 2240 1,2X3,0

Zatem znacznie poniżej naprężenia dopuszczalnego.

2*. Przekrój pręta, przenoszącego siłę P — 10,00 tonn, składa się z dwu kątowników 90X90X10, leżących obustronnie na blasze węzłowej. Należy obliczyć ilość nitów potrzebną, by go przytwierdzić do blachy węzłowej, jeżeli średnica ich d = 18 mm (fig. 404).

Wszystkie nity są dwucięte, gdyż kątowniki obejmują blachę węzłową. Jeden nit przenosi tedy na ścinanie siłę

' ,> <l:' k 2    z¹’¹⁴

4    4

Od =

= 615 kg/cm².

P’

800 - 4060 kg.

d g kd =

= 1,8X1,2X1600 = 3456 kg, gdzie za g przyjęliśmy grubość

Na ciśnienie przenieść może jeden nit siłę P”

nr ho-io

030

mm

•4-S9JL

Fig. 403.

Fig. 404.

blachy węzłowej g = 12 mm. Musimy liczyć zatem na ciśnienie na ściankę dziury.

Trzy nity przenoszą siłę 3 P” = 3.3456 = 10368 kg ; tej więc ilości nitów potrzeba dla przymocowania. (Te same wartości otrzymamy z tablicy nitów.)

3*. Płaskownik żelazny 200X12 przenosi siłę osiową P = 20tonn; należy obliczyć, jakiej ilości nitów (d -18 mm) wymaga styk, kryty obustronnemiprzykładkami 200X9 (fig. 405).

Ze względu na ścinania przenosi jeden nit siłę P’— 4060 kg (por. tablicę nitów): zatem potrzebna ilość nitów

20000

—— = 4,9 =s 5 mtow.

n    p?

Ze względu na ściskanie przenosi jeden nit siłę P’ = = 3460 kg, zatem potrzebna ilość nitów:

20000 3460

Przyjmiemy oczywiście ilość większą, t. j. 6 nitów.

n” =

P”

4060

= 5,8 = 6 nitów.

ływanie dźwigara I NP 20 wynosi P ezyć ilość nitów o średnicy d = 18 mm (fig. 40(5).

4*. Dźwigar I NP 20 należy przytwierdzić do dźwigara I NP 24 zapomocą nitów i kątowników 80 X 80 X 8. Oddzia-

4500 kg. Należy obli-

a) Nity, łączące dźwigar I N P 20 z kątownikiem 80X80X8. Na ścinanie przenosi jeden nit (dwucięty) siłę 40(50 kg; (p. tablica nitów) ; przeto potrzebna ilość nitów :

=' 14 (tj. 2 nity).

4500

4060

gara g

Na ciśnienie na ściankę dziury dla grubości ścianki dźwi-8 mm przeniesie jeden nit 2300 kg; zatem:

c/o 2 nity. Przyjmujemy 2 nity d = 18 mm.

4500 2300

\<2C0/?

--pi

0 I

JaP/o_

Fig. 406.

——T-! "X ' i 1 T~

->0o p bo »ft    j-*- .

!    A~^ /'X I /'T\    _/^ł*N ^

--3-,

---Aoo-—

Fig. 405.

b) Nity, łączące kątownik 80X80X8 z dźwigarem I NP 24. Na ścinanie przenosi jeden nit (raz cięty) siłę 2030 kg; zatem potrzebna ilość nitów wynosi :

2,2 c/o 3

4500

2300

Przyjmiemy oczywiście 4 nity.

Na ciśnienie na ściankę dziury dla grubości ramienia kątownika 8 mm, otrzymamy j. w.

4500 2300

Zatem pozostawimy 4 nity d = 18 mm.

ką-

5*. Obliczyć ilość nitów, potrzebnych do utwierdzenia pasu górnego dachu żelaznego, jeżeli siły wewnętrzne wynoszą : gl = 9580 kg, g₂ == 19330 kg, kt - 3240 kg, k„ =-, 4050 kg, przekroje zaś: gl i g₂ = kątowniki 80X80X10; k: k„

Na ściskanie na ściankę dziury :

= 3,3 cc 4 nity.

9580

n.

towniki 50X50X5. Blacha węzłowa ma grubość 10 mm. Wszystkie kątowniki w węźle zetknięte. Nity gj i g₂ mają średnicę 18 mm; kx i k₂ średnicę 14 mm (fig. 407).

Pręt gx 9580 kg.

Na ścinanie otrzymujemy dla d _ 9580 ¹¹¹ ~ 4060

d’

= 18 mm.

= 2,1 en 3 nity.

2880

Przyjmujemy 4 nity.

Pręt g₂ = 19330 kg. Na ścinanie: 19330

ni

4060

Na ściskanie na ściankę dziury:

19330

5 nitów.

n.

2880

- = 7 nitów.

n’

0,5 en 1 nit

Zwykle staramy się tak znacznej ilości nitów nie stawiać w jednym rzędzie: dlatego też umieszczamy na kątownikach przykładkę, która część siły przenosi. Niech jej grubość wynosi 10 mm, to przytwierdzając ją 4 nitami (raz ciętemi) do obu kątowników, otrzymujemy siłę przez nie przeniesioną : na ściskanie P’ = 4X2880 = 11520 kg; na ścinanie P” = 4X2030 = 8120 kg Uwzględniając siłę P” jako mniejszą, otrzymujemy konieczną ilość nitów dla przytwierdzenia pręta (na ciśnienie) 9580—8120

2880

(zamiast czego przyjmiemy 2 nity).

Dla przytwierdzenia pręta g> otrzymujemy konieczną ilość nitów:

4 nitv.

19330—8120

2880

Pręt k

3240 kg. Na ścinanie dla d 3240 2460

1,3 en 2 nity.

14 mm:

=== 1,5 eh 2 nity.

Na ściskanie na ściankę dziury : 3240

n, =

2240

Pręt k₂ = 4050 kg. Na ścinanie dla d

3,3 o> 4 nity.

14 mm.

«i =

4030

1230

Na ściskanie na ściankę dziury :

4030 1120

6. Obliczyć ilość nitów, potrzebnych do utwierdzenia pasu górnego dachu żelaznego, jeżeli siły wewnętrzne wynoszą j. w. : gj - 9580 kg, g, = 20330 kg, a kątowniki 80 X 80 X 10 przeprowadzamy bez zetknięcia (fig. 408).

Potrzeba tu przenieść nitami tę część siły, która nie jest zrównoważona siłą, działającą w tym samym kierunku po drugiej stronie węzła. Tutaj więc nie pozostaje zrównoważona siła 20330—9580 = 10750 kg. Na tę więc siłę potrzeba przytwierdzić pręt. Jeżeli przyjmiemy nity d 18 mm, to wedle tablicy niesie jeden taki nit dwucięty na ścinanie 4060 kg, a na ciśnienie na ściankę dziury przy blasze węzłowej 10

n2 =

= 3,9 cd 4 nity.

mm

,bi

o¹

Q''

-siroU- a. »i I Ucr-o — H

Fig. 40<

Fig. 408.

• Fig. 409.

.3200 kg. Uwzględniając mniejszą z tych sił, otrzymamy potrzebną ilość nitów n = 4, gdyż P = 4 X 3200 = 12800 kg. Dla n ęS wystarcza.

. Porównując z przykładem 5, widzimy, jaką oszczędność możemy uzyskać przez przeprowadzenie kątowników wskroś bez zetknięcia.

3 otrzymalibyśmy P

3X8200

9600 kg, co nie

Przykłady do § 8.

7*. Okrągły pusty słup żeliwny o średnicach D = 140 mm 100 mm (fig. 409), a długości 5 m narażony jest na ciśnienie. Jak wielki ciężar zdoła unieść dla n 8, a obu końców utwierdzonych? Obliczenie należy przeprowadzić wedle Eulera.

D⁴t

dbi

64

64

P 10

El

nl²

— 10

(I)⁴—d⁴)'= 1395 cm4 6980 kg.

1,000000 X 1395

8X500-

8. Obliczyć przekrój słupa żeliwnego, obciążonego osiowo siłą 11,6 t, o długości wolnej 3,00 m wedle Tetmajera-Jasińskiego (naprężenie dopuszczalne na ciśnienie k == 500 kg cm²).

11600 500

Przyjmując przekrój kołowy pusty o zewnętrznej średnicy 18 cm, wewnętrznej 15 cm, otrzymujemy:

~ (D²—d²j

4

23,2 cm²

Fu

lw

Promień bezwładności i 300

«N :i

5,86

51 ß = 0,38 Fp

(18²—15²) 77,7 cm².

V, l+F+TTö² - 5,86 cm *    23,2

0,38

63,0 cm².

Zatem przekrój obrany wystarczy.

9. Obliczyć przekrój słupa, składającego się z czterech kątowników w kwadrat dla obciążenia 67200 kg, a długości wolnej 4,50 m.

F₀ -

67200

1200

= 56 cm:}

Przyjmujemy cztery kątowniki 100X100 12 w odległości 12 mm od siebie o powierzchni użytecznej (po odtrąceniu dziur na nity) Fu 90,9 — 15,4 — 75,5 cm². Moment bezwładności kątowników wynosi:

I = 4 (204,7+22,72X13,l²)    16414 cm⁴

lo 450

f 16414

90,9

= 13,45 cm

13,45

_ 33,4 ß = 0,71

Fp

F₀

56

73,1 cm², tj. mniej niż Fu.

ß “0,71

Zatem przekrój przyjęty wystarczy. 10. Słup żelazny spoczywa na płycie żelaznej, przenoszącej ciśnienie na cios. Należy obliczyć wielkość płyty, jeśli siła przenosząca się przez słup wynosi P = 80.850 kg, zaś ciśnienie dopuszczalne na cios kc = 35 kg/cm² (fig. 410).

Otrzymamy wtedy powierzchnię płyty :

80850    c

——— = 2310 cm²,

3o

+br

cios

+ H,20-+

•r-r-

cn

i*

I

zatem jeden jej bok a — ]/"2310 = 48,1 cm, zamiast czego przyjmiemy a = 50 cm.

Przyjmując cios o wymiarach 80 X 80 X 60 cm, otrzymamy jego ciężar C — 0,8 X 0,8 > 0,6 X 2700 = 780 kg.

-U

Zatem ciśnienie na fundament betonowy:

= 12,8 kg/cm², co jest ilością

80850 + 780 80X80 dopuszczalną.

-à

i y    \y

11. Jak należy rozstawić dwa dźwigary! N P 24, jeżeli ich momenty bezwładności ze względu na obie osi mają być równe (fig. 411). Jeżeli moment bezwładności jednego kształtownika względem osi x—x wynosi Ix, względem osi y—y Fy,to:

Fig. 411.

21,- 2IX = 2 I’y + F(e + b)² , a stąd:b =

i/i^)

a zatem wedle tablic : b =

i/T

4056—282

- 2,38 = 6,35 cm.

46,5

Zatem dźwigary należy rozsunąć o 2 b = 12,7 cm.

Przykłady do §§ 10—15.

12. Obliczyć dźwigary A, B i C stropu betonowego między dźwigarami żelaznemi (fig 412). Ciężar własny stropu g = 400 kg/m²., Ciężar ruchomy p = 500 kg/m². Podciąg C dźwiga nadto ścianę pierwszego piętra o grubości 0,30 m, wysokości 3,80 m z cegły dziurawki (g = 1300 kg/m >).

ł

U-l

—I---5 70    ---

^ . _I NP _j2? dt. bJSrr;

75 Hf—

<-

e •—7—^4—"'i---------j iTz%.s m ^ m

% '    ¹    Tip    I A

s- A i ->i!1o ! i !

£------r

L----5,80    —

E-------h

JQ.80. «

--M

!NPI22dł Boom

— 4x 0,22^1---> 75

f-

rC.

~ii ¹    !

dr

Fig. 412.

Obliczenie dźwigarów A. Odległość murów w świetle 1 = 5,80 m Odstęp dźwigarów a

1,16 m

Teoretyczna rozpiętość dźwigarów L — 1,05 1 = 6,10 m Ciężar całkowity : Z 5,80 X 1,16 X 900 = 6060 kg

* Z1Ł = 462100 kgcm.

Potrzebny moment wytrzymałości :

462100

Moment zgięcia : A

1200

Przyjmujemy INP 25 (W 462100

385 cm³

397 cm³), wtedy największe

naprężenie o

-    1164 kg/cm².

Jeden z dźwigarów jest krótszy; zachowany jednak ten sam profil INP 25.

397

Obliczenie dźwigarów B.

4,50 m

Odległość murów w świetle 1 Odstęp dźwigarów a = 1,22 m Teoretyczna rozpiętość dźwigarów L Z = 4,50 X 122 X 900    4940 kg

/s Z L V₈ 4940 X 470 = 290300 kgcm 290300

1,05 1 = 4,70 m

1200

= 242 cm³ Przyjęto I NP 21 (W 244cm³).

Obliczenie dźwigarów C.

Podciąg C przenosi ; a) ciężar ściany ; b) ciężar stropu, przenoszącego się nad bezpośrednio z połowy pola obciążenia B ; c) oddziaływania trzech dźwigarów A ; d) ciężar własny podciągu, narazie nieznany.

a)    Ciężar ściany wynosi : Za stąd moment w środku:

Ma = Vs Za L = Vs 6670 X 470 = 392000 kgcm.

b)    Ciężar połowy pola B wynosi:

4,50 X 0,61 X 900 = 2470 kg,

Vs 2470 X 470

c)    Oddziaływania dźwigarów A wynoszą :

₌ 3030 kg

a stąd oddziaływanie podciągu :

^3030 (3.1,16

+ 3030 (1,16 + 0,10)]

= 4680 kg.

0₂ = 3.3030 — 4680 = 4410 kg.

4,50 X 0,30 X 1300    6670 kg,

O, =

Zb

Mb

4,70

3030

4,70

145200 kgcm.

0,10; + 3030 (2.1,16 + 1,10) +

(3,58 + 2,42 + 1,26) = 3030

7,26

4,70

Momenty zginające wynoszą zatem :

Pod pierwszym ciężarem:

M’c = 4410 X 1,26 = 552800 kgcm.

Pod środkowym ciężarem :

M”c = 4410 X 232 - 3030 X 116 = 671640 kgcm.

Ponieważ punkt m, w którym wspiera się dźwigar A środkowy na podciągu C, jest oddalony od środka belki tylko o 7 cm, co wobec długości L = 4 70 m jest wielkością bardzo nieznaczną, a moment belki wolno podpartej w środku belki mało co się zmienia, przeto możemy Ma, Mb i M”c wprost dodać i w ten sposób otrzymać największy moment z bardzo małym błędem, Otrzymamy wtedy:

= 1008 cm³.

M = Ma + Mb ~r Mc ” = 1208840 kgcm 1208840

1200

Przyjmujemy 2 I NP 28 (W = 2.543 = 1084 cm³); ważą one 2.48 = 96 kg/mb, zatem na długości 4,70 m wypada 4,70.96 = 450 kg, do czego dodając 40 kg na usztywnienia, otrzymamy ciężar własny 490 kg.

Moment z powodu ciężaru własnego wynosi:

Mw = 7s 490.470= 28800 kgcm.

co wymaga W

Zatrzymamy zatem dwa dźwigary I NP 28.

= 1031 cm³.

Zatem moment całkowity: M + Mw = 1237640 kgcm 1237640

1200

Obliczenie ciosów oporowych:

Dźwigary A.

Z

Oddziaływania! Oa = -g- = 3030 kg, zatem potrzebna

0A •

3030

= 433 cm².

powierzchnia F = —-

K

Przyjmujemy cios o wymiarach podstawy 20 X 25 cm, którego Fp = 500 cm².

Dźwigary B.

4940    ,

—2— «s* 2470 kg

0B

= 353 cm²

F ~£>    2470

Fp “ k T~

Przyjmujemy również cios 20 X 25 cm (F = 500 cm²).

Podciąg C.

Za Zb

₂ ~r 0Ł - 3335 + 1235 + 4680 = 9250 kg Z powodu ciężaru własnego dźwigara =    245 „

9495 kg

Oddziaływanie dźwigara A, który spoczywa na tym ciosie Oa 3030 kg. Zatem całkowita siła, przeniesiona na cios podporowy, wynosi : R — 9495 '+ 3030 = 12525 kg.

Ponieważ otrzymalibyśmy cios zbyt wielki, przeto narożnik wymurujemy na cemencie, wtedy

10 kg/cm¹ 2, zatem Fp —

= 1252*5 cm²:

12525

10

Przyjęto 40 X 40 cm (F Na drugiem łożysku wynosi oddziaływanie z uwzględnieniem ciężaru własnego dźwigara

3335 -r 1235 X 4410 Hb 245 = 9225 kg. Murując również na cemencie otrzymamy:

„    9225

F> - To-

1600 cm²).

0’c

= 922*5 cm².

1050 cm²).

Długości rzeczywiste dźwigarów różnią się od teoretycznych o długość podparcia na ciosie ; wynoszą one : Dźwigary A I NP 25,    ] = 6*10 m, ilość 4

1 = 6*30 m,

1 = 5 00 m,

1 = 5*25 m,

Przyjęto 35 X 30 cm (F

Mv ==

H’ =

zb²

700.1,40²

8f

8.0,15

= 1143 kg

Zaś na całą długość dźwigara : H 1143.2,60    2972 kg,

a stąd moment poziomo zginający :

HI = -i 2972 . 260

- Mh -

96590 kgcm.

Musielibyśmy zatem zastosować dźwigar 1NP 18 B, gdzie 119 cm3 96590

Wx = 390 cm³, Wy

82880

= 1024 kg cml

Zastosujemy jednak dla zmniejszenia parcia poziomego

2 60

dwie kotwy z żelaza okrągłego w odstępie — 0,87 m. Na

390

4-

119

dźwigar przenosi się wtedy parcie tylko z długości 1’ = 0,87 m,

o wielkości H” = 1143.0,87 =

H I CC

2972

991 kg. Wtedy

Mh =

tH GO

991.87 = 10780 kgcm.

i-c—O«*---*J,

-y/zy//////////////.

! 'fi

I «7

*-1,40 -

M-

2,00 !

. , ! ! H-i-4

I l

i V

__L.A___y_. .

Fig 4! 3.

Di

00-

bo----><—100-*|

iß

Fig. 414.

Użyjemy więc dźwigara INP18, dla którego

10780

o F=

82880

161

19,8

= 1059 kgcm².

Widać tu ogromną oszczędność materjału, gdyż I NP 18B waży 47,0 kg/mb, zaś I NP 18 tylko 2U9 kg/mb.

Kotwy muszą otrzymać przekrój

H”

991

1000

= 0,9 cm².

Przyjmiemy jednakowoż pręty okrągłe o średnicy d = —

14. Obliczyć belkę, podtrzymującą ścianę z cegły pustej 0,15 m grubą, 4 m wysoką, z otworami, jak na rys. 414. Osiowy odstęp słupów 5,00 m.

Przyjąć można, że na belkę przenosi się ciężar maru od osi do osi drzwi o wielkości: P = [(0,70 + 2,60 + 0,70) 4,00 —-— 2.0,70 . 2,60] . 0,15 . 1300 = 2410 kg.

- 2410 .

Oddziaływanie wynosi : O 210.2,30

1109 co 1110 kg.

0/2 2,60 -f 1,00)

5,00

5,00

Odległość przekroju niebezpiecznego od punktu D wyli 10.2,60

nosi*): m’

0La

1,20 m

najw« M = 0A (140 4- m’) —    = Ox f 140

110 (140 + 60) — 222000 kgcm.

2410

m

Tm - y

(,« +

75

■75

.75

—M-

,75

Fig. 415 a

Zatem przyjmujemy: M

max

= 22200 kgcm 222000

= 185 cm³

1200

profil przyjęty: I NP 19 mom. wytrz. W = 196 cm3 * lub „    14 B „    „ W = 198 cm³

15. Obliczyć strop betonowy między dźwigarami że-laznemi, na rzucie poziomym, podanym na rys. 414 a.

Na podciągu e spoczywa słup pierwszego piętra SŁ o ciężarze Si = 10000 kg. Dźwigar c i podciągi d oraz e, oparte

*) Por. aut. Podręcznik statyki budowli, str. 72 i 75,

murach i na słupie parterowym S₂, dźwigają prócz tego ściankę gipsową 3,50 m wysoką o ciężarze 100 kg/m².JCiężar własny stropu wynosi 300 kg/m², ciężar ruchomy*250 kg/m\

na

Dźwigary a.

Całkowite obciążenie wynosi:

Za = l nz = 4,00 X 1,25 X 550 = 2750 kg.

j . 2750 X 400 = 137500 kgcm,

137500 1200

Profil przyjęty : I NP 16 o momencie wytrz. W = 117 cm³. Dźwigary b.

Zb = lnz = 3,00 X 1,25 X 550 = c/> 2060 kg.

Mb = Ys Zb 1 = i. 2060 X 300 = 77300 kgcm.

77300

Ma = Z aj 1

W ==

= 114,6 cm³.

W =■

1200

= 64,4 cm³

■sr~

Profil przyjęty : I NP 13 o mom. wytrz. W = 67,1 cm³.

i Mc

ik

T"

.r-

A«

Sy-

!,

Dźwigar c.

Prócz ciężaru stropu o wielkości powyżej obliczonej Za przenosi się na ten dźwigar ciężar ścianki gipsowej o wielkości G - 3,50 X 400 X 100 - 1400 kg, wywołując moment Mg — = Ys Gl = Ys 1400 X 400 = = 70000 kgcm.

Z = Za + G = 2750 + + 1400 = 4150 kg.

M = Ma + Mg = 137500 4-+ 70000 = 207500 kgcm.

Fig. 415 b i 415 c.

207500

1200

=. 173 cm³.

Profil przyjęty : I Nr 19 o momencie wytrz. W = 186 cm⁵| Podciąg d = AS2.

Ponieważ dźwigary leżą dość gęsto, przeto zamiast obliczać momenty jak dla ciężarów skupionych, możemy liczyć je iak dla ciężaru jednostajnie rozłożonego. Otrzymamy wtedy

4,00 4-3,00

- = 3,50 m, a dłu-

przy szerokości pola obciążenia

gości 1 = 5,00 m obciążenie :

Z’d = 3,50 X 5,00 X 550 = 9265 ~ 9270 kg.

Prócz tego na dźwigar ten przenosi się ciężar ścianki gipsowe] o wielkości

Gd 3,50 X 5,00 X 100 = 1750 kg.

Całkowity ciężar wynosi zatem

Z’d + Gd" 9270 + 1750    11020 kg.

A stąd Md V« 11020 X. 500    688750    688800 kgcm.

688800

Zd

1200

574 cm³.

596 cm³.

Profil przyjęty: I NP 29 o mom. wytrz. W Podciąg e S,B,

Podciąg ten przenosi: 1) jednostajnie rozłożony ciężar stropu, 2) jednostajnie rozłożony ciężar ścianki gipsowej, 3) połowę ciężaru ścianki spoczywającej na dźwigarze c, oraz 4) ciężar słupa S. Momenty obliczamy metodą rachunkowo-wy kreśl ną.

1) Ciężar jednostajnie rozłożony stropu wynosi:

3,50 X 7j50 X 5,50

Z’e

13897 ~ 13900 kg.

2)    Ciężar ścianki :

Z”e = 3,50 X 7,50 X 100    2625 .cZ 2630 kg.

Oddziaływanie 0’x    04 = 'h (13900    2630)    8265 kg.

M’ -'Vs (13900 + 2630)750 = 1549700 kgm = 15,50 tm.

3)    Ciężar skupiony, przenosząc}" się przez dźwigar c z powodu obciążenia ścianką, ma wartość:

G’ = V₂ G == 700 kg.

Oddziaływanie powstające na słupie S2 wynosi:

5,00

X 700    466 00 470 kg O ”2 — 700 - 470    230 kg.

Zatem moment zginniący w punkcie C :

Mc = 470 X 250    " 117500 kgm 1,18 tm.

4)    Oddziaływanie na słupie S₂ z powodu obciążenia słupem Sx wynosi :

3,00

= 7-3Ö“ X 10000 = 4000 kg O./” = 10000 - 4000 + 6000 kg.

O”,

Ox

A stąd moment zginający w punkcie Sy 4000 X 450

18 tm.

1800000 kgcm

Momenty te możemy wykreślić w dowolnej skali momentów: wtedy otrzymamy dla obciążeń 1 i 2 parabolę, dla obciążeń 3 i 4 zaś trójkąty o wierzchołkach w C względnie w S₂.

Dla znalezienia największego momentu wykreśliliśmy linję sił poprzecznych i z wykresu momentów znaleźliśmy inax M

M,

małości wynosi: W

33,25 tm, dla którego potrzebny moment wytrzy-3325000

1200

2770 cm³.

Profil przyjęty: I NP 50 o mom. wytrz. W - 2750 cm³, lub odpowiednia blachownica.

16. Obliczenie stropu sklepionego między dźwigarami nad magazynem (rys. 417 a, b, c, d).

Ciężar własny stropu Obciążenie tłumem ludzi

kg/m²

Razem

900 kg/m²

Alternatywa I (fig. 417 a), a) Odstęp dźwigarów P25 m.

Rozpiętość teoretyczna: 8,00 + 2.0,15 = 8,30 m. Obciążenie stropem: g₅ = 1,0 X 1,25 X 9,00 = 1125 kg/mb. G = 1125.8,3 = 9350' kg.

M,| = Vs Gl = Vs 9350 X 830 = 971000 kgcm.

971000

= 809 cm³.

Profil przyjęty : I NP 34 o mom. wytrz. W

1200

923 cm³.

ii!

I!

----j-

Fig* 417 a.

Fig. 417 b.

---V—-f

7W

• lOSâ'Jô

—L-L-

! i* !

n>itr

rrrrrrrrim

-h—r •• j—rv3.^ - tfOO

lilnnlfi

Fig, 417 d.

Fig. 417 c.

b) Odstęp dźwigarów 1,50 m.

g₁ = 1,0 X 1,5 X 900 = 1350 kg/mb.

1350 X 8,3 = 11220 kg.

- Vs 11220 X 830 = 1,164000 kgcm.

- = 970 cm³.

Gi

1164000

WP =

Profil przyjęty: I NP 36 o mom. wytrz. W = 1089 m³.

5 . gl⁴

384 El -

1200

*

Ugięcie dźwigarów wynosi: f =

Obliczenie podciągu (blachownica).

Rozpiętość teoretyczna: 8,30 m.

Na podciąg przenoszą się oddziaływania dźwigarów drugorzędnych, jako ciężary skupione o wielkości P = ~ 2 X x/₂ gl = 1,44 X 5,1 = 7,35t — 7350 kg, oraz ciężar własny podciągu, przyjęty w przybliżeniu wedle wzoru :

CD

g = 70 + 151 - 70 + 15 X 8,3    70 + 124,5 = 194,5 kg

cd 200 kg/mb.

Największe oddziaływania, siły poprzeczne i momenty;

Og = V₂ ql = V₂ 0,2 X 8,3 = 0,831.

Op = V₂ 2P = V₂ 4 X 7,35 = 14,70t.

Dla x = 0:

Tg ⁰ — Va G(1—2x) = 0,831,

Tp °=: Opv= 14,70 t. •

Dla x = 1,75 m :

Tg * = Va X 0,2 (8,30 — 2 x 1,75)= 0,1 X 4,8 = 0,481.

T i — 14 70 — 7 R5 =7 qp,t

Mg ¹ = >/₂’ q X (1 x) = ÿ X 0,2 X 1,75 (8,30 - 1,75) = = 0,175 X 6,55 = 1,15 tm.

Mp ^ 14,70 X 1,75 = 25,70 tm.

Dla x == 3,35 m:

Tg ² = V* X 0,2 (8*30 - 2 X 3*35) = 0,1 (8,30 - 6,70) = 0161.

Tp ²= 14,70 - 2 X 7,35 = 0,

— 1,66 tm.

Dla dźwigarów jak a):

f = —

¹    384

11,25 X 830⁴

Dla dźwigarów jak b): fa = A84 X

2150000 X 15695

= 2,04 cm 03 2 cm.;

13,5 X 830⁴

2150000 X 19605

== 1,98 cm oo 2 cm.

Alternatywa II. (fig. 417 b).

Odstęp dźwigarów drugorzędnych:

O

= 1,60 m.

Rozpiętość teoretj^czna tychże: —

Obciążenie stropem : 1,0 X 1,6 X 900 = 1440 kg/mb. G = 1440 X 5,1 = 7350 kg.

M«a* = % x 7350 x 510 = 469000 kgcm.

* 469000 WP -

■= 391 cm³.

= 5,10 m.

1200

Profil przyjęty: I NP 25 o momencie wytrzymałości W = 397 cm³.

Mg ² = V₂ X 0,2 X 3,35 (8,30 - 3,3o) = 0,335 X 4,95 =

Mp ² - 14,70 X 3,35 - 7,35 X 1,6 - 49,2 - 11,76 - 37,44 tm. Dia x = 4,15 m:

Tg ³ = T³p

Mg ³= Vs X 0, X 8,3² = 1,72 tm,

Mp ³ -— 37,50 tm.

Zestawienie największych momentów i sił poprzecznych :

m 4,15 m

dla x

max

Mg =

Mp =

CO O

14,70 X 4,15 - 7,35 (2,40 - 0,8)- 61,00 - 23,50 -

O -r

1,75 m

,    t    0,48    t    0, 6    t

,    t    7,35    t 0    „

00 o

O CO O

t 7,83 t

1,15 tm ,66 tm 1,72 tm 25,70 „ 37,44 „    37,50 „

0    26,85 tm 39,10 tm 39,22 tm.

Obliczenie przekroju. 3922000

i.

....

Potrz. W =

1200

= 3270 cm³

-J.

Profil przyjęto wedle tablicy (por. fig. 418):

moment wytrzymałości profilu bez nakładki Wo = 1880 cm³,

009

...JU?    \.......80,60.

moment wytrzymałości profilu 2690 cm³,

z jedną nakładką Wx

moment wytrzymałości profilu z dwiema nakładkami W, 3470 cm³.

Wyznaczenie długości nakładek.

Dla wyznaczenia długości nakładek nanosimy na wykresie linji największych momentów równolegle do podstawy iloczyny Wk, obliczone dla przyjętego przekroju w szczególności : Wok dla przekrój u bez nakładek tj. 1880 X 1200 — 2255000 kgcm zjednąnakł. „ 2690X 1200 = 3230000 „ z dwiema „

/'

2J0

ł-iW-ff

Fig. 418.

wxk „

W,,k „

„ 3470X 1200 = 4165000 „

Z wykresu otrzymujemy teoretyczne długości nakładek: 5400 i 3500 mm.

Potrzebna ilość nitów dla przytwierdzenia jednej nakładki wynosi :

4F 4g(b-2d)    4 X 1,0 (18 ~ 2.2)    14

2² X 3,14

n d²;i    d² ii

Przyjęto 6 nitów w trzech rzędach.

- 3 14

Z rysunku widać, że dla przyjętego odstępu nitów a = 3 d = = 60 mm należy obie nakładki przedłużyć poza Jinję teoretyczną, przyjętą za oś pierwszego rzędu nitów o długość 2 d = 4 cm. Wobec tego długość pierwszej nakładki wynosi: 5400 + 2 X 40 = 5480 mm; ze względów konstrukcja jnjxh przedłużono ją do podpór.

Właściwie pierwsza para nitów przenosi siłę odpowiadającą ²/e = V₃ części siły przenoszącej się przez całą

4o

u.

3600

W>°

-t

• *4

ł*

M-

5400 !

'fi

\°

3300    ......------------;-*-j

<7' Ä

Fig. 419 a.

nakładkę. Jeżeli przeto podzielimy w wykresie 419 b nakładkę linjami poziomemi na trzy części, to pierwsza para nitów powinna znajdować się przy pierwszym zakreskowanym stopniu, druga przed drugim, trzecia przed trzecim zakreskowanym, co rzeczywiście w danym wypadku zachodzi; trzy te pary

Lr.

■tao

-i

; 4!

nr

-3 OO

..11__________L

Fig. 420.

Fig. 419 b.

<

nitów mieszczą się nawet wszystkie przed stopniem drugim. O ileby jednak stopnie (mierzone poziomo) były zbyt krótkie, to należałoby nity odpowiednio wysunąć nazewnątrz.

Długość nakładki drugiej wynosi: 3600+2 X40 ==3680 mm; wymiary te musimy dostosować jeszcze do nitów pionowych.

Obliczenie odstępu nitów pionowych i poziomych.

Odstęp nitów poziomych obliczymy ze wzoru 26 c:

_ dg kd I

Dla przedziału 0 — 1, tj. na długości 175 cm (por. lig. 420), SŁ = 18 X 1,0 X 30,5 + 16 X 1,0 X 29,5 + 2 X 7 X 25,5 - 2 X X 2 X 2 X 30 = 550 + 472 + 357 - 240 = 1379 - 240 = 1139 cm³.

2690 X 31 = 83400 cm⁴.

1 =• W, ,

Tl - 15530 kg.

e min

2,0 X 1,0 X 2000 X 83400

15530 X 1139

= 18,9 cm.

Obliczenie wzorem przybliżonym 26 b : (emt„ h₁ + h₂

_ dgkdhm

d X g X kd X

2,0 X 1,0 X 2000 X

60 + 44

15530

= 13,4 cm) daje wynik różny od poprzedniego,

4000 X 52

15530

ale bezpieczniejszy. Wogóle polecić wzór przybliżony można

tylko dla h > —

Ponieważ wymiar obliczony przekracza dopuszczalny największy odstęp nitów : e ziome rozmieszczamy w stałym odstępie około 16 cm; zaś nity pionowe w połowie tego odstępu.

na

= 8d

16 cm — więc nity po-

Obliczenie styku ścianki podciągu.

Styk przypadł w odstępie 3,00 cm od obu podpór. Ze względu na bliskość środka belki tj. M*«. obliczymy styk na siłę poziomą N«a* wywołaną momentem dla x — 3,00 m.

Mg = V> x 1 - x) = V, X 0,2 X 3 (8,3 - 3) - 0,1 X X 3 X 5,3 = 1, 9 tm.

Mp = 14,70 X 3 - 7,35 (3,00 - 1,60) -14,7 X 3 - 7,35 X X 1,4 = 44,10 - 10,30 - 33,80 tm.

Mmax = Mg + Mp = 1,59 + 33,80    35,39 tm.

Moment bezwładności przekroju podciągu w miejscu styku przy uwzględnieniu dziur nitów pionowych wynosi:

1., = W₂e = 3470 X 32 = 111000 cm⁴.

Moment bezwł. ścianki wynosi: _ gh³ ₌ 1,0.60³

Iśc

12

12

= 18,000 cm⁴.

Moment przenoszący się przez ściankę wynosi:

Mśc

Iśc

3539000 X

18000

= 580,000 kgcm.

111,000

Obustronne przykładki (g = 8 mm) są połączone ze ścianką z każdej strony styku 13-ma nitami d = 20 mm, roz-mieszczonemi w dwu rzędach. Największa siła pozioma, wywołana momentem, przenoszonym przez ściankę, wynosi w skrajnym nicie:

N»ja,r

i'

Méc ^

hmar = 360 mm n = 13

⁶ (n ~ 1)____

n (2n - 1) ~ 13 X 25 ~    325

580000

6 X 12

72

72

36

325

Ciśnienie na ściankę dziury wynosi: Nwbe _ 3580 d . g ~ 2.1

Naprężenie na ścinanie wynosi :

2.3580    1790

3,14 X2²    3,14

= 3580 kg.

— 1790 kg/cm².

N m ax

₉ d² TT

4

— 570 kg cm '.

Wpływ siły poprzecznej uwzględnimy, przyjmując w przybliżeniu jednostajny jej rozkład na wszystkie nity z jednej strony styku.

Tg = \    (1 = 2 x) = Va 0,2 (8,3 - 2 X 3)    0,1 . 2,3 =

= 0,23 t.

TP

T

a max

14,70 - 7,35 = 7,35 t.

Tg - TP - 0,23    7,35

7,58 t.

Siła przypadająca na jeden nit wynosi:

mu x

7,58

0,58 t.

Siła wypadkowa działająca na nit skrajny wynosi:

V 3,58² + 0,58² = 1/12,824 0,33 = ]/l3,15 = 3,62 t, która jest prawie równa N

R i 'N²

7nax

13

V²

max

3,58 t.

Wpływ siły poprzecznej w pobliżu środka możemy więc pominąć bez uszczerbku dla stałości konstrukcji.

Alternatywa III (fig. 417 c).

Odstęp dźwigarów przyjęto : 1,5 m.

Rozpiętość teoretyczna dźwigara : 4,15 m.

Obciążenie stropem: g== 1,5 X 1,0 X 900 = 1350kg/mb. G = 1350 X 4,15 = 5600 kg.

Mma,' = 7s X 5600 X 4,15 = 290000 kgcm.

29000

— 242 cm³.

WP =

1200

Profil przyjęty; I Nr 22 o momencie wytrzymałości W = 278 cm³.

Obliczenie podciągu.

Rozpiętość teoretyczna podciągu wynosi 7,50+0,15—7,65 m. Na podciąg przenoszą się obustronnie oddziaływania dźwigarów, jako ciężary skupione P = 2 X ¹ agi = 1,35 X

-/ S5- ■ ■

■■    • / 50-

■ /Sir ■ ■ ~

ćż/5

i...

3 90

=-H

765

Fig. 421.

4,15

öipi

5,6 t. Ciężar własny podciągu przyjmiemy j. w. 70 + 15 1 = 70 î 15 X 7,65 Obliczenie największych momentów :

l,₂ X 0,185 X 7,65 - 0,708 t.

5,6 X 15

70 -f 115    185 kg,mb.

Vagi

5,6

7,65

(6,00 + 4,50 + 3,00 + 1,50) =

7,65

= 11,00 t.

1,65 m

11,7 X 1,65 - ¹/₂ 0,185 (7,65 - 1,65) X 1,65 =

Całkowite oddziaływanie wynosi: 0lg + OlP 11,7 t. Momenty : dla x

19,30 - 0,91    18,39 tm;

dla x ' —- 3,15 m

- (7,65 - 3,15)

M 11,7 X 3,15 - 5,6 X 1,5 - x/a 0,185 X 3,15 X 36,85 - 8,40 - 1,31 - 27,14 tm:

dla x = 3,90 m

M - 11,7 X 3,9 - 5,6 (2,25 4; 0,75) - >/a 0,185 (7,65 -— 3,90) X 3,90    45,60 - 16,80 — 1,35 =' 27,45 tm.

Obliczenie przekroju:

Mmax = 27,45 tm = 2745000 kgcm.

= 2290 cm³.

max

2745000 1200

Profil przyjęty: I NP 47^2 o momencie wytrzymałości W = 2378 cm³ lub: 2 I NP 38 o momencie wytrzymałości W 2528 cm³ lub też blachownica o odpowiednim momencie wytrzymałości.

Alternatywa IV.

Przyjęto odstęp dźwigarów 1,25 m.

Rozpiętość teoretyczna wynosi: 4,15 m.

Obciążenie stropem : g — 1,25 X 1,0 X 900 = 1125 kg/mb. G = 1125 X 4,15 = 4670 kg.

¹ /s X 4,67 X 4,15 = 2,42 tm.

242000

^±max

W TO x

1200

~ = 202 cm³,

Przyjęto profil : I Nr 20 o momencie wytrzymałości 214 cm³.

lp I

I-3.125 I

nr³

N.t.

'• • - -

Fig. 422.

Obliczenie podciągu (skrajnego).

Rozpiętość teoretyczna wynosi : 5,15 m.

Ciężar skupiony j. w. P = ----- 2 X V₂ X 1,125 X 4,15    4,67 t.

o - ⁴>⁶⁷

5,15

(3 + 2 t 1) f 1,25    6,8 t.

Mmax 6,8 X 2,65 — 4,67 X 1,25    18,00-5,65    12,15 tm.

W max

1010 cm³.

1215000 1200

Profil przyjęty: I Nr 36 o momencie wytrzymałości W 1088 cm³ ³).

Z alternatyw powyższych :

alternatywa pierwsza nie nadaje się; wymaga bowiem długich i ciężkich dźwigarów;

alternatywa druga jest wskazana, gdy dołem nie można dać słupów ;

alternatywa trzecia, względnie czwarta, są odpowiednie, gdy strop może być dołem podparty na jednym względnie dwu słupach.

17. Należy obliczyć dźwigary nad wystawą sklepową domu o ścianie frontowej podanej na fig. 423. Grubość ścian 45 cm, długość belek stropowych prostopadle do ściany frontowej 6,0 m, obciążenie dachu p 250 kg/m², stropu 400 kg/m².

Należałoby właściwie osobno obliczać belki nad oknem wystawy sklepowej, osobno nad drzwiami; ze względów

■lii

.....»*084-08 **■••• ZZ--•    16 •    •• 22 ■ ■ * 10-r

78

Fig. 423.

jednak konstrukcyjnych damy dźwigary te same, tak, że obliczenie przeprowadzimy tylko dla okna.

Działają tu następujące obciążenia całkowite: a) ciężar muru poniżej okien pierwszego piętra:

5,0.1,6.0,45.1600 = 5760 kg

6 0

b) ciężar stropu parteru : —. 5,0.400 = Razem

6000 „

. . P, = 11760 kg.

Pozostała część ciężarów przenosi się. przez filary w ten sposób, że każdy z nich przejmuje część odpowiednio zakreskowaną, mianowicie filar lewy:

a)    ciężar muru z pominięciem otworów okiennych

z szerokości = 0,70 -f Va 1,20    1,30 m.

0,70 + Xr) (7,80 - 0,80) — 2 X X 2,2] =

= 0,45 X 1600

b)    ciężar dwu stropów (I i II piętra) z tej samej szerokości :

c; ciężar dachu z tej samej szerokości :

250    .    ....... .

2 (0,70 -f j

6,0

4660 kg

₉    400    .    = 3120 kg

(0,70 + i|?J ⁶>°

980 kg

Razem

.    . P2

8760 kg

Zupełnie taki sam ciężar P₄ =f. P₂ przenosi się przez filar prawy. Ciężar}⁷ te rozkładają się na szerokości tej części filara, która przenosi się na belkę, tj. na szerokości 0,70 m.

Przez filar środkowy przenosi się :

a)    ciężar muru z szerokości (0,60 + 1,20 4- 0,60) = 2,40 m

J 2,40 . (7,80 — 0,80) — 4 .    . 2,20 ] . 0,45.1600

b)    ciężar stropów I i II piętra z tej samej szerokości = 2,40 m,

10020 kg

6.0

2.2,40 •    400 .    .

c) ciężar dachu z szerokości 2,40 m:

. = 5760 kg

2,40 X

6,0

V- 250 2

=    1800 kg

Razem ... P₃ = 17580 kg Ciężar ten rozkłada się jednostajnie na szerokości b = 1,20 m.

Oddziaływanie dźwigarów okiennych jest równe (z powodu symetrycznego obciążenia) połowie wszystkich ciężarów: O, = 0₂ = ¹ 2 (PŁ 4- 2 P₂ 4 - P₃) Va (Px + P₃) + P2 -11760 + 17580

4- 8760 = 23430 kg. (Oddziaływanie dla

ciężarów P₂, P:, i P, wynosi O —^p₂ 4~Ł

8760 4- 8790 = 17550 kg).

Z tego samego powodu największy moment występuje w środku belki ; wynosi on :

a)    dla ciężaru jednostajnie rozłożonego :

= Vs Pj 1

b)    dla ciężarów częściowych :

— p 1 a _ 1/ p

*2 g '² rs 4

¹/₈ 11760 X 500 = 735000 kgcm.

M₂ = O’ T

= 17550 X 250 -

- 8760 X 215 — 8390 X 30 = 2252400 kgcm.

Zatem największy moment sumaryczny wynosi:

M = Mi 4- Ma = 735000 + 2252400 = 2987400 kgcm. Potrzebny moment wytrzymałości:

2987400

1'-’ .

y'/,.

WP =

= 2489-5 cm³.

0.00

i.

co

--2,70-----T-

Ml

1200

Możemy zastosować zatem 3 dwu-' teowniki, a to 2 I NP 34 (każdy o momencie wytrzymałości W = 923,0 cm³) i jeden IN P 30 (W = 653,0 cm³). Moment ich wytrzymałości wynosi więc :

W = 2 X 923,0 4 653,0 = 2499,0 cm³, 4 więc prawie dokładnie tyle, ile Wp.

18. Obliczyć konstrukcję żelazną nal-^ konu. Obciążenie podłogi (stałe i ruchome) wynosi 600 kg/m². Balustradę stanowi mur o grubości 0,25 cm, wysokości 0,8 m (fig. 424).

a) Obliczenie dźwigara zewnętrznego. Jest on obciążony z sze-

Fig. 424.

rokości

p = 3,0 (V₂ 1,30 X 600 4 0,8 X 0,25 X X 1600) = 2130' kg.

M = V₈ P 1 = 7s 2130 X 300 - 79875 =

m oraz murem.

= 03 79900 kgcm.

79900

66,6 cm³.

Potrzebny moment wytrzymałości W Przyjęto zatem 2 dźwigary I NP 10 (W= 2 X 34,2 = 68,4 cm³).

1200

b) Obliczenie dźwigarów wmurowanych.

Przenosi się na nie oddziaływanie dźwigara zewnętrznego» oraz na całej długości ciężar muru.

Px = 7₂ 2130 = 1065 <j> 1070 kg M₁ - 1070 X 130 = 139100 kg/cm

P2

1,30 X 0,8 X 0,25 X 1600 = °° 420 kg

#

27300 kgcm.

130

M, -= 420 X _

2

Zatem moment całkowity M Mx +. M2 + 27300 == 166.400 kgcm

Potrzebny moment wytrzymałości

166400

139100 -f

1200

— 138,7 cm³.

Przyjmiemy 2 ł NP 14 (W = 2 X 81,9 = 163,8 cm’).

19. Kształtownik I NP 26 przykryty jest w miejscu styku przykładkami wedle rys. 425. Należy zbadać, czy mają one wystarczający moment wytrzymałości w stosunku do dźwigara.

Moment bezwładności przykładek pionowych wynosi

I, = V12 2 . 1,0.20 ' = 1333 cm⁴.

Moment bezwładności przykładek po-

I5-X

zioinych

I, - V,₃ (13 - 2.1,6) (29» - 26») 5554 cm⁴.

Całkowity moment bezwładności I = 1333 -ł- 5554 == 6887 cm⁴. Zatem moment wytrzymałości:

260

■K- -il³—8

6887

= 475 cml

Fig. 425.

14,5

Dźwigar zaś posiada moment wytrzymałości: Wx = = 493,6 cm³ bez uwzględnienia nitów. Jeżeli uwzględnimy je, to przekonamy się, że moment wytrzymałości przykładek jest większy od momentu wytrzymałości dźwigara osłabionego nitami.

20. Obliczyć wymiary belki żelaznej wolno podpartej 8,00 m, obciążonej ciężarem jednostajnie ro-200 kg/mb,j eżeli ugięcie nie może być więk-

o długości 1 złożonym g sze niż długości.

Na zginanie otrzymamy : G M = 7s G1 - l/s 1600 X 8,00

160000

200 X 8,0 = 1600 kg = 1600 kgm

= 133,4 cm³.

WP .==

Moglibyśmy zatem użyć na zginanie dźwigara I NP 17 (\V= 137,0 cm³). Obliczmy jednak strzałkę ugięcia:

5 gl⁴ 5 Gl³ 5    1600 X 800³

38T KI    !m El ~ 384    2,150,000 X1166

1200

= 4,26 cm.

Strzałka ugięcia jest większa od dopuszczalnej, która

50-0 ⁸⁰⁰

wynosi f

500

dźwigar tak, aby:

1,6 cm. Musimy więc przyjąć

Gl³

5 X 500 G l²

1 > 384 X E I Ze względu na ugięcie musimy więc zastosować dźwigar I Nr 23 o momencie bezwładności I = 3607 cm⁴.

Ujęcie będzie

500

384

Gl³

1600 X 800³

384 El 384 2150000 X 3607

1,38 cm.

Przykład do § 19.

:    21. Należy obliczyć

' konstrukcję schodów żelaznych o wymiarach : podanych na rys. 426. ^3₁₆----^_J/tio_Stopnie nasadzone, kry

te drewnianemisadzaw-

kami.Obliczenie statyczne schodów redukuje się do obliczenia wymiarów dźwigarów : policzkowego AB i podesto-'ihi,!\,ulT!nT^ w ego CD*). Jeśli długość [ pierwszego wynosi 1,

\ zaś drugiego 1’, szero-; kość ramienia b, podestu I b’, zaś obciążenie (stałe ' i ruchome) z względnie ( z’ kg/m² rzutu poziomego, to obciążeniem policzka jest Z=- y₂ bl z, zaś największym momentem M Vs Z 1 = Vs b z l². Na dźwigar podestowy działają natomiast: a) oddziaływania dźwigarów policzkowych o wielkości V-2 Z, w odległości b od podpór, b) ciężar jednostajnie rozłożony, przenoszący się z połowy podestu o wielkości Z’ = ¹/₂ b’ 1’ z’; lnoment zginający wynosi więc:

Mi = Va Z b

120 !

-3,381-

<j

^rrrrr

Tf

TT/

Fig. 426,

/₈ z’ r

Va z b .+ V₁₆ b’ r z’**).

*) Podest inaczej zawratnica.

**) Właściwie oddziaływania 'Ą Z działają zwykle nie w odległości b od podpór, ale w odległości nieco mniejszej z uwagi na to, że dźwigary policzkowe są nieco wsunięte pod stopnie; różnica jest jednak bardzo mała.

a) Obliczenie dźwigara policzkowego (z = 650 kg/m²):

1    3,18 + 0,10 + 0,10 = 3,38 m b =' 1,20 m, zatem

Z    0,60 X 3,38 X 650 = 1396 w 1400 kg

M % 1400 X 3,38 = 62650 kgcm

w~vj M 62650

T

I! Il II

1200

= 52,4 cm³.

Przyjmiemy I NP 12 o momencie wytrzymałościW = 54,7 cm³.

b) Obliczenie dźwigara podestowego (z powodu ciężkiej konstrukcji podestu z’ = 700 kg/m²).

Va Z — i/₂ 1400 = 700 kg M - 700.120 + y₈ 2550.260 = 84000 166880

Z’ = V₂ • 1,40.2,60.700 = 2550 kg.

166880 kgcm

82880

= 139,0 cm3 Przyjęto INP17 (W 137 cm³).

WP

1200

¹

   Ai    I    NP    25,

„    B    I    NP    21,

²

   C    I    NP    28,

13. Chodnik o długości    1 = 2,60 m, a szerokości b = 1,40 m

wykonano na sklepieniu betonowem o strzałce f = 15 cm, wspierającem się na dźwigarach żelaznych. Obliczyć wymiary tego dźwigara, jeśli ciężar stały i ruchomy chodnika wynosi z = 700 kg/m² (fig 413).

Na dźwigar przenosi się ciężar pionowy :

Z =    1,40 X 2,60 X 700 = 2250 kg; stąd moment pionowy:

4- 2550.260 =* 82880 kgcm.

Parcie poziome ma 1 mb wynosi:

³

Podciąg środkowy mało się różni długością od skrajnego; przyjmiemy więc profil ten sam.

Przykłady do §§ 21—27.

22. Listwy żelazne (szyny kopalniane) podtrzymują świetlnię ze szkła drutowego. Długość ich 2,36 m, nachylenie do poziomu 21° 50’, odstęp 55 cm. Należy obliczyć ich wymiary, przyjmując ciężar śniegu 50 kg/m² połaci dachu, zaś z wiatru uwzględniając tylko składową pionową 20 kg/m². Na 1 m² połaci dachu przypada:

.    20 kg/m² połaci

. 10 „

Ciężar własny pokrycia: szkło drutowe

7 mm grube ......

50

listwy żelazne (przyjęto) .    .

. 20

Ciężar zmienny: śnieg.......

wiatr.........

Razem na 1 m² powierzchni dachu g Ciężar ten rozkłada się na dwie składowe : gt prostopadłą do połaci i g2 równoległą do niej, przvczem: g, == 100 cos 21° 50’ = 100 X 0,928 = 93 kg/m²

38 kg/m².

100 kg/m².

g₂ = 100 sin 21° 50’ = 100 X 0,371 Zatem ciężar całkowity, przypadający na jedną listew : G, — 2,36 . 0,55 . 93 = 120 kg G₂ = 2,36 . 0,55 . 38 == 49 kg.

Ciężar G, wygina listwę i wywołuje najwyższy moment M = Vs Gi 1 = V* 120 . 2,36 = 3540 kgcm.

Ciężar G₂ działa jako siła osiowa ciągnąca; przj^jmując szynę kopalnianą 50/3^8 o powierzchni 4,85 cm², a momencie wytrzymałości W == 5,8 cm², otrzymamy największe naprężenie (rozciąganie):

M. , G₂

W F

3540

49

5,8

4,85

610 + 10 = 620 kg/cm².

23*. Obliczenie dachu żelaznego o rozpiętości 18,00 m. Pokrycie papą. Odstęp więzarów a = 5,40 m (fig. 427 i nast.):

Obciążenia pionowe na 1 m- dachu pochyłego:

Ciężar pokrycia, deskowanie i krokwi    g^ = 40 kg/m²

Ciężar śniegu sl = s cos a = 80 cos 11° 20’ = 78,5 ⁰⁰ 80    „

Razem na 1 m² dachu pochyłego g = 120 kg/m2 Parcie wiatru : n = 150 sin (a -f 10) = 150 sin 21° 20’ = — 55 kg/m².

Obliczenie krokwi:

Odstęp krokwi wynosi (przy pięciu krokwiach pomię-

1,08 m.

dzy więzarami) C =

Składowa obciążenia prostopadła do połaci gL = g cos a = = 120 cos 11° 20’ = 117,6 ~ 120 kg'm².

Składowa równoległa po połaci ga = g sin a — 120 X X sin 11° 20’ = co 24 kg/m².

Sumaryczne obciążenie prostopadłe do połaci :

g₁ -P n = 120 4- 55 = 175 kg/m².

Całkowite obciążenie płatwi prostopadłe do połaci:

G = 3,06 X 1,08 X 175 = 578,3 *> 580 kg. Największy moment zginający: M = ¹/s Gl = V⁸ ^80 X X 3,06 = 22185 ~ 22200 kgcm.

Całkowite obciążenie płatwi równoległe do połaci:

Ga = 3,06 X 1,08 X 24 = ~ gO^kg.

Przyjmując przekrój krokwi 13 X 10 cm (F W = 282 cm³); otrzymamy najwyższe naprężenie :

22200

130 cm²,

80

= 0,6 + 78,0 = 78,6 kg/cm³.

G

(Widzimy stąd, że naprężenie ~ jest stosunkowo tak małe, że możemy je śmiało opuścić w obliczeniu).

130

282

Obliczenie płatwi:

Na krokiew działają ciężary równe podwójnym oddziaływaniom krokwi: Pt = 2 X ⁵|⁸ = 580 kg prostopadle do połaci dachu, oraz P₂ = 2 X = 80 kg równolegle do połaci.

Największy moment w środku równy jest momentowi w punkcie podparcia krokwi drugiej zrzędu od ciężara i wynosi:

OĄ-Px|c-P xic = 2Px|c-p|c-pt-c = 3Pc:

Bryła: Podręcznik budownictwa żelaznego

Zatem moment w płaszczyźnie prostopadłej do połaci

wynosi :

3 P2 c = 3,80 X 1,08

269 kgm = 26900 kgcm. Przyjmując dźwigar IN P 24, otrzymamy największe naprężenie :

M,

M M2 189000 26900 W, W2"398X7 "‘ 50,6

474    531 —1005 kg/cm-.

Obliczenie więzara głównego.

Obciążenie pionowe:

Pokrycie papą.......

Ciężar płatwi i ciężarów .    .    .

Ciężar śniegu.......

Całkowite obciążenie pionowe : g Parcie wiatru j.w. n 55 kg/m'-.

Ciężary węzłowe wynoszą zatem dla obciążenia pionowego : w węzłach II, III i IV : P = c a g = 3^06.5,40.150 ^ = 2480 co 2500 kg,

w węźle I : Pj = Va P 1250 kg.

40 kg m-

. . 30

80

150 kg/m- połaci.

wynoszą :

Oddziaływanie więzara z powodu ciężaru pionowego

O,

Oa =

5P + 2P,    5 X 2500 + 2 X 1250

= 7500 kg.

Ciężary węzłowe dla parcia wiatru wynoszą :

3,06 X 5,40    55 = 920 kg,

w węzłach II i III: W w węzłach I i IV: WL == ł/2 W = 461 kg.

Oddziaływania dla parcia wiatru znaleźliśmy wykreśl-nie. Ponieważ punkt przecięcia oddziaływań wypada poza rysunkiem, przeto do wyznaczenia ich kierunku i wielkości przeprowadziliśmy wielobok sznurowy w fig. 427, a następnie wiełobok sił. Jeden z boków wieloboku sznurowego przyjęto w prostej AB, drugimi są Aa i Ba względnie Ab i Bb. Znalezione z wieloboków sił innps względnie m’ n' p⁷1 oddziaływania wynoszą :

dla wiatru ze strony lewej O,’    1960 kg. O2⁷ = 930 kg

„    „    „ prawej O/' =    750 kg. O2” - 2020 kg.

Wykres dla obciążenia pionowego wykonano tylko dla połowy dachu, wykresy dla parcia wiatru dla całego dachu i to w skali większej, gdyż w przeciwnym razie rysunek byłby zbyt niewyraźny. Siły znalezione z wykresów b, c i d wynoszą :

W,

T"

„v_'

0.

<-

ü>

l?Q

FTrä

s:

JS

«I

Ml

4^

' -----3 cfr - -

A,

*■

•4r

P-

-$

-3po-----———3,oo----

--------------18oen<-

----3,00---

I-i"

f?“~q

'a.-'

i \

Ti \

\. /

/j-

0*kj

,w

gj

•Sr.

dj

b. Obciążenie ptononw.

C. Wiatr ze strony leruèj.

k,

k,

4s

o:

■k,

w.

g;

Vi

<oMk'

e,

a soo topohg Podzięka dla mykreeóft ,c‘i,d‘

y"

/■

Ti

d.

k-o;

’t,

n'

g.

d. Wiatr ze strony pranej.

sr

Fig. 427-430.

Pręt

Siły wewnętrzne wskutek

obciążenia

pionowego

wiatru z lewej

wiatru z prawej

Największe siły wewnętrzne

gi

Pas

górny

g’₃

g₃

g?2

-    7,621

-    16,45

-    18,08 - 18,08 - 16,45

g’

7,62

- 8,881 - 2,12 3,00

-    9,46 t

-    20,13

-    21,53

-    21,81 - 20,33

9,58

da

Pas

dolny

d₃

d₄

d’₃

d’₂

+ 13,60 + 18,24 -f 16,22 + 18,24 + 13,60

à\

+ 3,12 + 3,56 + 2,26 + 1,80 4 0,92 - 0,54

+ 1,56 H- 2,60 + 3,04 + 4,32 + 3,70 + 0,56

+ 16,72 4- 21,80 + 19,36 + 22,53 f 17,30

0,54

Kr

k₂

k₃

Kt

K₅

K,

Krzyżulce

k₇

K\

K’

K’₅

K’₄

Kj₃

K’2

K’

-    7,50 + 8,82

-    8,64 .+ 3,20

-    3,22

-    0,67 + 2,85 + 2,85 ~ 0,67

-    3,22 + 3,20

-    8,64 4 8,82

-    7,50

- 1,96

2,04

- 2,02 -h 0,31 - 0,32

- 0,86 + 1,18 - 0,23 + 0,50

0,64

4- 0,67 - 0,92 4 0,96

0,68

- 0,75 4~ 1,04.

- 1,00

-f- 0,72

- 0,74 + 0,54

0,20

4- 1,58 - 0,80

-    0,35 4 0,34

-    2,06 4 2,16 - 2,00

9,44

+ 10,86 - 10,66 + 3,92

3,96

1,53

4 4,03 4 4,43 -    1,47

3,86

-H 3,87 - 10,70

4- 9,78

9,50

W kolumnie ostatniej podane są największe siły, występujące w prętach więzara kratowego. Znaleźliśmy je, sumując siły z powodu obciążenia pionowego z większą z sił wskutek wiatru.

Pomimo, że symetrycznie odpowiadające sobie pręty więzara (np. g₂ i g’₂, d₃ i d’₃) przenoszą siły różne, przecież wykonuje się je zawsze o tym samym przekroju, który musi być oczywiście obliczony na siłę większą. Jeśli np. d2 = -b 16,72 t, zaś d’2

-- 17,30 t, to pręt d₂ obliczymy na siłę 17,3 t. Obliczenie wykonać najlepiej wedle następującej tabeli:

Pręt

Najw.

siła

Przekrój

F N Fn

nr

"Cc

II

Cm

ton cm²|

|    j !

cm² cm² cm⁸,min 'cm cm

cm²

g₄ - 9,58; 9,6 2 "If 80.80.10 g.₂ - 20,33 20,3 ) 2    80.80.10

gs -21,81:21,8 / -f 160.10

r# CD

oo ©

Cd hH

3059 245

2,4 120 3,0 82

0,51 19,0 0,57 36,2 „ I 37,3

dr - 0,54: 0,6 cl, ! + 17,30; 17,3 (17 +22,56: 22,6 19,36| 19,4

"i r 80.80.8

d₄i

DO CO CO i O rf*. +* 4H

’ür'oi'd'o«

io

21,6 3059

Kjj - 9,50| K, + 10,86 Kg -10,70 K₄; + 3,92 K-j- 3,96

KJ“ 1,53

9.5    I" 2X 70,70.8

10,9TT 2X60.60.6

10,7 jak Kx

9 2 “IP 40.40.4 0 2 “i I” 50.50.5

1.5    r ² X 40.40.4

co"

co co^ co_ y 'O

~ co cT

tH co *■—

OCI rH Ol

r- Cfr    ^

oo r-T co

r—4 rH t—I

iO OO

1125 90 3,7 24 0,74 12,8

1789

2175 180 3,7 48 0,67| 16,0

1968

2401 195 2,4; 81 0,58 6,9

Kt +• 4,43

4,41 r 2 X 40.40.4

6,1 1,2 4,19 2175 180 2,0 91 0,55 2,7 „ 2520

6,1 „

Jak widzimy, przyjęto nieraz przekroje znacznie większe, niż tego wymagają siły w nich działające. Czyni to się zwłaszcza w krzyżulcach, gdzie nieraz wypadają siły bardzo małe, dlatego, aby zastosować przekrój złożony z dwu kątowników, a więc dający się przymocować osiowo, na co należy zwracać baczną uwagę. Przekroje złożone z jednego kątownika muszą być przymocowane mimoosiowo, co wywołuje w nich znaczne natężenia drugorzędne.

Obliczenie nitów przeprowadza się na zasadach podanych w § 4: każdy pręt przytwierdzić należy ilością nitów potrzebną ào przeniesienia jego siły wewnętrznej. Jeżeli jednak są pręty przechodzące w linji prostej, których przekroje (np. kątowniki) pozostają te same i są przeprowadzone

wskroś, tj. niezetknięte w węźle, to nity ¹ do ich utwierdzenia w takim węźle oblicza się tylko na różnicę sił działających, gdyż część sił równoważąca się obustronnie nie potrzebuje wzajemnego połączenia. Np. pręty pasu górnego gi, ga i g₃ mają kątowniki 80.80 . 10, które oczywiście wykonamy na całą długość gt + g₂ -f g₃ z jednej sztuki. Wtedy ilość nitów w węźle II obliczamy na siłę: 20330    9580    10750 kg.

Używając nitów dwuciętych d = 18 mm, otrzymamy siłę, jaką przenieść może jeden nit na ścinanie P = 4060 kg, na ciśnienie P = 3460. Potrzeba zatem 4 nitów, które mogą przenieść 16240 kg na ścinanie, zaś 13840 kg na ciśnienie (dla blach węzłowych 12 mm). Uwzględnia się siłę mniejszą.

Obliczenie nitów najlepiej jest przeprowadzić wedle następującej tabeli:

Pręt

Najwyższa

siła do prze- Średnica niesienia nitu(mm) (kg)

Ilość nitów

Siła przeniesiona przez nity

raz dwu-ciętych ciętych

na ścinanie

na ciśnienie

gi

»2

o3

9,580

10,750¹)

21,810

oc

540

00

d₂    16,760¹)

d₃    22,560

d₄    19,360

łfc.

W cn cc    co

10380

13840

12180 16240

16240 -f 8120 13840 -f11520

10380

17300

12180 20300

16240 4- 8120 13840 -f11520 16240 -j- 6090 13840 -|- 5190

O O O O O O O O CD O <M CO CO CC

lO 00 C^O^OiO

cTcTcTcom »4¹-4

tH i—

SD

■"sr co cc

9600

12600

12600

5600

5600

3600

5400

12300

12280

12280

4620

5760

3080

4620

24¹. Obliczyć, jak wielkie naprężenia powstaną w dachu, obliczonym w przykładzie 23, jeśli uwzględnimy wyłącznie ciężar pionowy, składający się a) z obciążenia stałego o wielkości 70 kg/m², b) z obciążenia śniegiem 80 kg/m- i c) z pionowej składowej parcia wiatru o wielkości 50 kg/m- (tj. mniejszego o 5 kg/m² od parcia prostopadłego do połaci n = 55 kg/m³ w przykł. 23.

Całkowite obciążenie wynosi wtedy g = 70 + 80 + 50 = = 200 kg/m². W przykł. 23. mieliśmy obciążenie pionowe o wielkości g = 150 kg/m, zatem obecnie ciężary węzłowe, a tem

samem i siły wewnętrzne wzrosną w stosunku otrzymamy więc największe siły :

gi = ~ 7,62 X $ = - 10,0 t, g₂ = - 21,9 t, gs d₂ .= -p 18,1 t,    d₃ — + 24,3 t,

0,0 t, k, = - 11,81, ko — 11,5 t ,3 t, k,J= - 0,9 t, k₇ = + 3,8 t.

CC>f-

d, = 0,

ki

CM CM

Z zestawienia lego wynika, że największe siły wewnętrzne obliczone w ten sposób są prawie zawsze nieco większe od największych sił obliczonych w przykładzie. Siły mniejsze wystąpiły teraz tylko w prętach, przenoszących siły wogóle bardzo małe, a więc w takich, w których i tak dajemy nadmiar materjału. Jeżeli więc chodzi o przybliżone obliczenie, to dla dachów małych i niezbyt stromych możemy używać tego sposobu obliczenia, które zresztą powoduje użycie większej ilości materjału.

25. Na więzar przedstawiony na fig. 431 (t. zw. więzar podwójny systemu Polonceau) działa obciążenie pionowe symetryczne P = = 2,4 t w każdym wę-, x źle. Należy wyznaczyć iP |°> siły wewnętrzne. p    Znajdujemy kolej-

n o siły gn dj (z w -zła A), - g2, kt (z w -zła C), - k₂, di (z węzła D). W następnych węzłach E i F mamy jednak po trzy niewiadome, wobec czego tego samego sposobu użyć tu nie możemy; postaramy się zatem wyznaczyć jedną z sił zaczepiających w węźle E, np. siłę Kn. W tym celu prowadzimy przekrój a — a; dla równowagi musi być suma momentów sił zewnętrznych, działających na odciętą lewą część belki [tj. oddziaływanie O, i siły P

— (w węźle A), oraz sił P (w węzłach G, E, G)], oraz

mentów sił wewnętrznych w prętach przeciętych (tj. ds, k₇, gn ) równa zeru ze względu na dowolny punkt. Za punkt

ip gJ

|p

g.

ip

ip

ip

■>p łJ

—A» i-V

( YS /Ks

ki \/

—18 oo---

i² ,łt

A.

Fig. 431 - 432

cfD tCv

gj

mo-

taki przyjmiemy wierzchołek I, gdyż przecinają się w nim dwa pręty przecięte gt i k₇. Moment sił zewnętrznych wynosi: Oi X 9,00 - 4P X 4,50 = 4 P X 4,50 = 18 P = 43,2 tm; a stąd (przyjmując w d₃ siłę ciągnącą) otrzymujemy :

+ 43,2 tm

43,2 — d:J f = O, czyli : d₃

— + 10,05 t.

4,30 m

Odcinając siłę d₃ — 10,05 t w planie sił poczynając od końca siły d2, uzyskaliśmy w punkcie F tylko dwie niewiadome, które łatwo możemy wykreślnie wyznaczyć. Dalszy tok roboty postępuje normalnie.

Możemy też postąpić inaczej, wyznaczając siłę K ,. W tym celu prowadzimy przekrój aa, jak na fig. 433, odcinając węzły około wierzchołka Wtedy w równowadze muszą być obie siły zewnętrzne P o wypadkowej R—2 Pi siły w przeciętych prętach g₃, kx, k., V g/ . Ale wypad- >= kowa R’ sił g₃, kB, k₇’, g/ musi przechodzić przez wierzchołek, gdyż przez ten punkt przechodzą wszystkie te siły. Wypadkowa ta jednak musi zrównoważyć się z pozostałemi siłami, tj. R i kv, musi więc przechodzić także przez punkt przecięcia tych dwu sił. Łącząc oba określone w ten sposób punkty, otrzymamy kierunek siłR’. Rozkładając teraz siłę R 2 P na składowe w kierunku R’ i k,, otrzymamy wielkość tej ostatniej. Znając zaś ji, możemy kolejno wyznaczać inne siły wr prętach więzara.

26*. Obliczyć dach wspornikowy zawieszony kryty blachą falistą (fig. 434—436). — Odstęp więzarów : 4 80 m. Nachylenie połaci dachu :

> -.k

/I

Fig. 438.

tg a

sin a

190

500

0,38, zatem a

20⁰ 50', "

0,35,

0,93.

COS a

Obliczenie geometryczne długości prętów :

,    5000

ds “ ~~2

g, : go i⁷ 1900-’    5000-    ]/28610000 —    5349 mm,

5349

2674 mm,

u

2500 mm,

g,

g₂ — a ₂

1900

a, - ₂

950 mm*).

*) W len sposób należy zawsze wyznaczać osiowe długości prętów więzarów żelaznych.

a, = 1900 mm,

Obciążenia:

Ciężar pokrycia blachą falistą .    .

., śniegu : 80 cos a = 80 X 0*93 . . . 75 Parcie wiatru: 150 sin (a + 10) = 150.0*51 =

= 76 okrągło.......

. . 20 kg/m² połaci

. . 80

Pt

H"

we

a.

a²

d.

dz

>■

d.

.2

Pt

d<

P₂

a.

hp

h”

Fig. 434—436.

Obliczenie blachy falistej:

Rozpiętość = odstępowi węzłów okrągło 2680 Obciążenie pionowe:

Ciężar własny blachy przyjęto .    .

» śniegu .    .    .......

ram.

Jh

.    .    20    g/m²

r? ^

• • <J

Razem ... 95 kg/m2 Obciążenie pionowe na 1 m szerokości blachy wynosi g = 95 X 2-68 =■ 255 kg.

237 kg/mb.

Składowa prostopadła do połaci:

Gx = G cos a .= 255 X 0 93 Składowa równoległa do połaci:

G₂ = G sin a = 255 X 0 35    89 kg/mb.

Parcie wiatru na 1 m szerokości połaci :

N = 2'68 X 80    215 kg/mb.

Całkowita siła prostopadła do połaci :

215 + 237 X 452 kg/mb.

Wpływ siły G₂ jest bardzo mały, dlatego opuszczamy go. Potrzebny moment wytrzymałości :

G1 _ 452 X 268 W “ 8k 8 X 1200

N + Gx

12,6 cm³.

150X 60X 1 mm.

Przyjęto przekrój : b X h X d o momencie wytrzymałości W = 18 2 cm3 o ciężarze

g = 10*7 kg/m².

Obliczenie płat w i.

Rozpiętość płatwi wynosi .    .    . '.....

Płatwie obliczamy jako belki wolno podparte.

Obciążenie :

Ciężar blachy falistej (okrągło).....

„ śniegu............

„ własny płatwi przyjęto......

480 cm.

HiQO

kg m²

Razem ...    06 kg/m²

ś/i

7 \G

Fig. 437

Parcie wiatru : W = 80 kg/m². Powierzchnia obciążenia: 4*8 X 2*68

12-9 m².

Obciążenie pionowe G = 12-9 X 95    122*6 kg.

«    N = 12*9 X 80

1040    „

Składowa prostopadła do połaci :

Gi

Składowa równoległa do połaci :

G₂ = G sin a = 1226 X 0 35 = 430 kg. Siła działająca w płaszczyźnie osi płatwi:

G = G, + N

G cos a = 1226 X 0*93 = 1140 kg.

1140 + 1040 = 2180 kg.

G1 2180 X 480

= 130800 kgcm.

Moment zgięcia w płaszczyźnie równoległej do połaci

wynosi :

M.

M2 8

G₂1    430 X 480

= 25800 kgcm.

Dla przyjętego profitu I NP 23 wynosi :

Moment wytrzymałości dla osi poziomej Wx = 314 cm²

„    „ pionowej Wy = 371 „

130800

25800

ml , m₂

Wx Wy

= 1112 kg/cm², zatem mniejsze od dopuszczalnego.

Naprężenie o =

314

37 1

= 416 + 696 =

Obliczenie więzarów głównych.

Obciążenie pionowe : Ciężar blachy falistej .    .    .

„ śniegu......

kg/m² połaci

„ własny płatwi :

3619

2-68 ’

. 135 .

przyjęto

„ więzarów głównych

10-0 „

109 5 kg/m² co no kg/m².

Obciążenie wiatrem j. w. 80 kg/m².

Siły działające :

w węźle 2: siła Px (obciążenie pion.) oraz WŁ (parcie wiatru)

Ni

*>

» » A 2 2

Pod działaniem tych sił powstaną w punktach A i B oddziaływania i to w punkcie B poziome (kotew), zaś w punkcie A o kierunku wypadkowej sił działających w węzłach 2 i 3.

Obliczenie ciężarów węzłowych.

Pi = 4*8 X 2-68 X 115 - 1480 kg.

1480

— = 740 kg.

Ciężary węzłowe z powodu parcia wiatru : Wj = 4-8 X 2-68 X 80 = 1030 kg.

Wx 1030

— = 515 kg.

Krzyżulce

Pas dolny Pas górny

* * * rv'~'

""Swh

HŁ

CfQ P

S'sS’

₃ P O

^ g. g.

©^ © 3 3 3.

'C p N

⁸b

bois -

aj - 1500

lp

di

2?

Pręt

— 1550

900

1950! - 1450

4- 2100 -f 1350

+ 4200 + 2500

obc. parcia pion. wiatru

Siły wewnętrzne z powodu

§83

° 2 o-

- 3650

- 2400

- 3400

4- 3450

4- 6700

Największe siły wewnętrzne

3-04S

i00-8

2-83

5-58

cm²!

F₀

O ^-.“C

l£4

a3-'§

N 5 ;

"gig

a o.^

» gy* tr

"c' Æ. 3“

a ^

lat

c «g. © N.»“ 3

CC

py2 p £.

LC

CC

CO

"sr ni—ir

ai

ai

ai

ai

CT

CT

Or

Or

W.X

łf»>

CT

09 X 09 ^ ⁵

ILe

-45 X 45

J Le

45 X 45

Przekrój

oc.

20-14

09-8

3_

rc

V-

y;

.p

'C

N

'C.

&. O'cC

3 O '

O ''%

sS î

C 'S

£*8 r

â*T

- C- :

t<e-‘⁻ I 2. 3 ;

s^p L c.'H' i © S I

"Ö 3.

C (î I

(Z) «—-•

s s

3-20

1-20

16-94; 2700

-1

1900

S9-I

1-35

ce

~]

881-0

988-0

'C

16-2

7-00

•<

CO

13-82 1-92 11-90 2500 1-82 137 0 288 9 82 16

2 * 3^

c ~ pr N O

è^.rfS" a '■-** << ° O -r-

(-r¹

M CD _ N

II

Ig

8-60 1-201 7-4

cm²

cm²

gttio

Fn

2674

1—lw *) mm o‘

3

o_

5.

2 3

O-

rr Cl

- o-

ir

FP

F₀

cr

LC

CO

CO

LO

n^

Nity

Wartości uzyskane z planów sił zestawiono w tabeli, umieszczonej na poprzedniej stronie, i po poprzedniem wy-kreślnem wyznaczeniu wielkości oddziaływań: dla obciążenia pionowego: Hp = -P 3900 kg; 0P = — 4500kg „ parcia wiatru:

H w =    2350 „ ; O w — ~ 3250 „

Do obliczenia kotwy.

Silę H = -f 6200 przenoszą kotwy na lice muru za pośrednictwem podkładki o wymiarze : 40 X 20 = 800 cm², więc

ciśnienie na mur wynosi: I

= 7’75 kg/cm².

6200

800

Obliczenie łożyska.

Oddziaływanie sumaryczne, wyznaczone wykreślnie, wynosi 7750 kg. Łożysko wykonano w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku tego oddziaływania.

Wymiary ciosu.

Przekrój potrzebny ze względu na ciśnienie na

7750

mur na

CO *T3

cemencie wynosi: F =

35 X 20 = 700 cm² o grubości 24 cm.

12

= 646 cm². Przyjęto cios

Wymiary płyty.

Przyjąwszy jako naprężenie dopuszczalne dla ciosu 35 kg/cm², otrzymujemy potrzebną powierzchnię płyty

O-i cd

F, =

7750

——- = 222 cm². Przyjęto płytę żelazną Ft-

ÓD

o grubości 10 cm, a powierzchni = 15/15 = 225 cm³.

¹

•-

.

■

/

/

✓

/

f

s

.T

XI. TABLICE

'

O

/

TABLICA I

Spółczynniki sprężystości E w kg/cm²

cd

: t-i

cd

Hr*

Drzewo miękkie // do włókien

Żelazo lane (żeliwo) ....

„ spawane.......

„ zlewne.......

Stal zlewna.......

120000

1000

110000

1300

1,000000

2,000000

2,150000

2,200000

TABLICA II

Ciężar własny najważniejszych materjałów

Ciężar w kg/m³

Ciężar w kg/m³

aj Drzewo seiche:

„ sosnowe i modrzewiowe Drzewo świerkowe .* „ topolowe

b) Kruszce:

Bronz ......

Nikiel ......

Ołów . . . . . .

Platyna.....

Stal......

O O O O O O I-O o o o CO r- 05 ł> lQ

o o o

ł-O iQ O CO iO

8600*

7400

7200

6900

2600

89C0

8600

8800

11400

20400

7860

7800

7850

7300

c) Kamień i mur ciosowy:

Bazalt.....

Granit. . . . . Marmur . . . . Piaskowiec ciężki „    lekki

Porfir .    .    .    .

Sjenit.....

Wapień zwykły . „ porowaty

d) Mur ceglany:

Z cegieł zwykłych na zaprawie wapien. Z cegieł zwykłych na zaprawie cementowej .....

Z cegieł próżnych . Z cegieł dziurkowanych :    .    .

Z zendrówek .    .    .

Z cegieł korkowych Z cegieł piaskowych Z klinkierów na cemencie .....

3000

2800

2700

2700

2400

2800

2800

2500

2000

1600

o o o o o o o o O l Cl o o

tH tH

Ol

1900

Ciężar w kg/m³

Ciężar w kg/m³

ej Beton :

Terazzo .....

Zaprawa wapienna ,, cementowa „    wapienno-

cementowa .    .    .

Zaprawa gipsowa . Żużel koksowy .    .

2200

1800

1300

2200

2400

1200

1800

Węgiel w brykietach

„ drzewny w kawałkach

Wosk ......

h) Niektóre towary:

Buraki.....

Cement w beczkach Cukier .    . . < .

Groch, soczewica. . Gruszki.....

O co 05

«500

H-}

tfu sa

oooooooo

O +- O C< Ol C?» O Cr

Kawa ...    .    .

Książki i papier (szafy z książkami) .

Lód w kawałkach .

Mąka w workach .

Owoce .....

Owies......

Papier.....

Proso i gryka . . . Pszenica .    . . . ₉

Śliwki......

Wełna.....

Ziemniaki ....

1700 Żyto......

Zboże w workach o 15% mniej

i) Niektóre zwierzęta:

110    Koń .    .    .    sztuka

Wół zwykły 900    „ opasowy „

j) Ciężar człowieka przyjmuje się 75 kg; w razie, gdy człowiek może np. na dachu znaleźć się z ciężarem, (deską i t. p.), przyjmuje się ciężar jego jako skupiony o wielkości 100 kg.

g) Paliwa:

Antracyt.....

Drwa tw'arde . . . „ miękkie.    .    .

Koks .......

Nafta (w beczkach) Smoła ......

Torf......

Węgiel brunatny . . „    • czarny w kawałkach .    .    .    .

1100

1400

800

330

750

1400

1200

2600

2900

2000

1700

2100

1900

1100

1000

400

350

500

700

350

450

1100

850

750

100

280

530

350

1200

350

1300

700

750

o co

80

200

650

900

Nie znając dobrze materjału, najlepiej przyjąć ciężar gatunkowy 1800 kg/m³, zaś kąt tarcia cp = 30° (co też jest najwygodniejsze w wykreślnym rachunku).

Glina sucha...... . .

„ wilgotna.......

„ nasycona wodą.....

Piasek suchy........

„    wilgotny    .......

„    nasycony    wodą . .    .    .

Żwir rzeczny suchy.....

Tłuczeń z kamienia ciężkiego    .    .

„    » lekkiego    .    .

wilgotna .    .

nasycona wodą

Ziemia roślinna sucha

1.400 1.600 1.800 1.600 1.700 2.000 1.600 1.800 2.000 1.700 1.800 1.600

oOf

oOf

oOS

40°

o0£

ocJk

oOk

30°

Ciężar

gatunkowy Kąt tarcia kg/n i³

TABLICA III.

Ciężar i kąt tarcia różnych gatunków ziemi.

0,700 1,000 0,577 0,839 1.00 ) 0,364 0,700 0,839 0,466 0,577 0,839 0,839

0,271

0,172

0,333

0,217

0,172

0,490

0,271

0,217

0,406

0,333

0,217

0,217

tg <P

JC

4—

N)|*Ś

i>

TABLICA IV.

Kąt tarcia niektórych materjałów sypkich.

MATERIAL

Stopni

Cement Groch Owies Słód .

40°

20°

28°

22°

Sól

40°

Węgiel, koks . Żyto, pszenica

45°

25ó

TABLICA V.

Ciężar własny stropów.

R ODZAJ S T R O P U

kg/m²

1.    Strop drewniany belkowy z podłogą pojedynczą z desek 3,5 cm ........

2.    Strop drewniany belkowy z podłogą podwójną bez podsypki i z sufitem ....

3.    Strop drewniany belkowy z podsypką 10 cm,

podłogą, trzcinowaniem i wyprawą . .    .

4.    Strop sklepiony z cegieł zwykłych między dźwigarami z nadsypką 8 cm w kluczu

5.    Strop ceglany płaski z cegieł porowatych między dźwigarami o grubości l/₂ cegły z wkładkami żelaznemi z nadsypką i podłogą

6.    Strop ceglany płaski z cegieł pełnych mię

dzy dźwigarami o grubości Vs cegły z wkładkami żelaznemi z nadsypką i podłogą .    .

7.    Strop sklepiony betonowy o grubości 8 cm w kluczu z nadsypką 6 cm nad kluczem .

8.    Strop sklepiony Moniera o grubości 5 cm w kluczu z nadsypką 5 cm nad kluczem

9.    Strop płytowy Moniera o grubości 6 cm

z nadsypką i wyprawą . .......

Wjciężarten nie jest wliczony ciężar podciągów stropowych.

można

70

250

450

350

400

380

350

420

Ciężar własny schodów żelaznych lekkich przyjąć 150 kg/m², ciężar własny schodów kamiennych i sklepionych na dźwigarach żelaznych 500 kg/m².

TABLICA VL

Obciążenia zmienne (ruchome) stropów.

150-20(Tkg/m

125

300

500

500

400

300

1.0 Tłl lO

800

Mieszkanie zwykłe.........

Obciążenie 150 kg/m² dopuszczalne w małych domkach mieszkalnych.

Strych zwykły..........

Sale szkolne...........

Teatry, kinoteatry, sale gimnastyczne Lokale handlowe w parterze (sklepy) .

„    * na piętrach

Lokale biurowe, restauracje i t. p. .    .

Budynki fabryczne, o ile nie przewiduje się

większych obciążeń..........

Schody domów mieszkalnych ....

„    gmachów publicznych \

„    lokali handlowych    ( ,

Stropy pod przejazdami, obciążone ciężkiemi wozami

Dachy płaskie (najwyżej 1 : 20) łącznie z wiatrem i śniegiem, o ile mogą być obciążone przez

GM lO

ludzi (np. terasy)............

Balkony.............

50 kg/m. b. 80 kg/m. b.

Ciśnienie poziome na poręcze balkonów

w domach mieszkalnych .    ........

Ciśnienie poziome na poręcze balkonów

w teatrach i t. p.............

75 kg/m²

O ile w lokalach handlowych, biurowych i t. p. znajdują się lekkie ścianki działowe (drewniane, z cegieł lekkich i t. p.) o grubości najwyżej 7 cm, które mogą być następnie przestawiane, wystarczy je uwzględnić, przyjmując

dodatkowe obciążenie..........

Przy obliczaniu sal bibljotecznych, archiwów i t. p. przyjmować należy obciążenie 500 kg/m³ szaf i półek.

Dla obliczenia słupów, podciągów i t. p. konstrukcji, na które przenosi się ciężar szeregu pięter, należy w naj-wyższem piętrze-przyjąć pełną wartość najniekorzystniejszego obciążenia ruchomego, w następnych piętrach natomiast obniżać je kolejno o 10%, 20% i t. d. Redukcja taka dojść pioże jednak najwyżej do 60%, poczem stale należy tę wartość wciągać w rachunek. O ile do obciążenia zmiennego wliczono ciężar lekkich ścianek przedziałowych j. w., należy go przy tej redukcji wliczyć do ciężaru stałego. Redukcji tej przy obliczaniu magazynów uwzględniać nie należy.

Przy obliczaniu podciągów, na które przenosi się ciężar z powierzchni stropu większej niż 30 m², można wielkość obciążenia ruchomego zmniejszyć o 10%.

*• i

/!

Przy obliczaniu podciągów, podtrzymujących mur, związany na całej wysokości ze ścianami głównemi, można przyjąć, że na belkę przenosi się obciążenie części muru, ograniczonej prost emi, wychodzące mi pod C 60° do poziomu ze skrajnych najniższych punktów muru, o ile proste te nie trafiają w murze , ! w otwory. W tym ùj]j ostatnim przypadku należy ograniczające proste podnieść tak, aby nie przecinały otworu. Filary, podtrzymujące podciąg, muszą być jednak j należycie chwycone ! kotwami i zabezpie- j x' czone od wyparcia. ./(

Fig. 437 a, b, c, d.

Grubość filara naroż- cËL. nego, podtrzymującego podciąg tak obliczony, mierzona w kierunku otworu, powinna być co najmniej równa połowie rozpiętości otworu w świetle; w przeciwnym razie podciąg należy obliczać na cały ciężar ściany, ograniczonej linjami pionowemi.

Uwaga: Moment belki wolno podpartej, obciążonej we-

die fig. 437 a, wynosi w środku M

max —

^ gF = y Gl, gdzie g

jest największem obciążeniem jednostko wem (rzędną obciążenia) w środku, względnie G całkowitym ciężarem trójkątowym, spoczywającym na belce (ciężarem trójkątowej za-kreskowanej części muru).

W obliczeniach przyjąć można, że ciśnienie słupów i t. p. ciężarów skupionych rozkłada się w murze na zaprawie wapiennej pod kątem 4:1, w murze na zaprawie cementowej pod kątem 2:1, zaś w betonie pod kątem 1:1.

¹

Obliczone na różnicę sił: (g₂ — gi), względnie (d₂ — dt).

TABLICA VII.

Ciężar własny pokrycia dachowego

włącznie z płatwiami w kg/m² powierzchni pochyłej, oraz najczęściej używane pochylenia tegoż.

Rodzaj pokrycia

Ciężar w kg/m²

Pochylenie

tg «

TL

angielskie łupkiem na łatach .

„ na deskowaniu . niemieckie na łatach . papą pojedynczą bez piasku . warstwowcern (cementem drzewnym) z 8 cm warstwą żwiru blachą na deskowaniu falistą żelazną na kątownikach**) .

Przy zwiększeniu grubości szkła o 1 mm zwiększa się ciężar o......

Pokrycie

dachówką

65

70

120

80

100

75

45

1:1 — 1 : 1,5

45 — 33%

55 J} 1 : 1,5—1 : 2,5 1:5 — 1 : 10

65

35

180

40

25

40

22

25

28

30

33

1: 10 —1 : 12,5 1: 5 —1 1 : 1,5—1

7,5

33²/;t    21³/₄

UV*“ ÓS ■* Va

il Vf- ⁷ 'A-

"33-/3 18 Va

45    - 18%

TABLICA VIII. Ciężar własny dachów.

Ciężar więzarów przyjmować należy odpowiednio do materjału i konstrukcji tychże. W normalnych wypadkach przyjmować można ciężar własny więzarów:

*>

Przy dachach    drewnianych .    .    .    .    20    —    30    kg/m

»    «    »    o rozpię-

»    V)

40 m rozpiętości

Przy dachach żelaznych łukowych do

60 m rozpiętości......... .

Przy kopułach^żelaznych płaszczowych 15 —

’    ‘ łR/aS?*-»’:

*) Pochylenie dla pokrycia dachówką podwójną 1 : 1,5 do 1 : 2,5.

**) Lepiej ciężar ten wziąć z tablic dla blach falistych, po obliczeniu potrzebnego numeru blachy.

łukowych do

15 — 25

Ot ot

do

TABLICA IX.

Obciążenie zmienne dachów

na 1 m² powierzchni dachu.

Pochylenie

dachu

1:1 1 :1,5 J 1 : 2    1: 2,5    1: 3 1 : 3,5 1:4 1: 4,5 1:5

45°

83° 40' 26° 40' 21® 50'

18° 25'

cc

o

Obc. śniegiem dla 60 kg/m²

dla 80 kg/jn2 Obc. wiatrem n - w₀ sin a

50 sin a 70 sin a 100 sin a 110 sin a 120 sin a n - - 130 sin a

o cc lO co

X# 0\|

57

76

•<]

-1 oc

oc oo ^

12n 30' 11° 20'

05 X lO [>

-1 CI

co cc

35

50

71

78

85

92

28 I 22

39

31

55 i 45 61    ; 50

67    54,

72

58

19

26

37

41

ift 00

16

22

31

35

38

41

co te to    >—^

LO O ^1    <1 LO

IO to LO    ^

» h tfi fc. tc

Wysokość aJ metra cA

Parcie wiatru na kominy ltp. budowle okrągłe wynosi wt = 0,85 w. , Parcie wiatru na kominy itp. budowle ośmioboczne wynosi w₂ 0,89 w. Wartość w₀ przyjmuje się: w₀ = 50 kg/m² dla miejsc zasłoniętych ;

w₀ = 100 kg/m² dla miejsc odsłoniętych poniżej 15 m wysokości;

W₀

130 kg/m² dla miejsc odsłoniętych ponad 30 m wysokości.

W/M//////////fr//À

Farcie iûialr.tL

u}

Fig. 437 e.

(Dla wysokości między 15 a 30 m należy interpolować linjowo, tj. przyjmować :

w₀ == HO kg/m² dla miejsc odsłoniętych w wysokości 20 m ;

w₀

120 kg/m² dla miejsc odsłoniętych w wysokości 25 m).

Dla hal otwartych należy przyjmować wiatr od wewnątrz o wielkości w₀ = 70 kg/m².

W miejscach, narażonych na szczególnie wielkie wiatry (wybrzeże morskie, góry itd.), należy zwiększyć normy powyższe o 50%.

TABLICA X.

Naprężenia dopuszczalne w budownictwie lądowem.

A. Naprężenia dopuszczalne dla żelaza w kg/cm².

Rodzaj

żelaza

Żelazo

zlewne

Żelazo

Żeliwo

Stal

zlewne

>5 V

£ £ oj o

T3 C3

O'S

Rozciąganie.......

Ściskanie .    .......

Zginanie........

Ściskanie z wyjątkiem nitów i śrub ........

1200

1200

1200

800

1080 250 1080 j500*) 1080 1300

1400

1400

1400

o o o o

CM CM

T-H tH

720

250

900

„    nitów .    .    .

„    śrub    .    .    .

Ciśnienie na ściankę dziury w nilach 11    „    „    „    w śrubach

900

810

700

630

1800

1620

1400 1260

Przy bardzo dokładnem obliczeniu i uwzględnieniu wszystkich możliwych obciążeń można wszystkie normy dla żelaza zlewnego podnieść o 200 kg/cm², jednak naprężenie na ciśnienie na ściankę dziury w nitach i śrubach tylko o 100 kg/cm².

B. Naprężenia dopuszczalne dla drzewa w kg/cm².

Budowle pod wodą i na powietrzu naprzemian

Rodzaj budowli

Budowle Budowle Budowle stałe tymczasowe pod wodą

miękkiej twarde mięKkie • iwaril j miękkiej twarde miękkie j twarde

M- I-i <1 O Hi

o* o o o

oj    oo to oj

cc*    o    o o

143    169

130 1156

Rozciąganie .    .    .

Zginanie ....

Ściskanie I! do włókien .....

Ściskanie_L do włókien .....

Ścinanie ! do włókien .....

Ścinanie J_ do włókien .....

Ciśnienie na ściankę dziury**) .    .

*) W slupach i dla łożysk 1000 kg/m².

**) .lako maksymalne naprężenie obliczone ugięcia śruby w zdeformowanym otworze

91    104

15'    25

50    60

120, 140

19,5 46,5

|

19,5 32,5

65 ' 78

144    168

co o cm ci co co

CC (M    00

o O*    -+    CM

*o

Cl

CO GO

'*+< O    oo

Tf<    tM

CM CC (M l-C ^

6    14

6 10

20    24

48    56 i

uwzględnieniem

C. Naprężenie dopuszczalne dla kamienia naturalnego przyjąć należy odpowiednio do wytrzymałości kostkowej tegoż, a mianowicie uwzględnić następujące spół-czynniki bezpieczeństwa :

15

dla kamieni łożyskowych .... pewność 10-krotną „    „    w filarach i sklepieniach

„    „    w słupach i smukłych

25

filarach

Za smukłe filary uważa się takie, w których stosunek wysokości do najmniejszego wymiaru poprzecznego wynosi ponad 10.

O ile doświadczeń niema, przyjąć należy naprężenie dopuszczalne (w kg/cm²) wedle następującej tablicy:

Materjał

Ciosy

podpo

rowe

Filary

sklepienia

Słupy

smukłe

filary

Skały wulkaniczne i plu-toniczne (granit, bazalt, porfir, sjenit) .    .    .    .

65

45

30

Wapienie, dolomity .    .

30

25

15

Piaskowce .    .

25

20

10

D. Naprężenia dopuszczalne dla murów w kg/cm³.

na zaprawie

wapien- ) cement.-I cemen-nej I wapien j towej

Z kamienia łomowego*) .    .

„ warstwowego*) . „ ciosowego*) .    .

Z cegły palone] .    .    .    .    .

„ z pieców kręgowych

„    maszynowej

O CO | lO l> 00

o oo

12

14

do 40

X) 00 H CO

rH tH

i o^ooo

! H H (M CC

Naprężenia dopuszczalne na ciśnienie Filarów wolno stojących w kg/cm-

Przy stosunku najmniejszego boku do wysokości—

0,5 j 0,3 [0,25 1 0,2 jo,15 j 0,1

Dla pośrednich wartości interpolować linjowo.

Jednakowoż najwyżej Vir, wytrzymałości kostkowej kamienia.

10 i 7

20

15

13

11    9    8

.    . 30

22

19 i 16 i 13    10 j

E. Naprężenia dopuszczalne dla konstrukcji z betonu nieuzbrojonego wynoszą ot K, gdzie K jest wytrzymałością kostkową betonu.

Najwyżej w kg/cm²

o .

H(N O O

cTcTco o'

IO

Ciśnienie.......

Ciśnienie przy zginaniu .    .

Ciągnienie ........

Ścinanie........

W słupach i filarach z betonu nieuzbrojonego naprężenie dopuszczalne wynosi :

0,5    0,15 K _

dla

n

„ = 0,25 0,10 K „    = 0,1    0,05 K

gdzie g jest najmniejszą grubością filara.

Dla wartości pośrednich interpolować linjowo. O ile prób się nie wykonuje, przyjąć można:

» 22 „    tj. K 147

„ 12 „    tj. K 80

dla 500 kg cementu na 1 m³ betonu napr. dop. 32 kg/cm- tj. K 213 kg/cm2 » 300 „

. 100 „

F. (Ciśnienie dopuszczalne na g unt:

do 0,5 kg/cm²

Nasypy.......

Warstwy ziemne osadowe o zmiennej grubości, piasek miałki, bardzo wilgotny, lecz stały, zabezpieczony przeciw podmyciu do 1,5 kg/cm2 Glina, ił, piasek ilasty niezbyt wilgotny .... do 3,5 kg/cm2 Ił zbity, suchy piasek ostry, zabezpieczony przeciw

podmyciu ......do 4 kg/cm²

.    .    .    do    6 kg/cm²

.    .    .    do    5 kg/cm⁻    jednak nie wyżej niż do

średnio twarda    .    .    do    10 kg/cm² ■ Va wytrzymałości ko-

twarda.....do    30 kg/cm2    stkoweJ odp. materjału.

Żwir zbity, gruby piasek zabezpieczony przeciw podmyciu ....

Skała miękka .    .

TABLICA XI.

Dwuteowniki (dźwigary przekr. norm. niemieckie, rys. 438).

Pochyłość stopki p — 14%, r — d, r, = 0,6 d.

Długości normalne 4 do 12 m; długości od 4 do 9 m co 20 cm i od 9 do 12 m co 25 cm; największa długość 14 m.

Numer

przekroju

Wymiary w milimetrach

Prze

krój

Ciężar

Ze względu na oś XX

Ze względu na oś YY

di

Ix

Wx

Iy

ii

cm-

kg/m cm⁴

cm³

cm

cm*

cm³

cm

CO 00

___T7 ~    mmmmm ci ct v: ct co co co co co °    g îo g

80 42 90 46 100 50

110 54 120 58 130 62 140 66 150 70

160 74 170 78 180 82 190 86 200 90

210 94

220

250

98

COCOCjCMiO ’-h l> CO 05 lO HH hN(M coeo^^io

H H H r—( 1—4    -r—i i—< rH ▼—t i—ł

o o o o ö ooooo œt^xœo <m -t' co oo o

<M Cd (M Cd CO CO CO CO CO

425 163 450 170 475 178 500 185 550 200 600 215

3,9

4'J

4,8

5,1

5,4

5,7

6,0

6,3

6,6

7,2

7,5

7,8

8,1

8,4

8,7

9,0

9,4

10,1

11,5

12,2

13,0

13.7

14,4

20,5

7,58

5,95

8,99

10,6

12,3

7,07

8,32

9,66

oo i-

171

230

328

436

573

735

19.5    3,21 6,29 26,0 3,61 8,78 34,2 4,02 12,2

43.5    4,32    16,2

54,7 4,81    21,5

67,1 5,20 27,5 81,9 5,61 35,2 98,0 6,00 43,9

3,00

3,82

4,88

6,00

7,41

8,87

10,7

12,5

0,91

0,99

1,07

1,15

1,23

1,31

1,39

1,47

15,3

23,0

16,2

24,3

17,1

25,6

18,0

19,0 30,0 21,6l 32,4

132    103,62

147    115,40

163    127,96

17    141,30

21    167,21

25    199,40

2563

3060

3607

4246

4986

244

278

314

354

397

12510    782

15695    923

19605 1089 24012 1264 29213 1461

36973 1740 45852 2037 56481 2378 68738 2750 99184 3607 138957 4622

6.40    54,7 6,80 66,6

9.60    221 10,00 256

10,38 288 10,77 326 11,15 364 11,54 406 11,90 451

12,69 555 13,45 674 14,22 818 14,98 975

15.73    1158

16.73    1437 17,66 1725 18,61 2088 19,59 2478 21,42 3488 23,40 4668

14,8

1,54

17,1

1,62

19,8

1,71

22,7

26,0

29,4

33,1

37,1

41,7

46,5

51,0

56,2

61,2

66,6

72,2

84,7

98,4

114

131

149

176

268

349

TABLICA XII.

Dwuteowniki szerokostopowe Greya (kształtowniki B),

wyrabiane przez tow. niemiecko luksemburskie (Differdingen).

Fig. 489.

d, r₁ = 0,6 d. Normalna długość 4 do 12 m-największa 17 u o 20 m. W zapasie 4 do 12 m ćo 50 w cm.

Pochyłość stopki p

91 r

Numer przekrój u

tr

b d dj

Ze względu na Ze względu oś XX    na oś YY

lx

Wx

cm’ jkg/in cm⁴

cm³

i Jy Wy V

cm cm⁴ cm³ cm

i'    8    8    8    i

HrlHNNNNffl    CM    03    <N    CO    CO

CO    00    O    <M    io    CO    »    00    05    o    w

, TH    T-<    tH    <M    <M    <M    <M    CM    N    IM    w    CO    "O

140-

160

7,4 |

8,0 i

180

200

220

240

250

260

270

280

290

300

300

8,5

8,5

10

10,5

11

12

. 12,5

13

34 B

340

300

36 B

360

300

13,4

38 B

380

300

14,2

40 B

400

300

14,8

42 V₂ B 45^ B

15,5

425

450

300

300

16

17

47% B 50 B 55 B 60 B 65 B

475

500

550

600

650

300

300

300

17,6

19,4

20,6

20,8 I

21,1

70 B

700

21,1

75 B

750

21,1

80 B

85 B

90 B

95 B

OOOO

300

300

21,5

21,5

21,5

21,9

100 B

ÎOÜO

300

21,9

13,9 39,8 31,2    1388

15.4    49,6 38,9    2278

3512 5171 7379

20.8    96,8 76,0 10260

21.7    105,1 82,5 12066

22.9    115,6 90,7 14352

23,6 123,2 96,7

24.4    131,8 103,4

25.2    141,1 110,8

26.3    152,1 119,4 27,0 160,7 126,2

167,4 131,4 35241 2073 14,51 29,0 181,5 142,5 42479 2360 15,30

29.8    191,2 150,1 49496 2605 16,07 31,0 203,6 159,8 57834 2892 16,85

31.8    213,9 167,0 68249 3212 17,86 33,0 229,3 180,0 80881 3595 18,78

34,0 242,0 190,0

35.2    261,8 205,5 37,0 288,0 226,1

37.2    300,6 236,0

37.5    314,5 246,9 37,5 325,2 255,3

37.5    335,7 263,4

38.5    354,9 278,6 360486 9012 31,86 38,5 365,6 287,0 414887 9762 33,68

38.5    376,4 295,5 473964 10533 35,48

39.5    396,2 311,0 550974 11600 37,29 39,5 407,2 319,7 621287 12425 39,06

16,7

59,9

18,1

70,4

19,5

82,6

47,0

55,3

64,8

16529

19052

21866

25201

30119

198 5,90 285 6,78 390 7,66 517 8,57 671 9,45 855 10,30 965 10,71 1104 11,14

1224 11,58 1361 12,02 1508 12,45 1680 12,85 1882 13,69

438

705

1073

1568

2216

3043

3575

42.61

63 3,32 88 3,77 119 4,23 157 4,72 201 5,18 254 5,61 286 5,83 328 6,07

4920 365 5671 405 6417 443 7494 500 7867 524

6,32

6,56

6,74

7,02

7,08

27,5

8097

540

7,00

8793 586 6,96 9175 612 6,93 9721 048 6,91 10078 672 6,86 10668 711 6,82

94811

111283

145957

179303

217402

258106

802560

3992

4451

5308

5977

6690

7374

8068

19,79

20,62

22,51

24,43

26,29

28,17

30,02

11142

11718

12582

12672

12814

12818

12823

13269

13274

13279

13727

13732

743 6,78 781 6,69 839 6,61 845 6,49 854 6,38

854

6,28

855 6,18

885 6,11 885 6,02 885 5,94 915 5,89 915 5,81

i⁻*'*

1 X

Z-----

t-«..........6?    ...i... »4

Fig. 438.

_X.

^777777^4 '^7?7777777^'^~

*■—a⁴—H

Fig. , 39.

JZiri^r

: I ¹

;•

I ¹

M\

!

*• >£-* *

% Yl J

àSSü“'r' O ......

Fig. 440.

Podane figury należą do tablic XI, XII, XI \.

’i IDÇOJ

-oup«|A\zaq; usiuiojj I

cm

1,18

1,35 1,52

1,60

1,64

1,74

1,81

1,96 3,04 2,05 2,10 2,15 2,94

2.24 2,29 2,94 2,34 2,39 2,53

3.25 2,02 2,72 2,91 3,19 3,48 4,03

A\. psoj

-IIUIAZ.IJA'm.

juacuow

,UI0

p? I ^ -oupiipAVZsq' S

ju3uioi\; | ü

- JO H n Î1 -t: Cl Cl

TABUCA XÏII.

Dwuteowniki (dźwigary T, prolile norm. auslrjackie).

1-g

cm

XA\ P?P I    «,

-T?lllAZ.I}AAA ¹⁻¹

luatuoîvr

« s s § s s s? g sas ss sąs ąąs sæse ąąą

coH'H'inid'ce'cdi>'i>ododxosaicłcici©r-<rHi-|CTcoioi.rc:

CO CO Hf X CT ClCI> CO.Oł. r*. CT.tH r+ 00 01 uq CO —„ OI lO r-J. CO lO. CO lO HjT T-T i o" o -f Ol" CO rf Ol" of CO Ol" lO CC" 00 H Hf co" 3 -+ co" co" >d XO ci cc CT ~t" CO X Ci i—i CO 00 CC i¹ L- >■I © Cl Ol ® r CC O CO CO t- IM CO l'* CO H — HCl!MCTCOCOC5CCitHl'tO/l''l>XHCOC]C

Moment

bezwładno-

ści

Jx

cni⁴

1— os t> O »£0 CO

S'sWS'S'88S8888S«8S'-a8888S*2 3SaaaSSS5S8S8S2§8S2g

t—« H H r CO lO Ł'*

Cd CO lO w X

Przekrój Ciężar

cm³ ' kg/m.

9,08    7,13

12.42    9,75 16,28

18,68

20.55 - 22,58

25.43 31,21 41,11 37,58 40,99

44.55 53,13 48,17 52,00 59,83 56,00

60,15 i 47,22 68,70    53,93

78,90    61,94

78,02    61,25

87,96    69,05

103,64    81,36

132,86    104,30

165,67    130,05

199,60    155,70

12.78 14,66 16,13 17,73

19.96

24.50 32 27

29.50 32,18

34.79 41,71

37.81

40.82

46.97 43,96

% cl Ädojs AXOÎJOq 3IU9[ÆqOBV[

® o © x o îi to ®®îi-(itcïæq^q';q^qqo 3 rrj ^ cT cî Ci ö o    o    o" H" h t-T t-T ,-î rH    ct" ci ci ci co    cd ■># ta ce 1 -

T—1 rH    —⁴    tH tH    t—i tH tH rH H 1—i    rH r-i rH rH t-h    r—| rH tH tH rH    .

5-SS55S-"5S-l§S-S-S:-5S-S-SSÎ5S-S-S-5

T—i rH rH rH rH rH tH tH rH n rH rH rH rH C<J CVl

Wymiary w milimetrach

d I dt

nîoaqazad joui n v

-+ •> CO »Q CS. CT CT. 00 r ~t -#10 <> l> O CO 3 3 CT. X «# «3 ÛC 00 (MOlMCOCOfOCO-f-^-tiOiOiCTOuCTCCCCXIX^XClCCT

rH 1—1

HHH-1nHHriHHHHHHn0]CTOlîî

2 lo o io o o >o c ooô^o^ooû ic o lo^qcqo © ©.o o ta >d 3 co col-" t>" x od os" of ci ci ci cf or-Tt-Tct"co"co x o"

HH. HriHr-HHHCl

g§8e8S2888SS8888338SS858Pt

rH    rH rH r—^ rH rH rH rH rH rH rH rH rH t-h rH rH

xSsSr o5xxoHN?i°55°£oóo6ociiooo8

HHHH rHrHrHrHCTCTCTCTCTCTCTCT

CTCTCTC0C0C0-#-hHÆ)

Ctf    C3    c3    C3

X O CT co ■«# ta CO X X O rH CT CT CjO Hj H >C C0 X OO O 01 iO O >0 S '

-w-

io¹-

©< ł£- es

Numer przekróju

Silili lilii SSSSS

isgsga sssss gfeggg

HHH

O O O ZD CC Cl ci

XJ<I<I<IC5

wi Cl Cl

CI C< ci

Wymiary w mm

-    mamX tmmk ta—i f—Jk    ^ ta—l tatak

CS OI rfs. ©J JO j-k    f* O C CO 00    00 -J -a -1 <1

'©»•'ot r©t

¹P

00 C3 X CO <J CO æ ^p.^j W £ CD <1 Ci ©t 00 03 OCCttrf^ CO ÖÖ4- ©O* OcVm'^

CO CO — 4^

₅U10

© — Si Ci GO ©t — GO ©5 CO O X -3 ©i 4- k-

kg/m

J<i pi CO jo C> Jc oojo 5i©t S^^po co_Ćo ©'©iCi Cik-k-¹ MJ-bob '©TCOklCjk⁴

mm

Odstęp środka ! ciężkości

X Oi 4* CO DC tai tai O to CC OI Ci o co

&g:§s§§ s

ifta ©1 ©1 4- Ci

Sßß£j»

©i i co

cm⁴

Ix

©t ł£-    CO    CO    CO    i—¹    .—i .—i

W ^    O    C    C    ©< — X35 4-

©t X    *-    ©    ©i    —*    ccaci-

. 4- ki Ig

iOr-*.“

Ci —a O <1 4*-©tki ciglg

cm³

Wx

“‘vOiCOJ©J»j<I Oł CiOJtjf-jW WJfl- h-kj-a, Ci 'cc ko To 4- k 1 'iolok-'©'© k-i'©i'ćo'©i'o CWOOMCCC ©X ta. ot CO h-* O LO LO O X

cm

Ze względu na oś XX

#i 10 W to M w ta. OD CO i—¹ 4*- CD rf⁴- ł-⁴

©t CD tal

X tal X

CC 4- GDj®i_pt 'cokaîo'co k'k^kiCi'co CO X co

cm⁴

Iy

Ci ©t rf⁴- CS CC CO    to' ł_i¹ tai ta⁴

>> k³ k° « 5°k:I J» 00 ^ J-⁴ 00 Ci ©t co co to X C© <1 Ci Ci O ^XXr*4- ÛOO'IC® CO Ci -a ©t X X

emo

Wy

CO CO LO to CO CO C© i—⁴ '!—⁴ 1—⁴ i—⁴ i—* i—⁴ i—⁴ r-⁴ o

g^¥slj& S¥ä¥fe

cm

il

Ze względu na' oś YY

TAHLICA XIV.

Ceowniki (kształtowniki IJ przekroje norm. niemieckie, fig. 440).

Długości normalne 4—10 m, najw. 16 m.; w zapasie długości od4—9 m w 20 cmi od 9—10 m co 25 cm-

-g-’ pochylenie stopki 8°/₀ (1 :12,5).

di, D

t-H

<D

cc

"D

CO

1,5 d,

U tH

p (0,01h+7)%

oś YY pro -mień bezwładności

cm

1,20

1,35

1,49

1,63

1,78

1,77

1,91

2,04

2,18

2,32

2,46

2,59

2,73

2,85

TABLICA XV.

Ceowniki (kształtówki |J, przekroje norm. anstrjackie, rys. 440).

mm)

iO jO

or

© CS

a s o o a c o o

mmmà P—*

oc te as» es»

V* ^ J4 P4 O O © «

O Tfł

OM

JS ss

us rs

CM O lO o“ cT

Dla przekrojów normalnych

Ze względu na moment

wytrzymałości Jy :(b- e)

bez

wład

ności

•ły

cm⁸

cm⁴

XX

pro

mień

bez

wład

ności

Ze względu na moment

XYV P?o\

bez

władno

ści

Odstęp

środka

ciężko-

Prze-

krój Ciężar

cm

{;rao

Jx

cm⁴

ści

cm² || kg/m |j cm

Nachy

lenie

wewn.

boków

Wymiary w milimetrach

qq qq qqqq q q q q q q

JO t> ©

CO JO © — © rH rH rH 01 CCI

Ol co ©

CO CO t*

co co oi

JO © fr

© © CO. rH CO OS, Ol,

C0~rH~co'© JO ©'oo'© © rH JO 01 rH CO ,rH<MCOlOCOCOOSCOI>©lQOJOHl<cr5 tH rH (M Ol CO Hfl lO

sąąsssssąąąąąg.

(MCOCO^lOiOCÛîCINOOOOOH

T—I tH T-⁴

ö^qqqqqqqqqqqqq

sssææsaæsgg&SBS

rrCINCO'tHiC

OHHOHN

ÿs&gSs'ssggssafc

*®®®55583gg5c

H 01

Hj<T#OlHt<l>01JOCOCOiOGO[>©Ci Tl}, JO CO l>, 00 00 05 ©,rH,Ol^ C0, hJH CO CO t-T TH t-T rT r-T rH rH*' of Ol of oT of of Ol

s^ą^ąąą^^ąsąąą

OCŚ'rHT*COI>rHT£'od'01t>rH©T~

HH^HNWOlCOCCHHJfi

s.ąąąąąąąąsąąą?

©OdJOOOOofcOrHCOrHD-Ol CS~ JO H H H Cl (M Ol C0 CO H H lO JO CC

CO 00 ©, 01 C0., HJ, © 00 © oi„hj ©. 00, ©^

t>^ !>" 00 Tj 00 OC OO" 00 os cT es os*" ©T ©

q o q “*oq © IO jo ĄO..OĄ ©

OOCS'CSOOthC!<MCOh*jOiO©1>

r— rH tH rH i-h tH rH rH rH rH rH

M CO CR NClJOODrHH#. t>^ CO CO. CR co¹co' CO rtC«*'r*T'<jT»O JO JO © CO*'©" CO

T3

"d

•p

Or© US JO jq_©_O JO,jO^© ©. JO,Æ ©

ocToToT

OOHC15q«^iOiOCDI>

tH rH rH tH tH tH tH t—< r-i «—« r—¹'

q q q q » q q q q q q q q q

JO©COI>I>I>00 00©©

O©’-"’-" hH rin

O1OOXÎOOKÎO1OO1OO1OO

■«'fioiccoîcc^ixîooooœo

rH

rP I ©

OOCOOOQOOOOOO QOO(MCOHj(COOO©(MHfcOOOO HHHHHh(M(MW(M(M co

nfo.n[azjd

Janiny

-i

^XOWCOÜCOXON^CÛOOO

nr<THT-iHH(MC1W(M(Mf0

Bryła: Podręoznik budownictwa żelaznego

ia

1!)4

m.

TABLICA XVI.

Kątownik! równoramienne (przekroje norm., niemieckie, fig. 441).

Długości normalne 4 — 12 m, najw. długość 16 m. — W zapasie długości co 20 cm między 4 a 9 m i co 25 cm między 9 a 16

] b -L 0 36 d.

r,, b - v

v>

r, — 0,5 (najw. d najmu, d), r

Dwa znit. kątown ki

ze wzgl. na ÂB liże wzgl.na X,X,

îaînnri

cm⁴

'x

XX

cm

£33 ££3    2£[r S£s 2::§

«N r- r>    rs    #•    #»»'    »' r    ^ *    ^ p

II

'X

cm

2 Iab cm⁴

X“

I-T

03

o>y X

Ml

ix, I

'X

AV

'X

b—V ; Iab

cm cm⁴

kg/m

W y miary

-Q

ufo.npz.id

J0U1IIV

t- 05 on w ooo o cc co icöx oc    co

12 i & œ s§3S 4%Ś §SSf 3SS5

ssą    ągą ąss ąsą

T-t T-, T-. Ol 03 ?T O] of oT 03 03 OÎ Ol OJ Ol Ol O l 03

OiOw os ^ d moo

SSSg =£g §*2 g33" «38 SS3

y—1    *- t-i HH01 r- Ol OJ

ąąą ąąs sąą sirą sąą ąąą

O O O O O O tr-< r—t rH — •—* ■*—* tH

ąąą ąąs    ąąą ąąą

th ;>f of cf cd co    co    id co t> i - cc

cf CO O o o| £ Ol 2 — CO oc Wl> coc co-ir ta    -f co i>    i f oT —•"    oć of -f    ccT t> o    i_£ fj ~~

—1 X -+    — X iC    05 l" CO    05 I---*    XlOH    XiO-

co CO    05 X X    O O O    Ol Ol Ol    -f X -T    CO X CO

r-f t-T ,-T    r-T _T —r    of of of    of oPof    oi of 01    cf cf c i

2 —^ oi_    05^ S? en    Sa»    Tc    oc co    lc    oi i ~    co^ooi'-__

co ta    o    -f o o-"'    ■    o"' x cT    x”    cf cc"    —*    -+* co    co'ccT 05

—H    -—< r-H    t-H    H t—I    r—i T-*⁴ r-*

—i- oc    — T-j x -+ y— t— — c --i- cc t— ^

2~2 irgfgS    g¥i§

2,43 i 1,35 3,31 ! 1,34

4,12 | 1,31

3,05 1,53 4,15 1,50 5,19 1,44

4,39 1,66 5,7    1,64

6,9    1,62

oi o o- r— ic ^

CO C/D L^- Ci CÎ Ci

T—i ?—i ,—: t-h th 01 on o i

cc r. Tf ''A—i,⁰^. "A ¹ ' i'' L x' ¹ ' ~ o gc o on

7,85 10,4 12,6

11,0

14,5

(TM

17.3

22,1 ¹

26.3    ;

22.7 29,2

34.8    :

33,4 :

ni?

48,7

42,3 j 52,5 | 62,0 ;

3.38    12,8 i 14 9

4,60 i    13,6    2.!,2

5.76    14,4    27,8

3.77    i -14,0    20,4 ¹

5,15 !    14,9    29,0

6,47 ;    15,6    38,0

4,95 !    15,6    32,8

6,46    16.4    44.2

7.90    17,2    56,0 :

5,42    16,9    42,5

I 17,7 ! 57,5 I 8,69    18,5    72,8

6,83    18,5    63

8,62    19,3    82

10,34 20,0 |101

7.38    19,7 ii 79 9,34 '0,5 102

11,23 | 21,3 126

7,09

fo 8 II

yy“9

owt

tf‘2 98‘G OS t I

lO ['■ CC (O I> 05 CO GO

I    8,23 110,07

II    6,91 9,03

11,07

o OX

45

50

55

4 '/si

5 Va

8,7

11,0

13,2

9,4

6‘IT

14,3

O Ci

I - 05

09    9

, 65

7    70

sąą ąąą ąs.ą ąąą ąąą ąąą ąąą ąąą ąąą ąąą

03 C1 03    03 03 03    03 Ol Ol X X Cl XXX CO CO CO C0C0C0 XXX XXX rH ^

Ï5S 8S3 SPS 3SS PSS 8S3 388 888 883 8gg

--r-, HHC1 Ol 01 CO CO^^ nt< >D> CD 0 1>X OiOOl OJ Tł< CD C JjH r-< t* CD

H H H H H H r« (M Ol Ol Ol

=82 sgg ei=s ssą sss sss s«8 ssæ ass ąss

r r »,    r » r    r »    »    rv *•>    ».    *•>    »    »•    «■• *n »    »    «“    »    ».    »    »    rv rv    »    »    »,

CO CO X XXX XXX XXX X X X X an »O it5 « lO lO lO.iO COCDCD XXX

tu ns in m in us su m su sil

rH r-< H HH H Ol (M OlOlCO COCO**^ n^ rf( lC

553 ss® ąąą ąąą ąąą ąąs ssą ąąą ąąą ą=s

1---rrriH HHH HHH of 03 03 OÎ 03 03 Ol 03 03 Ol 03 03 Ol 03 03 X X X

— iÓL^ 03 X w CO XX XOX t> X-03 XXX XXt> XXO XXX XXX

■*'--'= ~'gs ssą gaf gfgfą ą'ss ss's sag g'a~g sW

X X C'* X Ci CC X X Ci X 03 X X

a'is.isf sss" pW iss ggg agaj|g §s§ |gg

ąąą ąąs ąąs ąąą ąąą ąąą ąąą ąąą ąąą 222

03 Ol" 03 X X X XXX XX⁻X XXX XXX XXX 1Q1O KO IO >0 KO ićló X

o :.î cc to \o ^ co 70 to i> co cd r--go go i> oi cd co

SW ®W ®W SËS SW SSo s

T—*    T-H

■— 01 01

HU

681

127

142

157

154

172

189

gSg sgs *jsg 88R P38 788 SSS 3SP SSS 888

--T— —* T— -rH 03 03 03 CO 03 X X lO lO C l'* l> SC O. O tH 03 XXX I> Ci t—

rH rH *—» H — rH__rH rH (01

SSS £££ §§£    £££ ggs ggsS

» «■ » r »■ ». » » ». r r r » » r »- «'*■» rr~ r c> » cs es rs r. cn *n *s

O j 01 01 (01 Ol Ol Ol 01 Ol CO CO 01 CO Ol CO- CO CO CO CO CO CO n*i r* nt< r*< r*; rt rf.

O Tf X lO t* <M QOO On O rH I> CX nH O lO lO O lO Olfl O OiOO lD lO

crfiî gjo-ÿ g-"g* s®« §W gW gg§ 3PS" SW‘ 8"S$ •

______ tH rH

c o ko o io

S— -I sgs £111|2 113 B§1 lgj iii III

21,3 [I 111 22,1 ji 140 22,9    170

135

170

206

216

266

317

329

398

89f

438

529

621

626

745

864

869

1020

1171

1175

1363

1554

1556

1790

2039

2027

2308

2590

22,6

23.4

24.1

25.4

26.2 27,0

28,2

29,0

29,8

30,7

31,6

32,1

33,6

34,4

35,1

36,4

37,2

38,0

39,2

40,0

40,8

42

43

44

45

9t

46

45,14

ąą= ąąą    sąs    sąs    sgp    sąs    sss    998    8&z    ss

ci — to ci r~. x    on x i>    ta i> o    io oT03    ci x x    x o    i> t-T o"    r-T ioT cT    co*“ o"

r- T— T—    T—Ir-rH    X X C3    r-< t— Ćq    i—1(0303    O3O3C0    03C0C0    XXX    XX

Lv--v -a-x    i¹;*., q^M 0.0.0. «f-.q

==2 222 saa sas aa® ąas ssą sa8 ssą ass

10

Tl X

rH

w C3    Ci X X    O Ol X    O Cl X    —i    CO lO    CO KO l>    X    w    X    lO l> Ol '

nH ym^    *"H rH    tH tH t-H    rH rH tH    rH tH    rH rH rH tH t-H rH    rH    r—i    r—    tH t-H r—

75

80

90

100

110

120

130

140

150

160

10

11

Zl

13

14

15

16

rH

*

Cf%

TABLI--

Kątowniki równoramienne (prze-

0,5 d,

Numer przekroju

Wymiary w mm

»i

Przekrój F

Ciężar g

Położenie osi głównych i środka ciężkości

Moment bezwładności

o-

Qi.

63

N

cm²

cm

cm

45 X 45

45

45

45

•O ot ot

. o o o ! Otdo

WWW |! o a o

JJi JJt 4i.

o? oo !o ii

j£k OJ OJ “ot O OJ to to “J

JWW£J I 00 00 00

1,82

1,88

1,92

Pd t—

cd rn cd

O d in oo* r-T i- — ci

50 X 50

50

50

i: 50

m>ON

qqo

tO o vO

OJ OJ OJ © © ©

Ot oo in r- o in in o

55 X 55

55

55

55

bob

JjJJjJOJ

btbibi

a> %o 'T-1 fNPd CN

o t>^od

'tf Tt¹ rj<    OOva

irjin in    oo oo oo

m~co ro    ro rn cd

JO Ni JO    to    Ni k-k

ÜJ NJ NJ    >—¹    obl)

OJ 00    ^    Üi o

_0J 0J OJ ot bi bi i—» ot >o

Ni Ni NJ O 4^0 io o'bt

oj oj oj bo oo o

<Jt vQ QJ

4a- OJ 0J 4» 00 JO

bi -i b

60 X 60

o o o o

OOOvO

O 00 «-J Ot

J-J j-OjO jO

btbtbt bi

r-l> t> t— cd cd cd cd

O jOj-4 J3t

bb.blo

OttOOO

cn o 00 Ot ■nj ci. o oo tflWW

wwww

►fi. 4i» 4- 4*. JO JO NJ JO

biot Woj ot o ot o

4-    4i.

W W Woj

O OJ •Ol—'

ot Ot Ot WNO to 4-* bt W ©\

65

6b

65 X 65 I! 65 !    65

li 65

o o oo -o Ot

0.0.0.0 0 co CO od co od

^ ^ bobbb

JOJD 000^

ooooVüi <i a woo^

OJ» O ot ot

'jjb'Vœb

-JOtOMO

jN.4-. O' O' Ot Ot Ot

o o o o o

2,57

4,68

2,62

2,67

2,73

2,77

4,65

4,60

4,57

4,54

vO CC -0 CT> Ot Ni to JO OJ OJ

*WX oo oj io

j 70

70

70 X 70 'JJ

70

o 00 NI

m irjrn m oo od oo'od

tO Ni ISJ tO

9,39

10,64

11,87

13,08

l—k

O O 00

Woj w co

•J WU1C

^ JNJNJfa.

o o o'o

Ot Ot ot Ot

2,80

2,84

2,90

2,97

5,02

4,99

4,95

4,90

O vO “j Ji. W O 'O "~-t -o*--*

75 X 75

75. i 75

O 00

5,0    11,47    9,00

5,0 12,80 10,05

ot ot

¥¥

OJ OJ

o o

-0 I-*

ot ui OJ OJ OJ

110.9 ! 125,5.

CA XVII.

kroje normalne austrjackie, rys. 442). P 0%.

Ze względu na oś X,Xj

i¹

Dwa

li /nitowane ^ oś główna XX oś główną YY j! kątowniki

Ze względu na Ze względu na

......A

moment j

bezwtad-

ilości 1

wytrzymałości!

lx, : v

promień

bezwładności i₀

moment

ibezwład-

nosci Ix

wytrzymałości

?<

promień bezwładności i

moment

-■ ze względu na oś AB

cm⁴ cm³ cm cm⁴ cm³

o j bezwładni mości Iy

g wytrzymałości

^ Ł Iv ; e

Ii!

ze względu na oś XX

1 1 . raoment| mień1 momenti mień

O ;;--;    ------------

o, £ ii bezwładności bezwładności Z ii 2 lab | iab 2 Ixx

| cm era⁴ | cm

cm || cm⁴

ixx

ot—r

QO ^ »O

r-T o"

1,35

1,34 I

1,34

O'.t-w

W OJ

1,71

1,69

1,98

O“' rO O

r—< O- lO

co'co

-- ri

lOOOO

I— On ro

o o oo 00 00 00 o" o" o

Ol CO Oj

oi -t

^ o ro*'ro d

iq »n oj t— o* ro* —' Ol ot

m ac o

OJ IptO

Tfino

1,91

1,90

1,88

4,84

5,41

6,14

^ 00 t—

oao

dęTd

ro ^

o

of of of

oo oo c?    oc 7

•rd tS d___of oi ot*

7? Sr Jo

; o. ro ~    !

inckVd' r- - CM

to to ro

ÆUIJC

IZ. o oj

OJ OJ OJ Ut

«hO

mmin

oi-

22,1

ro i.o -rf iri un

1,66

1,65

1,64

d *4- d

ooo^t

§s§

NłJOJO

—4 »-H t—

rtCflrt* r- oo ^

o -2* oo

r— vO cr

ro* co ro*

d oj oo N.wn 1

34,8 1,66 39,7 11,65 44,3 11,64

Ortrort oi d cd of ot ot 04 ro

»-< 'vf* ro CT' ro *-j O' oo in d d t—

ot oo "cc oo vO O I— to

36,3

41,4

46.3

50,9

OO cd

ojjor jo OWOUi

ooroo ro* -f to

O' —i *o oo

to

100,1

115,1

130,3

oo r- ro in

tfjirjm of of oT of

CMnut*.

4*. OO JO UT

ddd'oo

dl 00 OO 00 40 O tO

to jo to jo to d 4^- 4^- 4ï*d OJWO>t»0

O 4^ OJ l—*■

o »    o

kO Ol O O 4^-

JO p OH p 4^ — Y* on oj To-

00 —¹ 00 i—*

toioddlo 00 ON OJ —1 OJ

OOOfN^O

sO

of of of of ot OtJI— tpOO—J f— I— 1T> ^ ^ 2 22 o£ ° 22

58,0 1,97 67,2 1,97 74.6 1,95 8^2 1,95 91,4 1,95

co c> oo o rvî i cn o' "t m m

p* pp ac d —tdd o to

to to JO JO

o — to to

ooooo-

p ojjji jo —t oj cn oj

j po oś Ot OJ I oj oolod

to to to to

ssfgfą

OWWW

dr-CdP'

•d O >—*

00 O tO 00

tnoooN

T-H T—ł (\J 04

ąHW

ut

00

un h-.

JdJOJO JO O O O O

O 4. tO o

| O 00 O 00

SSS2B

NOtr-lO>

T"- T-H f—I O

of of ot of

58,9 11,0 65,2 12,0

8,14 I 1,46 221,8

93,3 17,6    2,85 24,5

103,2 19,5 ! 2,84 27,2 ( 8,86 | 1,46 250,9

OJJjJ OJ m

t— o ot ot oT ot

00 Tj-

Numer przekroju

Wymiary w mm

cr

Ll

Przekrój F

Ciężar g

cm² kg/m

Położenie osi głównych i środka ciężkości

cm

Moment bezwładności zb względu na podstawę

lab

cm⁴

75 X 75

io lT) lD

r-

p h-k

pop o o o

Ul Ul U1

oo o

Ul Ul Ul OJ OJ OJ

o o o

jjJ OJ OJ . tu I—¹ 1—1 4- 00 OJ

Ul U! Ul lu lu lu i-* 4* o

140.1

154.9

169.9

80 X 80

00 00 00 00 00 O O O O O

to M- O O GO

Ul Ul Ul Ul Ul

o o o o o

^OUlOJNJ 00U1    ^01u

“U O ^ O “U

o ooodj o

OJ Ul O U1 OJ

80 80 O 80 80 80 vO 80 80 80 id id id id id

wwuww

4. oj oj lud.

— ot —* 4u oo

m »—i o co G--

i.O

id id id m m

O 04 © 00 O ^t- 04 O *> >o

ro >o 0*0

90 X 90

O O O O O 08 08 08 08 08

irp if^ in id m kd id >d

15,52

17,13

18,72

20,29

21,84

j-J Ul jj£ OJ NJ 4^. Oj O Ui 00

08 08 08 O¹ O1 oj'oj OJ OJ OJ 08 08 08 Os 08

O'iOOOO

•OO^^hOO

cd rd od cd <d

OfNQO’tt-H

^ rf rn co co o o o o' o

215 9

240.9 266,1 291.4 !

316.9

100 X 100

08 08 08 08 08 o o o o o

19,16 15,04 20,95 16,45 22,72 17,84 24,47    19,21

26,40 20,72

^3 -U -J ^3

o o o o o

^3 -U -U -U

4» 4-4* »L-jjJ nj d* 4— oo O'JO^O

00 ^ O ŁO co

t-h t-h r—i O

t> !>■ t> t> t>

327.0

361.3 395.8 430,5

465.3

120

120

120 X 120 120

120

120

—i cn ro ^ m

>—* >—1. M M M

OJ OJ OJ OJ OJ

O ©'©'© o

»rvvnin io in vO O O O O

626.3

684.3 744.7 804.2 864.0

140

140 X 140

140

140

I 140

o Ul 4^ OJ

H—Ł    Ł    L-A

jp» jp*

"tn cn ui ui

<1 •<! <1-U Nilu NJ kj

34,93 27,39

37.46    29,41 39,97 31,38

42.46    33,33

omom o o o o o" o o cd

h*« ' O co

id io* in id

o c o o

Gi^C' O Cd O' O' O'

1178

1272

1366

1460

160

160 X 160 160 i! 160 160

M immk    tmmk

00 -O On Ol

in

o ©To o

r-H 1-H T-H t-H

04 04 04 04

odododoo

tfOOin

O 0^00 *© v© 00 r-T rf

^ rf m m

36,14

38,44

40,66

42,90

11,31

11,31

11,31

11,31

P ppp V V OJ PJ 00 ^ Ul

11,51    2030

11,47! 2170 11,42 i 2310 11,39 j 2451

I)

Dwa

znitowane K

Ze względu    Ze względu na Ze względu na

na os \j\j    oś główną XX' os główną ^ N kątowniki

I Lr

P,

moment

bezwładności Ix,

wy-izpHałości

Ix, : v

promień

bezwładności i₀;

moment

bezwładności Ix

wy taj małości i

Ix : w I

promień bezwładności i

moment

bezwładności Iy

wyirzym? łn.ści Iv : e

promień bezwładności i.

ze wztïlçd na oś XX

lu

moment

pro

mień

bezwładności

15- :

2 I.XX ixx

cm

cm⁸ cm !; cm⁴

cm³

cm cm⁴ j cm⁸ cm cm* I cm cm⁴

cm

00 »O t-T xD rvf r- r— oc

Ó^OJ

JO JO JO

łoTolo , tOOJOl

»>»•»> ^ o

rH (MO")

!    21,2    2,82    31,1    9,94    1,48    280,3    3,15    143,6,2,26

I    22,9    2,81    32,1    10,1    1,44    309,8    3,17    153,8 2,23

24,6    2,80    34,7    10,7    1,44    339,8    3,19    165.0,2,22

hJ V- "bl

95.1

102,1

OO pi Ul 4J- JO ÜjloV^Qi JO „to JO JO JO

Oj 4J- 4^* 4—- 4—• O O O to OJ

114.6

129.9 138 6

149.9

160.7

co" CC," co" co" co" cn in icj dnAfc oo"

(N N Cl n N

4— 4^ OJ OJ OJ OJ O Ul OJ o UI UJ bo t© 4-

bjbjpoo

d-j'o'bo'ui'*

o

lO

Ul Ol Ó< U'U' O O 4-*    *■'4

269,2 3,31    145.0 2,48

304.5    3,33    160,8,2,42

339,9 3.35    174,4 2,40

375.5    3,37    190,2^2,40

411,7 3,39    204,2 2,39

115.8    17,9    2,73    183,8

126.9    19,8 2,72 201,2

137,6 20,6 2,71    218,1

147.8    23,3 2,70 234,3

158.9    25,2 2,70 250,0

28,9 3,44 31,6 3,43

34.3    3,41 36 8 3,40 i

39.3    3,38

co *^co oo rO rf icT O C-d

00 O co 00 t—" nT r-d _d t'-‘ ■t m m o o

;■!"

to to

OJ I—» O 00 -o JOj-J 4- O -fc-4^- Ol -j4o Ol

OJ oj to tu tu

ojooop.*-

“dccau

3,02 280,3 3,01 304,3 3,00 327,6 2,98: 350,1 2.97 371.8

39,0 3,83    68,9 17,3    1,90    654,1:4,13    349,2 3,02

!    i ; '    !    ! |l I

636

681

726

764

oobb to

2356 5,81 1271 2544 5,83 1363 2732 5,85 1453 2921 5,87 1528

4^ 4-» 4- 4^

1102    95,7    4,89    1747

1166 . 101,6 4,88 1848 1224    107,2    4,86    1947

1291    113 3 4,86 2044

n-    t—i oo

loooom rf irj lO

lOTfron

r—«    »

O O O id co-tpcA ro' (N o"

lO'OC'OO

oo -ot IOjU u> to Ul OJ ui ©

co co" co" co"

in in

4060

4340

4621

4903

'tooor^

O vO O C—

__o ojp \Ó_

2203 4 .89 2332 4,88 2448 4.86 2582 4,86

TABLICA XVIII.

Kątowniki nîerôwnoramïenne (przekroje norm. niemieckie, fig. 442).

Długości normalne 4 do 12 m, naj-w. długość 16 m. — W zapasie długości do 14 m co 25 cm.

r 0,5 (najw. d

iy

2 r-

Ze względu 11 a o ś

najmn. d), t₁

YY

XX

YiYt

*1X1

Położenie osi ;i

Odstęp środka ciężkości

Wymiary w mm

0,88

0,84

30 vO

o o.

o- c'en. co

1 AA

ly

3,661

4,63

9,58

11,9

26,8

32,9

30 »O O

iO o

L ix

1\

i'

Iga

ei

(I cm² kg/m

l!

b,

nloj?[9z.id

jatuny[

<M

co o OJ oj"

2,53

2,50

co >o m o

■«r

TC

ą ą

O    r—’

16,4

20,1

1,87

t- co co co

04    04

57,2

C-»

1-0

CS O

12,4    0,430    46,3

13,2    0,427

in. *ł

O'' cT

?5

c-_ o

rr    m

fN    nj

4,79 . 3,76

6.55    5,14

m r-

7 !    8,33:    6,54

9    10,5    8,24

60

40

4/G

75

50

5/7V,

sO OJ

CO co co" co"

O CS O 00

00

46,6

55,3

co co

o    t—

-rf    o

9    : 14.2    I 11,15    33,1    15,9    0,410

14    17,1    ' 13,42    34,0    16,7    0,407

100

65

6 10

4,07

4,03

co co

o m

OJ. OJ

oj oT

97,9

115

10    19,1    14.99    39,2    19,5    0,435    276    3,80

12    1 22,7    |i 17,82    40,0    20,2    0,430    323    j 3,78

120

80

812

2,15

2.15

t en ■en m

1,71 0,63 2,28 0,62

0,85

0,84

1,35

1,37

1,70

1,64

en n

t— »H

ri ri

CT>

Ol «<t

Tf \C

-t

35,4

41,3

79,4

86,0

182

205

747 ; 5,1.0 854 | 5,07

1,96

16,5

1,93

21,8;

47,6 2,63

2,60

3,27

60,8

123

150    3,27

339    4,27

395    4,23

762 {' 5,26

875    5,25

6,60

1754

1973 | 6,57

■ą ss

ri ri

0,78

0,76

1,05

1,04

1,31

1,29

q S

fN ri

m en O vO ri ri

232

263

2,61

3,42

7,66

19,6

23,5

54,4

62,8

122

139

zsz

315

4,75

4j73

1,91

1,88

2,55

2,53

00 O

oo ro

4,15

4,11

1 l‘S

5,08

6,40

6,38

0,436 JJ 649 0,434    744

ramio

15,6

20,6

44,9

57,5!

| 116

iti !,

320

374

719

0.254

0,248

0,257

0,252

0,267

0,266

L9Z' 0

0,255

0,269

0,268 822

1654

1863

0,261

! 6sro

°i ==

•n k<r ri -'i

00 O 00    O'*'

~ t>

en ~~

-t -t

S    §

r\i    >c

C/)

•CM

ZC

CM

33,2

4,29    3,37    2K5

5,59    22,4

5,85

12

14

6    6,89 5,41 28,5

8    9,01 ; 7,07 29,4

8 11,5    9,03 35,9 11,2

10    14,1 11,07 36,7 12,0

10 18,6 14,6 46,5 14,5 12 22,1 17,35 47,5 15,3

12 27,5 21,59 57,2 17,7 14 31,8 24,96 58,1 18,5

14 40,3 31,64 71,2 21,8 16 45,7 35,87 72,0 22,6

150

10 15 UKj

30    60 !

08

40

50    100

65    130

80 I 160

200

001

3/6

4/8

5/10

6 13

8/16

10/20

TABLI-

Kątowniki nierównoramierme (prze-

d,

Numer przekroju

Wymiary w mm

Powierzchnia

Ciężar

SJj

o.

to

Odstęp środka

ciężkości w cm

S'f|i

i) b, | d

r ; rj

50X75

60X90

70 y. 105

80X120

90X135

100X150

110 <165

60X80

80X100

90X120

90X130

100 120 12 100X120 100 120,13 100120,14 100 140 12 100X140 100 140,13 100 140.14

gggiggggoëëlsgg iiiillgjggg gggla g gig g sis s

.g-5.51§§g§g§§ 888 HgilgMB 555I_S5g!jC»jćl«ją

L9^jy tO¹—‘Ol >—¹ O 00 o| OOO-ji Ol >£. Qjj OJ tO¹ yj by—* M -> O! —* © vO O © 00 ! 00 -0

*o o olóoro! Q-ë-Q o;~S'ool*o~o~o b~ob •£-£•£!

-s-s-s rag-gjggg-s|ś-s:-ś|-gg-gl-s-ss|ggg ysa|ś-ss sÆ&lâs

j cm²

8,32;

9,42:

11,45

12,78

14,09

kg/m

’S*

:

CU ZC j tg a i| w

Odstęp}⁷ od osi głównyc li w cm

15 05 16,611 18,15

19,13 i 20.92 22,69 23.70

25.72 27,72;

28.72 30,99 33,22 34,27 36,75 39,21

11,81

13,04

14,25'

15,02

16,42!

17,81

18,60

20,19

21,76

22,56

24,33

26,08

26,90

28,85

30,79

9,38

ccc£

CO OJ 00 to to to o o o! ,o o o!

P'P'P'i O'PP'i en en ot, o o o)

10,63;    4

11,861    1

13,87 10.88 15,50 12,17

17.11    13,43 18,70! 14,68| 20.13115,80! 22,02 17,29 23,89! 18,75 23,15 1 17

25.11    1 71 27,07 2 25 23,15 1 1~ 25,11 1 7 27,07 2 25 27,54 ^1762 29,69 23,31 31,82 24,98

MUH

© OC

ro co

2.47    1,24    0,430    5,11    3,76    2,62 212

2,52 1,29    0,428    5,08    3,78    2,60 218)

2.96    1,50    0,431    6,14    4,51    3.13*2,55)

3,00| 1,52    0,430    6,11    4,53    3.12 2,58

3,04| 1,55    0,428    6,09    4,54    3.12 2.62

3.44¹ 1.71    ! 0,436 " 7,16    5.27    3.66 2.94

3.48    1.75    0.433    7,14    5,28    3.66 2,99

3,59, 1,79;    0,430    7,12    5,29    3,65 3.04

3.92 1.95    0,435    8.19    6,01    4.24 3.35

3.96    1,99    0,432    8.17;    6,02    4,23 3.40

4,00j 2,02    0,430    8,15,1    6,03    4,21 3.44

4,40 2,18 0 435 0,21 6.76 4.77 3.75' 4,44 2,22 0,433 ' 9,20 6,77 4.77 3.80 .

4.48    2,26 0,431 9,18; 6,78 4.76 3.85J

2,51 1753 0,545 5,55 4,34 1792 2.55 2,55 1.56 0,544 5,54 4,36 2.93 2.59: 2,59 1,60 0,542 5,52 4,38 2,93 2.641 3,69 334;

3.69    3.39 3,60 3.44

3.70    3,49 4,40 3.79 4,40 3,84;

4^ 4^

rd cd (N

rsT rvTfN

03 2,04 0,626 6,99 5,72 07 2,08 0,621 6,98 5,73 11 2,1    0,622    6,97 5,74

15 2,1    0,620    6,96 5,75

75 2,27 0,547 8,32^52 79 2,31 0,545 8,31 6.53 83 2,35 0,543 8,30 6,54 4,40 3.89 20    22    07469    8,91    6,68    4.64 3.79

24    26    0,467    8,89    6,69    4,64 3.84!

27    29|    0,464    8,88    6,70    4,65 3.88

63    64    0.679    S.41    7,14    4.43 4.22

67    68    0,677    8,40    7,15    4,44 4.28

71    72j    0,676    8,39    7,15    4,45 4.33

4.47 2.50    0,496    9,65    7,34    5,07 4.22

4,51 2,54    0,495    9,63    7,36|    5,07 4.25

4,3$! 2,57.    0,494    9,61    7,371    5,07 4.28

OJ OJ OJ OJ

OJ OJ OJ

Cd Cd Cd

rd rd rT

CA XIX.

kroje austrjackie, fig. 442).

1 d.

ri

Moment

bezwładności w cm4 ze względu na krawędź zewnętrzną

krótkiego | długiego

ramienia

du n a os

XjX,

ViYt

XX

YY

i'

Ii’

ii’

Ii

1°

cm⁴ cm

cm⁴

cm

cm⁴

cm

cm⁴

cm

97,4    29,3

111,7    33,9

NJ t>J I—M 4— ►— kO j-k on ho!

V-nTo;

343,1

382,3

421,6

to 21 o

j-4 Ot tO

7-4 To To

WjO Ot jX S joj p *3 jo

—4O'-O|0t0JtO 4^O'Ot

pprtj c^i-jrrj ot ro i— O 00 i-' L"7ro o7 ot'in r-T

t>- 00 O O »-H    (*T) (>•

— — f4 .<-4 04 co ro^Tt

SSS SèÈ'toio“ SœS Soolu.^

to ot or to >£- >£- »0001 -imq to —4 —31 .o ot

są s g s Ąąs ssfsjsssispp

04 of 04' 04'04 ro ro ro' ro ro' ro' l^r-J -tr' Ur ^'-iT

to On

to to    to I    ►—*    »—k    i— I    ►—k ►—k

►£*    OJ;    -O    O'    OT    •—* o <01 ObQbOT    OJ    OJ    OJ    >—*•

CC j-nJ    o-o,    ^    ^    4^)    4^O-0!O4^G0    O    Ot    h-*    QC O

ot 00 Tjt j    oj    a» I    bo 7--To I "bt oj To    en    To    o

qąisąs ą&ąsss!3ss

I—¹ I—¹ b—¹ I—¹ I" -¹ t-T C4 C4 r-l 0401041 o4 04' 04*

53,4

59,5

105,3

116,7

127,5

189,9

208,0

225.6

344,2

368,0

498,4

538,0

576,2

2,53

2,51

3.03

3,02

3,01

o qo cT co rt" c-r cT ^ rN cn ro ro rf

1,08

1,06

1,28

1.27

L27

56,8

61,7

57,5

7-4 7-4 (JI O' Ol ro to to O O O

O 00

1,94

1,94

103,5

1.93

1926,3

2077,8

2229,7

ot Ot ot

—4 tO *-4 j- Ojp 7- Ot OJ

262,8

00 —4 Ot OJ

j» o co 7-4 Ol 00 O

»o itT lo" r-T ol of ro'co co co co co co

tfj (Nj Oj rj oj in o ojoj o co cc 04 10 oo'o'eo ino'irT© vo'oTvo' rooo moN romot- ooriro o>oo    rHHr-rt mroo

O' ÜT Ot OJ OJ OJ 4* OJ l——4 OJ --3 4*» t\J üiMCO vN-T^i⁰ J^^OO

00^-J* 4^^3SQ O ÜT OJ OJ OJ OJ 4*^^

co ^    oc^

*o O ‘ ^ to OJ 000

ro i^T o" ro m to ro ro ro

t—* H—k 1—*■ t—k

(G^OJOOOO-O OJ OJ to

>-* O 00 M o Ü1 -si Ut»-aqo

»    4 J    j    M    J    VI    .J    N»    I

to o tol o Ol to o o to ©

to to to *—*. »—». ł—* OJ o -vl O OT 4^ GO OJ ^4 tO O O O NJ en vO

227,1

243,0

260,2

««{nU-rJ cn rf r4 of ol r4 of

747,0

801,0

854,0

1076.3

1152.4 1223,8

4-»' UJ    OJ    tO    tO    i—*    t—■*

>1* CJ    Cn    to    —    O    -Ol    OC    00 - r

O O    O    -o    o    to    ro    o    o *—*

4^ O    4^    O    O    Ol    to    00 O

(Nnn rifNfN

491,0

527,4

■JO'O' >£- 4à. »fc-NJ 00 OJ 00 cn to p oop oj T-iToTp bobo To

*- ** i-    OJ OJ OJ OJ jo JO to

èïïSiS £3=3

134,0

143,4

153,0

191,9

207,1

220,3

Ojlo

19,1

39,7

44,2

48,6

52.7

=3.82 2S*

UCO> Ot 00 Je QOUIO Ot OJ 7-4

2.16

2,15

2,15

2,37

2,37

2,37

sssmrii-sj-5-8'iLi^Si^ 5

..J.*

\X~

— •*“••• y------y

J F.....

pi;;- K >

H.'-f. '    -T—,-•

X'

V\

\ï

c\ K

rig. 441.

\Y

V/

Hi

i

|-«    • «5»* \

••......-:-y~

-rf*

4T' ""

t.

~'pry~

*L2T.ri .

. !..

---Cr-

"X

ÎX//

l/l i

_.F/_

\i

)* \

Cfc

N.

rp

K)

...i.

h-

X

f; "

V«

t.Y'

\j

v*-

.0

rig. 443.

Fig. 444,

Podane figury należą do tablic XVI, XVIII, XX, XXII,

TABLICA XX.

CC ! <N

Teowniki (kształtowniki T, przek. norm. niemieckie, lig. 443). Długości normalne 3 do 12 m; najw. długości 16 m.; w zapasie długości do 12 ra co 25 cm. b

I.    Przekroje normalne h = ^ ’ R = d = dn r₂ =

p § 4%, p’ = 2\.

CC I

II.    Przekroje wysokościenne h = b, R = d = dj, r₂ =

p = 2%, p’ = 2%.

Numer

przekroju

Wymiary w mm

tr

d=di

Przekrój F cm²

Ciężar g kg/m

Odstęp, środka) ciężkości c cm)

Ze względu na oś XX

Ze względu na oś YY

cm⁴

cm³

cm

cm⁴

cm

ii

cm

I. Przekroje normalne

6/3

60

W.

70

30

8/4

80

35

974V,

90

40

10/5

100

45

50

12/6

120

60

14/7

140

70

16/8

160

18/9    180

20/10 200

80

i—i. h-⁴    *

oj i— o po oo ~o on cn

Oi

Ol

90

100

•o ic

J^OOlOOO ⁰    2 )§ 2)

3,640,67 4,66 0,77 6,210,88 8,01:1,00

9,42

1,09

>» i »II <1

OOJNJ^-J^jU jNj

'Tj'lj oo 4-oi

_MNOOO'

13,35

17,90

1,30

1,51

23,16 1,72 29,05 1,93

35,64

2,14

INJ — —.

-J 00 ►— On OJ —J Ol —> 00 00

00

1— iO O fO CO On r-i^OiOOl^ O 0^0 ^fO

t-T t-T rî rd    od pnÎ od no irT

rH H N ro

0\OipJpJK> ^^OOO '^cbbw oicjobo^-j O O -J tsj 4- On -U NC -J Ol

N© T— «O 1-^I>

co lo oo o r-" r—< C4    o

r>QONOO ro 10 cg r~ o rvi -rr no o

ra

O -J O CO LO i—

J^OCOO) 'OltO^-iOjbo _OJ tNj —1

O O' ONtT    no

fO IO ON IO O    OfOfO^O

oo* — '^rodra

II. Przekroje wysokościenne

2/2

20

2Vi/2V*

3/3

3y₂/3‘/₂

25

20

30

35

25

30

35

40 40

4‘/«/4V* If 401 45 5/5 ' Ü 50! 50 6/6 60! 60 75! 70

4/4

7/7

00 -J ON Ol Oirf- 4-OJ co bi ćn

o<

8/8    80 80

9/9    90 90

10/10 100(100 12/12 120120 14/14    100140

On O t-< co iO

r—« rH r—» r—<

NOOO^W 0-10,4- wioc#,--

,T wp'P.P .00ON4-OS 1NJK1--0 ÖjOJNXnJN) — —    -odbo

Wsfśste Wsfe biggfsfä

GÛP'MOOO CO

CO 00 C— r-« CM    r-r-COlO    CO

oor-TcdirT oorrcd-^d    co'onOnnoo

r—« rvj ^    !> r-ł l> VO NO

T— t-* ro SQ

roioroTf — no 00 on cm rf 00 ra 00    10 co rr r~

ddoT-V’ ra co ud od

co ra no o r~^ ra od 'S- r4 nt

rH t—i Csj Tf vO

jÖnCJOOOnOi    4-pJ NJ ^    J-N-JOOO

01 co cn noV No-a    4-o —i oToj

0"J On tO    004-00    0 4^0\OJ4J

o r r— oo ra N fO X 1010 octtca.-^ o 10 ro 000—î'ra    Tr adraca    r—''ododoo®

1—1 ra    rom oor* ro

T—I -"O

Ńo OJ <5    ON    —    o_o o o

Kj'Cj'lj oTnJ    ojo'V-j    "kl    nO*Oi OJ ts>

_Ol    tNj^itNQOO    NQ    o 00 4- o

00 no 00 00 00 no r- ■'J" go ra CVJ rc 1—i r~ t—^ra ro i/o^no oo o io o r~^ tc ca^ ra^ o cs o o co Oi-^T-Trî r^'rc^rood

206

>h

'c

Promien

bezwlad-

nosci i.

cm

OrH-,---fOŃ(\jÓ

ôoôoô^ôô

3

T3

a>

ôb

tC

Moment

wytrzym.

.a |©a 1

>0

oUio

-■soo-

rf-,o — CON —— fOO

-ôwrWôôoôôop

XO'XOOS't'-lO XNC-TOÇirM

ô- cm ôr ô ô

-ô

4%, P

nosci

4'!

cm⁴

2-82

rr co -rj" ov o ÓnÓÓOcmÓĆMLoo —

'-NrHTfOOO'ON

CM

CM

O

r- io r— cm —

OOlpiÇOÇO — pO\ OÔ-ÔMÔrÔCMÔMO 1— CM CO

y.

TABLICA XXI.

Teowniki (przekroje norm, aiislrjackie, ïig. 443).

27o-.

•C/3

c3

0,5 (l. R

J3>

hfi

CSÎ

Promień

Moment

■è

es

nosci i

IUO

wi^xçîçïSço^N

ÔÔÔô — — ~ÔJÔmÔO

Ô — — — — — ÔMCM

wytrz.

Jx : (h-e)

gtifo

ico o xr oN-^-a

O —VOIOMCM

CO O O

’— T—i —i csi ro r— o rr ôo u

~™l° C

O ce 00 00 LO «0 o xoir-s-Moc-CN 6--Ń ôo*b Ôo cm

P-

tS

bezwład-

nosci

-P

cm

CS

(Oip^Ç'OOO'tO NN’thC'tàot'a — CO UO JO O —

,-. LO 'CO

SJ

CM 00 CO LO

r-o—< p —■

^-COLOÔOfMÔfôfôf r—• CM Tf* r^-

-M S

- =

-    ’S

So

>44

—    O

co

■ >.

s7

O O.

7s

S-,

£2 G3

c"*

.-Ci

CS

s pso>|zôn>

BîjpOJÇ.'

dèjspo

( ’ie-

Prze-

z ar

SC

cm

; _e

cm

-    00 LO OO UO

Î_I    On f— O 00

44

OlOO-OlO r-ör-öo — lom-o\coo ®

8-53

9-88

(M O O. O (O O Ô l rô ô Ô CM

QJ

S-i

44

SJ

Nt

>>

CM CO d+ Ô IO Ô loVo ÔJ ÔO — T— CM CO

O lO    M

lO O O ro O CO lO ro vo Ä

co ôr io r- r- ôo às ó oo o p

r^covot^Lo^rrM—■ o-coONp-ęffNicor-A-CMCMrbôl-ôaOO

o>

44

SJ

Promienie

zaokrągleń

01

43

nfoa^szjd

J9lUn\T

t- ipLOÇOÇ'pOUOpip? w

r^    io uo o t" r- o o cm m- o> N

— — —

^ popipopoooip

cbcoôocO'S'iôih'ôt^ÔN

10 0 10COI0 100100 A-,t-ÔM CM CM CM ÔO ÔO lio

ipipooooiooioo iO LO Ô C— I— ĆÓŃ-f Ô

1010CC10010910C

iô ó o i'' ć o ôj ôr ô>

OOIOOOOIOIOOO

cococo-^^rsCLor^ONCM

0000000000

■^'OhCC'OMCOON'O

4/3

6/3

7/35

8/4

6/4-5

8/6

13/6-5

10/7-5

12/9

16/12

cd

or-r^r— t— too N O C-vp 9 0"9 9 rjÔMcb-^riior'ôôo

O'C.ÇipçÇOO

ój-ój-i/oLoór-óoÓN

0900910910

CMÔMCMCOCÔeOÔf-^r

pÇOLpipppp

OLOOLOOOOO

'tś-ihóór-ió'

910000900

'śf-^LÓioór-óoó

OLOOLOOOOO COfO'f tioot^x

OLOOLOOOOO

coco-s-'S-ioor-oc.

3/3

3*5/3*5 4/4

4'5/4‘5

5/5

6/6

lIl

J/8

TABLICA XXII.

Zetowniki (przekroje norm. niemieckie, lig. 444).

Długość normalna 4 do 10 m, najw. długość 12—l(j m; w zap isie długości od 4 do m co 25 cm

cm

0,60

0,75

0,88

0.98

1,15

0£‘l

1,44

1,57

1,70

1,82

1,95

Ze względu na oś główną

1,83

2,76

3,73

6,44

9,26

12,5

21,4

27.0

33,4

cm⁴

m.)

uio

cm

2,05 i 1,54

4,69

18,1

3,05

5,2 '

7,60

24,6

37.7

56,1

79,5

2,27

6,72

28,0

2,58

2,91

5,08

t-v

io

6,56

LZL

8.05

9,76

13,5

24,4

oc

o

ro

60,6

88,0

CN

■or

ro

rj

44,9

67.2

cm

270

470

76s

1184

rz (M

T-”i

'’Ü

S-

Położę -

nie osi

£ 'Z'

-c -

—

1,655

1,181

0,939

0,779

co

IO

0,492

0,4.33

0,385

¹ Ze ‘’Züledu na oś

.A.A

XX'

cm⁴

(q

CC

17,6

23,8

30,1

or_

72,4

106

211    .    0,357

270    0,329    1759

357 i; 0,313    2509

5,96

LO

26,3

44,7

222

102

676

=C

kg/m

uio

4,32    3,39

5,43    4,23

<nj

lO

7,91    6,17

8,67

14,5    11,3

18.2    14,2

22,9    17,4

27,5    21,5    1053

33,3    26,0    1599

38,7    30,2    2299

iq

5,5

00

(NJ

13

"l

lO

TT O- LO 00 O LC

uq LO

r~- oo od o

>.

oe

40

50

60

80

100

120

140

160

180

200

nfojîfaz.id

jornnx

ro    i/o

o oo o (N o 00

to i—* to 00

Ot O O 00

v_3

Numer przekroju

*) Przekrój niesymetryczny:

220

180

Ut    O    O    OO

O    O    O    c

00    “J    O    “J    Ol    “J    ot

O    O    o    ot    o    on    ot

O    X

Ó    (ii

10-0

S-9

7-5

7*0

13-5

12-5

0-01

O OO G o> Jt ®

ot en

“J

13-5

39-6

12-5

31.2

“J    U>    G    4n

Ö    O    ot    Ô

11-0

29 8

O OJ O

» Ć

h i b i d, I d ! r I R

Wymiary w milimetrach

151

182

14-5

₅uio

J wyższe \ niższe

cyfry odnoszą się do

31-40 ud o 75-5

2900

24-52 90 0 65-7

24 6

23-4

1524

oj to

00 OJ — U)

s.u

81 1

78-5 73-8

1134 50-0 46-7

14-16 50-5 71-2

11 40 40 0 51 5

kg/m

Przekrój r Ciężar

jednostkowy g

** Odstęp środka ciężkości w mm

0001

304

to    to    —*

to    00    JH

O    O    —¹

63-7

184

80-5

XX I YT

moment

bezwładności

ttttT"

cm⁴

Ze względu na oś

wyższego

niższego

0-2869 42 2 343|126 8 104*5

03136 353! 31 0 105-5 84-6

,0-4630

43 6 38-11 99 01 6M

0-4507 34-0 34-0 1023 70 8

0-4503 22 1 23-5 643 44 3

0-7517 26 9 33 0 823 37-7

0-7002 19 2 25-8 623 303

a~ Położenie a I osi głównych

Odstępy osi w mm

ramienia.

3126

1665

1190

TABLICA XXII1.

Zetowniki (przekroje norm. austrjackie, fig. 444). R = d, r — 0,4 d, p = 0%.

247    8-88 15-5 34-8 1-98

158    7-30 92 7 242 1-72

120

116

j 6-32 114j

31-7 Jl-95 25-0 \

41 8 4-23 21-7    8-8 1 20

5P3 4-84 48-4 14 7 163

32 2 3*71 21 8    8*4 1 22

cm⁴ cm³ cni cni⁴ cni³ cm

HH

|-i

<1

Ze względu na oś główną

TABLICA XXIV. — Zoresówki czyli złobkówki (przekroje norm. austr.); r *- g.

Ze względu na oś pionową YY

Ze względu na oś

poziomą XX

pro

mień

bezwł.

li

cm

CM —CO 00 On O — O cm ud -o no r-~ r-’

C'IOOn On ID nO

moment

pro-

moment

bez- wytrz. wład. l’/e’lub

_£__r/eL_

cm⁴ cm³

o

O On NO—

oT oo o od co cm cm

Nt OOfO’t

CO    (MO —

LO — O ID (M (M LO rr CO <3 — CM [" 00 lO CM co P- — — —

mień

bezwł.

aj

rr *o oo so ^ foq co oo cm io r-

— CM CM CM CO CO Tf

t/3

wytrz.

I/e lub

cT

₈rao

On —

Cztery kształtowniki

dla osi CC’

a‘

⁵q

dla osi AB

h.

¹

li

bez

wład-

ności 1

co

<*    — no

On ud 00 CM — CO tT r~ uo r~ oo o

lJ ÔMTJJSpod BU | npàiSzAV oz ioçoU; 3 -pBlM.Z3q;U9UI0I\[! 3

Odstęp środka

ciężkości od

Ciężar

a>

Prze-

— CM CO Np

OOOOOt" \M n—«    . M" no

— cm Tf r- o

: 1874

<D

•f*a

Dwa przekroje znitowane ze względu na XX

X <M

fc—i

Ix

gtno trao rao ₈rao | trao uio

gin o

cm⁴

głowy

pod-

stawy

nost-

kowy

krói

Wymiary w milimetrach

oT

<D

bo

cm

kg/m

Emo

ip

- CM CO^CDTf TfNÔ' g

rSSSP.SîSS -

rvj co rd^d^vcT

SO T-*T-4

^iO Os

15,17

24,54

-O

«*»

Odstęp Moment bez-środka ji władności ze ciężkości liwzględu ntt oś

t    ,r ah    xx

et    e2 i jt    lub

YY

cm⁴1 k=Iy

cm

cm

-u

ta O rd On" id" O —    h

c- — — cm co co ,3;

uo

zr- co M⁻ M* ID ud nO no

■3

uq

'tuOhhO'OO

“l

AP'

’si I .1*1 i

o = :

kg/m |

>S

‘U

nfojqgzjd

BiuqozjgiMoj

Za-

okrą-

glenie !

cm²

-o uo NO t" OO O — O X

X!

00O — co

•'l

'O

I 'rSl

>>o

s-s

osoqruD

r3

3R5Ü?!? m SBSPSgS g

-M- O CM UO NO o r-'O O — co uo t~- M*

£3

• rH

żebra

CM On TT CO

M“ O On r~ ID TfNO'KoT —

00,-CD r— 00 UO'rf— 00 CO On O CM Tf On

1490

2,74 572,7    65,8    4,42    572,7

3,70 2046 173,4 6,09 2046 4,62 5434 364,7 7,94 5434 5,54 11973 665,2 9,73 11973 6,46 23213 1100 11,5 23213

^VOONr^r-

r-^CO 00 Tf'l/f MIOOOn^ _▼— *— CO

°s.^gs

-rïfOOL?”

^S'⁰⁰-

SSgrrlQ

— M* On CG

CM M* On CO CC fo'₁_rlD On O

SSsass

no 1— ID — NO CM 00 Tf O ID

•o vbod©—

^są§3-

CO M^NO CO qT

or* co M" cc

to On 00 (M

#v r\ r\ »

l/JOONf Nt

— — CM CO

r— l— ^ r—

CO M- IO NO O t-- CO — — CO — CM co rr

no On — co iD

i 8S82?g§

CM CM CM

— — CM

nqijojd jaran^j onooo-mjnojo

Bryła: Podręcznik budownictwa żelaznego.

•UM.9Z

Projn»eń

R | R’ [ b i d I dt i lit | ha I r.

CO (O nO i~~ 00

iqqc-.o^x b r-" o cm ud

nO 00 O CO U0

f- 00 On o —    •

00 — M“ 00 —

— — — CM Nt> NO 00 O CM-

no 00- O CM -3"

— — —

o o co cfr-CO Tt* lO NO NO

00 OM NO O tF"

On CM 'S⁻

CM 00 M“ O nO ID O O CO ID

Biupajs ! Q voiupo-tg ;1—1

niijojd jj^

100

150

200

O O

IO c (Ni cc

O UO

O uo O

CM CM C0

14

TABLICA XXVI.

Ćwierćkołowniki (przekroje norm. niemieckie, rys. 44o) Długości normalne 4 do 8 m, największa długość 12 m. rŁ — 0,03 D, r, = 0,06 D.

Wymiary w mm

Dla 4 cwlerćkołownikow,

więc pełnej rury

Numer

profilu

średnica

rury

dt

cm²

kg/m

cm⁴

gUI.)

A\ = XA\

w.

cm³

100

35

7‘/a    150

40

10

200

45

2'/a    250    50

15    300    35

'T 00 'OO CO (V) Ort- N ®

O OC 00 O C M    rj- r~-

29,8

48,0

54,9

80,2

88,1

120

129

169

179

249

23,39

37,68

43,10

62,96

96,16

94,20

101,27

132,67

140,52

195,47

*0 C/l O -I O' O

66,2

89.3

206g

Kj

5511 7478 !

j 12161 15788

23637

32738

102

175

248

370

495

676

867

1120

1530

135

237

331

501

663

917

1165

1515

2051

TABLICA XXVII.

II o

446).

0,15 15 0,10 B 0,05 B 0.45 B 0,75 B

Ciężar

Przekrój

Nr profilu

II

mm

mm

m ni

mm

cm²

kg/m

40

18

20

10

4,20

60

27

30

15

9,40

80

36

40

20

16,8

10

100

45

50

25

26,3

12

120

54

60

30

37,8

Ol i- i-CO I> CO o" Ci T- Ol Ol

•i

•!,

>-d⁻ i

’>9.

!K

•a

-j......•

fig. 445.

.i i

.**

o**

s®

■y

L./i. : Qf.,

r - H

ng. 446.

F?

i.

â t**

r,

ta

fig. 447»

7igury podane należą do tablic: XXV, XXVI, XXVII i XXVIII.

14*

4*    02 CO

Numer profilu

00 O Ci OL OL OL OL Ol

| K Wysokość

200

175

150

125

Szerokość

OL 'Ol

02

l£

!.r

Głowa

wysokość

-] c; o< 4^ OL OL OL OL

4“»    02    02    CO

OL    00    r-

mnl mm

Szerokość ^

Ścianka

k-k H* k-k    O

•—i*

cc -oo

H* I—k ł-k t—k Cl 4* CO k-

“OL

3 «. 3 ¹⁴

CO    LO    I— H-k

K    O    a*3 ' łk

OL “OL

i-

Stopka

i-i

CC O Ci OL O 00 Ci 4*

Oi Ol 4^    02

| >-j Promień

cm2 kg/m

•F g

Powierzchnia

Ciężar jednost.

ß    &    ß    g

“co    “Ci    “OL    ■<!

i*

Położenie

ŁO    LO    00    g

^    CD    ^

H*

989

646

329

182

£UI0 flUO vUI0 j,U10

h I Iy Wx | Wy

Momenty

bezwładności

Momenty

wytrzjunałości

400    6,2

600    11,3

800    17,6

1000    25,2

mm

•<]

kg,cm2 kg/cm2 kg/cm 2

09 06—31 ot a

koła

średnicy

dla

dla naprężenia dopuszczalnego

Dopuszczalne ciśnienie koła R = D (b — 2 r) wynosi w tonnach

TABLICA XXVIII.

Szyny suwnicowe (iórawiowe) (fig. 447).

es

TABLICA XXIX.

a) Blacha falista płaska.

■8-

---V

Fig. 448.

Nr profilu

Wymiary

mm

Ciężar 1 m2 łącznie z powłoką

Moment wytrzymałości na 1 mb. szer.

Przekrój na 1 mb. szer.

czarną cynków.

cm³

cm²

Szerokość

normalna

30/90    30

IC o o

I'OIO

©

45/90    45

lO O O

t— o '•

00 <N> so i Ol O -J

's» V» Va I V* V« V»

SHtiSKooS

720

720

0,75

60/90

60    90

1,00

11,42

15,23

1,50    22,85

720

30 100

30    100

35 100

35    100

0,75

1,00

1,50

40 100

40    100

45/100

45    100

50/100

50    100

60/100

60 100

po—*•—MtNł—“—“—»o bcnb obib bbb|bb"-4 OOOOOOOOOOOOl

o~po| p/p-oj

Os © l\J| OsJ^-OOi ~J OO W OOssOOOOOOJ^

11,79

17,70

23,58

12,57

18,85

25,14

14,17

21,25-

28,34

OOtOsolTjÜ^sOOs^oo oibo o bo    o\

Ni OC — I O W OJ Ol On O

tsj _    —

©CO©    Ool Co © ps

Os **-0 bo oVCflloON“«

po po Os po co''

°oS

OO 00

oo

9,7

13,0

19,5

10,4

13,8

20,7

700

700

700

700

26,87 i 38,5

H,7

22,1

600 : 600

29,5

15,7

23,6

31,4

600

~6WT"

600

600

500

70/100

70    100

30/120

30    120

gąą

pjp> os

śobo oj

tsj 00 Os

sfsoo

PO io psi

oo©

OJ so Os bioM

CX

1,

40 1.20

40    120

¹ r— PO

O Ol o o o o

po <—l *—k

O Ol o b, co co o o o

720

50/120

50    120

O Ol o o o o

wbiM

WN-

Os Os Os o o o o o o

■s

b) Blacha falista dźwigarowa.

Fig. 449.

__y_

Wymiary

mm

Ciężar 1 m-łącznie z powłoką

wytrzymałości na 1 mb. szer.

Moment

Przekrój na 1 mb. szer.

d_ czarną cynków. : cm³

cm⁵

35/130

CO

ÜT

O

CO

rrp

Cn O -J O O Cn

O NO — — Cg

HoTP

?'P 9°

01^14. — On —

ÇnO^J

00 Ol o

oo oc o

780

—i -o

35/150

Si

.. .. p

ŁnO^l O o Cn

On — *

oc —

TT

00

o o co

OWO'

00 O P

no cg cg Po io

1/5 Tj> —

oc—P

OOO <C 'O to r— r~ r-

40/150

— — p

cn ©Vi o o cn

PPH

— 4^ O O -p. OC

xo’ic

Ippp

i o o o

8,8

750

11,8

17,7

750

750

45/150

4*

Cn

50/150

C/i

60/150

Cn

o

Nrr iPr-p ippp

OŁnOlOOiOlOiO-J OOO I O O O O O Cn

10,19    11,59

15.29    16 JO I

20,38    21,80

no cg t—¹ cg co

11.06

16,59

22,13

ts) K>— I K)

HPP IPPP

-O -J 00 ¹ Cn — -~J

70/150

C/i

— CO PO

n© On c4 cg co uo

o o io oJ ©

r—¹ CNI ro

80/150

50/160

•O    O

rH    t—*

èêêlggS 8881888 SSglSSg

80/160

cc

80/200

tsj    —

O    On

O    O

N> — —‘ © Cn © OOO

1,00

12,57

18,85

25,14

11,06

1,50    T6,59

2,00    224 3 ^

14,30

20,58

26,85

12,58

18,11

23,65

100/200

100 200

1,00

12,57

14,30

1,50    1835

2,00    1 25,14

20,58

26,85

Cn Oj Cn 4*. N) On 4>. U> -g op oo cn —    ki © —

OOO IOn-^IOO O Cn o

15,7

480

23,6

31,4

13,8

20,7

27,7

15,7

23,5

31.4

480

480

600

600

H5

TABLICA XXX.

Słupy żeliwne.

a. I u«c—a— H

Fig. 450.

I _ Średnica ^ zewnętrzna

3 . Grubość ³ ' J~ ścianki

Powierzeń. ^ przekroju

cm²

Ciężar

Moment

bezwładności

Moment wy-

trzymałości

kgm cm4

cm3

I ; c Średnica d zewnętrzna

05 lO 00

rH rH rH

• fepjs

45. — to .

ca co co

Ca JO 4— C5 O 7—¹

327

373

409

to 'r-T

CO t>- 00

co

03 iO 00    05    00

▼—< rH t—I    HHH

0 00^0 l>iO l>

i>    o-T    cf cf

CO h* 10    rłi ^ i O

00 .O I>

z£ of    cT iC r-T

05 CO CO    03 CO

450

518

601

696

774

o co ci

QO Ci O    O rH 04

t-H    tH rH rH

10

Id

Ol

co

Ol

15    54,2

39,3

911

18

63,3

45,9

1019

20

69,1

50,1

1080

15

18

20

58,9

69,0

75,4

42.7

50,0

54,7

1167

1311

1395

15

O,

18

20

15

10

20

25

97,4! 70,6 118 : 85,4

1467

1656

1767

2434

2973

3405

. ca w co    co to h.    i—» i—. i—»    . v— i—k

'ć, ao 45 ki    ca co co    CD00 05    050145.

GC O 00    O — C5    îD-k]kJ    D. -I O

co

Ol

s

co

°! I

osoqmio °r' 1    ^ ®    ® oa «    « 01 « m w ®§ Sg 3 g £ 5 ^

Powierzeń.

przekroju

Ciężar

Moment

bezwładności

> Moment wy-' trzymałości

cm-

I- CO L- O QO ' CO ZD

rH ' *h

LO

to CO I—.    CO    CO, I—k >—k    t-L    1—1    I—.

œostc    ca    o- -ki if».    oc    oi    co

4“ •— 05    05    kj -ki Ol    4».    OJ    CD

CO to CO

CO Ol —» I-¹ ił». 05

302

346

390

349

401

45a

kgm

cm¹

! 03,2 ! -82,0 99,7 116.2

lO CO O §D C) CO CO lO

xa ■«#11> r-1^ CD CO 05 CO 'üH lO ICS

93,4

113,9

133,3

104,8

: 128,1

150,4

171,4

142,4

167,4

191,3

156,6

184,5

211,3

; 218,7 j 251,1 ! 282,5

252.8

290.9 328,0

6831 607 7977 709 8942 795

9630

770

11320 906 12780 1022 14020 1122

15490 i 1127 17590' 1279 19400 1411

20590 1372 23480 1565 26020 1735

38940; 2225 43490 2485 47580 2719

60070 3003 67450 3378 74190 3710

J ! W

h cm

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

TABLICA XXXI.

Momenty bezwładności blach żelaznych

(J-Â

o grubości 10 mm

Fig. 451.

b h* -

12

h»)

I cm⁴

h cm

I cm⁴

h cm

I cm⁴

0,08

0,67

2,25

5,33

22

24

25

26

887,3

1152

55

60

10,42

18,00

28,58

42,67

60,75

83,33

110,9

144,0

183,1

228,7

281.3

341.3

409.4 486,0

571.6

666.7

28

30

32

34

35

36

38

40

42

44

45

46

48

50

1302

1464

1829

2250

2730

3275

3572

3888

4572

5333

6174

7098

7593

8111

9216

10420

65

70

75

80

85

90

95

100

105

110

115

120

13865

18000

22885

28580

35160

42670

51180

60750

71450

83330

96470

110920

126740

144000

TABLICA XXXII.

Momenty bezwładności dwu nakładek o szerokości b = 1 cm.

*1|Tcm

ir.", !*rrr>n>

t9

Fig. 452.

h I 10    12

14

16

18 20 22

24    26

28    30

221

270

321

338

412

481 584

786

927

1019

1058 1281

1301

1573

1568 1895 1861 2248 2178 2630 2521 3042 2888 3484 i, 3281 3956 | 3698 4459 4991 5553 6145 6767 ; 6161 7420 | 6728! 8102 | 7321 8814

i 4141 j: 4608 5101 j 5618

1508

1850

2227

2639

3087

3569

4086

4639

5226

5848

6506

7198

7925

8687

9485

10317

8259 9328 10405 11491 |l2585 1^688

9092 10267 11450 12643|l3844 15054 16273 17500

9964 11250 12545 13850 15163 1648(5 17817 19158

10877 12279 13690 15111 16542 17982 19431 20890

!    I

11830 13353 14885 16428 17980 19543 21115 22698

14799

15918

....w

TABLICA XXXIII.

Momenty wytrzymałości blachownie.

^    ~......-»-i

T T"‘Tr

: i ,tn

y;:n

!—......S.....-fci

fr

h»

i......J \

3n

Wo

W4

W2

i*

a.

..t

J.......

::ef

j.:..

i : : à

IBt-

Fig. 453—456.

i.

uuu

i?nuA\oi%>i

Nakładki

mm

U1UI p

431 tac

400

10.

450

10

500 550 600 650 10 10 10 10

700

750

800

10

10

10

70.70. 9

160!

W₀ =

891

— 20 W

10 w

1330

1055

AT*

1780

1562

2070

K M M

W -O to Cl co to O Ol o

1400

2042

2660

to

co to CJI o: co oo O O o

LO K-.

1717

2555

3235

70.70.11

160

Wn

1020

1202

20 W, = 1450

10 W

1700

1385

1950

1890

2195

2500

1587

2215

2825

i«n! W„ 868 75.75. 8 18U20\V,= 1400 10 \V.v - 1920

1029

1635

2227

1190

1870

2535

1370

2125

2827

75.75.10

li '

S|g

O — Cl

1010

1520

2010

1192

1782

1375

2045

1577

1352

2695

2322

3042

1790 t 2005 2480 2767 3150 3490 1550 1745 2380 2657 3180 3522 IW 1995 2600 2895 3390 3750

1975 ¹ 2187 2400 2820 ¹ 3100 3380 3610 3950 4290 2220 2455 2690 3055 3357 3660 3830 4185 4540

1940 12150 2360 2935 3222 3510 3865 4217 4570 2210 2445 2680 3190 3500 3810 4110 ! 4490 4870

75.75.12 1Ë2 20

1150

10

1650

1352

1927

1555

2206

1777

2000

2160

2507

2855

2502

2800

3217

3580

80.80. 8

gis

, O TH

O Ci

1089

1685

2272

1260

1930

2585

1445

1(530

2190

2450

2917

3250

l8n; W,,= 1070 80.80.10 ł8U 20 W<

10 ! W*

1570

2080

1265

1840

2422

1460

2110

2765

1670

2400

3117

1880

2690

3470

80.80.12

180

W,v

10

20 W,

1710

1435

W,

2220

2000

2575

1650

1885

2120

2290

2930

2600

3305

2910

3680

2237 2475 : 2732 2990 3117 3435 3767 4100 3965 4350 4750 5150 2255 2475 3315 3610 3597 3945 4307 .4670 2107 2335 12577" 2820 2992 3295 3617 3940 3842 4215 4602 4990 2370 2620 2885 3150 3237 3565 3907    25

4077 4475 4887    30

1832

2735

CM CC

o o<

-?r to

90.90. 9

o <N

1100

1297

1680

12270

1962

1495

1707

2630

2245

2990

2547

3370

to I-*

3750

2155 2390 3170 3490 3825 4160 4147 4545 i 4957 5370

2890

I Kątowniki mm

I Nakładki mm

i ! d mm

s||

Sil

gis

Sil

750-

700

10

10

90.90.11

200

10

90.90.13

200

12

100.100.10

220

10

100.100.12

220

12

^ to to g

1962 2210 2467 2725 3002 3280 2780 3110 3455 3800 4165 4530 3595 4000 4425 4850 5290)5730

Wft=|| 1270 1492 20 W, = 1830 2140 W₂—jj 2420 2805

2940 3405    87    4350 4830 5337 5845 6367 6890

W₂

= 1630 = 2320 - 3090

łO (M o

H t-H X

iO o

OOÎH!

3455 3792 4130

2200 2505 2810 3105 3522 3940 4372 i 4805 5257 5710 4070 4585 5100 5630)6160 6710 7260

II.

Kątowniki mm

Nakładki

mm

cl mm

CJQ |

CM

îooo

1200

12

12

100.100.10

220

10 !

23

4120

4810

5700    6580

6300

8470

7180

8670

8230    10450

9890    12440

100.100.12

250

4610

5360

6970

10

23

100.100.14

250

12

26

120.120.11

300

10

23

UJ.fl II il li II II 11 II ;!

6440

7410

9470

8180    9350    11810

9920    11290    14150

5000

5790

7500

7090 8150 10380 9110 10400 13090 11140 12650 15810

4970

7490

5770

7260 8330 10610 9440 10760 13540 11630 13200 16470

120.120.13

300

¹ 12

W₀ =    5490

96 W, =

W, =

6360

8210

Ws

8120 9310 11800 10670 12140 15220 13220 14900 18650

120.120.15

300

6060

7000

26

9080 10380 12030 13680 15010 16990

9000

13130 17100 21090 I

TABLICA XXXIV.

Blachownice skrzynkowe.

TH

6-

i é T 4.....

-,

«i

w,

Wz

/$

J.

Fig. 457—458.

Kątowniki

Nakładka

Śred ni ca

Hitu d

00 p-

400    500    600

10 10 10

700

10

300

80 X 80 X 10

10

400

10

W! = 1580 2310 3110 3990 4930 W₂ = 2320 3300 4350 5470 6670 2Q Wj = 1880 2710 3610 4590 5630 2920 4100 5350 6680 8070

20

W₂

300

90 X 90 X 11

10

W, =| 1690 2480 3350 4290 5300 2420 3460 4580 5750 7020

400

10

²⁰ W₂

2o Wj. =| 1990 2880 3850 4880 6000 W₂ -13030 4270 5580 6960 8430

500

100 X 100 X 12 :

12

600

CO co

O] (Ol

12

tO    to H-Ł

2640 3760 4980 6270 7620 4220 5880 7620 9430 11320 3000 4250 5580 6980 8460 4950 6840 8820 10880 18000

500

120 X 120 X 13

14

600

CO co Ol O)

14

W, h 3090 4420 5880 7330 8900 W, == 4940 6870 8900 noto 132C0 w[ = 3510 4980 6530 8180 9880 W, ! 5780 7990 10300 12700 15160

W, oznacza mom. wytrz. dla przekroju z jedną nakładką.

z dwiema nakładkami.

W₂

TABLICA XXXV.

Promienie bezwładności przekrojów krzyżowych

złożonych z czterech kątowników.

nr

JL

Fig: 459.

Odstęp kątowników

10

12    14    16

40 X 40 X

45 X 45 X

50 X 50 X

55 X 55 X

60 X 60 X

65 X 65 X

70 X 70 X

OO -O 0000*00    0 00*30 OOOS *]DC7I *3®^ OSC^rfi-

h-* ł—i¹ •—Ł to to CD ^ to O

to jo to ■ i—*-7—*■ os ^ to

03 ^ CD CO CO CO

oT ®T oT

OiTt*

CO (•£*

GO O 03    ON"#    OS H CO    HiO    t—i CO iO OS

CS^O CS •    03^03^03^    CO^r^^    CDCD^    oo 0000^00^

1-T oT of    ®f oP of    oT oT ®f    of oT    ®f cT* ®f ®f

■*—* co to t>* os o o^o^o^o^ co co co co co

co »o

(N N

co~ co

JO to to T-.'oTd o oo os

t> OS rH

o^cm^co^ ®T of cT

t>- OS •*"-<

®f cT cvT

os co

COJ.^

®7 ®7

JO JO JO to

To To To 7»

•JÜ5HO

C— OS 1—1 o OS CS^O^O^ ocf co" co"

O H CO lO t*

^0    T-^ T—H 1-H

co“ co co co co

1-* co com co co

03 03 03 03 JU3

ToToToT-*-T-*-4^ to o oo os

oo o co

co co

Odstęp kątowników 6

10

12 S 14 ! 16

70 X 70X

75 X 75 X

80 X 80 X

hOOOH X O (M

T—< —

90 X 90 X

11

13

© t-i CO iO © © lO © 03    ,    .    .

• 03^    CO/©l>^

co'co' có'co'co"co' co"co"co"

© 00

co^co^ i0^i.q_ic_to o^t>^qo co" co"

rJH CO -f

co" co"

10

100 X 100 X

12

14

110 X 110 X

120 X 120 X

130 X 130 X

140 X 140 X

o w owmio    tncoioo

........t-H H i—! i—I -i—I

THCO SX    M!0 0    t+ X Cvl    (O O t#    [>©T+!    d- O Ol ŁO

^ 03^ tq/-O^CO^ ©^© © CO^Tf

co co co co    co co co    tjTtjTt|T r-tT    -bo"io    o" io ltT.io"

14

150 X 150 X

I¹⁶

(18

I 14

160 X 160 X

15

17

00 O ^ O    O-^GO    N CO OC    ■<!* t> T-ł    ^ r» tH    tJH 'qo © CO    X TH lO    XOXD»    (Min®    03 ^ ł> t-h

lO CO CO CO    00 00 00^    0)^01^01    CO^O    © © 1—1    ^    rf    O    00 ©    ©    03 CO CO CO    l> t> l>    H Wrt(M

co" co" co" co"    CO co CO    rt<" -+" rfT    rjT rłT rjT    \0\0\0    lO uo" lo" icf    lO* io" ©"    co" co" co" co"    co" co" co"    t>" t> tb I>~

"bo bo To os co

■T-l lO © H iO t> O lO © Ol tQ l> r->

^    ^050    CO^CO^^-^

-f    io vcTiO io'io icfio o" icT co" co" co' co" co"

<3 -<1 -Cl

co c*1-⁴

6,03

6,06

6,10

6,43

6,44

6,48

6,52

<1 W] <1 <1 CiOiG:

GO bob]

a io co

6,86

6.90

6,94

CC 1-1 ^ oc

H (M N (M

J<1    <1

bo bs To co

' Ol IO 00 -O

Iy

NP

TABLICA XXXVI.

Rozstawienie dwu ceowników 2 b

dla I

j~⁹1

Fig. 460.

NP

! Profile ; Profile | austrjackie j niemieckie

Profile Profile austriackie ' niemieckie

Ol

co ćb oo o oi co -+ o

o i looooioioao I Ol CO iÇ> lO O I-

CO GO Ol T—I CV1 "Tf 1-0

I OO O l

I c5 oo

05 Id Id id Id Id

^ 00 05 Md O 00

rH

05 C7» ^ W O O Ol O' O oo Ü'» 05 o

95

108

120

134

140

160

172

TABLICA XXXVII,

Powierzchnia przekroju jednego kątownika

po opuszczeniu dziur na nity.

rc*^ If

Fig. 461.

\\ y miar y

Przekrój netto Ff, cm²

Przekrój |j 4 netto F₀ cm²; ü

Przekrój netto F₀ cm²

25    25 X

co

co

CO

30 X 30 X

co

sąą

M'i-T t-Tcj'ccT ci co co

GO

t>> CCI lO    Hiin^

co_cq_    oi^ 01^

r-T —T©f    <cf ci co’

Wy miary

Przekrój

4 netto F₀ cm² d

Przekrój

netto F₀ cm²; 4

Przekrój netto F₀ cm²

40 X 40 X

45 X 45 X

•O OS Ol OS OI 4*

OJ

iO    iO    Ca    t>

CD ca    GO    CD    CO    C5

r\

<M CO    CO    CO    Tłf

IO

lO

io

so

»o

CO 00 <1 OS OD -J OS Ol

co

05

jOVipspl ■ OSOlJ^jt»

co co © © oSSa

OS

60 X 60 X

CO 00 <1 OS

jr» odj<j ci ci 'bs'Vi'golo o o co iP* w ©

CO

65 X 65 X

O CO OD OS

CD

6,48

7,49

8,48

9,45

10,40

18

70 X 70 X

t* © CO 0C -J

OS

os oo m © so

r-^Cvl

00 oT O r-T oi

riHri

QC

§5    'ê'Sî'So'co §o SSSlâë Ê®'©§To    'ïo'Sî'câ

cc

OD

75 X 75 X

t> QO 05

8,75

9,92

20

8,61

9,76

co

co

O T—1

tH r-4

11,07

12,20

13,31

10,89

12,00

13,09

oo os

80 X 80 X

OHW

Hrtrl

10,72

11.-97

13,20

14,41

15,60

20

10,56

11,79

13,00

14,19

15,36

co

to

i 10

I H

9    20    12,69

14,00 15,29

22

12,51

13,80

15,07

<N

ssss    fessas    ssisąą    sąąsą    sąsąss    ąsą&s    ąąą

oD-t-f    ^r^jTsfs co* iß'o'coV' so cd o^ocT os    cc' r- oo os" o    r- oo os r-< t-h    od ©o i-ï im    © ih <m co" ud    (N eo

tH    tH tH    tH rH tH tH rH t—« tH rH H tH rH

Wymiary

ii

Przekrój

netto F₀ cm² I d

Przekrój 1 netto Fn cm² ^

Przekrój netto F₀ cm²

12

85 X 85 X i ₁₃

20

16,56

22

17,81

16,32

17,55

24

16,08

17,29

20

10

90 X 90 X [ 11

I 12

I 13

13,59

15,00

16,39

17,76

19,11

22

13,41

14,80

16,17

17,52

18,85

24

13,23

14,60

15,95

17,28

18,59

10

20

15.39

22

100 X 100 X

11

17,00

15,21

16,80

24

15,03

16,60

12

18,59

18,37

18,15

13

20,16

19,92

19,68

14

21,71

23,24

21,45

22,96

21,19

22,68

( io

22

I¹¹

110 X HO X { 12

13

i 14

18,80

20,57

22,32

24,05

25,76

24

18,60

20,35

22,08

23,79

25,48

26

18,40

20,13

21,84

23,53

25,20

I io

22

120 X 120 X { 13

14

{ 15

20,80

24,72

26,65

28,56

30,45

24

20,60

24,48

26,39

28,28

30,15

26

20,40

24,24

26,13

28,00

29,85

12

130 X 130 X

13

22

14

15

16

27,12

29,25

31,36

33,45

24

26,88

28,99

31,08

33.15

26

35,52

Ki

26,64

28,73

30,80

32,85

35,20

34,88

i 12

22

140 X 140 X

13

14 I 15

29,52

41,85

34,16

36.45

24

29,28

31,59

33,88

36,15

26

29,04

31,33

33,50

35,85

{ 16

38,72

38,40

38,08

14

150 X 150 X

15

22

16

17

18

36,96

39,45

41.92

44,37

46,80

24

36,68

39,15

41,60

44,03

46,44

26

36,40

38,85

41,28

43,69

46,08

f 14

22

15

160 X 100 X 4 16

17

39,76

42,45

45,12

24

39,48

26

l 18

47,77

50,40

42,15

44,80

47,43

50,04

39,20

41,85

44,48

47,09

49,68

Bryła; Podręcznik budownictwa żelaznego

15

-f

67

10

12

13

er. 4-

18

20

TABLICA XXXVIII. Powierzchnia ceowników

po opuszczeniu dziur na nity w stopkach.

-wcU

Fig. 462.

Profile austrjackie

Profile niemieckie

(I

10

13

13

14

16

I 16

00

18

22 r 20

24

20

I;₀rm³

i'nCra²

(1

F₀cm²

Fncrn²

4,62    8

5,37    8

6,00

10

4,34

5,09

5,72

7,22

12

7,10

7; 88    10

7,59

26

22

28

IZ,

30

22

16,87 | 18 18,52 | 18 22,64 ! 18 26,18 20 30,96    20

9,5

13

9,0

11,9    13

11,4

14,7

14,2

17,9

20,8

24.6

28.7

32.6 37,1

42.7

47.4

51.5

16

17,3

20

20,0

20

20

23

23

P

| 23

26

23,8

27,8

31,9

36,3

41,9

46,5

50,6

TABLICA XXXIX,

Podziały nitów:

Kątowniki nierównoramienne Kątowniki równoramienne

ms:

h-

Fig, 463.

c2

_

? -r

•3

Wymiar

ramion

i).

Wymiar

ramion

35 X 35 |i 20 40 X 40 ' 22

45 X 45    25

50 X 50    28. ii —

55 X 55

30

75 X 75

80 X 80

42,

45

65 X 100 35 55 75 X 90 42 50

90 X 90    50

75 X 100    42    55

130 X 130 - 50 140 X 140 || 55 150 X 150 I 55 160 X 160    60

CM •

O* O O O'

55

55

2 28

TABLICA XL.

Tablica śrub.

&o^d *-

iess*

ml

rJ ___M

rt

kO

Er

Fig. 465.

Sworzeń

Zewnętrzna u--i

średnica śruby|i Średnica Przekrój i

”d“    ! d, Ft

Wysokość

mutry

Wysokość

głowy

Rozwartość

klucza

; Wytrzymałość | na rozciąganie

Kc = 600 I Kc ■== 800

Średnica

mutry

cale ang.

mm

mm

cm2

mm ij mm [j mm

cale ang.

lC HjMM H

! ;

cc'^oTr-T'

rH

(M CO C5 05 I> H Tt'h

hT co" iPoo'

CO h-.

!

rH Dr

H* O rH CD

cTcT cf o'

CC 05

O rH rH rH

CO CO 05 rH

HHm(M

■PPPP

co

05 05 O«

H- Ol -c| m

C>S i-* i—.

o“ o cTcT

^ W K)

CG O* CO rfH :

o^oooo

o’ CC

rH »O CO l-

rH 1-0 CO ,ł>

CC '-f 00 (M K> *f CO

>-H rH CO rH lO CO

■H rH rH i -rH rH t-I rH

2V₄

2‘/₂

2»/4

CO

-s-r -te

rO 4-

O 1> L' W

l'* 00 l> co

H* t> r-> CO O O t-T tH

; r- Ctf Ol h

]4^'tS"’

i> os os cc C l co t>

o" r-Tr-T ca

13

OrTri Ol

i 16

19

| 22

38,10    32,68    8,388 i 38

44

48

Oł

r-H CO 1C5 Hrtrl

lisi §|s.ą ąąąs

©a eôVicT «0050 r- >o 05 co

t—¹ rH tH CM

h⁴ M 8- ja M H H

^ -1 W    CO r-* K*

co **.    oo a:

76,20 66,90 35,15 82,55 72,57 41,36 88,90 78,92 48,92 95,25, 84,40 55,95 101,60 90,75 64,68

BV;

3³/₄

TABLICA XLI

Tablica nitów.

Średnica'

Pow.erzf linia.

Wytrzymałość nitu na ścinanie przy naprężeniu dop.

kg/cm²

Grubość 6 ścianki

Wytrzymałość nitu na ciśnienie na ściankę dziury’przy napr. dop.

kg/cm²

cm.¹

10001100

mm

1200 1400

1600 ! 18068 20£0

10

0,785    0,41 0,55

0,63 0,71

0,78 0,86

12

1,031    0,68; 0,79 0,90 1,02

1,13

1,24

t—k    h—k

OCOOOM Oi O-CO 00 -O 05

13

1,327 ' i 0,801 0,93 1,06 1,19

1,33

1,46

CO GO -1

14

1,539    0,92 1,08 1,23 1,38

1,54; 1,69

CO GC -3 £>S o

05

J.O

oo

■ V

r-*'

05

25

2,01

2,21

0(M COCiO(M^

r—< T—1    1-4 -rH tH

18    2.545    1,53 1,7.8 2.04 2,29

2,54

2,79

cc oo

20    3,142

1,88

2.20 2,51

2,83

3,14! 2,45

22

3,801    2,28

2,66 3,04

3,42

3,80l 4,18

:

ij

23    4,155    2,49

2,91 3,32 3,74

4,151 4,56

oaSi^ta oo os ^ co o oîrf^ccoccj^coo

ąssąąą ąs    S§ ąąąs ąąs s ą|ąąąąąlą^ąąą

O O w \ T~f C H - .1 H |tH rH H. H rH t—'    ¹ t—1 rH 30 jl —T r—i Ol <d i r-T r— d d CO'

2,16

0,84

0,98

1,12

1,26

1,40

1,18

1,34

1,51

1,68

1,27

1,46

1,64

1,82

2,18

1,96

2,35

1,79

2,02

2,24

2,69

3,14

2,02

2,29

2,52

3,02

3^53

2,40 2,80 2,88 3,36 3,36 3,92 3,84 4,48 2,64 3,08 3,17 3,70 3,70 4,31 4,22 4,93 4,75 5,54

*— CC t-h (M co cc -r* o* KO CC CO ^ iC

Ol

0,96 1.08 1,12 1,26 ! 1,28 j 1,44 1,44 1,61 1 1.60 _1,80 ! 1,15 1,30 i 1,34 1,51 ! 1,54 1,73! 1,73 1,94 L92 2,16 | 1,46 1,64 | 1,66 1,87 1,87 2,10 2,08 2,34 2,50 2,81 1,57 1,76 1,79 2,02 2,02 2,27 2,24 2,52 2,69 3,02

2,05

2,30

2,56

3,07

3,58

2,30

2,59

2,88

3,46

4,03

W OJM CO OJ LO CO ! za L\0 CO CO 1— I CO LO CO LO r— IC IC r- -i ^ IĆ i—¹ h-‘    ¹

£88S2'æ £ £gggz&s£8    2§loSÏglj 8g¥ë£

2,88 3,64 3,60 3,20 3,30 4,00 3,84 4,02 4,80 4,48 5,04 5,60 5.12 5,76 6,40

ąąąsą

diO «dV L-CC lO -rH CC

os n h cc id co t'-

sąąąą

CO't lO o

4,42

5,15 5,80 6.44 5,89 6,62 7,36 6,62 7,45 8,28 7,36 8.28 9,20

«r

Iw

O O lO © iO II © lO © iO © CO CO -cfi 4h o

W l\S H K

! iO O iO O iO ; lO © © O t>

>—*    H—*-    M    *—4.    .    |Mi    ^ ;¹

Oi 4^    4»    CO Oi    IO    IO    i—¹    i—¹-    © |    ©    ©    ©    oc    ©

© d    ©    oi ©    oi    ©    oi    ©    o» I    ©    ot    ©    o«    ©

TABLICA XLII.

Spółczynniki zmniejszające na wyboczenie

wedle przepisów Ministerstwa Robót Publicznych.

Żelazo

zlewne

Żelazo

spawane

Żeliwo

Drzewo

ppppp Ippppp ppppp

©©©©"© '"-iVlPiPiPi |I<1 oo'oo'oo 00

© CO 4* © 00 i: © L\0 ©W O» -1 i. © — W O» OO

sąąąs

o o o o ö

0,90

0,83

0,70

0,70

0.63

ÏÏ

CO © GO CO CO ¹ tH © © rft GM GO GO 1>* t>* t>* ! !>•©©©©

o" o*' cT o"' cT : cT cT cT ©* o*'

0,58

0,53

0.48

0,43

0,39

TT

oc    9 I 22 2 03 p *© : «5 *h © c- >o gm © t> vo ^

> <P tCpi£0 »cp    ~t^Opcp CO^Cp^GM^GM Ol G>] h H H th

©“ cT o' cT ©' i cT ©* ©" cT cTij ©~ cT cT o' cL cf ©~cf cT ©“

© L- ^ GM © l> lO CO © © I CO TH © l> vO ' lO^iO lO^rptOJ]    co coj co^co Ol GM GM

© © ©'oGTl©'©'©'cr©'’cr©'©'crcr

iM Zßfißß 8SSŚS 58888    S5SS8S2

©ooo © © © © © o' © ©" ©" o“ cT o“ ©‘ ©" ©" cT cT o' cT o" ©“ cr©'©"©

po o po

t—i. »—t'L-T—¹>4o

4* © <1 © ts2

©_© ©O ©

T (M H o ©

OMYŁKI DRUKU

Na str. 30 fig. 74 zamiast ,,c* powinno być „e“. „    „    30 „    74

„    „c“.

,,    40 trzeci wiersz od dołu zamiast 0,30 ]/"C powinno być

0,030 Vc.

„    48 przed tablicą „śrub łączących“ powinno być:

„Często używa się nast. schematu:“

„    „    51 wiersz czwarty od góry powinien brzmieć:    <>

2 c, ht8 - 2 c, h₃B - 2 d(2 c,-f gfl)[i^l^j²

72 C2 bi -h go) II³

Na str. 74 wiersz 12 od dołu: nałoży skreślić: ,/por. fig. 217)“. 5 „

5 „

70

86

: „te“.

zamiast cos a oc 1

91

powinno być ms a*—* 1 4 od dołu zamiast „w razie, gdy na płatwi leży z nast. tabliczki“ powinno być „z nast. tabliczki : W razie gdy na płatwi leży“ :

Na str. 90 należy dodać uwagę: „Fig. 283 jes* przekrojem ab lig. 282“.

Na str. 100 wiersz 10 od góry zamiast „przykład“ powinno być „przegub“.

Na str. 3 34 rysunek 404 należy opuścić.

144 wiersz 3 od dołu ma być fig. 415 a

184

17 od góry zamiast „ciśnienie na ściankę

dziury“ ma być „ścinanie“.

\\o

,<b

cl

f<9

K' , r

*

4

wV

*

»

* '

■

é

/

4

y

iÆ

mPkĄ

'■ J? M i

W* 3Ki

ÉF

rg

ĄJ|

.m-

d&‘ {!• -

r,-

I#

i '■** w

%V, fi

mm

■pite

'ĄmPfiS* jr*Jf

£|!SR 4*

ppPi^

*

-,

,;y

& Pm*'

■%

POLITECHNIKA KRAKOWSKA ! BIBLIOTEKA GŁÓWNA

L. inw.

28466

Kdn. Zam. 480/55 20.000

hU

Sfl

iii

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000231519