j ;

■

Й

Ni:

■ ^

lii

шИШЖ

. î

м

>

iölilli

i ÜB

i i

Щ

il

Il LM

:

"i

’

:

,,

г

! '■: ;

!

У

:::

!

N

. I

[i

.

:

Politechnika Krakowska Biblioteka Głowna

...    г-'.-

\y-~~ ~У~ - '—у -

.

■

•• - •" ***? •"

ÜÄ

ШШ§яш . --л щшвт

тшг -

• '-ШЩ*

т^т

*- --ć&stfBBi

й - i

:

м

&1-Н.

Щ&.

- -*г -г- -    ^

.-Î - ‘

V :    -

~ Y- .'‘i, :-'“-с- : ••'- -Т —.-■••*--L    *—; -:

2

-

‘ . •■• • -•

■ -••

‘Ж.

-'•

.

.

щ

\

\

л

У J, '

ш

.

у t

f

*

J .

I

ч

>

ш

SŁOWNIK ŁACIŃSKO-POLSKI

SŁOWNIK ŁACIŃSKO-POLSKI

DO UŻYTKU SZKÓŁ ŚREDNICH

OPRACOWALI WSPÓLNIE

JUL JAN DOLNICKI, ALEKSANDER FRĄCZK1EWICZ, D« KONSTANTY ŁUCZAKOWSKI, DR WALENTY WRÓBEL I WŁADYSŁAW ZAGÓRSKI

POD KIEROWNICTWEM

DRA BRONISŁAWA KRUCZKIEWICZA

WYDANIE DRUGIE

mm

KSIĄŹNICA-ATLAS

ZJEDNOCZONE ZAKŁADY KARTOGRAFICZNE I WYDAWNICZE TOW. NAUCZ. SZKÓŁ ŚRED. I WYŻ. — SP. AKC.

LWÓW — WARSZAWA

19 2 5

ХЛкО^

]Г .31/0 % 5 °}

М:с.

К-Utk

—4ST-

JAŚNIE WIELMOŻNEMU PANU

drowi ludwikowi Ćwiklińskiemu

profesorowi Uniwersytetu lwowskiego i poznańskiego, założycielowi towarzystwa FILOLOGICZNEGO WE LWOWIE DŁUGOLETNIEMU JEGO PREZESOWI I CZŁONKOWI HONOROWEMU

W DOWÓD CZCI

POŚWIĘCAJĄ AUTOROWIE

.

(

■

SKRÓCENIA.

1. Imiona autorów: = Caesar.

= Cicero.

= Horatius.

— Livius.

— Nepos.

= Ovidius.

— Sallustius.

= Tacitus.

= Vergilius.

2. Inne skrócenia:

abl.    — ablativus.

acc.    — accusativus.

acc. c. inf. — accusativus cum infini-tivo.

act. — activum.

adi. — adiectivum.

celt. —- celtycki (wyraz).

comparât. — comparativus.

coni. = coniunctio lub coniunctivus.

dat. — dativus.

demin. — deminutivum.

dom. — domyślny (wyraz).

eufem. — eufemistyczny (wyraz).

f. lub fern. = feminimum.

frequ. — frequentativum.

gen. — genetivus.

g г. — grecki (wyraz).

graec. = graecus.

imperat. — imperativum.

incoli. = incohativum.

indicat. — indicativus.

inf. — infinitivus.

/л/г. = intransitivum. loc. — locativus.

m.    — masculinum.

n.    — neutrum.

n. pr. — nomen proprium. niem. = niemiecki.

nom. — nominativus. nom c. inf. = nominativus cum infi-nitio.

np. — naprzykład. obi. — obiectivus.

opp. — oppositum (przeciwstawienie).

part. = participium.

pass. — passivum.

person. — personifikacja.

pi. = pluralis.

por. — porównaj.

posit. ■— positivus.

praes. — praesens.

PFA. — participium futuri activi.

PFP. = participium futuri passivi.

PPP. — participium perfecti passivi.

PPr. — participium praesentis.

przen. — przenośnie.

sc. = scilicet (= domyślny wyraz).

sem. = semicki (wyraz).

sg. lub sing. = singularis.

subst. — substantivum.

superl. --- superlativus.

t. j. — to jest.

trans. — transitivum.

voc. = vocativus.

zob. — zobacz.

3. Liczby 1. 2. 3. 4. po słowach (verba) oznaczają konjugacje, liczba 3. po przymiotnikach oznacza, że przymiotnik ma trzy zakończenia.

4. Iloczas (quantitas) zgłosek długich oznaczono kreską poziomą: tak np. w wyrazach: amicus, Amülius zgłoski ml, mü są długie, wszystkie inne krótkie. Iloczasu litery y jako rzadkiej nie oznaczano z powodu trudności typograficznych.

;

.

'

■

■

.

A.

A. Tą literą oznaczano niekiedy w odpowiednim związku cały wyraz od niej się rozpoczynający, a to: 1) Aulus; 2) absolvo (uwalniam oskarżonego); 3) antiquo (odrzucam wniosek prawodawczy); 4) ante (w datach kalendarzowych n. p. a. d... Kai. April.); 5) = ab (w połączeniu a. u. c. = ab urbe condità).

a (ah) interiecł. ach! ä, ab, abs (por. gr. *kó, nient, ab), a kładzie się przed spółgł., ab zwykle przed samogł. i przed h, lecz także przed spółgł.; abs (w złożeniu) przed t, c, qu; zam. absporto pisze się as-porto; tak samo w wyrazach złożom, tylko przed f kładzie się w nich au: aufero; I) adverbialnie: w zïozenm: I/ z = absumere; 2) u = absolvere, abs-condere; 3) nie —, bez — : absimiiis, amenś; podobnie: absonus niemile brzmiący. II) praep. z nbl.; 1) o miejscu— na pytanie: skąd? od, z. a) przy czasownikach ruchu: maturat ab urbe proficisci C; a fundamentis N do szczętu; ab radice... cupressum V wraz z korzeniem; podobnie przy imionach miast = z okolicy: exercitu ab Alba accito L; b) o oddaleniu w spoczynku: longe abesse a ffîiibus C; a cultu at-que humanitate provinciae longissime absunt C najbardziej są oddaleni od prowincyi, jej ogłady i oświaty; 2) o czasie: od, po ab hora septima ad vesperum C; a puero N; ab ineunte aetate Ci; a teneris V. od dzieciństwa;

Słownik.

ab integro C na nowo; ab incenso Ca-pitolio £ po spaleniu, ab his praecep-tis contionem dimisit L; recens ab incendio L bezpośrednio po ; surgit ab his O po tych słowach ; 3) o idealnych stosunkach: od a) abhorrere, distare, differre ab aliquo Ci; heros ab Achille secundus H po; ab love tertius Aiax O; mutatus ab illo V w porównaniu z owym; haud ab re est L nie jest od rzeczy;-a fronte 0 na przodzie; pendëre a mało V wisieć na maszcie; w znacz, od strony: a fronte; a novis-simo agrnine insequi C tylną straż ścigać; clementissimus ab innocentia Ci wobec ; stare ab aliquo N, esse, sentire ab aliquo Ci stać po czyjejś stronie; b) powód lub sprawcę czegoś po słowach biernych lub nieprzechodnich ze znaczeniem biernem = przez; vinci ab Aenea V; doceri ab aliquo Ci pobierać naukę od kogo; c) po czasownikach: brać, przyjmować, żądać, słuchać, doświadczać: nihil a me audiet Ci; honores a populo adipisci Ci; timere ab aliquo Ot; rzadko przy przymiotnikach i rzeczownikach: tempus triste a no-stris malis 0; ferox ab re bene gęsta L; plaga ab amico Ci; przy naści oznacza dalsze pochodzenie: et qui nas-centur ab illis V; przen. facinus na-tum a cupiditate Ci; esse a Graecis Ci pochodzić; bez czasownika: omnes a Belo V Belus i jego potomkowie; nostri illi a Flatone Ci uczniowie Platona; dulces ab fontibus undae V ze

źródeł wzięte; przy imionach miast; Turnus Herdonius ab Aricia L, pastor ab Amphryso V — Amphrysius ; d) po słowach : oswobadzać, uwalniać, odpierać, bronić: vacui, expertes,soluti ас liberi fuerunt ab omni sumptu Ci; temperare a lacrimis V; pudicitia tuta ab libidine Ci; ab eius audacia libe-ros tegere Ci; ab hoste templa defen-dere Ci; e) o ograniczeniu: laborare a re frumentaria C mieć niedostatek żywności, paratus ab omni re Ci pod każdym względem, nihil tibi a me défait Ci z mej strony, a se dare (solvere) Ci z własnych środków.

abacus, i, m. (äßa£) płyta, stół, stolik wytworny do wystawiania srebrnych naczyń.

ab-aliëno 1 (aliënus) uczynić coś obcem; z domyślnem: a se = nłaśc. zrzec się, pozbyć się : civitas ea, quae acceperat a maioribus, vendidit atque abalienavit Ci; abalienati’ iure civium L pozbawieni prawa obywatelstwa; prsen. odstręczyć, zniechęcić, skłonić do odstąpienia; ab alquo lub z dat: Tis-saphernes periurio suo homines suis rebus abalienavit N; oppida abalienata N odstręczone, zbuntowane.

Abäs, antis, m. C'Ajfoç) 1) A., król argiwski, pradziad Perseusza; aban-tëus abantejski O, patronym.:

Abantiades, ae potomek Abasa, a mianowicie 1; Akryzyusz łub Perse-usz O. 2) pewien Trojanin, towarzysz Eneasa V. 3) Centaur O.

abavus, i m. (avus) prapradziad, przodek.

Abdera, ae f. (pierwotnie Abdera, orum (’ AßSrjp*) A., miasto w Tracyi, miejsce urodzenia Protagorasa i De-rnokryta; Abdërïtës; ae m. Abderyta; mieszkańcy A. uchodzili za ludzi ograniczonych.

abdicätio onis f. (abdicare) wyrzeczenie się, złożenie urzędu.

ab-dico 1) złożyć (urząd), wyrzec się, dictatura se abdicat C; absol. consules abdicaverunt Ci; u historyków także; trans, abdicate magistratu S; aliquem patrem abdicare L. (nie uznać).

ab-dïco 3) dixi, dictum, odmówić, nie zezwalać (wyraz techniczny au-gurów) aves abdicunt aliquid Ci ptaki nie pozwalają = wróżby są niepomyślne.

ab-do 3) didi, ditum: usunąć, oddalić, ukryć, schować: copiae paulum ab eo loco abditae C; prsen.: se litte— ris abdere Ci zagrzebać się w naukach -r abdenda erat cupiditas L; lateri ensem abdidit V utopić; abdita texit ora fru-tex O: ita texit ora, ut abdita essent; stąd abditus 3 schowany, skryty, oddalony; abditi sensus L. tajemne; res abditae et occultae Ci tajemnice; subsL abdita rerum H pojęcia dotychczas nieznane, nowe; abdita longe O odludne miejsca.

abdomen, inis, n. : brzuch, prsen. żarłoczność.

ab-düco 3) duxi, ductum 1) odprowadzić, zabrać, usunąć: cohortes se-cum abduxit C., capita ab ictu V; 2) wprowadzić, wydzierać, rabować; uxo-rem abduxit ab Amynta Ci; abducta ar-menta 0; in servitutem abducere C zabierać w niewolę; 3)prsen. odwieść, odzwyczaić, odstręczyć: natura puerum a paternis vitiis abducit Ci; artem ad quaestum abduxit Ci; a coniecturis divi-nationem abducere Ci oddzielić, wyróżnić; equitatum ad se abduxit Dola-bella Ci przeciągnął na swą stronę.

ab-eo, ïre, ii, iturus 1) odejść, odchodzić, zabrać się, wyjść: unde abis-sent, statim redirent C; quin tu abis ad malam pestem Ci idź do kata! s abl.: comitio L. sedibus, Suria T; prsen.: magistratu abire Ci L złożyć urząd, częściej z przyimk. a, de, ex : a subselliis Ci, ab urbe L, de provin-cia Ci, e conspectu CS, abis periturus V, Romani ut victores, Etrusci pro victis abierunt L. 2) prsen. przemijać, upływać, zniknąć: abiit ille annus;

illud tempus Ci; abit somnus Ci; 3) zgodny, niestosowny: absurdae atque wrazić się, przeniknąć: cornus sub abhorrentes lacrimae L. pectus abit F; vis mali abit per artus ab-icio 3, igci, iectum (iacere) 1) od-0; 4) przejść (w mowie), odejść od    rzucić, porzucić, preen, zmarnować,

czego: quid ad istas ineptias abis Ci;    stracić, złożyć, zaniechać: abicere

abire in ora hominum L dostać się    hastam, scutum Ci., pecuniam non

na języki; 5) przejść na kogo, żarnie-    posuit, sed abiecit Ci, spem oranem

nić się, przeistoczyć się: abiit res a eon-    Ci, si Catilina consilium belli faciendi

silio ad vires pugnantium N; in avi    abiecerit Ci; se abicere Ci stracić na-

mores abire L przyjąć obyczaje: abe-    dzieję; 2) rzucić na ziemię, powalić,

unt studia in mores O; vestes in vil-    zabić: multis vulneribus acceptis

los abeunt 0 przemieniają się.    se abiecit exanimatus Ci; supplex te

ab-equito 1) odjechać.    ad pedes abiciebas Ci; abiecit beluam

ab-errätio, önis f. (aberrare) za-    Ci; preen, poniżyć, podać w pogardę

błądzenie, preen, rozerwanie, roz-    natura ceteras animantes ad pastum

rywka.

ab-erro 1) zmylić drogę, zabłąkać tota a me reprehensa et abiecta est się, aberrant ex agmine naves L;preen. mylić się, zboczyć, odstąpić od czego: coniectura aberrare Ci; aberret oratio

abiecit... hominem erexit Ci; ea lex

Ci. PPR:

abiectus, 3. adv. abiectë 1) porzucony; preen, niedbały, niedbale wykonany: olor udis abiectus in herbis O leżąc, comicorum senarii propter similitudinem sermonis sunt abiecti

ab eo, quod propositum est Ci ; a reguła naturae Ci.

abhinc, wlaść. stąd; tylko o czasie, licząc wstecz == od, przed: horum    Ci; 2) powalony; preen, upadły, po-

pater abhinc XXII annos est mortuus    konany, znękany, nikczemny, podły:

Ci przed 22 laty, od 22 lat. comitiis nimiis viribus adversarii abiectus Ci; abhinc diebus XXX factis Ci.

perculsus atque abiectus conscieptia ab-horreo 2, ui, 1) cofać się przed Ci; vestra familia abiecta et obscura Ci. czemś ze strachem, wzdrygać się: om- ab-iectio, onis f. (abicere) brak od-nes aspernabantur, omnes abhorre- wagi. małoduszność, animi Ci. bant Ci., preen, mieć niechęć, stronić, abiegnus 3. (abies) jodłowy: ha-brzydzić się: a qua ego nullam con- stile L.

fiteor aetatis meum tempus abhor- abiës, etis f. jodła; preen, to, co misse Сг; non abh. [litotes) mieć skłon-    się z niej robi, a więc: okręt, włócz-

ność, zajmować się gorliwie: ab nulla nia, belka: labitur undis abies F; trans-turpi suspicione abhorrebat Ci. 3) być verberat abiete pectus F; sectaque in-obcym, przeciwnym czemu, różnić się, texunt abjëte costas F. nie zgadzać się: quod non modo a ab-igo 3, ëgi, actum, (agere) od-consuetudine iudiciorum verum etiam pędzić, odegnać, spłoszyć, uprowadzić, a forensi sermone abhorreat Ci. co nie- ukraść: puer, abige muscas! Ci; diver-tylko sprzeciwia się praktyce sądowej, sum ad litus abacti V zapędzeni; nox lecz także niezgodnem jest ze    sposo-    abacta F ustępująca, e    abl.: abacta

bem przemawiania w sądzie;    abhor-    pauperies epulis regum    H; praedae

rere a fide L nie być podobnem do    abactae hominum pecudumque L; con-

wiary, neque abhorret vero T    to jest    scientia abigi H dać się    odstraszyć;

nieprawdopodobnem, orationes inter partum sibi abegit Ci T spędziła, se abhorrent L. PPr.:    ab-itus, us, m. (abire) odejście, wy-

abhorrens, tis (jako adi.) obcy, nie- marsz; post abitum huius importu-

nissimae pestis Ci; ргзеп. wyjście, drzwi: omnem abitum custode coro-nant V.

ab-iüdico 1. odsądzić prawnieî(Ale-xandriam) a populo Romano abiudi-cabit Ci; prsen. odmówić: ipsum sibi libertatem abiud. Ci. zrzec się.

ab-iungo 3) iunxi, iunctum, wyprzęgać, prsen. odłączyć, oddalić: ab-iuncto Labieno vehementer timebat Ci.

ab-iüro 1) odprzysięgać się, pod przysięgą zapierać się, przeczyć: cre-ditum S; abiuratae rapinae F zaprzeczone

ab-legatio, önis. f. (ablegare), wysłanie, odesłanie, oddalenie.

ab-lêgo, 1) wysłać, oddalić, odprawić, odkomenderować: bellum nos ab urbe ablegatos tenet L; honestos homines ableget a consilioque dimittat Ci usunąć; per speciem militarium usuum — magna pars ablegati L.

ab-lüdo, 3) nie zgadzać się, być niepodobnym : a te non multum ab-ludit imago H.

ab-luo, 3) lui, lütum (por. lavo), obmywać, zmywać, oczyścić: manus unds 0; attrectare nefas, donee me tlumine vivo abluero V; prsen. zmyć, usunąć, oddalić: perturbatio animi plaça tione abluatur Ci.

ab-nego, 1) odmówić, zaprzeczyć, niepozwalać: rex tibi coniugium abnegat V; abnegat — vitam producere V wzbrania się, nie chce.

Abnoba, ae, m (sc. mons) A., góra, z której wypływa Dunaj, dziś: Czarny Las.

ab-normis, e, nieprawidłowy; ab-sapiens H nie należący do żadnej szkoły.

ab-nuo, 3) ui, utum (uitum) (por. i*ova«»), skinieniem zaprzeczyć; prsen. odmówić, wzbraniać się, nie chcieć: manu abnuit quidquam opis in se esse L, pugnam, certamen L; s inf.: abnuebant: melioribus parère L; s acc. ■c. infr. abnueram Italiam concurrere

Teucris V; non abnuere se, quin... mało patefierent T; locus abnuit T nie pozwala, nie dopuszcza; nec abnuit omen L (litotes) chętnie przyjął; abnuere a se commissum facinus Ci zaprzeczać.

ab-oleo 2) ëvi, itum, zniszczyć, zburzyć ; prsen. zatrzeć, usunąć, znieść, unieważnić, odebrać: deum sedes ve-tustate aut igni abolitae T; viscera undisab. (spłukać); Sichaeum F pamięć o nim; Titus certamina aboleverat T ukończył; alicui magistratum L.

ab-olesco 8) ëvi (incoh. do aboleo) zniknąć, zaginąć: cuius rei memoria aboleverat L; non abolescet gratia facti F.

ab-olitîo, önis f. (ab-oleo) zniesienie, obalenie.

ab-öminor 1) ml. nie chcieć stosować do siebie złej wróżby, nie życzyć sobie, wzdragać się: si... quod abo-minor 0 czego broń Boże!; quod nos abominamur, vos optatis L; do tego bierne formy : abominandum nomen L obrzydły, znienawidzony; parentibus abominatus Hannibal L.

Aborigines, um. m. (origo) Abo-ryginowie, pierwotni mieszkańcy La-cyum L.

ab-orior, Iri, ortus sum poronić.

abortio, önis f. (aboriri) poronienie.

ab-rado 3) si, sum obcinać, ostrzydz, ogolić; prsen. wyłudzić: caput et su-percilia abrasa Ci.

ab-ripio 3) ripui, reptum (rapere) oderwać, porwać, unieść, uprowadzić gwałtem, zabierać, rabować: naves noto abreptae F; abripi tempestate L; se abripere L uniknąć, usunąć się; familias abripuerunt, pecus abegerunt Ci; quae régi portarenfur abripiebat N; prsen. natura a parentis similitudine eum abripuit Ci uczyniła go niepodobnym ; Romuluin natura abripuit ad humanum exitum Ci zgon przyspieszyła, wcześnie zabrała z tego świata.

ab-rogo 1. 1) ml. zażądać zwrotu, odebrać, odjąć: imperium est abroga-tum Ci; Gracchus conlegae magistra-tum per seditionem abrogavit Ci; qui-bus abroges fklem iuris iurandi Ci; nirnium scriptis abrogat meis 0 zbyt nieprzychylnie ocenia; 2) uchwałą zgromadzenia narodowego coś kasować, usunąć: cur leges abrogandas censeam, quas iudico non rogatas ? Ci; przen. pudorem feminarum cum lege L niweczyć.

abrotonum, i, n. [por. aßptkovov) boże drzewko, roślina używana jako środek leczniczy H.

ab-rumpo 3) rOpi, ruptum 1) oderwać, (ro)zerwać Lethaea vincula Pi-rithoo a. H; eques vagus abruptis vinculis T; przen. od-roz-łączyć, oddzielić: ea legio se latrocinio Antoni abrupit Ci; plebs a populo abrupta L; 2) przerwać, rozerwać ingeminant abruptis nubibus ignés F z rozdartych chmur błyska się raz po raz, albo: błyskawice rozdzierają chmury; abruptis procellis V skutkiem oberwania się chmury; podobnie: sidéré abrupto V; crurum venas T przeciąć; podobnie: cervix abrupta 0; przen. a) zgwałcić, skrzywdzić fas omne ab. V; b) przerwać: sermonem V; vitam V umrzeć, przestać żyć; spem, dissimulationem T porzucić; PPP abruptus 3) jako adi. ml. oderwany, stromy, przepaścisty; przen. szorstki: contumacia T; subst. abruptum, i, n. przepaść, otchłań: in abruptum tractus T.

abruptio, nis, f. (ab-rumpo) oderwanie, zerwanie.

abs = ab, jako praep. tylko w połączeniu: abs te Ci.

abs-cedo 3) cessi, cessum, odejść, oddalić się, ustąpić mlaść. i przen. także: zaniechać: minasque, ni procul abscedat... addunt 0; z abl. absce-dere incepto L; częściej z praep.: nun-quain senator a curia abscessit aut populus e foro T; manibus aequis ab-scessum T walka została nierozstrzygnięta; non abscessit Piso T; urbes, quae regno abscedant L odpadają.

abscessio, önis, /. (abscedere) odejście, ubywanie: abscessio et accessio Ci.

abscessus, Qs, m. (abscedei'e) odejście, oddalenie się: aditus, abscessus importunus T; liutulûm abscessQ V; abscessus continuus T nieobecność.

abs-cldo 3) Idi, Isum (caedere) odciąć: abscidit iugulo pectus 0; capite abscidendo tempus terebant L; przen. a) rozdzielić: abscisus in duas partes exercitus C; b) odciąć, odjąć: spe un-dique abscisa L; PPP. abs-cïsus 3) odcięty, stromy, urwisty: saxurn un-dique abscisum L.

ab-scindo 3) scidi, scissum oderwać, zerwać, szarpać: tunicam eius a pectore abscidit Ci; abscissa comas V wyrywając sobie; przen. a) oddzielić: caelo terras etterras abscidit un-dis 0; inane abscindere soldo H rozróżnić rzecz wartościową od rzeczy bez wartości; b) odjąć, pozbawić: re-ditus dulcis absc. H.

abs-condo 3) didi, (di), ditum u-kryć, schować, zasłonić, przen. zataić: cadavera foveis ab. V; Atlantides abs-conduntur V gwiazdy znikają z oczu; podobnie: Phaeacum abscondimus ar-ces tracimy z oczu; id quo studiosius absconditur, eo magis apparet Ci; PPP. absconditus 3) adv. ó, ukryty, schowany \ przen. skryty, tajemny; insidiae Ci; przen. abscondite disserere Ci niejasno pod względem formy, ale gruntownie pod względem treści.

ab-sens, tis, [PPr. od abesse) nieobecny; (najczęściej jako dodatek objaśniający orzeczenie): a quo vivo пес praesens пес absens rex quicquam impetravit Ci; często jako orzeczenie w abl. abs. — w nieobecności: quem admodum multi in senatu me absente dixerunt Ci; niekiedy jako przydawka: amicorum conloquia absentium Ci;poetycznie: Romae laudatur Rhodos ab-

cność.

sens H daleki, odległy; sübst. si lice-ret nomen absentis deferre Ci.

absentia, ae, f. (absens) nieobe

ab-similis, e, niepodobny (tylko m litotes).

absinthium, ii, n. (àôîv&ov) piołun, ab-sisto 3) abstiti, odstąpić, odejść, oddalić się; przen. zaprzestać, zaniechać: z abl. nec custos absistit limine Ianus V; z przy im. ab signis C; ab ore scintillae absistunt V tryskują, conatu abstiti t L; z inf. absiste moveri У; nieos. bello absistitur L.

ab-solvo 3) solvi, solütum 1) odwiązać, uwolnić, uznać niewinnym: is annus populum bello absolvit T; consulem suspicione abs. L; omnibus sententiis absolvi Ci jednogłośnie; z gen. capitis N i z abl. crimine absolvi L; z przyim. de: absolvantur om-nes, de simili causa Ci, z dativ. homi-nem Veneri absolvit Ci uznaje, że nie jest dłużnym Wenerze, 2) ukończyć, doprowadzić do końca: absolvere opera C; cetera quam paucissumis absolvant S przedstawię; PPP. absolütus 3) adv. absolute 1) skończony, dokładny, doskonały: neque appellatur vita beata nisi confecta et absoluta Ci; absolute vivere Ci; 2) niezależny, bezwarunkowy: necessitudo simplex et absoluta Ci.

absolutio, Suis,/, (absolvere) uwolnienie, wykończenie,doskonałość: sententiis XVI absolutio confici poterat Ci; haue absolutionem perfectionem-que in oratore desiderans Ci.

ab-sonus, 3. niezgodnie brzmiący, niezgodny, nieharmonijny: vox absona Ci; z przyim. ab: absoni a voce motus L; poet, z dat. fortunis absona dicta H; fidei divinae originis nihil absonum fuit L wszystko zgadzało się.

ab-sorbeo, 2. sorbui, połykać, pożerać; przen. pochłaniać: ab. placentas H; oceanuś vix videtur tot res absorbere Ci pomieścić; tribunatus ab-sorbet orationem meam Ci.

absque (tylko m potocznej momie) bez, oprócz z abl.: epistula absque argumenta Ci.

abs-tëmius 3. (porom, temetum, te-mulentus), powściągający się od picia, umiarkowany, trzeźwy, wstrzemięźliwy: vina fugit gaudetque meris abstemius undis O.

abs-tergeo, 2, ersi, ersum, ścierać, ocierać, prsen. : quasi abstersa fuligine Ci; usunąć, oddalić: libri confectio abstersit senectutis molestias Ci.

abs-terreo, 2. ui, odstraszyć, odpędzić, wypłoszyć, powstrzymać: su-dibus alii absterrent hostes L; s abl. animos opprobria absterrent vitiis H; lub s abl. homines a pecuniis capien-dis C; canem a corio H. {przysłomie).

abstinentia, ae./.(abstinens) wstrzemięźliwość, bezinteresowność, rzetelność: nullum signum luxuriae, contra plurima abstinentiae N; abstinentia (sc. cibij vitam finire T głodem się zamorzyć.

abs-tineo, 2. ui, tentum (tenëre)

1 ) trans, powstrzymać, powściągnąć: si quicquam caelati aspexerat, manus abstinere non poterat Ci; z abl. Romano bello fortuna eum abstinuit L; zmykle z abl.: manus a sodałis filio abstinere non potursti Ci; vix a se manus abstinuit Ci omal nie targnął się na swoje życie; bardzo często refl.: quod te abstinueris nefario scelere Ci; se cibo N; nieosob. ut ab inermi ab-stineretur L; 2)intr.(= reflex.) powściągać, powstrzymać się, oszczędzić: La-bienus proelio abstinuit Ci; Tiberius publico abstinuit T nie pokazywał się publicznie; poet, z gen. abstineo ira-rum H; także z acc. Antenori ius belli Achivos abstinuisse L względem Ant. nie zastosowali praw wojennych; jako pass. do prohibeo: < aegre abstinent (= prohibentur), quin castra oppug-

praeter ducem nihil abest ad... S, memoria a meo sensu post mortem afu-tura Ci; quae libido ab oculis, quod facinus a manibus tuis afuit Ci nie dokonały ręce; 2) być oddalonym, być daleko: ii qui longissime absunt C; prsen. a) być oddalonym: cuius aetas a senatorio gradu longe abesset Ci; absint inani funere neniae II; b) być wolnym: quamquam abest a culpa, suspicione tarnen non caret Ci; afuit a societato sceleris N; c) różnić się, odstępować: nulla re longius absu-mus a natura ferarum Ci; longissime Plancius a te afuit Ci = przewyższył ciebie; d) być niestosownym: musice abest ab principis persona N; o) negatywne zwroty nieosob. haud multum, haud procul..., non longe abest, quin Ci niewiele brakuje, żeby, omal że nie; tantum abest, ut gratiam quaesisse vi-dear, ut multas susceperim simultates Ci nietylko że nie szukałem wdzięczności, lecz nawet...

nent L; PPr.: abstinens, tis adv. abstinenter, wstrzemięźliwy, bezinteresowny: praetorem decet non solum manus sed etiam oculos abstinentes habere Ci; poet, s gen. abstinens... pecuniae H.

ab-sto 1. stać opodal, abs-traho, B. xi, ctum 1) odciągać, oderwać, porywać; s abl. (poet.) invitas gremio genitoris O; s praep. de matris complexu eum abstrahet Ci; suos ab se liberos abstractos dolebant

Ci; liberos in servitatem ab. C; 2) prsen odciąć, rozdzielić, odwieść, oderwać: commeatu abstractus C mając odcięty dowóz; animus abstractus a corpore Ci; copias ab Lepido Ci nakłonić do porzucenia, buntu; pecunia a bono in pravum abstractus S dał się sprowadzić z drogi cnoty do złego; in partes abstracta £ rozpadło się na stronnictwa; a nullius commodo me otium meum abstraxit Ci; se a sollicitudine abstr. Ci uwolnić się.

abs-trûdo, 3. si, sum, tylko prsen.

ab-sumo 3. mpsi, mptum zużyć, ukryć, schować, zataić: tectum in- spożyć: absumptae in Teueres vires ter et laquearia très senatores sese V; purpura absumitur L; alimenta abstrudunt T; natura in profundo ve- abs. L; prsen. trwonić, marnować: ritatem abstrusit Ci; ut divus Julius absumet heres vina H; tempus dicendo amissa unica filia abstruserit tristi- absuinere Ci; 2) niszczyć, zabić: in-tiam T; PPP.: abstrüsus 3. schowa- cendium domos absumpsit L; w pass. ny, ukryty, skryty, tajemny: semina marnieć, niknąć, umierać: lacrimis flammae abstrusa in venis silićis V; absumitur omnis O rozpływa się; sin disputatio abstrusior Ci uczona roz- absumpta salus V; absumi morbo S; prawa nieco ciemna, niejasna; abstru- ubi absumptus erat L umarł, sus... Tiberius T skryty.    absurdus 3. adv. ë niezgodny, ra-

ab-sum, esse, äfui, afutûrus, 1-) być żący uszy; prsen. niedorzeczny, nie-nieobecnym, w czemś nie brać udzia-    zdatny, nieużyteczny: absurde canere

łu, trzymać się zdała, nie być komu    Ci, quam absurdum eum petere con-

warte; ingenium haud absurdum ST otwarta głowa.

Absyrtus, i, m. (wA<k>f>to;) brat Me-dei, którego, uciekając przed ojcem, zabiła i członki rozrzuciła po morzu, abundantia, ae f. (abundans) właść.

pomocnym: Dareus, dum ipse abesset, sulatum, qui praetor fieri non potue-custodes reliquit JV; abesse a Toro ma- rit Ci; non absurda cognitu T godne, gistratum Ci; nec... Iunousquam abe-rit F; s abl. ea fuit causa, quare toto bello abessent C; s prsyim. a pericu-lis S; nusquam abero et tutum pa-trio te limine sistam V nigdzie cię nie opuszczę: s dat. nec deus dextraeer-ranti afuit V;prsen. zbywać, braknąć: wezbranie; prsen. obfitość, dostatek,

skami.

Acastus, i m. (vAxac-og) A., syn Pe-liasa, uczestnik wyprawy kaledoń-skiej.

bogactwo: ex summa egestate in ean-dem rerum abundantiam traducti Ci; tamquam in summa abundantia pecuniae inludere T.

abundë adv. do zbytku, obficie, aż nadto: erit abunde satisfactum toti huic quaestioni Ci; abunde magna praesidia S; poet, z gen. terrorum et fraud is abunde est V; abunde ratus, si... T uważał za dostateczne.

ab-undo, 1. wylewać, wzbierać: quando aqua Albana abundasset L; preen. 1) opływać w coś, mieć pod-dostatkiem, obfitować, być bogatym: sive naturae deest quidpiam, sive abun-dat Ci; zmylcie z abl. villa a porco Ci; egentes abundant? Ci; 2) być poddo-statkiem: abundat pecunia Ci, poet. ne desis operae neve immoderatus abundes H iść za daleko. PPr. :

abundans, tis, adv. abundanter występujący z brzegów, wzbierający: si omnis abundans exit T; przen. obfitujący, bogaty w co: abundante mul-titudine freti L ufni w liczebną przewagę; supellex hominis non luxuriosi sed abundantis Ci bogatego: z gen. nivei lactis abundans V; z abl. locus fontibus abundans Ci.

ab-usque [zamiast usque ab) aż od. ab-ütor, 3. üti, üsus sum 1) zużyć, użyć czego w obfitości, wyzyskać: nisi omni tempore, quod mihi lege con-oessum est, abusus ero Ci; abuti ho-stium errore L; 2) nadużywać: legibus abuti ad questum et libidinem Ci.

Abydus, if. (vAßu8o;) A., miasto nad Hellespontem; stąd adi. :

Abydënus 3. abydeński ; jako subst. Abydeńczyk.

ac = atque tylko przed spółgło-

Acadëmus, i, m. (’АхаЦию;) A., bohater grecki, któremu poświęcone było gimnazyum wraz z gajem niedaleko Aten; tam uczył Platon: inter silvas Academi quaerere verum К— zajmować się Platońską filozofią; gimna-zyum to zwało się Academia (’Axa-orjfisia); przen. 1) Academia vêtus et nova Ci szkoła albo sekta, filozofia akademicka starsza i nowa; 2) gim-nazyum w posiadłości Cycerona Tu-sculum ; adi. :

Acadëmicus, 3. Academica, orum, n. tytuł dzieła filozoficznego Cycerona, acalanthis, idis /. (àxaXav&iç) szczygieł V.

acanthus, i m. (axav&oç) 1) drzewo egipskie zawsze zielone, rodzaj aka-cyi : bacae semper frondentis acanthi V; 2) ostrokrzew, roślina szerokolistna, której liście naśladowane stanowią główną ozdobę głowicy słupa ko-rynckiego : circumtextum croceo ve-lamen acantho V; rąbek bramowany haftowanym liściem akantu : molli cir-cum est ansas amplexus acantho V.

Acanthus, i f. ("Axavtb;) A., miasto na wschodniem wybrzeżu półwyspu Chalcydijskiego.

Acarnàn, unis m,. (’Axapvâv) Akar-nańczyk : Acarnanum amnis 0=Ache-lous; adi:. Acarnânicus (’Axxpvavixôg) L.

Acarnänia, ae /. kraina między odnogą ambracyjską a zatoką Patras, której wschodnią granicą jest Ache-lous.

Acbarus, i m. A., król Mezopotamii za Klaudyusza T.

Acca, ae f. 1) Acca Larentia, matka Larów, na cześć której obchodzono w grudniu Larentalia; według podania żona F’austula, piastunka Romu-lusa i Remusa; 2) towarzyszka Kamilli V.

ac-cëdo 3. cessi, cessum 1) przyjść, przystąpić, zbliżyć się, wejść: aut decedere nos cogit aut prohibet acce-dere Ci; quo nemo accedit N niema przystępu; tarnen accessit propius Ci; z accus. Bocchus Iugurtham accedit S; częściej z praep. si tibi aliquis ad au-rem accessisset Ci, ne in aedis acce-deres Ci; stąd: a) z prośbą zbliżyć się, udać się: senatus supplex ad Caesa-rem accessit Ci; b) w zamiarze nieprzyjaznym podstąpić, najeżdżać: te-studinibus constitutis propius inuros accessit N; pleraque loca hostiliter cum equitatu accedit S; c) brać udział: ad hastam pubłicam nunquam accessit N nie brał udziału w żadnej państwowej licytacyi; ad manum acoe-dere N stoczyć walkę wręcz ; 2) przen. a) dojść do czego, nadejść, przystąpić, zająć się, podjąć się czego: accedit oratio ad animos vestros leniter Ci; accessit ad amicitiam N zaprzyjaźnił się; ubi quarta accesserit aestus V; in tenebris iacerent omnia, nisi littera-rum lumen accederet Ci; studium pu-gnandi accessit C powstała; poet, z dat.: fervor accessit capiti H wino poszło do głowy; b) zająć się, podjąć się czego: accessit ad rem pubłicam N poświęcił się służbie publicznej, acc. ad causam Ci; has ne possim naturae accedere partes V zbadać zjawiska;

c)    być podobnym: homines ad deos nulla re propius accedunt, quam Ci;

d)    przyłączyć się do czyjego zdania: ad consilium N; 3) przybywać, przyłączać się, dołączać się (często w połączeniu z hue, istuc, eo, lub z podmiotem lub z calem zdaniem) = a nadto eo accessit, quod iudices dati non erant Ci; ad Appii Claudii senectutem accessit, ut caecus esset Ci.

ac-celero (por. celer) tr. przyspieszyć; intr. spieszyć się, nadbiedz: con-sulatum ei acceleraverat T pierwej zjednało.

ac-cendo «H. cendi, censum, zapalać, jasnem co uczynić: faces ас. Ci; sol accendit aestus V słońce sprowadza skwar; luna accensa solis radiis Oi rozjaśniony; przen. pobudzić, rozniecić, powiększyć, zaostrzyć : pari-terque accedit et ardet 0 zapala (innych) i rozpala się (sam); Marium contra Mareellum S rozsierdzą, accensa est vis venti L wzrosła.

ac-censeo, ere, doliczać, dodać; najczęściejPPPjako subst. accensus, i, m. zwykleplur. accensi, orum 1) lekko-zbrojni 5. klasy Serwiuszowej, jako rezerwa: accensi dicebantur, qui in locum mortuorum militum subroga-bantur; 2) ordynans, sługa urzędników rzymskich.

accentus, üs, m. (accinere) akcent,, przygłos, modulacya głosu przy wymawianiu zgłosek.

acceptio, onis, f. (accipere) przyjęcie, odebranie.

accerso, zob. arcesso. accessio, onis, /. (accedere) przystąpienie, zbliżenie się, dołączenie, przyrost, dodatek, dopłata: suo labore suisque accessionibus consequebatur Ci przez liczne podsłuchania.

accessus, üs m. (accedere) przystąpienie, zbliżenie się, przystęp : accessus et recessus lunae motu guber-natur Ci, przypływ i odpływ, accestis — accéssistis V. ac-cido 3. cidi (cadere) 1) (u)paść telą gravius accidebant C; przen. dojść, dostać się: quo improvisus gravior accideret S uderzył, fama accidit L dostała się do uszu; 2) wypaść, zdarzać się, przytrafić się (najczęściej o niepomyślnych zdarzeniachj : si quid secundi evenisset... sin quid adversi accidisset N, quae vivo se acoiderunt futura praedixit N wypadki swego czasu; z dativ. osoby: si quid gravius ei a Caesare accidisset C gdyby go coś surowszego ze strony C. spotkało; nieosob. trafia się, zdarza się.

ac-cïdo 3. cidi, cisum, (caedere) nacinać, arbores C, accisis crinibus T przycięte ; accisis dapibus V po spożyciu potraw; przen. osłabiać, zmniejszyć, niszczyć: opes accisae H.

ac-cingo, 3. cinxi, cinctum (inf. praes. pass. poet, accingier V) przypa-sać: ensem V; przen. uzbroić, opatry-wac w со: pellibus T; refl. zabierać się do czego: accingere! [imper] O dalejże do dzieła, magicas accingier ar-tes V, accingunt omnes operi V = refl.

ac-cio, 4. (ciere) przywołać, sprowadzić: Numam Curibus Romain ad regnandum acc. Ci; PPP. accitus 3, sprowadzony, obcy, zagraniczny.

ac-cipio, cipere, cêpi, ceptum (ca-pere) 1) wziąć, przyjąć, odebrać, podjąć się czego: pecuniam accipere ab aliquo Ci dać się przekupić; aliquid ac-ceptum referre Ci wpisać do księgi dochodów, omnem quietem acceptam re-fert clementiae tuae Ci przypisuje, zawdzięcza; rem in cervices L; apes onera accipiunt venientum V; pt'zen. uznać coś, zgodzić się: accipio omen (augu-riurn) CiV; nomen accipere L uznać kogoś za kandydata do urzędu; 2) przyjąć, podejmować kogo, ugościć, obchodzić się z kim: navis aquam accipit L nabiera; alter ab undecimo me ac-ceperat annus V rozpocząłem 12. rok, hune tu caelo... accipies V powitasz, aliquem in civitatem accipere Ci przyjąć w poczet obywateli, in regnum T uczynić współrządzcą, hominem ver-beribus ad песет acc. Ci zbić, pokaleczyć; 3) (zmysłami lub umysłem) spostrzedz, poznać, słyszeć, pojąć, zrozumieć, wytłómaczyć sobie: ut non solum auribus acciperetur, sed etiam oculis cerneretur O, mare acceptum O zaczerpnęła; volenti animo de am-bobus acc. S z chęcią się dowiedział, nostram nunc accipe mentem V poznaj zamiar, aliquid in bonam partem accipere Ci wytłómaczyć sobie korzystnie; 4) przyjąć, otrzymać, odebrać, ponieść, doznać, wycierpieć, dowiedzieć się, nauczyć się : hereditatem a pâtre acc. N; voluptatem ex aliqua re acc. Ci; vulnera, quae circum pa-trios muros accepit V; iniuriam acc. Ci doznać krzywdy, reliquos deos ne fama quidem acceperunt C nie znają

nawet ze słuchu; accipio patres id aegre tulisse L; artem ab alquo O. accipiter, tris, m. jastrząb, sokół, accïtü [abl. od accitus, por. accire) na zawołanie, na rozkaz.

Accius 3. nazwa rodu (gens); L. Accius sławny tragik rzymski w 2. w. prz. Chr.; adi. Accianus 3; versus Ci w. Akcyusza.

acclämätio, önis, f. (acclamare) okrzyk przyjazny lub nieprzyjazny.

ac-clämo 1. wydać okrzyk pochwały lub nagany: si nocentem ac-clamaverant T ogłosić winnym.

ac-cläro 1. (por. clarus) objawić: uti tu signa nobis certa acclarassis L — acclaraveris (= acclares).

ac-cllnis, e (por.    opierający

się. nach} łający się, skłonny.

ac-clfno 1. (por. xXîvoj, pol. skłonić) oprzeć, nachylać; przen. przychjlić się do czego: se ad causam sena-tus a. L.    ,

ac-clivis, e (clivus) podnoszący się, pochyły, spadzisty.

accllvitas, tatis,f. (acclivis) podnio-slość, pochyłość.

ac-cola, ae, m. mieszkający obok, sąsiad : Tiberis... et accola .fluvii T rzeki poboczne.

ac-colo 3. ui blizko mieszkać, sąsiadować.

accommodätio, önis,/.(accommo-dare) powolność, względność.

ac-commodo 1. przystosować, przypiąć, przyprawić; przen. urządzić według czego, zastosować: tempus de-erat ad insignia accommodanda C; ius publicum pontifices ad populi iussa accommodaverant Ci; se ad rempubli-cam Ci poświęcić się.

ac-commodatus 3. (PPP od accom-modare) adv. ë, przystosowany, zdatny, stosowny, zdolny : ad naturam accom-modatissime vivere Ci zupełnie zgodnie; ser vus nulli serio ministerio ac-commodatus T.

ac-commodus 3. (poet. — aocom- zarzuty przeciw H. ; Crispus accusa-modatus) stosowny do czego, zdatny; tiones cum praemio exercuit T upra-z dat. valles accommoda fraudi V.

ac-crëdo 3. didi dać wiarę, chcieć wierzyć, dowier

adsc... adsp... adst... zob. asc... asp... ast...

3) omawiać, roztrząsać, rozmyślać, Słownik.

altitonans.

Aniin, sob. Anio.

2) poeta grecki z Cylicyi, autor dzieła astronom

Arsamosata, ae, f. miasto w Ar- artificiösus 3. adv. artificiôsê,

audax, äcis, adv. audäciter i au-däcter (por. aud

bibliotheca, ae, / i bybliothece,

Caeli-montänus 3. na wzgórzu

carbasus, i, f. i carbasa, orum,

cenaclum, i, i cenaculum, i, n.

circumsonus 3. naokoło brzmiący, hałasujący.

col-llneo 1. prosto mierzyć, mierzyć w prostym k

commönis, e, adv. commüniter,

brażać sobie, zamyślić, pomyśleć : rerum intelli

con-gruo 3. congrui a) zbiegać się, schodzić się,

Consuälia, sob. Consus. consue-facio 3. feci, fact

con-volo 1. ml. razem latać ; przen. tum aliaeque

cubitum, i, n. i cubitus, i, m. a)

Cymodocë, es albo Cymodocëa,

de-fetiscor, iści, defessus sum (fa-tisci) znużyć

dë-paciscor i dë-peciscor, i, de-

dialogue, i, m. (StàÀoyo;) rozmowa, dyalog.

disiunctione sententiae coniuncti tarnen amicitia

dönärius 3. (donum) przeznaczony na wota, dary o

ë-düro 1. wytrwać.

eödem (adv. powstałe z abl. od idem) a) na pyt. gd

ex-adversunu ex-adversus, praep.

ex-üro 3. ussi, ustum, 1) wypalić: scelus igni ; m

Flculea, ae, /. F., miasteczko w Sa-bińskiem.

fremo 3, mui I) intr. 1) wydawać głos: equi fr. pa

sco) 1) świadomy, znający;2) późniejsze u Tac.:

herbësco 3. (por. herba) puszczać źdźbła, wschodzi

hostlliter.

Ilia, Iliacus, Iliades, Ilias, sob.

im-prlmis, lepiej in prïmis, prze-

doctê.

re ingenuitatem Ci, eloquentia sine ingenuitate T.

iocos 0, querelas et ambiguos ser- w zasadzce; b)

ich, Rhoetus hastam intercipit V został ugodzony

ln-vesperascit (vesper) wieczór nadchodzi, zmrok z

iudicatio, önis, f. (iudicare) wyrok, sąd Ci.

Laestrygones, um, m. (Лакгсриуб-veî) Lestrygonowi

Lemövices, um, m. lud celtycki w Akwitanii C.

liti-cen, inis, m. (qui lituo canit) trębacz.

luxuria, ae i luxuries, ëi. f. du-

Mäleventum, i, n. i Mälventum,

nić sztucznie. PPP. medicätus 3. a) rum, później z

mercennärius * mercenärius 3.

moderämen, inis, n. (moderari) tarn in iniuria tra

pellex H, liber pumice m. H wygła- münificus H. ad

г Operat, (tylko u poetów) i Coni, na nieunikniony

nömen-clätor, öris, m. (nomen ca-lare) zwał się n

Numida, ae,

obtrectätio, önis, f. (obtrectarej zawiść, zazdroś

Olympos i Olympus, i, m. 1) 0-

C; b) prsen. ozdobiony, przystrojony, zdobny, pięk

Panormus, i, f. i Panormum, i,

Pelörus, i, m. i Pelörum, i, n.

bello p. alqm Ci prowadzić z kimś woj- czyć się, v

piscätor, Sris, m. (piscari) rybak Ci. piscätörius

populus, i, f. topola H.

prae-suo B. sui, süturn, obszyć, obwić O.

prö-mineo 2. 1) sterczeć, wystawać; PPr. jako su

puls, tis, /. zacierka z mąki, najdawniejsza pot

quantus 3. -vis tub quantusvis «tak wielki jak chc

quotiens, później quotiës (quot)

recula, ae, f. {domin, od res) rzecz drobna: philo

relego 3. legi, lectum (re i legere) 1) zbierać:

requïro 3. quîsîvi, qulsîtum (re i quaerere) 1) sz

revolübilis, e (revolvere) dający się w tył toczyć

Sabinus 3. (w sab. dyalekcie Sa-vinus lub Safinus

Sapls, is, m. rzeka w Italii L.

seco 1. secui, sectum, PFA. sëcâ-turus 1) siekać,

sëmunciârius 3. i semuncialis, e

Sicoris, is (асе. im, abl. i) m. teraz Segre, po

2) odosobniony: cognitio Ci.

sponda, ae, f. 1) osada, krawędź łóżka, kanapy, so

stupefacio 3. fëci, pass. stupefio, fieri, factus

vitae patris et pudicitiae sororis s. Ci; succiduu

suprëmus, sob. super, supter, dawniejssa pisownia

Ci, tanto crebrior G, tanto ante : o tyle pierwe

scribere Ci.

frazes.

trâno i transno 1 1) przepłynąć

Trophonius, ii, m. brat Agamede-sa, z którym wybu

ultrix, lois, f. (ultor) mściwy, mszczący się: ult

ütilitäs, ätis, f. (utilis) 1) przydatność, użyt

vë = vae.

versiculus, i, m. (demin. versus) wierszyk: 1) w p

victima, star, victuma, ae, f. 1) zwierzę ofiarne

viriditäs, ätis, f. 1) zieloność: vi-riditas prat

опте, quo gaudemus Ci, haec res non dolorem, sed v

wiał rzemiosło denuneyanta.

accüsätor, oris, m. (accusare) o-skarżyciel (w sprawach kryminalnych), accusätörius 3. adv. ë (accusator)

ac-crëdo 3. didi dać wiarę, chcieć wierzyć, dowierzać.

ac-cresco 3. crëvi, crëtum, przyrastać, przybywać, powiększać się, oskarżający, występujący jako oskar-wzbierać: in dies dolores accrescere    życiel: artificium accusatorium Ci wy-

sensit N; accrescit agger pectori us-    kręty adwokackie, Latine me scitote,

que T.    non accusatorie loqui Ci mówię wy-

ac-cuso 1. (por. excuso) pozywać

accrëtio, onis, f. (accrescere) przy- raźnie, nie przesadzam, bywanie, wzrost.

accubitio, ónis, f. (accubare) zaję- sądownie, oskarżać; z abl. Pario etsi

cie miejsca przy stole.

crimine est accusatus N sprawa pa-ac-cubo, äre, leżeć, mieć siedlisko:    ryjska była powodem wytoczeniaskar-

ferarum maxima iuxta accubat V; ne-    gi; s gen. winy 1. kary: proditionis,

mus accubat umbra V lfeży w cieniu;    capitis accusare N wytoczyć proces

mianr leżeć na sofie, przy stole: qui    kryminalny; także de z abl. 1. inter:

tum accubabant N obecni goście.    accusare de repetundis, de vi, inter

ac-cumbo 3. cubui, cubitum, poło-    sicarios accusare Ci o skrytobójstwo;

iyć się, usadowić się, zająć miejsce    przen. ganić, skarżyć się, wyrzucać:

przy stole; poet, z dat. epulis accum-    in quo libro eius perfidiam accusarat

here divum V.    N; graviter eos accusat, quod ab iis

accumulator, öris, m. (accumulare)    non subleretur C ostre im robi wy-

gromadziciel, zbieracz.    mówki.

ac-cumulo 1. skupiać, gromadzić, acer, eris, n. klon, jawor, powiększać, obsypać, obdarzyć: ani- leer, äcris, acre, adv. äcriter(por. mam nepotis donis V.    aeies i pol. ostry) 1) ostry, kończysty:

ас-сйго 1. łożyć staranie na co, ferrum a. T; acres arcus V napięte; pilnie wykonywać; PPP.:    2) przen. a) bystry, przenikliwy, acer

accûrâtus 3. adv. ё, starannie wy-    sensus videndi Ci; acre iudicium Ci;

pracowany, staranny, dokładny, ścisły,    acres canes naribus 0 o bystrym wę-

etanowczy: accuratius agere cum eo    chu; acris tibia H głośno brzmiący;

N bardziej stanowczo wystąpić.    b) ostry, przykry: hiems H; memoria

ac-curro 3, accurri, przybiegać,    T; c) żywy, cięty, gorliwy, rączy: ru-

przybiedz, przypaść do kogo: equo    sticus Fequus; acria poculaH: z któ-

admisso... acc. C. przypaść do kogo    rych się tęgo pije; w znaczeniu ujem-

•cwałem; nieosob. accurritur ab uni-    nem: dziki, namiętny: aper V; tribu-

versis T.    nus Ci: adversarius Ci; iudex a. Ci

accursus, fls, m. (accurrere) przy- surowy; d) gwałtowny, zawzięty, su-bieganie.    rowy: amor V; odium Ci; sententia,

accüsäbilis, e (accüsäre) podlega- supplicium Ci; quae nox... acerrima jący skardze, mogący być przedmio- fuit Ci krytyczna była to noc; jako tern skargi.    neutr. subst.: ridiculum acri fortius

accusätio, önis, /. (accusare) ob- secat res H śmieszność rozstrzyga winienie, skarga, zarzut, pozwanie do dzielniej niż ostra surowość, sądu; przen. mowa oskarżająca: sub- acerbitäs, tätis, f. (acerbus) cierp-scribere accusationibus Hannibalis L,    kość ; przen. a) srogość, surowość, nieu-

nica.

giętość: monitio acerbitate careat Ci; humanitate vestra levatus quam acerbitate violatus esse videtur Ci; b) przykrość, dolegliwość, smutne położenie: in meis acerbitatibus lacrimas pluri-mas effudisti Ci.

acerbo, äre (acerbus) cierpkiem czynić, goryczą zaprawić; przen. pogorszyć: formidine crimen У.

acerbus 3. adv. ё 1) cierpki, niedojrzały, zawczesny; 2> przen. a) surowy, ostry, okrutny; b) bolesny, dolegliwy, smutny : vultus acerbi 0 kwaśne wejrzenie; acerba fremens Vsrogo, straszliwie; a. diligentia Ci skrupulatna; acerbe ferre Ci boleśnie czuć się dotkniętym.

acernUs 3. (acer) klonowy, acerra, ae,/. (zsemickiego) kadziel

acervalis, e (acervus) skupiony, acervatim (acervare) gromadnie; przen. zwięźle: acervatim dicam Ci.

acervo 1. (acervus) skupić, gromadzić, pomnażać.

acervus, i, m. kupa, stos, masa. mnóstwo; rodzaj dowodzenia (wniosek sumaryczny): frumenta in acervis sunt C są zapasy zboża nagromadzone; insepulti acervi civium Ci stosy trupów; caecus acervus 0 Chaos, acesco 3. acui, kwaśnieć.

Acesta, ae, /. (’Ахе'а-г,) miasto w Sycylii, późniejsza Segesta; mieszkańcy: Acestenses, ium, m.

Acestës, ae, m. A., założyciel Acesty. acëtum, i, w. wino skwaśniałe, ocet; przen. uszczypliwy dowcip.

Achaemenës, is, m. A., dziadek starszego Cyrusa; adi.\

Achaemenius 3. perski;patronym. Achaemenides, ае,ж. (’Ayatusvior);) Ache-menida.

Achaeus 3. (’Ayatóc) achajski; A-chäia, ae, /. (sc. terra) A., kraina na północy Peloponezu. Od r. 146 przed Chr. oznacza Achaia Grecyę jako rzymską prowincyę aż po Tessalię;

stąd też Achaei = Grecy; gr. forma Achâïus 3. achajski, grecki; Achàïas, adis, f. (’Ayjxïdi) i Achaïs, idis (’Ayaîç) niewiasta lub kraj grecki; adi. Achai-CtlS 3. (’Ayaïxôç) achajski, grecki.

Acharnae, arum, /. (’Ayapvai) A., miasteczko w póln. Attyce; stąd adi. Acharnänus 3. acharnejski.

Achates, ae, m. {'Ayâ-r^) A., wierny towarzysz Eneasza.

Achelöus, oi, m. (’AyeAwo;) A , największa rzeka Grecyi w Etolii, bóstwo rzeczne; adi. Achelôïus 3. (’AyeAu>ïoç) achelojski; Achelóis, idis, /. i Ache-loïas, adis,/. (’AysAwł; i ’Ayikwidę) córka Achelousa, гоЪ. o Syrenach.

Acheron, ontis, m. (’Ay/otov) A., 1) rzeka w Epirze, przepływająca jezioro Acherusia; 2) rzeka w południowej Italii; H) rzeka w podziemiu, którą cienie zmarłych przebyć musiały; przen. podziemie: perrupit Acheronta Herculeus labor H wtargnął do podziemia; Acheronta movebo V piekielne moce; pobocz. forma do Acheron: Ache-runs, untis; adi. Acherüsius, 3. (’Ays-pouotoç) acheruzyjski.

Achilles, is {gen. także ei, i), m. (’AytXXsuc) A., syn Peleusa i Tetydy, najsławniejszy bohater grecki z wojny trojańskiej ; patronynu Achillldës, ae, (’AyiXXsîSirjç) potomek Achillesa O; adi. AchillëUS 3. (’AyîXXeto?) Achillesa.

Achivus 3. grecki ; plur. snbst. A-chlvi, orum, m. Grecy, pod Troją tak nazywani przez poetów rzymskich.

Achrädina, ae,/. (’AypaSwj) A., dzielnica miasta Syrakuz.

Acidalia, ae,/. (’AxtSaXîa) przydomek Wenery od źródła tegoż nazwiska w Beocyi. w którem kąpały się Gracye.

acidus 3. (acëre) kwaśny; przen. przykry, niemiły, uszczypliwy.

aciës, ci, f. [gen. także acię) 1) o-strze; przen. wzrok, źrenica, oko, bystrość : stat ferri acies V ostrze żelaza, miecz; aciem ingenii praestingere Ci, animi acies obtusior Ci osłabiona siła

umysłu, stellarum acies V blask; 2) Abasa, król Argos, ojciec Danay; etąd front wojska uszykowanego do bitwy, Acrisiônë, es, /. (’Axptaiwvr)) Danae; szyk bojowy, linia bojowa, wojsko, adi. Acrisióneus 3. (’Axptatwvsto;) Da-bitwa. potyczka: acie dimicare L; acie nay.

decernere C stanowczą stoczyć bitwę. Acrisiôniadês, ae, m. (’Axotottov(ó8r₍ę) Acilius 3. nazwisko rzymskiego syn córki Akrysiusa = Perseusz. rodu (gens) plebejskiego.    acriter, zob. acer.

acïnacës, is, m. (ixtvixrjg) krótka acroâma, atis, ». (àxpô*p.a) wszystko szabla perska.    to, co jest przyjemne dla uszu, wy-

śpiewacy, muzycy.

Acroceraunia, órum, n. (’Axpoxs-ранжа) A., przylądek w Epirze, niebez-(*Axt;) A., rzeczka pieczny dla żeglugi z powodu skal sterczących ; przen. niebezpieczeństwo.

AcrOCOrinthuS, i, /. (’Axpoxópiv&o;) zamek Koryntu.

acta, ae, f. (àx-mj) wybrzeże, brzeg morski; przen. kąpiele morskie, dawna nazwa Attyki (por. Riviera'); stąd adi. Actaeus 3. (хх-аю;) attycki, Actias, dis, /. (’Axnotç) Atenka.

acinus, i, m. {także acina i acinum) kład, zabawa; przen. deklamatorzy, jagoda, winne grono.

acipenser, eris, m. r^ ba nieznana, podobno jesiotr.

Acis, idis, m. w Sycylii.

aclys, ydis. f. mały pocisk.

Acmonia, ae, f. (’AxtxMvta) A., miasto we Frygii; adi. Acmónensis, e; subst. Acmónenses, ium, m. mieszkańcy A.

aconîton i aconîtum, i, ». (àxôvtTov) tojad, roślina trująca; przen. trucizna.

ac-quiesco 3. quiëvi 1) znaleźć spo- acta, órum, rzadko actum, i, ». kój, wypocząć: lassitudine acq. N, dzieła, czyny: acta Caesaris 0; przen. jest nienaruszony; res familiaris ac- 1) czynności urzędowe, rozporządze-quiescit L; przen. zasnąć, umrzeć: nia urzędników i cesarzy: actraDola-veneno sumpto A; 2) zaspokoić się, za- bellae convellere Ci znieść rozporzą-dowolić się, być wesołym, cieszyć się, dzenie ; Tiberius in acta sua iurare widzieć szczęście w czemś: improbi- non permisit T; 2) protokoły tych tas hominem nunquam sinit acquie- czynności: Iunius Rusticus componen-scere Ci; in tuo ore voltuque acquie- dis patrum actis delectus T do spisu sco Ci.    protokołów z posiedzeń senatu: 3)

ac-qulro 3. quîsïvi, qulsïtum (quae- dziennik urzędowy: acta populi, acta rere) zarobić (nadto), zyskać, nabyć: diurna T; acta urbana Ci. non... ut aliquid acquireret..., cogi- Actaeón, 6nis,wt..(’AxT<xt<>>v)Æ,wnuk tavit Ci-, fama vires acquirit eundo V. Kadmusa, przez psy rozszarpany.

Acte, es, zob. acta, ae.

Actiacus, zob. Actium. actio, önis, f. (agerel 1) działanie, wykonanie: a. illarum rerum Ci: gra-

acraeus 3. (àxoaïo;) na wysokości mieszkający, czczony, przydomek Jowisza i Junony L.

Acragas, zob. Agrigentum. acrätophoron, i, ». (àxpa-oœ<5pov) na-    tiarum actio Ci podziękowanie; 2) czyn-

ność, działalność: suscipere actionem Ci; adhibenda est actio Ci należy działać; actio vitae Ci życie praktyczne; mian. działalność urzędowa, urzędowanie : a. tribuniciae L; Gracchorum a. działalność Gr.S; 3) rozprawa sądowa, proces: tu actipnem iustituis Ci roz-

ezynie na wino niemieszane.

acrëdula, ae, f. nieznane zwierzę, acriculus 3. (demin. do acer) nieco cierpki, drażliwy.

acritnönia, ae, f. (acer) ostrość, surowość, energia, siła.

Acrisius, ii, m. (’Axpkr.*;) A., syn

poczynasz; actio causae Ci przeprowadzenie sprawy, także formula prawna używana w skardze: legis actio; 4) prawo wnoszenia skargi: legatus actionem se daturum negavit Ci; 5) mowa oskarżająca: actiones Verri-nae Ci; 6) termin sądowy: prima, altera actio Ci.

aculeus, i, m. [por. acus) żądło, ostrze; preen. bodziec, cierpkość: sol-licitudinum aculei Ci gryząca troska; aculei et tortuosum genus disputandi Ci dowcipny.

acumen, inis, n. (acuere) ostrze,

kończastość; preen, bystrość, dowcip, wykręt: auspicium ex acuminibus Ci actito 1. (frequ. do agere) często pomyślna wróżba z ostrzy strzał.

acuo 3. acui, acutum (por. acus,

działać, mimos a. T występować jako aktor.

aeies, acer) ostrzyć; preen, ćwiczyć, Actium, ii, n. (àx-riov) A., przylądek pobudzać, zagrzewać, wzniecać, po-i miasto u wejścia do zatoki ambra- większać: curis acuens mortalia cor-cyjskiej; stąd adi. Actius 3. Actiacus 3. da V dręczyć; acu. Martern V zagrze-('ky.~M.n6i) aktyjski, dotyczący Akcyum. wać do boju.

actor, öris m. (agere) 1) sprawca, acus, üs, f. (por. à/.i; ostrze) igła, wykonawca: a. illarum rerum Ci; 2) szpilka: acu pingere VO haftować; aktor: actor stetit in scena II; 3) oskar- acu enucleata argumenta Ci starannie, życiel i adwokat: accusatorem pro acütulus 3. (demin. do acutus) nie-actore appello Ci; 4) zawiadowca (ma- co sztuczny.

sta; preen, a) ostry, dotkliwy, przenikliwy: gelu, sol (skwarne), vox: b) bystry, dowcipny, zmyślny: si qui acu-tiores in eomitio steterant Ci bystrzejsi; acute cogitatum N mądry pomysł, a. ad fraudem N przebiegły; c) gwałtowny: a. morbus H; per acuta belli H z ciężkich przejść albo burz wo

jątku): Tiberius mancipari singulos acutus 3. adv. ë (acuere) 1) ostry, actori publico iubet T zawiadowcy kończysty: a., culter, a. pinus 0 igla-skarbu; 5) od agere = pędzić: actor pecudum 0 pasterz.

Actor, oris, m. ÇAy-ыо) A., dziadek Patrokla; stąd Actorides, ae, m. (’A/ro-pîSr;;) potomek A.

actuärius 3 chyży, prędki : has omnes (naves) actuarius imperat fieri C.

actuosus 3. czynny, ruchliwy, actus, üs, m. (agere) 1) pędzenie

jennych.

ad (w eloeeniu ewykle upodobnione: (bydła), prawo pędzenia bydła: pecu- accurro, affero, alludo, arripio ; preed s dum actus 0; 2) ruch, pęd: fertur in spot. samo a: astare; ceasem ar: ar-abruptum magno mons improbus actu biter, ar-cesso) I) adverbialnie w elo-V gwałtownym pędem ; 3) poruszanie èeniu: do: addere; przy: advocare; ciał, przedstawienie, granie roli: car- obok: adiacere, nad (przy): adurere

minum imitandorum actus L gra zastosowana do treści; 4) akt, część dramatu : in quarto actu improbitatis tuae Ci w punkcie najwyższym; 5) działanie: hic restât actus Ci; takèe rzeczywistość: ipso in actu cognosces Ci.

nadpiec, przypiec; takèe prawie, niemal: ad aeque prawie równo; II) praep. e acc. 1) o miejscu a) przy czasownikach ruchu napytanie: dokąd? — do, ku, przy ; b) przy czasownikach spoczynku »blizkość* napytanie: gdzie? = przy, u, pod, obok; c) przy imio-actutum (por. actus) natychmiast, nach miast = w okolicy, w pobliżu:

zaraz.

uszczypliwy, wykrętny.

ea pars vergit ad septentriones C ku, aculeatus3.(aculeus)kolący:preen. ad omnes partes Cna wszystkie strony; quem ad finem C jak długo, do-

póki, ire ad hostem L przeciw, librum posteritate adaequandam Ci rozciąg-ad aliquem mittere Ci poświęcić ko- nąć. mu, ad eius pedes iacet Ci; fieri ad superos V na świecie, ad urbern esse    mantinus 3. (a8ap.dv-tvoę) stalowy, twar-

adamanteus 3. (a8ap.<xvretoę) i ada-

Ci być pod miastem; ad luraina lu-    dy jak stal; Martern tunica tectum

пае О przy świetle księżyca; ad aedem    adamantin а Я okrytego stalowym pan-

cerzem.

adamäs, antis, m. (à8dp.aç) stal, żelazo: in pectore ad amanta gerit 0 ma żelazne serce.

ad-amo 1. polubić, nabrać skłonności do czego: Nireus adamatus Ho-mero O którego H. polubił.

ad-aperio 4. aperui, apertum, otwo-

Felicitatis Ci; stąd: ad Castoris Ci w świątyni K.; 2) o czasie a) dla oznaczenia terminu: do, aż do; b) dla o-znaczenia czasu w przybliżeniu : pod, około, w porę; c) dla oznaczenia trwania: na, przez: ad multam noctem Ci; ad nostram memoriam N; ad extre-

adapertilis, e, (adaperire) dający

ad-aquor 1. (aqua) pójść po wodę,

mam orationem C około (przy) końcu mowy; ad paucos dies Ci na kilka rzyć, odsłonić: pars adaperta fuit, pars dni; ad tempus Ci przez chwilę; 3) dla altera clausa fenestrae О. oznaczenia liczby i miary = około, w przybliżeniu, aż do; często przy- się otworzyć. słówkowo : ad duorum milium numéro

ad-augeo 2. auxi, auctum, pomno-

ad-augesco 3. (incoh. do adaugere)

wzrastać.

ceciderunt C; obsides ad numerum czerpać wodę. miserunt C do oznaczonej liczby — w pełnej liczbie; w zwrotach przysłów- żyć, powiększyć. kowych: ad extremum: nakoniec, ad

verbum: dosłownie; 4) o idealnych stosunkach a) dla oznaczenia celu : dla, ku, w celu; b) na wyrażenie stosunku, miary: w porównaniu, ze względu, według, co do; c) na wyrażenie celu : dla, celem : ire ad solatia O; re-

ad-bibo 3. podpić sobie; preen. wziąć do serca, wrażać, ad-c... zob. ac-c...

ad-denseo 2. (densus) zgęszczaó. ad-dlco 3. dixi, dictum, przyznać, gem ad supplicium reposcunt V; ad przysądzić co komu, a mian. 1) o wróż-id ipsum L właśnie w tym celu;    bie : być pomyślnym, aves addicunt L\

zwroty: nihil ad me! quid id ad me    2) przy licytacyach: oddać na włas-

bona in publicum C skonfiskować; preen, poświęcić, oddać, wyrzec się; senàtus, cui me semper addixi Ci któ-ad-aequo 1. równać, na równi sta- rego byłem stronnikiem; addictus iu-wiać, porównać, być równym, dorów- rare in verba magistri H zobowią-nać: molibus moenibus adaequatis C zany. gdy były równe; tecta solo adaequare

L zrównać z ziemią — spalić; adae- znanie na własność, quare famam hominis S; commemo-rationem nominis nostri cum omni czegoś.

(sc. pertinet) co to mnie obchodzi; ad ność więcej dającemu, przyznać, sprze-praescriptum agere C stosownie do, dać: liberum corpus in servitutem ad-ad naturam Ci zgodnie z naturą; haec dicere L wolnego dłużnika wierzycie-ad nostram consuetudinem sunt levia łowi oddać w niewolę; stąd subst. N według naszych obyczajów; przysł. addictus, i,m. niewolnik za długi: ad. ad haec, ad cetera L prócz tego. adactio, Snis, /. (adigere) zna-

glenie.

addictio, önis, /. (addicere) przy-

ad-disco 3. didici, douczyć się

dżać.

additämentum, i, n. (additare freąu. do addere) dodatek, załącznik.

ad-do 3. didi, ditum, dodać, przydać, przyłączyć, przysporzyć, zwiększyć: addere vim victis У sił; gradum addere (sc. gradui) L przyspieszyć kroku; addit illud équités non opti-mos misisse Ci, addidit, ut redirem in patriam Ci; abl. abs. addito T z dodatkiem; często imper, adde z quo = nadto; Teucris addita luno У przydana jako nieprzyjaciółka, nieprzyjazna; ho-mini animum a. У ośmielić; honorem alicui a. LV wyświadczyć, okazać, ad-doceo 2. douczyć.

Addua, ae, f. Adda, poboczna rzeka Padu.

ad-dubito 1. powątpiewać, być w niepewności.

ad-dfico 3. duxi, ductum 1) poprowadzić, sprowadzić, doprowadzić: in ius adducere Ci stawić przed sąd, adducere ad finem N ukończyć, se in consuetudinem a. NC przyzwyczaić się; 2) przyciągnąć, napiąć, ściągnąć, zmarszczyć: ramum adducere et remitiere O; adductis fréta versa lacer-tis 0 ruchem rąk wiosłujących, ad-ducto constitit areu У; habenas adducere vel remittere CiV; sitis addu-xerat ar tus У; H) przywieść do czego, spowodować, nakłonić: in spem ad-ductus conficiendi belli Ci; ad creden-dum adduci N dać się przekonać; pu-dore adductus C ze wstydu; his rebus adductus CCi z tego powodu; iam adducor hanc esse patriam meam Ci wierzę silnie; adduci vix possum, ut haec tibi vera non videantur Ci nie mogę temu wierzyć; PPP. adductus 3. ściągnięty;przen. ścisły, surowy, ostry: {adverb.) adductius imperitare T.

ad-edo 3. edi, ësum, nadgryźć, objadać; przen. częściowo zniszczyć, trwonić: scopulus adesus aqua 0 podmyty; adesa bona T nadszarpany majątek.

ademptio, önis, /. (adimere) odjęcie, konfiskata.

ad-eo, ire, ii, itum 1) zbliżać się, dochodzić, zwrócić się do kogoś z prośbą lub pytaniem: ad Cephisias undas О; z acc. epulas ad. 0 brać udział; ad praetorem, in ius adiré CiC zjawić się w sądzie w roli oskarżyciela; ad Brutum adeundi legatis po-testatem fecit Ci wyrobił audyencyę; aras deorum a. Ci; aditum est ad li-bros Sibyliinos Ci zwrócono się; 2) zwiedzać, objeżdżać, udać się: oppida complura adiré volui Ci; 3) uderzać, atakować; przen. podjąć się, brać u-dział, narażać się: tempus adeundi C: ad rempublicam adiré Ci zająć się; hereditatem adiré Ci objąć; adiré la-bores У; adeundae inimicitiae Ci ściągnąć na się.

ad-eö adv. 1) o miejscu-, aż tam, aż do tego punktu; 2) o czasie-, tak długo aż: usque adeo non cedere, dum... victor dare terga subegit V; 3) przen. tak dalece, tak bardzo, do tego stopnia, nawet, raczej, właśnie: non obtunsa adeo gestamus pectora У; adeo prope omnis senatus Hanni-balis fuit L tak oddany był; quae si magna atque adeo maxima nobis vi-debuntur Ci albo nawet; haec adeo speranda fuerunt У właśnie tego; di-que deaeque omnes tuque adeo, Caesar У zwłaszcza.

adeps, ipisj /. smalec, sadło, tłuszcz; przen. otyłość.

adeptio, önis, f. (adipisci) osiągnięcie, nabywanie.

ad-equito 1. najeżdżać, podjeż

adf. .. zob. aff...

adg.    zob. agg.

ad-haereo 2. haesi. haesum (zwykle z dat.) 1) przylgnąć, u- przyczepić się: naufragi saxis adh. L; przen. a) trzymać się kogo, nie odstępować: lateri adhaerere gravem dominum L; b) być

hortor, libérés fenore plebem L.

dodanym : in margine versus adhae- pobudzać, zagrzewać : te M. Manii ad-sit O; c) graniczyć, dotykać, przylegać: e dat. Peloponnesus continent adhaerens L.

esee

sententias Ci, quae adhuc nunquam

ad-hue dotąd, do tej chwili, do dziś, jeszcze, jeszcze ciągle, nadto, ad-haerësco 3. adhaesi (incoh. do prócz tego: video adhuc duas adhaereo) przylgnąć, uwięznąć, zawisnąć, utkwić ; jpr£re». przy wiązać się    audistis, commemorabo Ci, gens ad-

do kogo, nie odstępować: ignis ad-    hue aperit secreta pectoris T jeszcze

Adiabene, es, /. (’AScaßrjvrj) główna

haerescit ad turrim C, in me consule dzisiaj, coniurationis tela adhaeserunt Ci; adh.

egressibus T za kimś postępować krok część Assyryi (Kurdistan); stąd. w krok, honestati adh. Ci nie odstę-

pować.

adhaesio, onis /. (adhaereo) przy-lgnienie, przystawanie.

Adherbal, alis, m. A. 1) wódz walczący w r- 249 pod Drepanum ; 2) syn bliższą. Micypsy, króla Numidyi.

Adiabënus 3. (’A8ta|bjvó;) i Adiabëni,

orum, m. mieszkańcy A.

ad-iaceo 2. obok leżeć, graniczyć, sąsiadować: Velinum lacum in adia-centia erupturum T na okolicę najad-icio 3. ićci, iectum (iacio) 1) rzu-ad-hibeo 2. hibui, hibitum (habere) cić dokąd, dorzucić : cohortes non lon-

1)    przyłożyć co do czego, nałożyć: gius aberant, quam quo tełum adici manus ad vulnera F; manus genibus posset C; preen. zwrócić (uwagę na O objąć; manus adh. vectigalibus Ci co): animum adiecit ad consilium L; sprzeniewierzyć; calcaria et frenos 2) dorzucić, dodać, dołączyć: supra adh. Ci ostrogami spiąć i okiełznać; adiecit Ci więcej oiiarował (przy lioy-

2)    preen, a) użyć, zastosować: reme- tacyi), favor adicit animos iuveni 0, dia adh. ; in iudioio modus nulius est virus in angues adicis 0 czynisz ja-adhibitus Ci nie okazano umiarkowa- dowitsze, adiecto trepidam sibi vitam nia; nullam memoriam adh. N nie pa- (esse) T dodawszy, adice OT dodaj do miętać wcale; ne qua calumnia, ne tego (nadto).

adiectio, önis, f. (adicere) dołączenie, dodawanie, powiększanie: fa-miliarum adiectiones dare Г zezwolić

ad-igo 3. ëgi, actum (ago) przypędzić, zapędzić, dorzucić, wbić:prze«, zniewolić, skłonić, zmusić: in Itaiiam quae nos dementia adegit V, turri adacta C przysunąwszy, harpen in pectus O, volnus alte adactuin F głęboka; löalmonea) praecipitem turbine adegit F strącił na łeb; aliquem adi-gere ad (in) iusiurandum CS, lub iure-adhortatio, önis,/. (adhortari) za-    mrando L, adigere aliquem in verba

chęcanie, napominanie.    alicuiuś L kazać przesiądź, odebrać

adhortätor, óris, w. (adhortari) ten, przysięgę, barbaro ritu universos adi-

git T zaprzysiągł.

ad-imo 3. ćmi, emptum (emo) od-

qua fraus, ne quis dolus adhibeatur Ci aby się nie posługiwać; o osobach: przypuścić, powołać : in convivium ad-hiberi CiN być dopuszczonym, deum na przyłączenie, illiberalis adiectio L mensie alteris H przy druglem daniu podbijanie ceny (przy licytacyach). złożyć ofiarę, Iovem testem adhibere Ci wezwać; b) okazać, zachować: mi-sericordiam adh.; c) s adverb, obchodzić się: liberatiter a., sic se adhibere in potestate Ci sprawować się, postępować.

ad-hinnio 4. Ivi (ii) rżeć: equus adhinnit equae O. adhoc = adhuc.

który upomina.

ad-hortor 1. zachęcać, napominać,

Słew ni k.

cnica.

bierać, odjąć, (г inf.) zabraniać, (poet.) wydrzeć, zabrać : ademit nobis omnia, quae nostra erant propria Ci, igno-miniam, luctum Ci uwolnić od, adi-mere alicui litoris aditum Ci zabronić, Celsus ademptus 0 zmarły.

ad-ipiscor 3. adeptus sum (api-scor) osiągnąć, doścignąć; preen, otrzymać, dostać, dopiąć, pozyskać: quos sequebantur, non sunt adeptü; adepti sunt, ut festos dies agitare possent Ci; PPf. z bier, znacz, adepta victoria S.

aditus, us, m. (ad-ire) 1) przyjście, przystąpienie; przen. możność, wolność, prawo przyjścia, przystęp, au-dyencya; 2) (jako miejsce) wejście, wstęp, początek: urbes Ponti uno aditu adventuque esse captas Ci, prohibent aditus Troes 0 wylądowanie, oppida neque pedibus neque navibus aditum habebant Ci były nieprzystępne ze strony lądu i morza; Brutus Accii carminibus templorum aditus exorna-vit Ci, a. sermonis C.

ad-iüdico 1. przysądzić, przyznać, rozstrzygnąć na czyjąś korzyść.

adiümentum, i, n. (adiuvo) pomoc: hic parenti suo magno adiumento in periculis fuit Ci; iuvenes, adiumenta parentis O podpora.

adiunctio, ónis, f. (adiungo) przyłączenie, dodanie, dodatek: in illis sententiis nulla est virtutis adiunctio Ci, tribus rebus homines ad benevo-lentiam ducuntur beneficio, spe, ad-iunctione animi Ci jednomyślność, zgodność.

ad-iungo 3. iunxi, iunctum, przywiązać, zaprzęgać, przyłączyć, dodać, pozyskać, przyciągnąć na swoją stronę, zwrócić, skierować: ulmis adiun-gere vites V, fidem visis a. Ci dać wiarę, cupiebat amicum sibi adiungi regem N zaprzyjaźnić się, conciliabat ceteros reges, adiungebat béllicosas nationes N, suspicionem ad praedam adi. Ci skierować podejrzenie na tego, który ma zdobycz. — PPP. :

adiunctus 3. jako part.: zaprzężony; jako adi.: blizko leżący, graniczący, ściśle połączony; przen. charakterystyczny, istotny, właściwy: insula adiuncta oppido N; subst. pietatis adiunctum Ci właściwość.

ad-iûro = adiuvero fut. ex. do adiuvo Enn. u Cic.

ad-iuro 1. dodać inną jeszcze przysięgę» przysięgać, przysięgą stwierdzać; poet, adiuro Stygii fontis caput V przysięgać na Styx.

adiûtor, oris, w. (adiuvo) pomocnik, poplecznik, rzecznik: haberes adiutorem, posset qui ferre secundas (sc. partes) H.

adiütrix, leis, /. (adiuvo) pomo

ad-iuvo 1. iüvi, iütum, wspierać, pomagać, zasilać, podsycać, wyświadczać usługi, być pożytecznym: clamore militem adi. L zachęcać, ignem adi. LO, non multum ad rem adiuvat C.

adi... zob. all...

ad-mätüro 1. przyspieszyć, pomagać.

ad-metior 4. iri, mensus sum, odmierzyć.

Admëtus, i, ("ASp^os) A. 1) król miasta Pherae, mąż Alcesty; 2) król Molossów.

adminiculo 1. (adminiculum) winną latorośl przywiązywać, podpierać.

adminiculum, i, n. podpora; przen. pomoc, posiłek: principis labores egent adminiculis T.

ad-minister, tri, m. i administra, ae, /. sługa, pomocnik, uczestnik (w złem) : artes administrae hu-ius virtutis Ci, administer cupiditatum, rapinarum, audaciae Ci.

administrate, önis, f. (administro) zawiadowanie, zarząd, kierowanie: operum magnitudo omnem admini-strationem tardabat C oblężenie; officia et administrationes T, urzędowe czynności.

ad-ministro 1. (właść. usługiwać)

kierować, sterować, zarządzać, wyko- spectatum (supin.) admittere H pozwo-nywać, sprawować, zajmować się: sic lić oglądać, aliquid ad animum adm. hanc rem totam administrasti CiC L wziąć do serca, Nisus et Euryalus przedsięwzięcie wykonałeś, dextram    admittier (inf. pr. pass.) orant Vpro-

partem operis adm. C z prawej strony    szą o posłuchanie, aves admittunt L

zajmować się sprawami oblężnicze-    zezwalają; 3) dopuścić się czego, po-

mi = na lewe skrzydło uderzyć, per    pełnić : quantum in se facinus admi

se quae videbantur administrabant C sissent, intellegebant C.

skuteczne środki zarządzić, neque milites administrare poterant S pełnić służbę, pracować.

admlrabilis, e, adv. admïrabili- przy liczbach : prawie, około ; na ozna-ter (admirari) podziwienia godny, ozenie stopnia: zupełnie, bardzo, nad-dziwny, niesłychany, osobliwy: hoo zwyczaj, nader: admodum puer L Stoici admirabiliter dicunt Ci.

admixtio, onis, f. (admisceo) przy-mieszanie, dodatek.

ad-modum do (należytej) miary;

jeszcze bardzo młody, nihil admodum

ad-moneo 2; ui, itum, przypomi-

admTräbilitäs, tâtis, f. (admirabi- Ci wcale nie. lis) dziwność, podziwienie.

pobudzać, zachęcać: nihil est, quod me hortere, nihil quod invites; adrao-

admlrandus 3. (admirari) podzi- nać, napominać, pouczać, ostrzegać, wienia godny, nadzwyczajny.

admlratio, onis, f. (admiror) podziwienie, zdumienie, podziw: admi- neri me satis est Ci, admonebat eurn rationem habere Ci wzbudzić podziw, egestatis suae S, earn rem (id) nos admiratione affici Ci dziwić się, być locus admonuit S, eum admonuerunt, zdumionym.    liberis suis parceret N, vos admonebo

ad-mïror 1. podziwiać, dziwić się,    nunquam de eo iure esse dubitatum

zastanawiać się, zdumiewać się: ad-    Ci, admonetur, quid respondeat Ci

mirari solebamus, quod in equo senex podpowiadają mu. haerere posset Ci, nihil admirari... admonitio, onis,/¹. (admoneo) przy-res est, quae possit facere beatum H pomnienie, upomnienie, przestroga.

nie dać się niczem wyprowadzić z równowagi umysłu.

ad-misceo 2. miscui, mixtum, do-

admonitor, oris, m. (admoneo) przypominający, zachęcający.

admonitus, Os, m. (admonere) naj-mieszać, przymieszać, dodać, dołączyć, częściej w abl. admonitü: przypomnie-wmieszać, zaplątać, zawikłać: deus nie, przestroga, zachęta, bonis mundurn implevit, mali nihil ad-mordeo 2. morsum, nadgryźć, adminiscuit Ci, genus radicis admix- admörunt = admoverunt. tum lacté Ci użyty do zaprawienia, ad id consilium admiscear Ci.

admissarius, ii, m. (admitto) ogier, cie palców, rozpustnik.

admotio, onis, /. (admoveo) przybliżenie : digitorum Ci aplikacya, uży-

przyprowadzić (wojsko); przen. admoverunt ubera tigres F karmiły cię, urbem ad mare adm. Ci blizko morza

ad-moveo 2. mövi, mötum, zbli-admissum, i, n. (admittere) wystę- żyć, przyłożyć, przystawić, przysuwać, рек, wina, zbrodnia.

ad-mitto 3. misi, missum, 1) przypuścić, puścić w cwał: admissus equus O koń pędzący cwałem, admisso pas-    założyć, alicui calcar admovere Ci dać

su O spiesznym krokiem ; 2) dopuścić,    bodźca, si tibi sol plures admoverit

dać przystęp, zezwolić: tum demum aures H więcej sprowadzi słuchaczy, admissi stagna exoptata revisunt У, admotus supremis T blizki końca,

kisz.

preces suppliciter admotae O kornie zaniesione modły, admoto dente 0 kiedy zęby dotknęły pokarmu, digitos rei ad. 0 dotknąć czego palcami ; preen. zastosować, użyć: curationem Ci. ad-mugio 4. zaryczeć. admurmurätio, önis, f. (acl-mur-muro) szept, szmer, szemranie.

ad-murmuro 1. mruczeć, szemrać, pochwalać lub ganić, adn... гоЪ. ann... ad-oleo 2. ëvi (por. indoles, proles, suboles, olere) właść. powiększać, przyczyniać się do wzrostu; prey ofiarach: czcić, ofiarować, ofiary składać; flam-mis adolere penates V palić ogień na cześć Penatów, Iunoni iussos adole-mus honores V ofiary składamy, cap-tivo eruore adolere aras T złożyć krew jeńców w ofierze; stąd: spalić: stipulae demptis adolentur aristis 0.

adolescentia, ae, i adulescentia (adolescens) /. młodość, wiek młodzieńczy (od 17—30 roku) ; preen, młodzież, młodzieńcy: haec studia adu-lescentiam alunt, senectutem objectant Ci.

adolescentulus 3. (demin. do adolescens) bardzo młody; stibst. młodzieniaszek: adulescentulo ad libidinem facem praetulisti Ci.

ad-olësco i adulesco 3. adolëvi, adultum (incoh. do adolere) dorastać, dojrzewać, przybierać: cum primum adolevit aetas L, ver adolescit T posuwa się naprzód, cupiditas agendi adolescit una cum aetatibus Ci; poet. zapalić się : adolescunt îgnibus arae V. PPr.A.: adolescens, tis (adułescens) dorastający, młody; subst. m. młodzieniec; jem. dziewica: adulescentior A-cademia Ci; PPP. : adultus 3. dorosły, rozwinięty, silny: apum fetus adulti V, adulta nocte T późno w nocy; adulta reipubłicae pestis Ci, Parthi non-dum adulti T niedość silni.

Adón, ónis i Adonis, idis (vA3wv) Adonis, według podania syn Cynira-sa, króla Cypru, i jego córki Myrrhy, ulubieniec Wenery.

ad-operlo 4. operui, opertum, pokryć, zakryć, zamknąć: adoperta lu-mina somno 0.

adoptätio, önis, f. (ądopto) mlod-sea forma od:

adoptio, ónis, f. przysposobienie cudzego dziecka za swoje, adoptowanie: ius adoptięnis est, ut is adoptet, qui neque procreare iam liberos pos-sit et cum potuerit sit expertus Ci; synowie adoptowani przybierali imię ojca adoptującego, a obok tego otrzymywali agnomen, utworzony od poprzedniej nazwy swego rodu, np. cesarz August przed adoptowaniem zwal się C. Octavius Thurinus, po adoptowaniu zwal się C. lulius Caesar Oc-tavianus.

adoptïvus 3. przybrany; preen. szczepiony.

ad'Opto 1. wybierać, przybrać kogo za syna, adoptować; poet. Etruscas Turnus adoptât opes 0 przybiera do pomocy, adoptate eum in regnum S przyjmijcie go jako następcę panowania; preen, szczepić, oczkować: fac ramum ramus adoptet O.

ador, óris, n. gatunek zboża, o r-

adôreus 3. zbożowy; subst. adö-rea, ae, /. dar dawany żołnierzom w zbożu; preen, sława, zwycięstwo: gloriam a farris honore adoream ap-pellabant.

ad-orior 4. adortus sum, nagle uderzyć na kogo, napaść: inermem tribunum gladiis ad. Ci; preen, a) udać się do kogoś (z prośbami), zaczepić: alqm minis T; b) wziąć się do czego, przedsiębrać, podjąć się czego: fortuna eum demergere est adorta N.

ad-orno 1. uzbroić, opatrzyć, urządzić, zastosować, przygotować, ozdobić: Italiae maria praesidiis adornavit Ci zaopatrzył, eum honores ador-nant L.

przed.

Adrumetum, i, n. (por. ’А8рош«)то?) miasto w Afryce, 135 km. od Kartaginy.

ad-ôro 1. wlaść. 1) przemówić: ad-orare veteribus est alloqui; 2) błagać, modlić się, prosić: deos adoravi, ut mihi darent L; 3) czcić: Phoebum ad. O, adorare vulgus T upokorzyć się

adp... zob app.

adqu... zob. acqu.

adr... zob. arr... z wyjątkiem :

ad-rädo 3. si, sum, oskrobać, ogolić.

Adramyttëum, i, (’A8papć~£iov) miasto w Azyi; Adramyttenus, i, m. (’A8oa-jxuTTTjVo;) mieszk. A.

Adrastus, i, m. ("ASpeoro«) król Argos, który sam jeden ocalał z wyprawy siedmiu przeciw Tebom. Później ze zgryzoty z powodu śmierci syna Aigialeusa umiera; stąd: Adrastus pallens V.

Adria, Adriacus, zob. Hadria, Ha-driacus.

ads. .. zob. ass...

adsc... adsp... adst... zob. asc... asp... ast...

adt. .. zob. att...

Aduatuca, ae, f. zamek w krainie Eburonów w Gallii.

Aduatuci, orum, m. Aduatukowie, naród w Gallii belgijskiej.

adfilatio, Snis,•/. (adulor) schlebianie, pochlebstwo nikczemne, czołobitność: humi iacentium adulatio* nes L.

adulator, öris, m. (adulor) pochlebca, służalec; adi.: adüiätörius 3. pochlebny, służalczy: dedecus ad. T nikczemne służalstwo.

adulescens zob. adulesco. adulor 1. poet, takie adülo 1. łasić się, schlebiać, czcić na kolanach: om-nes adulantem videre te volui Ci; z dat. adulatus est Antonio N.

adulter, cudzołożny, fałszywy; subst. adulter, eri, m. i adultéra, ae, /.

cudzołóżca, zalotnik: Dardanius adulter V — Paris, Lacaena adultéra II = Helena.

adulterïnus 3. sfałszowany, podrobiony, fałszywy: clavis ad. S klucz podrobiony.

adulterium, ii, n. cudzołoztwo.

adultero 1. (adulter) fałszować, podrobić, cudzołożyć.

adultus 3. zob. adolesco.

ad-umbro 1. (w malarstwie) pierwsze rysy rzucić, nacieniować, naszkicować; przen. opisać, przedstawić, zmyślić, naśladować; stąd adumbrä-tus 3. naszkicowany; przen. niewyraźny, niedokładny, fałszywy, pozorny: non expressa signa sed adum-brata virtutum Ci.

aduncitas, tatis, /. (aduncus) zakrzywienie.

ad-uncus 3. zakrzywiony, haczy-sty: praepes adunca Iovis 0 krzy-wodzióby orzeł.

ad-urgeo 2. (na-) przypierać, na-stawać, ścigać.

ad-üro 3. ussi, ustum, przypalić, spalić; także: mrozem ściąć, uszkodzić.

ad-usque z acc. — usque ad aż do, aż tam.

advectlcius o. (advectare) sprowadzony, zagraniczny.

advecto 1. (frequ. do advehere) sprowadzać, przywozić często.

advectus, us, m. (advehere) przywóz, przywiezienie.

ad-veho 3. vexi, veotum, przywozić, przynieść; bier, przyjeohać, wylądować.

ad-vëlo 1. osłonić, uwieńczyć, advena, ae, m. (advenire) przybysz, przychodzień, obcy: id signum cives atque incolae colere, advenae visere solebant Ci, advena classem exercitus appulit oris V obce wojsko, advenam laqueo gruem ... captat H przelotnego żórawia.

ad-venio 4. vëni, ventum, przybyć:

Blaesus advenit T; prsen. a) o czasie: zbliżać sir, nadchodzić: properanti-bus, advenientes et crescentes inorbi Ci; b) przypaść: Numidiae partem ad-venturam S.

adventïcius 3. (adventare) przybyły skąd, zagraniczny, obcy; prsen. nadzwyczajny, przypadkowy: pecunia ad. Ci niespodzianie otrzymane, fruc-tus ad. L dochód uboczny.

advento 1. (frequ. do advenire) zbliżać się, nadchodzić, nadpłynąć: adventat dies S, adventat mors, se-nectus Ci.

adventus, üs, m. (advenio) przybycie, nadejście; prsen. zbliżenie się, ukazanie się, nastanie: adventus alie-norum gentium T, meus adventus appropinquabat CiN czas mego przybycia; adv. pedum V zbliżające się, ante lucis adventum S przed świtem, ad. imaginum in animos Ci nasuwanie się.

adversaries 3. (adversus) naprzeciw stojący, przeciwny, nieprzyjacielski; subst. 1) adversarius, ii, m. przeciwnik, nieprzyjaciel, wróg: ne rnons cedentibus adversariis receptui foret S; 2) adversaria, örum, n. raptularz, dziennik, książka rachunkowa: quod adversariis nihil credimus, codicem (główną księgę) scribere instituimus Ci.

adversor 1. przeciwić sic, opierać się, być przeciwnym.

ad-verto 3. verti, versum, zwrócić ku czemu, skierować, zawinąć (o żegludze): meritum numen advertite ma-lis V skierujcie waszą potęgę, pom-ścijcie moje nieszczęście; bardzo często tv połączeniu z animus: uważać, spostrzegać, poznać; in alqm. : karcić, karać: quae dicam animis advertite V weźcie do serca, (także bez animus) ne durius adverteret T zbyt surowo nie karać. — PPP.:

adversus 3. wlaść. zwrócony ku czemu; stąd: a) przedni, z przodu będący ; prsen. nieprzyjazny, niepomyśl

ny, nieszczęśliwy, znienawidzony : cicatrices adverso corpore exceptae Ci w piersi zadane, adversi hostes C front nieprzyjacielskiego wojska, adverso in limine V z przodu u wejścia; b) przeciwny, naprzeciw położony: adverso colle C na przeciwległy pagórek, adverso senatu L wbrew woli senatu; prsen. nieprzyjazny: mentes hominurn, secundae et advprsae res Ci szczęście i nieszczęście; często jako neutr. subst.: adversum, i, nieszczęście, przeciwny kierunek: ventus iis adversum tenet N wiatr wieje naprzeciw, w twarz, in adversa mutari £ nieszczęśliwy wziąć obrót, adversus populi partium S subst.) przeciwnik.

adversus i adversum (adversus)

1)    adverb.: naprzeciw; 2)praepos. s acc. a) o miejscu: naprzeciw; b) o nieprzyjaznym stosunku: przeciw; c) prsen. w porównaniu z, wobec, względem: adversus resistere N otwarcie stawić czoło, adversus arma tulerunt N walczyli po stronie nieprzyjaciół, responds adversus ea L na to, pietas est iustitia adversum deos Ci, excusatione uti adversus eos Ci.

ad-vesperascit, ayit, zmierzcha się, zmrok zapada.

ad-vigilo 1. czuwać, być czujnym.

advocätio, unis, /. (advoco) wywołanie w celu narady, narada, przywołanie obrońcy prawnego, pomoc sądowa: in aede (Jastoris maximarum rerum frequentissimae advocationes fiunt Ci, advocationes petere Ci żądać zwłoki, filiatn cum ingenti advoca-tione in forum deducit L z wielką liczbą prawnych doradców.

advocätus, i, m. (advocare) 1) za czasów rzeczypospolitej : pomocnik prawny (który w procesie wspierał obżałowanego poradą prawną, świadectwem lub obecnością w sądzie);

2)    za czasów cesarstwa: rzecznik, adwokat; prsen. pomoc: parens tuus consul reo de pecuniis repetundis Ca-

tilinae fuit advocatus Ci, cogitatio ad- piastować urzędu wnioskiem swoim hibet oculos advocatos.

proponowanego.

aedës lub aedis, is, 1) sing, świą-

ad-voco 1. przywołać: amicos; wzywać (bogów): deos testes; zwołać    tynia, gmach; 2) piw. dom, mieszka-

(zgromadzenie): senatum;powołać (do    nie; prsen. ul: domus vomit aedibus

sądu) jako pomocnika: lectissimos vi- undam V z wszystkich części, ros; prsen. a) animum ad se ipsum adv. Ci przyjść do przytomności; b) wziąć na pomoc, użyć : Alcides omnia arma advocat V.

aedicula, ae, /. kapliczka, pokoik, aèdificatio, önis, f. (aedifico) budowanie, budowa.

aedificium, ii, «. budynek, dom: advolätus, us, m. przylatywanie, aedes aediüciaque L.

przylot.

aedificätor, óris, w.(aedificare) bu-ad-volo 1. przylatywać, spiesznie dujący, budowniczy: aed. mundi Ci przybywać: fama ad volât Aeneae V. stwórca.

ad-volvo 3. volvi, volütum, przy- aedifico 1. (aedes facere) budować, toczyć, stoczyć; reflex, rzucić się do zakładać, stawiać: mundum stworzyć, nóg, przyczołgać się: advolvunt mon- aedïlicius 3. dotyczący edyla; subst. tibus ornos V, cum Tiberii genua ad- były edyl : aedil. repulsa Ci porażka volveretur T.    przy ubieganiu się o urząd edyla.

advorsum, advorto, sob. adver-sum etc.

aedllis, is, m. edyl (urzędnik, czuwający nad publicznymi budynkami, adytum, i. n. (âôuxov) miejsce nie- porządkiem i bezpieczeństwem w mie-dostępne, wnętrze świątyni: occulta ście). Pierwotnie było dwóch aediles ac remota templi Graeci àSu-a appel- plebeii w r. 493 ustanowionych, któ-lant Ci.    rzy w świątyni Cerery dozorowali

Aeą, ae (aTa = уаТа) mistyczna na- archiwum ludu. Do nich należała miej-zwa Kolchidy; stąd: Aeëtes, ae, i ska policya i wyprawianie igrzysk dla Aeëta, ae, m.    heros eponyrnos ludu. Od r. 366 przybyło dwóch aedi-

Kolchidy, syn słońca, ojciec Medey. les curules, do których należało urzą-Po nim nazywa się Medea Aeêtias, dzanie wielkich igrzysk (ludi Romani, adis, f. (Atr,-tas), córka Aeetesa —Aeë- Megalenses) i dozór świątyń patrycy-tlnë, es, /. (Alij-cw]).    uszów. Wspólnem zadaniem ich było:

aedilitas, tatis, /. (aedilis) edylat, urząd, godność, czynność urzędowa

Aeacus, i, m. (Aiar.óg) Eak, syn Jo- utrzymywanie publicznych gmachów, wiszą i nimfy Eginy, ojciec Peleusa nadzór policyjny, mianowicie na ryn-i Telamona; stąd: Aeacides, ae, m. ku i dozór nad moralnością. Cezar (Aîa/.t'Srjî) syn, wnuk, potomek Eaka; mianował dwóch aediles cere ales piw. Aeacidae, ärum, m. wojsko dla dozorowania targu zbożowego i Eaka; stąd: adi. Aeacidëïus 3.: régna urządzania igrzysk na cześć Cerery. O wyspa Egina.

Aeaeus 3. (Aiaw;) eejski, przydomek czarownicy Cyrce: Aeaeae artes, edyla.

Aeaea carmina O czary; Aeaee, es, /.    aedis, is, sob. aedes.

aedituus, i, m. i aeditumus, i, (aedes) stróż świątyni, sługa kościelny.

Aedui, orum, m., Eduowie, celtyc-ski naród w Gallii; adi. Aeduus 3.

(AtaiTj vrjaoç) wyspa E.,-miejsce pobytu Cyrce.

Aebutius 3. nazwa plebejskiego rodu; lex Aebutia = plebiscyt, na mocy którego wnioskodawca nie może Eduejski.

piący.

Aeëtës eob. Aea.

Aegaeon, ônis (Atraîwv) sturęki olbrzym morski.

Aegaeus 3. (Atyofoę) egejski; stąd: Aegaeum mare lub samo Aegaeum: Morze egejskie, Archipelag.

Aegätes, ium, f. wyspy egackie na zachodzie Sycylii.

Aegëae i Aegiae, arum, /. (Aï-ptat) E., 1) miasto w Macedonii = Edessa;

2) miasto w Cylicyi; stąd: mieszkaniec E. : Aegëàtes, ae, w. (Afyswrar,;);

aeger, gra, grum, chory, slaby, cierpiący; subst. chory; preen. 1) Ypo-litycenie) zaburzony, bezładny; 2) (duchowo) stroskany, strapiony, frasobliwy; 3) (abstrakcyjnie) bolesny, uciążliwy: homines aegri gravi morbo Ci, aeger pedibus S, aegra municipia T niespokojne, quo prima quies morta-libus aegris F=5etAcA {5po-oî Homera; aliorum felicitatem aegris oculis in-spicere T okiem zazdrosnem.

Aegeus, ei, w. (AlysJę) syn Pandiona, król ateński, ojciec Tezeusa; stąd: Aegïdë£, ae, m. (Alydorfi) potomek Egeusa.

Aegimfirus, i, m. wyspa przy Kartaginie.

Aeglna, ae, f. (Aïytva) wyspa 30 km. od Aten; według niej nazwana córka Asoposa, matka Eaka. Aegînëtae, arum

m. (A?ytv7jTou) mieszkańcy wyspy.

Aeglnium, ii, n. (Aîywov) miasto w Macedonii; Aeginienses, ium, m. mieszkańcy tego miasta.

Aegion, Aegium, ii, n. (Atyov) miasto w Achai.

aegis, idis, acc. ida, f. (a?ytę) egida. U Homera tarcza Zeusa, którą sprowadza deszcz — symbol czarnej chmury. Późniejsi uważają egidę za właściwą Minerwie, jużto jako skórę kozią z głową Meduzy, jużto jako tarczę: aegida... Palladis arma V;preen. zasłona, obrona: hac aegide dives amor О.

Aegisthus, i, m. (Atyicfto;) syn Ty-estesa, morderca Agamemnona.

AegOS flumen (Afyoę -0tauÓ£ Kozia rzeka) rzeka na trackim Cherzonezie, sławna klęską Ateńczyków w r. 405.

aegrë, boleśnie, trudno, przykro, ciężko, z biedą, mozolnie, ledwie, niechętnie, z trudnością: conglutinatio recens aegre divellitur, inveterata facile Ci, aliquid aegre ferre Ci, pati L boleśnie czuć się dotkniętym, być niezadowolonym, aegre fert se pauperem esse Ci.

aegrësco 3. (incoh. do aegreo) włość. zachorować, zaniemódz, martwić się; preen, pogarszać się.

aegrimönia, ae, f. (aeger) smutek, frasunek, rozstrój.

aegritudo, inis, /. (aeger) choroba, dolegliwość, smutek, zmartwienie: no-stri sollicitudinem, molestiam, ango-rem propter similitudinem corporum aegrorum aegritudinem nominave-runt Ci.

aegrôtâtio, ônis, f. (aegrotarej niemoc, choroba : ut aegrotatio in corpore, sic aegritudo in animo Ci.

aegrôto 1. (aegrotus) być chorym, cierpieć.

aegrötus 3. (aeger) chory, cier

Aegyptos i Aegyptus, i, f. (Aïyo*-zoi) Egipt: Aegyptum secum vehit V potęgę Egiptu; adi.: Aegyptius 3. (Alywrctoî) egipski: coniunx Aeg. V Kleopatra; subst.: Aegyptius, ii, m. E-gipcyanin.

aelinos, i, tn. (atAwoę) pieśń żałobna na cześć Linosa, pieśń żałosna, tren.

Aelius 3. nazwisko rzymskiego rodu; lex Aelia (156 a. Ch.) ograniczające dni wyborów; adi.: Aelianus 3. eliański.

Aëllô, us, /. (’AeAAtó) jedna z harpii, bogiń wichru.

Aemilius 3. nazwisko starego patrycy u szowego rodu; Aemilia via L prowadzi z Hiinini do Piacenza, założona przez konsula M. Aemiliusa Le-pida w r. 187; Aemilianus 8. należący do rodu Ae.; drugie cognomen P. Cor-neliusza Scypiona.

aemulätio, önis,/. (aemulor) współ-ubieganie się, zawody, zazdrość, ry-walizacya: aemulatio est angi alieno bono Ci; inter eos infensa aemulatio exercebatur T.

aemulätus, ue — aemulatio T. aemulor 1. (aemulus) 1) współzawodniczyć, iść na wyścigi; s acc. 2) być zazdrosnym, zazdrościć, rywalizować; в dat: iis aemulamur, qui ea habent, quae nos cupimus Ci; także: ne mecum aemuletur L.

aemulus 3. współubiegający się, zazdrosny; subst. naśladowca, rywal, zazdrośnik: aemulus Triton virum im-merserat unda V.

Aenäria, ae, f. wyspa w zatoce neapolitańskiej, dziś. Ischia.

Aenëa, ae, f. (Alma) E., miasto na półwyspie chalcydyjskim; stąd: Aenë-ätae, um, m. (Aïvetatat) mieszkańcy E.

Aenëas, ae, m. (Almxç) Eneasz, syn Anchizesa i Wenery; patronym : Ae-neades, ae (Aîved&ijç) potomek Eneasza; plur. towarzysze Eneasza; pob. for. Aenldes, ae, m. syn Eneasza; adi. Aenëïus 3. tyczący się Eneasza, Eneaszowi właściwy; Aenëis, idos (idis), f., Eneida, poemat Wergilego, aëneus, eob. aënus.

Aeniänes, urn, m. (Alvcavs;) Enianie, naród w połudn. Tessalii.

aenigma, atis, n.    zagadka,

rzecz zagadkowa.

aëni-pes, pedis, spiżonogi. Aëno-barbus i Ahëno-barbus (гу-żobrody) przydomek (cognomen) rodu Domicyuszów; Cn. Domitius Aenob. małżonek Agrypiny, ojciec cesarza Nerona.

aënus i ahënus 3. (aes) miedziany, spiżowy; subst. aënum i ahënum, i, n. naczynie miedziane, kocie! (spiż): stąd: aëneus 3. bronzowy, mocny, niepokonany.

Aenus, i, /. (Aîvo;) miasto w Tracy i. Aenus, i, w. rzeka Inn.

Aeoles, urn, m. (AfoXtfç) Eolowie, grecki szczep w Tessalii, na Lesbos i w półn.-zach. Mniejszej Azyi; adi. Aeolius 3. (Alóhoc) eolski : carmen H pieśń Safony i Alceusza; subst. Aeo-Ha, ae i Aeolis, idis. /., półn.-zach. wybrzeże Mniejszej Azyi.

Aeolus, i, m. (АТоло;) 1} Eol, syn Hellena, heros eponymos eolskiego szczepu; 2) syn Hippotasa, władca wysp eolskich (liparyjskich), król wiatrów; stąd: Aeolidës, ae, m. (AîoXtSrjî) potomek Eola, a mianowicie Sisyphus OH; hortator scelerum Aeolides V — Ulixes; Misenus Aeolides V syn Tro-janina Eola; plur. Aeolidae, arum, m. synowie bożka wiatrów ; adi. Aeolius 3. postes Aeol. 0 Ataraasa; Aeo-lia virgo 0 = Canace; subst. Aeolia, ae, (sc. insula) wyspa Eola; Aeolis, idis (AîoXiç) córka E. = Alcyone O.

aequäbilis, e, adv. aequäbiliter jednostajny, równy, bezstronny: ae-quabilis in suos T.

aequäbilitas, tätis, f., (aequabilis) jednostajność, równość, bezstronność, równowaga.

aequ-aevus (aequus-aevum) równy co do wieku.

aequälis, e, adv. aequaliter (ae-quus) równy, jednostajny, podobny, zgodny, równoczesny; subst. rówieśnik, współczesny: nihil aequale illi fuit H nie był nigdy konsekwentny, exercitus aequalis stipendiis suis L mające tyle lat służby co oh, eum se-nem adolescens dilexi ut aequalem Ci.

aequälitäs, talis, /. (aequalis) równość (wobec prawa, wieku): in ae-qualitate omnia ponere Ci zarówno cenić, exuta aequalitate iussa principia aspectare T.

aequatio, önis, f. (aequo) zrównanie: bonorum ae. Ci równy podział.

aequë, adv. aequus, równo, jednostajnie; w porówn. zarówno, tak samo; przen. słusznie, sprawiedliwie: nun-quam dextro oculo aeque bene usus est N; porównany przedmiot wprowadzają: et, częściej atque (ас), rzadziej ut, qaam: qui aeque atque ego sunt occupati Ci, societatem condi-cionis humanae aeque tuens Ci.

Aequi, orum, ni. Elewowie, italski lud w Lacyum; stąd adi. Aequicus В.

Aequlculi, órum, m. italski lud, sąsiedni Elewom; jako adi. gens... Aequïcula V.

aequilibritäs, tâtis, f. (aequus-li-bra) prawo równowagi.

Aequimaelium, ii, n. plac na zachodnim stoku Kapitolu (według podania był tam niegdyś dom Sp. Mac-liusa).

aequinoctium, ii, n. (aequus nox) zrównanie dnia z nocą.

aequi-pero i aequiparo 1. równać; przen. 1) kłaść na równi, porównywać: aequiperare multitudinem mari, quod ventis concitatur L; 2) sprostać komu w czein, osiągnąć: aequi-peras voce magistrum V.

aequitäs, tatis, f. (aequus) równość, słuszność, sprawiedliwość: in omni iure civili aequitatem reliquerunt, verba ipsa tenuerunt Ci; przen. spokój, cierpliwość, zadowolenie, umiarkowanie, powolność: anirni aequitate plebem continere O, litteraeplenissimae humanitatis et aequitatis Ci.

aequo 1. (aequus) 1) równać, wyrównać, wyprostować: aliquid solo aequare LT, machina aequata caelo V sięgająca niebios, aeq. aciem L; 2) porównać: tenuiores cum princi-pibus Ci; 3) dorównać: animos aequa-bit Olympo V odwagą dorówna niebianom, amorem aeq. V równą okazać miłość, aliquem cursu aequare L, ille ducem... aequat V dotrzymuje kroku; 4) równo rozdzielać: laborem partibus iustis V.

aequor, oris, n. (aequus) płaszczyzna, równina, powierzchnia morza, morze: quid tam planum quam mare? ex quo etiam aequor illud poetae vocant Ci, aeq. inclusum O zatoka.

aequoreus 3. (aequor) do morza należący, morski.

aequus 3. 1) równy, płaski: ubi neminem in aequum locum (równinę) sese demittere viderunt Ci, ex aequo loco loqui Ci w senacie, podczas gdy ex superiore loco 1. = do ludu ex inferiore 1. do sędziów przemawiać; stąd: a) dogodny, korzystny: locus ae. ad dimicandum C; b) życzliwy, przychylny, łaskawy: aequis auribus au-diriiznaleźć posłuch, aër avibus non aequus V nieprzyjazny, nieszczery, aequo love H za łaską ; przen. a) spokojny, stateczny, obojętny: aequam mentem servare H spokój umysłu; b). słuszny, sprawiedliwy, bezstronny: cives eivibus parcere aequum cense-bat N; 2) równy, jednaki : aequus labor V, aequa pugna L nierozstrzygnięta; subst. aequum, i, n. 1) równina, pole; 2) prawo, słuszność: fît reus magis ex aequo bonoque quam ex iure gentium & rem aequi bonique facere <S coś uznać za słuszne, gra-vius aequo S więcej niż przystoi, zanadto; S) równość, równy stosunek; tylko przysłówkowo : ex aequo 0 równym sposobem, pax ex aequo T na równych warunkach, in aequo ali-quem ponere cum aliquo L na równi stawiać.

aër, âëris, acc. âëra,'m. (abjp) 1) powietrze otaczające ziemię, powietrze, atmosfera: itaque aër et ignis et aqua et terra prima sunt Ci, summus aër arboris V wysokość drzewa ; 2) mgła, obłok: aöris in campis latis V na polach mglistych.

aerärius 3. (aes) tyczący się spiżu, tyczący się pieniędzy; subst. 1) aerarius, ii, m. obywatel z najniższej klasy w Rzymie, wolny od wszelkiej da-

soki.

Aërope, es, /. (’Авралу) matka Agà-memnona i Menelausa.

aerugo, inis, /. (aes) rdza, gryn-szpan; przen. zawiść, chciwość.

aerumna, ae, /. trud ciężki, bieda, utrapienie, mozół.

aerumnösus 3. (aerumna) mozolny, strapiony, biedny; przen. aerum. mare Ci burzliwe.

aes, aeris, n. miedź, spiż, bronz; przen. wszelkie sprzęty z miedzi : Alexander edixit, ne quis praeter Lysip- święconego Jowiszowi, pum ipsum ex aere duceret Ci wyrabiał ze spiżu, excudent spirantia aera V spiżowe posągi, aere eiere viros V    subst. mieszkańcy E.; w sing, przydo-

trąbą, micantia aera V zbroja, leges    тек M. Marcella, którego w r. 90.

in aes incidere Ci wyryć na miedzią- w Esernii pojmano, nych tablicach, illi aes triplex circa

ninj' z wyjątkiem podatku głównego: aerariae stmcturae C kopalnie spiżu, aeraria ratio C obrachunek pieniężny, tribuni aerarii Ci którzy żołnierzom żołd (aera) wypłacali, censor eum in aerarios referri iubet Ci; subst. ae-rarium, ii, n. skarbiec, skarb publiczny; najpierw kasa publiczna w świątyni Saturna, połączona z archiwum państwa, gdzie też przechowywano chorągwie legionów: aerariurn sanc-tius L rezerwa kasowa, przeznaczona na wypadki nagłe. Za cesarstwa powstała obok aerariurn kasa cesarska

(fiscus), a od 6 r. po Ch. także aera-rium militare T kasa wojskowa: in beneficiis ad aerariurn delątus est Ci przeznaczony do nagrody ze skarbu publicznego, domum ex aerario aędi-ficare Ci kosztem państwa.

aerätus 3. (aes) miedzią okuty, miedziany, spiżowy.

aereus 3. (aes) miedziany, miedzią okuty, spiżowy.

aeri-fer, fera, ferum (aes ferens) kruszec niosący.

aeri-pës, pedis (aes pes) spiżonogi, wytrwały.

âërius 3. (ispto;) powietrzn}', wj⁷-pectus erat H pierś, otoczona potrójnym pancerzem ze spiżu (t. zn. nie znał obawy) ; mian. pieniądze, moneta z miedzi : aes grave — dawny pieniądz, mający wagę funta: denis milibus aeris gravis reos condemnavit L; przy licseb. mnożnych s opuszczeniem cen-tena milia: usque ad decies aeris L — milion assów, argentum aere solutum est S płacono za pieniądz srebrny as miedziany; stad: a) majątek: meo sum pauper in aere H jestem biedny, lecz bez długów; b) aes alienum — dług: aes alienum facere, contrahere Ci, con-flare S robić długi, ex aere alieno la-borare C być po uszy w długach, ho-minem video non modo in aere alieno nullo, sed in suis nummis multis esse Ci nietylko niema długów, lecz wielki majątek; c) zapłata, żołd: pueri octo-nis referentes idibus aera H płacili opłatę szkolną przez ośm miesięcy w Idy, danda esse aera militibus C żołd.

Aesar, aris, rzeczka w Kalabryi; adi. Aesareus.

Aeschines, is, m. (Aby wj?) E., mówca, przeciwnik Demostenesa.

Aeschylus, i, w. (AbyoXo;) sławny tragik grecki (525—456).

Aesculapium, ii, n. (por. AayJrr t:uiov) świątynia Eskulapa.

Aesculapius, ii, m. (por. ’Аахлфао;) syn Apollina i Koronidy. Homer wymienia go jako lekarza, później jako boga sztuki lekarskiej, czczonego głów-nie w Epidaurus.

aesculetum, i, n. (aesculus) gaj dębowy, dąbrowa.

aesculeus 3. dębowy, aesculus, i, /. gatunek dęba, po-

Aesernia, ae, f. E., miasto w Sam-nium; adi. Aesernînus 3. plur. jako

Aeson, onis, m. (Abov) ojciec Ja-zona; adi. Aesonius 3. (Ataôvio;); patronym. Aesonides, ae, (AîaoviSïj;) syn Ezona.

Aesôpus, i, m. (Alooutoç) 1) twórca bajek z czasów Solona, od którego także późniejsze bajki nazwano Ezo-powemi; 2) Clodius Aesôpus, aktor tragiczny w Rzymie za Cycerona.

aestâs, tâtis, f. (por. aestus) lato; preen. upal: Faunus igneam défendit aestatem capellis H.

aesti-fer, fera, ferum, sprawiający upal, skwarny: canis ae. Vpsia gwiazda, Syryusz.

aestimäbilis, e (aestimare^ szacowny.

aestimätio, önis, /. (aestimo) oznaczenie wartości pieniężnej, oszacowanie; preen, ocena, szacunek, uznanie: in aestimationem venire L być oszacowanym, litis aestimatio Ci oznaczenie kary w procesie, aestimatione recta severus habebatur T według sprawiedliwej oceny.

aestimätor, öris, m. (aestimare) taksator; preen, sędzia, znawca.

aestimo (aęstumo) 1. (w zwiąeku etym. в aes) oznaczyć wartość pieniężną jakiej rzeczy, oszacować ; preen. szacować, czcić, poważać, cenić, mniemać, sądzić: permittite, ut liceat quanti quisque velit, tanti aestimare Ci, hanc litem capitis aestimare Ci z tego uczynić proces kryminalny; sic est volgus: ex veritate pauca, ex opinione multa aestimat Ci, res gestae, sicuti ego ae-stumo, satis amplae fuerunt S, a me-dicis aestimatur, an... T lekarze wydają sąd.

aestlvus, 3. letni; subst. aestîva, ôrum, n. 1) (sc. castra) obóz letni; preen, wyprawa wojenna; 2) (sc. sia-bula) pastwisko; preen, trzody tamże przebywające: ilia aestivapraetoris Ci, morbi corripiunt tota aestiva repente V.

aestuarium, ii, n. (aestuo) dopły-wem wody morskiej zabagnione wybrzeże, laguna, zatoka morska.

aestuo .1. (aestus) 1) palić się: i-gnis aes.; preen, wrzeć, gotować się, być gorącym, rozpalonym: sub pondéré ae. O pocić się; 2) (o wodeie) burzyć się, falować, wrzeć, pienić się: aestuat gurges V; preen. 1) pałać (żądzą): invidia S; 2) chwiać się, wahać się: hanc aestuantem et tergiversan-tem persequitur Ci.

aestuösus 3. (aestus) 1) gorący, skwarny; 2) burzący się, wzburzony: te unda fretis tulit aestuosis H; adv. aestuôsë.

aestus, us, m. 1) żar, pożar, skwar, upał: exsuperant flammae, furit aestus ad auras V, propius aestüs incendia volvunt V żar ognia zbliża się, aestu febrique iactari Ci gorączka, fontes aestibus exarescunt C; 2) burzenie się morza, fale, przypływ morza: Tyrrhe-nus aestus V burzliwe morze T., ae-stuum aceessus et recessus Ci przypływ i odpływ morza; preen, a) gwałtowność, namiętność: irarum fluctuât aestu V; b) niepokój, zmartwienie: aest. curarum V.

aetas, tâtis, f. (— aevitas, por. ae-vum) 1) pewna część życia, życie, wiek, pewien okres życia: inter feras satius est aetatem agere Ci, aetas eius inci-dit in ea tempora N, aetate aliquem antecedere C być starszym, ab ineun-te, prima aetate Ci od młodości, aetas militaris S prawem przepisany wiek służby wojskowej ; 2) pewien okres

a) młodość: te deseret aetas H; 3) wiek męski : in aetatem venire L przyjść do lat; 4) starość, wiek (podeszły): aetate confectus C, omnes aetates Ci młodzi i starzy; 5) wiek, czas, okres czasu, generacya: aurea prima sata est aetas O, verborum vêtus interit aetas H wyrazy stare, wiekowe znikają; 6) generacya, pokolenie.

aetätula, ae, f. {demin. do aetas) wiek dziecięcy, młodość.

aeternitas, tatis, f. (aeternus) wieczność, nieśmiertelność : ad me-moriam aeternitatis Ci ku wiecznej pamięci.

w środkowej Grecyi ; mii. 1) Aetö-lius 3. (AitwÀio;) etolski: heros O Dio-medes; subsł. Aetolia, ae, E.-, 2) Aetö-licus 3. (AktoMxôî) bellum L.

aeterno 1. (aeternus) uwiecznić, aeternus 3. (= aeviternus, pór. ae-

tura generis humani aevi brevis E krótko trwała, integer aevi sanguis V w kwiecie wieku, aevo confectus, obsitus У złamany wiekiem.

Afer, Afra, Afrum, afrykański, pu-nicki: Afra avis H: pantarka; dirus Afer H— Hannibal; subst. plur. Afri, orum, Punijczycy.

affäbilis, e (affäri) ludzki, przy-

aevitas, tatis = aetas. aevum, i, n. (por. aiwv) wieczność, vom) wieczny, niespożyty, nieśmier- życie, wiek życia, wiek, czas : in caelo teiny, trwały, wiekuisty: aeterni ignés beati aevo sempiterno fruuntur Ci, na-gwiazdy ; subsł. aeternum, i, n. wieczność; prservaènie adverbialnie: urbs

in aeternum condita L, aeternum la-trans V.

aether, eris, m. (ai&rjp) i) górne, delikatniejsze powietrze, eter: aërem amplectitur immensus aether, qui constat ex altissimis ignibus Ci, ex terra

aqua, ex aqua oritur aër, ex aëre aether Ci ogień ; 2) przestwór nieba, nie- stępny. bo, bogowie: fama super aethera no-tus V (xat [Х£Ъ ylioç oùoav'ov Ixet), quos przejmość. przystępność. evexit ad aethera virtus V do bogów;

3) świat (w przeciwstawieniu do podziemia): vellent aethere in alto pau-periem pati V; 4: personif. bóg nieba V. obficie, dosyć.

aetherius 3. (at&ćotog) eteryczny, niebieski, sięgający niebios : aeth. aqua O deszcz, vesci aura aetheria V żyć, oddychać.

Aethiops, opis, m. (AłłKo<|») Etyop, murzyn; Aethiopia, ae, f. Etyopia.

Aethon, ónis, w. (aî&wv) jeden maków boga słońca.

aethra, ae, f. (aT&pr,) czyste, jasne powietrze; jako nom. pr.\ Aethra, ae,

/. 1) matka Tezeusza; 2) córka Oceana, matka Hyad.

Aetna, ae i Aetnë, es, f. (A*t\ti) E.,

1) góra wulkaniczna w Sycylii, którą Jowisz przywalił giganta Encelada; tam

affäbilitäs, tätis, f. (affabilis) u-

affabre (adv.) sztucznie, po mistrzowsku.

affatim (ad-fatim) podostatkiem,

affatus, üs, m. (affari) przemówienie.

affectàtio, ónis, f. (afîecto) żądza, chciwość, dążenie.

z ru-

affectio, ónis, f. (afficio) wpływ i stan duszy stąd wynikający, uczucie, usposobienie, skłonność: vitia af-fectiones sunt manentes Ci; firma corporis aff. Ci: konstytucya; affectio caeli (astrorum) Ci: konstellacya; rec-tae animi affectiones virtutes appel-lantur Ci; argentum sequuntur nulla affectione animi T: bez zamiłowania.

af-fecto 1. (freq. od afficere) 1) jąć

się czego: quod iter adfectet, videtis miała być kuźnia Cyklopów; adi.    Ci: drogę obiera; 2) ubiegać się, sta-

Aetnaeus 3. (Ahvoito;) należący do Et-    rać się pozyskać, chcieć, rościć sobie

ny: fratres A. V Cyklopowie, pastor    prawo: proximas civitates adfectare

A. O Polifem, tellus A. 0 Sycylia;    statuit TS: spem potiundi regni af-

2) miasto u podnóża tej góry; adi.    fectare LO: żywić; 3) udawać: Nero

Aetnensis, e; plur. Aetnenses, ium,    carminum quoque studium adfecta-

vit T.

*n. mieszkańcy E.

affectus, Os, m. (afficere) stan, u-

Aetóll, orum, tn. mieszkańcy Etolii sposobienie, uczucie, skłonność,

Aetólus 3. (AîxwXdç) etolski; subsł.

na-

nes.

miętność: opes atque inopiam pari affectu concupiscunt T.

af-fero (= adfero), ferre, attuli, al-latum 1) przynieść, donieść; przen. attuleras domo scelus Ci; hue te... ad fers V: przychodzisz; hanc urbem adferimur V: zbliżamy się; adferun-tur ex Asia cotidie litterae Ci: dochodzą ; allatum est eum dictatorem dictum esse Ci; przen. gwałt zadać, uderzyć : interfectus ab eo est, - cui vim adferebat, pro se quisque manus ad-fert Ci: uderza; 2) przydać, dodać: hune animum attulit ad tribunatum Ci; opem aff. LO; 3) przytoczyć: nihil afferunt, qui negant Ci; 4) dostarczać, sprawić, wywołać: quid oves aliud afferunt, nisi ut homines vestian-tur Ci; detrimentum aff. N; aliquid aff. ad communem utilitatem Ci : przyczynić się.

af-ficio 3. (ad-ficio) fëci, fectum (wl. uczynić, aby coś przy- na- kim było) 1) nabawić, przejąć, wzruszyć, wpływ wywierać: quonam modo ille vos vivus afficeret, quos mortuus i-nani cogitatione percussit Ci; 2) zaopatrzyć, dotknąć; często z abl., gdzie w polskiem innych używamy zwrotów: rem nomine afficere Ci: nazwać; pi-ratae mętu adfecti Ci: z obawy; ho-minem muneribus adficere N: obdarzyć; poenä adf. NCi: ukarać; diffi-cultate affici C: dostać się w przykre położenie; morte aff.: zabić; vulnere aff.: zranić; genus aetate iam adfec-tum Ci: osłabiony; PPP: affectus 3. obdarzony, usposobiony, urządzony, osłabiony, dotknięty, zrujnowany: viri fortes ас libero animo affecti Ci; affectus valetudine C: cierpiący; affecta res familiaris L.

af-flgo 3. fixi, fixum, przyczepić, przymocować, przybić: litteram K. (= Kalumniator) ad caput af. Ci; hominem lecto aff. H: przykuć; Pallas adfixus lateri V: trzymając się silnie; przen.

wrazić: ea maxime affiguntur animis, quae a sensu impressa sunt Ci.

af-fingo 3. fmxi, fictum 1) przydawać, dodawać, zmyślać: Minervae talaria pinnarum affingunt Ci; ne ve-ra laus detracta neque falsa aîficta esse videatur Ci: ilia opinio affinei-tur Ci.

af-finis, e (adfin.) graniczący, sąsiadujący; przen. uwikłany w co, biorący udział w czem; subst. uczestnik, powinowaty: qui huic adfines sceleri fuerunt Ci; vincula affinia O: węzły powinowactwa; cognati atque adfines Ci.

affînitas, tätis, f. (affinis) sąsiedztwo, powinowactwo: propinquitatibus atque affinitatibus coniuncti Ci: liczne powinowactwa.

affirmati (adv. od PPP. affirma-tus) wśród zapewnień, zaklęć.

affirmatio, ónis, f. (affirmo) zapewnienie, potwierdzenie.

affirmo 1. (adf.) wzmacniać, u-twierdzaprzen. potwierdzać, zapewniać, zaręczać, twierdzić, utrzymywać: societas iureiurando affirmatur L; hoc, cum tota Sicilia diceret, tarnen adfir-mare non auderem Ci: ut adfirmatur T: jak utrzymują.

afflatus, üs, ж. (aftlare) dmuchanie, podmuch, powiew, wyziew: ful-men ab ore venit, frondes afflatibus ardent 0; przen. natchnienie: oracula divino afflatu funduntur Ci.

afflietätio, ónis, /. (afflicto) utrapienie, męka.

afflicto 1. (adf. freąu. do affligo) uderzać o co, miotać (o burzy), uszkodzić; przen. uciskać, trapić, dręczyć: mulieres adflictare sese S: biły się w piersi; naves tempestas afflictabat C; Italiam luxuria afflictare T; homi-.. morbo gravius afflictantur Ci. afflictor, óris, m. (affligere) gnębicie!, dręczyciel.

af-fllgo 3. (adfl.) flixi, flictum, ude-

amicos H; extremum adfari V: żegnać się z kim; positum adfati discedite

corpus F umarłego pożegnawszy sło- musa, matka Penteusa, którego w

le rozszarpała.

agelastus, i, m. (ауеХаохо?) ponury, przydomek Krassusa, którego wnuk

rzyć o co, rzucić, obalić na ziemię, wywrócić; prsen. poniżyć, zgnębić, osłabić, zasmucić: se affligere Ci martwić się ; monumentum Catuli adflixit, meam domum diruit Ci; Mars victum saepe erigit et affligit victorem L; eius mors omnes cives afflixit Ci; PPP: afflictus 3. zbity, uszkodzony, podkopany; prsen. nieszczęśliwy, strapiony, upadły na duchu : afflictae regum fortunae Ci; rebus afflictis N: w nie-szczęsnem położeniu; in illo timoré et fuga Tigranes afflictum erexit Ci.

af-flo 1. (adfl.) dmuchać, dąć, wiać, zionąć na coś: ventus terga afflat L; nos oriens equis afflavit anhelis V; me divum pater fulminis adflavit ven-tis V: poraził piorunem; o ogniu: spalić: afflatus incendio L: zniszczony ogniem; prsen. tchnąć na co, natchnąć: oculis. afflarat honores V: użyczyła powabu; numine afflata V; intr. wiać: afflabat frigoris vis L: zimny wiatr wiał.

affluentia, ae, f. (affluens) obfitość, dostatek, zbytek.

af-fluo 3. fluxi, przy- podpływać, napływać, przybywać obficie, być podostatkiem: Eurotas affluit moe-nibusi; comitum affluxisse numerum V; voluptas ad sensus affluit Ci: o-garnia; stąd PPr : affluens, tis, adv. affluenter : obficie napływający; prsen. obfity, bogaty, opływający w co, rozrzutny, zbytni: amicitia ditior et af-fluentior Ci: która więcej daje niż odbierze.

af-for 1. (adf.) przemawiać, odezwać się, błagać: licet mihi iisdem versibus affari te Ci; tristes adfatus wem »vale«.

zajaśnieć, wschodzić: instar veris vol-tus tuus affulsit populo H.

af-fundo 3. (adf.) füdi, füsum, dolać, dorzucić, dodać; pass. rzucić się, upaść (na ziemię): affusae iacent.tu-mulo O : rzuciwszy się na grób ; o rse-ce: płynąć koło czego, oblewać.

E-fore, aforem, sob. absum.

Afranius, ii, nazwa plebejskiego rodu; 1) L. Afranius, komedyopisarz; 2) legat Pompejusza; adi. Afräniä-nus 3. Afraniański; Afräniäni, orum, m. wojsko Af.

Africus 3. afrykańśki, punicki; subst. Africus, i,m. wiatr południowo-zachodni: A. creber procellis V; prae-ceps H: gwałtowny.

Africa, ae, f. Afryka (bez Egiptu) często oznacza kraj kartagiński, rzymską prowincyę : orbis terrae pars ter-tia Africa. S; adi. Africânus 3. 1) A-frykański: bellum A. Ci: wojna Cezara w Afryce; 2) przydomek Scy-pionów; subst. Africänae, ärum, f. /sc. bestiae) dzikie zwierzęta z A.

Agamëdës, is, m. (’Ауа^Зт);) miał z bratem Trofoniuszem wybudować świątynię Apollina w Delfach.

Agamemnon, onis, m. (’Ay^c|xvwv) A., król Mycen; adi. Agamemnonius3. (’Ayap.£jj.vóvtoę).

Aganippe, es, f. (’Ay«vîmcrj) zdrój przy Helikonie w Beocyi, Muzom poświęcony.

agäso, onis, m. poganiacz wołów, furman, masztalerz.    #

Agathoclës, is, m. (’Ауа&охХт^) 1) król Syrakuz; 2) grecki historyk.

Agathyrna, ae, f. (’Ayâ^upva) miasto w Sycylii.

Agathyrsi, orum, w. naród wScytyi.

Agave, es, f. (’Ayaûrj) córka Kad-

sza-

af-fore i coni. impf, afforem, sob. assum.

af-fulgeo 2. (adf.) fulsi, zabłysnąć, był tryumwirem.

agellus, i, m. (dentin. do ager) mały grunt, kawat gruntu.

agëma, atis, n. (a-pr^*) garstka, oddział wojska macedońskiego.

Agënôr, oris, m. (’Ayijvwp) ojciec Kadmusa i Europy a król fenicki, od którego Dydona ród swój wywodzi; adi. Agënoreus 3. należący do Age-nora; patronym.: Agënoridës, ae, m. (’AyrjVopiSïj;) potomek A. = Kadmus = Perzeus.

ager, agri, m. (por. <xyp<5i) 1) pole, rola, kawał gruntu: ager est. qui ara-ri aut coli possit Ci ; 2) posiadłość wiejska, wieś: permulti et ex urbe et ex agris se in ilia castra conferunt Ci ", ager publicus L: włość, posiadłość państwowa, pochodząca ze zdobyczy; 3) kraina, powiat, ziemia: ager Albanus, Falernus etc.; arx u na parte imminens mari, altera parte vergente in agrum L: w głąb kraju.

Agesiläus, i, m. (’Ау^ийжо;) król Bparty.

ag-gemo 3. wzdychać przy ozem. ag-ger, eris, m. (por. aggerere) materyał do grobli albo wału, ziemia, gruz, kamienie i t. p., grobla, wał, szaniec, droga ubita, nasyp; prsen. wzniesienie, kupa, gromada, stos: ag-gerem exstruere = iacere C; Graeoia est agger oppugnandae Italiae Ci ; aggere et fossis et muro circumdat urbem Servius L; agger maxi mus Ci: ten dawny wał Serwiusza zamienił Mecenas w części na miejsce do przechadzki; nunc licet... aggere in apri-co spatiari H; aggeribus ruptis exit amnis V; aggeres nivei V: kupy śniegu; comprenditur ignibus agger 0: stos; aggeres Alpini V: góry Alpejskie.

aggero 1. (od agger) usypać wał; prsen. gromadzić, zwiększać: incendit animum dictis atque aggerat iras V.

ag-gero 3. gessi, gestum, sprowadzać, znosić; prsen przytoczyć, zarzucać co komu: aggeritur turnulo [dat.) tellus V, amici intendere vera, adgerere falsa T; multa adgeruntur T: wiele przytaczano.

aggestus, üs, m. (ag-gerere) sprowadzanie, znoszenie, nasyp.

ag-glomero 1. zwijać w kłębek, kupić się: addunt se et adglomerant later i nostro V.

ag-glütino 1. przykleić, spajać. ag-gravo 1. (ad-gr.od gravis) obciążyć, cięższem uczynić; prsen. pogorszyć, powiększyć: res bello aggrava-tae L.

ag'£redior з. gredi, gressus sum 1) przystępować, zbliżać się: repelli-tur inde, quo adgredi cupit Ci ; 2) (słowami) do kogoś się zwrócić, starać się pozyskać, kusić: talibus aggredi-tur Venerem Saturnia dictis V; pe-cunia aliquem aggredi S; 3) uderzyć na kogo, napaść, oskarżyć: hostes ag. C; inimici Altibiadem absentem ag-grediuntur N; 4) prsen. wziąć się do czego, przedsiębrać, zacząć, próbować: aliarn rem adgreditur S; honores a. V: objąć; Iugurtham beneficiis adgressus est usiłował ująć sobie; adgressi Iovem detrudere regnis V; odważyli się.

ag-grego 1. (grex) (do trzody, gromady) dołączyć, przyłączyć, dodać: eodem ag. naufragos conlectos Ci; adgregari Vespasiani partibus T: przyłączyć się.

agilis, e (agere) ruchomy, powolny (—posłuszny), prędki, szybki; prsen. czynny, ruchliwy, zwinny, sprawny: agili percurrit, pollice chordas O; ag. Cyilenius O: Merkury; oderunt agilem remissi H.

agilitàs, tańs, /. (agilis) ruchliwość. zwinność, rączość, chyżość: na-vium L; rotarum C.

Agis, idis, m. (rArtę) imię trzech królów spartańskich.

agitäbiüs, e (agito) ruchomy, powiewny.

agitatio, oms (agito) 1) porusza-nie; przen. zajmowanie się czem, wykonywanie; 2) poruszanie się, kołysanie się; przen. ruchliwość, czynność:

a. armorum X; rerum agitatio et administrate Ci; vix agitationem lecti-cae patiens X; agitationes fluctuum Çi: falowanie; animus agitatione et rnotu esse vacuus non potest Ci.

agitator, oris, m. (agito) poganiacz, woźnica.

agito 1. 1) w częsty (gwałtowny) ruch wprawić, pędzić naokoło, trząść:

a)    (zwierzęta) poganiać, pędzić, kierować; przen. zachęcać, poduszczać;

b)    (zwierza) szczuć, polować, płoszyć; przen. ścigać, niepokoić, dręczyć, wyszydzać; c) (wodę) poruszać, mącić; przen. niepokoić, zaburzyć: ventis a-gitatur pinus H-f humus arida vento agitatur S: wiatr wzbija tumany kurzu ; mens agitat molem V; niti cor-poribus et ea hue et illuc agitare S; agitare plebem X; infidos agitans dis-cordia fratres V; spatium agitandi (sc. equos) N: plac gonitwy; equita-tum pro castris agitare iubet S: jeździe zatrzymać się; currus ad flumina a. V: skierować; agitata numina Troiae V; agitatus Orestes V: ścigany przez Furye; primo commotus rnetu atque libidine diversus agitabatur S: naprze-mian był miotany; his rebus agitatis Ci: w tych burzliwych czasach; vesa-num poëtarn agitant pueri H: wyszydzają; 2) (o czynnościach) zajmować się czemś, wykonywać, ćwiczyć; abs. sprawować się, (uroczystości) obchodzić; biernie: panować, stać się, (czas) przepędzać; abs. żyć, istnieć, bawić gdzie, przebywać, mieszkać: quae cum praecepta patris agitarem S: chciałem zastosować się do zleceń; in potesta-tibus eo modo agitabat, ut... S; gau-dium atque laetitiam agitare S: dać głośny wyraz wewnętrznej radości; vita sine cupiditate agitabatur S; va-cuis porticibus secretus agitabat T;

3) omawiać, roztrząsać, rozmyślać, Słownik.

rozważać, rozprawiać, mieć na myśli, zamierzać: res agitata in contionibus, commemorata in senatu Сг; agitatum est, ut tribuni crearentur X; vos agitate fugam V: myśleć o... ; longe aliter animo agitabat S: zupełnie co innego miał na myśli.

Agi auro s, i, /. (vAyXaupoę) córka Cekropsa.

agmen, in is, n. (agere) ciąg, gromada, wojsko w pochodzie, kolumna, pochód; poet, wojna, bitwa: agmine remorum celeri V: szybkiem uderzeniem wioseł; dulci fluit agmine Thy-bris V: łagodnym biegiem; agmina caudae V: sploty; agmine certo an-gues petunt V: w prostym kierunku; agmen armentorum Ci; conferto agmine cervi V: zwarte stado jeleni; apiuin agmen V: rój; neve in castris neve in agmine S: podczas marszu; agmen iustum T: wojsko w porządku maszerujące; agmen primum C: straż przednia; novissimum, extremum a. C: straż tylna; claudere a. C; agmen constituere X: zatrzymać się; venti veluti agmine facto V: jakoby wojsko w pochodzie; rudis agminum spon-sus H: nieświadom walki.

agna, ae, f. owca.

agnalią, ium, n. (sc. sacra zam. agonalia wedl. Ovid.) uroczystość na cześć Janusa.

a-gnascor 3. (adgn.) sei, ätus sum, urodzić się (o dzieciach urodzonych po śmierci ojca lub po uczynionym testamencie); PP. subst.: agnätus, i,

m. syn urodzony po śmierci ojca lub po spisaniu testamentu, krewny po ojcu: agnati patris, cognati matris habentur.

agnatio, ónis, /. (agnascor) pokrewieństwo po ojcu.

agnïnus 3. (agnus) jagnięcy; subst. agnina, ae (sc. саго) jagnięce mięso.

agnitio, ónis, f. (agnosco) poznanie, uznanie.

agnomen, inis, n. (pierw, ad-gno-men) przydomek (nadany z powodu osobistych zasług lub przymiotów, albo odróżniający dwie osoby tego samego nazwiska), czwarte z rzędu przezwisko: P. Cornelius Scipio Afri-canus; Publius jest praenomen, Cornelius nomen gentilicium, Scipio cognomen (familiae), Africanus agnomen.

a-gnosco 3. (adgnoscere) agnövi, agnitum, poznać, spostrzegać, uznać, przyznać: accipio agnoscoque deos F; sonum a. V: słyszeć; quod nulla barbaria possit agnoscere Ci: pochwalić; agnoscere crimen, non abnuere T: przyznać się.

agnus, i, m. jagnię, baranek.

ago 3. ëgi, actum (por. ауы) 1) pędzić, poruszać: ventus nubes agit V; Orpheus agens carmine quercus F; a) (zwierzęta, ludzi, okręty) prowadzić, kierować: animus cuncta agit S: kieruje; vulnus altius actum 0: głębiej zadana; sese Palinurus age-bat V: chodził, krążył; equo temere acto L: pędząc naoślep; (zdobycz) u-prowadzać, porywać, wypędzać; wyzionąć (ducha) : agros vastare, pecoris et mancipiorum praedas agere S; fata agunt Romanos H; b) (o polowaniu) gonić, polować, ścigać; przen. skarżyć przed sąd: aliquem reurn agere L: o-skarżać, pozywać; furti agere Ci: o-skarżyć o kradzież; c) (z podaniem celu) dokądś gnać, zachęcać, pobudzać, popychać; refl. (rzadko intr.) zachowywać się: actus clamoribus F: zniewolony; tanta mobilitate Numidae sese agunt <S: tak zmienni są N; tota ci-vitas laeta agere S: była zadowolona; feroces pro victoribus agere S: uważać się za zwycięzców; d) wypuszczać, robić, wznosić, budować: radices a-git virga V: wypuszcza; gloria radices agit Ci-, actae ad sidéra pinus F: wyrosłe; spumas ore agit V: pianę toczy; agere cloacam maximam sub terra L; fundamenta, parietem a. Ci; limitem agit ferro F: toruje sobie drogę mieczem; 2) działać a) [intr.) być czynnym, postępować, obchodzić się z kim, oskarżać, (causam) proces prowadzić, bronić; imp. age, agite: czyń, nuże, dalejże: àudendum atque agendum est L: trzeba mężnie działać; criminose ag. L: podejrzywać; bene agere cum aliquo Ci; bene cum eo agitur Ci: dobrze mu eię powodzi; Tros Tyriusve mihi nullo discrimine agetur V: obchodzić sic będę bez różnicy; lege agere Ci: według prawa z kim postąpić, wytoczyć skargę; quare agite, discite F; age sis L: dobrze, jeźli chcesz; en age, rumpe moras F: vade age F; age nunc consideremus Ci ; często na wyrażenie zgody, potwierdzenia: dobrze, niech tak będzie, tak jest, naturalnie, teraz dalej : age, sit ita factum; quae causa ut Romam properaret Ci-, age vero, ilia res quantam déclarât hominis auctoritatem Ci; b) (tr.) czynić coś, wykonywać, przedsiębrać, sprawować, okazywać, zamyślać, starać się, (czas) spędzać, (absolut.) żyć, mieszkać, przebywać: omnia quae fiunt, quaeque aguntur Ci: co się staje, co się dzieje; iis non constabat, quid agerent C; responsa vatis aguntur 0 ; vigilias agere NLT: pełnić straż; censum a. L sporządzić spis szacuńko-wy; arbitrum agere Ci: być sędzią polubownym; senatum, forum, conventum a. Ci: odbywać posiedzenie, zgroina-dzać; honorem' a. L: sprawować; fe-stos dies a. Ci; triumphum agere de... Ci; nil agis! CiO: nic nie wskórasz; curam agere de aliquo P: troszczyć się; ioca et seria cum humilliinis a. S: rozmawiać poważnie i żartować; alicui gratias (grates) agere CiCL: dziękować; ego id semper egi, ne in-teressem Ci: starałem się; id quidem ago F: właśnie o tern myślę; aeta-tem Athenis, procul a republica agere Ci: żyć; otia agere V: żyć bezczynnie; quoniam concordes egimus annos О; septimum annum agens L\ veniens et acta nox O: miniona; homines qui tura agebant T: żyli; cum eo familiariter agebat S: żył poufale; Batavi trans Rhenum agebant T; ea civitas alam in finibus suis agentem obtriverat T-, 3). (o teatrze) przedstawiać, grać rolę; (o mówcy i pisarzu) wykładać, przedstawiać: primas (se-cundas) partes a. Ci; in i sdem cau-sis priores egit partes Hortensius Ci; Rhodi specie secessus exülem agere T: żył na wygnaniu; amicum agere T: udawać; Samnitium bella iam per quartum volumen agimus L : opowiadam; 4) (sprawy) załatwiać, układać się o co, przemawiać, mówić; agitur: toczy się sprawa, chodzi o coś, jest w niebezpieczeństwie; actum est: stało się, przepadło; Divico ita cum Caesare egit C: mówił do C. ; de ob-sessione non prius agendum statuit C: o oblężeniu myśleć; patria sic... agit Ci: mówi; non agitur de vecti-galibus; ...libertas nostra in dubio est S nie chodzi о...; agitur salus sociorum Ci ; rem actam (acta, actum) agere CiL: niepotrzebnie zadawać sobie pracę; magistratus quidam habent ius agendi cum plebe (patribus) Ci: prawo stawiania wniosków; per senatum agitur aliquid Ci senat rozstrzyga; causas amicorum tractare atque agere Ci sprawy bronić.

agön, onis, ж. (<xyu>v) walka na igrzyskach, zapasy; adi. agónius 3. (àytôvto;) tyczący się igrzysk ; subst. agonia, orum, «. (sc. animalia) 1) bydlęta ofiarne; 2) (sc. sacra) uroczystość na cześć Janusa, zwana zwykle Agó-nälia, ium lub iorum, n.

Agragantïnus, pochodź, z Agra-gas, zob. Agrigentum.

agrar ius 3. tyczący się pól, rolniczy, odnoszący się do ról publicznych (ager publicus): lex agr. Ci wniosek w sprawie podziału ról państwowych; triumvir agr. L‘ który kieruje podziałem; agrariam rem tentare Ci starać się o podział ról; subst. agrärii, orum, m. stronnictwo agrarne, sprzyjające podziałowi ról.

agrestis, e (ager) na polu się znajdujący, dziko rosnący, dziki, wiejski, żyjący na wsi, nieokrzesany, prosty, subst. wieśniak: mus agrestis et ur-banus H; honor a. V wieniec z kwiatów polnych; calamus, musa a. V wiejska fujarka, pieśń pasterska; vita haec rustica, quam tu agrestem vo-cas Ci.

agri-cola (agmmcolens) ae, m. rolnik, wieśniak ; n. pr. Cn. lulius Agri-cola, teść Tacyta.

agrl-cultio, onis, f. i agrï-cultûra, ae, uprawa roli.

agri-cultor, óris, m. rolnik.

Agrigentum, i, n. i Acragäs, antis, Agrygent, miasto w połudn. Sycylii; Acragantîni, örum i Agrigen-tini, mieszkańcy A.

agri-peta, ae, m. (ab agris peten-dis) mający chęć nabywania gruntów, osadnik.

Agrippa, ae, m. (n. pr.) 1) Mene-nius Agrippa, znany z pierwszej se-cessioplebis; 2) M. Vipsanius A., wódz i powiernik Augusta.

Agrippina, ae, f. 1) córka M. Vips. Agryppy, żona Germanika, matka Ka-liguli; 2) poprzedniej córka, matka Nerona; Agrippinensis Colonia, miasto nad Renem; Agrippinenses, ium, m. jej mieszkańcy.

Agyieus (ipieu;) przydomek Apolli-na, jako opiekuna dróg.

Agylla, ae, f. starożytna nazwa miasta Caere w Etruryi; AgylHni, örum, mieszkańcy.

Agyrium, ii, n (’Ayûpiov) miasto w Sycylii; adi. Agyrinus 3. i Agy-rinensis, e.

agyrtćs, ae (ayuptrj; od «y£îp«*0 zbieracz, żebrak. Tak nazywali się kapłani Cybeli.

ah! zob. a!

3*

Alabanda, ae, f. i orum, n. (’AXoć-(:avoa) miasto w Karyi.

Ahàla, ae, m. cognomen rodu Ser-wiliuszów.

ahênus, sob. aënus. ai, wykrzyk żalu: ach!

Aiax, äcis, m. (Aïag) 1) mały Ajax, syn Oileusa; 2) wielki Ajax, syn Te-lamona z Eginy; 3) Aiax Ennii Ci tra-gedya Enniusza A. ; 4) Cyzicenorum Aiax Ci obraz malarza Timomachusa.

äio [verb, defect.) potwierdzać, mówić, twierdzić; najczęściej wprowadza orał. obi.: crimen ais te metuisse Ci; lub wtrąca się : qui, ut ais, magno ven-didisti Ci; ä'in = aisne (czy twierdzisz?) tak, rzeczywiście?

Aius Locutius lub Aius Loquens, uosobienie tego głosu, który Rzymianom przepowiadał zbliżanie się Gallów, czczone jako bóstwo.

ala, ae, f. 1) ramię, pacha: sub ala portare H; 2) skrzydło: mc mors atris circumvolat alis Ii; madidis Notus evolat alis O; velorum pandimus alas V skrzydlate^szjbkie ;przen. 1) skrzydło we wojsku; 2) szwadron, oddział jazdy: universa Treverorum ala T— jazda.

Ałabandus, i, m. założyciel A.; Alabandeus, eos (’AXaßavSeu;) mieszkaniec A. j Alabandensis, e, z Alaban-dy ; w pl. mieszkańcy A.

alacer, cris, e, adv. alacriter {niekiedy dwóch zakończeń) żywy, ognisty, gorliwy, ochoczy, wesoły: Anchises alacris palrnas utrasque tetendit V; equus al. L\ ex alacri atque laeto erat humilis atque dernissus C; al. volup-tas V wesoła ochota.

alacritäs, tatis, f. (alacer) żywość, gorliwość, ochoczość, wesołość: al. pugnandi C ochota do walki; quan-tam mihi alacritatem concursus po-puli afferret Ci.

äläris, e, i älärius 3. (ala) do skrzydła wojsk należący ; subst. älärii, orum lub äläres, ium, (sc. milites) wojska, stojące na skrzydłach.

älätus 3. (ala) skrzydlaty.

alauda, ae, f. skowronek; legio Alaudarum Ci nazwa pułku gallickie-go, utworzonego przez Cezara a odznaczającego się pióropuszem.

alba, ae, f. sob. albus.

Alba, ae, f. 1) Alba longa, miasto macierzyste Rzymu nad jeziorem Albańskiem ; Albänus 3. albański, rzymski; subst. Albäni, orum, Albań-czycy; Albanum, i, n.- (praedium) włość, (vinum) wino; 2) Alba Fucen-tis, rzymska kolonia w Samnium; adi. Albensis, e

Albania, ae, f. kraj nad morzem Kaspijskiem; adi. Albänus 3.

albätus 3. (albus) biało ubrany, w uroczystej szacie.

albeo 2. (albus) być białym ; PPr.: albens, biały.

albësco 3. (albëre) stawać się białym, bieleć, blednąc, błyszczeć: lux albescit V dnieje.

Albici, örum, m. wojowniczy lud koło Marsylii.

albico 1. (albus) bieleć się: prata albicant pruinis H.

albidus 3. (albëre) białawy.

Albinovänus, przydomek, używany przez Rzymian.

Alblnus, i. przydomek (cognomen) rodu Postuiniuszów.

Albis, is, m. Elba.

Albius 3. nazwa rodu (gens) rzymskiego: Albius Tibullus elegik, współczesny Horacego.

Albrûna, ae, f. nażwa wieszczki germańskiej.

albulus 3. (demin. do albus) białawy; Albula, ae, 1) dawna nazwa Tybru; 2) źródło siarczane, wpadające do Anienu między Rzymem a Tybu-rem.

Albunea, ae, f. źródłp święte koło Tyburu i nimfa, której grota (domus) była poświęcona H.

Alcidamas, antis fAXxtôâua;) 1) retor, uczeń Gorgiasza; 2) u O pewien mieszkaniec wyspy Keos.

alcidëmos, i, f. (àyxtSrjp.o<;) przydomek Ateny u Macedończyków.

Alcimedë, Ss, f. (’АХх^’Ц) matka Jazona.

cyrze.

Ałburnus, i, m. góra lasem pokryta w Lukanii.

albus 3. (por. <xX<pó;) biały, siwy, blady, płowy, jasny: alba et atra di-scernere Ci; albus ora inficit pallor H; alba Stella H Dioskurów; рггеп. wesoły, pomyślny, szczęśliwy: genius albus et ater H dobry i zły ; utrum albus an ater sit nescio Ci czy dobry czy zły, nie wiem; subst. alba, ae, f. (sc. vestis) biała suknia, strój świąteczny; album, i, n. białość, kolor biały, biała tablica do ogłoszeń ; рггеп. lista: sparsae pelles albo F biało na-krapiane; album addiere in vestimen-tum L kredą czyścić; omnia pontifi-cem in album relata proponere in publico iubet L tablica, na której wypisywał Pontifex wypadki roku; albo senatorio erasit T kazał wykreślić z listy senatorów'.

Alcaeus, i, m. fAXxafo«) poeta liryczny z Mityleny na Lesbos ok. г. 600.

Alcamenës, is, m. f АХхаrzeźbiarz, uczeń Fidyasza.

Alcathous, i, m. 1) syn Pelopsa, założyciel Megary, zwanej od niego Alcathoë, es, f.\ 2) towarzysz Eneasza.

alcës, is, f. łoś.

Alcestis, idis ("АХх^сгйд) córka Pc-liasa, żona Admeta.

Alcêus, ei i ëos, m. (’AXxeüç) syn Perseusza, ojciec Amfitryona; stąd *owie się Herkules Alcldes, ae.

Alcibiades, is, m. (’АХхфкхд^) 1) wódz Ateński, uczeń Sokratesa; 2) Spartańczyk, w czasie wojny achaj-skiej.

Alcinous, i, nt. (’AXxîvoo;) król Fea-ków". Alcinoi silvae F sady; poma dare Alcinoo O przysłowiono o rzeczy zbytecznej; Alcinoi iuventus H Feakowie, oddający się wygodnemu życiu; Alcinoi cautes O skały na Kor-

Alcmaeon, onis, m. (’AXxjxaûov) 1) syn Amfiaraosa, zabójca swej matki; 2) filozof z Krotonu.

Alcmënë, es, f. matka Herkulesa.

Alcön, onis, m. (wAXxwv) 1) syn A-treusza; 2) nazwa pasterza i niewolnika.

alcyon lub halcyon, onis, f. (<*X-xuu>v) zimorodek; stąd:

Alcyonë, es, f. 1) córka Eola; 2) córka Atlasa; ądi. alcyonëus 3. tyczący się zimorodka; subst. alcyonë-um, i, n. piana morska, według przesądu wydzielina z gniazd zimorodków.

älea, ae, f. kostka, gra w kostki, hazard; рггеп. przedsięwzięcie niebezpieczne, ślepy traf: aléa iacta est C; de alea condemnari Ci za grę hazardową; dubia imperii servitiique alea L niepewna gra o...

äleätor, ôris, m. (alea) gracz, äleätörius 3. (aleator) do gry należący: damna a. Ci straty w grze. alec, sob. allée.

Alectô i Allecto, accus. Alecto (’AXXtjxtw) jedna z trzech Furyi.

Alëïi (campi, Alêia arva) (’AXjjiov jkôîov) pola alejskie, kraina w Cylicyi.

Alëmon, onis, m. (Щашч) ojciec Myscelosa, założyciela Krotonu; stąd tenèe: Alëmonidës, ae (’AX^oviSr^).

aies, itis (ala), adi. skrzydlaty, prędki, szybki: deus ales O Merkury; equus ales 0 Pegaz; puer ales H A-mor; subst. aies, itis, nt. f. ptak, ptak wieszczbiarski, wróżba: Iovis ales F orzeł; a. Iunonia O paw; a. Palladis O sowa; пес Tityi iecur relinquit ales H sęp; Phoebëius ales O kruk; lucis praenuntius ales O kogut; Caystrius, albus, canorus OH łabędź; Yarius

mróz.

Maeonii carmin hi alos H poeta epicz-ny ; mala alite soluta navis H pod złą wróżbą.

Alesia, ae, f. miasto w Gallii.

Aletrium, ii, n. miasto Herników w Lacy um; o di.:

Aletrinäs, ätis, i (plur. subst.) A-letrïnates, ium, mieszkańcy A.

Aléuas,' ae, m. (’AXsûa;) potomek Herkulesa, tyran Laryssy.

Alexander, dri, ж. (’AXe'ÇavSpoç) 1) syn Priama, Parys; 2) tyran Fery w Tessalii; 3) król Epiru; 4) A. (Magnus) król macedoński.

Alexandria lub Alexandrea, ae, f. (’AXeÇivSpeta) nazwa kilku miast, założonych przez Alexandra W., jakoto: w Egipcie, w Troadzie, nad rzeką Oxus, w Indyach i Sogdyanie; adi.: Alexandrïnus 3. Alexandryjski: bellum A. Ci wojna Cezara w A.; vita A. C rozwiązłe; subst. Alexandrin), orum, rn. mieszkańcy A.

Alexis, idis, imię pasterza w Bukolikach Wergilego.

Alfënus, i, ж. P. Alfenus Varus z Kremony, znakomity prawnik, współczesny Horacego.

Alfius 3. nazwa rzymskiego rodu igens); 1) C. A. Flavus, przyjaciel Ci-cerona; 2) fenerator A. H (lichwiarz).

alga, ae. f. trawa morska, porost.

algeo 2. alsi, ziębnąć, czuć zimno.

algidus 3. (algëre) zimny; subst. 1) Algidus, i, m. (sc. mons) góra w La-cyum; 2) Algidum, i, n. (oppidum) miasto przy tej górze; taksę adi.: Algidus 3. Algidyjski.

algor, oris, ж. (algëre) zimno,

Alia, sob. Allia.

alias, adv. innym razem, w innym czasie, inaczej, zresztą: sed haec alias pluribus; nunc ad institutam disputa-tionem revertamur Ci-, alias revoca-bat eos, alias decernebat contrarium Ci już to, już to; alias aliud Ci raz to, raz owo.

alibi (alius i ibi) gdzie indziej, na innem miejscu: nec spem salutis alibi, quam in pace esse L; apud auc-tores discrepat, alibi X milia peditum, alibi rem auctam invenio L u jednego pisarza, u drugiego.

Alicarnassus, sob. Halic... alicubl, gdzieś, alicunde, skądś, od kogoś, aliënatio, onis, f. (alieno) odstrę-czenie, odstąpienie, zrzeczenie się; przen. oddalenie, zerwanie, niechęć: non statim amicitiae alienatio disiunc-tioque facienda est Ci\ tua a me alienatio Ci.

aliëni-gena, ae, ni. (alienus gigne-re) obcy, zagraniczny, cudzoziemiec: li-bentius alienigenis quam domesticis testibus uti Ci.

aliëno 1. oddać w obce ręce; pass. dostać się w obce ręce; prsen. (ani-muin) oderwać od czego, (mentem) wprawić w szaleństwo, (hominem) od-stręczyć, poróżnić; pass. odpaść, być nieprzyjaznym, żywić niechęć: pro-dita pars insulaë atque alienata-L; ne quis quem civitatis mutandae causa suurn faceret neve alienaret L niechaj nie przyjmuje do obcej rodziny; aliena-tus ab sensu animus L nieczuły na boleść ; erat opinio... Iunonis iram aliénasse mentem L; alienatapaene mente C prawie nieprzytomny: Cn. Pompei voluntatem a me alienabat oratio mea Ci odstręczała; insulas bene animatas confirmavit, alienatas ad officium redire coëgit N-, non vultu alienatus T nieokazując niechęci; a falsa assen-tatione nos alienates esse Ci.

aliënus 3. 1) cudzy, obcy, nie spokrewniony, nie należący do nas; subst.

n. cudzy majątek, cudza własność; suos agros colebant, non alienos ap-petebant Ci-, suo alienoque Marte L w sposób zwyczajny i niezwyczajny walczyć; aes alienum Ci długi; aliéna nomina S.obce długi; sternitur in-felix alieno vulnerë V wskutek rany,

aliquam (adv. accus, sing. fern, od przyjaźni z krewnymi, niż łączył się    aliquis) dosyć, nieć o, tylko w połączeniu

przeznaczonej komu innemu; exstru-ere aedificium in alieno Ci na cudzym gruncie; neu malis alienos adiungere quam sanguine coniunctos retinere <S quis) gdzieś, w jakiś sposób, abyś raczej starał się o zachowanie

Aliphêra, ae, f. (’AXieetpa) miasto w Arkadyi.

aliquä {adv. abl. sing. fern, od ali-

ali-quandö (adv.) raz przecie, na-koniec, nareszcie, raz, kiedyś, niekiedy, czasem : inlucescet aliquando ille dies Ci; convertit se aliquando ad ti-morem, nunquam ad sanitatem Ci. aliquantulus и. (demin. do ali-

z obcymi; 2) cudzoziemski, obcy, nie- z diu i multus, z czego później powsta-przyjaźnie usposobiony, nieprzychyl- to: aliquamdiu, przez pewien czas. ny, wrogi, nieobznajomiony : hic se popularem dicere audet, me alienum a comodis vestris Ci; a litteris alie-

nus Ci; domus aliéna consilii S; 3) nie należący do rzeczy, niestosowny, niezgodny, niedogodny, niekorzystny,

ali-quantus 3. niemały, dosyć wielki, znaczny; adv. aliquantum, nieco, niemało, znacznie: aliquanto numéro

tus esse dicitur Ci; subst. aliquantum, i, n. znaczna część (ilość): in quo armario erat aliquantum nummorum et auri Ci; abl. (mensttrae) aliquantö, znacznie: aliquanto ante proficiscilur, quam opus effectum est Ci wcześniej, ali-quî (quae), quod (przymiotne pożywienie {zwykle w pl.): alimenta pron. indef ) jakiś, pewien : ordo aliqui areu expedire T zdobywać sobie po- censorum est, genus aliquod homi-żywienie łukiem; Iris alimenta nubi- num? Ci. bus affert 6 żywi, podsyca; addidit alimenta rumoribus adventus L zwięk- pron. indef.) 1) ktoś, coś; pl. niektó-szyło.

szkodliwy: ille sensim dicebat, quod quantus) dosyć mały, niewielki, causae prodesset, tu cursim dicis a-liena Ci; aliéna loqui O mówić od rzeczy; non alienum esse videtur... doeere NC nie od rzeczy; alienissimo hostium potiti S; aliquantum commo-sibi loco pugnare N w niedogodnem; alienum meä natura Ci; quod huic causae est alienum Ci; quis alienum putet eins esse dignitatis... exquirere Ci.

äli-ger, gera, gerum (alas geręns) skrzydlaty.

alimentum, i, n. ialo) żywność,

ali-quis, qua, quid (rzeczownikowe

rzy; 2) niejeden, dosyć znaczący, wa-alimonium, i, n. (alere) pokarm, żny; 3) {przy liczebnikach^ około, wo-

wychowanie.

góle: linge aliquid saltem commode aliö (adv.) gdzie indziej; przen. do Ci; est tarnen hoc aliquid Ci ma prze-kogo innego, do czego innego, do in- cięż pewne znaczenie; eorum certe nego celu: aliud alio dissipavit Ci je- aliquis eum def'endisset Ci; aliquo dno tu, drugie tam; hoc longe alio numéro atque honore esse C coś zna-spectabat ЛГzmierzało do czego innego.    czyć, mieć wpływ; Leonidas. Epami-

alio-quïn i aliöqui (adv.) pod in-    nondas très aliqui aut quattuor Ci;

nym względem, zresztą, w przeciw- aliquis (masc.) także przymiotnikowo: nym razie: vitiis paucis mendosa est in quo aliquis splendor dignitasque natura, alioquin recta H; Caesar va- est Ci; aliquis także po si, nisi, no, num,

lidus alioqui spernendis honoribus...

V wogôle.

ali-pës, pedis (ala-pes) skrzydło- fuisset C do najmniejszej winy poczu-nogi, prędki: alipes deus O Merkury; wał się; aliquid iadv.) nieco, ponie-iubel duci alipedes V lotne rumaki. kąd.

dla pełniejszego znaczenia Ivb dla przycisku: si alicuius iniuriae sibi conscius

skich.

ulga.

aliquo {ado. abl. sing, od aliquid) dokądś, do czegoś (innego): demigran-dum potius aliquo, quam in hac urbe habitandum Ci; eum nobilitas aliquo irnpulit Ci.

ali-quot, kilka: nullum iam aliquot annis facinus extitit, nisi per te Ci.

aliquotiens i aliquotiës (adv.) kilka razy, kilkakrotnie, częściej : non crederem, nisi aliquotiens audissem Ci.

Alïso, önis, m. zamek nad Lippą na południe od lasu Teutoburskiego, zbudowany przez Druzusa.

aliter [adv.) inaczej, w inny sposób, przeciwnie; preen, w przeciwnym razie, wśród innych okoliczności; aliter causam agi atque ille existimaret Ci; aliter apud alios ordinati magistrate L u jednych tak, u drugich inaczej; quod certo scio aliter esse Ci rzecz się ma inaczej; si aliter statue-tis... Ci; ipse sequetur... aliter vin-cere non poteris V.

älium i allium, ii, n. czosnek, aliunde (ado.) skąd inąd. alius, alia, aliud (gr. äXXo;) inny: augur »alio die« dixit Ci (słowa augura, odraczające komicya); n. pl. subst. ad alia properare Ci do innego przedmiotu; acc. gr. (przysłówkowo) aha clarus T zresztą; aliis indignum, aliis ridiculum videbatur Ci jednym... drugim; podobnie: alii... partim N\ alii... reliqui Ci; alius alii subsidium ferunt Ci wzajemnie; alias alios deos venerari Ci raz tych, raz innych; alius post (super) alium CiL jeden po drugim; hi longe alia ratione ас reliqui Galii bellum gerunt C; me nihil aliud, nisi ratio belli movet Ci; nihil aliud quam N; simulando aliud quam quod parabatur L\ 2) różny, odmienny: librurn tibi daret, si totum alium fa-ceres Ci przerobił; alias res facere Ci nie uważać; 3) pozostała reszta: sacra diis aliis Albano ritu, Graeco Her-culi facit L\ alias animas deturbat... et accipit Aenoan V; 4) rzadko — alter, jeden z dwóch, drugi : duas leges promulgavit, unam ... aliam... Ci ; duo reges, alius alia via, civitatem auxe-runt L każdy innym sposobem.

al-läbor 3. (adläbor), läbi, lapsus sum, przysunąć się, przypelzać, przypłynąć, dostać się, dochodzić: mare adlabitur aestu V wzbiera; angues alląpsi L\ fama adlabitur aures V.

al-labóro 1. (ad-laböro) dorabiać, nadrabiać, usilnie pracować.

al-lacrimans, tis (lacrimare) przy tern płacząc.

allapsus, us, m. (allabi) przyczoł-ganie się. przypełzanie.

al-latro 1. (adlätro) szczekać na kogo, ujadać.

allée, ëcis, n. (alec) sos z ryb mor

Allectö, zob. Alecto. al-lecto 1. (adlecto, freqit. do alli-cere) wabić, pociągać, nęcić.

allegätio, önis, f. (adlegatio od al-lego) wysłanie, poselstwo.

al-lëgol. (adlëgoodlëgo 1.) posyłać, wyprawiać; preen, przytaczać, powoływać się na co, przywieść: necessa-rios allegatos esse dicebat Ci; preces, mandata regis sui adlegant T.

al-lego 3. legi, lecturn (adlego od lego 3) przybrać, wybrać nadto: quin-que augures de plebe L.

allevämentum, i, n. (allevare)

allevätio, önis, f. (allevo) ulżenie, złagodzenie.

al-levo 1. (adlevo) podnosić, wyprostować, wesprzeć; preen, ulżyć, złagodzić, zmniejszyć: adlevatus cir-cumstantium humeris T; quibus alle-vati milites facilius escenderent S-, ge-lidos complexibus allevatartus 0; hoc onus si allevabitis, feram ut potero, iudices Ci; animum adlevari T doznać ulgi w sercu; Sabinus ne adlevasse videretur T wspierać.

Allia, ae, f. (Alia) rzeczka poboczna Tybru ; adi. Alliensis, e: dies Al-

allocütio, önis, f. i alloquium, i.

n. (alloquor) przemówienie, rozmowa, pocieszanie: comitate et adloquiis officia provocans T uprzejmością w obcowaniu ; aegrimoniae dulcibus adloquiis H.

kris.

liensis L 16 lipca, dzień klęski nad Allią, w kalendarzu oznaczony jako •dzień nieszczęsny.

al-licio 3. ëre, lexi, lectum (adlicio) wabić, nęcić, zjednywać: nostrum est allicere aliénas voluntates, retinere partas Ci; magnes ferrum ad se alli-cit Ci przyciąga.

al-lldo 3. (adlido od laedere) lisi, lisum, uderzyć o co, rzucić o co: re-miges ad scopulos allisi interficiun-tur C.

Allifae, arum. f. miasto w Sam-nium; adi. Alllfänus 3.; subst. АШ-fäna, órum, n. (sc. vasa) naczynia Allifańskie.

al-ligo 1. (adligo) 1) przywiązać, obwiązać, połączyć, krępować, związać; przen. przytwierdzić, przymocować: homines damriati, ad supplicium traditi, ad palum alligati Ci; alligatum vulnus L; victus adligari se ac venire patitur T; ancora alligat navem VL; palus inatnabilis unda alligat et coër-cet V; 2) (węzłami życzliwości) związać, p rzy^wiązać, zobowiązać ; zwrotnie: stać się winnym: non modo beneficio, sed etiam benevolentiae significatione alligari Ci; intellegebant ea lege se non teneri, sed ne nova lege alliga-rentur laborabant Ci; metuit, ne F'lac-cus se scelere alliget Ci.

al-lino 3. (adlino) lêvi, litum, nasmarować, natrzeć, namazać, splamić, nakreślić.

allium, zob. alium.

Allobrox, ogis, m. częściej pl.: Allobroges, um, wojowniczy naród górski w Gallii Narboneńskiej ; adi.: Allobrogicus 3. do Allobrogów należący.

al-loquor 3. (adloquor) loqui, lo-cütus sum, przemawiać, mówić do kogo, pocieszać: quod te adloquor, hoc est V.

al-Iüdo 3. (adludo) liisi, (o falach) pluskać, uderzać, igrać, żartować: in alludentibus undis O; mensas consu-mimus, inquit, пес plura adludens V dodając.

al-luo 3. (adluo) lui, oblewać, podmywać: Marsilia barbariae fluctibus alluitur Ci.

alluviës, ëi, f. (adluvies) powódź, wezbrana woda,

Almo, onis, m. potok w pobliżu Rzymu, wpadający do Tybru.

almus 3. (alere) żywiący, żyzny, dobroczynny, uszczęśliwiający, miły, łaskawy, dobry: alma Ceres V; almus dies VHO błogi.

alnus, i, f. olsza ; przen. rzecz zrobiona z olszyny, np. okręt.

alo 3. alui, altum i alitum, żywić, karmić, utrzymywać, chować; przen. zasilać, podsycać, wspierać, krzewić, rozwjjać: canes aluntur in Capitolio Ci; lacté ali Ci; exercitum alere CiCL; is natus et omnem pueritiam Arpini altus est S wychowywał się, spędził; arnnis, quem imbres aluere H; caelum, terras spiritus intus alit Tr ożywia; haec studia adulescentiam alunt Ci; eorum furor alitur impunitate Ci wzrasta; spem Catilinae mollibus senteu-tiis aluerunt Ci podsycali; alitur vi-tium V.

Aloéus, i, w. (’Aàoieüî) Gigant, syn Posejdona; Aloidae, ârum, m. synowie A Otus i Efialtes.

Alope, es, f СХХбщ) miasto w I.o-

Alpes, ium, /. Alpy 1) maritimae T nadmorskie od morza do źródeł Padu; 2) A. Cottiae T Kottyckie; 3) A. Graiae T Graickie; 4) A. Poeninae T Penińskie; 5) A. Lepontiorum CLe-ponckie; 6) A. Rhaetaę, Rhaeticae HT

Nioby.

factum Ci

Retyckie; adi. Alpicus 3. alpejski; Alpici, orum, Alpejczycy; Alpfnus 3. do Alp należący.

Alphënor, oris, m. (’AXot'vwo) syn

Alphëos i Alphëus, i, m. (’AXoetôç) rzeka w Peloponezie; adi Alphëus 3. Alfejski; Alphëïas, adis, f. (’AXer/eU) nimfa i źródło Aretuza obok Syrakuz.

Alsium, i, n. miejscowość w Elru-ryi; adi. Alsiensis, e, z Alzyum.

altaria, ium, n. pl. (altus ara) późniejsza forma altäre, is, n. ołtarz.

alter, era, ec um, jeden z dwóch, drugi, inny, przeciwny, różny, odmienny, najbliższy, bliźni: (uchwala senatu) uti consules alter ambove. S(i) E'isl V(ideretur) cognoscerent... Ci; Agesilaus altero pede claudus erat N; alteri se in montem receperunt, alteri se ad impedimenta contulerunt C nr znaczeniu zbiorowem); unum genus est eorum. qui possessiones ha-bent, alterum, qui dominationem ex-spcctant Cc; altero tanto maior Ci dwa razy tak wielki; pars altera CiL przeciwne stronnictwo; qui alteri exitium parat...; pestem participet parem (Ennius u Cicerona) kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada; ne sit te ditior alter H.

altercätio, onis,/. (altercor) sprzeczka, kłótnia, dysputa, zwada: ab ora-tionibus in altercationem res vertit L.

altercor 1. naprzemian mówić, sprzeczać się, kłócić się: mulierum ritu altereari L.

alterno 1. (alter, alternus) zmieniać. naprzemian coś czynić: haec alternanti potior sententia visa est F naprzemian rozważającemu; alternant spesque timorque fîdem 0 naprzemian wpływają, t. zn. èe jużto wierzą, już-to nie wierzą.

alternus 3. naprzemian następujący, wzajemny, jeden po drugim, co drugi: alterno pede terrain quatiunt naprzemian, t. zn. raz tą. raz drugą nogą; alternus metus L; alternis sermonibus H w wzajemnej rozmowie; alternis paene verbis eius factum laudat L prawie przy każdem dru-giem słowie; n. pl. subst.: alterna lo-qui cum aliquo H z kimś rozmawiać; abl. alternis: adverbialnie: a. rogando suadendoque Г naprzemian ; epigram-raa alternis versibus w dystychach; alterno carmine ca-nere O w elegiach.

alter-uter, altera utrą i alterutra, alterum utrum, jeden z dwóch, którykolwiek z dwóch.

Althaea, ae,/. żonaOeneusa, matka Meleagra.

altilis, e (alere) karmiony, tuczony ; subst.:

altiles, ium, f. i altilia, urn. n. tuczony drób.

altisonus 1. z góry grzmiący =

altitonans.

altitudo, dinis,/'. (altus) wysokość; przen. wzniosłość, głębokość, głębia, skrytość: montium altitudines Ci wysokie góry; рггеп. hanc aequitatem et altitudinem animi ubi nunc inveneris! L; spelunca infinita altitudine Ci o bezdennej głębokości; ad simulanda negotia altitudo ingenii incredibilis S w udawaniu niezgłębiony; in altitudinem conditus T zamknięty w sobie.

altor, óris, w. (alere) karmiciel, żywiciel.

altrix, leis, karmicielka, żywicielka: terra altrix Ulixi Г ojczyzna.

altus 3. adv. alte 1) wysoki; рггеп. wspaniały, wzniosły; subst. altum, i, wysokość, niebo: montes altissimi L; stabula alta ferarum V wysokie knieje; alta urbs H wysoko leżące; sua virtule in altiorem locum pervenit, Ci; altiora petere S sięgać wyżej ; vir ex-celsus et altus et humana despiciens Ci; Caesar altus H szczytny; Maiä genitum dimittit ab alto IT; 2) głęboki; рггеп. wewnętrzny, ukryty, tajemny; subst. n. głębokość, głębia,

alucinor 1. i halucinor, bredzić, wydalenie.

alveus, i, m. (alvus) wydrążenie, wanna, koryto, dno okrętu: alvei na-vium SL; iumentum ex medio alveo in suam ripam trahere L.

alvus, i, /. i m. brzuch, dolna część ciała, żołądek: Aesculapius purgatio-nem alvi primus invenit Ci; equus peditem attulit alvo V; alvus cibi et potionis est receptaculum Ci.

Alyattes, is. m. (’AXuàTT7)ç) ojciec maximus). Krezusa, król Lidyi.

dno, morze; somnus altus HL; pre- re) kochania godny, miły: ut ameris, mit altum corde dolorem V głęboko amabilis esto 0. w sercu; quod verbum altius in pectus descendit S; alta pelagi V głębie czyk. morskie; in altum vela dare VH wypłynąć na morze; terris iactatus et    na Krecie (według innego podania

alto V; 3) daleki, dawny, starożytny;    koza, która żywiła Zeusa; jej róg jest

subst. n. odległość: rem altius perspi- symbolem obfitości), cere Ci dalej widzieć; alto a sanguine Teucri V; quid causas petis ex alto? maltei w majętności Attyka w Epirze.

ämandätio, önis, /. (amandare)

V z daleka.

bajać.

alumen, inis, n. ałun. alumnus 3. (alere) wychowany; częściej subst. alumnus, i, i alumna, ae, wychowanek, dziecko, uczeń, młode zwierzę: legionum alumnus T; eo-rum agroruih alumni Ci synowie tego kraju; Aristoteles aliique Platonie a-lumni Ci; Faune... parvis aequus a-lumnis H.

Aluntium, ii, n. (’AXoûvxtov) miasto w Sycylii; adi. Aluntînus H; subst. Aluntini, órum, mieszkańcy.

aluta, ae, /. skóra miękko wyrobiona, safian; przen. but, worek skórzany, plaster: pro velis alutae tenui-ter confectae C; parva aluta velat sinceras genas 0.

alvärium, ii, i alveärium, ii, n. ul. alveolus, i, tn. (demin. do alveus) niecka, korytko, deska do gry w kostki, gra w kostki: quantum tempo-rum alveolo tribuunt Ci.

amabilis, e, adv. amabiliter (arna-

Amafinius, ii, filozof, Epikurej-

Amalthea, ae, /. (’AjicćX&ćta) nimfa

Amaltheum, ei, n. świątynia A-

ä-mando 1. wydalić, wygnać. Amantia, ae, f. (’Auavxioi) miasto w Illiryi; Amantiäni, brum, m. mieszkańcy A.

amaracus, i, m. f. i amaracum, i, n. (àjjwcpaxo;, àmapaxov) majeran, roślina wonna.

amarantus, i, m. {por. iuepavxoc = niewiędniejący), amarant, szarłatek (kwiat).

amâritüdo, inis, /. (amarus) i a-märor, óris, m. gorycz.

amarus 3. gorzki, gryzący; przen. cierpki, nieprzyjemny, zgryźliwy, o-braźliwy, uszczypliwy, obrażający: amarae salices V; subst. n. animal sentit dulcia et amara Ci; fumoque implevit ашаго V; ferre casus patienter amaros 0 przykre; amara lento temperet risu H; amariorem me se-nectus facit Ci; hostis ainare, quid increpitas? V.

Amarynthis, idis, /. przydomek Diany, czczonej w Amarynthos- na Eubei.

Amasenus, i, m. rzeka w Laeyum.

Amasis, is, m. (acc. im, nbl. i, i e) król egipski.

Amastris, idis, f. (vApLaotpis) miasto w Paflagonii; adif Amastriacus 3.

Amata, ae, f. 1) żona króla Lati-nusa; 2) nazwa Westalki w chwili wyboru przez arcykapłana (pontifex

Amathus, untis, /. (’Apaftoö;) miasto na Cyprze z świątynią Wenery;

adi. Amathusius 3. i Amathusia-cus 3.

amator, öris, m. (amare) miłośnik, przyjaciel, wielbiciel, kochanek: urbis amatorem Fuscum salvere iubemus, ruris amatores H.

amätörius 3. adv. amätörie, za-kochan}-, miłosny, zalotny; Anacreon-tis poësis amatoria Ci.

Amazon, onis, f. (’AutaÇwv) częściej pi Amazones, um, Amazonki, wojownicze kobiety w Kapadocyi; adi. Ama-zonius 3.: Amaz. vir 0 Hippolitus, jako syn Tezeusza i Amazonki, ambactus, i, m. sługa, lennik, ambages, is, /. w sing, tylko abl. ambage, częściej pl. ambages, um (a-gere) krążenie, kołowanie, manowce; przen. zboczenie od przedmiotu, rozwlekłość, ciemność, dwuznaczność, zagadkowość, wybiegi, wykręty; mit-tere ambages dictator iubet L; ne te longis ambagibus morer H; imme-mor ambagum suarum 0 swej zagadki; Sibylla horrendas canit ambages F zagadkowe słowa; falsi positis ambagibus oris vera loqui sinitis 0.

Ambarri, orum, m. lud w Gallii, spokrewniony z Eduami.

amb-edo 3. edi, ësum, objadać, obgryźć: flammis ambesa robora V dokoła opalone.

Ambiäni, örum, m. lud w Belgii. Ambibarii, örum, lud w Gallii. w dzisiejszej Normandyi.

amb-igo 3. (agere) właść. z dwóch stron pędzić, wątpić, być niepewnym, wahać się: tr. powątpiewać, wyrażać wątpliwość; pass. być wątpliwym, (przed sądem) prawować się, sprzeczać się: ne quis ambigat cuncta regno viliora habere T; haud ambi-gam, hicine fuerit Ascanius L; ambi-gitur, uter utro sit prior H zachodzi wątpliwość; de eo fundo nihil ambi-gebatur Ci.

ambiguitâs, tatis, /. (ambiguus) dwuznaczność, wątpliwość.

ambiguus 3. adv. -6 (ambigere) na dwie strony skłaniający się, zmienny, przybierający rozmaitą postać; preen. wątpliwy, niepewny, niezdecydowany, dwuznaczny, ciemny, niejasny, niebezpieczny, sporny: infans ambi-guo inter marem ac feminam sexu L; a. favor L wahanie się między stronnictwami; ambiguam tellure nova Sa-lamina H drugą S.; haud ambiguus rex L niewątpliwy; ambiguus proe-liis T już to zwycięzca, już to pokonany; subst. in ambiguo Britannia fuit T w niepewnem położeniu; ambiguus imperandi T niepewny, czy ma objąć panowanie; oracula ambi-gua Ci; verbum ambiguë positum Ci dwuznaczne; secundarum ambigua-rumque rerum sciens T krytyczne położenie; ager am. L sporny; snbst. ambiguum, i, Ci dwuznaczność.

Ambiliäti, drum, m lud w Gallii.

am-bio 4. Ivi (ii), Itum (od eo) obchodzić, chodzić dokoła, omijać, krążyć, otaczać; prsen. z prośbą do kogoś się udawać, ubiegać się, zwrócić się do kogo, błagać: terram luna ambit Ci; curru ambibat fundamina terrae 0 objeżdżała; deviis itineribus ambiens patriam T omijając; silvas palus ambibat T; clipei oras ambiit auro V otacza; singulos ex senatu ambiundo nitebatur, ne... S; reginam affatu am. V; pauci... nuptiis ambiuntur T starają się o związki małżeńskie z nimi; Fortunam prece ambit colonus JFf zbliża się z prośbami; ambitur con-sulatum accipere T proszą go. by...

Ambiorix, igis, książę Eburo-nów C.

amb-itio, önis, f. (ambire) wl. obchodzenie: Dionysius Platonem magna ambitione Syracusas perduxit N; fu-nerum nulla ambitio T; 1) parada, okazałość; 2) ubieganie się o urzędy: remoti a studiis ambitionis otium se-quuntur Ci; per ambitiones se probo^ simulavere S jako kandydaci; preen.

1) nadskakiwanie, usłużność, stronniczość: ambitionem scriptoris facile averseris, obtrectatio pronis auribus accipitur T; inter ambitionem saevi-tiamque moderatus S umiejący zacho-    ambove référant Ci; w znaczeniu u-

ambo, ae, o (por. «(*<sw) obaj, oba razem: superesse videt unum... et unam, innocuos ambos, cultores nu-minis ambos 0; uti consules alter

wać równowagę między łagodnością    terque: diversa sibi ambo consilia ca-

a surowością; 2) chciwość zaszczy-    piunt C; Atridas Priamumque et sae-

tów, próżność, duma: ambitio conci-    vum ambobus Achillem V; acc. masc.

liandae provinciae T; ambitione rele-    ambo; ambos forma późniejsza.

gata H bezstronnie; me ambitio ad honorum studium duxit Ci.

Ambracia, ae, /. (’Ap-ßpa/ioi) miasto i okolica w Epirze; adi. 1) Ambra-ambitiósus 3. adv. ambitiöse 1) o-    cius 3. (’Apßpäxr ę), Ambraciötes, ae,

krążający, oplatający; 2) ubiegający    m. (’Ajq3paxuÓT7j;) z Ambracyi rodem;

się o zaszczyty i urzędy, gorliwy w u-    2) Ambraciensis, e, z Ambracyi; subsł.

bieganiu się, ambitny, chciwy zaszczy-    Ambracienses, ium, m.

tów, roszczący sobie prawo do czego, Ambrönes, um, m. lud celtycki, próżny: recidere ambitiosa ornamenta ambrosius 3. (арфроаю;) nieśmier-H zbyt bujne; ita ambitiosus est, ut teiny, boski; subst. ambrosia, ae, f. omnes persalutet Ci; nos quoque tan- pokarm bogów: ambrosiae odore nati git honor... turba ambitiosa sumus O; corpus perduxit dea V; ambrosiae ambitiosa morte inclaruerunt T roz- comae V ambrozyjskie, boskie, głośną; ambitiosae preces T schlebia- Ambrysus, i, f■ (wAjx|;puoao;) miasto jące; musa in plausüs ambitiosa O w Focydzie.

ubiegająca się o poklask.    ambübäia, ae, /. tanecznica sy-

amb-itus, üs, m. 1) (obchodzenie); ryjska. a) obieg, krążenie; b) zgięcie, zbocze- ambulätio, önis,/. (ambulare) prze-nie; c) kraj, brzeg; d) obwód, okres: chadzka, spacer; przen. miejsce do longus saeculorum am. T; aquae per przechadzki, promenada, amoenos ambitus agros H; secundus    ambulo 1. przechadzać się, space-

amellus, i, m. jaster (kwiat).

Ambivarêt), ôrum, m. lud oel- Amenanus, i, m. rzeka w Sycylii.

ä-mens, Lis (qui a mente sua dis-Ambivarlti, ôrum, m. lud belgijski.    cessit) bez rozumu, pozbawiony ro-

Ambivius Turpio, znakomity ak-    zumu, przytomności, głupi, szalony:

tor w Rzymie.    pater amens, qui odisset eum sine

supra terram ambitus Ci; multos am- rować, chodzić, dumnie kroczyć, ma-bitus fecerim, si omnia exsequi velirn szerować: cum Xerxes tantis copiis L; extremus ambitus campi T; castra mare ambulavisset terramque navi-lato ambitu T; ambitus ille verborum, gasset Ci; biduo LXX milia passuum si sic periodum appellari placet Ci; ambulare Ci maszerować = odbyć ; su-

2) ubieganie się o urzędy niegodzi- perbus ambulas pecunia H. wymi środkami, przekupstwo, uniżo- amb-uro 3. ussi, ustum, opalić, ność, stronniczość: legem de ambitu spalić, odmrozić; przen. uszkodzić: tuli Ci; ipsi erant ambitus condem- ambustus Fhaethon H; ambusti arlus nati Ci; ducem pecuniosum et gratia vi frigoris T odmrożone; ambustae subnixum per ambitum T ulubionego fortunarum mearum reliquiae Ci; dam-wskutek ubiegania się o popularność; natione collegae ambustus evaserat L iudicum ambitu evaserat Ci przez nie wyszedł cało. stronniczość!"

tycki.

skiem.

za-

nec

sza;

nus 3.; subsi. Amiternlni, orum, m.

causa, quem procrearat Ci; subst. erat amentis, cum aciem videres, pacem cogitare Ci; amens formidine Turnus V nieprzytomny z trwogi; consilium amentissimum Ci.

amentia, ae, /. (amens) nierozum, głupota, szaleństwo, szalone postępowanie: ira deorum hanc eius satelli-tibus iniecit amentiam Ci; legio Mar-tia comes eius amentiae esse noluit Ci.

amentum, i {od agere sam. ag-mentum) rzemień przy pociskach: a-menta torquent V rzucają pociski.

Ameria, ae, /. miasto w Umbryi; adi. Amerlnus 3. z Ameryi; subsi. Amerlni, orum, mieszkańcy A.

Ameriola, ae, /. miasto w Sabiń-

ames, itis, m. soszki łowcze do rozciągania sieci, żerdź, tycz, podpora do rozpinania sieci: amite levi rara tendit retia H.

Amestratus, i, f. (’Ар^о-срато;) miasto w Sycylii; adi. Amëstratînus 3.

amethystus, i, f. (à^uaxoç) ametyst, kamień drogi, fiołkowo błękitnego koloru.

am-fractus, sob. anfractus. arnica, sob. amicus, am-icio 4. amicui i amixi, amictum, odziać, okryć (o sukni); prsen. osłonić, owinąć: sedebat in rostris amictus toga purpurea Ci; nube a-micti V; quidquid chartis amicitur ineptis H co się zawija w papier niepotrzebny (makulaturę).

amlcitia, ae, /. (amicus) przyjaźń, stosunek przyjazny, zgoda; prsen. przyjaciele, sprzymierzeńcy: amicitiae immortales, inimieitiae mortales de-bent esse L; nos semper amicitiam populi Komani secuti sumus Ci trwale zachowaliśmy stosunek przyjaźni; hi, qui ad Aeduorum amicitiam se aggre-gaverant C.

amictus, us, nt. (amicire) zarzucenie sukni, suknia, płaszcz; prsen. zasłona: duplicem ex humeris reiecit amictum V płaszcz podwójnie złożony; Tyrii amictus 0 purpurowe; capita ante aras Phrygio velamur araic-tu V zasłona.

amiculum, i, n. zarzutka, płaszcz.

amlculus, i, nt. (dentin, do amicus) drogi przyjaciel.

amicus 3. (amare) przyjacielski, życzliwy, uprzejmy, przychylny, przyjazny: pepercit homini amico et ne-cessario Ci; ab amicissimis civitatibus legationes convenerunt Ci ściśle zaprzyjaźnionych; agmen amicum 0 stęp przyjaciół; sibi non est amicus H jest swoim wrogiem; nescio quod numen amicum V; ventus amicus О; per arnica silentia lunae У wśród przyjaznej ciszy nocy księżycowej;

dis amicum te obire' H nie jest wolą; subst. 1) arnica,' ae, /. przyjaciółka. towarzyszka; 2) amicus, i, w. przyjaciel, faworyt, towarzysz, sprzymierzeniec; plur. straż przyboczna, dwór, świta: tria paria amicorum Ci trzy pary przyjaciół; amicissimus meus Ci najlepszy przyjaciel; rogatus ut amicus, arcessitus ut socius Ci; reges ex amicis Alexandri N; Iugurtha a-missis amicis varius agitabat S.

ä-migro 1. wynięść się, wy wędrować.

Amlnaeus i Amlneus 3. z Aminei w Picenum.

Amisia, ae, nt. rzeka Ems w północno zachodnich Niemczech.

ämissio, önis, f. i ämissus, Qs, m. (amittere) utrata.

Amlsus, i, /. i Amlsum, i, n. (vAji.t-ao;) miasto w Poncie.

amita, ae, /. siostra ojca, ciotka; amita magna = siostra dziadka.

Amiternum, i, n. miasto w Sa-bińskięm, miejsce urodzenia Sallustyu-adi. Amiternus 3. i Amiternl-mieszkańcy A.

ä-mitto 3. misi, missum, tvlaéé. puścić; prsen. 1) (dobrowolnie) porzu-

cić, zaniechać, zrzec się; 2) (niedobrowolnie) zgubić, stracić, postradać: a-mittenda fortitudo aut sepeliendus dolor Ci; fidem amittere malebant N amoenior quam virginem decet L zbyt sprzeniewierzyć się; litem a. Ci przegrać proces.

wabny: templum fontibus amoenum L; flores amoenae rosae H ; a. inge-niurn T zajmujący dowcip; cultus

piękny strój; habet animi causa rus amoenum et suburbanum Ci; n. pl. subst. amoena Asiae = urocze okolice.

ä-mölior 4. (z trudem) usuwać, oddalać, pominąć milczeniem, sprzątnąć: Caecina obstantia silvarum amo-liri iubetür T; amolior et amoveo nomen meum L; donee Octaviam u-xorem amoliretur T.

Ammon, sob. Hammön. amni-cola, ae, m. f. (amnis i colo) nadrzeczny mieszkaniec.

amniculus, i, m. (demin. do amnis) rzeczka.

amomum, i, «. roślina azyatycka przyjemnej woni, balsam.

amor, öris, m. (amäre) miłość, żądza, chęć, pragnienie, popęd; preen. amo 1. kochać, miłować, chętnie pieśń miłośna, osoba ukochana, bożek

miłości (Eros): amor sui H egoizm; deorum erga nos amor Ci; oderunt peccare boni virtutis amore H; amor habendi HO chęć posiadania; tenero-rum lusor amorum O twórca tkliwych

amnis, is, m. rzeka, strumień: su-perne Eridani per silvas volvitur amnis V; preen, abundantissimus amnis disciplinarum et artium Ci; secundo amne V z prądem; fusum labris splen-dentibus amnem V wodę.

Amorgus, i, f. (vA[Aopyo;) wyspa

co widzieć, lubić, zwyknąć: ipse se amans Ci egoista; nisi nosmet ipsos valde amabimus Ci być zaślepionym w sobie; ea, quae secundae res amant S co się w szczęściu zwykle zdarza; quae ira fieri amat S co się w gnie- pieśni miłośnych; equi de fronte rewie dziać zwykło; amat scripsisse volsus... amor V narośl na czole ducentos versus H zwykł pisać; si me źrebiąt, amas, paullum hic ades H jeżeli mnie dobrze życzysz; ita me dii amabunt jedna ze Sporad.

ämotio, unis, f. (amovere) odda-

a-moveo 2. mövi, mótum, ruszyć z miejsca, usunąć, oddalić, zabrać, sprzątnąć, wygnać: sacra amovimus ab hostium oculis L; amoto pâtre T w nieobecności; boves per dolum a-motaeif skradzione; quis arnovet eul-pam ab eo Ci uwolni go; amoto lu do H zostawiwszy żart na boku:

Amphiaraus, i, m. (’A^eiàpao; ) wieszcz i król Argos, ojciec Alkmeo-amoenitas, tatis/⁻. (amoenus) przy- na; stąd: Amphiarëïadës, ae, m.— jemność, piękne, urocze, powabne po- Alkmeon. łożenie; preen, urok, powab: hoc tempore anni amoenitatem hanc sequor Amfiktyonowie, związek państw grec-Ci tę uroczą okolicę; cum amoenitas ad dek'ctationem devocavit Ci.

(ament) Ci tak mi Boże dopomóż!; araare de (in) aliqua re aliquem = być lenie, za co zobowiązanym, wdzięcznym ; amabo albo amabo te = bądź tak dobry! bardzo proszę!; PPr. jako adi. amans, tis ; adv. amanter, kochający, życzliwy, przyjazny; subst. m. f. miłośnik, wielbiciel, kochanek: quocum amantissime vixerat Ci; Mctellus vir

patriae amantissimus Ci gorący pa-tryota; luppiter periuria ridet ainan-tum 0.

Amphictyones, urn, (а[ХФ(/.тйоуе;)

kich w celach religijnych i politycznych.

Amphilochi, örum, m. (’AjiçiÀoyet) lud w Akarnanii; adi. Amphilochius 3.

amoenus 3. miły, uroczo położony, uroczy, przyjemny, rozkoszny, po-

(’AjxïtXô/toî); stąd : Amphilochia, ae, f. kraina A.

Amphîon, onis, m. (’Autp(wv) król Tebański, mąż Nioby, sławny muzyk.

Amphipolis, is, f. (’А^эотоАц) miastu w Tracyi nad rzeką Strymon.

Amphissa, ae, /. ("А^ююаа) miasto w Lokris.

Amphissus, i, A. syn Apollina; adi. Amphissius 3.: Amphissia saxa 0 przylądek Zephyrium w Bruttyum.

amphitheatrum, i, n. (atAodha-cpov) amfiteatr, tj. podwójny teatr kształtu owalnego, miejsce walki gladyatorów. Najsławniejszym jest flawijski amfiteatr w Rzymie, zwany »Colosseum«-Amphitrîtê, es, /. {’A^otrpttł]) córka Oceana, żona Neptuna; рггеп. ocean, morze.

Amphitryon i Amphitruo, onis, m. (’AaotTpüwv) syn Alceusa, król Ti-ryntu, mąż Alkmeny, matki Herkulesa: stąd: Amphitryöniades, ae fAp.-sr:pyiovia8ł)c) — Herkules.

amphora, ae, f. (por. ipsopeu:) 1) dzban, naczynie z dwoma uszkami: amphorae fumum bibere institutae H; 2) miara płynów (2 urny — 20 litrów) albo do oznaczenia pojemności okrętów (= 80 rzymskich funtów).

Amphrysos, i, m. ("Арэриаос) rzeczka w Tessalii, przy której Apollo pasał trzody Admeta: pastor ab Am-phryso V; adi. Amphrysius 3.. A. vates F wieszczka Apollina. ample, amplius, гоЬ. amplus. am-plector 3. cti, plexus sum 1) o-platać, ogarniać, obejmować, uściskać, zamknąć, otoczyć: corpora natorum serpens amplexus F; quantum muni-mento amplecteretur loci L; nox tellurem alis ampleetitur F osłania ; 2) miłością obejmować, miłować, pielęgnować, zająć się, przykładać się, przystać, uznać: tanto ainore suas posses-siones amplexi tenebant Ci; imperator eum magis in dies amplecti S; qui mortis poenam removet, ceterorum suppliciorum omnis acerbitates am-pleclilur Ci; 2) myślą co obejmować, rozmyślać, rozważać, objąć, zebrać razem, rozwodzić się, zawierać: amplexus animo sum amplius Ci; hoc argumentum pluribus verbis amplec-terer Ci; omnia communiter a. L traktować sumarycznie; tabulae rei glonem ainplectuntur Ci.

amplexor 1. (intens, do amplector) często obejmować, ogarniać; рггеп. zajmować się z upodobaniem, kochać; także act. u Ci.

amplexus, üs, m. i amplector) objęcie, uścisk.

amplificätio, onis, /. (amplifico) powiększenie, przyczynienie.

amplificätor, Oris, m. (amplifico) powiększyciel.

amplifico 1. (amplus i facio) powiększać, mnożyć, rozszerzać, podnosić, wywyższać: viam sibi patefecit ad opes suas amplificandas Ci; sonum a. Ci wzmocnić; virtutem suis laudi-bus a. Ci w jaśniejszem świetle przedstawić.

amplio 1. (amplius) powiększyć, pomnożyć, podnieść, (w sądzie) odroczyć wyrok: prolatare agrossive am-pliare servitia T; cum causas non audisset et potestas esset ampliandi, dixisse sibi liquere Ci; aliquem am-pliare L proces odroczyć.

amplitudo, inis,/. (amplus) obszer-ność, wielkość-,przen. wzniosłość, znakomitość, godność, powaga: eorqm dictum obscurum non potest esse propter nobililatern et amplitudinem Ci; maieslas est amplitudo ac digni-tas civitatis Ci.

amplus 3. adv. ample, obszerny, przestronny, wielki, znaczny, znakomity, obfity, silny; рггеп. wspaniały, świetny, okazały, wysoki, dostojny jako tytuł wyższych urzędników): in ea urbe gymnasium amplissimum est Ci; praemia legatis dedistis amplissi-ma Ci; compar.: aliquanto ampliu

Amycus, i, 1) Centaur; 2) towa-

Segestani imponebat, quam ferre po-    sto w Lakonii, miejsce urodzenia Dyo-

terant Ci większy ciężar; z gen. am-    skurów; 2) miasto w Lacyum; adi.

plius obsidum Ci, amplior mortis me- Amyclaeus, 3.: fratres A. V Kastor tus Ci silniejsza, amplissimam gloriam i Pollux; poef.=spartański; patronym.: est consecutus Ci, Pompeius amplis- Amyclïdës, ae, Hyacynt, potomek simos honores est adeptus Ci, hic lo- Amyklasa. eus ad agendum amplissimus Ci, verbis amplissimis gratias agere Ci za- rzysz Eneasza, szczytnemi słowy; subst. amplum Tus-cis ratus L uważał za zaszczyt, am- migdałowe, plissimo genere natus C, ordo amplissimus Ci senat; stąd adv. compar.

Amyntâs, ae, m. (’Aaûviaî) król ma-

amygdalum, i, «. migdał. Amymônë, es, /. ÇApujMÔvr,) źródło amplius, dalej, dłużej, więcej: quid w Argos i imię nimfy, est, quod iam amplius expectes Ci;

Amyntor, oris, m. (’Ajxüv-wp) król

amystis, idis, /'.    wypró-

(w znaczeniu sądowem) do dalszego cedoński, ojciec Filipa, który stąd ma rozpoznania odłożyć: veliudicari primo taką nazwę: Amyntiadës, ae, (’Auuv-poterat, vel » amplius« pronuntiari Ci, itoćSr];). amplius pronuntiatus Ci proces bywa odroczony (przy układach), arn- Dolopów, ojciec Feniksa, stąd zwa-plius abs te non peti Ci, non amplius nego: Amyntoridës, ae, m. (’Auuvro-pedum milibus duobus castra ab ca- pś8ij«). stris distabant Ci, nihil dico amplius Ci,

Servilidadsentiorethoc ampliuscenseo żnienie kieliszka duszkiem, picie.

Amythäön, onis, m. (’Apu&xwv) syn Eola, ojciec Melampa, adi. Amythäo-ampulla, ae,/. flaszeczka na oliwę; nlus 3. prsen. nadętość stylu.

ampullor 1. mówić napuszyście. guły w drugim lub dalszym członie amputätio, onis, f. (amputo) obci- pytania rozłącznego; 2) w pytaniu po-

jedynczem niezawisłem, kiedy pierw-am-puto 1. obcinać, odcinać: fal- szy człon ze związku da się uzupeł-

Ci i prócz tego, nihil amplius quam= tylko.

an, part. pyt. lub, czy, alboż: 1) z rename.

ce ramos amputans II, legionum nu- nić — alboż może, czy może, czy nie, merum a. T zmniejszać, populi pars przecież nie: nonne extra ordinem

amputatur Ci jest ukrócona.

Ampycus, i, m. (wAu-ruxo;) 1) kapłan Cerery; 2) ojciec Mopsusa; stąd: Ampycidës, ae, m. (’Avoids*);) syn Ainpyka.

Ampyx, ycis, ni. (’'Au.rrjÇ) 1) towarzysz Fineusa; 2) Lapita.

Am(p)sanctus, i, m. jezioro w Sa-mnium o duszących wyziewach z wejściem do podziemia.

Amülius, i, m. król Alby.

tulisti, an licuit tibi ferre legem Ci, tabulas habet, an non Ci, quaero, po-tueritne Roscius suam partem petere, neene Ci; w pyt. zaw. kładzie się zamiast an non = neene: sed quid Curio? an illam orationcm non legit Ci, expectabat, an ibi Pompeius esset L;

3) w pytaniu pojedynczem zawisłem, osobliwie po wyrażeniach: haud scio, nescio, dubito, incertum est an = czy ! nie. Wyrażenia te nabierają znaeze-amurca, ae, f. (àfxôpyrj) męty spły- nia ogólnego twierdzenia: może, praw-wające z początku przy wyciskaniu dopodobnie: dubito, an hunc primum

oliwy, używane jako lek.

Amyclae, arum, /. (’AaüxXat'i 1) mia-

omnium ponam N, quod haud scio, an non possis C czego prawdopodobnie

STownik.

nie możesz, an imperare noluisset du- bezradna, ancipiti proelio pugnarei; bium T z pewnością nie chciał być 3) niebezpieczny, krytyczny, subst. in cesarzem, dubium an quaesita morte ancipiti est res p. T w krytycznem T prawdopodobnie dobrowolną śmier- położeniu, inter ancipitia T.

cią.

Anacharsis, idis, w. książę Scytyjski, filozof.

Anacreon, ontis, m. (’Avaxpewv) liryk grecki z Teos w Jonii 559 — 478. Anagnia, ae, f. miasto Herników

Anchialos, i, /. miasto w Tracyi. Anchîsës, ae, m.    ojciec

Eneasza; adi. Anchlseus 3. patronym. Anchïsiadës, ae, m. syn A.

w Lacyum; adi. AnagnTnus 3. subst.

Anagnïni, orum, m. mieszkańcy A.

anagnôstës, ae, m. (avapcjair)«) nie- gdyż z utrzymaniem ich połączony wolnik używany do czytania, lektor. był trwały byt Rzymu; poet.=tarcza.

ancilla, ae, /. służąca, dziewka,

ancïle, is, n. święta tarcza, która za panowania Numy spaść miała z nieba i przechowywana była wraz z 11 dorobionemi przez kapłanów Saliów,

analogia, ae, (àvaXoyia) równy stosunek, analogia.

niewolnica.

ancillaris, e, (ancilla) służebny, ancillula, ae, f. (dem. do ancilla) młoda służąca.

Ancôn, önis, m. (’Ayxó>v); Ancôna, ae, /. miasto Ankona w Picenum; adi.

anapaestus 3. odwrotny przycisk mający: sine anapaestis pedibus Ci

{--); subst. anapaestus, i, m. (sc.

pes) anapest; anapaestum, i, n. (sc. carmen) poemat, złożony z anapestów.

rad.

Anaphë, es,/. (’Avâor)) jedna ze Spo- Ancönitänus 3. subst. plur. mieszkaniec A.

Anäpus, i, m. rzeka w Sycylii.

Anartes, um, m. lud Dacki.

Anas, ae, m. rzeka w Hiszpanii, anas, anatis, /. kaczka, anaticula, /. (demin.) kaczusia. Anaxagoras, ae, m. fAvaÇayôpoiç) filozof joński z Klazomeny, około r.

500, nauczyciel Peryklesa.

Anaxarchus, i, m. (’AvdÇapyoç) filozof z Abdery, towarzysz Alexandra W.

Anaximander, dri, m. (’Avaijtp.av§po<;) joński filozof z Miletu ok. 550.

Anaximenes, is, m. (’AvaÇtp.e'vrjî)    lacyi.

uczeń Anaxymandra z Miletu ok. 500.

ancora, ae, /. (àyxupa) kotwica: an-coram iacere C zarzucić, navem in an-coris tenere N stać na kotwicy, figere, pangere O zarzucić k. = przybić do lądu; prsen. unde pętam solacia? ancora nulla tenet ratem O.

ancoräle, is, n. lina kotwiczna, ancorärius 3. do kotwicy należący, kotwiczny; subst. n. ancorârium, i, lina kotwiczna.

Ancus, i, m. król rzymski. Ancyra, ae,/. fAyxupa) miasto wGa-

Andecari, orum, m. lub Andes,

Andes, ium, /. wieś koło Mantui,

AndrOgeOS, i, m. (’Av8póyew;) 1) syn

Andania, ae, /. (’AvSavta) miasto Ancalltes, urn, m. lud w Brytanii, w Messenii. anceps, cipitis dwugłowy, dwu-szczytowy; prsen. 1) podwójny, obo- ium, m. lud gallicki. sieczny, z dwóch stron (narażony, ciskany): anceps mons O, ancipitem miejsce urodzenia Wergilego, tollens securim O, cum bellum terra

Andromache, es, /. i Andromacha,

marique gereretur, vos ancipiti conten- Minosa; 2) Trojanin. tione distracti Ci; 2) chwiejący się,

Andromedę, es, /. i Andromeda,

niepewny, nierozstrzygniony, dwu- ae, (’AvSpopLa^rj) żona Hektora, znaczny: cum esset incertus exitus et anceps fortuna belli Ci, a. formido V ae, (’AvSpopiSrJ córka etyopskiego króla

Cefeusa i Kasyopy. Przykutą do skały uwolnił Perseusz; po śmierci, zamieniona w gwiazdę.

angui-gena, ae, m. f. (ab angue ge-nitus) z smoka urodzony; o Tebań-czykach jako o powstałych z zębów smoka, zasianych przez Kadmusa.

anguineus 3. i angulnus, (anguis) wężowy, do węża podobny.

angui-pës, pedis, wężonogi; subst. anguipedes, urn, m. = Giganci.

anguis, is, m. f. wąż; prsen. kon-stelacya gwiazd: latet anguis in herba V przysłowiowo: tu grozi niebezpieczeństwo, Gorgonis os crinitum an-guibus Ci, intorti capillis Eumenidum

Andronîcus, i, m. (’Av8p6vtxo;) Li-vius A., niewolnik z Tarentu, ojciec rzymskiej poezyi.

Andros, i, /. (wAv8po;) jedna z wysp Cyklad.

änellus, i, m. (demin. do anulus) mały pierścień, pierścionek.

nes in modum custodum... ipse unam anguem in cubiculo visam narrabat T. Anguitia, sob. Angitia. angulätus 3. (angulus) graniasty,

Anemurium, ii, n. (’Avepioüptov) przylądek i miasto w Cylicyi. anethum, i, n. (avrj$ov) koper, an-fractus, üs, m. (frangere) za- recreantur angues H. Starożytni wyo-łamanie, zagięcie, zakrzywienie drogi, brażali sobie bóstwo opiekuńcze (Ge-objazd; prsen. wykręty, wybiegi, roz- nius) człowieka w postaci węża: vul-wlekłość: a. solis Ci krążenie, vita gabatur adfuisse infantiae eius draco-tranquilla remota a iudiciorum an-fractu Ci wykręty w procesach.

angiportum, i, n. i angiportus, üs, m. ciasna uliczka, zaułek.

angulus, i, m. kąt, róg: prsen. miejsce odległe, zatoka: huius lateris alter angulus ad orientem solum spec-tat Ci., an g. Venetorum L zatoka, ille terrarum mihi praeter omnes angulus

Angltia, ae, f. czarnoksiężniczka, opatrzony węgłami., bóstwo staroitalskie, czczone u Marsów; u Wergilego siostra Medei.

Anglii, órum, m. lud germański, ango 3. (anxi, anctum) (ayyto, por. niem. eng) ścieśnić, dusić, dławić: angit Hercules Caci elisos oculos et ridet H zakątek, siccum sanguine guttur V; prsen. tra- angustiae, ärum, /. (angustus) pić, dzęczyć, smucić, niepokoić: poëta rzadko w sing, ciasne miejsce, cieśni-meum pectus angit H, angi animi Ci na, wąwóz, przesmyk ; prsen. przykre niepokoić się w sercu, suis incom- położenie, brak, ubóstwo, kłopot, ogra-modis graviter angi se ipsum amantis niczoność, nieczułość: Corinthus po-est Ci, vehementer angebar virum ta- sita in angustiis Ci, angustia orationis lern non in eadem esse fortuna Ci. Ci ciasne granice wykładu, hae an-angor, öris, m. (angere) duszenie,    gustiae, quas natura nobis ad    viven-

dławienie; prsen. niepokój, trwoga:    dum dédit Ci krótki czas, paternae

angor est aegritudo premens Ci, de-    angustiae T ubóstwo od ojca,    angu-

dere se angoribus Ci oddawać się    stiae spiritus Ci krótki oddech,    in an-

smutkowi, być melancholikiem.    gustiis esse Ci być w kłopotliwem po-

toris tui Ci.

Angrivarii, ôrum, m. lud germań- łożeniu, hoc non capiunt angustiae pec-ski nad Wezerą.

angustus 3. adv. anguste (por. angor) ciasny, wązki: ignem in loco

angui-comus 3. (anguis coma) wę-żowłosy.

anguiculus, i, m. {demin. do an- angusto fieri iussit Ci; prsen. 1) krótki,

guis) mały wąż.

szczupły, biedny: angustam pauperiein

ograniczony: a. nox, a. disputatio Ci angui-fer 3. (angues ferens) wę- zwięzła; 2) ścieśniony, skąpy, ionośny.

dzie.

gacz.

animälis, e, (anima) powietrzny, żyjący, żywy; subst. animal, älis, n. istota żyjąca, stworzenie, zwierzę: animal sagax homo Ci; prsen. Clodius funestum illud animal Ci.

pati H, fides angustior C zachwiany kredyt; 3) niepewny, niebezpieczny: rebus angustis animosus appare H;

4) ograniczony, małego serca = mały: animi angusti erat triumphi honorem contendere Ci; subsł. n. : 1) in angu-stotendere L na ciasnem miejscu obozować: rem in angustum concludere, adducere Ci ograniczyć; 2) in angustum venire C popaść w przykre położenie.

anhelitus, üs, m. (anhelare) dyszenie, ciężkie oddychanie, dech, oddech: gressuum celeritate anhelitus moven-tur Ci; prsen. wyziew, (zapach), para: unguentorum odor et vini anhelitus Ci.

an-hëlo 1. dyszeć, ciężko oddychać, parskać, zionąć: nullus anhela-bat sub vomere taurus O, Catilina scelus anhelans Ci.

anhëlus B. dyszący, zadyszany, parskający, sprawujący duszność, dy-chawiczny: pectus anhelum V, certa-mina Martis anheli V gorąca walka.

Anicius 3. nazwa rzymskiego rodu; L. Anicius Gallus, konsul 160 r. ; adi. Aniciänus 3. pochodzący z czasów konsula A.

anicula, ae, f. (demin. do anus) stara baba, staruszka.

Aniin, sob. Anio.

Anfgros, i, m. ("Avtypo;) rzeka w Eli-

anllis, e, adv. aniliter (anus) babski, właściwy starej babie: fabeilae aniles Ci H, ineptiae aniles Ci brednie babskie.

anima, ae, /. wiatr, dech, oddech, powietrze, poet, woń: impellunt animae lintea Thraciae H. inter ignem et terram ,aquam deus animamque posuit Ci powietrze, ducere animam de caelo non queunt Ci oddychać, vi-peream spirans animam V jadowitą wściekłość; prsen. siła żywotna, dusza, życie : Versus memorialis : animus consilii est, anima vitae; animam efflare, exhaîare, exspirare, emittere, edere, effundere, dare, deponere, fini-re = umrzeć (eufemistycznie), animam agere Ci konać, animam abstulit hosti V życie; plur. dusze zmarłych, cienie—manes: Mercurius pias laetis animas reponit sedibus Kt servientium animae Tdusze niewolnicze; rzadko= animus: duch, istota myśląca: anima rationis consiliique particeps Ci.

animadversio, önis, f. (animad-verto) 1) baczność, uwaga: excitanda a. et diligentia, ut ne quid temere a-gamue Ci; 2) karcenie, nagana, kara: animadversiones censorum Ci. animadversor, öris, m. dostrze-

animadverto 3. ti, sum (animum advertere) 1) uważać, spostrzegać, miarkować: consul animadvertere lic-torem iussit L zwracać uwagę, aby przechodnie należną mu cześć oddawali; ecquid attendis, ecquid animad-vertis horum silentium Ci; 2) karcić, strofować, karać: ea sunt animadver-tenda peccata maxime, quae difficil-lime praecaventur Ci, in hominem servili supplicio a. L skazać na niewolę.

animans, tis, (PPr. od animare) oddychający, żyjący, ożywiony; subst. animans, tis, m. f. n. stworzenie, żyjąca istota: animantium aliae coriis tectae, aliae villis vestitae Ci; PPP. animätus 3. ożywiony, usposobiony: insulas bene animatas confirmavit N, przychylne, wierne, infirme animatus Ci mało odważny.

animätio, önis, f. (animare) ożywienie.

animo 1. ożywić, życiem obdarzyć, usposobić: guttas humus animavit in angues O zamienił.

animösus 3. (anima) adv. animösö

erat C dobrze usposobiony; 3) odwaga: his dictis animum arrecti V; ei victoria animo est L dodaje odwagi; animis concidunt hostes Ci odwaga słabnie; 4) duma, wyniosłość: Nio-bae multa dabant animos 0; Aeolus

czenie.

1) burzliwy, wiejący: silvas animosi Euri frangunt V; 2) odważny, pełen żyoia, żwawy: animoso? servare cu-pimus, timidos odisse solemus Ci; animosus spoliis O dumny.

animus, i, m. (por. avEfxo;, w łaciń-skiem jednak tylko prsen.) 1) dusza w przeciwieństwie do corpus lub animus (życie): animi corporisque vires L; bestiarum animi rationis expertes sunt Ci; poet, siła żywotna, życie (a-nima): una eademque via sanguis a-nimusque sequuntur V; prsen. osoba, własne ja: cuncta mantis avidas fu-gient heredis, amico quae dederis animo H sobie samemu; miserere a-nimi V nademną; 2) duch, umysł: a) władza myślenia i sądzenia: 1) duch, świadomość, przytomność umysłu: accipite haec animis laetasque adver-tite mentes V; animum rebus adver-tere Ci; animos adhibete 0 uważajcie; reliquit animus Sextium С; 2) pamięć, sąd, mniemanie, rozwaga: animis dicta iigere V zachować w pamięci; nihil ex animo illius effluxit Ci; 3) myśl: ignotas animum dimittit in ar-tes 0 zwraca swe myśli ; 4) sąd, mniemanie, rozwaga: animo quidem meo Ci według mego zdania; ß) władza czucia: 1) umysł, serce, sposób myślenia, charakter, usposobienie, nastrój, odwaga, wyniosłość, duma, namiętność, gniew, nadzieja: omnium mentes animosque perturbare CV myśli i uczucia; sortem animo miseratus V; aequo, iniquo animo Ci ze spokojem, niechętnie; loc. aeger animi L; iuvenem animi miserata V; 2) usposobienie, charakter, nastrój: animus ingens S genialny; silvestrem animum deponere V dzikość; bono animo in eum ventorum mollit animos V butę; 5) gniew, namiętność: suo animo indul-gere O złości być powolnym; 6) nadzieja, ufność w siebie: ne super for-tunam animum gereret S aby się po nad swój stan nie wynosił; magnus mihi animus est hunc diem initium libertatis fore T; y) władza woli: 1) chęć, życzenie, pragnienie, popęd: ex animo Ci dobrowolnie; hos aucto-res ut sequar, inclinât animus L; pater filium exheredare in animo ha-bebat Ci; avet animus illud dicere Ci chcę; 2) zamiar: hostes constituerunt hoc animo, ut... depugnarent C; 3) żądza, rozkosz, uciecha: militum animis expletis L; habet animi causa rus amoenum Ci dla rozrywki.

Anio, ônis i Aniën, ënis, m., zwy-' kle: Anio, ënis, poboczna rzeka Ту-bru; adi.z Àniënsis, e, i Aniënus 3.

Anius, ii, m. (wAvioç) kapłan Apol-lina i król Delos.

Anna, ae, f. 1) siostra Dydony; 2) Anna Perenna, bóstwo rzymskie, której uroczystość przypadała z początkiem wiosny.

Annaeus 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

annälis, e, (annus) roczny: leges annales Ci prawa, określające wiek potrzebny do ubiegania się o urzędy; subst. annalis, is, m. (sc. liber) częściej plur. annales, ium, roczniki, kroniki, historya.

an-nato 1. (adnato), przypływać:

anne — wzmocnione an: filius anne aliquis nepotum V; anne pulandum est V.

an-necto 3. (adnecto),nexui, nexuin, przywiązać, połączyć, dołączyć, dodać: ratis vinculis leviter annexa erat L; rebus praesentibus adnectit futuras Ci; adnectebat, relinqueret mate-riam... T.

annexus, üs, m. (annectere) połą-

Annianus, zob. Annius.

dziwy.

Annicerïi, órum, m. fAwixipelot) szkoła filozofów tak nazwana od założyciela Annicerysa.

anniculus 3. (annus) roczny, an-nitor 3. (adn.) nixus, albo ni-sus, sura, wspierać się ; preen. usilnie starać się, natężać się: adnixi hastis V; ad ea patranda summo studio ad-niti S wytężać wszystkie siły.

Annius 3. nazwa rzymskiego rodu; adi. Anniänus 3. dotyczący tego rodu.

anniversarius 3. (annus i vertere) coroczny, każdego roku powracający.

an-no 1. (adno) przypływać, dopływać.

Anno, eob. Hanno, annona, ae, f. (annus) 1) roczny zbiór, plon; preen, zboże, żywność; 2) cena zboża, żywności; 3) drożyzna, niedostatek: ex annona salaria vecti-gal novum statuerunt L z rocznej ceny soli; annonae vilifcas et caritas Ci; annona laxat L spada; vilis ami-corum annona H tanio nabywa się przyjaciół.

annósus 3. (annus) podeszły, sę

annotinus 3. ( annus ) przeszło-roczny.

an-noto 1. (adnoto) zapisywać, dopiski czynić, dostrzegać.

an-numero 1. (adnumero) doliczyć, policzyć, zaliczyć : patronorum in gre-ge annumeror Ci wliczony.

an-nuo 3. (adnuo), annui, skinąć na kogo, skinieniem dawać znak, skinieniem pochwalać, potwierdzać, przyrzekać, obiecywać: simulatque sibi adnuisset, numeraturum se dicebat Ci na pierwsze skinienie; idque ratum... annuit et nutu totum tremefecit Olym-pum V; annuité nutum L dajcie przyzwolenie; audacibus annue coeptis V bądź przychylnym dla...; nos... caeli quibus ad nuis arcem V.

annus, i, m. rok: omnibus annis C każdego roku; pl. — czasy: nati me-lioribus annis V; centum annos com-plere Ci liczyć pełnych sto lat; pl. — wiek życia: gravis annis miles H sędziwy; corpus infirmum annis S; differs curandi tempus in annum H na lata; preen. 1) pora roku: nunc for-mosissimus annus V wiosna; pomi-fero anno H w jesieni; 2) plon, żniwo: arare terram et expectare annum T plonu; zwroty: consules anno crea-re L = quotannis; anno senatum nön habuerunt L przez cały rok; tibi faciendum est ad annum Ci na przyszły rok.

annuus 3. roczny, rok trwający, coroczny: praetores annuas provin-cias habent Ci; edictum praetoris lex annua est Ci; annua aéra L żołd roczny; fructus annui Siciliae Ci coroczne żniwo.

an-quïro 3. quisïvi, quisïtum, wyszukiwać; preen, badać, dochodzić, (sądownie) śledzić, śledztwo przedsiębrać,- wnosić karę: quaecumque ad vivendum necessaria sunt, anquïrunt Ci; duumviri anquirebańt de perduel-lione L; capite anquisitum de impera-tore nullo esse L; pecunia a. L czynić wniosek na karę pieniężną.

ansa, ae, f. rękojeść, ucho u naczynia do picia, trzonek; preen, powód, przyczyna, okazya, sposobność: attrita pendebat cantharus ansa V; quo plures det tamquam ansas ad re-prehendendum Ci.

anser, eris, m. (pierw, hanser, gr. yyJv, poi. gęś, niem. Gans) gęś.

Anser, eris, m. poeta lichy, przyjaciel triumwira Antoniusza.

Antaeus, i, m. (’Avcaïoç) Gigant (w Libyi), uduszony przez Heraklesa.

Antandros, i, f. (wAvTav8poę) miasto w Mizyi.

ante (por. «vtt) I. adv. 1) o miejscu : naprzód, na przedzie; 2) o czasie: wprzód, przedtem: ante pugnare L; fluvius a tergo, ante velut ripa L; ante ferre gressum V; vita ante acta

Ci; ceęsto e abl. mensurae: paucis an-nis ante Ci; aliquanto, multö, paulo ante Ci; prey reeceowniku w zastępstwie preydawki: ignari sumus ante malorum V; II. praep. e acc. = przed 1) o miejscu, preed którem co jest albo deieje się: ante ostium Tiberinum clas-sem hostium videbatis Ci; ante Ca-storis fsc. aedem) Ci; ante oculos tru-cidatio omnium Ci; 2) o ceasie: ante urbem eonditam Ci; ante tubam V zanim zagra trąba; qui honos habitus est ante me nemini Ci; ante rem L zanim przyszło do walki; w datach kalendarzowych eamiast n. p. die tertio ante Kalendas Ianuarias mówiono ; ante diem tertium К. I. (A. d. III. Kal. Ian.), prey свет ante erosto się tak e wyrazem diem w jedno pojęcie, se nawet mówiono: oaedem contulisti in ante diem V. Kal. Nov. Ci; 3) na o-enaceenie wyeseości lub pierwszeństwa — nad : gloria belli Gallos ante Romanos fuisse S; dulces ante omnia musae V.

anted (ante ea) przedtem, dawniej.

ante-capio 3. eëpi, ceptum (wlaéc. wziąć naprzód) wpierw zająć, uprzedzić, wprzód postarać się, przysposobić sobie: uti locum castris ante-caperet S; tempus legatorum ant. S uprzedzić posłów co do czasu.

ante-cëdo 3. cessi, cessum, iść naprzód, wyprzedzać (o miejscu i ceasie): praefectus cum equitatu antecesserat C; equitatus agmen antecesserat C stanowiła straż przednią; preen, wyprzedzać, mieć pierwszeństwo, przewyższać: eum nemo in amicitia anteces-sit N; ut quisque honore et aetate antecedit Ci; PPr.: antecedens, tis (subst.) n. to co poprzedza, przyczyna.

ante-cello 3. górować, celować, odznaczać się: e dat. duae aedes ceteris antecellunt Ci; Asia ubertate a-grorum omnibus terris antecellit Ci; Archiae antecellere omnibus ingenii gloria contigit Ci; e accus, quod non-dum omnes fortunä antecellis T.

antecessio, önis, f. (antecedo) wyprzedzenie, przyczyna, warunek.

antecursor, öris, m. poprzednik; plur. oddział wojska, wysyłany naprzód celem przysposobienia żywności i t. p.

ante-eo, ire, ii, iść naprzód, wyprzedzać, zapobiedz, udaremnić: licto-res praetoribus urbanis anteeunt cum fascibus bini Ci; tr. te anteit (antit) saeva necesśitas H; vos aetaiem meam honoribus anteistis L; Scaurus dam-nationem anteiit, incendium anteiit remedia T; preen, przewyższać : omnes auctoritas anteibat N; abs te se anteiri putant Ci.

ante-fero, ferre, tuli, lätum, nieść naprzód: ut legum latarum tituli an-teferrentur T; preen, przenosić, wyżej stawiać: pacem bello a. Ci.

ante-fixus 3. z przodu przybity, przymocowany; subst. antefixa, orum,

n. ozdoba na gzymsie ; preen, posążki z gliny: Victoriae, quae in antefixis erant T które ku ozdobie stały na gzymsie.

ante-gredior, gredi, gressus sum, iść, postępować naprzód, po- (wyprzedzać: quae fmnt, causis fiunt ante-gressis Ci.

ante-habeo 2. przenosić coś nad co.

ante-häc (adv.) przedtem, pierwej, dotąd: ant’hac nefas depromere Cae-cubum H.

Anteius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

ante-lücänus 3. (lux) przed świtem, wczesnym rankiem: cenae anteluca-nae Ci do świtu trwające.

ante - merldianus 3. przedpołudniowy.

ante-mitto 3. misi, missum, wprzód wysłać.

Antemnae, arum, /. miasto Sabi-

nów; Anteinnates, ium, m. mieszkańcy A.

nim.

stimavit C zaniechać wszystkie inne plany.

antemna i antenna, ae, f. drąg żaglowy, reja: cornua antennarum V końce.

Antënôr, oris, m. (’Av-njvfop) Trojanin, założyciel Padwy; Antënoridës, ae, m. syn A.

ante-pës, pedis, tylko m_plur. przednia noga.

ante-pîlanï, órum, m. dwie pierwsze linie bojowego szyku: acies triplex (pilani = triarii) : principes hos ihastatos) sequebuntur; hoc agmen antepüanos appellabant L.

ante-pöno B. posui, positum, kłaść wprzód; preen, przekładać, dawać pierwszeństwo; gloria militaris vestris formulis anteponenda est Ci; mala bonis ponit ante Ci.

ante-quam, pierwej niż, zanim,

Anterös, ótis, m. (’Avrépwç) mści-eiel wzgardzonej miłości.

antes, ium, m. rzędy pni winnej latorośli.

ante-signänus, i, m. (signum) przed chorągwiami walczący; zwykle wplur. antesignäni, órum, pierwotnie tak się nazywali hastati i principes, gdyż chorągiew legionu była u tryaryów; za czasów Cezara doborowy oddział żołnierzy (300) w każdym legionie, który w lekkiej zbroi (expediti) rozpoczynał atak; preen, walczący w pierwszym szeregu, ante-sto, eob. antisto. an-testor 1. wzywać kogoś na świadka w sądzie, dotykając jego ucha.

ante-venio 4. vëni, ventum, wyprzedzić, uprzedzić; per tramites oc-cultos exercitum Metelli antevenit S; preen. 1) udaremnić: Marius... consilia eorum et insidias antevenire S; 2; przewyższyć: homines novi per vir-tutem soliti erant nobilitatem antevenire S.

ante-verto B. verti, versum, zwrócić się poprzednio do czego, wyprzedzić; preen. 1) udaremnić; 2) przenosić; Stella a sole discedit tum ante-vertens, tum subsequens Ci; Caesar omnibus consiliis antevertendiim exi-

Anthëdon, ónis, f. (’Avôtj&ôv) miasto w Beocyi.

Antias, eob. Antium. anticipàtio, ónis, f. (anticipare) u-przednie, pierwotne wyobrażenie.

anti-cipo 1. (ante capio) wpierw wziąć, skrócić: ita est anticipatum mentibus nostris, ut Ci wrodzonem.

Anticlëa i Anticlïa, ae, f. (’Avtt-xXeta) matka Ulixesa.

anticus, eob. antiquus.

Anticyra, ae, /. (’Avtwupa) miasto w Focydzie, znane z powodu rosnącej tam ciemierzycy, lekarstwa przeciw szalowi.

antid-ea — antea.

Antigone, es,/■. (’AvTtyôvri) 1) córka Edypa; 2) córka Lkomedonta.

Antigonëa, ae, f. (’Av-tyoveta) 1) miasto w Epirze; adi. Antlgonensis, e; 2) miasto w Chalcydyce.

Antigonus, i, m. (’Avtîyovo;) 1) wódz Alexandra, ojciec Demetryusa; 2) A. Doson, syn Demetryusa, król macedoński.

Antiiochus, i, m. (\4v-tXoyog) syn Nestora.

Antimachus, i, m. (’Av^a/og) grecki poeta z Klaros.

Antiochia, ae,/. ÇAvziôyjtx) 1) główne miasto Syryi ; 2) miasto nad Meandrem w Karyi; adi. Antiochensls, e; plur. Antiochenses, ium, mieszkańcy; Antiochënus 3.

Antiochus, i, m. (’Avtio/o^ 1) imię królów syryjskich; 2) imię królów Komageny; 3) akademik w Atenach, nauczyciel Cycerona; adi. Antiochlus 3. o Antyocha walczący; Antiochii, órum, zwolennicy akademika A.; An-

sus

tiochïa, orum, ». filozoficzny system A.

Antiopa, ae, lub Antiopë, es, f. (’AvTtojtT)) 1) matka Amfiona i Zetusa; 2) nazwa tragedy i Pakuwiusa; 3) matka Pieryd.

Antipater, tri, m. (’Av-îroxxpoç) l) Macedończyk, general Filipa i Alexandra W., ojciec Kassandra; 2) A. z Cyrenę, uczeń Arystyppa; 3) A. z Tarsu, stoik; 4) A. z Tyru, stoik, przyjaciel Katona z Utyki; 5) L. Caelius Anti-pater, annalista, współczesny Grak-chów.

Antipatria, ae, f. (’Avrotocrpia) miasto w Macedonii.

Antiphates, ae, m. (’AvncpcćT7]ę) 1) król Lestrygonów; 2) syn Sarpedona.

Antiphon, ontis, m. (’Avxiœwv) l) mówca ateński; 2) sofista.

Antipolis, is, f. (’AvTi'rcoXtg) miasto w Galii Narboneńskiej.

antiquärius 3. (antiquus) zajmujący się starożytnością.

antïquitâs, tatis, /. (antiquus) starożytność, dawne czasy; prsen. 1) hi-storya starożytności, ludzie dawni, starożytni, dawne obyczaje, dawna poczciwość: fabulae-ab ultima antiquitate repetitae Ci; spectaculorum antiquitas servatur T dawny zwyczaj; antiqui-tates T starożytna historya; Cn. Pom-peius non modo eorum hominum, qui nunc sunt, gloriam sed etiam antiqui-tatis memoriam virtute superavit Ci; 2) wzgląd, zamiłowanie: tantum an-tiquitatis curaeque pro Italica gente fuit S.

antiquitus (adv.) od dawna; od długiegcr czasu, niegdyś, dawno: antiquitus insita pertinacia familiae L; frumentum antiquitus paratum C.

antïquo 1. zostawić rzecz w dawnym stanie, nic przyjąć, odrzucić: legem agrariam antiquari facile pas-est Ci ; skrócenie przy głęsowaniu w razie odrzucenia wniosku było:

A(ntiquo), w rasie przyjęcia: U(ti). R(ogas).

antïquus 3. i antlcus (adv.) antique 1) przedni ; prsen. (comp.i superl.) ważniejszy, celniejszy, szanowniejszy: antiquior in senatu sententiae dicen-dae locus Ci prawo pierwszeństwa; id antiquius consuli fuit L uznał za rzecz ważniejszą; longe... antiquis-simum ratus L uważał za pierwszy swój obowiązek ; 2) (o czasie) dawny, miniony, pierwotny, stary, starożytny, godny szacunku; prsen. poczciwy, szczery, starej daty: provincia in antiquum statum restitui non potest Ci; lupiter Stator, antiquissimus custos huius urbis Ci; ilia nimis antiqua Ci zbyt odległe dzieje; urbs antiqua fuit Ci V (= vêtus) ; homines antiqui, qui ex sua natura ceteros fingunt Ci; sim-plicius atque antiquius permutatione mercium uti T; subst. antiqui, orum, m. ludzie dawni, starożytni.

Antissa, ae, f. i Antlsa, ae (vAv-Ttaoa) miasto na Lesbos; Antissaei, örum, m. mieszkańcy A.

antistës, itis. m. f. (antistare) przełożony, zwierzchnik, dozorca, kapłan, mistrz; poboczna forma /.: antistita, ae, kapłanka, przełożona, dozorczyni.

Antisthenës, is, m. (’Av-na#^) A., uczeń Sokratesa, założyciel szkoły Cyników.

Antistius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens) plebejskiego.

anti-sto i antesto 1. steti, właść. stać przed kim; tylko prsen. przewyższać, celować, górować: Crotoniatae multum omnibus (dat ) corporum viribus (abl.) antesteterunt Ci.

Antium, ii, ». miasto nadmorskie w Lacyum ze świątynią Fortuny; Antiäs, atis, m. f. mieszkaniec A.

Antoninus, i, m. imię kilku cesarzy rzymskich.

Antönius, ii, nazwa dwóch rodów (gens) rzymskich, patrycyuszowskiego

i plebejskiego; wsławili się: 1) M. An- mieszkańcy Beocyi; adi. Aonius 3. tonius, mowca; 2) jego syn, M. Anto- beocki: vir 0 Herkules z Teb; deus О nius Creticus; 3) jego syn, M. Anto- Bakchus; fons, aquae 0 źródło Aga-nius, tryumwir; 4) Antonius Musa, nippe na Helikonie ; A. sorores 0 mu-lekarz Augusta; adi. Antoniänus 3.

zy zwane też Aonides, urn, /. Àonia, ae, f. (sc. terra) Beocya.

Aornos, i, m. (àopvo;) jezioro Awer-neńskie, wrzekomo omijane przez ptaki z powodu trujących wyziewów.

ÀÔUS, i, m. (’Awo;) rzeka w Uliryi.

apage (агасуе) precz stąd, z drogi.

Apamëa i Apamïa, ae, /. (’Алаиекх) 1) miasto w Syryi; 2) miasto w Fry-gii; adi. Apamensis, e; subst. Apa-menses, ium, m. mieszkańcy A.

Apella, ae, częste imię rzymskich

Antron, ónis, f. fAvTpwv) miasto w Tessalii.

antrum, i, n. (äv-cpov) grota, jaskinia, jama.

Anubis, is i idis, m. (’Avoußt;) bóstwo egipskie z psią głową.

änulärius (anulus), ii, m. ten, który wyrabia pierścienie.

anulus, i, m. pierścień do noszenia na palcach i pieczętowania; godłem godności rycerskiej był złoty pierścień: anulis donare, honorare T wyzwoleńców, zwłaszcza ż) dów.

Apelles, is, m. Ç AneXlr^) najzna-

uczynić rycerzem; jako znak przeniesienia na kogo praw : si anulum suum komitszy malarz za czasów Alexandra.

Apennïnus, sob. Appennînus. aper, pri, m. (por. niem. Eber)

tibi tradidit Ci.

anus, i, m. koło, otwór, anus, us, f. kobieta podeszłego dzik, odyniec, wieku, staruszka; jako prsydarvka:    Aperanti, órum, m. (’A^epav^oi) lud

stara, sędziwa: anus sacerdos V.    w Etolii; kraina ich zwała się Ape-

anxietäs, tätis, /. (anxius) trwożli- i-antia, ae, f. (’Arcepavxîa). wość. troska.    a-perio 4. aperui, apertum 1) o-

ipśae aperuerunt Ci; prsen. utorować, zrobić przystęp : ventus aperuit incen-dio viam L; populus R. aperuit Lu-cullo imperante Pontum Ci; ludum

anxi-fer, fera, ferum (anxius fero) twierać, odmykać : valvae clausae se frasobliwy, kłopotliwy.

anxitudo, inis, /. = anxietas. anxius 3. adv. anxië (angere, por. niem. Angst) trwożliwy, niespokojny, zakłopotany, zafrasowany; prsen. nie- ap. Ci szkołę otworzyć; aperit annum pokojący, dolegliwy: anxie ferre rem    taurus V rozpoczyna; 2) widzialnem

S (= moleste); nihil aeque Tiberium    uczynić, pokazać, dać widzieć, odsło-

latius aperuit T; stellae se aperiunt Ci; aperit ramum, qui veste latebat V; illud maleficium non modo non occultari, sed etiam aperiri debet Ci; tum sumus incauti studioque aperi-mur in ipso 0 dajemy się poznać; quid agatur, aperiam Ci; PPP. jako adi. apertus 3. adv. apertë 1) widocz

anxium habebat T niepokoiło; anxius nić, odkryć, objawić: unda dehiscens animi (loc.) S; anxius animo (abl. loc.) aperit terram V; dies faciem victoriae S; s gen. anxius potentiae T; anxius, ne bellum oriatur S; quonam modo urbem ingrederetur... anxius T; ae-gritudines anxiae Ci.

Anxur, uris, i Anxurus, i, m. bóstwo podziemne Wolsków.

ny, otwarty, niepokryty ; prsen. oczy-

Anxur, uris, n. miasto Wolsków, później zwane Terracina; adi. An-xuras, atis, z Anxuru.

latus apertum C bok odkryty, tarczą

AnytOS, i, m. (’'Avuirog) oskarżyciel wisty, jawny, wyraźny, zrozumiały: Sokralesa.

Aones, urn, m. (wAovs;) pierwrotni nieosłoniony, bok prawy; caelum a-

pertum V pogodne; naves habuerunt Apis, is, m. wół, któremu w Egip-apertas Ci bez pokładu; iracundiae    cie cześć boską oddawano,

occułtae, blanditiae apertae Ci; aper- apiscor 3. sei, aptus sum, dosięg-tissime empta praetura Ci całkiem nąć, dotrzymać, dostąpić, jawnie; quis apertior in iudiciu'm ad- apium, ii, n. (wtiov) opich błotny, ductus est Ci z oczywistszą winą;    którego liści używano na wieńce,

apertum est esse aliquod numen Ci; apoclëtî, orum, ш. (албхХтрн) człon-aperta verba Ci; (o charakterze) otwar- kowie rady związku etolskiego. ty, szczery, rzetelny: apertus animus Apollo, inis, m. (’AxôXXwv) syn Jo-Ci; 2) otwarty, wolny, niezamknięty,    wiszą i Latony, piękny brat Dy an у

przystępny, łatwy do wykonania: a-    (pulcher, formosus), długowłosy (cri-

pertam curiam vidit post Caesaris    nitusj łucznik (arcitenens), bóg wieszcz-

mortein Ci; aperto ostio dormire Ci; • biarstwa, poezyi i sztuki leczenia; póź-via patens apertaque L; campus a-    niej czczony jako bóg słońca: Apol-

pertus F błonie; subsi. apertum, i, w.    linis urbs 0 Apollonia w Tracyi; pro-

miejsce otwarte: aperta Oceani Tda-    muntorium Apollinis L przylądek na

lekie przestrzenie morza; apertum    północ od Utyki; formidatus nautis

proelium L walka na otwartèm polu;    apęritur Apollo V świątynia A. w Ak-

agere memoratu digna magis in aper-    cyum odsłania się (widać); auratus A.

to erat T było możliwszem, łatwiej-    V wizerunek A. na okręcie; adi. 1)

szem.

Apollonia, ae, f. (’АлоХХожа) 1) miasto w Illiryi ; 2) miasto w Tracyi ; 3) twierdza Lokrów koło Naupaktu; 4) miasto na północnem wybrzeżu Sy-

Apharéus, ei, m. ('Aeapeugl 1) król cylii ; Apollöniätes, ae, m. (’AjcoXXw-Messeńczyków, ojciec Lynceusa; adi.

Apharëïus 3. potomek A.; 2) Centaur.

Aphrodlsias, adis, /. (’A^poStatag)

1) miasto w Mizyi; Aphrodisienses, danie, bajka, ium, m. mieszkańcy tego miasta; 2) miasto w Cylicyi.

apicätus 3. (apex) mitrą kapłańską wino. ozdobiony.

Apicius, i, m. przydomek (cogno- przygotowanie, men) rzymski; M. Gavius Apicius, smakosz za Tyberyusza.

Apidanus, i, m. (’AmSavög) rzeka w Tessalii.

Apollinaris, e, do Apollina należący, apex, icis, m. ostro kończący się na cześć A. odbywający się: ludi A. szczyt góry: a. montis 0; wierzchołek Ci; subsi. Apollinäre, äris, n. plac koło drzewa V; płomień, kształtu ostro za- świątyni A.; 2) Apollineus 3. Apolli-kończonego języka V; szczyt hełmu nowi poświęcony: urbs 0 Delos, a. galeae V; czapka szpiczasta czyli Apollodörus, i, m. (’AroaXXoSwpo;) tyara llaminów: apicem Dialem im- retor z Pergamu, nauczyciel* Augusta, ponere L wybrać flaminem Dzeusa; korona królewska: regum apices H; preen, ozdoba: apex senectutis est auctoritas Ci.

vtaTrjg) plur. Apolloniates, urn, mieszkańcy A.; takśe Apolloniensis, e. apologus, i, m. (аяЛоуо?) opowia-apotheca, ae, /. (ало^т|х7)) spichlerz, skład (wina): fundit apothecas Ci

ap-paratio, onis, /. (adparare) apparatus, us, m. (apparare) przygotowanie, uzbrojenie, środki do wykonania czegoś: preen. 1) narzędzie, sprzęt; 2) okazałość, świetność, prze-Apiolae, ärum, f. miasto* w La- pych: apparatus oppugnandarum ur-

cyum.

apis, is, f. pszczoła.

bium L machiny wojenne; candelabrum non ad hominum apparatum

seel ad templi ornatum factum Ci niejako sprzęt domowy; dixit causam nullo apparatu, pure et dilucide Ci.

ap-päreo (adp.) 2. ui, itum, być widzialnym, dać się widzieć, okazać się, służyć, stawić się na rozkazy; preen. stać się Widocznem, jasnem, oczywi-stem; nieosob. okazuje się, jest jasne: equus demersus rursus apparuit Ci; anguis Sullae apparuit immolanti Ci; XXIV lictores apparere consulibus L; non apparent labores H nie znajdują uznania; rebus angustis animosus... appare H; facile apparet earn legem a Valgii genero esse conscriptam Ci.

apparitor, oris (appareo) niższy urzędnik, sługa rządowy (o pisareach. likłorach, heroldach).

ap-paro (adp.) 1. przygotować, przysposobić, sposobić się, gotować się⁻ tantum bellum hieme apparavit, vere suscepit, aestate confecit Ci; in apparando occupatus N zajęty uzbrojeniem; iamque hoc facere noctu ap-parabant C; aliud iter app. Ci udać się drogą: PPP. jako adi. apparatus 3. adv. apparatë, opatrzony we wszystko, przygotowany, świetny, okazały.

appellätio (adp.), onis, f. (appello) przemowa, odezwa, prośba, odwołanie się; preen, nazwanie, tytuł: hanc nactus appellationis causam obseerare milites coepit C; intercessit appella-tio tribunorum morae causa Ci odwołanie się do trybunów; regum ap-pellal.iones vénales erant Ci tytuły królów.

appellator, oris, m. (appello) ten, kt4ry wzywa urzędnika do t. zw. in-tercessyi.

appellito 1. (frequ. do appellare) zwykle nazywać.

ap-pello (adp.) 1. 1) przemówić do kogo, wezwać, upominać się, oskarżać, zapozwać, prosić o pomoc, apelować: tu autem, M. Antoni, absentem enim appello Ci; legati erant ap-pellati superbius Ci przemówiono, przyjęto; quaestorem appellat... di-citque S wita ; centurionibus nomina-tim appellatis C; appellatus est a Fla-vio, ut eius rei princeps esse vellet N; appellare in rem L do czegoś wzywać; creditores in solidum appellant T wypowiadają cały kapitał; alii plec-tuntur, alii ne appellaritur quidem Ci; nemo tribunos pl. appellavit, ne causam diceret Ci; in eo praetor appel-latur Ci w tej sprawie odwołano się do pretora; 2) nazwać, mianować, obwołać, ogłosić, wymienić: omnes nominari a me non est necesse, eos, qui adsunt, appellabo Ci; Ennius san-ctos appellat poetas Ci; qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galii appellantur C; aedes, quae in lege non appellantur Ci.

äp-pello (adp.) 3. appuli, appul-sum, przypędzić, napędzić, przysuwać, (o żegludze) tr. przybić do brzegu, zawinąć; pass. i act. wylądować, przypłynąć: me vestris deus appulit oris O ; haec navis appulsa‘Veliam est Ci; ad insulam appulerunt L.

appendlcula, ae, /. (appendix) mały dodatek.

appendix, icis, f. (appendo) dodatek. przyczynek: Carpetani cum ap-pendicibus Olcadum L wraz z oddziałami posiłkowemi.

ap-pendo iadp.) 3. pendi, pensum, odważyć, ważyć.

Appennlnicola, ae, m. f. (colere) mieszkaniec Apenninów.

Appennlnigena, ae, m. f. (gignere) wypływający w Ap.: Thybris F.

Appenninus i Apennlnus, i, m. góry Apeniny.

appetentia, ae, /. (appetens) pożądanie, pragnienie, pożądliwość: libido efficit appetentiam Ci.

appetïtio, önis, f. (appeto) sięganie po co; preen, pragnienie, żądanie.

appetltus, Qs, m. (appeto) pragnienie, pożądanie, popęd.

ap-peto (adp.) 3. petïvi i petii, pe-

nadto.

tltuin \) dążyć, udać się dokądś, sięgnąć do czego, zbliżać się: ex Asia fugere... et Europam appetere Ci; mare terrain appetens Ci; 2) napadać, zaczepić, godzić na kogo: ferro cae-lestia corpora demens appetii V; vita insidiis appetita Ci; В) żądać, pragnąć, szukać: senes salutari, appeti Ci; lux appetebat C dzień nastał; ut bona appetimus, sic a malis declinamus Ci; appetita religio externa Ci sprowadzona; appétit animus aliquid agere Ci ; PPr. jako adi. appetens, tis, adv. appetenter. pragnący czego, żądny: alieni adpetens, sui profusus S.

ap-pingo (adp.) 3. przymalować, domalować.

Appius, ii, m. i Appia, ae, imię (praenomen) zwłaszcza rodu (gens) Klaudyuszowego : Forum Appii CiH miejscowość przy drodze appijskiej; via Appia CiL droga Appiusza od Rzymu do Kapui, później do Brundy-syum: aqua Appia L wodociągi Appiusza; adi. Appiänus 3. do Appiusza należący; Appias, adis,/\ posąg nimfy przy wodociągach A.

ap-plaudo (adp.) 3. plausi, plau-sum, uderzać o co, klaskać.

ap-plicatio (adp.) onis, /. (applico) przyłożenie, przyłączenie, skłonność.

ap-plico (adp.) 1. ävi. a tum i ui, itum, przykładać, przybliżyć, przyłączyć, dołączyć; reft, łączyć się, przystąpić, (navem) skierować do brzegu, zwrócić; pass. wylądować; reft, przykładać się, jąć się: aliquem terrae adp. V do ziemi przycisnąć; se ad arbo-rem C; osculaque applicuit feretro O całował; capulo tenus adplicat ensem F utopił miecz; urbs colli applicata L przytykające; applicare voluptalem ad honestatem Ci ; se ad societatem appl. N przystąpić do związku; na-vibus ad terrain applicatis C po wylądowaniu; quae vis applicat oris V zapędziła; Diana votis puerorum arnicas adplicat aures H wysłuchuje;

опте animal applicatum est ad se diligendum Ci skłonne jest; app. se ad historiam scribendam Ci zabrać się do...

ap-plöro (adp.) 1. płakać przy czem.

ap-pöno (adp.) 3. posui, positum, przyłożyć, przydać, przystawić, położyć, (potrawę) zastawiać, dawać, (o-soby) dodać, postawić: diem lucro ad-pone H policz jako zysk ; vitiis mo-dum app. Ci położyć kres; ne panis adustus adponatur H; appositi erant custodes, qui... N; calumniatores ex sinu suo apposuit Ci; PPP. jako adi. appositus 3. blizko położony, przyległy; preen, wygodny, odpowiedni: homo appositus ad istius audaciam Ci; menses très ad agendum appositissi-mi Ci.

ap-porrectus 3. obok rozciągnięty, ap-porto (adp.) 1. przynieść, sprowadzić, pociągać za sobą.

ap-posco (adp.) 3. nadto żądać, ap-precor (adp.) 1. prosić, błagać, ap-prehendo (adp.) i appreïido 3. di, sum, chwytać, dotknąć : quidquid apprehenderam, accusator extorque-bat manibus Ci cokolwiek na obronę przytoczyłem.

apprïmë adv. nadzwyczajnie, w wysokim stopniu.

ap-primo (adp.) 3. essi, essum, przycisnąć.

ap-pröbätio (adp.) Onis, /. (appro-bo) potwierdzenie, przyzwolenie na co, pochwalenie; ifiloe.) dowód: haec propositio indiget approbations Ci.

ap-probo (adp.) 1. pochwalać, przystać na co, zezwolić, sprzyjać, uznać coś za słuszne; preen, okazać, udowodnić: nihil sine consilio senatus, nihil non approbante populo egi Ci; omnes approbant ita fieri oportere Ci; navem iis non imperasti... dii appro-bent Ci; ne obiecta crimina pro ad-probatis accipiatis T.

ap-promitto (adp.) 3. przyobiecać

dis H opiewać, animos armis a. V zwrócić, skierować.

ap-propero (adp.) 1. przyspieszać, posuwać naprzód; intr. spieszyć się: tarditatem veneni perosus intercisis

cy: gladius seta equina aptus Ci;

aptus 3. adv. aplë, I) przyczepio-venis mortem adproperavit T, nisi ad ny, przywiązany, zawieszony, wiszą-cogitatum facinus approperaret Ci.

appropinquätio, önis, f. (appro- prsen. 1) zależny, zawisły: honestum pinquo) zbliżenie się.    ex quo aptum est officium Ci; 2) po-

haerentia dicere Ci, facilius est apta dissolvere, quam dissipata conectere Ci; 3) przyrządzony, opatrzony: caelum stellis fulgentibus aptum V obwieszone, aptus exercitus LS gotowe

zdatny: cothurni laus est ad pedem ap-pugno (adp.) 1. zwalczać, ude- apte con venire Ci, aptum Argos equis

H, locus ad insidias fuit aptior Ci, est ap-pulsus (adp.), us, m. (appello) mihi quae lanas molliat apta manus 0.

apud, praep. z acc., 1) o miejscu: przy, obok, w pobliżu, w okolicy: pugna navalis apud Tenedum Ci, ad-sequitur Germanicum apud insulam apricätio, óńis, f. (apricor) wy- Rhodum T, apud Persas aut in extre-grzewanie się, przebywanie na słońcu.

apricor 1. grzać się, przebywać na słońcu.

ap-propinquo (adp.) 1. zbliżać się, łączony, spojony: apta inter se et со-przyjść blizko, być blizko: quod ad hostes appropinquabat, Caesar expedites legiones ducebat C, proxima nocte, cum lux appropinquaret Ci ze świtem, centuriones primis ordinibus appropinquabant C byli blizko naj- do boju. II) odpowiedni, sposobny, wyższej rangi.

rzyć.

zbliżanie się, wylądowanie: deorum appulsu homines somniant Ci, faciles adpulsus T wygodne miejsca do wylądowania.

ma India Ci; 2) (przy osobach): przy, u, w orszaku, wobec: filius apud ma-trem educatur Ci, apud eum summum apricus 3. słoneczny, na słońce imperium est N w jego rękach, Cae-wystawiony, lubiący słońce; subst. n.    sar apud milites contionatur Ci; 3)

światło słoneczne; aprica rura H,    (o czasie): u, za czasów, w oczach

apricos necte flores H, quidquid sub czyichś: apud patres nostros... aditum terra est, in apricum proferet aetas H est ad libros Sibyllinos Ci, apud Xe-

na jaw, na światło wyda.

Aprilis, e, kwiecień: mensis Aprilis Ci; jako subst. Aprilis habet XXX dies Ci.

nophontem Cyrus... dicit Ci.

Apulëius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens); Apuleia lex Ci karzące ataki przeciwko trybunom.

Aprönius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens); stąd adi. Aproniänus 3.    i, m. Apulczyk; Apulia, ae, /. kraina

Apsus, i, m. (vAJ/o;) rzeka w Iliryi.    na wschodniem wybrzeżu Italii,

apto 1. 1) przystosować, przyłożyć, przyłączyć: Danaum insignia nobis aptemus V, cur dexteris aptantur enses conditi H chwyta się; 2) przyrządzić, przysposobić, uzbroić: aptat se pugnae V, ensem vagina a. V włożyć, biremes remigio a. V zaopatrzyć,    wódź, secundä aquâ L z wodą, aqua-

silvis aptare trabes V z drzew przy-    rum agmen V ulewa, aqua Claudia

rządzić belki, bella aptare citharae mo-    L wodociąg; 2) zegar wodny: certis

Apulus 3. apulski; subst. Apulus,

aqua, ae, f. 1) woda; także: morze, jezioro, rzeka, deszcz; pl. źródła, źródła mineralne, kąpiele, wodociągi: aër et ignis et aqua et terra prima sunt Ci, a. caelestis OHL deszcz, aquae magnae bis eo anno fuerunt L po-

AquTnum, i, n. miasto w Laçyum; prasza, aquam terramque petere (po- Aquinas, ätis, pochodzący z Akwi-scere) L żądać poddania się, aqua et num. igni interdicere alicui Ci albo arcere aliquem a. et i. T wygnać z kraju; Akwitanii.

ex aqua mensuris breviores esse noc-tes videbamus Ci; zwroty: qui aquam Aquilonia, ae, f. miasto samnickie. praebet H (o gospodarzu) do stołu za-

aquilonius 3. północny; subst.

Aquïtani, örurn, m. mieszkańcy

Aqultänia, ae, f. część Galii (od Garonny do Pireneów).

aquor 1. nosić wodę, zaopatrzyć

(przysłowiowo) sed aqua haeret, ut aiunt Ci w tern sęk, trudność.

aquosus 3. obfity w wodę, wo-

aquae-ductus, üs, m. wodociąg, aquärius 3. (aqua) należący do się w wodę. wody: provincia a.=kwestura w Ostyi, połączona z nadzorem nad wodocią-    dnisty, wilgotny, deszczowy: a. lan-

gami; subst. aquarius, ii, m. wodnik,    guor H wodna puchlina, a. mater O

ara, ae, /. ołtarz, wszelkie wzniesienie podobne do ołtarza, skała, stos, pomnik: ara maxima V0 ołtarz Herkulesa na forum boarium, aram tan-

gwiazdozbiór, w którego znak słońce Tetyda. wstępuje w połowie stycznia.

aquäticus 3. 1) w wodzie rosnący; 2) wilgotny.

focos relinquere coëgisti Ci ojczyznę i dom, aris atque focis bellum parare

aquâtiiis, e, w wodzie żyjący, aquätio, önis, /. (aquari) nabiera- gere V przysięgać, quos tu et aras et nie, sprowadzanie wody.

confugere ad aram legum Ci, ara se-

aquätor, ôris, m. (aquari) donoszący wodę; plur. oddział wojska do S; prsen. ucieczka, opieka, obrona: sprowadzania wody.

reny.

aquila, ae, /. 1) orzeł: aquilam in pulcri V stos, ad memoriam aeterni-te timebam O orła Zeusa; 2) znak orła, tatis ara virtutis Ci pomnik, ara pres-znak główny rzymskich legionów: sa O konstelacya w głębi na niebie; aquila quartae legionie Ci; 3) szczyt, jako imię własne: Ara Ubiorum T pole szczytowe: sustinentes fastigium miejscowość, Arae Philaenorum Smia-aquilae vetere ligno flammam traxe- sto portowe na granicy Kartaginy i Cy-runt T.

Arabes, um, m. (wApaßs;) Arabowie; Arabia, a,/, półwysep arabski ; Arabs,

Aquiläria, ae, f. miejscowość w A-

fryce.

Aquilëia, ae, f. miasto w półno- bis, arabski, cnej Italii; adi. Aquilëiensis, e, akwi-lejski; Aquilëienses, ium, m. mieszkańcy A.

aquili-fer, eri, m. chorąży.

Aquïlius i Aquillius, nazwa rzymskiego rodu (gens); adi. Aquiliänus 3. akwiliański.

arachnë, ës, /. (ipa/w)) phjąk; (jako imię własne) A. najzręczniejsza prządka w Lidyi, zamieniona przez Minerwę w pająka.

Aracynthus, i, m. (wAp<xxuv$o;) góra w Etolii.

aquilo, önis, m. wiatr północny, burza, północ; jako osoba mitologiczna tyle co Boreas na górze Hemus mieszkający: silvis aquilo decussit honorem V, iuvenes Aquilone creati O Boreadzi (Kalais i Zetes).

aräneus 3. (z gr. apiyyeto;) pajęczy; subst. aräneum, i, n. (sc. textum) pajęczyna; aränea, ae, f. i demin. arä-neola, ae, f. pająk.

Arar, is, tn. baona (rzeka w Galii), aratio, önis, /. (aro) oranie, uprawa roli; prsen. rola, ziemia, będąca

czka.

własnością państwa, domeny, które wydzierżawiano za dziesięcinę: ut quaestuosa mercatura, fructuosa ara-tio dicatur Ci, arationes et agri Ci pola wydzierżawione i własna rola, decumo fructus arationis perceptus est Ci.

arator, óris, m. (arare) oracz, rolnik, wieśniak, dzierżawca gruntów publicznych: diffugit arator omnis et agricola V, sperabam, inquit arator, me ad denarios perventurum Ci. arätrum, i, n. (por. àpo-cpov) pług. Aratthus, i, m. i Arachthus, i, ÇApaT&oî) rzeka w Epirze.

Arätus, i, (vApa~o;) 1) A. z Sycyo-nii, naczelnik związku achajskiego;

2) poeta grecki z Cylicyi, autor dzieła astronomicznego, które Cicero przełożył na język łaciński; stąd. adi. Arâtëus 3. i Arâtîus 3. (’Ардхею;) od Aratu pochodzący; Arâtëa, örum, utwory Arata.

ar-biter, tri, m. przytomny, naoczny świadek, współwiedzący, sędzia polubowny, rozjemczy, wyrokujący według moralnego przekonaniajprsew. sędzia; poet, kierownik, władca, pan: arbitris amotis <S w cztery oczy, arbiter irae Iunonis O pośrednik, wykonawca, quem Venus arbitrum dicet bibendi H królem, elegantiae arbiter T mistrz wytworności, arbiter Ha-driae (= Notus) H władca.

arbitra, ae, f. świadek, pośredni

arbiträtus, us, m tylko w abl. arbitratu; według upodobania, dowolnie. samowolnie: cuius arbitratu sit educatus Ci według zasad, Sullae arbitratu de communibus negotiis con-suleretur S.

arbitrium, i, n. (arbitror) wyrok sędziego polubownego, wyrok : cum de te Minos fecerit arbitria H; przen. 1) zdanie, sąd, mniemanie; 2) wolny wybór; 3) wola, samowola, dowolność, władza: arbitrium salis vendendi L dowolne oznaczenie ceny, Iovis arbi-trio mundus regitur Ci, in eius arbi-trium ac potestatem venire nolebant Ci; przen. nondum pałam factum erat occiuisse rem p., cum tibi arbitria fune-ris selvebantur Ci koszta pogrzebowa.

arbitror 1. jako sędzia rozstrzygać; przen. oceniać, mniemać, sądzić, uważać: quis hoc bellum ab uno im-peratore confici posse arbitraretur C, z podw. acc. nihil tutum arbitrari C; często w biernem znaczeniu : quod te-neri ab adversariis arbitrabatur C.

arbor, {pierw. arbos) arboris f. drzewo; przen• rzecz z drzewa zrobiona: maszt, wiosło, okręt: arbor fici Ci, arbor Iovis = dąb, arbor Phoebi= wawrzyn, arbor Palladis = drzewo oliw'ne, arbor felix= drzewo owoce rodzące, a. infelix L drzewo nierodzą-ce owoców, arbor mäli V maszt, arbore fluctus verberat V wiosło, Pelias arbor 0 okręt Argonautów.

arboreus 3. z drzewa zrobiony, do drzewa należący, do drzewa podobny, gałęzisty.

Arbuscula, ae, /. nazwa aktorki za Cycerona.

arbustus 3. wysadzony drzewrami; subst. arbustum, i, n. miejsce zasadzone drzewami, sad, drzewa, krzewy, las.

arbutum, i, n. jeżówka wioska; arbutus, i, /. drzewo jeżowcowe; adi. arbuteus 3. jeżów ko wy.

area, ae, /. (por. arcere) skrzynia, schowek na suknie i t. p., kasa, trumna, komora (więzienie), cela.

Arcadia, sob. Areas, areänus 3. (area, arceo) zamknięty, schowany, tajemny, niedostępny; subst. arcanum, i, tajemnica; abl. przysł. areänö, potajemnie.

Areas, adis, m. (vApx.aę) Arkadyj-czyk, imię praojca szczepu Ar.; adi. Arcadius 3. arkadyjski.

Arcadia, ae, /. kraina w środku Poloponezu; adi. Arcadicus 3.

arceo 2. arcui, (jpor. arx i area) ogrodzie, trzymać w obrębie, powstrzymać, oddalać, wykluczać: nos flumina arcemus Ci, tu Iuppiter hunc a tuis templis, a vita civiurn arcebis Ci.

archon, ontis, m. (ap/tov) i pl. ar-najwyższa władza

chontes,

w Atenach po usunięciu królestwa.

Archytas, ae, m. (’Apyyxaç) mąż stanu i matematyk z Tarentu, przyjaciel Platona.

um

arci-tenens, tis, m./.(arcum tenens)

Arcesïlâs, ae, m. (’ApxsaîXa;) filozof grecki (.416—241).

Arcësius, ii, m. (’Apxstaio;) ojciec 1) trzymający luk, łucznik (przydomek

Laertesa.

arcessitu, (tylko w abl.) (arcesso) na żądanie, wezwanie.

Apollina i Dyany); 2) konstellacya.

arctophylax, acis, m. (àpxtoœuXaÇ) = Bootes, gwiazda północna.

ar-cesso 3. ïvi, Itum, powołać, we-

areturus, i, m. (xpxxoupo?) gwiazda

aretos, i, f. nom. pl. arctoe, (àpxxoç) zwać, kazać przyjść, pozwać do sądu, niedźwiedzica; tylko preen, wóz nie-oskarżać; prsen. sprowadzić, brać: bieski. konstellacya na półkuli półno-ab aratro arcessebantur, qui consules cnej, zawsze widzialny dla jej mie-fierent Ci, sin melius quid habes (vi- szkańców, biegun północny, północ, ni), arcesse H, aliquem pecuniae ca-

aretus, zob. artus.

arcuatus 3. (arcuo) lukiem opa-

arcula, ae, /. (demin. do area) skrzyneczka, kasetka.

arcus, üs, m. łuk (jako broń); prsen.

ptae a. S o przekupstwo oskarżać, Bootes, najjaśniejsza gwiazda w kon-magis invidioso crimine quam vero stellacyi Boota, czas jesienny, arcessebantnr Ci, ne arcessant bellum L, quies molli strato arcessita L, co-moedia ex medio res arcessit H bierze trzony, łukowy, z życia; pob. formy są: accerso, ere, i accersio, ire.

Archi, es, /. (ар-/р() nazwa Muzy Ci.

pluvius H tęcza, arcus propter aedem Saturni ob recepta signa dicatur T,

Archeläus, i, m. (’Ap'/eXfto?) 1) filozof tęcza, arkada w budowie, łuk tryum-grecki z Miletu, uczeń Anaxagorasa; falny, łuk koła, fala tocząca się łu-2) król macedoński; 8) wódz Mitryda- kiem, zwijanie się węża: arcus Hae-tesa;4) syn jego, mążBereniki; 5) wnuk monii 0 strzelec (gwiazda), arcus poprzedniego, król Kappadocyi.

eus aquarum frangitur 0, via quin-que per arcus 0 pięć stref, ardea, ae, f. czapla.

Ardea, ae, /. miasto Rutulów w La-cyum; stąd: Ardeäs, ätis, z Ardei; subst. Ardeätes, ium, Ardeaci; adi. Ardeâtïnus 3. Ardeacki.

Arcnias, ae, m. (’Ap/fe;) 1) Aulus Licinius A., poeta grecki z Antyochii, anguis sinuatur in arcus О, niger аг-nauezycjel Cycerona ; 2) nazwisko stolarza; stąd: Archiaci leeti #; 3) arystokrata tebański, zabity przez Pelo-pidasa.

Archilochus, i, m. (’Apy&o/oj) poeta grecki z Paros (700—650).

ardeo 2. arsi, arsum, palić się, goreć: Volcanus ardens H, ardet Ucalegon V płonie dom Ukalegona; prsen. 1) żarzyć się, błyszczeć, pałać: ardentes laminae Ci rozżarzone żelazo, ardet apex capiti V, ar-debant oculi Ci, cum bello sociorum tota Italia arderet Ci, Gallia ardet C; 2) być porażonym, trafionym: arden-

Archimedes, is, m. (’Ap^tpu{S7)«) u-czeń Euklidesa, sławny matematyk i mechanik, ur. 287.

archipïrata, ae, m. (ap^uceiparij;) dowódca korsarzy.

architector 1. (z gr. àpyyréxxwv) budować, tworzyć.

architectura, ae, f. budownictwo.

architectus, i,' m. budowniczy; prsen. sprawca.

Słownik.

tes siti fauces L, omnes artus ardent (sc. dolore) Ci; 3) gorąco pożądać: ar-debat studio belli Ci, ardet in arma magis V gorąco pożąda wojny, omnium animi ad uloiscendum ardebant C, ardemus scitari et quaerere causas Vj mederi invidiae animo ardebat S; 4) zapłonąć miłością: arsit Atrides... virgine H; PPr.:

ardens, tis, (adi.) adv. ardenter, palący się. płonący; prsen. świecący się, ognisty, gorąey, gorliwy, namiętny, gwałtowny: dextra ardentem fa-cem praeferebat Ci, ardentes oculi V, homo ardens cupiditate, amore, ava-ritia Ci, ardentius cohortari Ci.

ardësco 8. (incoh. do ardeo) arsi, zająć się, zacząć się palić; prsen. namiętnie zapłonąć, płomieniem wybuchnąć: Iuppiter timuit, ne... concipe-ret flammaś longusque ardesceret axis O pugionem in mucronem ardescere iussit T zaostrzyć, blasku nadać, fremitus ardescit eqaorum V wzmaga się, ardescere caede O pałać chęcią mordu, non alia magis arsisti H zapałałeś miłością.

ardor, öris, m. (ardëre) żar, gorąco, upał ; prsen. błyszczenie, blask, ogień, zapał, namiętność, żar miłosny, przedmiot miłości : solis ardores Ci, dîne hunc ardorem mentibus addunt V, furit ardor edendi O głód, ardor puellae aut pueri H miłość do.

Arduenna, (silva) pasmo gór wpół-nocno-wschod. Gallii.

arduus 3. 1) stromy, spadzisty: oppidum erat difficili ascensu atque arduo Ci; 2) wysoki, wyniosły, prosty: sese arduus infert V wysoko siedzi na koniu; prsen. trudny, mozolny, uciążliwy: rebus in arduis servare men-tem H w nieszczęściu, id arduum fa-ctu erat L stąd subst. neutr.

arduum, i, n. spadzistość, stroma wysokość;prsen. trudność, trudne położenie, przedsięwzięcie: tonitruque tremiscunt ardua terrae V, per ardua duci L, nihil mortalibus arduist H, ardua moliri O.

area, ae, /. płaszczyzna, plac wolny, jako to: klepisko, plac gonitwy, szranki: frumenta de area tollere Ci, media area circi L, quidquid de Li-bycis verritur areis H\ prsen. pole do działania, zawód; dziedziniec, podwórzec: palma in area enata L; miejsce na budowę: cane facta virorum, haec animo, dices, area digna meo est О, domo quaerenda est area H; plac w mieście: area Capitolii L plac na Kapitolu.

Areläte, is, n. miasto w Gallii nar-boneńskiej.

Arëmoricus 3. sób. Armoricus.

arena, ae, /. (harêna) 1) piasek: arenae semina mandare O coś niepo-żytecznego robić; 2) piaszczysta pustynia: disiectas inter et vix pervias arenas... pyramides T; 3) piaszczyste wybrzeże morskie: egressi optataTroës potiuntur ajrena V; 4) miejsce do walki w amfiteatrze «arena«: promittere opus arenae Tzgłosić się na gladyatora.

arënârius 3. tyczący się piasku; subst. arënaria, ae, f. miejsce, gdzie piasek kopią.

arënôsus 3. piaszczysty.

äreo 2. arui, być suchym, schnąć, usychać, pragnąć: PPr. ärens, suchy, wyschły: a. sitis O wielkie pragnienie.

Areopagus i Arlopagus, i, m. (wApsi-oę :iayo:) pagórek Aresa w Atenach, sąd najwyższy w Atenach, który się tam gromadził; stąd: Arëopagltës, ae, i Arëopagîta, ae, m. (’Арвюлаугсц«) członek senatu sędziowskiego.

Ares, is, m. fAoTię) grecki bóg wojny; adi. Arëus, Arius 3. Ç'Apaoç.) do Aresa należący: Arëum iudicium T = Areopag.

äresco 3. arui, (incoh. do areo) schnąć, wysychać.

Arestorides, ae, m. syn Arestora = Argus.

tium.

argentum, i, n. (por. à'pyupoç) srebro; prsen. naczynie srebrne, pieniądze srebrne, pieniądze wogóle: vilius argentum est auro, virtutibus aurum H, arg. infectum L sztabki srebrne, argenti optime caelati grande pondus Ci srebrne naczynia rzeźbą ozdobione, pecuniam probant veterem, argentum quoque magis quam aurum se-quuntur T, ar. bigatum L srebrna moneta ze znakiem dwusprzęgu, argentum aere solutum est S zamiast sr. denarów płacono miedziane pie- cum explicare argument! exitum non

ensem

non

Areti, es, f. córka starszego Dyo-nizosa z Syrakuz.

Arethüsa, ae, /. (’Ap^ouaa źródło na wyspie Ortygii koło Syrakuz; stąd: Arethüsis, idis, f. aretuzyjski.

ArganthÖniuS, ii, m. (’Apyav&wvioç) król z Tartessus w Hiszpanii.

Argëi, drum, 1) kaplice w Rzymie, przeznaczone do składania ofiar w marcu; 3) figurki z trzciny, które Vestalki 15. maja do Tybru rzucały jako ofiary.

Argentänum, i, n. miasto w Brut-

argentärius 3. (argentum) należący do srebra; metalla a. kopalnie srebra, argentariae tabernae L sklep bankierski, bank; subst. argentärius, ii,ж. bankier, wekslarz; argentaria, ae, f. 1) sklep bankierski, bank; 2) wekslar-stwo: Romae argentariam fecit Ci;

3) kopalnia srebra: vectigalia ex ar-gentariis instituit L.

argentätus 3. (por. argentum) srebrem pokryty, posrebrzany: argentati milites L żołnierze z posrebrzonemi tarczami.

argenteus 3. (argentum) srebrny, srebrem ozdobiony, podobny do srebra, należący do srebrnego wieku: aquila ilia argentea Ci, argenteus denarius denar, srebrny (10 assów za Augusta = 80 H); subst. argenteus, i, ж. (sc. nummus) moneta srebrna, denar.

niądze, tu argento post omnia ponis H pieniądz.

Argêus, Argi, sob. Argos. Argfletum, i, n. dzielnica w Rzymie na północ od Forum.

argilla, ae, /. (âpyiXXoç) glina. Arginüsae, ärum,/ trzy wysepki u wybrzeża półn. Azyi M naprzeciw Lesbos, sławne bitwą r. 405.

argltis, idis, f. (àpft-tç) winna latorośl o białych gronach.

Argïvus, sob. Argos.

Argö, üs, acc. i аЫ. б. f. (’Apyó>) okręt Jazona; adi. Argöus fApywo;); ArgOnautae, ärum, Ж. (’Apyovaîkat) argonauci, Jazon i jego towarzysze. Argos, n. • (“Apyo;) i Argi, orurn, ж.

1)    kraina i miasto na Peloponezie;

2)    miasto w Tessalii; 3) miasto w E-pirze; stąd adi. Argeus 3. z Argos — grecki ; częściej Argïvus 3. : Coroebus lateri Argivum accommodât

V, Pallasne exurere classem Argivum [gen. plur.) potuit? V: Ar-golis, idis f. (’ApyoXi;) jako adi. argiw-ski, jako subst. Argolida Argolicus 2. argiwski, grecki: neq.ue me Argo-lica de gen te negabo V.

argümentätio, ônis, /. (argumen-tor) dowodzenie, dowód, uzasadnienie: oratio argumentationem non habet Ci.

argümentor 1. (argumentum) dowód przytaczać, uzasadniać, wykazywać: sed quid ego argumenter Ci, a. hoc esse amoris signum Ci.

argumentum, i, n. (arguo) 1) dowód, znak, znamię: res ipsa tot tam claris argumentis signisque lucet Ci, sine argumente maledicere Ci nie bez podstawy; 2) opowiadanie, histo-rya, bajka: argumentem est ficta res, quae tarnen fieri potuit Ci, crateram longo caelaverat argumente O wyrzeźbił długą historyę; 3) przedmiot, treść: tota fabella veteris poëtriae quam sine argumente! Ci bez treści ; 4) dzieło (tragedya, komedya): tragici poëtae, potestis, ad deum confugitis Ci, fictum et compositum argumentum L zmyślona komedya.

arguo B. argui, argütum, 1) objawiać, twierdzić, utrzymywać, dowodzić: quoniam verbo arguit, verbo satis est, negare Ci; 2) obwiniać, oskarżać: servos neque arguo neque purgo Ci, senatus nec libérât eius eulpae nec arguit L; z abl. te hoc crimine non arguo Ci, multa sunt falsa, quae argui possunt Ci, occidisse patrem Roscius arguitur Ci, qui arguunt L oskarżyciele, qui arguunlur L oskarżeni; рггеп. 1) wydać, zdradzić, wyjawić, oznaczyć: apparet virtue argui turque malis O oskarżyć się; 2) ganić, zbijać: leges eas ne usus quidem, qui unus est legurn corrector, experiendo arguit L; PPP. jako acli argütus 3. adv. argütë, dobitny, wyrazisty; preen. głośno brzmiący, dowcipny, bystry, chytry: argutissima exta Ci wyraźne, arguta hirundo V, a. forum O hałaśliwe, poëma ita elegans, nihil ut fieri possit argutius Ci, a. acumen H przenikliwość, cało a. H chytry.

Argus, i, m. (yApyo;) stuoki olbrzym stróż Iouy z polecenia Junony.

argütiae, arum, f. (argutus) bystrość, dowcip: nihil est, quod Graeci non persequantur argutiis suis Ci wykręt, przebiegłość, chytrość.

argyraspides, urn, m. (àpyupâamosç) macedoński oddział wojsk o srebrnych tarczach.

Argyrippa, гоЪ. Arpi.

Ariadnę, es i Ariadna, ae, f. (’Aptcć-8vï)1 córka Minosa; adi. Ariadnaeus 3. należący do A.

Ariaräthes, is, m. (’Aptaoi&rj?) imię królów Kappadocyi.

Arïcia, ae, f. 1) miasto w Lacyum; 2) żona Hippolita, matka Wirbiusa; adi. Arïcïnus 3., Arlcini, örum, m. mieszkańcy A.

äridus 3. (arëre) suchy, uschły, spragniony; рггеп. wyschły, chudy, lichy; subst. aridum, i, n. suche miejsce, stały ląd: aridus altis montibus audi-ri fragor V, arida nubila V bez deszczu, arida ora V suche gardło, arida febris T sprawiająca pragnienie, pl. subst. aridi Ci ludzie bezsilni, in victu arido Ci przy lichym pokarmie, ari-dissimi libri T oschłe, bez treści.

ariis, etis, m. baran, belka dębowa z żelazną głową baranią czyli taran: labat ariete crebro ianua V; gwiazda: litoribus tactis aries fit sidus O.

arieto 1. uderzać, szturmować.

Arii, orum, m. lud germański.

Ariminum, i, n. miasto w Umbryi; adi: Ariminensis, e, z A.

Ariobarzânes, is, m. imię kilku królów Kappadocyi i Armenii.

Arion, onis, m. fAotwv) 1) poeta i lutnista z Metymny ok. 600 r., przyjaciel Peryandra z Koryntu; 2) Pyta-gorejczyk za czasów Platona; adi. Arlonius 3. należący do Aryona.

Ariovistus, i, m. król germański, pobity przez Cezara.

Arisbê, ës i Arisba, ae f. (’Apiajfrj) miasto w Troadzie.

arista, ae, f. ość kłosowa, kłos, źdźbło.

Aristaeus, i, m. (’A&taToto;) syn A-pollina i Cyreny, wynalazca pszczel-nictwa i uprawy oliwy.

Aristarchus, i, m. (’ApG'*?/.⁰«) sławny gramatyk i krytyk alexandryj-ski; рггеп. surowy krytyk.

Aristides, is, (i), m. (’ApiaTsiSr,;) A.

1)    z Aten, współczesny Temistoklesa;

2)    poeta z Miletu.

Aristippus, i, m. (’Арюттеко;) filozof z Cyreny, uczeń Sokratesa, założyciel szkoły cyrenejskiej ; adi. Ari-stippëus 3. (’AmnrîîïJtetoç) subst. illud Aristippëum Ci owo zdanie A.

Aristius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

Aristo, (Inis, ni. (’Ap>a-Mv) filozof stoicki, założyciel szkoły sceptyków; adi. Aristoneus 3. (’Api<j-ó>vćio;).

vis spoliata armis V" steru, humeris

Aristodemus, i, m. (’Aptox<%Aoç) towy, mieć w pogotowiu wiosła, na-1) tyran w Kumach; 2) aktor tragiczny w Atenach.

Aristogïtôn, onis, m. (’Арютоуытыч)

arma parata suis 0 skrzydła.

armämenta, ôrum, n. (armąre) u-Ateńczyk, który zabił tyranaHipparcha. zbrojenie, przybory okrętowe.

armamentarium, ii, n. (armamen-ta) zbrojownia, arsenał.

armarium, ii, n. (arma) szafa.

aristolochia, ae, f. (àpto-o-Xo^ta) roślina, kokornak.

armatura, ae, /. (armo) uzbrojenie; prsen. uzbrojeni ludzie, wojsko, rodzaj broni, broń: levis arm. C lekko-

Aristomache, es, f. (’АрютороЕдо) małżonka Dyonizosa I. ze Syrakuz.

AristonTcus, i, m. (’Apiaxôvtxo;) syn Eumenesa, króla Pergamu.

Aristophanes, is, m. (’Apta-osàvrji) zbrojni.

armätus, us, m. (armo) uzbrój fenie; prsen. żołnierze.

Armenius 3. armeński; subst. Ar-menius, ii, m. Armeńczyk; Armenia,

1) sławny komedyopisarz ateński (444 —380); 2) z Byzancyum bibliotekarz w Alexandryi, gramatyk i krytyk; adi.

Aristophanëus 3.

Aristoteles, is, m. (’Apia-oT&r,;) fi- ae, f. kraina w Azyi przez Eufrat po-lozof grecki ze Stagiry, założyciel szko- dzielona na północną (maior) i połu-ły Perypatetyków, um. 822; adi. Ari- dniową (minor).

armentâlis, e, (armentum) do sta-Aristoxenus, i, m. (’Apio-rôÇevoçj fi- da należący, w stadzie pasący się. lozof i muzyk z Tarentu.

Aristus, i, m. (vAptcr:o;) akademik w Atenach.

stotelëus 3.

armentärius, ii, m. pasterz bydła, armentum, i, n. trzoda, bydło rogate, stado: tota armenta cervorum Arifisius 3. z Aryuzyi na wyspie V, armenta immania Neptuni 0 stado

Chios.

potworów morskich.

arma, orum, n. broń odporna i za-

armilla, ae, /.* (demin. do armus)

armi-lustrum, i, n. miejsce w Rzymie, gdzie Rzymianie raz w roku u-zbrojeni ofiary składali.

Arminius, ii, m. książę Cherusków. armi-potens, tis, potężny, waleczny, wojowniczy.

armi-sonus 3. szczęk bronią wy-

armo 1. uzbroić, opatrzyć w co, do

V, Hannibal regem armavit adversus Romanos N do wojny podżegać, armare in proelia fratres V nakłonić,

armi-fer, fera, ferum (arma ferens) czepna, tarcza, oręż, zbroja: arma, tela, i armi-ger, era, erum (a. gerens) equos Stertia arma i= spolia) V, se in broń noszący, uzbrojony; subst. armi-arma suacolligere Fprzy^kucnąć, zasło- ger, eri, m. giermek; prsen. pomo-niwszy się tarczą, officinae armorumJł cnik, sługa: armiger Iovis V0 orzeł, fabryki zbroi, vi atque armis Csiłąoręża; prsen. 1) obrona, środek obrony: arma naramiennik, quaerere P myśleć o środkach obro-ny ; 2) wojna, walka: cedant arma to-gae Ci wojna pokojowi, arma virum-que cano V czyny bohaterskie męża, in arma feror F rzucam się w wir walki, compositis armis H po ukończeniu walki, silent leges inter arma Ci, arma inferre Graeciae N wydać dający, wojnę G., leo arma movet V broni się; 3) siła zbrojna, zbrojni: neutra wojny przygotować: qui refugerant, arma sequi O być neutralnym, fatalis armandos vestiendosque curavit С, machina plena armis V uzbrojonych; spoliis se quisque recentibus armat

4) poet, narzędzia, sprzęty: Cerealia arma V młynki do mielenia zboża, colligere arma (navis) V sprzęt okrę-

minibus F; arrectis auribus F z natężoną uwagą; arrecta ornni civitate... T; animum arrecti dictis F; arrecti ad bellandum animi L; PPP. jako adi. arrectus 3. wyprostowany, stromy.

(gens).

Archilochum rabies armavit iambo H daîa mu jako broń; magistrates deo-rum religione arinare Ci; uzbroić, opatrzyć w to, co do uzbrojenia potrzebne: classem LV; naves C.

armoricus 3. nad morzem leżący; armoricae civitates prowincyę nadbrzeżne na północy Gallii.

armus, i, m. łopatka, ramię: equi foderet calcaribus armos F boki.

Arnus, i, m. rzeka w Etruryi; adi. Arniensis, e, nad rzeką A. leżący.

aro 1. orać, uprawiać, przeorać: alienum fundum arat O troszczy się o obce rzeczy; arat Falerni mille fundi iugera H; quidquid arat Apulus H co jako rolnik zbiera; vastum maris aequor tibi arandum F żeglować, pruć; rugae tibi corpus arant О.

Arpi, örum, m. miasto w Apulii; starsza nazwa Argyripa, ae, f. ; adi. Arplnus 3. arpiński; Arplni, örum, m. mieszkańcy A.

Arpinum, i, n. miasto w Lacyum, miejsce urodzenia Maryusza i Cycerona; Arplnäs, ätis, arpinacki; plur. Arpinätes, ium, m. mieszkańcy A.; subst.: in Arpinati (sc. praedio) w posiadłości Cycerona.

arquitenens, zób. arcitenens. ar-repo (adr.) 3. repsi, przyczołgać się; przen. wciskać się, wkradać się: libellis saevitiae (dat.) principis T wkradł się w łaskę surowego władcy.

Arretium, ii, n. miasto w Etruryi, miejsce urodzenia Mecenasa; adi, Ar-retinus 3. z A.; subst. Arrëtïni, orum, m. mieszkańcy A.

ar-rldeo (adr.) 2. risi, uśmiechać się do kogo, przymilać się; przen. podobać się: ut ridendibus arrident, ita flentibus adflent humani vultus H; no-tis familiariter arridere L ; vides, quid arriseris Ci; amicis arridere velirn H.

ar-rigo 3. rexi, rectum, podnieść do góry, wyprostować; przen. napiąć, podnosić, zachęcać, pobudzać: angui-um pectora... arrècta F; arrectis lu-

ar-ripio (adr.) 3. ripui, reptum, 1) porywać (do siebie), chwytać: nemo fuit, qui non telum quod cuique fors offerebat arripuerit Ci; arrepta manu Л; Tarquinius medium arripuit Servium L objął go w pół; arrepta familia Ci zebrana szajka; 2) uderzyć, atakować: rumpe moras et turbata adripe castra F; adripuitque locum F wziął w posiadanie; 3) porwać, u-więzić, zawlec do sądu: Virginius ar-ripi hominem iubet et in vincula ab-duci L; Lucilius primores populi arripuit Д wyszydził; przen. pospiesznie chwycić się czego, jąć się: libenter ar-ripere facultatem laedendi Ci; litteras Graecas avide arr. Ci; ille non me-diocri cupiditate arripuit imperium Ci przywłaszczył sobie.

Arrius 3. nazwa rzymskiego rodu

ar-rödo (adr.) 3. rosi, rósum, nadgryźć, uszkodzić.

arrogantia, ae, f. (arrogans) zarozumiałość, duma, pycha, zuchwałość: adrogantiam sibi sumere Ci być zuchwałym; arrogantia uti C być zarozumiałym.

ar-rogo (adr.) 1. włość, powtórnie o coś pytać się, nadto wybrać, przydać, dołączyć, (do)dawaó, przybierać: sibi aliquid arrogare, przywłaszczyć sobie: eonsuli dictatorem arrogare L dodać; chartis pretium quotus adro-get annus H pismom wartości użyczy; non mihi tantum derogo, tam-etsi nihil adrogo Ci; sibi aliquid ex aliéna virtute a. S; PPr. jako adi. arrogans, tis, adv. arroganter, zarozumiały, zuchwały: ne quid adro-gantius videar dicere Ci; z dat. ad-rogans minoribus T.

Arruns, tis, m. 1) brat Tarkwi- Arsinoë, es, f. (’Apaw<5r₍) 1) siostra niusza Lukumona; 2) syn młodszy Kleopatry; 2) miasto w Etolii.

Tarkwiniusza Pysznego.

Arruntius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

Artabänus, i, m. król Partów. Artabäzos, i, «. wódz podczas wyprawy Xerxesa do Grecyi. ars, tis, f. zręczność, biegłość, Artaphernes, is, m. bratanek Da-wprawa: arte laboratae vestes V;    ryusza Histaspesa, brał udział w bi-

exercitatio artem parat, ars decorem twie pod Maratonem.

T; przen. 1) rzemiosło, sztuka: Palla- Artavasdes, is, m. imię królów dis ars V sztuka budownictwa; artes armeńskich.

ingenuae, liberales sztuki piękne, wy- Artaxata, örum, n. główne mia-

zwolone, w przeciwieństwie do »artes sto w Armenii.

sordidae«, zostawionych niewolnikom; Artaxerxes, is, 1) A. Makrochir

2) nauka, umiejętność: artes optimae (uayipóyjip), syn Xerxesa I (465 — 425);

Ci umiejętn-ości; eae artes, quibus ae- 2) A. Mnemon (p.v%wv), syn Daryusza

tas puerilis ad humanitatem informa- II (405—362).

ri solet Ci te nauki, zapomocą któ-    Artaxias, ae = Artavasdes.

rych nabywa się ogólnego wykształ-    Artemis, idis, f. (vAp-:sat;) bogini

cenią; disciplinae et artes Ci prak- grecka A., u Rzymian Dyana.

tyczna i teoretyczna nauka; artes ur- Artemisium, ii, n. (’ApTEpuaiov) przy-

banae L prawo i wymowa; stąd także: lądek wyspy Eubei.

teorya: non omnia, quaecumque lo- Artemisia, ae, f. księżniczka z Ha-

quimur, mihi videntur ad artem et likarnasu.

praecepta revocanda Ci teoretyczne arteria, ae, f. (àpi7)pîa) żyła pulso-przepisy; rem arte comprehendere Ci wa, tętnica, kanał oddechowy, ująć w system; hoc ex antiquis arti- articulätim (adv.) punkt za punk-bus elegit Ci z dzieł naukowych; ar- tern, metodycznie, tes oratoriae Ci retoryka; 3) dzieła articulus, i (demin. do artus) staw sztuki: clipeus, Didymaonis artes V    w członkach, członek u palca; przen.

dzieło sztuki; 4) zaleta, cnota, cnotli-    (ц roślin) kolanko, (o mowip) część,

we życie, zwyczaj: hac arte Pollux    punkt czasu, chwila: articulus, quo

iungitur capiti cervix L; articulorum dolores Ci podagra; in ipso articulo temporis Ci w rozstrzygającej chwili, artifex, icis, m. f. (artem faciens)

arces attigit igneas H; artibus bonis malisque mixtus T pełen cnót i występków; non enim bellandi virtus, sed multae aliae artes Ci zalety; 5) mian. w plur. środki, podstępy, for-    biegły w czem, mistrz, artysta, spraw-

tele: ignari scelerum tantorum ar-    ca, szalbierz: artifex equus 0 wytre-

tisque Pelasgae F; 6) sztuczność: plau-    sowany; artifices scaenici Ci aktorzy;

sus caret arte O nie jest sztuczny.    natura non artificiosa, sed piane ar-

Arsacis, is, m. założyciel państwa    tifex Ci skończona mistrzyni; talis ne-

Partów; patronym. Arsacidës, ae, m. gotii artifices S', mundi artifex Ci; ar-syn, potomek A.    tificis scelus V.

Arsamosata, ae, f. miasto w Ar- artificiösus 3. adv. artificiôsê,

menii.

sztuczny, misterny, mistrz w sztuce.

Arsaniäs, ae, m. rzeka Doboczna Eufratu.

artificium, ii, n. (artifex) biegłość w sztuce, zręczność, sztuka; przen. Arsia, ae, m. 1) rzeka w Istryi; 1) dzieło sztuki; 2) rzemiosło: Minerva

2) A. silva, las w Etruryi.

operum atque artificiorum initia tra-

niczać.

rzyk.

dit C rzemiosł i sztuk ; 3) spis prawideł sztuki, teorya: eloquentia non ex artificio, sed artificium ex eloquentia natum est Ci; 4) podstęp, spryt, chy-trość: non virtute Romanos vicisse, sed artificio quod am С.

arto 1. ścieśniać; preen, ogra-

artus 3. adv. arte 1) ciasny, obcisły, wyprężony: arta catena 0; arta toga H; 2) wązki, szczupły, ograniczony: vallis a. L; theatrum a. H; 3) gęsty, zwarty: silvae artiores C; a-ciem quam arte statuerat, latius por-rigit S; preen. 1) ścisły, mocny: fa-miliaritas a. Ci ; tenebrae, somnus: głęboki; 2) mały, szczupły, kłopotliwy: artum animum solvit H serca ciasnotę zwolniła dla...; in artis rebus opem ferre 0; artior petitio L bez widoków; subst. artum, i, n. ciasnota, ciasne miejsce, ścisk; preen, kłopot, przykre położenie: in arto śtipatae erant naves L; pugna in arto T; res in arto est L.

artus, üs, m. ceęściej plur. artus, uum, staw, członki; preen, części: sal-susque per artus sudor iit V; morta-les... artus 0 ludzkie ciało: mundi infusa per artus mens V.

ärula, ae, /. (demin. do ara) ołta

arundi-fer, fera, ferum, trzcinę rodzący, trzciną uwieńczony.

arundineus 3. (arundo) z trzciny, trzcinowy: carmen a. 0 pieśń pasterska na piszczałce z trzciny wygrana.

arundo, inis (harundo), f. 1) trzcina; 2) przedmioty i sprzęty z trzciny zrobione: piszczałka, flet, strzała, wędka, grzebień w warsztacie tkackim: tecta arundine texta L; moderator a-rundinis 0 rybak; hamata percussit arundine Ditem O; meditabor harun-dine Musam F; satyrus... arundine victus O w grze na flecie; stamen secernit arundo O.

arväles (arvum) fratres, kolegium kapłanów.

Arverni, 5rum, m. szczep celtycki w Gallii, dziś Auvergne.

arvîna, ae, f. 1) sadło, tłustość, smarowidło; 2) przydomek A. Corne-liusza Kossusa.

aruspex, еоЪ. haruspex. arvus 3. na rolę przeznaczony, orny; subst. arvum, i, n. rola, pole, łan, okolica ; preen, zboże, żniwo: squa-lent abductis arva colonis F; repleta arva cultoribus S; iamque arva tene-bant F już dosięgły brzegu; arva Neptunia F morze; pabulo magis quam arvo studere S więcej dbają o paszę, niż o zboże.

arx, arcis, f. (por. arcere) 1) twierdza, zamek: arx oppidi, quae Cadmea nominatur N; Amphion Thebanae con-ditor arcis H miasta. W Rzymie oznaczało arx południowo-zachodni cypel wzgórza kapitolińskiego: in arce au-gurium... agere Ci; Iuppiter sacras iaculatus arces H o Kapitolu; 2) wyniosłość, wzgórze, szczyt: Romae... septem arces F; caeli quibus adnuis arcem F; preen. 1) obrona, ucieczka: a, civium perditorum Ci; 2) główny punkt: Zama arx regni S; ibi arcem totius belli esse L; arx Stoicorum Ci główny dowód.

âs, assis, m. 1) funt; 2) jednostka monetarna (as); 3) całość, jednostka: 1) funt składał się z 12 uncyj, stąd nazwy: J/i* uncia, */« — 7e sextans, 7iî = Vi quadrans i t. d.; 2) najstarszą monetą był as miedziany (as li-brarius) = około 84 ct. Około wojen punickich nastąpiła redukcya wartości do 6 części : asses sextantarii, później do 12 części: asses unciales (ЗУг ct.). Później spadła jeszcze bardziej wartość, jak tego dowodzi nazwa sestertius. Stąd as = halerz: as-sem negat esse daturum Ci, ad assem omnia perdere H do szeląga; vilem

du (gens).

asinus, i, m. osieł.

Asius 3. nazwa bagnistej okolicy nad rzeką Caystros w Lidyi: palus, prata V; arva Ci; stąd naewanimfy: Asia; u Owidego Asis, idis, f. — azya-tycki.

redigitur ad assem H nic nie pozostanie; 3) heres ex asse Ci uniwersalny spadkobierca.

Ascalaphus, i, m. syn Acheron a. Ascanius, ii, m. syn Eneasza, ascendo 3. di, sum (scandere) wstąpić, wejść, dojść szczytu; preen. wznieść się: a. navem, classem NT; eadem ascendens descendensque S; a. in contionem Ci wystąpić jako mówca; in altiorem locum ascendit per alterius calamitatem Ci; a. super ingénu os T.

ascensus, üs, m. (ascendere) wchodzenie na górę, wstąpienie, wejście» preen, przystęp: ascensum dare Gallis C możność wnijścia; ascensu fastigia tecti superare V wspinając się dostać się; in oppidum noluit accedere, quod erat arduo ascensu Ci; tan to ascensu collis C znacznej pochyłości: P. Clodio erat primus ad popularem iac-tationem ascensus Ci stopień, ascia, ae, f. topór, siekiera. Asciburgium, ii, n. Asburg, na lewym brzegu Renu.

a-scio (ads.) Ł przyjąć, przybrać, a-scisco (ads.) 3. (incoh. do ascio) scîvi. scltum, przybrać, przyjąć; preen. 1) wziąć, przyswoić sobie, przywłaszczyć; 2) przystać na co, zezwolić: Li-cinium non modo non segregandum verum etiam asciscendum fuisse Ci; aliquem socium ad bellum C; superis (dat.) aseïtus O; sibi eloquentiae lau-dem a. T; PPP. jako adi. aseïtus 3-wzięty skąd, pożyczony, obcy.

AsclëpiadëS, ae, m. (’AaxXrjmâSïjî) filozof eretryjski z Fliuntu.

Ascra, ae, f. (wAoxpa) wieś w Beo-cyi, miejsce urodzenia Hezyoda; adi. Ascraeus 3. (’Aaxpaïoç) z Askry: As-craeum carmen V sielski poemat, podobny do tego, jakie Hezyod pisał.

a-scrïbo (ads.) 3. scripsi, scriptum 1) dopisać, wpisać liczbę: ascribi se in earn civitatem noluit Ci; colonos novos a. Ci; urbanae militiae adscri-

bi T; 2) powołać, wyznaczyć: utinam ego tertius vobis ascriberer Ci; 3) doliczyć, zaliczyć; 4) przypisać, odnieść: bonos exitus diis immortalibue a. Ci.

ascriptfcius 3. (ascribere) wpisany, przyjęty.

ascriptio, önis, f. (ascribere) przy-

pisek.

ascriptor, öris, m. (ascribere) podpisujący się, popierający.

Asculum, i, n. 1) miasto w Plenum, dziś Ascoli; adi. Asculänus 3. z A.; Asculâni, örum, m. mieszkańcy A.; 2) miasto w Apulii.

asella, ae, f. (demin. do asina) oślica.

asellus, i, m. (demin. do asinus) osioł: narrare asello fabellam sur-do H.

Asia, ae, f. (’Aaia) 1) Azy a (mianowicie rzymska prowineya), zawierała następujące kraje; Pergamum, wolne greckie wybrzeże, Frygię, Lydyę, Ka-ryę i Rodus; 2) Azya Mniejsza: Grae-ca lingua loquentes, qui Asiam inco-lunt N; 3) Azya, część świata: ex A-sia in Europam exercitu traiecto N; Asiates, ae, m. (’Aatàxrjg) Azyata; adi. 1) Asiäticus 3. azjatycki; 2) Asiä-nus 3. z Azyi.

Asiâgenës, is, m. (’Аспа^ут);) w А-zyi urodzony, przydomek L. Corn. Scipiona.

Asis, eob. Asius.

asfius, i, m. giez.

asina, ae, f. oślica (przydomek Cn. Cor. Scipiona).

Asinius 3. nazwa rzymskiego ro

Asopus, i, m. (’AawTcóę) 1) rzeka w Tessalii; 2) rzeka w Beocyi. Jako

aspera, orum, n. przeciwności, nie-

bóg rzeczny jest A. ojcem Eginy, której synem jest Eakus; stąd Asöpis, idis, f. szczęście (per aspera ad astra), córka E.; Asópiades, ae, m. — Eakus.

asotus, i, m. (àatuToç) marnotraw-nik, rozrzutnik.

a-spergo (ads.) 3. spersi, spersum (spargo) 1) posypać, skropić; prsen. 1) pokropić, dodać; 2) splamić, powa-Aspar, aris, m. Kartagińczyk & lać: a. virus pecori V zastrzyknąć Asparagium, i, n. miejscowość jad, zapuścić; labemviro aspergere

w Illiryi.

Ci oczernić; ne aram sanguine asper-Aspasia, ae, /. z Miletu, przyja- geret Ci; hunc tu vitae splendorem

ciołka Peryklesa.

aspectäbilis, e (aspectare) widoczny, widzialny.

a-specto (ads.) 1. (freąu. do aspice- ple, deszcz: multa aspergine rorant re) patrzeć, spoglądać; prsen. być O; aspergine silvis impluit O. zwróconym, leżeć, uważać na co : mare quod Hiberniam adspectat T; iussa principis a. T.

maculis aspergis istis? Ci plamisz.

aspergo i adspergo, inis, /. skra-pianie, zroszenie ; prsen. rzęsiste kro-

asperitas, tätis, f. (asper) szorstkość, nierówność; prsen. rubaszność, dzikość, trudność położenia, surowość, aspectus (ads.) üs, m. (aspicio)    cierpkość: ilium non asperitas viarum

spojrzenie, wejrzenie, widok, rzut oka,    retardavit Ci ; omnes asperitates su-

widnokrąg; prsen. wzrok ; (bierne)zja-    pervadere S wszystkie trudności; as-

wienie się, ukazanie się, oblicze,    peritas hiemis T srogość; asperitas

kształt: pudore aspectum hominum    agrestis H wiejska prostota; in tanta

vitare Ci; aditus praeclarus ad aspec-    asperitate S w tak trudnem położe-

tum Ci wspaniały do oglądania; quae    niu; a. verborum O cierpkość.

aspernatio, onis, f. (aspernari)

â-spernor 1. odrzucić, oddalić; prsen. wzgardzić, odmawiać, nieprzy-zwalać: animal adpetit voluptatem, aspernatur dolorem Ci; haud asper-nanda précarités V rzeczy godziwe; delectus pati aspernabantur T wzbraniali się.

aspero 1. uczynić co chropowa-

sub aspectum veniunt Ci wszystko widome; me plura dicere parantem ho- wzgarda, odrzucenie, rum aspectus... repressit Ci; aspectus horridus C.

as-pello 3. ere (abspelło) odpędzić.

Aspendus, i, /. (’'AarcevSog) miasto w Pamfilii; adi. Aspendius 3.

asper, era, erum, adv. asperë, szorstki, chropowaty, nierówny: Quid iu-dicant sensus? dulce, amarum; lëve, asperum Ci; prsen. 1) surowy, srogi, tern, zaostrzyć; prsen. wzburzyć, roz-ostry: aspera caelo Germania T o su- jątrzyć: hiems aquilonibus asperat rowym klimacie; asperum mare V undas V burzy; sagittas ossibus as-burzliwe; aspere agere L użyć suro- perant T; hunc asperavere carmina wych środków; 2) szorstki, nieokrze- incertis auctoribus vulgata T; ne le-sany, dziki: ne qua in re asperior aut nire neve asperare (powiększać) cri-inhumanior videare Ci; non consuevi mina videretur T.

homines appellare asperius nisi laces-situs Ci; Carthago studiis asperrima pianie, belli V pełna dzikiego zapału wojennego; 3) przykry, trudny, smutny: dubias atque asperas res tolerare S; stynie. 4) cierpki, dokuczliwy: aspere sćri-

aspersio, onis, f. (aspergo) skra-

Asphaltites, ae, m. (sc. lacus) (’Ao-voikxt-iq X(uvr]) morze martwe w Pale-as-picio (ads.) 3. spexi, spectum, bere in alqm S nieprzychylnie; subst. ujrzeć, zobaczyć, spostrzec, patrzeć,

spojrzeć, oglądać, przypatrywać się:

as-sectatio (ads.), ónis, /. (assec-

as-sectator (ads.), oris, m. (assec-

si quicquam caelati aspexerat, manus tor) towarzyszenie komu. abstinere non poterat Ci; propter quos

as-sector (ads.) 1. ciągle towarzy-

hanclucern aspexit Ci; Orus! quando tor) towarzysz, stronnik, ego te adspiciam H; quis liberos, quis

coniugem aspicere poterat sine fletu szyć, chodzić za kim.

as-sensio (ads.), onis, /. (assentior)

Ci; Lacedaemonios in acie a. N śmiało

as-sensus (ads.), us, m. (assentior)

vario fremebant adsensu V; alii partes assensibus implent 0 ; adsensu conspirant cornua V; przen. 1) odbicie się głosu, echo : nemorum V; 2) w fi-

znanie za prawdę.

as-sentatio (ads.), onis, /. (assen-tor) potakiwanie, schlebianie, przymi-a-splro (ads.) 1. intr. 1) tchnąć, lanie się: blanditiae et assentationes oddychać, wiać: pulmones se contra-    Ci objawy niewolniczej uniżoności.

hunt aspirantes Ci; tibia adspirat cho-ris H towarzyszy; adspirant aurae in noctem V ku wieczorowi wieje pomyślny wiatr; przen. pomagać, wspierać: adspirat primo fortuna la-bori V; 2) zbliżać się, starać się dostać, kusić się o co, przedsiębrać coś nad siły: quo Carthaginiensium clas-

spojrzeć; haec oculis pater adspicit przyzwolenie, zgoda, poklask, aequis V; Claudium ad eas res aspi-ciendas senatus misit L do przypa- przyzwolenie, przytakiwanie, zgoda: trzenia się; 2) o miejscu: być zwróconym, leżeć: ea pars Britanniae, quae Hiberniam adspicit; 3) o umyśle: zwrócić uwagę, rozważyć, uwzględnić: aspice... primordia gentis O uwzglę- losofii (o wrażeniach zmysłowych)', u-dnij.

aspiratio, onis, /. (aspiro) powiew, powiewanie, wyziew.

as-sentator (ads.), oris, m. pochlebca.

as-sentio (ads.) 4 sensi, sensum i depon. adsentior, sensus sum, zgadzać się, przyzwalać, przytakiwać: verbo assentiri L; Bibuło assensum est de tribus legatis Ci ; adsensere omnes V.

ses

nunquam aspirare potuerunt Ci; ad pecuniam meam... Ci mieszać się wać, schlebiać: callidus adulator etiam do moich spraw pieniężnych; equis adversando saepe assentatur Ci. adspirat Achilles V pożąda; 3) wiać as-sequor (ads.) 3. secütus sum, ku komu, posyłać powiew: ventus dogonić, doścignąć; stąd: 1) osiągnąć, eunti V; przen. natchnąć, wlać: dictis otrzymać, dostać: ita in utroque ex-divinum adspirat amorem V. aspls, idis, f. (àarctç) żmija, asportätio, onis, /. (asporto) uprowadzenie, zabranie.

as-sentor (ads.) 1. ciągle potaki-

as-porto 1. (abs i porto) zabrać, wywieźć, unieść.

asprëtum, i, n. (asper) miejsce kamieniste.

asser, eris, m. drąg, tyka. as-sero (ads.) 3. sévi, situm, sadzić

cellunt, ut nemo... assequi possit Ci\ cuius si vim et gravitatem assequi possem Ci; honores gradatim singu-los assequi Ci; oratione assequi vo-lunt, ut populäres videantur Ci; nihil aliud assequeris, nisi ut audacia tua cognoscatur Ci; 2) zrozumieć, pojąć: quae vestra defensio futura sit, con-Assaracus, i, m. (’Aaaäoaxo;) syn iecturâ assequi non queo Ci nie mogę Trosa, dziadek Anchizesa, brat Gani- odgadnąć, meda i Ilusa.

przy czem.

as-sero (ads.) 3. serui, sertum 1)

assecla i assecula, ae, m. (asse-quor) towarzysz, zwolennik, stronnik; plur. orszak.

dołączyć, przyłączyć, przyznać; re/ł. przywłaszczyć sobie: si sum caelesti stirpe creatus, ąssere me caelo 0 zalicz między bogi; 2) uznać za wolnego lub niewolnika: hominem in liber-tatem asserere L; qui asserebatur Ci którego uznano za wolnego.

assertor, oris, m. (assero) dowodzący na drodze prawa wolności lub własności czyjejś, oswobodziciel, o-brońca.

as-servio (ads.) 4. usługę ofiarować, wspierać.

as-servo (ads.) 1. przechować, strzedz, trzymać pod strażą; prsen. pilnować, mieć baczność: Appii tabulae negligentius asservatae Ci; custodes praedam adservabant V; ut dorni meae te asservarem, rogasti Ci; ius neglegentius asservatum Ci zachowane.

as-sessor (ads.), ôris. m. (assidëre) siedzący przy kim, pomocnik urzędowy, ławnik.

assevëranter (adv.) seryo, trwale, uporczywie.

asseverätio, önis, /. (assevero) zapewnienie, stanowcze twiei'dzenie; prsen. powaga, siła: magna cum ad-severatione principis non se ius dédisse T; accusatio... adseveratione eadem perfecta T.

as-sevëro (ads.) 1. intr. postępować na seryo; trans, zapewniać, twierdzić stanowczo: idque se facturum esse asseveravit Ci; ordinem agmi-nis... asseverare non ausim T oznaczyć na seryo kierunek marszu; ma-gni artus Germanicam originem ad-severant T świadczą.

as-sideo (ads.) 2. sëdi, sessum, siedzieć przy czem, pilnować, pielęgnować, (w sądzie) wspierać obecnością, (najakiemś miejscu) przebywać, obozować, stać na straży, oblęgać: par-cus adsidet insano H siedzi na tej samej ławce = jest podobny; si casus lecto te adfixit, habes, qui adsideat H siedział przy tobie; huius periculo commoti huio adsident Ci; iudiciis ad-sidebat T; adsidet (maiestas) Iovi O jest przy nim; paucos ante menses as-sederunt prope moenia Romani L; cum muros assidet hostis V.

as-sido (ads.) 3. sëdi, sessum, u-siąść : consulares simulatque adsedisti, subsellia reliquerunt Ci; dextera Ąd-herbalem assedit S.

as-siduitas (ads.), tätis, /. (adsi-duus) ciągła obecność, towarzyszenie komu, usługa; prsen. 1) wytrwałość, gorliwość: eam urbem adsiduitate... periculis liberavit Ci; ads. bellorum Ci nieprzerwane; 2) trwanie, powtarzanie : medici adsiduitas Ci staranne pielęgnowanie; petitio desiderat ad-siduitatem Ci w czasie kandydowania trzeba być usłużnym.

as-siduus (ads.) 3. adv. assiduë 1) osiadły; subst. obywatel płacący podatki; 2) pilny, wytrwały, czynny: suos liberos adsiduos agricolas esse cupiunt Ci; 3) prsen. nieustanny, ciągły, nieprzerwany: fuit adsiduus me-cum praetore me Ci był stale przy mnie; campus assiduis equis pulsatus 0 pole bite ciągle kopytami koni.

as-signätio (ads.), ónis, /. (assigno) wyznaczenie, rozdział gruntów.

as-signo (ads.) 1. wyznaczyć, po-ruczyć, przyznać, przypisać: colonis agros assignent, quibus in locis ve-lint Ci; fortia facta gloriae principis a. T; culpae fortunam a. Ci przypadek przypisać osobistej winie.

as-silio (ads.) 4. (salire), silui, przyskoczyć; prsen. (o wodach) podmywać, (o wojownikach) uderzyć, rzucić się: metuit tactus assilientis aquae 0; miles assiluit defensae moenibus urbis 0.

as-similis (ads.), e, dość podobny; podobny.

as-simulo 1. (ads.) 1) naśladować, robić coś podobnem ; 2) porównywać, za podobne uważać ; 3) udawać, zmyślać : deos in humani oris speciem ad-

echu).

periculis ilłius affuit N brał czynny udział; oratores aderant ex urbe V przybyli, Turnus improvisus urbi adest У zjawia się przed miastem; 2) przen. (o rzeczach) być na miejscu, być w pogotowiu: frumentum adesse dicere C, quod optatis adest V; (o czasie) być blizkim, zbliżać się, nadchodzić: iam-dies infanda aderat F; (ducho-

simulare T przedstawiać w postaci ludzkiej; adsimulata castrorum con-suetudo Ci wierne naśladowanie zwyczaju obozowego, formam adsimulata V z postaci podobna; convivia assi-mularc freto possis 0, innitens ba-culo... assimulavit anum 0, exitum huius adsimulatae familiaritatis co-gnoscite Ci; PPP. assimulätus 3. podobny, udany, zmyślony.

as-sisto (ads.) 3. astiti i adstiti, przystąpić, stanąć obok przyczem, zatrzymać się, być przy ozem obecnym: cum in Sigeo ad Achillis tumułum astitisset Ci, pererro forum, adsisto divinis H, Daedalus .. super Chalcidi-ca arce astifit V; przen. wspierać, pomagać: ut causae suae deprecator ad-sistat T.

as-solet (ads.) i pl. ad-solent, zwykle bywa, jest zwyczaj : paratis omnibus, ut assolet, vocari exercitum iubet L. assolet veritas praebere vestigia su i L.

as-sono (ads.) 1. odzywać się (o

as-suefacio (ads.) 3. fëci, factum, przyzwyczajać do czego: (z ad): nec suo sanguine ad supplicia plebem as-suefaciant L, (z datd : voluptatibus adsuefacti T, (z inf.): adsuefacti supe-rari Ci, (z abl.): a pueris nullo officio adsuefacti Ci.

as-suesco (ads.) 3. suëvi, suëtum, przyzwyczajać się do czego, nawykać; rzadko tr. przyzwyczajać: uri assuescere ad homines non possunt C, genus pugnae, quod assuërant L, tua cernere facta adsuescat F, ne tanta animis adsuescite F; PPP. adsuëtus 3. przyzwyczajony ; (adi.) zwyczajny, znany : ad controversias assuetus L, gens humori et frigori assueta L, gens adsueta venatu nemorum F, adsuëtus aquae perfundi flumine F, onere as-sueto vacuus saltus O skok ciężarem nie hamowany, assueti collis culto-res L.

assuë-tüdo, inis, f. (assuescere) przyzwyczajenie, nawyknienie, zwyczaj, nałóg: Tiberio sea natura sive adsuetudine semper obscura verba T; obcowanie: ass. Actes T.

as-sulto (ads.) 1. (frequ. do assi-lire) przyskakiwać, raz po raz atakować. szturmować: équités adsultare tergis pugnantium iubet T; tr. dein frontem modice adsultantes T.

as-sultus (ads.) us, m. (assilire) napad, atak.

as-sum (ads.), affui (adf.), affutu-rus (adf.): 1) być przyczem, być przytomnym. być obecnym, zjawić się, zbliżyć się, przyjść, stawić się, okazać się: gloria efficiebat, ut absentes adessemus, mortui viveremus Ci, om-nes, qui adsunt Ci wszyscy obecni; Caesarem praesentem adesse existima-rent C obecny we własnej osobie, ante oculos visus adesse mihi F, omnibus

que

wo): 1) uważać, mieć przytomność umysłu: adeste animis. iudices, et ti-morem deponite Ci; 2) pomagać, stać przy boku, bronić (w sądzie): adsit... bona luno V, armis nośtris adesse L, reo non adfui Ci.

as-sümo (ads.) 3. psi, ptum, przybierać, nabierać, prz}'jmować, wziąć do pomocy, na swoją stronę przyciągnąć, (sibi) coś sobie przybrać, przyswoić, dostać, przywłaszczyć sobie: sacra ex Graecia ads. Ci, cautum dignos adsumere H (jako przyjaciół), eum in nomen familiamque adsumere T adoptować, socius consiliorum ad-sumitur Scaurus S, voluptas adsu-menda est, dolor depellendus Ci wy-

assur-

nicka.

a-sto (ads.) 1. astiti, 1) stać przy czem; 2) stać prosto, sterczeć: astante

brać, si paulum adsumpsérint vetu-statis et roboris Ci, si id mihi adsu-mo, videor id meo iure quodammodo vindicare Ci, ad reliquos labores etiam hanc molestiam adsurno Ci dodaję.

assumptio, önis, /. (assumere) przyjęcie, wybór.

as-suo (ads.) 8. adsui, adsütum, przyszywać, łatać.

as-surgo 3. assurrexi, powstać, podnieść się, wstać: manibus in gendo se adiuvare L, in clipeum as-surgere F wdrapywać się, an quis-quam in curiam venienti assurrexit Ci; prsen. wznosić się, wschodzić, wzmagać się: aëra per vacuum ferri atque assurgere in auras F, assurgens Orion F, coeptae assurgunt turres F, que-rellis assurgis V wybuchasz płaczem, assurgunt irae F wzmaga się.

assus 8. smażony, pieczony; subst. assum vitulinum Ci pieczeń cielęca.

Assyrius 3. (’Aaoupto;) assyryjski; poet, syryjski, fenicki; subst. Assyria, ae, f. kraina w Azyi nad górnym Tygrysem, dziś Kurdistan; mieszkańcy: Assyrii, 5rum, m. Assyryjczycy. ast, (poet.) lecz, jednak, natomiast. Asta, ae. /. rzymska osada w Hiszpanii; adi. Astensis, e, z A.

Astacidës, ae, m. (’А<ттаxtorj?) syn Astaka, Melanippus.

Astapa, ae, f. miasto w Hiszpanii. Astartë, es, f. bogini Syryjsko-fe-

Asteria, ae, /. (’Aazeplrj) córka Ko-kusa, uciekając przed Zeusem, zamieniona w przepiórkę.

a-sterno (ads.) 3. rozścielić; aster-nor, położyć się.

astipulätor, Sris, m. (astipulari) świadek przy zawarciu umowy, pomocnik, ręczyciel.

a-stipulor (ads.) 1. służyć za świadka przy umowie, zgadzać się, pomagać.

ipso C w jego obecności, alii portis adstant F, arrectis auribus adstant F, equus arduus in moenibus astans F.

astraeus 3. (ia-rpato?) tylko jako n. pr. Astraea, ae, f. (’Aarpata) bogini spra-wiedliwości, w spiżowym wieku zamieniona w gwiazdę »Virgo«.

Astraeus, i, m. (’АатраЪ;) Tytan, ojciec wiatrów, które zwano »Astraei fratres«.

a-strepo (ads.) 3. ui, krzykiem pochwalać, objawiać zadowolenie: vul-gus clamore adstrepebat T.

a-strictus (ads.) 3. adv. ё. silnie związany, skrępowany : ad statuam adstrictus est Ci, coit adstrictis Ister aquis O ścięty lodem, skrzepły; prsen. oszczędny, skąpy, zwięzły, krótki, o-graniczony: adstricti moris auctor Vespasianus T, poëta finitimus est oratori, numeris adstrictior paulo, ver-borum autem licentia liberior Ci.

a-stringo (ads.) 3. strinxi, stric-tum, mocno ściągać, krępować: quis est hic, qui ad statuam adstrictus est Ci; prsen. 1) ściskać: pectora astricla dolore 0, cortex adstrictus pice H korek smołą zalepiony, res exsequi, quae Iugurthae maioribus astricto supere-rantSzajętemu ważniejszemi rzeczami; 2) zobowiązać: a. fidem iureiurando Ci, se scelere adstr. Ci stać się winnym; 3) skrócić ograniczyć: artius ad-stringi ratio non potest Ci.

astrologia, ae, /. (аа-ролоу(а) nauka o gwiazdach, astronomia.

astrologus, i, m. (жатроХоуо;) zajmujący się obliczeniem obrotu gwiazd, astronom, wróżący z gwiazd, astrolog.

astrum, i, (ä<r:pov) gwiazda, kon-stellacya urodzin; prsen. niebo: veris initium noil ab aliquo astro notabat Ci, Herculem luppiter radiantibus in-tulit astris O umieścił między gwiazdy, astrum natale H, mons petit astra O sięga, sic itur ad astra F do nieśmiertelności, ex astris decidere 0 stracić sławę, in astra tollere Ci wielbić.

ą-struo (ads.) 3. struxi, struotum, przybudować; preen, dołączyć.

bere dici Ci, consules si minus fortes, at tarnen iusti С; 4) niekiedy służy do przejścia = autem: una navis profu-git; at ex reliquis una praemissa Mas-si liam C.

astu (аата) miasto Ateny: astu ac-cedere N.

a-stupeo (ads.) 2. zdumiewać się.

Astura, ae, f. rzeka w Lacyum.    atäbulus, i, m. wiatr południowy

astus, üs, m. zwykłe tylko abl. właściwy Apulii, teraz zwany Sirocco, podstęp, chytrość.    Ataclnus, eob. Max.

astütus 3. adv. astute, (astus) chy- Atalanta, ae, f. (’AxaXdvnj) 1) Be-try, podstępny, przebiegły.    otka, córka Scheneusa, małżonka Hip-

at-avus, i, m. prapradziad, przodek: Maecenas ata vis édité regibus H z prastarego rodu królewskiego.

Atax, acis, m. rzeka i wieś w Gal-lii narboneńskiej ; adi. Atacinus 3. z A.

astütia, ae* f. bystrość, dowcip, pomenesa; 2) . wyspa przy Eubei. podstęp, chytrość; pl. sztuczki, wykręty: non astutia, sed sapientia ea se-cutus sum Ci, leges tolłunt astutias Ci.

Asty ages, is, m. (’Aaxuàyrjç) 1) król Medyi; 2) towarzysz F’ineusa.

Ateius 3. nazwa rzymskiego rodu

Astyanax, ctis, m. (’Аати-âval;) syn Hektora.

Atella, ae, /. miasto w Kampanii; adi. Atellänus 3.; pl. Atelläni, örum, m. mieszkańcy A.; fabella Atelläna lub

Astypalaea, ae, f. (’AatiraxXata) wy- (gens), spa w pobliżu Rodus; adi. Astypalë-lus 3.; Astypalaeenses, ium, m. mieszkańcy A.

asylum, i, w. (aauXov) miejsce uciecz- Atelläna, ae, f. farsa, żart sceniczny ; ki dla winowajców', miejsce schro- adi. Atellänicus 3. dotyczący wido-nienia, asylum.    wisk Atellańskich.

äter, ätra, ätrum, czarny, ciemny, czarno ubrany, żałobny: alba et atra discernere non posse Ci, a. hiems V burzliwa, lictoribus atris H czarno ubrani przy pogrzebie; preen. 1) po-

at, atoli, lecz, wszakże, tymczasem, jednak: 1) wprowadza przeciwieństwo w formie kontrastu, mianowicie w mowie patetycznej: non placet M. Antonio consulatus meus; at placuit P.

Servilio Ci, non cognoscebantur foris nury, smutny, nieszczęsny: atra cu-at domij non ab alienis at a suis Ci} pressus V, me mors atris circumvo-(bez czasownika) nox erat et soporem lat alis H, post equitem sedet atra carpebant omnia... at non infelix ani- cura H, atri dies VL nieszczęśliwe dni; mi Phoenissa F; często wzmacnia się 2) zjadliwy, uszczypliwy, złośliwy: przez vero, contra, stąd przy nagłem atra venena V, atro dente petere H, przejściu do innej rzeczy: Caesar na- versus a. H.

ves piano litore constituit. Atbarbari... Ateste, is, n. miasto w kraju We-nostros navibus egredi prohibebant C; netów.

Przy nagle wybuchających przekleń- Athamänes, um, m. (’A&xfxavs;) stwach: at tibi pro scelere di persol- szczep w Epirze; Athamänia, ae, f. vant grates V; 2) przy zbijaniu za- kraina tamże.

rzutów: fateor me sectorem esse, at Athamäs, antis, m. (’А&хра;) syn eS° agricola et rusticus Ci, insipien- Eola; adi. Athamantëus 3. (’A&xpav-ter sperat iuvenis, at senex ne quod xeîo;): pinus A. 0 wieniec sosnowy speret quidem habet Ci; 3) po myśli na igrzyskach istmijskich; Athaman-przyzwolonej w znaczeniu ogranicza- tiadës, ae, m. syn A. = Melikertes jącem: causam si non commode at li- i Athamantis, idis, f. córka A. =Hel-

(gens).

(gens).

Plejady i Hyady.

atomus 3. (itop-oę) niepodzielny; subst. atomus, i, f. niepodzielna część materyi, drobina, atom: atomos quas appellat Democritus, id est corpora individua Ci.

le, stąd: Athamantidos aequora О — Hellespont.

Athënae, arum, /. (’A&fjvai) Ateny, miasto główne Attyki; adi. Athënien-sis, e, ateński ; subst. Athenienses, ium, m. Ateńczycy.

Athenaeum, i, n. (’A^vatov) I) świątynia Ateny; 2) zamek w Atamanii z świątynią Ateny.

Athënagoras, ae, m. ('A&^ayópaę) wódz Filipa II. macedońskiego.

Athënio, onis, m. dowódca sycylijskich niewolników.

atheos, i, m. (id-toę) bezbożnik, ateista.

At(h)esis, is, m. Adyga.

athlëta, ae, m.    zapaśnik,

szermierz, atleta.

Athos, o i Athö, Athónis, m. ("A&w;) góra Atos na półwyspie (Jhalcydyj-skim.

Atllius 3. nazwa rzymskiego rodu

Atîna, ae, f. miasto w Lacyum; adi. Atlnäs, ätis, z A.; pl. Atlnätes, ium, m. mieszkańcy A.

Atinius 3. nazwa rzymskiego rodu

Atlas, antis, m. (*AтХа?) bóg, który u Homera strzeże stropów nieba, u późniejszych dźwiga niebo. Według mitu król Mauretanii, ojciec 5 Plejad i 7 Hyad; adi. 1) Atlantëus 3. (’AxXcfcv-•ceioç) zachodnio-afrykański = 2) Atlan-ticus 3. (’AxXavxr/.o;). Patronymica: 1) Atlantiades, ae, (’A^XavTiaSr)?): a) Merkury, syn Mai, córki Atlasa- b) Her-maphroditus, syn Merkurego i We-nery; 2) Atlantis, idis, f. (’A-sXav-rfç) córka Atlasa; pl. Atlantides, urn, /.

at-que, przed spółgł. ас, coni: 1) do łączenia' słów: a) i, a do tego, a mianowicie; b) po przeczeniach: lecz; c) po wyrazach podobieństwa lub różnicy: jak, niż. Więc: a) dodaje do pierwszego wyrazu drugi silniejszy, ważniejszy: populus atque universa multitudo, negotium dare atque impe-rare Ci, vestros portus atque eos por-tus. qui... Ci; niekiedy dodaje się atque adeo, atque etiam: magna atque adeo maxima nobis videntur; często łączy atque dwa pojęcia jako iv 8ià §u«!v: clamore atque assensu L wśród hałaśliwych oklasków; b) resistere ausi non sunt atque demigraverunt N, im-petum ferre non potuerunt ас terga verterunt С; с) aliter omnia atque erant ad te delata Ci, similiter facis, ac si me roges Ci; 2) służy do łączenia zdań i oznacza przejście do rzeczy nowej, ważniejszej: pontem faciendum curat atque ita exercitum tra-ducit C; stąd często w dalszym ciągu opowiadania zagaja nowy okres, wprowadza życzenia, porównania, stanowi przejście od ogółu do szczegółu, wprowadza zarzuty, lub zdarzenie niespodziane: artus in litore ponunt. Ac primuin silici sciniillam excudit Achates V, Ac velut formicae it nigrum campis agmen V, atque utinam... CiS, hae sunt virtutes imperatorum. Ac primum quanta debent esse inno-centiâ Ci, ac ne forte roges... HCi.

at-quf, (at-quln) : ale jednak, przecież, lecz, wszakże: quid hoc iniqius? atqni hoc scitote iis optandum fuisse Ci.

Atracidës, sob. Atrax. äträmentum, i, n (ater) farba czarna, czernidło, atrament.

äträtus 3. (ater) czarno odziany, żałobę noszący.

Atrax, cis, f. (vAtp*^i miasto w Tes-salii; Atracides, ae, Tessalczyk; Atra-cis, idis, Tessalka.

Atrebates, um, m. lud w Gallii belgijskiej; sing. Atrebas, atis.

Atreös, ei, m. (’Атреи;) król Myken,

zu

ojciec Agamemnona i Menelausa; patronym. Atrïdës, ae,w. (’Ахрsyn А.

ätriensis, is, m. (atrium) odźwierny, dozorca domu.

atrium, ii, n. (por. ater) pierwotnie właściwa komnata mieszkalna, okopcona dymem, później sala recepcyjna. Tam znajdowały się popiersia przodków, tam przyjmował pan domu klientów. Także publiczne gmachy miały takie hale: atrium Libertatis CiLO na północ od forum romanum, gdzie cenzorowie mieli swoje archiwum, odbywały się publiczne zebrania i Pol-lio umieścił swoją bibliotekę; atrium Vestae (regium) LO przy świątyni Ve-sty (przy forum) u stóp Palatynu; atria auctionaria Ci hale licytacyjne; prsen. pałac: dextra laevaque atria deorum О.

atröcitäs, tätis, f. (atrox) okropność, dzikość, zgroza; prsen. okrucieństwo, srogość: temporis atrocitatem re-cordari Ci; non atrocitate animi mo-veor, sed humanitate etmisericordiaC*.

atrox, öcis, adv. atröciter, okropny, zgrozą przejmujący, straszny, szkaradny; prsen. nieposkromiony, dziki, zuchwały, zapamiętały, grożący, szorstki: atrox facinus L; a. bellum, pugnai krwawa; a. valetudo T ciężka; praeter atrocem aniraum Ca-tonis H nieugiętego; atrox odii Agrippina T zapamiętała w gniewie; atro-citer minitari T.

atta, ae 1) ten, który na palcach chodzi; 2) przydomek komedyopisarza Quinctiusa Afty około r. 100 H. attactus, üs, m. (attingo) dotknięcie, attagën, ënis, m. (аттаутр) jarząbek. Attalus, i, m. (жАххаХо£) imię kilku królów Pergamu; Attalus III umierając w r. 133, zapisał swoje skarby Rzymianom; adi. Attalicus 3. (,’Ахха-urbes A. H miasta pergameń-skie; A. condiciones H skarby A.

Attalis, idis, f. (’AxxaXtç) nazwa jednej z fil Attyki.

at-tamen, ale jednak, wszelako.

Słownik.

at-tendo (adt.) 8. attendi, attentum, właść. natężyć, wyprężyć, skierować; prsen. natężyć uwagę, zwrócić baczną uwagę, uważać, zauważyć, myśleć: attendite animos ad ea, quae conse-quuntur Ci; attendite diligenter Ci; me dicentem attendite Ci; cum de necessitate attendimus Ci; PPP' jako adi. attentus 3. adv. attente, napięty, natężony, pilny, baczny, uważny, zapobiegliwy, oszczędny, skąpy: vos oro atque obsecro, ut attente verba mea audiatis Ci; asper et attentus quaesi-tis [dat.) H.

at-tento i attempto(adt.) 1 .(freąu. do attendo) chwytać; 1) zaczepiać, na-stawać, usiłować: praeteriri satiusest, quam attentatum deseri Ci; attentata defectio L; attentantem repellere T; 2) pobić, obalić: inimicos colloquio a. Ci; classem su am attentatam sensit Ci.

at-tenuo (adt.) 1. (por. tenuis) denkiem uczynić, uszczuplić, wycieńczyć; prsen. osłabić, zmniejszyć: atténuant iuvenum vigilatae corpora nootes О; bellum expectalione eius attenuatum et imminutum est Ci; insignem atténuât deus H poniża.

at-tero (adt.) 3. trîvi, trltum, ocierać, trzeć: Cerberus leniter atterens caudam H ruszając ogonem; prsen.

żyć, uszkodzić, osłabić, nadwerężyć, zniszczyć: Hannibal Italiae opes maxime attriverat S; et vincere inglo-rium et atteri sordidum arbitrabatur T; PPP. adi. attrïtus 3. wytarty, zużyty; prsen. słaby, mdły: sulco attri-tus vomer V; Calvus (orator) exsan-guis et attritus T.

at-texo (adt.) 3. texui, textum, wplatać, spleść; prsen. dodać.

Atthis, idis,/. (’Ax&'ç) Atenka; adi. ateńska, attycka.

Atticus 3. (’Axxixô;) adv. Atlicë, at-tycki, ateński; prsen. prosty, piękny, wykwintny; subst. Attica, ae, f. At-tyka; Atticus, i, m. Ateńczyk, przydomek T. Pomponiusza Attyka.

at-tineo (adt.) 2. tinui, tentum 1) tr. przytrzymać, zatrzymać, wstrzymać; przen. uwodzić,łudzić: ni proximi pren-sam dextram vi attinuissent T; iustitio ob amissum Augustum, post discordiis attinemur T; Bocchum... Numidam spe pacis attinuisse S; 2) intr. ciągnąć się, rozciągać się; przen. tyczyć się, dotyczyć, obchodzić, należeć: incensi studio, quod ad agrum colendum attinet Ci; nihil ad me attinet Ci to mnie nic nie obchodzi; qui vir fuerit, me di-cere quid attinet? Ci na co się przyda.

at-tingo (adt.) 3. tigi, tactum (tangere) dotykać: num pecuniam publi-cam attigit Ci naruszył; nemo ausus est illud signum altingere Ci; ne be-stiis, quae tantum scelus attigissent Ci zjadły; przen. 1) dojść do jakiego miejsca, dostać się: nondurn huius loci auctoritatem attingere audebam Ci wstąpić; 2) przytykać, graniczyć: Gallia attingit ab Sequanis flumen lihe-num C; rem suspicione altingere Ci domyślać się; Я) być w blizkich stosunkach: ut quisque te cognatione, adfmitate, attingebat Ci; 4) próbować, wziąć się do czego, (w mowie) potrącić o co, wspomnieć, wzmiankować: attigit quoque poëticen N zajmował się; Graecas litteras a. Ci uczyć się po grecku ; quae praeteriri non pote-rant. ea leviter attigi Ci.

Attius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens); adi. Attiânus 3.

at-tollo B. podnosić do góry, wznosić; przen. podnieść na duchu, pokrzepić; powiększać, wywyższać, wynosić: manus ad caelum CL; anguis at-tolens iras V; attollitur unda, arena V; att. turres T; terra se attollere visa V wyrastać się zdaje w miarę zbliżania się płynącego po morzu; Turnus attollit animos V nabiera odwagi; rem publicam bello armisque T.

at-tondeo (adt.) 2. tondi, tonsum, strzydz, obcinać; poef. obgryzać; przen. zmniejszać.

at-tono (adt.) 1. tonui, tonitum, u-derzyć piorunem, wprawić w osłupienie, odjąć zmysły; PPP. attonitus3. jako adi. piorunem tknięty, odurzony, przerażony, pozbawiony przytomności, zmysłów, nieprzytomny: magna pars integris corporibus attoniti con-cidunt L; rostris a. V zachwycony wymową; a. vates H natchniony.

at-torqueo (adt.) 2. kręcić, wywijać: iaculum V.

at-traho (adt.) 3. xi, ctum, przyciągać, przywlec; przen. ciągnąć, pociągać: arcum a. 0 napiąć; tribunos attrahi ad se iussit L; me ad hoc negotium provincia attraxit Ci; allicit et attrahit ad amiciliam similitudo Ci.

attrectätus, üs, m. (attrectare) dotykanie.

at-trecto (adt.) i attracto 1. dotykać, macać, brać dô rąk; przen. zająć się czem: attrectare libros Ci; pénates attrectare nefas V; indecorum attrectare aliquid, quod non obtine-retur T.

at-tribuo (adt.) 3. tribui, tributum, przydzielić, wydzielić, wyznaczyć; wlaść. i przen. także: przypisać, przyznać: paslores armat iisque equos at-ti ibuit C; pontifici sacra attribuere L; suus cuique erat locus attributus C; pecunia ex vectigalibus ad emendum frumentum attributa Ci; Suessiones Remis attributi C; pecus agendum equitibus a. S; mihi pudor meus et vestra dignitas timorem attribuit Ci; bonos exitus diis a. Ci; qui si erudi-tius videbitur disputare, attribuito Graecis litteris Ci policz na karb. attrïtus, zob. attero.

Attus Nävius, augur za czasów Tarkwiniusza starszego.

Atys, yos, m. (wAtoî) syn Herkulesa i Omfali, protoplasta królów tyrreńskich i lidyjskich.

auceps, aucupis, m. (aves capiens) ptasznik.

auctlo, on is, /. (augeo) (wlaść. powiększenie), sprzedaż publiczna, licytacja; przen. majątek wystawiony na licytację.

auctionärius 3. służący, należący do sprzedaży przy licytacji.

auctiönor I. wystawić na sprzedaż publiczną, odbywać sprzedaż publiczną.

auctito 1. (frequ. do augoo) pomnażać, powiększać.

auctor, 6ris, m. (augoo), właść. po-mnożyciel; stąd: 1) (o czynnościach i uchwałach) doradca, sprawca, twórca, założyciel, wynalazca, przodek, opiekun, zastępca; hunc in omni proću-ralione rei publicae actorem aucto-remque habebant N; ille legibus fe-rendis aucior Ci; mullis auctoribus C za radą wielu; ceteris auctor fui ad te adiuvandum Ci doradzałem; aucior est, ut agere incipiant Ci; patres aue-tores Hunt CiL senat potwierdza; auctor illius iniuriae fuisse videbatur Ci; sua m culparn auctores ad negotia transferunt S; lliacae urbis auctor V; Lacedaemonii auctores istius vitae Ci; mihi Tantalus auctor O ojciec; maio-res nostri nullam rem agere feminas sine auclore voluerunt L; 2) (o zdaniach, sądach) ręczyciel, świadek, wzór, mistrz, kierownik, pisarz, autor: uuctorem habelis rumorem ser-monemque hominum Ci; legati auctores sunt concilia haberi L potwier-dzają; auctor Apollo F doradca; auc-tore deo T za radą boga; auctor rerum Ilomanarum Ci; nec pauci sunt auctores Flavium fastos protulisse Ci opowiadają, donoszą; Homerus Optimus auctor Ci.

auctörämentum, i, n. (auctorari) zobowiązanie się, umowa; przen. zapłata, nagroda.

auctoritas, tätis, f (auctor) 1) rada, namowa, wola, wyrok, uchwała, rozkaz, upoważnienie, prawo własności auctorilate Orgetorigis permoti C; ■audistis eo tempore clanssiini viri non

solum auctoritatem sed etiam testimonium Ci; auctoritati populi parère Ci; quarta legio Caesaris auctoritatem persécuta est Ci spełniła rozkaz; tri-buni se in auctorilate consulum futu-ros esse polliciti sunt L przyrzekli zastosować się do woli k.; iniussu populi, sine auctorilate senatus iura mutavisti Ci bez uchwały; habet auctoritatem legum dandarum a senatu Ci; rata auctoritas harum rerum a iure civili sumitur Ci; 2) poręka, ważność, dokument; przykład, wzór, powaga, wpływ, znaczenie ; przen. wpływowa osoba: in tabellis nihil est auc-toritatis Ci; publicae auctoritates te-stimoniaque Ci; superiorum auctoritatem aspernari Ci; si quid auctori-tatis in me est, apud eos utar Ci; eo-rum auctoritas apud plebem plurimum valet C; auctoritates principum con-iurationis Ci.

auctôro 1. zobowiązać, auctumnus, sob. autumnus. auctus, üs, m. (augeo) przybywanie, wzrost, powodzenie, wzmocnienie: eadem vos (dii) bonis auctibus auxïlis [opt. aoristi) L użyczcie powodzenia.

au-cupium, ii, n. (au-cupor 1.) łowienie ptaków; przen. ubieganie się, chwytanie.

aucupor 1. łowić ptaki: przen. polować na co, czatować: levitatis est aucupari inanem sermonem Ci; in lecto somnos aucupari 0 czekać na.

audäcia, ae, /. (audax) śmiałość, zuchwalstwo, odwaga; przen. zuchwały czyn: vincit pudorem libido, timorem audacia Ci; maiores nostri neque consilii neque audaciae eguere S; unde tanta audacia victis L; de-speratione saltem in audaciam accin-geretur 4L; plur. audaciae: objawry zuchwalstwa.

audax, äcis, adv. audäciter i au-däcter (por. audere), śmiały, zuchwały, odważny, bez trwogi: audax Iapeti genus H; tam audax, tam nefaria

uczeń.

nium.

belua Ci; audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt C.

audentia, ae, f. (audens) śmiałość, zuchwałość.

audeo 2. ère. ausus sum (z avidëre, por. avidus) mieć odwagę, mieć ochotę, chcieć, śmieć, odważać się: quos ubi confertos audere in proelia vidi F; sapere aude if; audendo atque agendo res Komana crevit L; animadver-tunt auderi adversus se dimicari IV; archais. opt. aoristi: ausïm, Is, It; PPr. jako adi. audens, tis, ado. au-denter, odważający się, śmiały, odważny: audentes fortuna iuvat F; ne cede malis sed contra audentior Ito F.

audientia, ae, f. (audiens) uwaga w słuchaniu, wysłuchanie, posłuch: facit ipsa sibi audientiam oratio Ci.

audio 4. Ivi (ii), Itum, słuchać, słyszeć == dowiedzieć się: eius ex mise-riis videndo fructum caperes maiorem, quam audiendo Ci; auditus est stre-pitus cum fremitu Ci; hac audita pug-na C; non eum głoriantem quisquam audivit N; audiere ab novo duce novum consilium L; de avo tuo multa ex me audisti Ci; 2) przysłuchiwać się, (o sędziach) przesłuchiwać, badać: Archias audiebatur a M. Marcello Ci miał przystęp, bywał; Rhadamanthus audit dolos F; 8) wysłuchać; stąd: pozwalać, zgadzać się: audivere di mea vota if; przen. 1) być posłusznym: non fore dieto audientes milites Ci; 2) być nazwanym: Matutine pater, seu lane libentius audis if; rexque paterque audisti coram if; 8) mieć (dobrą lub złą) opinię: bene veile au-dire a parentibus Ci; PPP. jako subst. auditum, i, n. wieść pogłoska; PPr. jako subst. audiens, tis, m. słuchacz.

audltio, ónis, f. (audio) słuchanie, słyszenie, wieść: lectione et auditio-ne Ci.

auditor, oris, m. (audire) słuchacz,

auditorium, ii, n. sala (do słuchania) wykładowa.

auditus, us, m. (audio) słuchanie, słuch, przysłuchiwanie się; przen pogłoska: auditus semper patet, eius sensu dormientes egemus Ci; plurium auditu accipi T być słuchanym przez więcej osób; occupav.erat animos prior auditus T.

au-fero, ferre, abs-tuli, ab-lâtum 1) unosić, zabierać; refl. oddalić się, zniknąć; przen. porwać, odwieść od czego, przestać: multa pałam domum auferebat Ci; aufert se ex oculis F; auferor in scopulos 0; abstulerunt me Graecae res L odwiodły mnie od tematu; aufer me vultu terrere if; 2) zabrać, rabować, łupić, wydrzeć, odebrać, sprzątnąć, zniszczyć, unieść: ex aede Iovis simulacrum Iovis nonne abstulisti? Ci; linguam ei abstulit en— se 0 odciął; alicui vitam auferre Ci; cui timor aut cupido somnos aufert if; auferre curas H uwolnić od trosk; 3) uzyskać, osiągnąć: ut in fora statuas statuèrent, abstulisti Ci doka-załeś.

Aufidena, ae, /. miasto w Sam-

Aufidius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

Aufidus, i, m. rzeka w Apulii.

au-fugio 3. fûgi (abf. ) uciekać; poet, unikać.

Auge, ês, /. (аиут)) matka Telefa.

Augëâs i Augïas, ae, m. (AùyEiaç) król Elidy, którego stajnię Herkules w jednym dniu wymiótł.

augeo 2. auxi. auctum (por. aûSjâvw) powiększać, rozszerzać, pomnażać, wzmacniać, podwyższać; pass. róść: aër terram auget imbribus Ci użyźnia; aucta in altitudinem ilex wysoko wyrosły; Iuppiter augeat annos O niechaj użyczy długiego życia, tu a me auctus es in pelitione quaesturae Ci otrzymałeś poparcie ; opes nostrae

contusae, hostium auctae S; augetur augurato (abl.) regnum adeptus est L perciculum C zwiększa się; modica... po zbadaniu znaków (= za wolą bo-neque in falsum (fałszywie) aucta ret- gów); aves rerum augurandarum cau-tulit T; vereor, ne, qui haec non vi- sa natae Ci; quam diem non procul derint, omnia me nimis augere arbi- auguror esse O; ex nomine istius au-trentur Ci) prsen. (w mowie) 1) po-    gurabantur, quid facturus esset Ci;

większać, przesadzać; 2) obficie zao-    voluntate contentas auguror esse de-

Augusto-dunum, i, A , miasto He-

au-gustus 3. ado. augustę, poświę-cepit Ci; senectus augetur (jest bo- eony, święty; prsen. wspaniały, wznio-gata) consilio, ratione, sententia Ci; ilłud populi Romani nomen auxit quod... Ci; rem publicam decorarat atque auxerat Ci; PPP. jako adi. auc-tus 3. tylko w comp, auctior, povviek-

patrzyć, obsypać, wzbogacić, uświet- os V. niać : gravius est spoliari fortunis, quam non augeri dignitate Ci; urbem duów. omnibus rebus auetam et ornatam

sły, wysoki, majestatyczny: templum augustissimum L\ augustę deos ve-nerari Ci z uszanowaniem; n. pr.

Augustus, i, zaszczytny przydomek Oktawiana, nadany mu w r. 27; Au

szony. większy.

augesco 3. (ineoih. do augeo) auxi, róść, przybierać, zwiększać się: Iu-gurthae animus augescit S nabiera o-tuchy.

augur, uris, m. przepowiadający z lotu ptaków przyszłość: wogóle: wieszczek.

augurälis, e, należący do wieszcza; subst. augurâle, is, n. właść. miejsce, z którego obserwowano lot ptaków i wróżono; dalej: namiot wodza.

augurätio, ónis, /. (auguro) przepowiadanie.

augurätus, Cis, m. godność au-

czący

kapłani Augusta; Augustiänus 3. cesarski: équités Romani cognomento Augustianorum... conscripti sunt T.

aula, ae, /'. (a-jXrj) dziedziniec, podwórze; prsen. alryum, pałac, dwór, dworska służba: catulus cervinam

gusta, ae, f. tytuł cesarzowej Li-wii ; adi. Augustus 3. tyczący się Augusta: mensis Augustus = sierpień ; nazwy miast na cześć cesarzów, np.: Augusta Taurinorum T; Augusta Vin-augur. wieszcz, delicorum V; Augustälis, e, dot\-A. : sacerdotes Augustales T

pełłem latravit in aula H. aulaï (arch, gen ) medio У w środku atryum; caret invidenda sobrius aula H; puer ex aula H paź; ilia se iactet in aula Aeolus У dwór; aula et rege potiri T.

aulaeum, i, n. (por. *ÙA*ta) zasłona, kurtyna, którą w teatrach w górze otwartych u starożytnych na początku sztuki spuszczano (premilur) a na końcu podnoszono (tollitur): aulaea manere Ii czekać na koniec sztuki: cenae sine aulaeis et ostro II bez purpurowych kobierców; aulaeis seregina composuit У na kobiercach.

Aulerci, órum, m. lud celtycki.

: Eburo-

gura.

augurium, ii, n. wieszczbiarstwo. wróżenie z lotu ptaków; prsen. wogóle: sztuka przepowiadania, wieszczba, przeczucie, domysł, znak: rerum bene gerendarum auctoritates augurio con-tinentur Ci; coniugis augurio Titania mota est O; mea auguria rerum fu-turarum Ci ; augurium accipere L powitać jako znak pomyślny; dii augu-riis prospéra portendunt L.

augurius 3. (augur) wieszczy, od wieszcza pochodzący.

auguro 1. csęściej auguror 1. wró- dzielący się na trzy szczep} :

iyć z lotu ptaków; prsen. przepowiadać, przeczuwać, mniemać: Romulus

vices, Oenomani i Diablintes.

Aulestes. ae, m. książę Etrusków,

sprzymierzeniec Eneasza; przen. it A. V okręt Aulestesa.

Aulëtes, ae, m. (auX^-nj?) fletnista, przydomek Ptolomeusza XI., ojca Kleopatry.

ucho.

aurlga, ae, m. woźnica; przen. 1) sternik; 2) woźnik, gwiazda.

auri-gena, ae, w. (aurum gignere) ze złota zrodzony, przydomek Perseusza.

auri-ger, gera, gerum (aurum ge-rens) złoto noszący, ze złoconymi rogami.

aulicus 3. (ocùXix<5ç) dworski; subst. aulici, órum, m. dworzanie.

Aulis, idis, f. (AùXîç) Aulida, miasto nad cieśniną Euripus.

auloedus, i, m. (auXo>8ó;) grający na flecie, śpiewający przy wtórze fletu.

Aulön, onis, m. (aSXwv) góra winnicami okryta koło Tarentu.

Aulus, i, m. imię rzymskie, skróć. A. aura, ae, /. (аира) powiew, wietrzyk, wiatr, powietrze: venti et au-rae cient mare L, me nunc omnes terrent aurae V, vocat iam carbasus auras У, notas odor attulit auras V wyziewy, auri per ramos aura reful-sit V blask, aërias telum contorsit in auras V w mgliste powietrze, auras vi-talis car pis V; przen. 1) niebo, wysokość: Fama se attollit in auras V, stat ferrea turris ad auras V sterczy do góry; 2) świat, światło dzienne: venire superas ad auras V, fas omnia ferre sub auras, siqua tegunt V; 3) pomyślny wiatr, życzliwość, względy: aurae populäres У, nescius aurae fallacis H zwodniczych względów.

auräria, ae, f. (sc. fodina) kopalnia złota.

aurätus 3. (aurum) złocony, złotem ozdobiony: vestis a. 0 złotem tkana, a. milites L z pozłacanemi tarczami.

aureae, ärum, f. cugle, lejce. Aurelius 3. nazwisko starego sa-bińskiego rodu ; jako adi. via Aurelia, prowadząca z Rzymu wzdłuż wybrzeża etruskiego do Pizy; lex Aurelia, na mocy którego także rycerze i tri-buni aerarii mogli być sędziami; forum Aurêlium, miasteczko w Etruryi.

aureolus, 3. (demin. do aureus) złoty, piękny.

aureus 3. (aurum) złoty, złotem ozdobiony, złotego koloru; przen► wspaniały, okazały, szacowny: aurea corona LCi jako dar dla wodzów zwycięskich, aureus (numrnus)=25 srebr. denarom (100 sestercyom), vis aurea 0 siła złotodajna, au. Pactolus 0 rzeka tocząca piasek złoty, aurea me-diocn tas H złota średnia droga, aurea saecula V.

auri-comus 3. (aurum i coma) złotowłosy, złotolistny (o drzewach), auricula, ae, f. (demin. do auris)

auri-fer, fera, ferum (aurum fe-rens) złotodajny.

auri-fex, ficis, m. złotnik.

auris, is, /. (ou;, por. niem. Ohr, ucho) ucho, słuch, przedmioty mające kształt ucha: arrectis auribus V, au-rem vellere V lekko szarpać za ucho, by przypomnieć komu coś, bo ucho uchodziło za siedlisko pamięci; aurem alicui praebere, dare СШО dać posłuch, auribus servire C schlebiać, in-genium eius temporis auribus accom-modatum T do smaku, cum plures tihi sol admoverit aures H słuchaczów, binae aures aptantur aratro V rosochy, odkładnice pługa, dwie deski z obu stron lemieszy.

aurïtus 3. mający długie uszy; przen. pilnie słuchający.

aurora, ae, /.jutrzenka, zorza poranna, personifikacya bogini jutrzenki; przen. wschód, Aurora jest córką słońca (Hyperyona), małżonką Tytona, matką Memnona.

aurum, i, złoto; przen. każda rzecz zrobiona ze złota, sprzęty, pieniądze: caelataque in auro facta patrum V puhary złote, pateris libamus et auro

tanii.

У z złotych czar, auri sacra fames V; poet, wiek złoty, złota barwa: redeant in auruin tempora priscum H.

Aurunci, orum, m. lud w Lacyum; adi. Auruncus 3. Aurunculëius 3.

nazwa rzymskiego rodu (gens).

Ausci, orum, m. szczep w Akwi-

aus-culto 1. przysłuchiwać się, słuchać; przen. być posłusznym.

Ausetäni, orum, m. lud w półn. wsch. Hiszpanii; adi. Ausetänus 3. ausim, zob. audeo.

Ausones, um, m. (Aüaoves) pierwotni mieszkańcy śeodkowej i dolnej Italii; Ausona, ae, /. miasto Auzonów; adi. Ausonius 3. auzoński, italski; Ausoniä Teucros considéré terrä У; Ausonis, idis, f. Aużonka; subst. Au-sonii, iorum, mieszkańcy Ausonii, Italii; Ausonia, ae, /. (sc. terra) Italia; Ausonidae, ûm, m. Halikowie.

au-spex, spicis, m. (avis i specio po-r con-spicio) wieszczbiarz, wróżbita; przen. dowódca, naczelnik, obrońca: dis auspicibus У pod opieką, nil de-sperandum Teucro duce et auspice H. auspicäto, zob. auspico. auspicium, ii, ». wieszczenie z lotu ptaków, auspieyum, stąd: 1) znak, przepowiednia, rozpoczęcie; 2) przedsięwzięcie; 3) prawo radzenia się wieszczby (a ponieważ to prawo na wojnie miał tylko wódz naczelny), stąd : 4) dowództwo, władza naczelna, władza, prawo, wola: in auspicio esse Ci być czynnym jako augur, auspiciis urbs condita L, fulmen optimum a. habemus Ci, aves quaedam ra-tum auspicium faciunt CiL dają ważne znaki, cuius ob auspicium infau-stum lumina tot cecidere ducum V; prawo do odbywania auspieyów wielkich przysługiwało tylko konsulom, pretorom i cenzorom; inni urzędnicy odbywali mniejsze auspicia. Na tern polega różnica »magistratus maiores i minores«. Stąd: auspicia deponere

Ci złożyć urząd, recepta signa duetu Germaniei, auspiciis Tiberii T, impe-rio auspicioque consulis L pod kierownictwem i naczelnem dowództwem k., populum paribus regamus auspi-eiis У berłem.

auspico 1. odbywać wieszczbę i PPP. jako adi. auspicätus 3. poświęcony, szczęśliwie zaczęty; auspicäto (abl. abs.) pod dobrą wróżbą.

auspicor 1. odbywać auspieya; przen. szczęśliwie coś zacząć.

auster, austri, m. wiatr południowy; przen. południe.

austêrus 3. adv. austere (aiatr^ó;) cierpki, kwaśny; przen. ostry, surowy, nieprzyjemny, ponury.

australis, e, (auster) dotyczący wiatru południowego, południowy.

ausum, i, ». (audeo) śmiały czyn, zuchwałe przedsięwzięcie: tibi pro ta-libus ausis persolvant grates У, auso potiri V0 dokonać.

aut (coni, disiunctiva): 1) albo (rozdziela wyrazy i zdania): quod est verum aut falsum Ci, vi aut clam Ci, Hannibal credo erat ad portas, aut de Pyrrhi pace agebatur Ci, nec in-tellegi nec quaeri aut disputari potest Ci; 'u poetom jako dalszy ciąg przeczenia) non haec... eveniunt, ne-que te hinc asportare Creusam fas aut ille sinit superi regnator Olympi У, quis crederet. aut quern moneret V; 2) (stopniując) albo nawet, albo raczej: (do sprostowania) proditores aut potius aperti hostes Ci, de hominum genere aut omnino animalium loquar Ci, (od szczegółów do ogółu) Graeci aut ullae exterae nationesCi;3)(zmniejszając) albo przynajmniej, albo przecież: cuncti aut magna pars S, obrue puppes aut age diversas У, biduo aut summum triduo Ci; 4) w przeciwnym razie: ne flectat lumina, aut irrita dona futura 0, nemo est iniustus, aut incauti potius sunt habendi improbi Ci; 5) aut-aut albo-albo: aut iuguletis

Auximum, i, n. miasto w Pice-num; Auximätes, um, nu. mieszkańcy A.

aut condemnetis Ci, aut prodesse vo-lunt aut delectare poetae H, aut damnum aut certe non magnum lucrum fecerunt Ci, {poet, po wyrazie) qui tandem quibus aut venistis ab oris F.

autem (coni, copulativa): 1) a. dalej, następnie, znowu, mianowicie: (służy do przejścia): iter angustum et difficile erat... mons autem altissimus impendebat C. si qua praeterea sunt — credo autem esse multa — ab iis quaeritote Ci; 2) (coni, adversativaj lecz, zaś, z drugiej strony, przeciwnie: honores quondam fuerunt rari et tenues. nunc autem effusi atque absoleti N, sed quid ego haec autem nequi-quam revolvo F.

Uwaga. Partykuła ta jest enklityką t. j. stoi na drugiem miejscu w zdaniu, jeśli pojęcie, które wprowadza, wyrażone jest przez jeden wyraz, jeśli zaś przez kilka wyrazów, to po nich.

authepsa, ae, f. (aółkJ/^;) samowar.

Autolycus, i, m. (Aû:ùXü/.ù;) syn Hermesa, dziadek Ulisesa.

Automedön, ontis, m. (Aô-ofxe&uv) woźnica Achillesa; preen. Roscius in curru collocat Automedontem ilium Ci owego szybkiego woźnicę.

Autonoë, es, /. (Aû-rovor,) córka Ka-dmusa, matka Akteona; acli. Auto-noëïus 3.: heros A. = Akteon.

Autrönius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

autumnälis, e, jesienny.

autumnus (starsza forma) auctum-nus, i, m. jesień, pora roku. przynosząca owoce: autumno adulto (ver-gente) T w późnej jesieni, septem ege-rat autumnos 0 lat; (poet, jako adi.) frondes autumno frigore tactae O.

au-tumo 1. mniemać, sądzić, uważać za co.

auxiliaris, e (auxilium) pomocniczy, pomagający: auxiliaria mereri stipendia T służyć w wojsku posiłko-wem; subst. auxiliäres, ium, m. wojska posiłkowe.

auxiliärius 3. (auxilium) niosący pomoc, posiłkowy.

auxiliätor, oris, m. (auxiliari) pomocnik.

auxilior 1. pomagać, przyjść z pomocą, leczyć: neque mihi benoficia neque décréta auxiliantur S, medicina non formidatis auxiliatur aquis O nie leczy wodnej puchliny.

auxilium, ii, ». (augëre) pomoc, wsparcie, ratunek; plur. wojska posiłkowe, posiłki, wojsko w og., środki: quod aut a quibus auxilium pętam Ci, Ti. Gracchus solus Scipioni auxilio fuit Ci, alicui auxilio venire C, auxilio noctis C pod osłoną nocy, neutris auxilia mittere C pozostać neutralnym, consul cuncta auxilia rei p. labefactari videt Ci, ad extremum auxilium descendes C chwycić się ostatecznego środka, Caesar infirmis auxiliis pro-ficisci non dubitaverat C.

Auzëa, ae, miasto w Mauretanii.

Aväricum, i, n. miasto w Akwi-tanii, stolica Biturygów; adi. Avari-censis, e.

aväritia, ae, /. (avärus) chciwość, łakomstwo, skąpstwo: sordem et ava-ritiam Gontei... mutaverat 1 brudną chciwość.

avärus 3. adv. avare, chciwy, skąpy, łakomy, nienasycony; subst. ava-rus, i, w. skąpiec: multa crudeliter ava-reque facere N z chciwości dopuścić się wielu okrucieństw, semper avarus eget H, av. Acheron F nienasycony, publicae pecuniae avarus T.

a-veho (abveho) 3. vexi, vectum, uwozić, unosić, zabrać ; pass, odjechać, oddalić się: numen pelago... se-cum avexere F, quos turbo alias ave-xerat oras F, creditis avectos hostes F.

ä-vello 3. velli i vulsi, vulsum,    a. V; 3) ukraść, przywłaszczyć sobie:

•odrywać, zrywać; preen, gwałtownie    a. argentum Ci; 4) (nieprzyjaciela)

rozdzielać, rozłączyć, wyrwać, wy-    odeprzeć, zmusić do ucieczki : hostem

drzeć: templo Palladium a. F, a meis    L; 5) (osoby) odstręczyć, zniechęcić:

-avulsus C odłączony, mavis tibi pre-    equus fontes avertitur F lęka się;

tium avellier (inf. Pr. Pass) Я, con-    PPP. aver sus 3. jako adi. odwróco-

vicio hunc ab errore a Ci.    ny, wstecz cofnięty, znajdujący się

avëna, ae, f. owies, owsik; prsen.    z tyłu; prsen. nieprzyjazny, niechętny,

łodyga, trzcina, piszczałka, fujarka,    nieżyczliwy: aversi tenuere facem F

speluncam traxit L z tyłu, aversa porta L tylna; subst. aversa, örum, n. tylna strona.

avia, ae, /. \por. avus) babka, aviärium, ii, n. ptaszarnia, miejsce na drób.

flet: fistula disparibus surgit avenis 0,    z odwróconą twarzą, aversos boves in

silvestrem tenui musam meditaris ave-na V.

Aventicum, i, n. miasto Helwetów.

aviditäs, tätis, /. (avidus) chciwość, żądza, łakomstwo, chęć zysku: se-nectus mihi sermonis aviditatem au-xit, potionis et cibi sustulit Ci.

avidus 3. adv. avide (avéré) żą-

Aventïnus 3. awentyński: mons CiS Awentyn, jedno z 7 wzgórz Rzymu; subst. Aventïnus, i, m. 1) góra Awentyn; 2) syn Herkulesa i Rey F, król Alby i ojciec Prokasa L; Aven-tlnum, i = Aventinus.

na-

miętny, dziki: fas atque nefas non

discernunt avidi Я, novarum rerum

aveo 2. (starsza forma haveo) cieszyć się czemś, pożądać, pragnąć: parto, quod avebas H; jako forma dny, chciwy, łakomy, żarłoczny, powitania: avë, avëte, avëto CiS

a. S skłonny do buntu, ingenium avi-

witaj.

Avernus, i, w. (sc. lacus) jezioro koło Kum (Cumae), gdzie miało być    dum ad pugnam L, av. mare Я wszyst-

wejście do podziemia; stąd: świat pod-    ko pochłaniające, avidus \ olcanus Я,

ziemny; adi. Avernus 3. awerneński; śubst. Averna, örum, n. okolica około A. i podziemie; adi. Avernälis, e, z jeziora A.

a-verro 3. zmiatać: piscis mensa а. Я zakupić

averrunco 1. odwrócić, oddalić:

a. cursus F spieszny.

sa

avis, avis, f. ptak, ptactwo, ptak wieszczy; przen. znak, wróżba, ptak jako konstellacya: aves aestivae L przelotne, Candida venit avis longis invi-colubris F bociany, mala avi Я pod złą wróżbą, ales avis lato sub tegmi-

ne caeli Ci.

avïtus 3. (avus) dziadowski, odziedziczony: malum L.

avius 3. od drogi, bezdrożny, daleki, nieuczęszczany, samotny; subst. avia, örum, u. bezdroża, dalekie miejsca, pustynie: avia itinera L marsze po bezludnych okolicach, avia cursu dum sequor F, per avia ас derupta praeire T.

avocätio, ônis, /. (avoco) odwoła-

iram deorum L.

a-voco 1, odwołać; prsen. odcią

gać, odrywać: pubem Albanam in

ar-

äversor, oris, m. (averto) złodziej, à-versor 1: odwracać się; prsen. wzgardzić, brzydzić się, odepchnąć, äversus, zob. averto. äverto (starsza forma avortoi 3. verti, versurn: 1) odwrócić, zwrócić w inną stronę: (lumen a. C, iter ab A-rare avertere C zwrócić się w bok od A., tum prora avertit F obróciła się, totius Galliae animi a me aver-tuntur C; 2) oddalić, usunąć: pestem nie, wstrzymanie. F, omen Ci, barbaros a portis a. C, hominem ab incepto a. L. curas dictis

cem avocare L, Pompeium a Caesaris coniunctione Ci, avocare animum a luctu Ci rozerwać.

ä-volo 1. odlecieć, uciec: citatis equis avolant Romam L, hinc avola-re Ci umrzeć,

avunculus (avonculus), i,m. (demin. do avus) wuj, brat matki, avus, i, m. dziad, przodek, axenus i axînus 3. (âfcvo;) niegościnny: pontus ax. CiO Czarne morze, u Greków zwane pontus euxïnus (gościnne).

axis, is, m. (ai-Mv por. niem. Achse) oś wozu ; preen, wóz, oś nieba, biegun (zwłaszcza północny), strona nieba, niebo: axis temone revulsus 0, terra circum axem se torquet Ci, axis borëus 0 północ, Atlas axem humero torquet O, nudo sub aetheris axe V pod gołem niebem, venio sub axem caeli V nieba.

axis, is, m. deska.

Axius, ii, m. (wAljto;) rzeka w Macedonii.

Axona, ae, m. ’'zeka w Gallii belgijskiej, dziś Aisne wpada do Isary (Oise), pobocznej Sekwany.

В.

bacatus 3. z pereł, perłami wysa

Babylon, önis, /. (BaßuXo>v) miasto po obu stronach Eufratu (obecnie ruiny); adi. Babylönius, 3. babiloński : nurneri B. H astrologiczne tablice chaldejskich wieszczków; subst. Babylönius, ii, m. Babilończyk; Babylonia, ae, /. (sc. mulier) l)Babilonka; 2) (sc. terra) kraj B. ; 3) (sc. urbs) miasto B.

baca i bacca, ae, /. jagoda, owoc, oliwka; preen, perła: bicolor baca Mi-nervae 0 zielone i czarne oliwki, ni-tebant in auribus bacae 0.

dzony.

baccar, aris, n. i baccafis, is, /. (ßefcxxptO roślina, z której korzeni wyrabiano wonny olejek.

Baccha, ae, /. (Ваху*)) Bachantka, należąca do orszaku Bachusa: Bacchis initiari L przypuścić kogo do tajemnic kultu B.

Bacchanal, älis, n. uroczystość niemoralna na cześć Bachusa, także w Rzymie obchodzona, którą r. 186 zakazał senat; miejsce odbywania tych uroczystości; preen, uczta Bacchanalia (Vitellii) T.

bacchätio, önis, f. (bacchor) hulanka, biesiada.

Bacchèus 3. (Bax-/£oç) Baccheïus, bachusowy.

Bacchiadae, arum, m. (Baxyy<*oat) ród panujący w Koryncie przez Bak-chisa z rodu Heraklidów założony (924-657).

Bacchicus 3. (Baxyixôç) bachicki. bachusowy.

Bacchis, idis, /. ( Bazy ic )=b ach an t к a.

Bacchius — Bacchicus.

bacchor 1. (Bacchus) obchodzić uroczystość Bachusa, szaleć jak Bachant-ki ; preen. 1) szaleć, hałasować, hulać, szumieć; 2) kłąkać się, latać dokoła: non sanius bacchabor Edonisif, bac-chari in caede Ci, regina per urbem bacchatur V jak szalona przebiega miasto; PPP. bacchätus 3. miejsce, na którem odbywa się uroczystość B.: Taygeta bacchata virginibus Lacae-nis ,'dat.J V w szale bachicznym przebiegany, okrążany przez...

Bacchus, i, m. (Bâxyo;) syn Jowisza i Semeli, bóg wina, krzewiciel cy-wilizacyi, darzy natchnieniem; preen.

1)    okrzyk na cześć Bachusa: audito Baccho V (przy okrzyku: io, Bacche!;

2)    winna latorośl : Bacchus amat colles, aquilonem et frigora taxi V; 3) wino: mella Bacchi domitura saporem V.

Bacënis, is, f. (sc. silva) las Tu-    izba do kąpieli, łazienka, kąpiel ; plur.

ryngski i góry, okrążające od północy    balinea (balnea), örum i balneae,

Czechy i Morawy aż do Dunaju, bâci-fer, fera, ferum (baca) wyda-

ärurn, /. zakład kąpielowy, łaźnia, ballista, f. (ßaXXia-^i; od ßaXXiiT«) ku-jący jagody: bacifera Pallas O drze- sza, machina wojenna do ciskania kawo oliwne jako drzewo poświęcone mieni, belek i t. d.

Palladzio.

balneätor, öris, m. utrzymujący bacillum, i, n. (demin. do baculus) łaźnię, stróż łazienny, łaziebny. mały kij, laska liktorów.

Bactra, örum, m. (Bâ/.-pa) główne miasto krainy, leżącej nad środkowym brzegiem rzeki Oxus; prsen. mieszkań- urn, /. owce. cy tej kramy; adi. Bactriänus Я. bak-

balneolum, i, m. (demin. do balneum) łazienka.

bało 1. beczeć; poet, balantes,

balsamum, i, n. (ßaXaauov) drzewo balsamowe, balsam.

balteus, i, m. rzadko balteum. i, n.

tryjski.

Baebius 3. nazwa rodu rzymskiego (gens).

Baecula, ae, f. miasto w Hiszpanii.

Baetis, is, m. (Barn:) główna rzeka jako n. pr przezwisko M. Fulwiuśza, południowej Hiszpanii (Guadalquivir). ojca Fulwii, żony M. Antoniusza.

Bandusia, ae, f. źródło ulubione

pas, pendent.

bambalio, önis, m. (ßapßaXiwv) jąkała;

Bagrada, ae, m. (Baypiä*;) rzeka między Utyką a Kartaginą.

Baiae, arum, /. miasto nadmorskie niedaleko Neapolu, słynne miejsce kąpielowe; adi. Baiänus 3. ba-jański.

Horacego, może w Sabinum.

Bantia, ae, f. miasto w Apulii; adi. Bantïnus 3.

barathrum, i, n. (ßoipa&pov) otchłań, przepaść.

barba, ae, /. (por. broda, Bart)

baiulus, i, m. dźwigający ciężary, balaena, ae i ballaena, f. (oâXatva) broda; prsen. łupi barba H pysk.

Barbäna, ae, m. rzeka w Illiryi, dziś Bpjana.

wieloryb.

balanus, i, f. (ßaXavo;) żołądź: pressa b. H olejek z arabskiego drzewa. barbaria, ae, i barbaries, ci, f. balatro, önis, m. błazen, figlarz, kraj obcy, obczyzna (w przeciwstawieniu do Grecyi i Rzymu), kraj bar-bälätus, Qs, m. (bało) beczenie barzyńśki; prsen. lud barbarzyński,

dzikość obyczajów, surowość, okru-balbus 3. 1) jąkający się, jąkała;    cieiistwq: non solum Graecia et Italia,

2) przydomek (cognomen) rodów rzym-    sed etiam omnis barbaria Ci, Graecia

skich gens Attia, Cornelia i in.    barbariaę (= Troiae) lento collisa du-

balbütio 4. jąkać się. zacinać się,    ello H; prsen. poëtae nomen nulla

bełkotać, szeplenić, mówić pieszczotli-    barbaria violavit Ci, Caesar barbariam

pajac.

owiec.

wie Ci.

ex Gaditanorum moribus delevit Ci.

barbaricus 3. cudzoziemski, obcy. barbarus 3. adv. barbare (ßäp-ßapo?) obcy, cudzoziemski; prsen. 1) nieukształcony, nieokrzesany; 2) okru-

Baleäris lub Baliaris, e, balear-ski; subst. Baléares, ium, /. (insulae)

1) wyspy B., Mallorka i Minorka koło Hiszpanii; 2) mieszkańcy tych wysp; adi. Baleäricus 3. balearski; jako n. tny, dziki; subst. barbarus, i, m. cu-pr. przydomek К w. Metella, zdobywcy dzoziemiec, barbarzyniec (w przeciwieństwie do greckiej kultury): cum balineum i balneum, i, n. (ßaXavElov) barbaris Graecis bellum erit L (z Rzy-

tych wysp.

mianami), Miltiades insulas, quae bar-baros adiuverant, bello persequitur N Persów, barbarus eonflixit postridie N (król perski); (w przeciwieństwie do rzymskiej kultury) ilia vox „civis Roma-anus sum“ inter barbaros saepe salutem tulit Ci, immanes et barbari mores Ci.

barbätulus 3. (barba) małą bródkę mający.

barbätus 3. (barba) brodaty; subst. brodaty, brodacz, dawny Rzymianin, gdyż później brody golono: aliquis mihi ab inferis excitandus ex barba-tis illis Ci; jako n. pr. przydomek (cognomen) P. Korn. Scipiona.

barbitos, i, m. ißxpßtTo;) lutnia, lira, barbula, ae, f. (demin. do barba) bródka; jako n. pr. przydomek Qu. Aemiliusa.

Barca lub Barcas, эе, т. Barkas, praojciec rodu Barkasów w Kartaginie, do którego należał Hamilkar, ojciec Hannibala; adi. Barcïnus 3. bar-cyński; subst. Barclni, örum, m. ród Barkasa.

Barci, ös, f. (BâpxTj) miasto koło Cyreny; Barcaei, örum, m. (Bapxaîot) mieszkańcy B., plemię koczownicze.

bardïtus,üs. m. i bäritus, üs, pieśń bojowa Germanów, okrzyk wojenny, bardus 3. głupi, tępy.

Bargüsii, örum, m. lud w Hiszpanii półn.-wseh.

Bargyliae, arum, f. i Bargylia, örum (BapyuXta) miasto w Karyi. bäritus, üs, sub. barditus. Barium, ii, n. miasto w Apulii, dziś Bari; adi. Barinus 3.

bäro, önis, m. zwierzę, słoń ; prsen. głupiec.

barrus, i, m. wielki zwierz, słoń. basilicus 3. (ßxaiXtxo;) adv. e, królewski; subst. basilica, ae, f. (ßa^tXt-X7j citod) hala, hala sądowa, gmach publiczny w Atenach o kilku nawach, tak od archonta BaatXeJ; nazwany, przeznaczony do posiedzeń sądowych. W tym samym celu budowano je w Rzy-mie: najstarszą w Rzymie byîa b. Porcia, zbudowana w г. 185 przez M. Porc. Katona; później przybyła b. Aemilia, Julia i w. in.

Basilus, i, m. przydomek (cognomen) rodu Minucyuszów.

basis, is, /, (ßaat;) podstawa, spód, postument, baza.

Bassänia, ae, f. miasto w Illiryi; Bassänltae, ärum, m. mieszkańcy.

Bassareus, m. (ßaa'.Mtpeu;)=odziany w lisią skórę, przydomek Bachusa.

Bastarnae i Basternae, arum, m. lud słowiański, osiadły nad Prutem.

Batävi, örum, m. lud celtycki, osiadły na wyspie przy ujściu Renu do morza: insula Batavorum С.

Batävodürum, i, n. miasto Bata wó w.

Bathyllus, i, m. 1) chłopiec z Samos, ulubieniec Anakreonta; 2) aktor w Rzymie T.

batillum, i, sob. vatillum.

Battus, i, m. (Ватто;) 1) założyciel Cyreny; 2) pasterz.

Batulum, i, n. miasto w Kampanii. Baucis, idis, /. żona Filemona 0. Bavius, ii, w. lichy poeta rzymski za czasów Wergilego.

beätitäs, tatis /. i beâtitüdo, inis, szczęśliwość.

beätus, sob. beo.

Bebryces, um, m. (Bs'ßpuxe;) lud w Bitynii; adi. Bebrycius 3. bityński.

Bedriacum, i, (pob. /. Bebriacum) n. wieś między Kremoną i Mantua, pole bitwy w wojnie Otona z Wite-liuszem; stąd adi. Bedriacensis T.

Belgae, arum, m. Belgowie, mieszkańcy Gallii północnej; adi. Belgi-cus 3. belgijski; Belgica i Belgium, ii, n. póln. część Gallii, Belgia. Belides, sob. Belus. bellator, öris, m. (bello) wojownik; adi. wojowniczy, bitny, waleczny: bellator deus V bóg wojny, b. equus T rumak bojowy. Romanus mari bellator non erat L nie walczył.

z trybunami; personif. mortiferumque in limine Bellum F.

bellätrix, leis, f. wojownicza, bohaterska.

bellë (adv. do bellus) pięknie, grzecznie, wybornie, dobrze.

Bellerophön, phontis i Bellero- katny. phontes, ae, m. (ВгХХеросром) wnuk Syzyfa, syn Glaukosa, który zabił Chi- słoń, potwór, merę przy pomocy konia Pegaza.

bellicosus 3. (bellicus) wojowni- potworów, czy. bitny: ipse bellicosus, at ille... imbellis S.

bellus 3. (demin. do bonus, por. bene) îadny, piękny, grzeczny, deli-

belua (bellua), ae, /. zwierz, np.

beluosus 3. pełen dzikich zwierząt,

Belus, i, 1) założyciel państwa babilońskiego; w mitologii greckiej jest bellicus 3. (bellum) ściągający się    synem Posejdona, królem Egiptu, oj-

do wojny, wojenny ; subst. bellicum, i,    cem Danausa, Egiptosa i Cefrusa,

ny T; adi. Bëlicus 3.; Belides, ae, m. (BrjXtSr);) potomek В-sa: a) Lynceus, syn Egipta; b) Palamedes, prawnuk Cefeusa; Bêlis, idis, /. (BrjXt'g) mianowicie plur. Belides, urn, /. Danaidy, córki Danausa.

n. (sc. signum) sygnał, hasło;przen. wo- praojcem królów Tyru, ojcem Dydo-jowniczy, wojujący: Graecia bellica gloria floruit Ci; bellica dea 0=Pallas.

belli-ger, gera, gerum (bellum ge-rens) wojnę prowadzący, wojenny.

Benacus i, (sc. lacus) m. dziś: je-

belligero 1. wojnę prowadzić, wojować, walczyć.

bene (melius, optime) dobrze, słusznie, szczęśliwie; (przy przymiotnikach i przysłówkach) bardzo, dosyć, znacznie: bene polliceri S wielkie czynić obietnice; si ego hos bene novi Ci dokładnie; vivitur parvo bene H szczęśliwie; homo bene sanus CHI całkiem; senatus optime cum aratoribus egit

belli-potens, tis, potężny w wojnie, bitny, waleczny: tibi magne b. 0 zioro Garda.

= Mars, bóg wojny.

bello 1. wojować, wojnę prowadzić; przen. walczyć, bić się: homines bellandi cupidi C; hoc bellum bella-tum est L prowadzono, bellor 1. —bello.

Bellona, ae, /. (bellumï bogini wojny, siostra Marsa. Miała świątynię na polu Marsowem, gdzie odbywały się Ci obszedł się przyjaźnie; bene audire posiedzenia senatu celem wysłucha- Ci mieć dobrą sławę; bene dicere:

dobrze, dokładnie mówić; bene dicere alicui: o kim dobrze mówić; bene fa-

nia posłów i wodzów.

cere: dobrze, trafnie wykonać; bene facere alicui: komuś dobrodziejstwo

Bellovaci, Drum, m. lud celtycki w Gallii belgijskiej.

wyświadczyć; sibi bene facere: zrobić

factum, i, n. dobry, szlachetny czyn, zasługa, dobrodziejstwo: bene est ali-

bellum, i, (staro lać. duellum) wojna; poet, i przen. bitwa, potyczka, walka: inter pacem et bellum medium sobie przyjemność; stąd subst. bene-nihil Ci; civile Ci wojna domowa;

bene habet: dobrze jest, jestem zado-

bene-ficentia (benificentia). ae, f. (beneficus) dobroczynność.

beneficiärius (benificiärius) 3. z dobrodziejstwa korzystający; subst. be-

domi bellique CiL w pokoju i w wojnie; in eo bello L podczas tej wojny; cui: dobrze mu się powodzi; bene est, zwroty : b. ducere C — b. trahere Ci przewlekać ; b. parare, comparare Ci wolony. przygotować się; b. inferre alicui Ci wydać; bellum deferre alicui Ci po-ruczyć prowadzenie wojny; pugnam cernimus ceu cetera nusquam bella forent V; bellum tribunicium L spór neficiarii, órum, m. (sc. milites)

żołnierze uwolnieni od ciężkich robót.

bene-ficium (benificium), ii, n. (bene facere) dobrodziejstwo, przysługa, łaska; wabi. za pośrednictwem, przy pomocy, z łaski, dzięki; wynagrodzenie, w)\szczególnienie, wywyższenie, przywilej: in re p. praestat benefici quam male lici immemorem esse S; dare, tribuere b. Ci wyświadczyć: ali-quid in beneficii loco petere Ci jako łaskę; beneficio deorum C dzięki; be-neficio sortium C z łaski losu; tribu-nos creare consulum fuerat b. L przywilej; in beneficiis ad aerarium delatus est Ci był polecony do nagrody ze skarbu państwowego.

bene-ficus (benificus) 3. dobroczynny, usłużny, uprzejmy.

Beneventum, i, n. miasto w Sam-nium; adi. Beneventänus 3.; Bene-ventani, örum, m. mieszkańcy B.

bene-volentia (benivolentia), ae. /. życzliwość, przychylność, dowody przychylności, wziętość.

bene-volus (benivolus) 3. adv. be-nevolë, życzliwy, łaskawy, przychylny; cornp. benevolentior, benevolen-tissimus.

benignitas, tätis, f. (benignus) dobroć, dobrotliwość, życzliwość, uprzejmość, łaskawość, łaska, hojność: pęto a vobis, ut eadem benignitate qua so-letis verba mea audiatis Ci; deûm immortalium benignitate omnium for-tunae sunt certae Ci; satis superque me benignitas tua ditavit H łaska.

beni-gnus 3. adv. benigne, dobrotliwy, życzliwy, przyjazny, łaskawy, dobroczynny, szczodrobliwy, żyzny, płodny: fortuna nunc mihi, nunc alii benigna H; plebs benigne arma се-pit L chętnie; (jako forma podzięki)-. tu quantumvis tolle; benigne H dziękuję; benignius deprome vinum H szczodrzej; benigne sibi a populo R. factum Ci wyświadczył mu dobrodziejstwo; benignus ager O żyzna.

beo 1. obdarzyć, uszczęśliwić: se vino beare' H uraczyć się winem ; PPP. jako acli. beätus 3. adv. beâtë, wzbogacony, bogaty, majętny, szczęsny, zadowolony,szczęśliwy, błogosławiony, błogi (o umarłych): dum aedi-ficant tamquam beati, in aes alienum incidunt Ci; beata Iloma H; satis beatus unicis Sabinis II\ agricolae parvo beati H\ virtue efficit vitam beatam. Ci; in beatorum insulis im-mortale aevum degere Ci; (subst.) in viitule est ipsum beaturn Ci.

Berecyntes, urn, m. (Bspsxuv-e;) i Be-recynthae, arum (Besextiv-at) lud w południowej FYygii; adi. Berecyntius 3. mater B. lub Berecyntia 0 = 0ybele; Berecyntius heros ö=Midas, syn Cy-beli.

Berenice, es, f. (Bspevtxri) córka A-gryppy I, króla Iudei.

Beroë, es, 1) Oceanida V; 2) żona Dorcylusa V.

Beroea, ae, f. (Bî’potx) miasto w Macedonii; adir Beroeaeus 3. (Beaotaloî); subst. Beroeaei, örum, m. mieszkańcy B.

Bërônes, urn, m. lud w Hiszpanii. Bërytus, i, f. (Brjpu-ó;) miasto fe-nickie, dziś Bajrut.

bës, bessis, m. [pierw, dues) dwie trzecie części całości.

Bessi, örum, m. (Вгаслл) lud w Tra-cyi; adi. Bessicus 3.

bestia, ae, f. zwierz, dziki zwierz; przen. plur. walka z dzikiemi zwierzętami; jako n. pr. przydomek Kal-purniusza.

bestiärius 3. tyczący się zwierząt; subst. bestiärius, ii, m. gladyator walczący ze zwierzętami w cyrku.

bestiola, ae, f. (demin. do bestia) zwierzątko.

beta, ae, /, burak.

Biänör, 6i is, m. (Bictvwp) heros, założyciel Mantui.

Bias, antis, m. (Btaę) jeden z 7 mędrców, współczesny Solona.

bibliotheca, ae, / i bybliothece,

bi-fer, tera, ferum, dwa razy ro-

ós (ßußX[o{hfr7j) księgozbiór, biblioteka. dzący.

bi-fidus 3. (fmdo) na dwie części

bi-foris, e (fores), otwierający się

bi-formatus 3. dwukształtny : Ia-

bibo 3. bibi, pić; prsen. nasiąkać, wsiąkać w siebie, wciągać w siebie, podzielony, chłonąć; poet, extremum Tanain si bi-beres Я gdybyś mieszkała nad Donem; na dwie strony, dwuskrzydły, mający hasta bibit cruorem V; amphora fu- dwa otwory, mum bibere instituta Я; pugnas bibit

aurę volgus Я chciwie słucha; Dido nus b. 0 — bifrons.

bi-formis, e, dwukształtny, mają-

bibebat longum amorem V Dydona chłonie w siebie miłość, która trwałą cy dwa ciała, podwójny.

bi-frons, tis, z podwójnem czołem, obliczem: Ianus V.

będzie.

Bibracte, is, n. stolica Eduów

bi-furcus 3. rozdwojony, roso-

w Galii środkowej, dziś Autun.

Bibrax, /. miasto Remów w Galii chaty.

biga, ae, /. i bigae, ärum (bi-iugae) Bibroci, brum, m. lud w połudn. dwusprząg, wóz parokonny.

blgâtus 3. z dwusprzągiem ; subst.

belgijskiej.

Brytanii.

Bigerra, ae, f. miasto w Hisz-

bibulus 3. {por. bibo) chętnie pi- bigäti, órum, m. (sc. nummi) pieniądze jacy, pragnący; prsen. wciągający srebrne z stemplem wozu parokonnego, wilgoć, wilgotny; jako n. pr. przydomek (cognomen) rodu {genś) Kalpur- panii.

niuszów i Publiliuszów.

bi-ceps, cipitis (bi = dui i caput) dwugłowy, o dwu szczytach: Parnassus 0.

bi-color, oris, dwubarwny. bi-corniger, gera, gerum, dwu-

rogi.

Bigerriones, urn, m. lud na północ od Pireneów.

bi-cornis, e, dwurogi: luna bicor-nis Я półksiężyc; furca b. V widełki dwoma językami mówiący; nieszczery,

obłudny.

bilis, is, f. żółć; prsen. gniew, niechęć, zmartwienie ; atra bilis = melancholia: meum iecur urere bilis Я

bi-iugis, e i biiugus 3. (iugum) w parze zaprzężony; subst. biiugi, órum, m. dwusprząg, wóz wojenny, bi-lïbra, ae, f. dwa funty, billbris, e (bilibra) dwufuntowy. bi-linguis, e, dwujęzyczny; prsen.

o dwu ramionach.

gniew; bilem commovere Ci rozgniewać.

bi-corpor, oris, dwucielisty. bi-dens, tis, dwuzębny; subst. 1) bidens, tis, f. (sc. hostia) zwierzę, owca; 2) motyka o dwu zębach.

bi-lix, llcis,' o podwójnej nitce, o ofiarą, ogradzano {por. puteal) podwójnym drucie: lorica b. V podwójnie z drutu spleciony pancerz

bidental, älis, n. miejsce, w które uderzył piorun; miejsce takie oczyszczano

i uważano za święte.

bi-lustris, e (lustrum), dziesięcio-

Bidis, is, f miejscowość koło Sy- łańcuszkowy, rakuz; adi. BidTnus 3.

bi-maris, e, leżący przy dwóch morzach, otoczony dwoma morzami, bi-marïtus, dwa razy ożeniony, bi-mäter, tris, m. dwie matki ma-jąoy, przydomek Bachusa.

bi-duus 3. (bis dies) dwudniowy. letni, biduum, i, n. przeciąg dwóch dni. bi-ennium, ii, n. (bis i annus) przeciąg dwóch lat.

bi-färiam, podwójnie, na dwóch miejscach, na dwie strony.

bi-membris, e, podwójny kształt mający, dwukształtny, jak Centau-rowie.

bi-mestris, e, dwumiesięczny, bl-mulus, dernin. od bimus 3. dwu-zimowy, dwuletni: bimus honor O podwójny konsulat.

Bingium, ii, n. miasto nad Renem: bini, ae, a, gen. bïnüm (= duini od duo) po dwóch ; (prsy pluralia tantum, prsy rsecsach i o osobach, które występują rasem, w parse): dwa: quot-annis bini reges creabantur A; bis bina quot sunt Ci; binae litterae Ci dwa listy; anteibant lictores cum fas-cibus bini Ci.

bi-noctium, ii, n. (nox) dwie nocy. bi-nöminis, e, dwuimienny, о dwóch imionach.

Biön, önis, m. (Btojv) filozof grecki, uczeń Teofrasta (około r. 280), cynik i satyryk; adi. Bionëus 3. (Buôvetoç). bi-palmis, e, dwie piędzie długi, bi-partltus 3. i bipertltus (partio) podzielony na dwie części ; abl. (adv.) bipartitö, podwójnie, na dwie części, z dwóch stron.

bi-patens, tis, z dwóch stron o-twarty.

bi-pedalis, e, dwust.opowy. bipenni-fer, fera, ferum (bipennis) noszący obosieczną siekierę.

bi-pennis lub bi-pinnis, e, obosieczny, dwusieczny; swbsf. bipennis, is, f. (sc. securis) topór obosieczny: ornus accisa crebris bipennibus V czę-stemi uderzeniami siekier.

bi-pës, pedis, dwunożny; subst. bipes, pedis, m. dwunogi.

bi-rëmis, e (remus) dwuwiosłowy, opatrzony dwoma rzędami law wiosłowych; subst. birëmis, is, f. (sc. navis) dwuwiosłowiec.

bis (por. gr. 8ц) dwa razy: bis bina Ci = 4; bis centena milia H — 200000; poet, bis trium ulnarum toga H sześciołokciowa; bis terque Ci częściej ; bis terve H rzadko.

Blsaltae, arum, m. (BtaàXxac) lud tracki nad Strym-onem; adi. Bisalti-cus 3. ; subst. Bisaltica, ae, f (sc. terra) kraj B.; Bïsaltis, idis, f. córka Bizaltesa, bohatera, Teofane; z nią, zamieniwszy ją w owcę, spłodził Po-zejdon barana, na którym uciekli Fry-xus i Helle.

Bisanthë, sob. Bizanthe.

Bistones, um, m. (Biaxovsç) lud tracki; adi. Bistonius 8. tracki; Bisto-nis, idis (Btoxoviç) tracka Bachantka.

bi-sulcus 3. na dwoje rozłupany.

Bithyni, órum, m. (Bdbvoî) lud tracki, który przez Bosfor przywędrował na północne wybrzeże Azyi Mniejszej ; adi. 1) Bithynus 3. bityński; subst. Bithynis, idis, Bitynka; 2) Bithyni-cus 3. przydomek Pompejusza jako zwycięzcy Bitynii ; 3) Bithynius 3.; jako subst. Bithynia, ae. f. (sc. terra) Bitynia, kraj nad Czarnem morzem, przez Pompejusza zamieniony w pro-wincyę rzymską.

Bitias, ae, m. (Bcxîa;) 1) Trojanin;

2) Tyryjczyk.

Bitön, önis, m. (Bixwv) brat Kleo-bisa, syn argiwskiej kapłanki Uy-

dyPPyL

bitumen, inis, n. klej ziemny, smoła, asfalt.

bitumineus 3. smolny, asfaltowy.

Bituriges, urn, m. lud celtycki w Akwitanii.

bi-vius 3. (via) o dwóch drogach; t subst. bivium, ii, n. droga rozstajna.

Bîzanthë, es, f. (Btaxv&r)) trackie miasto nad Propontydą.

blaesus 3. niewyraźnie wymawiający, szepleniący ; przydomek (cognomen) niektórych rodów (gens) rzymskich.

Blandae', arum, f. miasto nadbrzeżne Lukanii.

blandi-loquentia, ae, f. przy.mila-nie się w mowie.

blandlmentum, i, n. (blandior) pochlebstwo, pochlebna mowa; prsen.

gurty.

przymilanie się, ponęta, ujmowanie, przyprawa: blandimenta muliebria£, multa nobis natura blandimenta ge-nuit CV, sine blandimentis expellunt fa-mem T bez przypraw.

blandioF Ł. pochlebiać, przymilać się;preen, wabić, nęcić: votis suis blan-diri 0 schlebiać swoim życzeniom = wierzyć temu, czego się sobie życzy; blanditur coeptis fortuna T uśmiecha się, sprzyja; blandiens, ut duceretur in Hispaniam L przymilając się prosił; voluptas blanditur sensibus Ci schlebia.

blanditia, ae, /. (blandus) pochlebstwo; plur. słowa pochlebne, przymilanie się, grzeczności; рггеп. ponęta, powab: nulla in amicitia pestis major quam blanditia Ci, iracundiae oc-cultae, blanditiae apertae Ci, illi... blan-ditias dicimus O grzeczności prawimy, blanditiis voluptatum deleniti Ci powabem.

blandus 3. adv. blandê, pochlebny, przymilający się; preen, powabny, przyjemny, ponętny: blandus (Orpheus) ducere quercus H czarującymi tonami nęci, sumptuosä blandior hostia H milsza od kosztownej ofiary, blanda verba 0.

blatero 1. paplać, bredzić.

blatta, ae, /. owad, mól.

Blossius 3. nazwa (nomen) rzymskiego rodu (gens).

boärius i bovärius 3. ^bos) do wołów odnoszący się; forum boarium lub samo boarium, targowica wołowa, wolne miejsce między Velabrum, Circus Maximus i Tybrem : pontibus et magno iuncta est celeberrima cir-co area, quae posito de bove nomen habet O.

Boccar, eob. Bucar.

Bocchus, i, m. król Mauretanii.

bocula i bficula, ae, f. (demin. do bos) młoda krowa, jałówka.

Bodotria, ae, f. zatoka w Szkocyi Firth of Forth.

Słownik.

Boebê, es, f. (Botßr,) miasteczko i jezioro w Tessalii.

Boeötarches, ae, m. (Вслштаоутк) najwyższy urzędnik w Beocyi.

Boeöti, örum łub üm, w. (Botwroî) Beotowie, mieszkańcy Beocyi ; adi. Boeötus 3. (częściej) Boeôtius 3. be-ocki; Boeótia, ae, f. Beocya.

Boëthus, i, m. 1) stoik Ci; 2) rzeźbiarz około r. 370.

Bogud, udis, m. syn Bokchusa, król Mauretanii.

Böii i Böi, örum, m. lud celtycki, osiadły jużto nad Padem, jużto w Czechach i w górnej Austryi; część ich połączyła się z Helwetami a po ich pokonaniu osiadła w kraju Eduów; sing. Boius, i, m. ; Bola, ae, /. (sc. terra) kraj Bojów.

B61a, ae, f. i Bölae, ärum, miasto Ekwów w Lacyum ; adi. Bölänus 3. subst. Bólani, mieszkańcy B.

bolbus, eob. bulbus.

Bomilcar, aris, m. powiernik Ju-

Bona dea, staroitalska bogini urodzajności, czczona przez rzymskie niewiasty. Miejsce tajemnicze uroczystości zwało się »opertum«.

bonitas, tätis, f. (bonus) dobroć, dobry stan jakiejś rzeczy, doskonałość, zaleta, przymiot; preen, dobroć (serca), prawość: Campani superbi bo-nitate agrorum CiC urodzajność, At-tici bonitas N, bonitas causae Ci słuszność.

Bonna, ae, f. miasto nad Renem, dziś Bonn; adi. Bonnensis, e.

Bonónia, ae, /. miasto w Gallii przed alpejskiej, dziś Bolonia; adi. Bo-

nóniensis, e.

bonum, i, ». [od bonus, jako subst.) dobro, dar, zaleta, cnota: iis bonum et aequum divitiis carius erat S cnota i uczciwość, multa a natura ha-buit bona N, bonorum et vitiorum iudex Ci; plur. dobra, majątek, bogactwo: bona patria Ci; preen, korzyść,

nium.

pożytek, dobro: iis occidi patiem bono fuit Ci, bonum publicum T interes państwa.

bonus 3. comp. melior, us; superl. Optimus H. (optumus) I. (o rzeczach i osobach) : 1) dobry, doskonały, cnotliwy, zacny., dzielny: si hominibus bonarum rerum tanta cura esset S, optimos versus dicere ex tempore Ci, bonarum artium studia Ci sztuki piękne. aliquid melius facere Ci poprawić;

2)    zdatny, stosowny, odpowiedni: a-ger bonus pecori S, optimum factu Ci, optimum est domura reverti C, dux bone H, usus magister est optimus Ci;

3)    dzielny waleczny, tęgi: Iugurtham sequuntur bello meliores S, iuxta boni malique... obtruncari S; 4) szlachetny, znakomity: optimo cuique pereun-dum erat, reliquis serviendum Ci szlachta = optimates: 5) znaczny: bona pars hominum H. II. (o abstraktach)-. 1) dobry, pomyślny, przyjazny: sententia melior nulla esse potest Ci, bona fama Ci, in bonis rebus omnls contem-nere Ci w szczęściu, iubes eum bono animo esse Ci być dobrej otuchy, aliquid in bonam partem accipere Ci dobrze sobie tlómaczyć; 2) zdrowy, czerstwy : bona valetudo CiC, melior sanguis V; 3) szczęśliwy: spem bonam (wesołą) domum reporto HC, melius omen V, quod bonum faustum felix fortunatumque sit Ci; 4) (także o osobach): przychylny, łaskawy: boni divi V, bono animo in populam R. esse C. III. (o zaletach moralnych): 1) dobry, rzetelny, zacny, prawy, cnotliwy: optimo iure Ci na mocy zupełnego prawa, filius optimus atque mnocentissi-mus Ci; 2) dobrze usposobiony, pa-tryotyczny, subst. patryota: pars melior L patryoci, omnes boni semper nobilitati favemus Ci; w greckich stosunkach oznacza stronnictwo demokratyczne : neque Thrasybuli auctae sunt opes; nam fortius boni pro liber-tate loquebantur quam pugnabant N.

boö 1. (por. ßoivj ryczeć, brzmieć, boôtës, ae, acc. en. (powTrjç) woźni-, ca, gwiazda północna.

Bora, ae, m. góra w Macedonii, boreas, ae, m. (ßoßßa;) wiatr północny; personif. bóg wiatru półn.; przen. północ: Africus decertans aqui-lonibus H. Edónus Boreas V z Tracyi wiejący, mundi boreae finitimum latus JET.

borëus 3. (ß«ipeto;) północny.

Borysthenës, is, m. (Bopua$evT]î) Dniepr; adi. Borysthenius 3. amnis 0 rzeka B.

bös, bovis, mf. (ßoü;) wół, krowa, bydło rogate.

Bosporus i Bosphorus, i m. (Bóa-i:opo;) cieśnina, a mianowicie: 1) cieśnina konstantynopolitańska (B. Thra-cius); 2) cieśnina Jenikale (B. Uime-rius) między morzem Azowskiem i Czarnem : navita Bosporüm (= Bos-pororum) poenas perhorrescit H niebezpieczeństw obu cieśnin ; adi. Bos-porius 3. (BooTOpto;) nad B. i Bospo-ranus 3.

Bottiaea, ae, f. (Вотиаих) część Macedonii.

bovärius, zob. boarius.

Bovianum, i, n. miasto w Sam-

Bovil lae, ärum,/. miasteczko w La-cyum przy drodze apijskiej ; adi. Bo.

villânus 3.

bovillus 3. (demin. do bovinus) wołowy.

brâca, ae, częściej brftcae, arum, /. spodnie.

bräeätus, w spodnie ubrany : Gallia bracata Ci (w przeciwieństwie do Gallia togata — przedalpejska) Gallia zaalpejska, cognatio br. Ci krewni z Gallii zaalpejskiej.

bracchium i brachium, ii, w. (ßpa-yjwv) dolna część ramienia, ramię; przen. o wszystkiem, co ma podobieństwo do ramion: ciroumdare, inicere bracchia collo 0 uściskać, objąć; prao-

dem.

Bubastis, is, /. bóstwo egipskie,

here bracchia sceleri O być pomocnym, aliter curvantem bracchia can-crum V kleszcze, ramos annosaque brachia V konary, intendi brachia veils V drąg reja, muro bracchium in-iungere L szaniec.

bractea i brattea, ae. /. blacha cienka metalowa: crepitabat brattea vento V listki złote.

Brannovices, um, zob. Aulerci.

Brannovii, drum, m. lud celtycki, klienci- Eduów.

Bratuspantium, ii, n. miasto Bel-lowaków w Gallii belgijskiej.

Brennus, i, m. imię kilku wodzów gallickich.

Breuni, órum, m. lud illiryjski w dolinie Innu.

brevis, e, adv. breviter (ßp<*yyi) 1) (omiejscuj krótki, mały, nizki, wązki, płytki, miałki: iter breve Ci, (liber) in breve te cogi scie H zwinąć się, skurczyć, in scopulo luctans brevibusque vadis V mieliznach; subst. brevia lito-rum T mielizny = Eurus in brevia urget V; preen, krótki, zwięzły, treściwy: breve vitae curriculum Ci, quae copiosissime dici possunt, breviter strictimque a me dicuntur Ci, breve dicam C«\ quod ego brevi explicabo Ci, brevis esse laboro, obscurus fio HCi; 2) (o czasie' krótki, krótkotrwający, nietrwały, znikomy: pro brevi vita diuturnam memoriam reddere Ci, ad breve tempus Ci na krótki czas, brevi epatio interiecto C wkrótce; samo: brevi Ci wkrótce; ira furor brevis est H, nimium brevis flos rosae H, brevis dominus arborum H krótko żyjący, eyllaba longa brevi subiecta vocatur iambus II.

brevitàs, tätis, /. (brevis) krótkość, mała odległość, mały wzrost, zwięzłość.

Briareùs, ei, m. (Bptapïik) olbrzym «turęki Aegeon; Wergili zalicza go do Gigantów.

Brigantes, urn, m. lud w Szkocyi;

adi. Briganticus 3. należący do B.; jako subst. przydomek Juliusa, siostrzeńca Claudiusa Civilisa T.

Brindisium, ii, zob. Brundisium.

Briniätes, urn, m. lud w Liguryi nad górnym Padem.

Brïsëis, idos, /. (Bptar&) branka Achillesa.

Britannus 8. brytański; subst. Bri-tanni, órum, m. Brytanowie; Britannia, ae, f. Anglia i Szkocya; adi. Bri-tannicus 3. z В ; subst. Britannicus, i, nt. zaszczytny przydomek zwycięzców Brytanów; syn cesarza Klaudiusza i Messaliny, otruty przez Nerona.

Brixellum, i, n. miasto nad Pa

Brixia, ae, /. miasto w Lombar-dyi; adi. Brixiânus 3.

bromius 3. (ßpöiito?) hałasujący; subst. przydomek Bakchusa.

Bructeri, órum, m. lud germański nad rzeką Ems.

bruma, ae. f. ( = brevissima sc. dies.) najkrótszy dzień w roku, zima brumalis, e. m. odnoszący się do zimowego przesilenia dnia z nocą, -zimowy.

Brundisium i Brundusium, ii, v. miasto portowe w Kalabryi; stąd najkrótsza droga do Grecyi i na wschód; adi. Brundislnus 3. z B.; subst. Brun-disini, órum, m. mieszkańcy B.

Brutïdius Niger, retor i historyk za Tyberiusza.

Bruttius3. bruttyjski; subst. Brut-tii, órum, m. Bruttyowie, mieszkańcy połud. kończyny Italii.

brutus 3. (ßspi*) ciężki; preen, ociężały, tępy, głupi; przydomek rodu •gens. Juniac: 1) Lucius Brutus, oswo-bodziciel Rzymu; 2) Marcus Br. morderca Cezara; 3) Decimus Br. spólnik poprzedniego.

Bübassus i Babasus, i, /. miasto w Karyi; stąd Bübasis, idis, kobieta z B.

identyfikowane z Dyaną, córką Ozyrysa i Izydy.

bubo, ónjs, ni. sowa, puhacz. bubulcus, i, w. parobek od wołów, bubulus 3. tyczący się bydła rogatego, wołowy, krowi.

Bucar, aris, w. (Boccar) 1) król Mauretanii za czasów Hannibala; 2) wódz Syfaxa.

bucca, ae, /. policzek, gęba: quin Iuppiter illis ambas iratus buccas inflet H, quidquid in buccam venit Ci paplać, co komu na język przyjdzie.

buccuła, ae, f. (demin. do bucca) policzek, część hełmu okrywająca policzki.

bücerus 3. rogaty O. bucina, ae, /. róg, trąba, znak (dany trąbą), koncha Trytona: ad ter-tiam bucinain praesto esse L sygnał dla 3. straży nocnej, cava bucina su-mitur Tritoni O.

bücinätor, 5ris, m. trębacz, bücolicus 3. (ßouaaXixdi) pasterski; bucolica, (sc. carmina) on, ». pieśni pasterskie, sielanki.

bucula i bocula, ae, f. (demin. do bos) jałówka.

bufo, ónis, tn. ropucha, bulbus i bolbus, i, m. cebula, büleutërion, ii, ». (ßciuXeu^piov) miejsce posiedzeń rady.

bulla, ae, /. bańka na wodzie, bąbel, guz; puszka złota, noszona na szyi przez tryumfatorów i dzieci szlachetnego rodu, jako amulet przeciw urokom.

Bullis, idis, f. (ВЛХц) miasto w II-liryi; mieszkańcy: Bullidenses, ium, w., Bullienses, ium i BullTni, brum.

bumastus, i, /. (ßoü-fiaaro«;) winna latorośl o dużych gronach.

Bupalos, i, tn. (BoikaXo;) rzeźbiarz z Chios, nieprzyjaciel Hipponaxa.

Buri, órutn, tn. naród słowiański w okolicy Krakowa T.

büris, is, m. (ßoooi<) nasad pługowy, drzewce krzywe u radła, radio.

Büris, is, /. miasto w Achai.

Büsîris, idis, ж. król Egiptu krwiożerczy, zabity przez Herkulesa.

bustuärius я. (bustum) należący do stosu pogrzebowego; preen, subeł, grabarz.

bustum, i, n. zgliszcze, stos pogrzebowy, na którym palono zmarłych; preen, grób : b. reipublioae Ci,

b. nati O morderca.

Buthrötum, i, ». (Bou$po>TÓv) miasto w Epirze.

Butrótus, i, tn. rzeka wBruttium.

Buxentum, i, ». miasto w Lukanii.

buxus, i, /. i buxura, i, ». bukszpan, drzewo bukszpanowe; preen. rzecz zrobiona z bukszpanu: grzebień, piszczałka.

Byblis, idis, f. (BußXk) córka Mile-ta, zamieniona w źródło O.

Byblus, i,/. (BiißXos) miasto fenickie.

Byrsa, ae, f. twierdza w Kartaginie.

Byzantium, ii, ». (BuÇôvttiov) Bizan-cyum, dziś Konstantynopol; adi. By-zantius 3. (BuÇàv-toî); subst. Byzantii, orum, m. mieszkańcy B.

c.

Ç. Tą literą oznaczano niekiedy w odpowiednim związku cały wyraz od niej się rozpoczynający, a to: 1) Caius, imię (praenomen) rzymskie (wymawiaj Gaius) np. C. Julius Caesar;

2) C(ondemno) (potępiam oskarżonego) na tabliczkach sędziów wyroku-jąeych, stąd: littera tristis Ci; 3) C(en-tum) = 100.

caballus, i ,m. (хафаХХг,«) koń, szkapa.

Cabillonum, i, ». miasto Eduów w Gallii.

Cabïrus, i, tn. (Kißitou;) częściej plur. Cabiri, örum, tn. bóstwo opie-

KA I

kuńcze, czczone na północnycn wys- dat an reoto stet fabula talo Я czy pach morza Egejskiego.    sztuka upadnie czy spodoba się, tur-

cachinnätio, ônis; f. (cachinno) pe existimas eum causa cadere Ci

głośny śmiech.

cachinno 1. (cachinnus) głośno imiać się.

cachinnus, i, m. głośny śmiech, chichotanie: cachinnos eommovere Ci pobudzić do śmiechu.

cacumen, inis, n. wierzchołek,

szczyt.

przegrać proces; b) spadać, zmniejszać się, ubywać: ceciderunt animi CiL upadli na duchu, cadit ira OL, ventus cecidit L, cecidit pelagi fragor V; c) wpadać, popadać: cadere in morbum Ci zachorować, sub populi Romani imperium ceciderunt Ci dostali się pod, cadere in conspectum, sub cacfimino 1. (cacumen) zaostrzać, aspectum Ci być widocznym, quod czynić kończastem.    ne in cogitationem quidem cadit Ci

Cäcus, i, w. (Käxo;) syn Wulkana,    o czem się nawet nie myśli; d) przy-

olbrzym ziejący ogniem, zabity przez padać, dotyczyć: in multos haec su-

Herkulesa.

foret L, quo res cumque cadent F,

spicio cadit Ci, sapientia non cadit in cadaver, eris, n. {por. cadere) trup, hanc aetatem Ci nie jest udziałem; padlina, ścierwo; przen. (wyraz obelgi) e) przytrafić się, zdarzyć się, wypaść, bydle: ab hoc eiecto cadavere mihi wziąć obrót: si quid adversi casurum quicquam opis expetebam? Ci.

Cadmus, i, m. (КаЗцос) 1) według spes cadit ad irritum L spełznie na mitu syn króla Agenora, który szu- niczem.

caduci-fer, noszący laskę; subst.

kając siostry Europy, przybył do Beo- eadüceätor, 5ris, m. (caduceus) he-oyi i założył Teby; adi. Cadmëus 3.; rold, parlamentarz, poseł. subst Cadrnea, ae, f. (sc. arx) twier- cädüceus, i, m. i cäduceum, i, n. dza Teb; poet. Cadmëis, idis, /. (K<*8- laska herolda. fiTjfę) tebański; 2) Kat w Rzymie.

cado 3. cecidi, câsuin 1) upadać, herold; poet, przydomek Merkurego O. spadać, a to: (o pociskach) trafiać; cadttcus 3. (cado) spadający, spa-(o rzekach) spływać, wpadać; (o lié- dły, łatwo spadający, mający upaść, ciach, owocach i t. d.) opadać, spadać zginąć: belloque caduci Dardanidae na ziemię; (o gwiazdach) zachodzić, F polegli, mora leti caduco oratur iu-zapadać; (w walce) upaść, poledz, um- veni F przeznaczonemu na śmierć; rżeć; (o zwierzętach) być zabitym; przen 1) znikomy, marny: alia omnia (o miastach) być zburzonym: silex falsa, incerta, caduca, mobilia Ci; 2) lapsura cadentique adsimilis F, vela bez właściciela: in via caducae here-cadunt VO zwijają się, cadunt lapides ditatis Ci.

cadus, i, m. (xaSog) naczynie gliniane, dzban, kadź, beczka; przen. u H. wino: vina cadis onerarat Acestes F, ossa lecta cado F.

Cadusii, órum, m. lud nad mo-

caelo L, cadunt de montibus umbrae Cadurci, orum, m. lud w Akwi-V, pila lenius casura C, flumen in si- tanii. num maris L. verba cadentia Я które z ust wychodzą, in silvis lapsa cadunt folia V, suadent cadentia sidera somnos V, cadente die O ku wieczorowi, pauci de nostris cadunt C padło, a tanto cecidisse viro 0 zginąć, rzem kaspijskiem. per quos cecidere iusta morte Cen- Caecilius 3. nazwa rzymskiego ro-tauri Я, cadit hostia dexträ V; przen.    du (gens) plebejskiego zob. Metellus.

2) a) przepaść, przegrać: securus, ca- C. Caecilius Statius, komedyo-

pisarz około r. 180; adi. Caeciliänus 3. senex C. Ci w komedyi Gccyliusa.

Caecina, ae, m. przydomek rodu (gens) Liciniuszów.

caecitäs, tätis, /. (caecus) ślepota, caeco 1. (caecus) oślepić, uczynić ślepym, zaślepić, omamić.

Caecubus 3. eekubski, pochodzący z miejscowości w Lacyum koło Ga-ety iCaieta), sławnej z powodu wybornego wina; stąd: subst. Caecubum, i, n. wino cekubskie.

Caeculus, i, w. syn Wulkana, założyciel Prenesty.

caecus 3. ślepy: Appius ille caecus senex Ci; prsen. 1) zaślepiony, ślepy: ita caecus cupiditate et avari-tia fuisti Ci, animus cupidine caecus S; 2) niepewny, wątpliwy; 3) próżny, daremny: caeci ignés F błyskawice daremne, caeco Marte resistunt У w walce bezcelowej, caeca fortuna Ci;

4)    ciemny, ponury: caecus career У;

5)    ukryty, niewidzialny: limen erat caecaeque fores У, saxa caeca У podwodne, caecum dare cuspide volnus У niespodzianie t. j. z tyłu zranić; 6) ciemny, niejasny, niepewny, niedo-wiedziony: caecum erat crimen L, caecosque volutat eventus animo se-cum У, caeca fata H niezbadane.

caedes i caedis, is, /'. (caedo) ścinanie, mordowanie, zabójstwo, rzeź, zabijanie bydląt ofiarnych ; prsen. zabici, trupy, krew rozlana: intestinae caedes L zabójstwo krewnych, nullum in caede nefas У zabójstwo jest dozwolone, caedes et cupido У żądza mordu, multa caede bidentium H, ple-nae caedibus viaë T, caedes utrimque par fuit L liczba poległych, caede te-pebat humus У krew.

caedo 3. cecldi, caesum, w og, bić, a wiec: uderzać, bić, ciąć, ścinać, rąbać, rozbijać, zabijać, mordować, wycinać w pień: damnatus virgis ad песет caeditur Qi, arbores c. L, mate-riam C drzewo budulcowe, vineta sua

caedere H sobie samemu zaszkodzić, murum caedere L rozbijać, tot legio-nibus caesis Ci wyciąć, caeso sparsu-rus sanguine flammas У krwią zabitych, deos caesis hostiis plaeare Ci.

caelamen, inis, ». (caelo) rzeźba, płaskorzeźba.

caelätor, óris, m. (caelo) rytownik, rzeźbiarz.

caelebs, ibis, m. nieżonaty, bez-żenny, wolny, samotny: caelebs pla-tanus H bez winnej latorośli.

caeles, itis, m. (caelum) niebieski; subst. niebianin, bóstwo.

caelestis, e, (caelum) niebiański, boski; prsen. wspaniały, wyborny, nadzwyczajny; subst. bogowie, niebianie: o. aqua H deszcz, c. ignis T piorun, peritus caelestium T znaków niebieskich, bella с. O bogów, illae caelestes divinaeque legiones Ci, quos Elea palma reducit caelestes H bogom podobnych; subst. caelestes, urn i ium, m. bogowie: ultima caelestum terras Astraea reliquit O.

caełi-cola, ae, ni. mieszkaniec nieba, bÓSt\VO.

Caeliculus, sob. Caeliolus. caeli-fer, fera, ferum, niebo noszący, dźwigający.

Caeli-montänus 3. na wzgórzu

celijskiem leżący.

Caeliolus i Caeliculus, i, m. wschodnie stoki wzgórza Celijskiego w Rzy-mie.

Caelius-mons, wzgórze Celijskie w połud. wsch. stronie Rzymu.

Caelius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

caelo 1. ryć, rzeźbić, cyzelować, wyrzynać, zdobić w płaskorzeźby: in auro facta patrum caelata У przedstawione, caelatum Musis opus H ozdobiony ręką Muz.

caelum, i, n. sklepienie, sklepienie niebios, niebo, wysokość, powietrze niebieskie, klimat, strona świata, okolica: de caelo servare Ci badać znaki

niebieskie, de eaeîo tangi LV być ra- ba, verrunt caerula V sine morze, eae-żonym piorunem, commereia caeli O rula Palladis arbor O oliwka, с. an-obcowanie z bogami, caelo Musa beat gués Eumenidum V.

Ćaesar, aris, w. (Kaleap) przydomek

H czyni nieśmiertelnym, falsa ad caelum mittunt manes V na świat, in (cognomen) rodu (gens) Julijskiego. Od caelum Cato tollitur Ci sławić, aequare Oktawiana wszyscy cesarze mają ty-aUquid landibus caelo V wynosić pod tul Cezar —cesarz; adi. Caesareus 8. niebiosa, conlegam de caelo detraxi- i Caesariänus; subst. Caesarêa, ae,/. sti Ci pozbawiłeś sławy, potestne ti- miasto Cezara: 1) miasto w Palesty-bi huius caeli spiritus esse iucundus nie; 2) miasto w Mauretanii.

Ci, haec natura loci caelique est Ci, caelum mutant, qui H.

caelus, i, m. niebo, bóg nieba

(= Oüpavog).

caesariës, si, /. włosy długie na głowie.

Caesellius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

caementum, i, n. (caedere) kamień łamany.

Caenétls, ei, m. (Kàivs«;) bohater tessnlski.

Caesennius 3. nazwa rodu rzym-

skiego (gens).

caeslm (adv. od caedo), cięciem, rąbiąc ; prsen. c. dicere Ci ciętym spo-

caesius 3. siny, modry; także nazwa rodu rzymskiego (gens); adi. Cae-slänus 3.

Caeso albo Kaeso, önis, m. przydomek (cognomen) kilku rodów (gens) rzymskich.

Caesönius 3. nazwa rodu rzym

Caenîna, ae, /. miasteczko w La- sobem, krótko, cyum ; adi. Caenfnus 3.; Caeninen-ses, ium, mieszkańcy C. caenum, i, n. błoto, brud. caepa, sob. сера.

Caepasius 3. nazwa rodu rzymskiego (gens).

Caepio, przydomek rodu (gens)

skiego (gens).

caespes, itis, m. murawa, darń:

Serwiliuszowego.

caestätus 3. (caestus) zaopatrzony w rękawice rzemienne do szermierki : ludi c. T walka pa pięści.

caestus, us, w. rzemienne rękawice do szermierki.

zyi.

caetra, sob cetra.

Calcus, i, m. (Ktftxoç) rzeka w Mi-

Caere, n. i Caerës, itis, /. (sc. urbs) miasto w Etruryi, niegdyś Agylla, dziś oarbo positus in caespite vivo H; prsen. Cervetri, 40 km. od Rzymu; adi. Cae- 1) pole z darni; 2) ołtarz, rës, ëtis i itis; Caerites, um, m. mieszkańcy C., którzy mieli prawo obywatelstwa rzymskiego bez prawa głosowania, stąd: tabulae Caeritum spis obywateli, nie mająoych prawa głosowania, Caerite cera digni H zasługujący na degradacyę, na utratę części praw obywatelskich.

Càiëta, ae, f. (Коиг^) miasto portowe w Lacyum, od piastunki Eneasza nazwane, dziś Gaëta.

Całus == Gäius, eob. C.

Calaber, bra, brum, kalabryjski; stąd adi. użyte jako subst. Calabria, ae, f. (sc. terra; Kalabrya: Calabrae

caere-monia, ae, /. i caerimonia, uszanowanie, cześć, świętość, uroczystość, zwyczaj religijny, ceremonia: polluere caerimoniam legationis Ci, non religione nec caerimoniis T nie na świętem lub czcigodnem miejscu.

caerulus 3. (sam. caelulus od caelum) i caeruleus, modry, błękitny, nie- Piérides H muzy kalabryjskie = u-bieski, ciemnozielony, ciemny, czarny; twory Enniusza, gdyż E. urodził się n. pl. subst. caerula caeli 0 błękit nie- w Rudiae w Kalabryi.

Calagurris, is, f. miasto w Hiszpanii; Calagurrîtâni, örum, mieszkańcy.

cal am it äs, tatis, /. (calamus) wtaśc. uszkodzenie zboża; preen, szkoda, klęska, nieszczęście.

calamitosus 3. adv. ôsë, nieszczęsny, zgubny, szkodliwy, wystawiony na nieszczęście, biedny, nieszczęśliwy.

• •• i

Calacte, ës, f. (K*Xtj àx-nj) miasto na półn. wybrzeży Sycylii.

Calaïs, is, m. (KâXaï;) l) syn Bo-reasza; 2) młodzieniec H.

Caiamis, idis, m. (KdXajju;) rzeźbiarz ateński za Peryklesa.

calamister, tri, m. żelazko do zapiekania włosów; preen, o przesadnie ozdobnym stylu T.

calamisträtus 3. zapiekany: coma Ci.

calamus, i, m. trzcina, źdźbło, przedmiot z trzciny: piszczałka, strzała, pióro, wędka.

Calänus, i, m. (KdXavos) sofista z Indyi.

calathus, f, m. (xoćXa&oę) koszyk, naczynie, kubek.

Cälätia, ae, f. miasto w Kampanii; adi. Calatinus 3.; ». pr. przydomek Atiliusza, wodza w 1. wojnie punickiej.

Calaurëa i Calauria, ae, f. (K*X»d-psta) wyspa na wybrzeżu Argolidy z świątynią Neptuna, w której zginął Demostenes.

calautica» ae, f. czepek, calcar, äris, ». ostroga ; preen, podnieta, bodziec.

calceämentum, i, ». obuwie, calceo 1. obuwać, calceolus, i, m. (demin. do calceus) bucik, but.

calceus, i, »г. półbut, bucik: mu-tavit calceos Ci został senatorem, gdyż senatorowie nosili właściwe im obuwie ze sprzączkami.

Calchas, äntis, m. (KiXya;) wieszczek grecki pod Troją.

Calchëdôn i Chalcedon, onis, /. (XaXxrjôcôv) miasto w Bitynii nad Bosforem; Calchëdonii, orum, m. mieszkańcy.

Calchidicus, eob. Chalets, calci-tro 1. kopać, wierzgać; preen. upierać się przy czem, stawić opór.

calco 1. (calx) stąpać, chodzić; preen, deptać, tratować, pogardzać: calcanda semel via leti,H wstąpić na uvas calcare O wyciskać, libertas ob-teritur et calcatur L.

calculus, i, m. (demin. do calx) stąd: kamyk: 1) kamyk do rachowania: hoc quidem est nimis exiliter ad calculos vocare amici tiam Ci obliczać; 2) obliczenie, rachunek: calculum sub-ducere Ci zliczać; 3) kamyk do głosowania: nunc omnis calculus demit-titur ater in urnam O; 4) kamyk w grze szachowej: calculum reducere Ci cofnąć się; 5) kamień (choroba): calculi dolore eonsumi L. caldus = calidus.

Caledonia, ae, /. Szkocja (mian. półn. zach.).

cale-facio (calf.) 3. feci, factum, ogrzewać, rozgrzewać ; preen, niepokoić, zapalać, zachęcać: calefacta per ora V gorące, calefacta corda tumultu V.

cale-facto 1. mocno rozgrzewać, uczynić gorącem.

Calendae, ärum /. (częściej w skróceniu Cal. lub Kal. (sc. dies) od cala-re wywoływać) pierwszy dzień miesiąca: omnem redegit idibus pecuniam, quaerit calendis ponere II; najczęściej przy nazwie miesiąca: calendae sex-tae O 1. szóstego miesiąca t. j. czerwca, cal. intercalariae L pierwszy dzień w miesiącu przestępnym, Martiis cae-lebs quid agam Calendis H w którym to dniu wypadała uroozystość kobiet: Matronalia; stąd: calendärium, ii, ».

księga dłużnicza (bo 1-go w miesiącu płacono odsetki).

Callaeci (Gallaeci), 6rum, m. (K*X-Xatxot) lud w Hiszpanii; adi. Call al

caleo 2. calui (por. calor) być go- eus 3. (KeXXaïxôî). rącym, żarzyć się; preen. być rozpa- calleo 2. ui (całium), właóc. mieć ionym, zapalać się, płonąć, być wy-    twardą skórę; preen, mieć doświad-

konywanym z zapałem, być świeżym,    czenie, mieć wprawę, umieć, rozu-

nowym: sentimus calere ignem, ni- mieć: callet pauperiem pati H. vem esse albam Ci, terrae sole całen- Callicratldäs, ae, m. (K*XXtxpa-:i8a;)

tes H ogrzane, illuel crimen calait re recenti Ci, indicia calent Ci kwitną.

Calés, ium, /. miasto w Kampanii; adi. Calenus 3.: vitis С. Я (okolica Cales obfitowała w wino), jako

wódz spartański.

Callicula, ae, fm. (sc. mons) góra w Kampanii.

calliditäs, tätis,/. (callidus) wprawa, doświadczenie, obrotność, chy-n. pr. przydomek (cognomen), np. Fu- trość, podstęp: c. Iugarthae <S.

fius Calenus.

świadczony, biegły, obrotny, roztro-

Callidromus, i, m. (KaXXi'8p&[Ao:) le-calësco 3. calui (incoh. do caleo) sista okolica na górze Oeta. stawać się ciepłym, być ciepłym, za- callidus 3. adv. callidg (calleo) dopalać się.

Calëti, orum i Calëtos, um, m. lud pny, mądrze obrachowany, przebiegły, w Normandyi.

calfacere, eob. ćalefacere. caliaudrum, i, n. peruka, calidus 3. (obok caldus) adv. cali-

dë, ciepły, gorący: preen, porywczy, ognisty, namiętny: aquae calidae Ci ciepłe kąpiele, n. pr. Calidae Aquae L nium. miejsce kąpielowe obok Tunisu, con-silia calidiora L — nierozważne.

chytry : callidus quidquid placuit io-coso condere furto Я, legum scriptor peritus et callidus Ci, c. consilium Ci, ex aequo bonoque non ex callido ver-sutoque iure Ci.

Callifae, ârum, f. miasto w Sam-

caiiga, ae (dentin.), caligula, ae, /.

Calliphön, öntis i Callipho, phönis, w. (KaXXtoüv) filozof.

Całlipolis, is, f. (KxXXtrcoXt;) 1) miasto nad Helłespontem, dziś Gallipoli;

Callimachus, i, m. (КаХХ^яуо?) grecki gramatyk i poeta około r. 250. Calliope, es, f. i Calliopëa (K*XXtó-obuwie rzymskich żołnierzy: jako n.pr. nrj) jedna z Muz, według podania mat-Caligula, ae, m. przezwisko cesarza ka Orfeusza, później bogini poezyi Gajusa Caesara, syna Gennanika. na- epickiej, tępcy Tyberyusza. cälfginösus 3. (caligo) mglisty, po-

nury, ciemny.

Callirrhoe, es, f. (KaXXtp^oTj) córka

caligo, inis, f. ciemność, pomrok mgła, także dym; preen, noc, smutek, 2) miasto na Krymie, smutne położenie altitudo oculis ca-

callis, is, m. f. ścieżka, droga;

ne quas per iuga calles inveniret L, Italiae calles praedari Ci.

Callisthenës, is, m. (KaXXio&svTj;) grecki przyrodnik i historyk za czasów Aleksandra W.

łiginein offudit L sprawiła zawrót gło- Acheloosa, nimfa, wy, quasi per caliginem videre Ci przez mgłę, picea c. V czarny jak plnr. leśne pastwiska: timor incessit, smoła obłok, res caligine mersae V, vide caliginem temporum illorum Ci.

Callistó, üs, f. (KaXXta-:ó>) córka Ly-kaona, przemieniona w gwiazdę.

caligo 1. i calllgo, 1) zaciemniać, ocieniać; 2) być ciemnym: nubes... he-betat visus... et caligat F.

calix, icis, m. (x-JXtÇ) kielich, pu-har, miska

rze.

callosus 3. (eallum) o twardej skó- kreska, pociągnięta wapnem w cyrku,

meta, koniec; 2) kamyk = calculns. Calyeadnus, i, m. (KaXüxaSvoç) rze-tek ; preen, nieczułość : labor quasi cal- ka i przylądek w Cylicyi. lum quoddam obducit dolori Ci czyni niewrażliwym.

callum, i, twarda skóra, nagnio-

Calymne, es, f. (KiXufiva) wyspa na

Calypso, us, f. (KaXu-irti) nimfa na

Calydón, ónis, /. (K*Xu5<iv) stolica Etolii ; adi. Calydonius B. etolski : he-calo 1.« {por. xeXsîv) wołać, zwoły- ros 0 Meleager, Calydonis, idis, /. wać; [wyrazy pochodne: calendae, in- = Dejanira. tercalaris, con-cilium); comitia calata: zgromadzenia, zwoływane w celach morzu Egejskiem. religijnych.

camera, eob camera; stąd: Camarîna i Camerïna, ae, f. mia-

Cambunii montes, góry graniez-

Câlo, önis, m. parobek, sługa, ciura- wyspie Ogygii, córka Atlasu, caior, óris, m. (caleo) ciepło, gorąco ; preen, żar, ogień, zapał, namiętność: mediis caloribus L wśród lata, sto w Sycylii, calores austrini V żar wiatru połud.,

caior ossa reliquit V ciepło żywotne ne Tessalii i Macedonii.

Cambyses, is, m. (Kalorię) ojciec

i syn Cyrusa starszego.

camélia, ae, f. (demin. do camera) naczynie, wiadro.

camëlus, i, m. f. (xâpjXo;) wielbłąd. Camëna, ae, f. wieszcza nimfa źródlana, muza; preen, pieśń, utwór poe-

— życie, calores Aeoliae puellae H namiętna miłość Safony.

Calor, óris, m. rzeka w Samnium.

Calpurnius 3. nazwa (nomen) rodu rzymskiego (gens); od tego adi.

Calpurniänus 3.

camera (camara), ae, /. (ха^арх) sklepienie, statek z krytym pokładem,

Cameria, ae, /. i Camerium, ii, n. miasto w Lacyum; adi. Camerlnus 3.

Camerînum, i, n. miasto w Um-bryi; adi. Camers, tis, kameryński; calumnior 1. fałszywie oskarżać, pl. Camertes, ium, mieszkańcy; stąd

adi. Camertlnus 3.

caltha, ae, f. nogietek (roślina), calumnia, ae, f. fałszywy zarzut tycki. uczyniony komu, potwarz, niesłuszne obwinienie; preen, intryga, podstęp, wykręt: calumniae eondemnari T, illo pokryciem, iudicio calumniam non effugiet Ci kary za fałszywe oskarżenie.

calumniator, tóris, m. fałszywy oskarżyciel, pofwarca.

potwarzać.

Camillus, i, przydomek (cogno-

calva, zob. calvus.

Calvïnus, przydomek (cognomen) men) rodu Furyuszów; mianowicie M.

wielu rodów (gens) rzymskich.

Furius Camillus, dyktator i pogromca Calvisfus ». nazwa (nomen) rzym- Gallów: Camilli CiVH mężowie tacy

skiego rodu (gens) plebejskiego. calvitium, ii, w. (calvus) łysina, calvus 3. łysy ; jako n. pr. Calvus, i, m. przydomek (cognomen) rodu (gens) Licyniuszów; subst. calva, ae,/. czaszka.

jak K.

camînus, i, m. (xd^tvo;) piec, ognisko, komin, kuźnia; preen, oleum adde camino H dolej oliwy do ognia.

Camïrus, i, f. (Kźuetpo;) miasto na wyspie Rodus.

campänus 3. (campus) z równiny, kampański; subst. Campani, órum,

calx, cis, f. pięta, kopyto: pugnis et calcibus Ci rękami i nogami.

calx, cis. f. (x*XtÇ) t) wapno; stąd: mieszkańcy Kampanii; od Campania,

tanii.

nik.

ае,    /. (sc. terra) kampańska równina koło Kapuy, Kampania.

campester, tris, tre (campus) 1) równy, płaski, na równinie: Scythae

с.    H stepowi, hostis c. L przywykły do walki na równinie; subst. w.: hi populi pauca campestrium insederunt T kilka miejsc równiny; 2) na polu Marsowem w Rzymie: ponieważ na polu Marsowem odbywały się wybory, stąd: patres aedilitatem Quinetio gratia campestri dederunt L przez swój wpływ przy wyborach; ponieważ na polu M. mlodzieè rzymska odbywała zawody i zabawy gimnastyczne, stąd: campestribus abstinet armis II unika zawodów gimnastycznych; subst. campestre, is, n. fartuch, pas szermierzy.

campus, i, m. pole, równina, płaszczyzna, plac równy, sscseg. pole Marsowe w Rzymie ; przen. miejsce do zabawy, miejsce (sposobność) do popisu: redeunt iam gramina carnpis-flT na polach, opimi atque uberes campi Ci pola orne, campi quod rex habet ipse (7£j».evoç) V posiadłość królewska, neu struere auderent aciem neu credere campo V pole bitwy, caelum ас terrain camposque liquentes V morze; jako n. pr. Magni campi, okolica około Utyki; Macii campi, okolica w południowej nizinie Padu; campus Martius i samo Campus, równina nad Tybrem, należąca niegdyś do Tarkwiniuszów, od r. 510 Marsowi poświęcona; miejsce zgromadzeń ludu, ćwiczeń gimnastycznych i zabaw młodzieży rzymsk.: comitiis proximis me in Campo inter-ficere voluisti Ci, fors domina Campi II wyborów, campus aget gemitus V ludność tamże zgromadzona, ma-gnus est in re publica campus Ci pole do popisu.

Camulodunum, i, n. miasto w Bry-

camur 3. zakrzywiony: cornua V; sklepiony.

Canacë, es f. (KavaxrJ córka Eola O, pies 0.

canälis, is, m. rura, rynna, kanał.

Canastrum, i, n. (Kâvaarpùv) południowy cypl półwyspu Pallene; adi.

Canastraeus 3.

cancelli, 5rum, w. (demin, do cancer) krata, ogrodzenie, szranki; przen. szranki, granica.

cancer, cri, m. rak; znak w kon-stellacyi zwierzyńca, w który słońce wstępuje 21. czerwca; południe, upał.

Candävia, ae, /. okolica górzysta na granicy Illiryi i Macedonii,

candela, ae, /. (candeo) świeca, sznur woskiem pomazany.

candelabrum, j, n. lichtarz, świecz

candeo 2. candui, stawać się białym od gorąca, żarzyć się: candens favilla V gorący; błyszczeć, jaśnieć, lśnić się; PPr. candens, białolśniący: candens elephantus V kość słoniowa, villa candens H z białego marmuru, candens luna Ci błyszczący, candet vestis H mieni się.

candesco 3. (incoh. do candeo) candui, zaczynać bieleć się od gorąca, rozżarzyć się, rozpalić się.

candidätus 3. (od Candida sc. toga) odziany w białą togę, biało odziany; subst. ubiegający się o urząd, kandydat: nomen consularis candidati deferre Ci.

candidulus 3. {demin. do candi-dus) dosyć biały.

candidüs 3, (candere) biały, jasno biały, śnieżny, jasny, promieniejący; przen. wesoły, przyjemny, szczery, otwarty, rzetelny, zacny: Candida de nigris facere O, c. avis V bocian, c. Favonius H rozpędzający chmury, sermonum candide iudex H zacny = c. anima H.

candor, Pris, m. (candeo) biała, jasna barwa, blask, połysk : przen. naturalność. szezerość, rzetelność.

Canens, tis, f. nimfa, córka Janusa i Wenilii.

pulii.

CanSpus, i, m. (Kävwßo;) 1) miasto przy ujściu Nilu; 2) bóstwo egipskie, symbol Nilu.

canor, óris. m. (cano) poet, śpiew, canörus 3. (canere) śpiewający, grający, brzmiący, harmonijny: ales JET łabędź, vox c. Ci dźwięczny; subst. canorum illud in voce splendescit Ci T harmonia.

cäneo 2. cänui (canus) być siwym, białym: cänens, tis, szary, biały.

canëphoros, i, /. (xav7)»ôpoî) koszyk niosąca; o dziewicach, które w czasie uroczystości u Greków niosły na głowie kosze z ofiarami.

cänesco 3. (incoh. do caneo) cänui, stawać się siwym, siwieć, starzeć się. Gangi, zeb. Ceangi. canïcula, ae, f. (demin. do canis) piesek, suczka; preen. Syryusz = gwiazda, z której ukazaniem się nastają w łipcu i sierpniu największe upały.

Canïdius 3. nazwa rodu rzymskiego (gens).

Canlnius 3. nazwa rodu (gens) plebejs kiego.

canlnus 3. psi, tyczący się psów; przen. uszczypliwy.

canis, is, m. f. pies, suka; preen. 1) człowiek uszczypliwy; 2) zbir; 3) niefortunny rzut w grze w kości; 4) konstelacya; 5) pies morski: canes a-luntur in Capitolio, ut significent, si fures venerint Ci. c. tergeminus, vi-pereus O — Cerber.

canistrum, i, n. (xdvecnpov) koszyk z trzciny.

cânitiës, ëi, f. (canus) siwy kolor, siwizna, starość.

canna, ae, f. (xâwa) trzcina; przen. fujarka, piszczałka.

Canna, ae, /. rzeka Aufidus w A-

Cannae, ärum, f. miejscowość w Apulii, gdzie Rzymianie ponieśli straszną klęskę 216 r.; adi. Cannen-sis, e: pugna L pod K.

Canninefätes, ium, m. szczep germański.

cano 3. cecini, cantum 1) (intr.) wydawać tony, śpiewać, grać; (o zwierzętach) piać, krakać; (o instrumentach) brzmieć, dźwięczeć;, przen. grać, trąbić: movit Amphion lapides canen-do H, ad tibicinem canere Ci przy wtórze fletu, tubae cornuaque cecine-runt L ozwały się, zagrały, classicum canit LC znak do boju ozwał się, zatrąbiono, bellicum canere LCi dać hasło do boju, tuba canit ludos V daje sygnał do..., eitharä canere T grać na; 2) (tr.) 1) śpiewać, opiewać: ad certos verba canenda modos 0, c. cla-rorum virorum laudes Ci хХе’я «vSpûv, Fama facta atque infecta canens V, praecepta can am H wyłożę, 2) przepowiadać, prorokować, zwiastować : fata H vates cecinit N; kazać zagrać, zadąć.

Cantaber, bri, m. plur. Cantabri, <5rum, mieszkańcy północnej Hiszpanii; adi. Cantabricus 3.

cantharis, idis, f, (xav&xpt;) mucha h szpańska, kantaryda. y cantharus, i, m. (xàv&xpoî) kubek pękaty, kufel, szklanka.

canthêrfus, ii, nt. (xav^Xto;) wałach. koń.

canticum, i, n. (subst. od canticus) wyraz techn. w komedyi na oznaczenie ustępów, wygłaszanych przy akompaniamencie fletu, monolog, pieśń, arya: canticum agere L deklamować, wygłaszać.

cantilena, ae, /. stara pieśń, cantio, önis, /. pieśń; demin. can-tiuncula, ae, /. piosnka.

cantito (frequ. do cantare) często śpiewać.

Cantium, ii, n. kraina w Brytanii, dziś Kent z miastem Londyn.

canto 1. (frequ. do canere) a) intr. śpiewać, brzmieć, grać : c. ad chorda-rum sonum N przy wtórze ; b) tr. 1) śpiewać, opiewać, wielbić: nos con-vivia cantamus H, dum meam canto

noctem tutam с. T przepędzić, iussa capessere F wykonać, rem publicam cap. Ci, provincias с. T objąć zarząd. Capetus, i, m. król Alby. Capharêus i Caphëréus, ei, m. aktor w dramacie, który cantica (eob.) (Kaenjpstf;) przylądek Eubei; adi. Ca*

Lalagen H, carmina non prius audita canto H; 2) odmawiać formułki czarodziejskie, czarować, czarami zaklinać: cantato densatur carmine caelum О.

cantor, öris, m. (cano) śpiewak;

deklamuje.

cantus, üs, m. (cano) 1) śpiewanie, śpiew, dźwięk, brzęk, gra: cantu vo- okryty, długowłosy, cum et nervprom et tibiarum Ci muzyka wokalna i instrumentalna; 2) for- brodzie, muła czarodziejska, pieśń czarodziejska, czary: bestiae saepe immanes cantu flectuntur Ci, cantu vertere iu-

phërëus 3. (Katprjpeio;).

capillätus 3. (capillus) włosami

capillus, i, m. włos na głowie i na

capio 3. cëpi, captum 1) a) jąć, wziąć, brać: cape sacra manu F; Ъ) (o miejscu) zająć, dotrzeć, dostać się: locum editum c. S, ignorabant, quem locum naves cepissent C, spem c. 0 powziąć; c) (o abstraktach) nabrać, powziąć: prudentiam c. Ci, consilium capere Ci powziąć, poenas ca-pere = sumere O ukarać; d) (o czynnościach) zacząć, (o urzędach) objąć: consulatum, magistratus Ci, regnum

venes in pieces О.

Cânulëius, nazwa plebejskiego rodu (gens).

cänus 3. biały, siwy, stary, sędziwy, czcigodny: сапа Fides et Vesta F.

Ganusium, ii, n. miasto w Apulii; adi. Canuslnus 3.

capäcitäs, tatis, f. (capax) objętość, pojemność; preen, przestrzeń, miejsce. ab aliquo cap. 0; 2) [wziąć w pewnym Capanéus, ei, m. (K«x«vtu<) jeden    celu) wybierać, obierać: locum castris

z siedmiu bohaterów, oblęgających    idoneum C, c. socium consiliis F; 3)

Teby.    (w nieprzyjaznym zamiarze) zabrać,

przywłaszczyć sobie; stąd: fures res

capax, 5cis, pojemny, będący wstanie pomieścić coś w sobie, przestron- quasdam ceperunt Ci chwytać, brać ny, obszerny; preen, pojętny, zdolny. do niewoli, zdobyć, zająć, opanować:

capëdo obok capûdo, dinis, /. * demin. capëduncula, ae, /. czara, naczynie ofiarne.

capella, ae, /. (demin. do capra) koza; preen, gwiazda wschodząca 1. fektach) a) unosić, opanować, owładnąć, zdjąć: misericordia captus sum Ci zdjęła mnie; b) ująć, pozyskać sobie: aliquem oratione C, captus est dolo N; c) podejść, omamić, zwabić,

ibi régis filia capta est C, iam castra capta pronuntiat C, Troia capta H, ubi periculum quemque ceperat S zaskoczyło', preen, (o stanie duszy i a-

maja; przydomek (cognomen) kilku rodów (gens) rzymskich.

Сарёпа, ae, /. miasto w Etruryi; adi. Capënâs, atis i Capënus 3.;

Capënâtes, ium, mieszkańcy; Capë- znęcić: sapientis est cavere, ne capia-

na porta, brama w Rzymie w nizinie między Awentynem a Caelius; tu się zaczynała droga apijska.

caper, capri, m. (x**poę) kozioł, capesso 3. ivi, Itum, brać, chwy- stać, przyjąć; stąd: dać się przekupić: quicumque vicerat, capiebat fron-dis honorem 0 otrzymał wdeniec zaszczytny, quos pecuniae captae ac-

tur Ci; d) osłabić; (pass.) zachorować: altero oculo capi L oślepnąć, auribus captus Ci ogłuchły, captus animi L osłabły na umyśle; 4) otrzymać, do

tać: arma capessere V0; przen. zabrać się do czego, poświęcić się czemu: animus superiora capessat ne-

cesse

est Ci, capessere viamL obrać, cersebat S o przekupstwa; (o docho-

żony.

prząż.

captio, önis, /. (capio) pochwycenie -, prsen. łudzenie, oszukiwanie, podstęp; mylny wniosek, sofizmat.

captiosus 3. adv. ösö (captio) podstępny, zdradliwy, podchwytliwy, so-fistyczny; captiösa, orum, n. fałszywe wnioski.

dach) pobierać: vectigal ex agro c. NL; prsen. a) doznać, ściągnąć na się; videant consules, ne quid detrimenti capiat res p. Ci, magnam infamiam capere C, gloriam ex hoste capere L, c. gaudia O; b) przybrać (postać): figuras vultus О; 5) objąć, ogarniać, pomieścić: non capiet tuus venter plus ac meus H; stąd: a) znieść, wytrzymać: eius amentiam Italia capere non poterat Ci. animo iram c. U opanować; b) pojąć, zrozumieć: mens eo~ rum hoc non capit L, quae non modo... sed unius tribuni militum am-mos et spiritus capere possit Ci zaspokoić, zadowolić, nasycić.

capis, idis, /. czara jako naczynie ofiarne.

capisträtus 3. (capistrum) zaprzę-

capistrum, i, n. (capere) uzda, u-

capitälis, e (caput) dotyczący głowy, życia: rerum capitalium quaestio-nes Ci proces kryminalny', capitale crimen Ci zbrodnia zasługująca na śmierć, kryminalna, très viri capitales CiL przełożeni nad więzieniami; pi-sen. 1) zabójczy, niebezpieczny : tam capitalem hostem Ci śmiertelnego wroga, nulla capitalior pestis Ci; 2) celujący, osobliwy: capitale vocamus in-genium sobers О; subst. capital (capitale), älis, n. coś zasługującego na karę śmierci, zbrodnia: legimus, cum Aruleno Thrasea laudatus esset, capitale fuisse T; pi. capitalia ausi L.

capito, önis, m. (рог. хеоссХму) głowacz, mający wielką głowę; jako n. pr. przydomek (cognomen) kilku rzymskich rodów (gens).

Capitölium, ii, n. góra z zamkiem w Rzymie wraz ze skałą Tarpejską i świątynią trzech bóstw: Jowisza, Junony i Minerwy; adi. Capitollnus 3. kapitoliński : ludi L na cześć Jowisza.

capitulätim adv. (capitulum) głównych punktów dotykając, krótko.

capitulum, i, n. (demin. do caput) główka; prsen. rozdział, ustęp.

Cappadox, is, m. (Кхлк&ЪаЪ) mieszkaniec Kappadocyi; adi. Cappado-cius 3. (KarcraSôxio;); subst. Cappado-cia, ae, kraina w Azyi Mniejszej.

capra, ae, f. (caper) koza; prsen. 1) = capella, gwiazda: caprae sidera H; 2) śmierdzący pot: olida с. H.

Caprae (Capreae) palus LO miejsce na polu Marsowem, gdzie zginął Romulus.

caprea, ae, f. koza dzika: prius iungentur capreae lupis H.

Capreae, ärum, f. dziś Capri, wyspa w zatoce neapolitańskiej.

capreolus, i, m. kozioł, koziołek; prsen. podpora, słup C.

capri-cornus, i, w. Koziorożec jako gwiazda.

capri-fïcus, i, /. dzika figa, dzikie drzewo figowe.

capri-genus 3. z koziego rodu. caprïnus 3. kozi: de lana capri-na rixari H spierać się o rzecz błahą, capri-pës, edis, kozionogi. capsa, ae, f. (xać&a) podłużne pudełko, futerał, skrzynka szczególnie do przechowywania książek.

Capsa, ae, f. miasto w Afryce ; Capsenses, ium, mieszkańcy, capsus, i, m. skrzynia.

Capta, ae, f. przydomek Mineruy na górze Caelius O.

captätio, önis, f. (capto) ubieganie się, gonienie za czem.

captätor, öris, m. (capto) czatujący na co, goniący za czem, polujący.

captivitäs, tätis, /. (captivus) pojmanie, niewola; zajęcie, zdobycie: ur-bium T.

dia lub minor — utrata praw obywatelskich, c. d. minima = utrata praw familijnych, capitis causa Ci proces o cześć obywatelską; c) główna osoba, główny przedmiot, główny rozdział: qui capita rerum erant L na-

captïvus H. pojmany, wzięty do niewoli, zajęty, zdobyty; subst. jeniec; captiva, branka.

capto 1. ( frequ. do capio) chwy-    czelnikami państwa, caput litterarum

tać, łapać, pojmać, polować: aquam    Ci główna osnowa listu, caput Epi-

ore H, captare naribus auras F, aurę    curi Ci główne zdanie; d) stolica:

c. L podsłuchiwać; prsen. dążyć, u-    Thebae, caput Graeciae N, Praeneste,

biegać się, starać się pozyskać, cza-    caput belli L główna siedziba; e) su-

tować, zastawiać sidła: captare plau-    ma, kapitał: de capite quantum com-

sus Ci, solitudines c. Ci wyszukiwać,    mod urn fuit frumenti detraxit Ci, de-

insidiis hostem c. L.

ducere de capite, quod usuris pernu-

captus, Os, m. (capio) wzięcie, bra- meratum est L. nie-, prsen. pojętność, zdolność pojmowania, uzdolnienie, pojęcie: c. Germa- ли;) 1) ojciec Anchizesa; 2) król Alby;

3) towarzysz Eneasza.

Cär, Oäris, sob. Gares.

Caralis, is, f. (КараХц) miasto w Sardynii, mieszkaniec K.: Caralïtës, ae,

Capys, yis, i yos, acc. yn, m. (Kà-

norum C.

Capua, główne miasto Kampanii, capudo, sob. capëdo. capulus, i, w. (capio) rękojeść.

caput, capitis, n. 1) głowa (u lu- m.; ndi. Garalïtanus 3. dzi i zwierząt); człowiek, osoba, (oswie-rsętach) sztuka, (o rsecsach) głowa, n. (rj харяаасц) właść. bawełna; stąd : szczyt, wierzchołek, koniec, ujście, wog. tkanina, płótno lniane, mian. iródło: belua multorum capitum H    muszlin; prsen. suknie, żagiel: eum

potwór wielogłowy, esse aperto ca-    velabat carbasus F, praebebis carba-

pite Ci, negotia per caput saliunt H sa ventis O żagle; adi. carbaseus 3. skaczą po, supra caput esse CiSL sie- muszlinowy. dzieć na karku, hostium numéros capitum CCCCXXX milium fuit C, toto przydomek (cognomen) rodu (gens) exercitui capita singula ex captivis Papiryuszów. distribuit C po jednym z jeńców, ca-

carbasus, i, f. i carbasa, orum,

carbo, 6nis, m. węgiel; jako n. pr.

career, is, m. (xapxapov) szranki, pite cęnsi SL nąjniższa klasa obywa- ogrodzenie, więzienie: carceribus mis-teli w Rzymie, bina bourn capita V,    sos rapit unguia currus H, ad carce-

czynać, ventos vinclis et carcere fre-nat V zamyka, clausae vitae tene-bris et carcere caeco F, in me carce-rem effudistis Ci więźniów.

carchësium, ii, n. (/.apyrjatov) kosz masztowy; prsen. naczynie do picia w środku ważkie.

cardaces, urn, w. (xapSaxs;) wojacy,

Atlàntis piniferum caput V szczyt,    res a calce revocari Ci na nowo za-

Rhenus multis capitibus in Oceanum influit C ujście, stratus ad aquae lene caput sacrae H źródło, si quid sine capite manabit Ci z nieznanego źródła; 2) prsen. stąd: a) życie: iudicium capitis N, salvo capite Ci bez niebezpieczeństwa, capitis poena C kara śmierci, capitis damnare N skazać na

Cardia, ae, f. (KapSî*) miasto na trackim Cherzonezie; adi. Cardia-

śmierć; b) cześć, prawa obywatelskie: wojsko stałe perskie, capitis deminutio Ci utrata praw obywatelskich, a mianowicie: capitis d. maxima = utrata wolności, c. d. me- nus 3.

łądek.

ryntyi.

cardiacus 3. (-/*pSi»xôç) chory na żo-

cardo, inis, m. {por. xpcć§7]) czop (na którym osadzone obracają się drzwi), zawiasa: foribus cardo stride-bat ahenis F; przen. oś świata, biegun: cum sim sub cardine mundi 0 pod biegunem półn.; przesilenie, pora roku; prsen. punkt zwrotny w działaniu, moment, chwila rozstrzygająca:

c. rerum F.

carduus, i, ж. oset. cärectum, i, n. sitowie, careo 2. carui, caritürus, być wolnym, być bez czego, nie mieć, być pozbawionym, wstrzymywać się, być oddalonym, czuć brak, obchodzić się bez czego, nie korzystać: quae caret ora cruore nostro H, quam multa sunt commoda, quibus caremus Ci, morte carere H być nieśmiertelnym, mętu carere non possumus Ci, amicorum caruit facultatibus N, sed etiam Appia via carebamus Ci, non caret is, qui non desideràt Ci, eo viro carent ae-grius H dotkliwiej czują brak.

Cäres, um, w. (Kapeç) Karyjczycy (złej sławy zażywali jako żołnierze najemni).

Carla, ae, /. kraina Azyi Mniejszej, adi. Carlcus 3.; stąd subst. cä-rica, ae, f. {sc. ficus) figa suszona: mixta est rugosis carica palmis O. cärex, icis, /. sitowie, caries, ei, f. spróchniałość, zbu-twiałość.

canna, ae, /. kadłub okrętu, łódź, okręt; przen. łupina orzecha; jako n. pr. CarTnae, ärum, /. dzielnica w Rzymie od stóp Collis Quirinalis aż do zagłębienia między raons Esquilinus i Caelius.

cariösus 3. (caries) spróchniały: senectus O.

caristia, eob. charistia.

Caritas, tatis, f. (carus) wysoka cena, drożyzna; przen. wysoka wartość osoby, szacunek, miłość: tanta vilitas annonae ex summa caritate rei frumentariae consecuta est Ci, apud milites tanta caritate erat, ut... L posiadał miłość, caritate patriae ductus N, omnes omnium caritates Ci uczucia dla wszystkich.

Carmëlus, i, ж. góra w Galilei.

carmen, inis, n. {por. cano) 1) formuła: lex horrendi carminis L; zaklęcie czarodziejskie: carminibus Circe socios mutavit Ulixis F; wieszczba: vatum carmen LT; 2) napis: tumulo superaddite carmen V; 3) pieśń, poemat, utwór poetyczny: carmen saecu-lare nazywa Horacy pieśń na uroczystość jubileuszową istnienia Rzymu (co 110 lat obchodzoną =saeculum), carmen probrosum T paszkwil, Aeolium carmen H eolska liryka; 4) śpiew, ton: carmina vocum 0 śpiew.

Carmenta, ae i Carmentis, is, f. (carmen) wieszczka, matka Ewandra, staroitalskie bóstwo, mające świątynię u stóp Kapitolu, u bramy, od niej porta Carmentälis nazwanej.

Carmentälia, ium, n. («с. sacray uroczystość na cześć K.

Carmo, önis, /. miasto w Hiszpanii; siad: Carmdnenses, ium, ж. mieszkańcy Karmony.

Carneadës, is, m. (KxpvsiSrj«;) filozof z Cyreny, założyciel trzeciej akademii ; adi. Carneadèus 3. (Kapvedôeto;).

Garni, örum, m. lud celtycki w Ka-

carni-fex, icis, w. (caro i facere) kat; przen. dręczyciel, gnębiciel: car-nifex a corpore civiurn Romanorum absit Ci, carnificem censoriae leges urbis domicilio carere voluerunt Ci musieli mieszkać zewnątrz Rzymu na Eskwilinie, quem carnificem civium fuisse dixeras Ci.

carnificïna, ae, /. katownia, mordownia; przen. tortury, katusze, męka: a creditore duci in ergastulum et car-nificinam L.

carnifico 1. katować, dręczyć.

Carrhae, arum, /. miasto w Me-

Carnuntum, i, n. miasto nad Du- gestas populi R. carptim perscribere najem w Panonii, dziś odkopane ruiny S, dimissi carptim ас singuli T. koło Hainburga.

Carnüs, üntis, /. miasto w Illiryi. zopotamii.

Carnütes, um, m. lud celtycki nad

carrus, i, m. czterokołowy wóz.

Loarą.

caro, carnis, f. wlaśc. dział, por-cya, kawałek mięsa; prsen. mięso: qui-bus e municipiis vix iam qui carnem Latinis petant reperiuntur Ci udział w ofierze, lacté et carne vivunt C, caro ferina iS dziczyzna.

Carpathos, i, /. (Kapradbc) wyspa między Krętą a Rodus; adi. Carpa-thius 3. (Kaproi&to;) karpacki: mare F połud. część morza Egejskiego, C. va- kartagiński, punicki; subst. Carthagi-

nienses, ium, m.

caruncula, ae, f. (demin. do caro) kawałek mięsa.

Carseoli, orum, m. miasto w La-cyum; adi. Carseolänus 3.

Carsulae, ärum ,f. miasto wUmbryi.

Cartëia, ae, f. miasto w Hiszpanii.

Carthaea, ae, f. (Kaprala) miasto na wyspie Ceos; adi. Carthaeus 3.; Cartheius 3. (Kap&njïoç).

Carthago lub Karthago, inis, 1) miasto w Afryce; 2) Carthago nova w Hiszpanii ; adi. Carthäginiensis, e,

tes 0 — Proteus.

carpentum, i, n. dwukołowy powóz dam rzymskich.

Carpetäni. órum, m. lud hiszpań-

Ci, eorum tibi auctoritas cara est, vita vilissima Ci, paucis carior tides quam pecunia fuit S więcej cenili sumienie niż pieniądze; jako n. pr.

Cärus, i, przydomek (cognomen)

carus 3. drogi, cenny; prsen. miski; Carpetänia, ae, /. (sc. terra) kraj ły, szacowny: frumentum carissimum K. z głównem miastem Toletum.

carpo 3. psi, ptum, skubać, zrywać: Milesia vellera nymphae carpe-bant F: 1) rozrywać na drobne części, rozdzielać, dzielić na kawałki : in

Carventum, i, n. miasto w La-

multas partes exercitum c. L; (prze- kilku rodów (gens) rzymskich, strzeń) przebywać, przebiedz: non u-

Caryae, arum, f. (K«póai) miastecz-

tile carpis iter 0, supremum iter c. H cyum; adi. Carventänus 3. umierać, litora carpere curru O przejechać, aëra c. O przelecieć; 2) część ko w Lakonii ze świątynią Dyany; odrywać od całości, obrywać, skubać stąd Karyatydy, lakońskie dziewice (np. trawę), paść się: inter cornua jako kapłanki Artemidy, następnie fi-saetas F, frondes manibus carpere F, gury, na których spoczywało belko-paucos ad poenam c. Ci wybierać, wanie, np. Erechtejonu na Akropolii gramen carpsere capellae F; prsen. ateńskiej.

Carystos, i, f. (KàpuuTOî) miasto na

a) zużywać: carpe diem H, quietem, soporem c. F; b) trawić, niszczyć, po- Eubei; adi. Carystius 3. i Carystëus 3.

casa, ae, f. chata, domek, chałupa, cascus 3. (por. cänus z casnus)

żerać: perpétua maerens carpere iu-venta V; c) szarpać, ganić, przyga-niać, drwić: Sabinus militum vocibus starożytny; jako n. pr. Casca, ae, m. nonnihil carpebatur C; d) osłabiać, nę- przydomek (cognomen) rodu (gens) kać, niepokoić: novissimos c. L tylną Serwiliuszów.

straż niepokoić.

carptim, cząstkowo, urywkowo, z wyborem, w różnych miejscach, tu i owdzie, nie na raz, pojedynczo: res

cäseus, i, m. ser. casia, ae, f. (xaata) cynamon dziki, pachnący krzew : nec casiä liquidi corrumpitur usus olivi F.

panii.

nium.

dzach.

Casilinum, i, n. miasto w Kam-

Casïnum, i, n. miasto w Lacyum; adi. Casinäs, tis, z K.

Casmilla, sob. Camilla. Casperia, ae,f. miasteczko wSam-

Caspius 3. należący do morza kaspijskiego (mare G.): Caspiae (portae) T wąwóz w górach armeńsko-medyj-skich ; Caspiäni, orum, m. mieszkańcy nad morzem k.

Cassandra, ae, /. (KaooâvBpa) córka Pryama, wieszczka.

Cassander, dri, m. (Kóvaav8po;) król macedoński (309—297); od niego nazywa się miastę Potidea: Cassandrëa, ae, f. (KaaaàvSpeta); Cassandrëus, i, m. (KaoaavSpeii;) Apollodor, tyran Kassan-dry; Cassandrenses, ium, m. mieszkańcy K.

cassida, ae, f. (cassis) helm.

Cassiopë, ës, f. i Cassiepëïa (Kaa-ató7nj) żona Cefeusa, matka Andromedy, później przemieniona w gwiazdę.

cassis, idis, f. (z gr. xâaaoç) helm metalowy, szyszak.

cassis, is, częściej pl. casses, ium, m. sieć łowcza; prsen. sied, łapka, zasadzka.

Cassius 3. nazwa starożytnego rodu (gens) rzymskiego: 1) L. Cassius Longinus, zginął jako konsul 107. w walce z Tygurynami C; 2) C. Cass. Longinus, morderca Cezara; 3) Cassius z Parmy, poeta H.

cassus 3. adv. casse, próżny, pozbawiony/ogołocony; prsen. próżny, daremny, bezskuteczny : nunc cassum lumine (aethere) lugent V martwego, zmarłego; in cassum bezskutecznie, nadaremnie : tot in cassum fusi labores V.

Castalius 3. (KaoxàXioç) kastalski; Castalia, ae, f. (КаатаХ(а sc. jnj-pfj) źródło kastalskie Muzom poświęcone u stóp Parnasu.

castaneus 3. (xcto-cavov) z kasztanu;

subst. castanea, ae, f. kasztan, drzewo i owoc.

castellänus 3. (castellum) zamkowy; subst. castel lani, orum, m.,miesz-kańcy zamku.

castellätim, po zamkach, po twier-

castellum, i, n. (demin. do castrum) miejsce warowne, zamek, twierdza, wieś górska: castella communire C założyć warowne szańce, Norica castella in tumulis V wsie, urbem philo-sophiae proditis, dum castella defen-ditis Ci zewnętrzne fortyfikacye; prsen. obrona, ucieczka, schronisko, przytułek: ca. omnium scelerum L.

castîgâtio, ônis, f. (castîgo) strofowanie, karcenie: castigatio verbo-rum L słowa nagany.

castlgator, töris, m. (castigo) kar-ciciel, przyganiacz.

castigo 1. poskromić, uspokoić, uśmierzyć: equus non parens frenis asperioribus castigandus est V; prsen. 1) poprawić, zmienić: carmen, quod litura non coërcuit... atque castigavit H usiłowała poprawić; 2) karcić, karać, strofować, ganić: pueros casti-gare verbis et verberibus Ci, casti-gantque moras V.

castimónia, ae, f. wstrzemięźliwość, czystość obyczajów, niewinność.

castitäs, tätis, f. (castus) czystość, niewinność, skromność.

Castor, oris, m. (Kâotwp) syn Tyn-dara i Ledy, brat Polluxa; obu zwano dyoskurami i czczono jako bóstwa. Wraz z bratem między gwiazdy przeniesiony, był bóstwem opiekuńczem żeglarzy: ad Castoris (sc. aedem) Ci koło świątyni Kastora na połud. stronie forum, locus Castorum T miejscowość między Kremoną i Bedryakum ze świątynią Dyoskurów.

castor, oris, m. (xàotwp) bóbr; ca-storeum, i, n. strój bobrowy (tłuszcz), castrensis, e, (castrum) obozowy.

castrum, i, n. [w siny. rzadko] warowne miejsce, zamek, twierdza; jako n. pr. : Castrum album, twierdza w Hiszpanii; Castrum novum, na wybrzeżu etruskiem; Castrum Vergium, twierdza w Hiszpanii; Castrum Inui, twierdza Rutulów w Lacyum; zwykle pl. :

castra, örum, n. obóz, leże: c. sta-tiva Ci obóz stały, c. hiberna L leże zimowe, c. navalia C obóz okrętowy, inter bina castra Ci, castra rnetari L wytyczyć miejsce pod obóz, c. movere CL zwinąć, castra promovere C wyruszyć dalej, castra praetoria T koszary pretoryanów w Rzymie, castra avium 0 gniazdo, in castris usum habere C mieć doświadczenie w wojnie, secundis castris L w dwóch marszach dziennych, in meis castris praesidiis-que Ci; jako n. pr. Castra Cornelia, wzgórze przy Utyce, nazwane od o-bozu Scypiona; przen. wojna, marsz dzienny, stronnictwo, partya.

Castulo, önis, m. f. miasto w Hiszpanii; adi. Castulónensis, e.

castus 3. adv. caste, czysty, niewinny, nieskazitelny, rzetelny, bezinteresowny, pobożny, poświęcany: in privatorum periculis caste integreque versaturi Ci zajmować się obroną przyjaciół bezinteresownie, castam con-tionem sanctumque campum defendo Ci, casta verbena H.

casus, üs, m. (cado) padanie, upadek, śmierć, zgon, obalenie: Epami-nondae casu retardati sunt Boeoti N, graviore casu decidunt turres H; przen.

1)    koniec, wynik: sub casum hiemis V;

2)    upadek, przejście do stanu gorszego: casus in servitium ex regno S przejście; 3) zdarzenie, przypadek, o-koliczność: nescio quo casu Ci jakimś przypadkiem, non consulto, sed casu Ci, casus varii VL zmienne koleje, casus navigandi C sposobność do..., casus praeclari facinoris S świetnego czynu dokonać; 4) nieszczęście, śmierć: casus cognoscere nostros V nieszczęsne przygody, eius casu (dat.) illacri-mare N zgon.

Catabathmos, i, m. (Kataßa^?) dolina na granicy egipsko-cyrenejskiej.

Catamîtus, i, m. (= Ganimedes); przen. kochanek.

Cataonia, ae, /. (Ka-cacma) kraina Kataonów, w połud. Kapadocyi; stąd: Cataones, urn, m. mieszkańcy K.

cataphractês, ae, m. (хатокррах-п);) pancerz łuskowy.

cataphractus 3. pancerny; équités L. cataplus, i, m. (хатйлХои?) zawinięcie do portu okrętu, floty.

catapulta, ae, /. (xar«7liX-njç) kusza do rzucania pocisków i kamieni.

cataractes, ae, m. i cataracta, ae, /. (y.airaßßäx-ajc) wlaśc. wodospad ; przen. krata spustna nad bramą, spust.

catëia, ae, f. maczuga, pałka nabijana gwoździami do rzucania.

catella, ae, f. (demin. do catena) łańcuszek.

catellus, i, (demin. do catulus) piesek.

catena, ae,/. łańcuch, więzy;przen. wędzidło, hamulec: haec belua con-stricta legum catenis' Ci.

catënâtus 3. (catena) związany łańcuchami, zakuty w kajdany, skrępowany.

caterva, ae, f. orszak, zastęp, tłum, kupa, gromada, oddział, stado, trupa aktorów: per forum volitat cum magna caterva togatorum Ci, quattuor legiones et tumultuariae catervae Germanorum T, catervae avium V, łańcuch.

catervätim, w zwartej gromadzie, gromadnie, kupą, tłumnie, gromadą.

cathedra, ae, f. (ха$е8ра) krzesło poręczowe zwykle z podnóżkiem.

Catilina, ae, m. przydomek (cognomen) rodu (gens) Sergiuszów; adi. Catillnarius 3.

catillus, i, m. (demin. do catinus) kociołek, miseczka, czarka.

(gens).

Cätillus i Catilus, i, m. syn Am-fiaraosa, wraz z braćmi Korascm i

Tyburtem założył Tybur.

Catina, ae, f. (Ka-oćv»j) miasto w Sycylii; adi. Catinensis, e, z K.; subst. Catinenses, ium, m. mieszkańcy K. catïnus, i, m. czara, misa.

Catius 3. nazwa rzymskiego rodu

Cato, önis, m. 1) przydomek (cognomen) rodu (gens) Porcyuszów: a) M. Porcius Cato censor (235—149), b) M Porcius Cato Uticensis (95—46); adi. Catöniänus 3. i Catonïnus 3.; 2) przydomek Q. Valcrius’a, poety za czasów Sulli.

Catullus, i, m. przydomek (cognomen) Q. Valerius’a C. z Werony, sławnego liryka z epoki Cezara,,przyjaciela Neposa.

catulus, i, m. (domin, do catus) młode zwierzę; mian. piesek ; jako n. pr. przydomek (cognomen) rodu Lu-tacyuszów.

Caturiges, urn, m. lud alpejski w zach.-polud. Gallii, w dzisiejszej Pro-wansyi.

catus 3. adv. catë, ostry; przen. bystry, rozumny, dowcipny: catus, quantumvis rusticus H nieogładzony, lecz rozumny; catus excipere aprum H zręcznie umiejący.

Caucasus, i, m. (Kaüxaaoç) pasmo gór między morzem czarnem i ka-spijskiem; adi. Caucasius 3. kaukazki.

cauda (ludowe coda), ae, f. ogon: qui te deridet, caudam trahat H niech zostanie wyśmiany.

caudex, icis, m. zób. codex. Caudium, ‘ii, n. miasto w Sam-nium; adi. Caudïnus 3. kaudyński; Caudlni, örum, m. mieszkańcy K.

caulae, arurn, f. zagroda, koszary (na trzodę), obora.

caulis \colis), is, m. (xauXdç) łodyga, pręt; przen. kapusta.

Caulön, önis, m. i Caulónia, ae, /. miasto w Bruttyum; adi. Caulönius 3.

Caunus, i, /. (KaUvoî) miasto w Ka-ryi; adi. Cauneus 3. karyjski: cau-neae (sc. ficus) Ci figi k.; Caunii, orurn, m. mieszkańcy K.

caupo, önis, m. fludowe copo) właściciel gospody, szynkarz.

caupona, ae, f. gospoda, karczma, caupönor 1. targować się, szach-* rować, kupować.

caupönula, ae, f. (demin. do caupona) karczemka, nędzna karczma.

caurus, i, m. (ludowe cörus) wiatr północno-zachodni.

causa, ae,/. (tafciecaussa) 1) wzgląd, interes; (najczęściej w abl. jako adv.) ze względu, w interesie, gwoli, dla: pietatem vieit publica causa O, deus omnia nosträ causa fecit Ci dla nas, (z gen. obi. rzeczownika) ut hoc honoris mei causa suscipias Ci, auxilir causa C, (rzadko przed rzeczownikiem) ea facimus causa amicorum CiL; 2) powód. przyczyna, pobudka, słuszna przyczyna, prawo, wymówka, przyczyna pozorna, pozór: causa est, quod cuique efficienter antecedit Ci, in se-minibus est causa arborum et stir-pium Ci początek, causam in eum transferre N winę, często ob earn causam, eä de causa, qua de causa, qui-bus morbus causa erat, ne mili tarent L, nos causa belli sumus L, seu dolor hoc fecit seu sparsi causa veneni 0 wpływ, armis inferiores, non causa Ci pod względem prawa, causae nihil dicimus, quin tibi vadimonium promiserit Ci nie mam nic przeciwko temu, per causam renovati ab Aequis belli educi legiones iussere L, in af-fecto corpore quamvis levis causa magis quam in valido gravior senti-tur L choroba; H) sprawa (sądowa), pzzedmiot, sprawa sporna, proces; przen. a) temat, przedmiot; b) sprawa (w og.), rzecz, interes ; c) położenie, stosunek: his de causis ego huic causae patronus exstiti Ci, causae publi-cae et privatae Ci procesy kryminal-

ei senatus

ne i cywilne; zwroty: causam dicere, bronić siebie lub innych przed sądem; causam defendere, orare, bronić sprawy; causam cognoscere, badać sprawę; cognitä causa, po przeprowadzeniu śledztwa; indicta causa, bez obrony; causam agere, prowadzić proces; causa desistere, odstąpić od procesu; causam perdere, causa cadere, przegrać pr. ; causa prior, pierwsza część procesu, 1-szy termin; posco causam disserendi Ci, una factio populi causam agebat, altera optimatium N zastępowało interesy, causam foederis egit L przemawiał za. publice causam dédit, ut mihi gratias ageret Ci dał polecenie, in meliore causa erat Regulus Ci W położeniu, principes Nerviorum causam amicitiae cum Cicerone habebant C stosunki przyjazne.

causärius 3. (causa) dla słabości uwolniony z wojska, chory, inwalida.

causi-dicus, i, m. obrońca, adwokat (szczeg. w znacz, pogardliwem).

causer 1. wymawiać się, przytaczać za powód.

cautes, ium, f. (ludowe côtes, ium), takèe sing, cautes, is, rafy, ostre skały.

cautio, önis, f. (cavere) ostrożność, przezorność; prsen. zabezpieczenie, rękojmia, kaucya: res habet multas cau-tiones Ci ma wiele stron, przed któ-remi strzedz się należy, sine cautione id debebat Ci.

cautor, ôris, m. (caveo) ręczyciel: periculi c. Ci odwracający. .

cavea, ae, /. wydrążenie, klatka: emissum caveis (apum) agmèn F z ula; prsen. miejsce dla widzów w teatrze, teatr, publiczność: ludi publici cavea circoque divisi sunt Ci.

caveo 2. cävi, cautum (sam. scaveo por. niem. schauen) 1) baczyć, mieć się na baczności, strzedz się: ut meam domum metueret atque a me ipso caveret Ci, (z accus.) socium cavere qui possumus Ci, cave credas Ci nie wierz, (z dat.) monent, ut ipsis ab in-vidia caveatur L, ab sese caveat, quem-admodum velit Ci niechaj się zabezpieczy, civitates obsidibus de pecunia cavent Ci zobowiązują się przez danie zakładników, quem admodum câ-veamus in iure Ci; 2) mieć staranie, dbać, zabezpieczyć (drugiego i siebie), dać porękę: altera lex privatorum aedifioiis, altera sepulcris cavet Ci, in quo foedere cum caveretur sociis, nihil de Saguntinis cautum est L; 3) za-slrzedz, rozporządzić, postanowić: testamen to c. Ci; PPP. jako adi. cau-tus 3. adv. cautë, zabezpieczony, pewny; prsen. ostrożny, przezorny: ea pars, quae est cautior Ci, cautus di-gnos adsumere H, consilia cauta Ci bezpieczne.

caverna, ae, f. (cavus) wydrążenie, jaskinia, pieczara: cavernas milite im-plent V brzuch trojańskiego konia, cavernae navigii Ci brzuch okrętu.

cavillätio, önis, f. (cavillor) szyderstwo, drwiny, przymówka.

cavillor 1. przymawiać, docinać, drwić, przedrzeźniać: cavillatus est aestate grave esse aureum amiculum Ci żartował.

cavo 1. wydrążać, wyżłobić : gutta cavat lapidem non vi. sed saepe ca-dendo 0, naves cavare ex arboribus L, parmam gladio с. F przebić; PPP. cavätus 3. (adi.} wydrążony, próżny.

cavus 3. (por. y.oilo;) wydrążony, próżny, sklepiony; prsen osłaniający, otaczający: aere cavo F trąba spiżowa, c. aedes F sklepiony, cavae viae L wąwozy, cava flumina F głębokie koryto rzeki, nox atra cavä circumvo-lat umbra F otacza dokoła, nube cava amictus F osłonięty, cava sub imagine forrnae F pod czczym; jako subst. cavum, .i, n. jama, jaskinia, loch. Caycus, sob. Caicus.

Caystrus, i, m. (Каиатрсг) rzeka w Lidyi, koło Efezu wpada do morza; adi. Caystrius 3.: ales C. 0 łabędź.

ce, suflix, po samogłoskach samo c: tu, oto; przyczepia się jako enkli-tyka cło zaimków wskazujących: hu-ius-ce, hos-ce, illic, istic, illuc, illinc; przed ne zamienia się na ci: si-ci-ne, hàe-ci-ne.

Cea, Cei, sob. Ceos.

Ceangi i Gangi, órum, m. lud w Brytanii.

Cebenna, ae, n. (Sewenny) góry w połud. Gallii.

Cebrën, ënis, m. (Keßpr,v) bożek rzeczny w Troadzie, ojciec Hespery, która dlatego nazywa się: Cebrënis, idos, f.

Cecrops, opis, m. (KeV.poó) pierwszy król ateński; adi. Cecropius 3. : arx C. 0 zamek ateński albo samo Cecropia, ae, f.\ apes G. V atyckie, cothurnus 0. H atycka tragedya, Ce-cropiae domus opprobrium IfProkne, córka atyckiego króla Pandyona; fern. Cecropis, idis, atycka: ales C. 0 Pro-kne; Cecropidës, ae, m. (KszpomSrj;) potomek C. = Teseusz i wogóle Ateńczyk.

cedo i pl. cette [imper.) daj tu, podaj ; prsen. pozwól, patrz, powiedz, nuże.

cëdo 3. cessi, cessum 1) iść, kroczyć, stąpać: nitidus qua quisque per ora cederet H; prsen. a) udać się, powieść się, wypaść: dei munus bene cedit 0, parum c. <S nie powieść się; b) przejść, na kogo, dostać się w inne ręce: vis aurea cessit in amnem 0, Lepidi arma cessere in Augustum T wojsko, armia przeszło do A., ea bona in medium cessere T przypadły, praeda victori-bus cessit T dostała się, praedae (in praedam) c. L przemienić się w zdobycz, quae captae urbi cessura forent L spotkać, iis fortuna m sapientiam cessit T poczytano im, epulae pro sti-pendio cedunt Tliczą się; 2) odejść, oddalić się, ustąpić, cofnąć się: ictum praevidit et cessit V, senatu cedere T, e vita cedere Ci rozstać się z życiem, nostri cedentes insequi non audebant C; prsen. a} ustąpić, minąć, zniknąć: cessit furor V, quo tibi fiducia cessit V; b) ustępować, poddawać się, ulegać: tu ne cede malis V, cedant arma togae, at postea tuis armis cessit toga Ci; c) ustąpić, przyznać pierwszeństwo: nulli cessura dearum 0, nihil Graecis ceditur Ci nie ustępują pierwszeństwa G., collegae honore (abl.) ce-dere L dla kolegi zrzec się; 3) (tr.) ustąpić w czemś, przyznać coś, zostawić, pozwolić: ei currum cedere O, plebes cessit patribus, ut tribuni mi-litum crearentur L, Caesar adulatio-nibus cessit senatus, ut Nero consula-tum iniret T.

cedrus, i, /. (хе'Зро;) cedr, drzewo cedrowe, olejek cedrowy fktórym napuszczano zwoje papyrusowe, aby je ochronić od butwienia): odoratam ac-cendere cedrum V(jako kadzidło), car-mina linenda cedro H godne nieśmiertelności, nec cedro charta notetur 0 niechaj zaginie.

Celaenae, ärum, f. (KeXaivat) miasto we Frygii.

Celaeno, ils, (KsXaivw) 1) córka Atlasa; 2) jedna z Harpii.

celeber, bris, bre i Celebris e, licznie odwiedzany, uczęszczany, ludny: portus Caietae celeberrimus Ci, An-tiochiae, celebr i quondam urbe Ci, ce-leberrima verba loquentur 0 bardzo liczne, Niobe celeberrima turba 0 otoczona licznym orszakiem; prsen. 1) (przez liczne zebranie) uświetniony, uroczysty, świąteczny : Syracusani festes dies agunt celeberrimo virorum mulierumque conventu Ci, funus a-more civium célébré L; 2) głośny, słynny, sławny, znakomity: célébré nomen L, fama inter barbaros c. est L rozchodzi się pogłoska, Arminius Graecorum annalibus ignotus, Romanis haud perinde Celebris T.

celebrätio, önis, f. (celebro) liczne odwiedzanie, liczne zgromadzenie, uro-

-czystość: c. ludorum Ci świetne i- żywy; subst. celeres, urn, m.: celerius

grzyska.

omnium opinione venit C, celer iaculo celebritas, tatis, f. (celeber) liczne V szybki w rzucaniu, mens, qua ni-gromadzenie się ludzi na jednem miej- hil est celerius Ci, c. victoria Cszyb-scu, odwiedzanie, uczęszczanie, kupie- ko odniesione, qua fata eelerrima (sunt) nie się, liczny tłum, liczne zgroma- V gdzie śmierć najszybciej następuje; dzenie, publiczność: c. loci, oppidorum prsen. porywczy, namiętny: irasci ce-Ci, si hoc in Baiarum ilia celebritate    lerem H; subst.: armatos ad custodiam

faciat Ci w licznie nawiedzanem miej-    corporis, quos celeres appellavit, ha-

scu kąpielowem, spoliatus supremi buit Romulus L. diei celebritate Ci uroczystości po- celeritäs, tatis, /. (celer) szybkość, grzebowej. non modo solitudinem non chyżość, zwinność: corporis Ci;prsen. quaerit, sed frequentissima celebritate bystrość: c. consilii N przytomność laetatur turpisśimis rebus Ci przed umysłu, c. ingenii Ci pomysłowość, oczyma wszystkich; prsen. wziętość, c. respondendi Ci, c. veeeni T szybkie sława: c. famae Ci rozgłośna sława. działanie.

celebro 1. 1) (o miejscu) licznie od- celero 1. (celer) 1) szybko wyko-wiedzać, uczęszczać, napełniać, uro- nać, przyspieszać; 2) spieszyć się: czyście obchodzić; (o osobach) tłumnie quam maximis itineribus celerare T, otaczać towarzysząc: cum viae mul- agere et celerare statuit T. titudine legatorum celebrabantur Ci, Celetrum, i, n. miasto w Mace-с. litora ludis V ożywić i uświetnić, donii.

cuius litteris aures meae celebrantur    Celeus, i, m. (KeXeuç) król w Eleuzis.

novis nominibus gentium Ci z jego li-    cella, ae,/. (celare) komórka, izdeb-

stów dowiaduję się o licznych nowych ka, spiżarnia, piwnica: Cato Siciliam nazwach, ludos maiores fieri celebrari- cellam penariam rei p. nominabat Ci, que voluerunt Ci, frequentia et plau- in cellam dare, emere, sumere Ci dla sus me usque ad Capitolium celebra-    potrzeb domowych, apes distendunt

cëlo 1. (por. niem. hehlen) 1) kryć, ukryć; stąd: kryć w sobie, zawierać: manibusque celasset vultus O, alia omne studium contulit ad populi Ro- sacra terrae celavimus L, paulum se-

pultae distat inertiae celata virtue H nie znana; 2) zataić, zamilczeć: de ar-

vit Ci towarzyszyły; 2) prsen. a) czę- nectare cellas V, in cella Concordiae sto używać, czynić, wykonywać: cum conlocare armatos Ci w celi świątyni, his seria et iocos c. L pędził czas na Celmis, is, m. (KeXjxi;) kapłan Cy-poważnej pracy i zabawach, postea beli. id genus mortis celebratum T był powszechnym ; b) rozpowszechniać, rozgłosić, chwalić, sławić, uwielbiać:

mani gloriam laudemque celebran-dam Ci do opiewania, rem in maius celebrare L przesadnie rozgłosić ; mis, de ferro, de insidiis celare te vo-PPP. jako adi. celebrätus 3. licznie luit Ci, cum familiariter me in eorum odwiedzany, rozpowszechniony, uro- sermonem darem, celabar Ci robiono czysty, znany, głośny, sławny: forum przedemną tajemnicę.

maxime celebratum S, quid tam tri-tum atque celebratum est Ci.

Celemna (Celenna), ae, /. miasto

celox, öcis, szybko płynący; subst. celox, öcis, m. (sc. lembus) i f. (sc. navis) statek lekki.

w Kampanii.

celer, eris, ere, adv. celeriter (por. por. excellere) wysoki, wyniosły;prsen. -л€кт&) szybki, rychły, rączy, żwawy, wspaniały, wielki, szlachetny, dumny.

celsus 3. (wlaść. PPP. do cellere,

tański.

turris, Aperminus H, cervus in cornua celsus O o wysokich rogach ; przen. wzniosłego charakteru, szlachetnie myślący, dumny: vir celsus et erectus et ea, quae homini accidere possunt, omnia parva ducens Ci.

Celsus, i,m. przydomek (cognomen) kilku rodów (gens) rzymskich

Celtae, ärum, m. (w obsserniejszem znaczeniu) mieszkańcy zachodniej Europy, (w ściśle juzem znaczeniu) mieszkańcy środkowej Gallii C.; adi. Cel-ticus 3. celtycki ; subst. Celticum, i, n. kraj Celtów.

Celtibëri, órum, m. lud w środkowej Hiszpanii ; adi. Celtibëricus 3.; subst. Celtibëria, ae, f. kraj C.

cena, ae, f. obiad (u Rzymian około trzeciej godziny po południu), jedzenie, uczta : post cenam Ci po jedzeniu.

cenaclum, i, i cenaculum, i, n.

(ceno) sala jadalna; przen. piętro, górna część domu.

Cënaeum, i, n. (Krotov) północno zachodni przylądek Eubei.

Cenchreae, arum, /. (Keyypeai) port Koryntu w zatoce sarońskiej.

Cenchrius, ii, m. (Keyyptoę) rzeczka koło Efezu.

Cenimagni, orum, m. lud bry-

cënito 1. (frequ. do ceno) często jeść, jadać.

Cëno 1. jeść obiad, jeść co. wieczerzać; cenätus, ten, który jadł: cum cenatus cubitum isset Ci po jedzeniu.

Cenomäni, órum, m. lud w Gallii celtyckiej.

censeo 2. censui, censum 1) obliczać, szacować, kazać oszacować, podać wartość swego majątku: capite censi 6' oszacowani według głów, najniższa klasa obywateli w Hzymie bez majątku, censum censere przedsiębrać oszacowanie majątku, legem censui censendo dicere L zasadę ustanowić przy oszacowaniu = censendi formula L zasada, podług której majątek szacowano, convenerunt censendi causa Ci by dać się oszacować: 2) przen. a) mniemać, sądzić, myśleć: de ea re ita censeo Ci, quibus argu mentis ac-cusatorem censes uti oportere Ci, cen-suerunt, ut tribuni hac lege teneren-tur Ci; b) radzić, głosować: pars de-ditionem, pars eruptionem censebant C, bellum L; c) uchwalić, postanowić: Samnitibus patres censuerunt L.

censor, oris, m. (censeo) cenzor; urząd ten powstał w Rzymie w r. 443; jego zadaniem było oszacowanie majątku obywateli (censum agere) i sporządzenie ich spisu celem ułożenia listy senatorów i obywateli według klas; także czuwali nad moralnością i mieli prawo karania zapomocą t. z. nota censoria. Następstwem tej kary było wyrugowanie z senatu (senatu movere) lub ze stanu rycerskiego (e-quum adimere) lub z tribus (aerarium facere), wreszcie do cenzorów należał zarząd skarbu publicznego, wydzierżawianie dochodów publicznych i budowa publicznych gmachów; przen. surowy sędzia = przyganiacz, krytyk: castigator censorque minorum H; stąd: censorius 3. (censor) (należący do) cenzorów; przen. cenzorski, właściwy cenzorowi, poważny, surowy; subst. (sc. vir) były cenzor.

censura, ae, /. (censere) urząd cenzora.

census, üs, m. (censeo) liczenie, oszacowanie obywateli w Rzymie według majątku, spis ludności (odbywający się zwykle co 5 lat na polu Marsowem): censu habito ut Caesar imperaverat C po obliczeniu dokonanem na rozkaz Cezara, legem censui censendo dicere L celem odbycia obliczenia; stąd: wykaz, lista obywateli: census nostros requiris Ci listy oby watelskiej ; przen. majątek, posiadłość: census equesler = 400.000 sestercyôw, c. senatorius

scriptis ordinibus Ci według rozmaitych ciał wyborczych.

= 800.000 sester., census privatus H turyami: c. milites producere Cw kom-majątek prywatny.

centaureum, i, n. (xsvxaiipEtov) cen-turya, ziele lecznicze.

Centaurus, i, m. (Kmaupoę) Centaur;

Centaurowie, dziki tessalski naród

paniach, tributim et centuriatim di-

veneunt Ci.

centurio, önis, m. setnik, kapitan: cent. classiarius T oficer.

centurio 1. (centuria) dzielić na

centuriätus, Os, m. (centuria) se-tnictwo, ranga setnika, stopień woj-(pół konia pół człowieka), wyginął skowy: cuius in exercitu centuriätus w walce z Lapitami ; adi. centaurëus, centaurowy; przen. 1) Centauro in-vehitur magna V okręt Centaur; 2) gwiazda południowa Chiron.

centurionatus, us, m. wybór se-

centeni, ae, a, po sto: decies cen- setki, centurye. tena milia Ci milion.

Centuripae, arum, /. (KsvTÔpirat)

miasto na Sycylii; adi. Centuripmus 8. plur. Centuripïni, ôrum, m. mie-

cenula, ae, f. (demin. do cena) obiadek.

centesimus 3. setny; subst. cente- tnika. sima, ae, /. (sc. pars) jeden procent: centesima rerum venalium T jedno procentowy podatek ze sprzedaży; pl. centesimae, ärum = l°/₀ za mie- szkańcy. siąc, t. j. 12% na rok.

Ceôs, acc. Ceo, abl. Ceo, i Cëa (Cła), ae, /. (Kewç) wyspa, jedna z Cy-cento, önis, m. (gr. xEvrpwv) łach-    kład;    adi. Cëus i Clus    3-:    Simonides

man, szmata, odzież licha, materac C.    Ceus    Ci, Cea nenia H    tren Simoni-

centum (por. l/.axôv, niem. hundert)    desa;    subst. Cëi, örum,    m.    mieszkań-

sto, wog. wiele: centum puer artium H.    су С.

centum-geminus 3. stokrotny;

Briareus V sturęki.

centum-viri, örum, m. (centumvir) stu mężów; kolegium sędziów' w sprawach cywilnych; adi. centumvirä-lis, e, tyczący się centumwirów.

centunculus, i, m. małe pokrycie, kocyk, derka.

centi-ceps, ipitis, stugłowy, centiens i centies, sto razy. centimanus 3. sturęki.

cepa, ae, /. i cepe, is, n. (caepa) (por. gr. -i xGtroa) cebula.

Cephallënia, ae, f. (КкраХХ^'а) wyspa na morzu jońskiem.

Cephallënes, um, m. (КеэяХХ^е?) mieszkańcy.

Cephaloedis, is, /. (KEoaXoiSt?) i Ce-phaloedium, ii, n. miasto na Sycylii; centuria, ae, f. (centum) 1) setka, adi. Cephaloedltanus 3. sotnia, oddział wojska, kompania, pier- Cephalus, i, m. (K^paXoç) syn Pàn-wotnie ze stu ludzi złożona, później dyona, wnuk Eola. mąż Procris przez z 60 i mniej : eodem tempore et cen- nią zabity.

turiae très equitum conscriptae sunti); Cëphënes, um, m. lud wEtyopii; 2) oddział ludu rzymskiego, których adi Cëphënus 3.

Serwiusz ustanowił 193 r. i rozdzielił Cëphéus, m. (K^ïeuc) król Etyópii, między 5 klas: una centuria praero- mąż Kassiopy, ojciec Andromedy; gativa Ci naprzód głosująca, ter prae-    adi. Cephëïus 3. i Cëphëus 3. (Kr)-

tor primus centuriis cunctis renuntia-    ®7jïoç i Kes^oc): virgo C. O Andromeda;

®taaói) nazwa rzek: 1) w Beocyi; jako bożek rzeczny ojciec Narcyssa, stąd

tus sum Ci jednogłośnie; 3) kawał Cephëïs, idos, /. (Kr₍c?r/f;) córka C. ziemi, staje (pierwotnie 100 morgów', Cëphissus i CephTsus, i, m. (Ki)-później 200 morgów).

centuriatim, podług cenluryi, cen-

cerastes, ae, m. (хераа-л];) ml. rogaty; pl. Ceraslae, Erum, mieszkańcy Cypru w woły zamienieni O.

cerasus, i, /. (por. zspaao;) czereśnia, wiśnia, czereśnia (drzewo); ce-rasum, i, n. owoc.

cëratus 3. (cero) woskowany, ceraunius 3. (xepaüvto?) tyczący się piorunu ; Ceraunii montes lub Cerau-nia, orum, n. pasmo gór na wybrzeżu Epiru, kończące się przylądkiem odłączać, oddzielać, przesiewać: haec Acroceraunia, orum.

Cerberus, i, m. (Kepßepo;) pies o trzech paszczach, strzegący wejścia dzieć, dostrzedz, poznać, spostrzedz: do podziemia.

eum ipsum cernunt, cui grati referunt Cercetius mons (Kepxe-nfatov opoç) gratiam Ci, neque cernitur ulli V, Ae-

nean adfore cernetis V, migrantes Cerclna, ae, /. wyspa w małej cernas ex urbe ruentes V, mentis a-Syrcie u wybrzeży Afryki.

cercops, Opis, m. (xe'pxwJ») małpa ogoniasta; Cercôpes, um, m. mityczny lud karłów, zamieniony przez Jowisza w małpy z ogonami.

przezwanego Cêphîsius; 2) rzeka w At-tyce; adi. Cëphïsias, adis, celizyjski.

cëra, ae,/. (xrjpôç) wosk: flavam modo pollice ceram mollibat O, Persae mor-tuos cera circumlitos condunt Ci; tablica woskiem powleczona do pisania: quid prima secundo cera velit versu H drugi wiersz pierwszej strony; popiersie z wosku: dispositae per atria cerae O; pieczęć: in illo testi-monio cera est Ci; smoła: pices et pingues unguine cerae V, inducta can-dorem quaerere cera T barwiczka, szminka.

cerambus, i, m. (xepap.ßo;) rodzaj chrząszcza, jelonek.

Ceramïcus, i, m. (Kepaj*etxóę) К., plac zdunów czyli garncarzów w półn. zach. części Aten, murern podzielony na dwie połowy; w części leżącej za miastem, były groby poległych bohaterów.

cërârius 3. tyczący się wosku; subst. cërarium, ii, n. podatek od wosku.

góra na granicy Tessalii i Epiru.

cercurus, i, w. (xe'pxoupoç) i cercy-rus, lekki statek.

’Cercyófl, onis, m. (Kepxuwv) rozbójnik w Attyce, zabity przez Tezeusza. Cereälis, sob. Ceres, cerebrösus 3. gniewliwy, popędli-wy, gorączka.

cerebrum, i, n. mózg: alii in corde, alii in cerebro dixerunt animi esse sedem Ci, truncus inlapsus cerebro H na głowę; prsen. 1) rozum: puti-dius cerebrum est Perilli H; 2) porywczość, gniew: о te Bolane cerebri fe-licem H z powodu gorączkowego u-sposobienia.

Ceres, Cereris, f. Cerera, córka Saturna, matka Prozerpiny, bogini rolnictwa i małżeństwa; prsen. dary Cerery: zboże, żywność, chleb, owoce: Cererem corruptam undis V; adi. Cereälis, e, Cererze poświęcony, tyczący się zboża: C. munera O chleb, C. arma V narzędzia do sporządzenia chleba, np. młynek do mielenia; subst. Cere alia, ium (sc. sacra) święto Cerery 12. kwietnia.

cëreus 3. (cera) woskowy: cerea castra H ul; prsen. 1) żółty jak wosk: cerea pruna V; 2) miękki, gibki: ce-reus in vitium flecti H; subst. cëreus, i, m. świeca woskowa.

cërintha, ae, f. (-/.rjpWbj) kwiat .woskowy, roślina.

cerno 3. crevi, cretum (por. y.pm>) ubi contriris, per densa foramina cerne O; prsen. rozróżniać, a więc: a) wi-cies, qua verum cernitur Ci, id non apparet nec cernitur Ci okazuje się, hae virtutes cernuntur in agendo Ci;

b) rozstrzygnąć : prius quam id sors creveriti; c) walczyć: ferro, non auro

vitam cernamus Ci walczmy o życie; sese proelio certaturos S rozprawią d) postanowić: divis hostias cernere    się orężem, aequitas certat cum ini-

Ci; (w prawie) oświadczyć chęć obję-    qui tatę Ci spór wiedzie, cursu cum

cia spadku, przyjąć spadek : quam he-    aequalibus certare S na wyścigi bie-

reditatem iam crevimus Ci.    gal do mety, certat Phoebum superare

cernuus 3. głową naprzód pochyło- canendo V. ny : equus с. V głową na dół, na łeb. certus 3. (właść. PPP. od cernere) cer-rïtus 3. chory na głowę, bez- 1) rozstrzygnięty, postanowiony: op-

rozumny, szalony.

ponere turmas certast sententia Tur-certämen, inis, n. (certare) spór,    no V, certum est dare lintea retro V,

walka, wyścigi, współubieganie się;    illa... certa mori V mając silne po-

pedum certamine vicerat omnes 0, de    stanowienie, Aeneas iam certus eundi

principatu sibi cum eis certamen fo-    V; 2) dokładnie oznaczony, pewny,

re N, honoris erat certamen Ci, olli niezawodny, niewątpliwy: fore in ar-certamine summo procumbunt Fzgor- mis certo die Ci, sunt certi denique liwością ; przen. bitwa, walka, spór, fines H, res omnes certis et propriis kłótnia : certamen inire L, divitiarum vocabulis nominare Ci; 3) pewny, go-causa bella et certamina omnia inter dny zaufania, niezawodzący: certos homines sunt S, verborum certami- esse in consilio, quibus ostendi tabel-na L.    las velit Ci, per litora certos dimittam

certätim , spółubiegając się, na    V. certus enim promisit Apollo H nie-

wyścigi.    zawodzący, c. sagitta H celna, res pa-

certät’O, önis, /. (certo) zapasy: rum certa videbatur Ci, deum certis-ludi publici sunt corporum certatio- sima proles V, clare certumque locu-nes Ci; przen. współubieganie, sprzecz- tus H, pro certo dicere Ci na pewne; ka, rozprawa (sądowa) : haec inter a- 4) mian. we zwrocie certum [a w pro-micos sit honesta certatio Ci, omissa ąie certiorem) facere: Anchisen facio multae certatione L rozprawa o... certum VO uwiadamiam, qui me sui certe {adv. od certus) pewnie, nie- consilii certiorem fecit Ci, homo cer-zawodnie, w rzeczywistości; [w odpo- tior fit nihil agi in foro Ci dowiaduje wiedziach) tak jest, oczywiście: addit się, milites certiores facit, intermitte-haec, quae certe vera sunt Ci, alte- rent proelium C. rum fieri potest, alterum certe non    cerva, ae, f. łania,

potest Ci, Apollinis signum ablatum    cervïcula, ae, f. (demin. do cervix)

cervïnus 3. (cervus) jeleni, cervix, ïcis, zwykle plur. cervices, um, f. szyja, kark: bracchia cervici dare H uściskać, cervici imponi V u-siąść na barkach, suis cervicibus rem p. sustinere Ci, hostis in cervicibus est L, bellum ingens in cervicibus erat L zbliżała się, cervices dare cru-delitati Ci podać kark pod jarzmo okrutne; przen. siła, odwaga, śmiałość: qui tantis erunt cervicibus reçu-

certe non oportuit Ci, vis in foro ver- szyja, sata est? certe! Ci, desilite milites, ego certe meum officium praestitero C;

(celem ograniczenia) ale, jednakże, przynajmniej, w każdym razie: difficile est de omnibus confirmare, sed tarnen est certe, quod respondeam Ci.

certö (adv. abl. od certum) z pewnością, pewnie, na pewne, dokładnie (najczęściej certo scio): quod certo scis a-liter esse Ci.

certo 1. (freą. do cerno) walczyć, spierać się, procesować się, iść na peratores, ut... Ci.

^wyścigi, współubiegać się, usiłować:    cervus, i, m. jeleń: tris litore cer-

vos prospicit errantes V; przeń. widełki, pale rozszczepione, używane do ogrodzenia szańców: lorica pinnaeque cervis eminentibus CL.

cessätio, önis, f. (cesso) ociąganie się, zwlekanie, bezczynność, próżnowanie.

cessätor, oris, m. (cesso) mitręga, próżniak.

cessio, önis, f. (cedo) ustąpienie, cessya przed sądem.

cesso 1. (frequ. do cedere) I) zwlekać, ociągać się: et properare loco et cessare H, cessans morbus H długotrwała, cessata tempora O zaniedbany, nunquam cessare in studio suo Ci, cessas in vota precesque V zwlekać z modłami; 2) ustawać, zaprzestać: gemere cessabit turtur V, nunquam cessaverunt ab opéré L, nullum tern-pus cessabat a novae cladis specta-culo L był wolny; 3) być nieczynnym, próżnować, spoczywać : cessant arae O nie składają ofiar, nec saxa cessant V, tonsas cessare novalis V leżeć odłogiem (o roli).

cestrosphendonë, es, /. (zeatpo-a»sv8óv7]) machina wojenna do ciskania strzał.

cëtârius 3, ii, m. dotyczący ryb morskich; subst (sc. negotiator) handlarz ryb; cëtarium, ii, n. i pl. ceta-ria, orum, n. sadzawka na ryby morskie, akwarium.

cëterô-qui i cëterôquin, zresztą, z innych względów.

ceterus 3. częściej pl. ceteri, ae, a, reszta, wszyscy inni, pozostali: cetera Graecia N reszta Gr., tibi amicus est etiam nunc, cum iam a ceteris a-micis relictus es Ci; vina ceteraque, quae in Asia comparantur Ci; illud Scipionis: agas asellum et cetera Ci; n. sing, jako adv. cete rum = zresztą, ale, lecz: foedera alia aliis legibus, ceterum omnia eodem modo fiunt L; czasem jako partykuła służąca do połączenia: bellum nondum erat, cete-rum belli causa certamioa serebantur L lecz; u poetów często cetera jako adv. w znaczeniu: wogóle, pod każdym innym względem, zresztą: excepto quod non si mul esses, cetera laetus H; vir cetera egregius L, eetera nusqûam bella forent V nigdzie zresztą.

Cethëgus, i, m. przydomek (cognomen) rodu (gens) Korneliuszów, cetra, ae, f. mała tarcza skórzana, ceträtus 3. uzbrojony w lekką tarczę; subst. cetrati citerions Hispaniae C lekko uzbrojeni.

cëtus (~6 xîj-oç) m. n. każdy zwierz, potwór morski, jak : wieloryb, delfin i t. d. pl. cetë (xrJ-irjrj) i mm a nia cete V.

céu, podobnie jak, jak, jak gdyby: Hecuba et natae ceu columbae sede-bant V, łupi ceu V, ceu cetera nus-quam bella forent V.

Ceutrönes, um, m. lud w Gallii belgijskiej.

Cëyx, ycis, m. (Krjü?) król Trachi-ny, mąż Alcyony, przemieniony w ptaka zimorodka.

Chaerônëa, ae, f. (Xaipwveta) miasto w Beocyi (bitwa 338 r.b

chalcaspides, urn, m. (xdX*a<mg) żołnierze macedońscy o spiżowych tarczach.

Chalcedon, zob. Calchedon. chalcioecos (yaXxtotxoç), przydomek Miner wy w Spareie; subst. świątynia Minerwÿ.

Chalciopë, es, f. (Х«Ххн4ят)) siostra Medei, żona Frixusa.

Chalcis, idos, i idis, f. (XaXx(ç) miasto na Eubei; adi. 1) Chalcidicus 3. (X«Xxt8txóę) z Chalcis: Ch. turres V ku-mejskie (Kurne osada Chalcis); Chal-cidicë, es, f. półwysep Ch. w Tracyi; 2) Chalcidensis, e, z Chalcis; plur. Chalcidenses, ium, mieszkańcy Ch.

Chaldaeus 3. chaldejski, babyloń-ski; subst. Chaldaei, órum, Chaldejczycy; przeń. astrologowie; Chaldaea,

ski nad rzeką Lippe.

Chäön, onis, ж. syn Pryäma. Chäones, um, ж. (Xdove;) lud w E-

chaos, n. (-o y&oę) tylko w nom. i acc.; w abl. chaö: 1) pusta, niezmierzona przestrzeń podziemia: possidet raka i wagi. alter aquas, alter inane chaos 0, unus erat toto naturae vultus in orbe, quem dixere chaos, rudis indigestaque mo-

chalybëïus 3. (chalybs) stalowy, chalybs i chalyps, ybis, m. (-/âXu'A) re aliquid H pisać, si chartae sileant sial; stąd: Chalybes, um, m. lud-nad H pieśni, chartae Graecae H utwory Czarnem morzem, głośny z wyrobu Greków, stali.

Charybdis, is, /. (XdoußSi?) wir nie-Chamävi, örum, ж. lud german- bezpieczny w cieśninie sycylijskiej,

uosobiony jako potwór, pochłaniający okręty i ludzi.

Chasuarii, órum, ж. lud germań

chelîdonius 3. (y.sXi8óvioę) należący do jaskółki; n. pr. Chelidoniae insulae L pięć wysepek u wybrzeży Licyi na-les O; 2) podziemne bóstwo, ojciec przeciw przylądka chelidońskiego. nocy i Erebu; prsen. 1) bezkształtna masa pierwotna, z której świat pow- dowity. stał; 2) stworzenie.

ae, f. poîudn. zach. część Babylonii; adi. Chaldaeicus 3. (XaXSaiïzôg) chaldejski.

pirze; adi. Chaönius 3. chaoński, do-doński : pater Ch. V Jowisz; femin. Chäonis, idis. dodońska: arbor Ch. O dąb; subst. Chaonia, ae, f. 1) kraina w Epirze; 2) miasto w Kommagene.

chara, ae, f. nieznana roślina, character, ëris, m. (yapaxxrjp) znak, charakterystyczne znamię, charakter.

Charax, acis, f. (Xdpaij) miejscowość warowna w dolinie Tempe.

Chares, ëtis, ж. (Харт^) wódz ateński za czasów Demostenesa.

Chariclo, üs, f. (XapixXÓ>) nimfa rzeczna.

charis, itos, f. (yapu) powab, piękność; personif. Charités, um, f. trzy Gracye (Aglaia, Eufrozyna, Talia).

charistia i caristia, örum, m. (ya-pćiTta) święto zgody, familijna uroczystość w Rzymie 22. lutego.

Charmadäs, ae, m. (Xapp.cć8a?) filozof akademik około r. 109 w Atenach.

Charon, ontis, m. (Xàpwv) syn Erebu i nocy, przewoźnik dusz w podziemiu.

Charondas, ae, m. prawodawca sycylijski w połowie 7. wieku.

charta i carta, ae, /. papyrus, papier, pismo, list, utwór : chartis illine-ski.

Chatti i Catti, örum, ж. lud germański w Hessyi i w Turyngii.

Chaud, örum, ж. lud w północno-wschodniej Germanii.

chelae, arum, f. (y^Xrj) kleszcze u zwierząt, osobl. raka, konstelacva

chelydrus, i, w. (yeXuSpo;) wąż ja-

chelys, yos, f. (ye’Xo;) żółw; prsen. lutnia, lira.

cheragra, sob. chiragfa. Chersonësus i Cherronesus, i, f. (Xeß|5<iv7]ao;) Chersonez, półwysep tracki nad Hellespontem.

Cherusci, örum, m. lud germański nad Wezerą.

chiliarches, ae, (y.iXtdpyyj?) i chiliar-chus, i, (ytXiapyoç) pułkownik, perski urzędnik, wezyr, kanclerz.

Chllo, önis, m. (XstXwv) jeden z 7. mędrców, Lacedemończyk.

chimaera, ae, /. (/łpiatpa, koza) potwór ziejący ogniem, zabity przez Bellerefonta;pr«ew. nazwa okrętu; adi. chimaerifera, Lycia O rodząca chimerę. bo stąd ten potwór pochodził.

Chios i Chius, i, f. (Xto?) wyspa na morzu Egejskiem; adi. Chlus 3. z Chios pochodzący; subst. Chiudi, i, n. (sc. vinum) wino z Chios.

Flora.

cibus, i, m. pożywienie, potrawa, pasza, przynęta: cibo se abstinere Nr c. fallax 0; prsen. pokarm, karm: quidam humanitatis cibus Ci.

chlragra i cheragra, ae, f. (/sipa-Ypa) ból w rękach, chiragra, gicht.

chïrographum, i, n. (/etpo/pateov) rękopis, zapis, oblig.

Chiron, önis, m. (Xetpwv) centaur, sławny jako muzyk, lekarz, wieszczek i wychowawca Achillesa.

chlamydätus 8. odziany w płaszcz wojenny.

chlamys, ydis, /. (/Xapuie) grecki płaszcz wojenny, noszony na zbroi, na prawem ramieniu spięty sprzączką (fibula).

Chloe, es, /. imię u H.

Chlöreus, ei, acc. ea, m. imię u V. Chloris, idis, /. bogini kwiatów =

Choerilus, i, m. (XotpîXoç) poeta nadworny Alexandra W.

chorda i corda, ae, /. (-/.opSrj) właśc. kiszka; prsen. struna, lutnia: verba loqui socianda chordis H pieśni liryczne.

chorea, ae, /. (/opęta) taniec chóralny, taniec kołowy: pars pedibus plaudunt choreâs et carmina dicunt V.

chorus, i, m. (y.ópo?) taniec, pląsy; prsen. chór śpiewający i tańczący, chór, orszak, gromada: per iuga Cynthi exercet Diana choros V zawodzi pląsy, nympharum cum satyris chori H, actoris partes chorus defendat Hchór w dramacie starożytnym, ch. stella-rum Ci gromada, ch. Phoebi F=Muzy.

Chremës, ëtis, m. (XpeptT)?) nazwa skąpca w komedyi Terencyusza.

Christus, i, m. (yptattk) pomazany; subst. Christus, i, m. Mesyasz, Chrystus, twórca religii chrześcijańskiej; Christiänus 3. chrześcijański: auctor nominis eius Christus Tiberio imperi-tante supplicio adfectus T.

Chromis, is, m. 1) nazwa Centaura; 2) nazwa Satyra; 3) towarzysz Eneasza; Chromius, Trojanin.

Chrysas, ae, m. rzeka w Sycylii.

Chrysë, es, /. (Христу) mityczne miasto w Mizyi, gdzie Chrysës, ae, m.

był kapłanem, którego córka Astyno-me zowie się u Homera Chrysëïs,. idos (Xpuorçfç).

Chrysippus, i, m. (Xpôotmto;) stoicki filozof z Soli w Cylicyi w 3. wieku przed Cfcr.

Chrysogonus, i, rn. (Xpuoôyovo;) L. Cornelius Chr., wyzwoleniec Sulli.

chrysolithos, i, m. f. (/üuaÄi&o;) topaz, chryzolit.

Chrysothemis, idis, /. (ХроаогЦлц) córka Agamemnona i Klitemnestry.

cibärius 3. (cibus) należący do pokarmu; prsen. zwykły, pospolity, lichy, podły: panis c. Ci chleb razowy; subst. cibaria, orum, n. potrawa, pożywienie ludzi i zwierząt, pasza, miara zboża żołnierzom wydzielana, żywność w naturze urzędnikom w pro-wincyi wyznaczona: inopia cibario-rum C żywności, cibaria molita C mąka, anseribus cibaria publice lo-cantur Ci, cibaria dierum decern C zapas, cibaria praetoris Ci.

cibo 1. (cibus) karmić, żywić, ciborium, ii, n. (xtßwpiov) łupina bobu egipskiego; prsen. naczynie kształtu podobnego, kubek, kielich, puhar.

Cibyra, ae, f. (Ktßüpa) miasto fabryczne w Frygii; CibyrEtës, ae, m. mieszkaniec C.; adi. Cibyräticus 3. (Ktßupaxtxd?) z C.

cicada, ae, f. konik polny, cicatrix, ïcis, f. blizna, znak, za-dzierka; prsen. rana: refricare obduc-tam rei publicae cicatricem Ci zagojoną ranę znowu rozdzierać, cicer, eris, n. groch.

Cicerëius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

Cicero, önis, m. przydomek (cognomen) rodu (gens) Tulliuszów; M. T. Cicero sławny mówca (106—43).

cyi.

cichorëum, i, n. (xttfpetov) podróżnik, endywia, sałata włoska.

Cicones, um, m. (Kîxove?) lud w Tra-

cicönia, ae, /. bocian, cicur, uris, oswojony, łaskawy, cicüta, ae, f. szalej, ziele jadowite; przen. piszczałka; jako n. pr. Cicuta, ae, imię lichwiarza.

cieo 2. ère, cïvi, citum, 1) w ruch wprawić, poruszyć, wzruszyć, wstrząsnąć: inanimum pulsu agitatur exter-no, animus motu cietur interiore Ci, tonitru caelum ciebo F, principes utrimque pugnam ciebant L podtrzymywali; 2) wołać, wzywać: singulos nomine ciens T, aere ciere viros F, non homines tantum sed foedera c. L wzywać na świadków, ab ultimis sub-sidiis cietur miles L; przen. 1) wołać, nazywać: animam... magna supremum voce ciemus F, patrem ciere consulem L podać ojca konsula na dowód wolnego urodzenia; 2) (stan) wywołać, wzniecić, spowodować, sprawić: gemitus c. F wzdychać, lacrimas ciere F łzy ronić, stragem c. F; PPP. jako adi. citus, w ruch wprawiony, prędki, żwawy, skory: iambus pes citus H, homo cito sermone T cięty.

Cilix, icis, zwykle pi. Cilices, urn, w. (KiXixsç) mieszkańcy małoazyatyc-kiego południowego wybrzeża, znani jako korsarze; fern. Cilissa, ae (K£-Xiacra) cylicyjski: spica C. 0 = szafran; adi. Cilicius 3. (KtXtxtoç) cylicyjski; subst. cilicium, i, n. tkanina z koziej sierści; subst. Cilicia, ae, kraj C...; adi. Ciliciensis, e, z C.

Cilla, ae,/⁻. (K£XXa)miasto wEolidzie. Cilnius 3. nazwa rodu (gens) etruskiego z Arrecyum; C. Cilnius Maecenas, znany przyjaciel i protektor Horacego.

Cimber, bri, zwykle pl. Cimbri, örum, m. lud germański, wytępiony w r. 101 przez Maryusza; jako przydomek (cognomen) : L. Tillius Cimber jeden z morderców Cezara; adi. Cim-bricus 3. cymbryjski.

clmex, icis, m. pluskwa.

Ciminius 3. nazwa okolicy w południowej Etruryi; Ciminius, i, m. (lacus) jezioro w Etruryi: mons, silva L nad jeziorem Cim.

Cimmerii, örum, m. (Ki^Eptoi) u Homera lud mityczny daleko na zachodzie mieszkający, później przeniesiono siedzibę tego ludu jużto w okolicę przylądka Mizenum, jużto na Krym.

Cimölus, i, /. (KiV-wXoî) wyspa, jedna z Cyklad.

Cimön, onis, m. syn Miltyadesa, wódz ateński.

cincinnus, i, tn. (xi'xtwo;) kędzior ; adi. cincinnätus 3. kędzierzawy ;jako

n. pr. przydomek (cognomen) rodu (gens) rzymskiego.

Cincius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens).

cinctus, Gs, m. (cingo) opasanie:

c. Gabinus VL osobliwy sposób noszenia i wiązania togi; przen. pas, fartuch (który nosili starzy Rzymianie pod togą przed używaniem tuniki); cinctutus 3. opasany.

Clneäs, ae, m. (Kwoce) mąż stanu i dyplomata w służbie Pyrusa.

Cinga, ae, /. rzeka w Hiszpanii.

Cingetorix,Igis, m. 1) gallicki książę Trewerów; 2) książę Brytanii.

cingo 3. cinxi, cinctum, opasać, przepasać, podpasać: ense latus cinctum erat O, telis his cingi F, inutile ferrum cingitur F, puer alte cinctus H podkasany, tempora ramis c. F u-wieńczyć; przen. otoczyć, zamknąć, okolić (o osobachj, towarzyszyć: flu-men totum paene oppidum cingit C, cycni coetu cinxere polum F okrążyły, castra vallo et fossa c. C, Sicilia cincta periculis Ci, ne pantomi-mos équités Romani cingerent T.

cingulus 3. otaczający ; tylko jako subst. 1) cingulus, i, m. (sc. orbis) pas ziemi, strefa; 2) cingula, ae, f. pas,

częga.

rzemień; 3) cingulum, i, n. pas, pendent, rzemień (u poetów w pi.): notis fulserunt cingula bullis Pallantis V; jako n. pr. Cingulum, i, n. (sc. oppidum) twierdza w Picenum.

cinlflo, önis, m. (cinis flare) wl. sługa rozpalający żelazko do trefienia włosów, fryzyer.

cinis, eris, m [por. xóvt;) popiół, kupa popiołu, szczątki spalone zmarłych; przen. zniszczenie: incedis per ignés suppositos cineri doloso H, post cinerem 0 po spaleniu, Iliaci cineres V gruzy, popioły, in cinerem vertere OH spalić, w perzynę obrócić.

Cinna, ae, przydomek (cognomen) kilku rodów (gens) rzymskich; adi. Cinnänus 3. do Cynny należący, cinnamum, i, n. (zîwauov) cynamon. Cïnyps, yphis, m. (Klvud») rzeka w Afryce półn., wpadająca do Syrty; adi. Cïnyphius 3. afrykański.

Cinyräs, ae, m. (Kivûpa;) 1) król assyryjski; 2) król Cypru, ojciec Adonisa; adi. Cinyrëius 3.: virgo c. 0 Mirra.

Cios, i, /. (Kto;) miasto i rzeka w Bitynii ; adi. Ciänus 3. pl. Ciäni, örum, m. mieszkańcy miasta Cios.

cippus, i, m. słup, pal; słup kamienny, nagrobek.

Cïpus, i, m. przydomek (cognomen) Genuciusa Cipusa, wodza rz.

circa adv. naokoło; praep. z acc. 1) o miejscu: około, naokoło, w okolicy, w blizkośei : montes, qui circa sunt L, ii qui circa erant N jego otoczenie, multae circa civitates L okoliczne, canes, quos circa se haberet Ci, legatos circa vicinas gentes misit L naokoło do; 2) o czasie i przy liczbach: koło, blizko, prawie : c. eandem horam copias admovit L. circa quin-gentos L (u Cicerona circiter); przen. co do, względem, co się tyczy: circa consilium eligendi successores in duas factiones scindebantur T.

circa -moerium, ii, n. przestrzeń naokoło murów.

Circë, es i Circa, ae, f. (Kip/rj) córka Heliosa, siostra Eetesa z Kolchidy; adi. Circaeus 3. cyrcejski: litus C. O przylądek Cyrcejski w Lacyum, Cir-caea moenia H = Tusculum, poculum C. Ci czarodziejski.

Circeii, orum, m. miasto w Lacyum; stąd Circeienses, i um, m. mieszkańcy Ci.

circensis, e (circus) dotyczący cyrku, odnoszący się do igrzysk: ludis circensibus Ci w dniu igrzysk, cir-censes ludi plebei L igrzyska, zabawy 20. października, urządzane przez plebejskich edylów.

circino 1. zaokrąglać, okrążać kołem, zataczać koło.

circinus, i, m. (-/.tpnwo;) cyrkiel.

circiter 1) adv. około, blizko: media circiter nocte C; 2) praep. z acc. około: circiter meridiem C.

circu-itio, önis, /. (circumitio od circujmjire) okrążanie, obchodzenie straży, rondowanie; przen. kołowanie, wykręt.

circu-itus, üs, m. (ćircumitus od cir-cu[m]ire) 1) obieg, krążenie (ciał niebieskich): nox et dies circuitum efficit Ci; 2) okrąg, obchodzenie, obwód : brevi circuitu ad amnem pervenit L, mons magnum circuitum habet C, oppidum in circuitu rupes habet C dookoła; przen. kołowanie, droga kręta; okres czasu Ci.

circulator, öris, m. (circulari) włó-

circulor 1. krążyć, okrążać, włóczyć się.

circulus, i, m. (demin. do circus) koło. krąg, obwód : stellae circulos suos conńciunt Ci, coronae modici circuli L; przen. 1) obręcz, pierścień: circulus auri V; 2) towarzystwo, grono, klub: cum in circulum venerat, in quo de philosophiasermo habereturCi.

cino circumductum C oblewa, otacza kołem, eos omnia sua praesidia cir-cumduxit C od straży do straży, praeter castra hostium circumducit (sc. agmenj L maszeruje.

circum 1) adv. naokoło; 2) praep. z acc. około, naokoło, naokół, wszędzie, w pobliżu, przy, w towarzystwie czyjem: inatres stant circum V, por-tis circum omnibus instant F, circum undique convenere V, qui circum judicium stabant Ci, terra se convertit circum axem suum Ci, circum flumi-na V na obu brzegach, dimissis circum munieipia litteris C circum ea loca C, errabant... maria omnia circum V, concursare circum tabernas Ci, Hectora circum... pugnas obibat V przy boku, jako druh, qui circum aliquem sunt Ci orszak.

circum-ago 3. ëgi, actum, obracać naokoło: frenis equos»circumagere L, circumagente se vento L zmienił kierunek; obracać się, krążyć; przen. 1) (o czasie) kończyć obieg, upływać: circumactis mensibus L po upływie; 2) zmienić: rumoribus vulgi circum-agi L zmienić zdanie; 3) oprowadzać dokoła; pass. krążyć: nil opus est te circumagi H fatygować się ze mną. circum-aro 1. oborać, circum-cldo 3. cidi, cisutn, obcinać dokoła: ars agricolarum circum-cidit arbores Ci, genitalia c. T obrzezać; przen. ograniczać, zmniejszać: circumcisi sunt sumptus L; adi. PPP. circumclsin 3. obcięty, spadzisty, stromy: collis c. 6.

circum-cludo 3. clüsi, clüsum, zamknąć, otoczyć: Catilina consiliis meis circumclusus Ci osaczony; oprawić: cornua argento G.

circum-colo 3. naokoło mieszkać.

circum-eo i circueo, ire, ivi (ii), itum, obchodzić, objeżdżać, chodzić naokoło, odwidzać: équités circum-itis hostium castris C, Vespasiani nomen circumibant T me wymieniali; przen. otoczyć, zamknąć: ne multitu-dine hostium circumiretur N, equo circuiens unumquemque appellat S, senatum c. L od jednego senatora do drugiego chodzić.

circum-equito 1. objeżdżać, circum-erro 1. dokoła błąkać się. circum-fero, ferre, tuli, latum, nosić wokoło, obnosić, wodzić na wszystkie strony; pass. krążyć: circumfer-tur poculum L krąży, socios purä circumtulit undä V oczyścił, quoeum-que circumtuli oculos L; przen. roznieść dokoła, wszędzie, rozszerzać: exemplo hostium circumferre bellum coactus dispertit vires T, incendia, terrorem T.

circum-flecto 3. flexi, flexum, zawracać w kole, kręcić w kole, kazać zataczać kręgi: c. cursus (okoniu) V.

circum-flo 1. wiać dokoła, zewsząd, otaczać: ventis invidiae cir-cumflari Ci.

circum-fluo 8. fluxi, oblewać, otaczać: utrumque latus circumfluit ae-quoris unda 0; przen. opływać w co, obfitować: istum rebus omnibus cir-cumfluere et abundare Ci.

circum-do 1. dedi, datum, kłaść

cfrcum-foraneus 3. objeżdżający

circum-fluus 3. czynnie: oblewa-naokoło, otoczyć, opasać: circumdare jący; biernie: oblany, bracchia collo 0V uściskać, Blaesus

circum-fundo 3. füdi, fusum, oblewać; pass. rozlewać się dokoła czego: amnis circumfunditur insulae L, mare urbi oircumfusum L, circumfusa nu-

circumdat principi ministeria T otacza targi, go służbą, portus moenibus circum-datus est N; przen. figuram mundi levitate circumdedit Ci dał mu dokoła

gładką powierzchnię.

circum-düco 3. duxi, duotum, ob-

bes V osłaniająca; przm. pass. kupić wodzić, oprowadzać: flumen ut eir- się, tłoczyć się naokoło, napływać,

Słownik.

koło.

circum-plector 3. plecti, plexus sum, obejmować, otaczać, trzymać silnie dokoła : patrimonium Ci, collem opere C oszańcować.

efreum-pono 3. posui, positum, naokoło ustawić, kłaść, stawiać naokoło: Valentem et Caecinam ciroum-posuit T kazał z obu stron stanąć.

circum-potätio, önis, f. picie w koło kolejne.

circum-rëtio 4. ïvi, itum, otoczyć, ogarnąć w koło siecią, usidłać, uwikłać.

(suknie).

circum-scrïbo 3. psi, ptum, opisać, określić, zakreślić naokoło, na-circum-lavere, zob. circumluere. kreślić koło: virgula stantem circum-circum-ligo 1.    obwiązać, wokoło    scripsit Ci    opisał około; przen. 1) o-

otoczyć, opasać:    ferrum stuppa C, . graniczyć,    na- o- znaczyć: exiguum

natam mediae hastae V przywiązać.    nobis vitae    curriculum natura circuin-

circum-lino 3.    lëvi, litum, poma-    scripsit Ci,    ante eircumscribitur men-

zać, powlec: mortuos cera Ci, musco te sententia Ci w duchu określić; 2) circumlita saxa H porośnięte, circum- ścieśnić, ukrócić (władzę), wyłączyć litus auro Jdidas O ozdobiony.

circum-lue 3. oblewać dokoła, o-

otaczać, opasywać: magna multitude ab utraque parte circumfundebantur C, undique circumfusae molestiae Ci, Venus eos nebulae circum dea fudit amictu V, Troiana iuventus circum-fusa V, Pompeius copiis circumfusus Ci otoczony, collo parentis circum-fusa 0 wieszając się, den sis circum-fundimur armis V.

circum-gemo 3. ere, mruczeć naokoło, z mrukiem okrążać.

circum-gredior 3. gressus sum, obejść.

circum-iaceo 2. leżeć naokoło: circumiacentes populi T okoliczni mieszkańcy.

circum-icio 3. iëci, iectum, rzucać naokoło, obstawić dokoła, otoczyć: vallum c. T usypać; PPP. jako adi. naokoło ustawiony, leżący: circum-iecti custodes T naokoło rozstawiona straż, anguis vectem circumiectus fuit Ci owinął się, planities saltibus cir-cumiecta T, silvae circumiectae itine-ri L znajdujące się po obu stronach drogi; stąd: circumiectus, us, m. o-krążanie, otaczanie; przen. obwód.

circum-latro 1. naokoło szczekać; przen. huczeć naokoło, ryczeć: circum-latrantibus undis V.

koło: castellis circummuniti C otoczeni.

circum-münltio, önis, /. osaczenie, zamknięcie, blokada.

circum-padänus 3. na obu brzegach Padu leżący, nadpadański. circum-plaudo 3. oklaskiwać nao

circum-rödo, ere, ogryzać dokoła, szarpać: dente Theonino circumrodi H zębem zawiści.

circum-saepio 4. saepsi, saeptum, ogrodzić, otoczyć.

circum-scindo 3. oberwać, zerwać senatus praetorem circumscripsit Ci, insolentia in circumscribendis tribu-

nis pl. C; 3) oszukać, podejść: testa-

pływać.

circum-mitto 3. misi, missum, wy- menta subiciunt, adulescentulos cir-słać naokoło, rozesłać: qui castra ag- cumscribunt Ci, tempus ex accusa-grederentur, post montes circummisit tione Ci; PPP. jako adi. circumscrip-L, legationes in omnes partes o. C. tus 3. adv. ë, ściśle odgraniczony,

circum-mugio 4. ryczeć dokoła, circum-munio 4. ïvi (ii), Itum, do-

zwięzły, treściwy.

circumscriptio, önis, /. 1) opisanie koła murein otoczyć, zamknąć nao- koła, opisane koło: ex circumscrip-

circumspectus, üs, m. rozglądanie się, spoglądanie wokoło, widok: in om-nes partes L; prsen. rozważanie, rozwaga: rerum aîiarum L.

tione exire Ci; 2) okręg, granice: terrae c. Ci; 3) podejście, oszukaństwo: c. adulescentium (gen. obi.) Ci.

circumscriptor, oris, m. oszust, wyzyskiwacz Ci.

circum-seco 1. dokoła wycinać, circum-sedeo 3. sëdi, sessum, dokoła siedzieć, oblegać, zamknąć: cir-cumsedetur urbs ab invidia finitimo-

ceret C, ut Ambiorigem... circumspi-circumsessio, onis, f. oblężenie. cerent G; 2) prsen. a) rzecz jakąś o-circum-sïdo 3. usiąść naokoło,    glądać, rozpatrywać, pilnie się zasta

nawiać nad czemś, rozważać, zgłę-circum-sisto 3. steti (stiti), ustawić    biać : reliqua eius consilia animo

się naokoło czego, obstąpić, otoczyć,    circumspiciebat C; b) oglądać się za

okolić: circumsistere alii signa sua T,    czem, szukać: circumspexerunt, quos-

armati circumsistunt ipsumque do-    nam consules facerent L, timida cir-

mumque V; prsen. ogarnąć, opanować: me circumstetit horror F, a ci-

circum-spicio 3. spexi, spectum 1) intr. oglądać się naokoło, rozglądać się, spoglądać naokoło: qui in auspicium adhibetur, nec suspicit nec circumspicit Ci, usque eone magnifiée rum L, legatus circumsessus Ci; prsen. ciroumspicis Ci; tr. oglądać co, prze-oblęgać, starać się ująć sobie kogoś, glądać, badać, oglądać się za czem: pozyskać, przejednać: horum lacrimae, oculis Phrygia agmina circumspexit a quibus circumsessus sum Ci, circum- F, cum sua quisque miles circumspi-sessus blanditiis L.

obsiąść, zacząć oblęgać: urbem T.

ćumspice mente, ut satis sit O, Sabini circumspexere externa auxilia L; PPP. jako adi. circumspectus 3. o-strożny, rozważny.

circum-sto 1. steti, stać naokoło: unus e turba circumstantium LT; tr. otaczać, okalać, oblęgać: desinant circumstare tribunal Ci, te Lernaeus

vitatibus circumsisti C zostać zacze

pionym, napadniętym.

circum-sono 1. sonui, brzmieć naokoło, rozbrzmiewać dokoła: circum-sonans clamor L, aures circumsonant

cumstant fata Ci.

circum-strepo 3. u i, itum, czynić wkoło wrzawę, szum, wrzask, hała-

vocibus Ci; tr. rozlegać się dokoła czego, rozbrzmiewać koło kogo i cze- circumstetit anguis F Oplótł, nos cir-go, dochodzić, dolatywać do uszu: clamor hostes (acc.) circumsonat L,

tur T dokoła 1. powstaje hałas, ceteri circumstrepunt, iret in castra T usil

Rutulus murum circumsonat armis F szczękiem oręża napełnia powietrze sować: legatus clamore circumstrepi-dokoła murów.

nie żądają.

cîrcumtextus 3. utkany naokoło, otoczony, obramowany: c. velaqnen a-cantho F.

circum-tono 1. ui, grzmieć woko-

circumsonus 3. naokoło brzmiący, hałasujący.

circumspectio, onis, f. rozglądanie się, baczność, uwaga.

CiL, alius alium, ut proeliurn inci-piant, circumspectant L, tempus defections c. L; prsen. śledzić dokoła, czatować, czyhać: bestiae in pastu circumspectant Ci, dubitans, circum-spectans oratio Ci oględna.

circum-specto 1. oglądać się wokoło; tr. oglądać dokoła, przypatrywać się czemu: omnia circumspectare ło, z hałasem, hukiem, szumem otaczać: Nereus c. orbem O oblewa, hunć

circumtonuit gaudens Bellona cruen-tis H (o kapłanach Bellony, którzy w szale ranili własne ciało do krwi). Bellona mu rozum pomieszała, ciesząca się krwią.

stron uderzyć, napaść: naves c. L, terror barbaros L padła trwoga na...

drcum-vädo 3. väsi, ze wszystkich Na północny zachód od Kapitolu znajdował się »circus Flarninius« zbudowany przez cenzora Flaminiusza r.

circum-vallo 1. obwieść, otoczyć 221. Zewnątrz tych budynków znaj-wałem, zamknąć: Pompeium C, ho-    dowały się kramy i sklepy, budy

stes L

circumvectio, ónis, /. obieg: so-

lis Ci.

Cirrha, ae, f. (Ktt<łp*) miasto por-

wróżbitów i innych wykpigroszów; stąd : circus fallax H pełen oszustów, clris, is, /. (хйрц) ptak morski; we-circum-v'ector 1. (frequ. do circum- dług podania przemieniona Scylla, vehor) objeżdżać, żeglować, płynąć córka Nisusa O. naokoło : Ligurum oram L, rura ca-

miasto w Numidyi;

Cirta, ae stąd: Cirtenses, ium, m. mieszkańcy C.

ballo H; prsen. opisywać: singula dum towe koło Delfów. circumvectamur V.

cis, praep. z tej strony : cis Padum ultraque L, (o czasie) w przeciągu, w : cis paucos dies S.

cis-alplnus 3. z tej strony Alp leżący, przedalpejski.

cisium, ii, ». lekki wózek o dwóch kołach.

circum-vehor 3. vectus sum, objechać, opłynąć, żeglować naokoło: classem c. L, circumvehens Pelopon-nesum N.

circum-vëlo 1. äre, osłonić naokoło, okryć: amictu 0.

circum-venio 4. vëni, ventum, o-krążyć, otoczyć: Iugurtha multitudine Auli castra circumvenit S, insidiis

Cispius (sc. mons) najwyższy punkt

circumventum occidit N zwabionego

cis-rhenanus 3. z tej strony Renu

Cissêus, i, m. (Ktoosü;) 1) król tra-

tulczyk.

cista, ae, f. (x«roj) skrzynka, kasa. cisterna, ae, f. podziemny zbior-

w zasadzkę, media Cocytus siriu cir- wzgórza eskwilińskiego. cumvenit atro V opływa, planities lo-cis superioribus circumventa S; prsen. mieszkający, osaczyć, podejść, oszukać: acerbum est ab aliquo circumveuiri, acerbius cki, ojciec Hekuby, która dlatego zo-a propinquo Ci, multa senem circum- wie się Cissêis, idis, /. (Ktaa»ft<;) ; 2) Ru-veniunt incommoda H nękają.

circum-verto 3. obracać, kręcić:

rota circumvertitur axem 0 obraca się.

circum-volito 1. latać naokoło, la- nik wody, cysterna, tać w koło, krążyć: circum late voli-tans fama V.

circum-volo 1. latać naokoło cze- niądz. go, oblatywać, okrążać: me mors a-tris cireumvolat alis H.

cistophorus, i, m. (xtaxoąópoę) moneta azyatycka 3 K.; {wogóle) pie-

perl.) citimus i citumus, najbliższy: deduc orationem tuam ad haec cite-

citer, citra, citrum (stara forma tylko u dawniejszych pisarzów); od circum-volvo 3. obracać, toczyć tego: citerior, us icompar.) bliższy: wokoło: sol circumvolvitur annum V Gallia citerior Ci przedalpejska; (ем-dokonywa obiegu rocznego.

Cithaeron, onis, m. (K$atpwv) gó-

cithara, ae, /. (x:&«pa) cytra, lutnia; prsen. gra na lutni: cui liquidam pater vocem cum cithara dédit H.

circus, i, m. (xptxoç) koło, pierścień: candens c. Ci droga mleczna; plac riora Ci. wyścigowy, cyrk. W Rzymie było więcej podłużno okrągłych placów, ry, graniczne między Atyką i Beocyą. przeznaczonych dla igrzysk. »Circus maxi mus« założył Tarkwiniusz Starszy między Palatynem i Awentynem.

sta, cytrzysta.

citharizo 1. are (ш&аоССш) grać na lutni, na cytrze.

citharoedus, i, m. (zt&*pw34;) ten, który śpiewa przy akompaniamencie cytry.

Citium, ii, n. 1) (Kûtov) miasto na Cyprze; adi. Citiëus 3. z C. ; zwykle w plur. Citiëi, órum, m. mieszkańcy C.; 2) miasto w Macedonii.

cito, citius, citissime, sob. citus. cito 1. (freq. do cio) w silny ruch wprawić; przy w'olać, przyzwać, pozwać (do sądu): patres in curiam ci-tari iussit L, citât accusatorem; cita-tus accusator nescio quo casu non respondit Ci, capitis citari Ci wytoczyć proces kryminalny, testem citabo Ci; wołać, wywołać, wymienić, obwołać: Graeci, qui hoc anapaesto ci-tantur Ci, victorem citari N, numina Jovis O wzywać na pomoc, ab ovo usque ad mala citaret »io Bacche« H powtarzał, deklamował, libros, aucto-res ci tare L powoływać się, cytować. PPP. jako adi. citatus 3. przyspieszony, szybki, pospieszny, prędki, rączy: equo citato C galopem, cwałem, citato agmine iter ingredi L marszem pospiesznym.

citra 1) adv. z tej strony, bliżej: tela hostium citra cadebant T za blisko; s abl. comp.: paucis citra milibus L kilka tysięcy kroków; 2) praep s acc.

a)    z tej strony: nec citra mota nec ultra 0 ani naprzód ani w tył, quartam partem citra flu men reliquam esse С, exercitum citra Rubiconem educere Ci;

b)    prsen. przed, podczas, wśród : Py-lius citra Troiana tempora perisset 0 przed czasami ; bez: peccavi citra sce-lus 0 zbłądziłem, ale bez..., nec id Ru-tilio citra fidem fuit T nic nie wierzono czyli uwierzono (litotes).

citreus 3. (citrus) cytrusowy.

citrö, w tę stronę, tu, ku nam {najczęściej w połączeniu z ultro): ultro citroque legatos mittere C tu i tam, bénéficia ultro et citro data accepta Ci wzajemnie, ultro citroque fidem dare L obustronnie.

citrus, i, f. (хгйро;) drzewc cytrusowe, z którego wyrabiano wykwintne meble.

citus, sob. cieo.

cito, citius, citissime (adv.) prędko, żwawo; compar. prsen. pierwej, prędzej: dieto citius VHL — citius quam dixi Ci, serius aut citius 0; łatwiej: citius diceres, quam... L.

cïvicus 3. (civis) tyczący się obywateli, obywatelski: motus civicus H wojna domowa = rabies- H, bella О, civica iura respondere H objaśniać prawo w procesach, corona civica Ci wieniec z liści dębowych (odznaka zaszczytna prostych żołnierzy za ocalenie komuś życia w walce).

civilis, adv. cîvîliter (civis) a) o-bywatelski, (dotyczący) obywateli : civilis sanguis, cruor Ci krew obywateli, c. clamor L obywateli, bellum с. Ci wojna między spółobywatelami czyli domowa, victoria c. NCiS zwycięstwo odniesione nad spółobywatelami; poet, quercus с. V, corona civica = wieniec, dawany w nagrodę za ocalenie obywatela podczas wojny, ius c. Ci prawo cywilne, prywatne, civilis causa Ci proces prywatny; b) preen, patryotyezny: hoc civile odium, quo omnes improbos odimus Ci; c) ludzki, uprzejmy, liberalny, popularny: Germanico civile ingenium (erat) T civile rebatur misceri voluptatibus vulgi T, plus quam civilia agitare T zbyt wysoko sięgać myślą, zbyt ambitne snuć plany; d) dotyczący państwa, publiczny, polityczny: rerum civilium peritus T mąż stanu, civiles fiuctus = civiles proeollae N burzliwe życie polityczne z powodu namiętnej walki stronnictw, rerum civilium co-gnitio Ci polityka = c. scientia Ci; e) cywilny (w przeciwieństwie do milita-ris wojskowy): militaria et civilia mu-nera L.

Cïvïlis, is, m. Claudius Civilis, wódz Batawów, walczył z Rzymianami r. 69    70 po Chr. T.

cïvis, is, mf. a) obywatel, obywatelka: aliquem civem facere N, se pro cive ferre L podawać się za obywatela, cives Romanae L Rzymian ki; b) spółobywatel: in suspicionem ve-nit suis civibus CiO, cives H.

cïvitas, ätis, f. gen. pl. civitatum rsadsiej civitatium (civis): a) abstr. prawo obywatelstwa: civitatem adi-pisci Ci otrzymać, amittere Ci utracić, aliquem in civitatem accipere, adscri-bere Ci przyjąć, zaliczyć w poczet obywateli, ius civitatis Ci prawa i przywileje obywatela; b) konkr.. obywatele: unum hominem pluris quam cunetam civitatem fuisse N; c) gmina, państwo, rzeczpospolita, naród: na--vem tibi dat Milesia civitas Ci, omnis c. Helvetia C, post civitatem a L. Bru-to liberatam Ci; prsen. c. Stoicorum T sekta, szkoła St.; d) miasto: mise-rat civitas Lingonum dona T, muri civitatis T.

Cïus 3. sob. Ceos, cladës (cladis), is, /. a) uszkodzenie, utrata: cl. dextrae manus L; b) prsen. szkoda, nieszczęście: illammeam cladem maximum esse reipublicae vulnus iudicalis Ci; ci klęska [na wojnie), porażka: cladem hosti inferred, afferre Ci zadać, clades bello Gallico accepta L poniesiona; prsen. zguba, ruina, zniszczenie: Scipiadae clades Libyae V Scypionowie, pogromcy, sprawcy zniszczenia Libyi.

cjam adv. potajemnie, skrycie: dann furtim proficisci L w najgłębszej tajemnicy; praep. s abl. w tajemnicy przed kim, bez wiedzy: nonne sibi clam vobis salutem petivit? C; s acc. ne facinora eius clam vos essent S.

clämito 1. (freqn. do clamare) ciągle, raz po raz wołać, głośno ''rzy-czeć: identidem Talassio ferri clami-tatum L wołano, ilium clamitasse se esse civem Romanum Ci, saeva et de-testanda Quirino cl. T krzycząc złorzeczyli; prsen. supercilia abrasa cłami tare calliditatem videntur Ci wyraźnie świadczą.

damo 1. (por. xacXetv, zexXrjy.a) a)intr. krzyczeć, głośno mówić, wołać: de te cum tacent, clamant Ci milcząc wołają; b) tr. s acc. osoby: wołać na kogo, nazywać, przyzywać: morientem nomine cl. V, se causam clamat ma-lorum V; c) tr. s acc. rsecsy: wołać, krzyczeć: cüm maxime hoc de pecu-nia clamaret Ci, Saturnalia c. L wołać »Saturnalia«, Triumphum! cl. L; d) prsen. wyraźnie wskazywać, świadczyć, zdradzać: tabulae se interlitas esse clamant Ci.

clamor, oris, m. (clamare) a) krzyk, głośne wołanie: caelestis cl. Ci głos z nieba; b) okrzyk zadowolenia: cla-more et plausu CiT; c) okrzyk niezadowolenia tłumów: clamore populi infesto atque inimico excitatus Ci; d) okrzyk wojenny: Latini clamorem tol-lunt V; e) okrzyk żalu, trwogi: locum clamore implevit V; f) krzyk zwierząt: mergi clamorem ferunt ad litora V; g) poet, (o istotach nieżywotnych) : ter scopuli clamorem dedere V oz wały się, non sine montium clamore H i wraz ozwały się góry.

clan-destïnus 3. (clam) skryty, potajemny: cl. conloquia cum hostibus Ci, cl. introitus Ci tajemne wejście, cl. nuntii C wieści.

clangor, ôris, m. brzmienie, dźwięk, głos: tubarum V; krzyk zwierząt: a-quila cum magno clangore volitans L, harpyiae magnis quatiunt clangori-bus alas V z hałasem, szelestem, cl. anserum L gęganie.

Clanis, is, acc. in, m. imię O.

Clanis, is, acc. im, m. poboczna rzeka Tybru, dziś Chiana LT.

Clänius, ii, m. rzeka w Kampanii.

rynarze, majtkowie, żołnierze służący na flocie: ci. regis N flota królewska.

cläre, zob. clärus. cläresco 3. clarui a) (o glosie): stawać się jasnym, wyraźnym: clare-scunt sonitus V; b) przen. (o świetle): stawać się jasnym, zajaśnieć: tecta cząey floty: cl. milites T żołnierze luminibus clarescunt T; c) stać się marynarki; subst. legio classicorum T sławnym, głośnym, nabrać rozgłosu, legion, pułk marynarzy; b) dotyczący zasłynąć: ut magnis inimicitiis cla- wojska; subst, classicum, i, n. (sc. signum) sygnał, hasło, znak: cl. canere C clärigätio, önis, f. uroczyste żą-    dać hasło, sygnał trąbą — classica so-

danie zadośćuczynienia przez kapłana    nant i classicum inflare V; ale : classi-

fetialis przed wypowiedzeniem woj- cum eanit-L hasło, sygnał odzywa się, ny, w ogóle: żądanie odszkodowania, classico convocare L.

classis, is, /. a) część, oddział; kla-

classicus 3. (classis flota) a) doty-

resceret T.

wynagrodzenia.

cläritäs, ätis, /. (clarus) jasność,    sa ludności rzymskiej według podzia-

dźwięk głosu: in pedibus celeritas,    łu Serwiuszowego : tum classes cen-

claritas in voce Ci; przen. rozgłos,    turîasque Servius descripsit L; przen.

sława: viri cum claritate tum usu belli    philosophi quintae classis Ci filozofo-

wie lichego gatunku; b) oddział woj-

praestantes N.

cläritfido, inis, /. (clarus) jasność,    ska, wojsko: Hortinae classes populi-

jasny blask: lunae T; przen. sława,    que Latini V; c) oddział floty, flota:

wziętość, znaczenie: artibus animi    cl. ornare, aedificare, facere CiC flo

summa claritudo paratur S.

claro 1. (clarus) tylko przen. czynić jawnem, widocznem, oczywistem Ci; wsławić, sławnym uczynić: ilium labor Isthmius pugilem clarabit H.

Claros, i, /. (KX«poę) miasto w Jonii z wyrocznią Apollina TO; adi. Cla-Tius (deus) =.Apollo: Clarii laurusV wawrzyn, drzewo poświęcone Apolli-nowi. Clarius poëta CiO — Antima-■chos z Klaros.

tę uzbroić, wybudować, wystawić: nomina in classera dare L zgłosić się do służby na flocie.

Clastidium, ii, n. miejscowość w półn. Włoszech, sławne zwycięstwem Rzymian nad Celtami r. 222 CiL.

clatri albo clathri, örum, m. zamek, zasuwa, rygiel : caveae clathri H krata klatki.

claudeo 2. albo claudo 3. (claudus) chromać, kuleć.

clärus 3. adv. cläre a) jasny, wy- claudico 1. chromać, kuleć; przen. raźny, głośny, donośny: vox Ci; b) chromać, ustawać, wykraczać, chybić jasny: sidere clarior H, luce clara C w czem: verentur, ne amicitia quasi w jasny dzień; poet, clarus aquilo V claudicare videatur Ci, cl. in officio Ci wiatr północny, rozpędzający chmu- nie spełnić należycie obowiązku, ry; c) przen. jasny, wyraźny, zrozu- claudicätio, önis, /. chromanie, miały: cl. res, consilium, indicium, Claudius 3. nazwa patrycyuszow-testimonium Ci, luce sunt clariora no- skiego rodu (gens), który r. 504 przy-bis consilia tua Ci; d) sławny, słynny, był do Rzymu. Później niektórzy człon-głośny, znany: Scipio ille clarus Ci, kowie tego rodu zwali się językiem populus luxuria clarus L.    ludu Clodii. Z tego rodu pochodził ce-

classiärius 3. (classis) do floty na- sarz Ti. Claudius Drusus Nero ur. 10 leżący: centurio cl. T oficer mary- przed Chr., umarł 54 po Chr.; adi. narki; subst. classiärii, örum, m. ma- Claudiälis, e, Klaudyusza: flaminium

T; Claudianus 3. klaudyański: tem-pora Cl. T czasy cesarza Klaudyusza.

claudo 3. clausi, clausum i clüdo 3. clüsi, sum (por. хХшч) a) zamykać: portas obice 0 drzwi zaryglować; b) preen, zamykać, kończyć: agmen С pochód zamykać, latus T osłaniać boki, epistulam 0 kończyć; poet, verba pedibus cl. H pisać wiersze; c) zamknąć: ad cludendum filium łapidem mater attulit N. aquilonem Aeoliis in antris 0; d) zamknąć (miasto), otoczyć, osaczyć: oppidum operibus Ci, obsidione N oblegać: e) zamykać, oddzielać, odgraniczać, czynić niedo-stępnem: Italia Alpibus clausa T, Alpes hieme clausae L niedostępne, cl. transitum L, exitum Ci, commeatus cl. Ci, pollice vocis iter 0, animam laqueo cl. 0 powiesić się, eorum fe-rocia Euandri vocem clausit L nie pozwoliła Eu. dalej mówić.

claudus 3. a) chromy, kulawy: (Agasilaus erat) claudus altero pede N ; poet, pede poena claudo H powolnie krocząca; przysłowie: claudus piłam retinet, nie daje sobie wydrzeć piłki, t. j. uparcie przy zdaniu swem obstaje; b) preen, naves cl. T okręty uszkodzone; poet, clauda alterno car-mina versu 0 dystycb elegijny; c) chwiejny, niestały: clauda pars officii 0.

claustrum, i i pl. claustra, örum, n. (w jęe. ludowym clóstrum por. klasztor) a) zamek, zasuwa, rygiel: rum-pere claustra manu V; b) preen, przeszkoda, zapora, szranki: refregi ista nobilitatis claustra Ci, rumpere cl. H;

c) klatka: claustris retentae ferae L; obrae. venti circum claustra fremunt V ;są to ściany jaskini Eola, więżące wiatry); d) grobla, tama: Lucrino ad-dita claustra V; e) wąwóz: claustra montium T; f) punkt warowny, warownia, twierdza: Elephantine claustra imperii T Elef. twierdza graniczna państwa; g) przedmurze: coloniae velut claustra ad cohibendos Galliae tumultus oppositae L.

clausula, ae, f. (claudo) zamknięcie, zakończenie: epistulae Ci.

cläva, ae, f. pałka, kij : Cacus ictus clava L maczuga Herkulesa.

clävärium, ii, n. (clävus) pieniądze dawane żołnierzom na ćwieki do butów T.

clävicula, ae, /. Idemin. do clava) gałązka winnej macicy, latorośl albo widełki do podparcia winnej latorośli Ci.

cläviger 3. a) (qui cl a va m gerit) o Herkulesie, dźwigającym maczugę 0; b) (qui clavem gerit) o Janusie, trzymającym klucze w ręku czyli kluczniku 0.

clävis, is, f. (por xXetç) klucz, rygiel: clavïs portis imponere S zaryglować bramy czyli zamknąć, claves adulterae 0 i adulterinae S wytrychy ; zamek, kłódka: vina centum clavibus servata H.

clävus, i, m. a) ćwiek, gwóźdź, tigna clavis religare C; b) rękojeść steru, ster: clavumque ad litora tor-quet V; preen, clavum imperii tenere Ci dzierżyć ster rządów; c) bramowanie czyli rąbek purpurowy na brzegach tuniki i to: szeroki (latus) u senatorów, u rycerzy wązki (angustus). Stąd preen.: sumere depositum clavum H znowu zostać senatorem, latum demisit pectore clavum II wszedł do senatu, clavum mutare in horas H raz wdziać strój senatora, drugi raz rycerza, clavi mensura eoaeta est — mówi o sobie Owidyusz, bo zaniechawszy zabiegów o urzędy, zamienił tunikę o szlaku szerokim, do czego miał prawo, jako syn patrycyusza, na tunikę o szlaku wązkim.

Cläzomenae, arum, f. (KXaÇojAevai) miasto jońskie nad zatoką hermajską, adi. Cläzomenius 3.; snbst. Clazome-nius, ii, m. Klazomeńczyk. Z Klazo-men pochodził sławny filozof Anaksa-

ClltSr, oris, m. (KXstTwp) Klitor, miasto w Arkadyi; adi. Clitorius 3.: fons O.

ClTtumnus, i, m. dziś Clitumno, rzeka w Umbryi.

clïvôsus 3. (clivus) pagórkowaty, stromy: Olympus, Ida 0, rus V na stromej górze leżąca, trames V.

clîvus, i, m. pochyłość, stok : cli-vum mollire LC; droga prowadząca pod górę: clivus Capitolinus L droga od łuku Septimiusa Sewera na Kapitol; sacer clivus H droga na Pala-tyn, począwszy od świątyni Westy. Przysłowie: clivo sudamus in imo O teraz dopiero właściwy trud zaczyna się; prsen. clivus mensae 0 krzywo

goras, który przebywał długo w Atenach za czasów Peryklesa.

Cłeanthes, is, m. (KXectvtb,?) KI. z Assos w Azyi M. uczeń Zenona, stoik około r. 260 Ci.

Clemens, tis, adv. dementer, łagodny, łaskawy, względny, pobłażliwy: cupio me esse elementem Ci, cle-mentius ducti milites L nie rabując, collis dementer assurgens T łagodnie, zwolna.

dementia, ae, f. (cłemeos) łagodność, łagodne postępowanie, pobłażliwość: in ea victoria plus erat cle-mentiae quam crudelitatis N.

Cleobis, is, m. (KXeoJîiç) Kleobis, brat Bitona, obaj synowie kapłanki Kydippe z Argos Ci.

Cleombrotus, i, m. (KXe^ßpotog) Kleombrot 1) wódz spartański, poległ pod Leuktrą r. 371; 2) filozof akademik z Ambracyi.

Cleön albo Cleô, ônis (KXe'wv) Kleon

1) ateński demagog; 2) logograf z Ha-likarnassu.

Cleönae, ärum, /. (KXewvat) nieznaczne (humiles O) miasteczko koło Nemey, gdzie Herkules miał zabić lwa nemejskiego LO; adi. Cleónaeus 3. Kleonejski albo z Kleone.

Cleopatra, ae, f. (KXsoroctpa) Kleopatra 1) córka Filipa II., króla macedońskiego, żona Aleksandra I., króla Epiru, następnie Perdikkasa; 2) córka Ptolemeusza Auletesą, królowa Eg>ptu.

clepo 3. clepsi, cleptum (por. tw) kraść.

clepsydra, se, f. (xX^iuSpa) zegar wodny, klepsydra.

cl lens, tis, m. (staroł. cluens od duo, ere por. xXüstv słuchać) klient, poddany. XV Rzymie była klasa ludzi zawisłych od rodów patrycyuszow-skich, zwanych klientami ; prsen. lennik, wasal: Carnutes clientes Remo-rum C.

clienta, ae, f. klientka, poddanka.

clientëla, ae, /. (cliens) stosunek klienta do pana czyli patrona, klientela, poddaństwo: se in Chrysogoni clientelam contulerunt Ci udali się pod opiekę Chr.; prsen. klienci: vitam in extremum adduetam a clientelis et servitiis Octaviae T; lennicy, wasale: magnae erant Haeduorum clientelaeC.

clientulus, i, m. (demin. do cliens) ubogi klient T.

Clîô, üs, f. (KXeuô) Klio 1) muza;

2) nimfa morska.

clipeätus 3. (clipeus) uzbrojony tarczą: cl. agmina V, seges clipeata virorum O — seges clipeatorum Vi-rorum.

clipeus, i, m. rsadsiej clipeum, i,

n. tarcza, puklerz kształtu okrągłego; prsen. niebo, słońce: ipse dei clipeus manę rubet O; medalion, popiersie: clipeus... inter auctores eloquentiae T. Przysłowie: clipeum post vulnera su-mere 0 mądry po szkodzie.

Clisthenës, is, w. (KXeio&'wjs) Klis-tenes, Ateńczyk, zreformował ustawę solońską r. 510.

cîïtellae, ärum, f. siodło.

clftellarius 3. należący do juków, ciężarowy.

Clïtomachus, i, m. (KXet-óp.a/oę) Klitomach, uczeń filozofa Karneade-sa Ci.

Clupea, ae albo Ćlupeae, ärum, f. miasto i przylądek w Afryce, na wschód od Kartaginy.

Clusium, ii, n. deiś Chiusi, niegdyś stolica Porseny; adi. ClQsïnus 3.; subst. Clüsïni, Drum, m. mieszkańcy Klusyum.

Clusius, ii, m. (por. cludere = clau-dere) zamykający, klucznik, przydomek Janusa O.

Cluvia, ae, /. miasteczko koło Be-neventu; adi. Cluviänus 3.

Cluvius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens) Cluvia: M. Cluvius Rufus, historyk rzymski za czasów cesarza Klaudyusza T.

Clymenë, es, f. (KXupiv»]') córka Okeanosa, małżonka króla Etyopow "Meropsa, matka Faetonta O; adi. Cly-

stojący stôî, ponieważ jedna noga krótsza

cloäca, ae, /. kanał, ściek: cloacas facere L, detergere L. Przysłowie: ar-cem facere e cloaca Ci z muchy zrobić słonia. Cloaca maxima, kanał zbudowany przez Tarkwiniusza, prowadził z forum do Tybru.

Cloacîna, ae, /. Oczyszczająca, przydomek Wenery.

Clödius, ii, m. P. Cl. Pulcher, trybun ludowy r. 59, wróg Cycerona, którego wygnanie spowodował, zginął z ręki Milona r. 53. Zresztą eob. Claudius.

Clöthö, üs, /. Kioto, prządka, jedna z Park.

cludo, eob. claudo.

Cluentius 3. nazwa rzymskiego rodu (gens) Cluentia: A. Cl. Avitus z Larinum, którego bronił Cycero w mowie Pro Cluentio; adi. Cluen-tiänus 3.

clueo 2. i cluo 3. (por. xXüw słyszę) ml. słuchać; nazywać się.

Cluilius, eob. Cloelius. clunis, is, m. zadek, tył, pośladek: sine dune palumbes H chude grzywacze.

menëïus 3.: Cl. proies O syn Klime-ny, Faetont.

Clymenus, i, m. przydomek Plutona O.

clypeus, eob. clipeus.

Clytaemnëstra, ae,/.(КХота^атра) Klitemnestra, córka Tyndareusa, króla Sparty, i Ledy, żona Agamemnona, matka Orestesa. Jedna z tragedyi Ao-ciusa taki miała tytuł Ci.

Clytïë, es, /. (КХито)) Klytia, nimfa morska, kochanka Apollina, zamieniona w kwiat heliotropiuną O.

Clytius, i, m. (KXuxtoç) imię O.

Cn. skrócenie imienia (praenomen) rzymskiego Cnaeus ceyli Gnaeus eob. tamże.

Cnidus i Gnidus, i, f. (KvtSog) Kni-dos, teraz Cnido, miasto portowe w Karyi; Cnidii, orum, m. mieszkańcy Knidos.

Cnósus, eob. Gnossus. co-acervätio, önis, f. (co-acervare) skupienie, nagromadzenie: argumen-torum Ci.

co-acervo 1. (acervus) skupić, złożyć, na kupę zgromadzić: cadavera

c. C, pecuniae coguntur et coaeer-vantur Ci.

co-acësco 3. coacui, kwaśnieć, stawać się kwaśnym; •preen, dziczeć: gentem coacuisse putamus Ci.

co-actor, óris, m. (cogere) poborca, kasyer: (pater Horatii) fuit coac-tor H, agminis coactores Г straż tylna.

co-actu nieodm. (cogere) pod przymusem, przymusowo: c. civitatis C, tuo, meo Ci.

co-aedifico 1. ml. razem budować, zabudować: campum Martium Ci.

co-aequo 1. równać, równem czynić; preen, kłaść na równi: omnia Ci.

co-agmentatio, önis, f. (co-agmen-tare) spojenie, złączenie.

co-agmento 1. spoić, złączyć, powiązać: trabes c. Ci; preen, pacem c. Ci sklecić t. j. z trudem przywieść do skutku.

Oktawianem i Antoniuszem roku 40; 2) M. Coce. Nerva, cesarz (96—98).

coccum, i, «. (xd'/.xog) owad żyjący na quercus coccifera, z którego robiono barwę szkarłatną; preen, szkarłat, purpura: cocco tincta vestis H. cochlea, ae, f. ślimak, codes, itis, m. jednooki; przydomek Horatiusa, który bronił moslu na Tybrze przed nadciągającym Por-seną CiVL.

coctilis, e (coctus od coquere) palony: murus c. 0 mur z cegieł wypalonych.

Cocytos, i, nt. (Kwxüto; od xwxuw wyć) rzeka w podziemiu: adi. Cócy-tius 3.: virgo Cocytia V — Allecto, furya.

co-agmentum, i, n. (cogéré) spojenie, połączenie; prsen. szczelina, szpara: coagmenta lapidum C.

co-ägulum, i, n. (cogere) podpuszczka, serzysko w żołądku zwierząt, sprawiające zgęszczanie się mleka w ser.

co-alesco 3. alui, alitum (incoh. do alere) a) razem, pospołu róść, zrastać się: haec compages coaluit T państwo; b) prsen. ściśle się połączyć, skojarzyć, zespolić się: in populi u-nius corpus c. L; c) zapuścić korzenie, wyrastać: ilex inter saxa coaluit S; d) nabierać sił, mocy, wzrastać: coalita libertate T, pace coalescente L ustalał się, coalescit cuctoritas T.

co-angusto 1. (angustus) ścieśnić, ograniczyć: legem Ci.

CO-arguo 3. argui, argutum a) wyraźnie, jasno wskazać, wykazać, dowieść: Epaminondas Lacedäemonio-rum tyrannidem coarguit N: b) dowieść komu winy, przekonać o winie, obwinić, oskarżyć: alqm avaritiae Ci, cum tot testibus coarguare, potes de damnatione dubitare? Ci-, c) dowieść, że coś jest błędne: legem c. L.

co-artätio, önis, /. (coartare) ścienienie, skupienie: plurium in angu-sto L.

co-arto 1. (artus) a) ciasnem coś uczynić, ścieśnić: cum tot nobiles forum coartarent T w ścisku tłoczyli się na f., iter c. L; b) preen, skrócić: tempora censurae coartanda T, nox coartat iter O; PPP. coartätus 3. ścieśniony ; preen, coartati consulatus T ograniczony głos konsulów. Cobarês, is, tn. Kobares, Pers. Cöcalus, i, tn. (KuxaXoç) Kokalus, król Sycylii, przyjął uciekającego z Krety Dedala O.

Coccëius 3. nazwa rzymskiego rodu: 1) L. Coce. Nerva, prawnik, konsul r. 36 przed Chr., przywiódł do skutku układ brundyzyjski między

codex i starołac. caudex, icis, tn. pień drzewa: caudicibus sectis trudi-tur e sicco ligno radix V\ preen. książka z tabliczek drewnianych, powleczonych woskiem, księga, notatka, rejestr: c. accepti et expensi Ci rejestr przychodu i rozchodu.

cödicärius 3. (codex) z pnia zrobiony: naves S.

codicillus, i, tn. (demin. do codex)

a) mały pień drzewa, pieniek; b) prsen. pl. codicilli, orum, tabliczka z drzewa pociągnięta woskiem, służąca do pisania; c) list: quaesivi a Balbo per codicilloe. quid esset Ci; d) prośba na piśmie, podanie: precatus per co-dicillos T; e) dodatek do testamentu, kodycyl: sine ullo funeris solemni cre-matur, ita codicillis praescripserat T;

f) pismo odręczne cesarskie, rozkaz gabinetowy: Rusticus auctor est scrip-tos esse ad Caecinam codicillos T.

Codomannus, i, tn. nazwa Daryu-sza Młodszego, zanim został królem.

Codrus, i, m. (K48pog) 1) ostatni król Aten; 2) lichy poeta, przeciwnik Wergilego V.

Coela (órum) (Kofta) Eubeae, okolica nadbrzeżna Eubeji L.

Coelë, ëa(хоОл}) kotlina: Coelë Syria, część Syryi między Libanonem i Antylibanonem.

coelum, sob caelum, co-ëmo B émi, emptum, skupować: frumentum ex Etruria L\ od tego: co-ëmptio, önis, f. kupowanie. Tak zwala się jedna z form małżeństwa u Rzymian: kobieta sprzedaje się wobec świadków mężowi: inge-nua fuit, in manum convenerat co-ëmptione Ci.

coena, sob. cena. co-ëo, Ire, ii (rzadko ïvi), itum (con-eo) a) iść razem, zejść, zebrać się, zgromadzić się: coëunt certis diebus T; b) (w niepreyjasnem snacseniu) spotkać się w walce, potykać się: inter se coiisse viros et cernere ferro V;

c) wejść w związek, zawrzeć sojusz, przymierze: gentes simul coierunt C, in amicitiam coëunt F, societatem coi-re C; d) skupić się: neque se conglo-bandi coëundique in unum datur spa-tium L; e) połączyć się węzłem małżeńskim, (o zwierzętach) parzyć się;

f) (o. rzekach) spływać się; g) {o końcach tuku) schodzić się: coëunt inter se capita F; h) poet, połączyć się, zespolić: ut placidis coëant immitia H;

i) (o mleku) zsiadać się, (o krwi) ścinać się: coit formidine sanguis F.

coepi, coepisse. zacząć a) intr. per-ge, quo coepisti F; b) tr. illud, quod coepimus, videamus Ci: PPP. coep-tus Я. zaczęty; subst. coeptum, i, n. dzieło rozpoczęte, przedsięwzięcie, zamysł, zamiar: temere coeptai, coep-tis immanibus eff'era Dido F.

coepto 1. (freąu. do coepi) a) intr. zaczynać się: coeptantem iam coniu-rationem disiecit T w zawiązku; b) tr. zacząć, przedsięwziąć coś: Sabinum fugam coeptantem circumsistunt T.

coeptus, us. m. (coepi) początek, rozpoczęcie.

Coeranus, i, m. (Kotpavo;) filozof, stoik T.

co-ërceo 2. cui, citum (con-arceo)

a) trzymać razem, trzymać w zamknięciu, zamykać: animas Styx c. V; otaczać, opasywać: vittä capilłos 0, numeris verba c. 0 pisać mową wiązaną, wierszem ; b) powściągać, w porządku utrzymywać: Messapus primas acies coercet F, virga turbam coerces H, vitem amputando c. F; jpoet, carmen, quod non multa litura coercuit H liczne poprawki nie wygładziły; prsen. powściągać, hamować, trzymać w karbach, karcić, karać: unius supplicio multorum impro-bitatem c. Ci, c. seditionem T, fuste c. H.

coërcitio, önis, f. (coërcëre) powściąganie, karanie, kara.

coetus, üs, m. (od coire co-itus) zejście się z kim, schadzka, zebranie, zgromadzenie : deorum e. Ci, eoetum celebrare F licznie się zebrać.

Coeus, i, m. (Kotoę) Tytan, ojciec Latony.

cögitätio, önis, f. (oögitäre) a) myślenie, rozważanie, zastanawianie się: species dei percipitur cogitatione, non sensu Ci, c. belli C; zamysł: rerum novarum c. CiT; b) plan, zamiar: magnae cogitationis manifestus T zajęty widocznie wielkimi planami; c) zdolność myślenia: Verrem ingenio et cogitatione nulła fuisse Ci; d) prsen. myśl: spes fallaces etcogitationes inanes meae Ci.

Cögito 1. (co-agitare) a) myśleć, rozmyślać, roztrząsać w duszy, rozważać, zastanawiać się: prius cogitasse quam conari consuerat N; b) wymyślać: aliquid ad perniciem c. N;

c) zamyślać, zamierzać: exheredare pater 'filium cogitabat Ci; d) być u-sposobionym dla kogo: arnice de ali-quo c. N; PPP. cögitätus В. rozważony dobrze, obmyślany, po rozwadze uczyniony, zamierzony: res Ci, adv. cogitatë, z rozwagą, z namysłem:

c. scribere Ci, acutius c. N; subst. cogi-

tätum, i, n. myśl, plan, zamiar: co-    by lub rzeczy: cum eum Syracusis

gitata perficere Ci, patefacere N.    amplius C cives Romani cognosce-

co-gnätio, ônis, /. (cognätus) a) po-    rent Ci ; c) preen, poznać, dowiedzieć

krewieństwo, powinowactwo; preen    się: ut éx Faunio cognovistis Ci, hoc

krewni; b) preen, podobieństwo, spól-    responso cognito N; d) wyśledzić, o-

ność: studiorum Ci-    trzymać wiadomość: situm castrorum

co-gnatus 3. (eon i gnatus — na-    c.C. ; e) (o sędei): dochodzić, śledzić,

tus) a) krewny po ojcu albo matce,    badać: causa cognita N po przepro-

b)preen, pokrewny,podobny, wzwiąz-    wadzeniu śledztwa, procesu; f) czy-

ku pozostający: vocabula cognata re-    tać, studyować: auctores с. T, librum

bus H.

c. N, quibus cognitis N.

CO-gnitio, önis, f. (cognoscere) a) cögo 3. co-ögi, co-actum (sco-agere) poznanie, znajomość: causarum Ci',    a) spędzić razem, zgromadzić razem,

b) śledztwo sądowe: capitalium re-    na jedno miejsce: pecus F; (wojsko)

rum c. L; c) wyobrażenie, pojęcie:    ściągnąć: copias in unum locum C;

deorum insitas cognitiones habemus    zgromadzić, zwołać: senatum in cu-

Ci. artes constant excognitionibus Ci.    riam L; zestawić razem, połączyć:

CO-gnltor, öris, m. (cognoscere) a)    quae dispersa sunt c. Ci; preen, wnio-

znawca, świadek, stwierdzający toż-    skować: ex quibus id, quod volumus,

samość rzeczy: qui neque tibi notus    efficitur et cogitur Ci; trzymać razem,

esset neque cognitorem locupletem    zamykać pochód: agmen c. L iść

daret Ci; b) adwokat, obrońca: me    w tylnej straży ; b) ściągać, wybierać :

Siculi cognitorem iuris sui esse vo-    pecuniam cogéré a civitatibus Ci, de-

luerunt Ci, cerae, quas cognitor legat    cumas Ci, bona in fiscum T konfisko-

wać; zgęszczać: frigore mella cogit

0 oskarżyciel publiczny,

cognitus 3. (PPP: od cognoscere)    hiems F, lac coactum 0 mleko zsia-

dobrze znany, wypróbowany, do-    dłe; ścieśnić, zwęzić: mensura clavi

świadczony: homo virtute cognita Ci.    coacta est 0; c) wpędzić, wcisnąć,

CO-gnömen, inis, n. (eon i gno-    wepchnąć: navem in portum Ci, armen = nomen) a) przydomek, doda-    bores in sulcum F zasadzić; d) preen.

wany do nazwy rodowej, który słu-    gwałtem przywieść do jakiegoś stanu,

zmusić: aliquem in ordinem c. L przywieść do porządku, do czegoś zmusić, przymusić, zniewolić: omnia vi et minis cogéré Ci, lacrimae coactae F wymuszone, udane łzy.

co-haerentia, ae, /. (co-haer6re) styczność, spójnia, ścisły związek wewnętrzny: c. mundi Ci.

co-haereo 2. haesi, haesum a) pozostawać w związku z czemś innem,

żył do odróżniania rodzin: duo isti sunt T. Roscii, quorum alteri Capito-ni cognomen est, iste qui adest Magnus vocatur Ci; b) zaszczytny przydomek np. obu Scypionów: Africanus.

co-gnömentum, i, n. przezwisko, przydomek, nazwa, imię familii.

co-gnôminis, e (eon i nomen) tego samego imienia, równoimienny.

co-gnömino 1. (cognomen) przezwać, nazwać: verba cognominata Ci stykać się. przytykać : cohaerentia ae-

synonimy.

apte cohaeret Ci; preen, haec vix ni-xa in omnium nostrum humeris со-

dificia T; preen, non cohaerentia in-co-gnósco 3. co-gnövi, co-gnitum ter se dicere Ci mówić bez związku; (eon i griosco — nosco, por. yi-yvojaxw) b) pozostawać w związku z sobą, być

a) poznać: multi eius formant cogno- ściśle z sobą związanym: mundus ita scere studebant N; b) przed sądem poznać, poświadczyć tożsamość oso-

się O.

kiwać.

Collâtia, ae, f. miasto nad rzeką Anio na wschód od Rzymu ; adi. Col-latinus 3. kolatyński, z Kolacyi; przydomek L. Tarkwiniusza, męża Lukre-cyi; stąd: penetralia Collatina Odom Tarkw. Kollatina.

haerebunt Ci, vix cohaerebat oratio Ci mowa ledwo miała związek; składać się, trwać, wytrwać: virtutes sine beata vita c. non possunt Ci.

co-haeresco 3. haesi (incoh. do cohaereo) zróść się, spleść się, stykać się, być połączonym: inter se Ci.

co-hërës, ëdis, m. f. spółdziedzic, spółdziedziczka.

co-hibeo 2. hibui, hibitum (habere)

a) ująć razem, razem trzymać: cri-nem nodo c. H; b) obejmować, zawierać w sobie: (Archytan) cohibent pulveris munera H grobowiec; c) zamykać, (mocno) trzymać: ventos in antris O; d) prsen. powstrzymywać, powściągać, hamować: libidines c. Ci, o cohibete iras! V.

co-honesto 1. oddać cześć, czcić, uczcić: funus laudatione T.

co-horrësco 3. horrui, przestraszyć się, lękać, wzdrygać się.

cohors, tis, f. a) podwórze, dziedziniec, obora : abstulerat vulpes mul-tas cohortis aves О; Ы przen. orszak, świta, dwór: o. praetoris Ci; c) tłum, zastęp, kupa, zgraja: poet, laevam cuncta cohors remis ventisque peti-vit V; oddział wojska, kohorta, ¹/l0 część legionu: cohortes praetoriae albo cohortes togatae T pretoryanie, cohortes vigilum T straż pożarna, c. urbanae T policy a miejska.

cohortätio, ónis, /. (cohortor) zachęta, napomnienie.

co-hortor, äri. ätus sum, zachęcać, zagrzewać (czynem i słowem), pobudzać: ad virtutem Ci, exercitum ad pugnam C, c. suos, ne animo defi-ciant Ci.

co-itio, ónis, f. (со-ire) a) zejście się, zebranie, umowa, kompromis, u-kład; b) związek polityczny, spisek, komplot.

co-itus, us, m. (со-ire) parzenie

Colchus 3. Kolchidzki: venena Col-cha H; subst. Colchus, i, m. zwykle pint. Colchi, orum, m. Kolchowie, mieszkańcy krainy Kolchis w Azyi M. nad morzem Czarnem.

Colchis, idis, f. (dem. mulier) HO — Medea; adi. Colchicus 3. kol-chidzki.

collabefacto 1. (con i labefacto, frequ. do labefacio) zachwiać, przywieść do upadku: onus 0.

col-labefïo, fieri, factus sum) (pass, do collabefacio) być zachwianym, przywiedzionym oo upadku, być pokonanym: Aristides a Thernistocle collabe-factus N.

col-lâbor, lâbi, lapsus sum (eon i labor) zapaść się, upaść, runąć: postquam collapsi cineres V, urbes motu terrae collapsae T; upaść (o zemdlonych albo umierających): ferro collapsa V przebita padła; poet, ossa collapsa morbo V wychudzone, wynędzniałe, zapadłe.

col-lacerätus 3. poszarpany, col-lacrimo 1. razem płakać, opła

col-lätio, ónis,/. (con-ferre) a) znoszenie: signorum Ci bitwa, c. centu-riarum Ci zbieranie głosów centuryi; obowiązek płacenia datków, 'składka pieniężna: exempti oneribus et col-lationibus T c. stipis L; b) przen. zestawienie, porównanie: rationum Ci.

col-laudatio, ónis, f. (collaudo) chwalenie, pochwalna wzmianka.

col-laudo 1. pochwalić: collauda-tis militibus C.

col-lectio, ónis, f. (colligere) zbieranie: membrorum col. dispersa Ci —

m. dispersorum (hypallage).

col-lëga, ae, m. (con-legare) wł.

kolega, pomocnik w urzędzie: Antonius conlega meus Ci, collega imperii T spółrządca; preen. towarzysz, spółuczestnik: c. sapientiae Ci do jednej sekty filozoficznej należący.

col-lëgium, ii, n. (cón-legare) kolegium. zespól urzędników: nil con-cordi collegio firmius esse L. c. prae-torum Ci, c. tribunorum Ci; preen. cech, bractwo, związek, korporacya, klub polityczny: c. mercatorum Ci, ambubaiarum H, collegia ex faece ur-bis concitata Ci.

col-libertus 3. spólwyzwoleniec. col-libet (starsza forma: lubet), collibuit, podoba mi się, zachciewa się.

col-lldo 3. lisi, llsum (eon i laedere} uderzyć coś o coś; pass. zderzyć się, zetrzeć się, potykać się w walce : Grae-cia barbariae lento conlisa duello H; rozbić, roztïuc: vasa Ci.

col-Iigätio, önis,/. (colligare) związek: c. societatis propinquorum Ci.

col-ligo 1. (con-ligare) a) razem wiązać: scutis colligatis C; b) preen. związać, połączyć: homines sermonis vinculo c. Ci; c) mocno związać, skrępować, hamować, powstrzymywać: impetum furentis c. Ci.

col-ligo 3. legi, lectum (con-legere)

a) zbierać: c. sarcinas <S, sarmenta C; poet, arma c. V żagle zwijać, vasa c. L toboły spakować, gotować się do marszu, orbem colligere L uformować koło frontem do nieprzyjaciela, nox pluviam c. V noc przynosi deszcz, collectae nubes V gęste chmury, pul-verem c. H wzniecić kurz; b) ściągnąć, skurczyć, skupić: anguis se in spiram colligit V zwija się w kręgi, colligor alitis in figuram V skurczyć się i przemienić się, se in arma c. V skurczywszy się skryć się za tarczą, vertex ir unum apicem collectus 0 zwężający się; c) preen, zbierać, gromadzić, zestawiać: crimina argumenta Ci; d) zyskiwać, nabywać, jednać sobie : auctoritatem, benevolentiam, odium CiO; poet, colligit os rabiem O w paszczy zbiera się wściekłość, quarta hora sitim c. H wznieca, frigus c. H robi się zimno; reflex, przyjść do siebie: se ex timoré c. C pozbyć się trwogi, ochłonąć z trwogi, animum c. L nabrać znowu odwagi; e) wnioskować, wnosić: ex quo colligi potest T; f) obliczać, liczyć :annos c. T; PPP. jako adi. collectus 3. zebrany razem; preen. węzłowaty, krótki: c. dicendi genus T.

col-llneo 1. prosto mierzyć, mierzyć w prostym kierunku: hastam Ci.

col-lino 3. lëvi, litum, pomazać, posmarować.

collïnus 3. (collis) pagórkowaty: porta Collina, brama na pagórku Qui-rinalis.

collis, is, m. pagórek, wzgórze, col-locätio, önis, /. (collocare) u-mieszczenie, ustawienie, układ: side-rum, verborum Ci; preen, wydanie za mąż : c. filiae Ci.

col-loco 1. a) umieścić, ustawić razem obok: sellam C; poet, chlamydem 0 ułożyć, verba collocata Ci ułożone razem, zestawione, satis de illa re col-locavi T dosyć napisałem; b) (osoby) umieścić : comités apud hospites c. Ci; żołnierzy umieścić na kwaterach: exer-citum in hibernis .C, in Aulercis Ci; preen, zaliczyć do kogo: eos inter mi-morum greges Ci; c) wydać za mąż: virgines in matrimonio Ci, nupturn C;

d) (pieniądze) włożyć (w interes, przedsiębiorstwo) umieścić: dotem in fundo Ci, in ea provincia pecunias magnas collocatas habent Ci; preen, be-neficium apud bonos Ci świadczyć; użyć na jaki cel: patrimonium in rei piiblicae salute Ci; e) reflex, oddać się czemu, poświęcić się: se in cognitio-ne et scientia c. Ci.

colloquium, ii, n. rozmowa, col-loquor, loqui, locOtus sum, rozmawiać, rozmówić się.

col-locfitio, önis, f. (colloqui) rozmowa.

col-lûceo, ëre, razem świecić, przyświecać, jasno świecić: collucent faces T, moenia collucent tlammis V; preen, jaśnieć, błyszczeć: collueens veste atque insignibus F.

col-lüdo 3. lüsi (con-ludo) igrać, bawić się z kim; poet, in aqua c. plu-mae Ftańczą; preen, być z kim w zmowie: nisi tecum conlusisset Ci.

coîlum, i, n. szyja: collo dare brac-chia circum F objąć za szyję; łodyga u roślin: lassove papavera colloF.

col-luo 3. lui, lüturn (zob. lavere), zwilżyć, zrosić, zmoczyć: ora 0.

col-Iusio, ónis, /. (colludere) tajemne porozumienie, zmowa.

col-lüsor, öris, m. (col-ludere) współgrający, towarzysz zabawy,gry.

col-lustro 1. oświecać: sol omnia collustrans Ci; preen, przeglądać, o-bejrzeć: omnia oculis Ci.

col-luviës, ëi, /. (colluere) zlew, stek, brudy; preen, zamieszanie, nieład, zamęt: gentium L.

col-luvio, ónis, /. tylko preen, zlew, stek: omnium scelerum Ci; mieszanina, zbieranina: conluvio Drusi Ci zwolennicy Druzusa, zbieranina z całego świata.

collybus, i, m. (xoXXußo;) zamiana pieniędzy, opłata za wymianę pieniędzy, ażio.

collyra, ae, f. podłużny bochenek chleba. Od tego demin.: collyrium, ii, n. (xoXXupiov) maść na ból oczu.

colo 3. colui, cultum a) pielęgnować, hodować, (o roli) uprawiać: arbores H, vitem Ci, agrum Ci; zamieszkiwać (= incolere): colitur ea pars ur-bis Ci, voluntate colentium L mieszkańców; b) preen, pielęgnować, mieć staranie: (Iuppiter) colit terras F, milites S, corpora non sic coluere puel-lae 0 stroić, zdobić; c) kształcić, u-szlachetniać: pectus ingenuas per artes O; d) mieć staranie o co, dbać, cenić, poważać: amicifeiam populi Romani S; e) czcić, cześć oddawać, wielbić (о bogach) : Cererem Ci; (o miejscu) czcić, za święte uważać: templum V; {święta) obchodzić uroczyście, święcić:

c. festa 0, morem sacrum V; [osoby) czcić, poważać, szanować.- hospitesCt, donis, honoribus aliquem c. L uczcić, obdarzyć. PPP. jako adi. cuitus 3. adv. cultê a) uprawiany: ager c. Ci; snbst. culta, órum, n. kraj, ziemia u-prawna; b) strojny: femina c. 0; c) (sztuką i nauką) uszlachetniony, ogładzony, wykształcony: animi Ci, c. car-mina 0 gładkie, c. Tibullus 0 wykwintny.

colocäsia, ae, f. (xoXoxaai'a) i colo-cäsia, ôrum, n. indyjska wodna róża (Nelumbium speciosum).

colona, ae, /. (colere) wieśniaczka.

Colônae, arum, /. (KoX«>mi) Kolo-ne, miasto w Troadzie.

colónia, ae, f. (colere) zagroda chłopska, osada, kolonia; preen, osadnicy.

colonicus 3. (colonus) z osadników złożony: cohortes C.

colönus, i, m. (colere) a) wieśniak, chłop: hiems ignava colono F; b) dzierżawca: Caecina rationes a colono ac-cepit Ci; c) osadnik, kolonista; poet. mieszkaniec : haec mea sunt, veteres migrate coloni F.

Colonus, i, m. (xoXiovo;) Kolonos, jedna z attyckich gmin czyli demów; adi. Colonëus 3. kolonejski, z Kolo nos.

Colophön, ónis, f. (KoXoowv) Kolo-fon, miasto jońskie w Azyi M.; adi. Colophönius 3.; subst. Colophönii, órum, mieszkańcy.

color, öris, m. a) barwa, kolor :

c. caerulcus C; b) barwa twarzy, cera: sine colore adstitit Ci blady; c) preen, zabarwienie, koloryt mowy, styl: orationis Ci, operum colores H, vitae color H stosunki życia.

colöro 1. (color) barwić, farbować: colorati Indi F brunatni, coloratae comae (Cereris) 0 dojrzałe kłosy, coluber, bri, m. > colubra, ae, f.

vacua

wąż samica, wąż: avis invisa colu-bris V bocian; poet, wężowe włosy Meduzy O.

colubrifer, fera, ferum (coluber) węże niosący, wężonośny: c. monstrum O Meduza.

cölum, i, n. cedzidło, columba, ae, /. i Columbus, i, m. gołębica, gołąb; prsen. vetuli notique columbi H żyjemy, jak dwa gołąbki, columblnus 3. gołębi: ovum 22. columella, ae, f. (demin. do co-lumna) słupek, filarek, podpórka, kamień grobowy: columella tribus cu-bitis non altior Ci.

columen, inis, n. (por. columna) belka, słup, wierzchołek, szczyt dachu domu; prsen. podpora, filar: Ti-marchides columen familiae vestrae Ci.

coltimna, ae, f. słup. filar: columna Maenia w Rzymie, gdzie trésviri. capitales sądzili złoczyńców i niesumiennych dłużników; stąd: ad colum-nam Maeniam reus Ci obwiniony o zwykłą zbrodnię, ad columnam per-venire i adhàerescere Ci być sądzonym za pospolitą zbrodnię. Ponieważ na slupach afiszowali księgarze nowe książki, dlatego Horacy powiada: mediocribus esse poëtis non conces-sere columnae = dla lichych poetów nie mają względów kolumny; prsen. c. Protei V wyspa F’aros i brzegi figi ptu.

columnarius 3. dotyczący kolumn; ■subst. columnärium, ii, n. (dom. vec-figal) podatek od kolumn G.

colurnus 3. (sam. z corulnus=co-rylus) leszczynowy.

colus, üs, /. i coins, i, f. przęślica, kądziel; sama czynność przędzenia: tolerare colo vitam V, stabat P&rca colo O Parka prząść przestała, com = cum, sob. tamże, coma, ae, f. (por. xdpr]) a) włos głowy; b) prsen. włos zwierząt, wełna; c) liście drzew; poet, comae Cereris O zboże.

■Słownik.

comans, tis, włosem porosły, o-włosiony; prsen. liśćmi okryty: cailles V; poet, comans galea, crista V hełm ozdobiony włosem końskim; stella comans O kometa.

comâtus B. (coma) długowłosy, o-włosiony, kosmaty: comata Gallia Ci Gallia zaalpejska, której mieszkańcy nosili długie włosy.

Combe, es, /. (Kopißa) Kombe, E-tolka, uciekając przed synami, zamieniona w ptaka O.

com-bibo 3. bibi, pić, chłonąć w siebie, połykać: lacrimas O; prsen. puer artes combibit Ci chłonie w siebie, uczy się.

Combulteria, ae, /. miasteczko graniczne w Kampanii L.

com-büro 3. ussi, ustum (con-urere) palić razem, równocześnie: naves C, libros Ci; palić na stosie (zmarłych): puer mortuus combustus est Ci.

cômë, es, /. (por. хы^) wieś, przysiółek; nazwy miejscowości: 1) Hiera come, miasto w Magnezyi nad Meandrem; 2) Xyline come, miejscowość w Pisydyi.

com-edo 3. ëdi, ësum a) zjeść; prsen. qui se ipse comest Ci gryzie się; b) strwonić, zmarnować: patrimonium Ci.

com-es, itis, m. f. (od coire) rvl. razem idący, towarzysz, towarzyszka, przewodnik, nauczyciel: custos co-mesque V; pl. orszak : sscseg. comités magistratuum, praetoris Ci. W czasach cesarstwa orszak cesarza albo książąt: comes scribaque Neronis H. comètes, ae, m. (xo(j.rjtrię) kometa, cömicus 3. adv. cômicë (xwp.ixóę) należący do komedyi, komiczny: poëta

c. Ci komedyopisarz, c. res Н temat do komedyi, c. aduJescens Ci młodzieniec w komedyi.

cöminus, sob. comminus. cömis, e, adv. comiter a) (o osobach) uprzejmy, grzeczny, przyjazny;

b) (o rsecsach) dowcipny, zabawny, wesoły: libelli H, sermo T.

lig, hulanka, biesiada.

cömissäbundus 3. (cöraissäri) ku- ille, virum qui sic comitatur euntem ligujący, bankietujący, biesiadujący. V; b) odprowadzić zmarłego na wiecz-cömissätio, ônis, /. (cômissari) ku- ny spoczynek : alqm honore V, supremum honorem V, iuvenem exani-mum с. V; c) przen. towarzyszyć, łączyć się z kim, pomagać: tardis men-cömissor, äri, ätus sum, kuligo-    tibus virtus non facile comitatur Ci,

wać, bankietować do późnej nocy,    Teucrum eomitantibus arniis V, co-

hulać.    mitante opinione T równocześnie roz

chodziła się pogłoska.

com-maculo 1. splamić, skalać, zmazać: manus sanguine V; preen. se ambitu Ci, flagitiis commacuîatus T.

Commagënë, Ss, f. (Koptiapjwrj) północną część Syryi; adi. Commagë-nus 3. kommageński: regio Corn. TCi, Antiochus Com. C A., król Kommage-ny, osadzony na tronie przez Pompe-

cömissätor, öris, m. kuligujący, hulaka.

cömitäs, ätis, /. (comis) uprzejmość, grzeczność, dobroć; ludzkość: c. in socios T łagodność, comitas cu-randi T łagodne rządy.

comitätus, us, m. (comitari) towarzyszenie; konkret, orszak, dwór, świta, towarzysze podróży : c. equitum C eskorta, magnum comitatum cireum-venire L karawana.

comitialis, e (comitia) dotyczący jusza. wyborów, przeznaczony do wyborów:    commanipulâris, è (manrpulus)

c. dies, c. mensis Ci styczeń, miesiąo dom. miles, żołnierz należący do tego wyborów, biduo excepto comitiali C samego manipułu czyli kompanii;

3 i 4 stycznia.

comitiätus, us, m. (comitia) zgro-

subst. towarzysz obozowy T.

commeätus, us, m. (commeare) madzenie ludu: maximus c. Ci zgro- a) chodzenie razem, komunikowanie madzenie centuryi = comitia centu- się, obcowanie z kim: urbem omni

riata.

commeatu privavit N odciął komuni-comitia, orum, m. (od coire) zejście kacyę wszelką; b) (o żołnierzach) po-się, zgromadzenie; zgromadzenie na- Zwolenie opuszczenia obozu, urlop: rodu, zwołane przez urzędników. Roz- comineatum dare L udzielić urlopu, różniamy: c. centuriata, tributa, cu- in commeatu esse L bawić na urlo-riata, stosownie do tego, czy lud gło- pie, c. sumere L wziąć urlop ; c) trans-sował w centuryach, tribus czy ku- port, konwój, wysyłka (żołnierzy, to-ryach : c. habere Ci odbywać zgro- warom): duobus commeatibus exerci-madzenie, c. consulum Ci zgrom, dla tum reportare C; d) dowóz żywności, wyboru konsulów.    zaopatrywanie w żywność: aliquem

commeätus C zboże i reszta prowiantu.

comitium, ii, n. miejsce, na któ- commeatu prohibere Ci, intercludere rem odbywały się zgromadzenia ludu C odciąć komu dowóz żywności; c) w Rzymie; przytykało ono do forum żywność, prowiant: frumentum ac od strony wschodnio północnej.

com-ito 1. (od itare frequ. do ire)

a)    schodzić się razem, zgromadzać się; com-memini, -meminisse, przy-

commemorabilis,e,godny wzmianki, pamięci, pamiętny: pietas Ci, multa commemorabilia proferre Ci.

b)    iść razem z kim, towarzyszyć ko- pomnieć sobie, pamiętać: alqd Ci, mu: Pirithoum Theseus Stygias co- se miserum Ci. mitavil ad umbras O. Częściej jako deponens:

comitor 1. a) towarzyszyć komu:

commemoratio, önis, f. przypo- commentärius, i m. rzadko com-minanie sobie, wspomnienie: paterni mentarium, ii, n. (commentari) pa-hospitii L; wzmianka: c. mei nomi- miętnik, dziennik, zapiski: ex com-nis Ci.    mentariis Caesaris agere Ci, recita

com-memoro 1. a) przypominać commentarium Ci protokół, sobie coś i przypominać komu: Afri- commentätio, önis, f. (commen-canos mihi et Laelios commemorabis?    tari) rozmyślanie, rozważanie, zasta-

Ci; b) przywodzić na pamięć, wspo- nawianie się nad czem, przygotowa-minać, wzmiankować {z acc.): bene- nie się: tota phiiosophorum vita c. ficia Ot, libere dicta 0 dowcipy, mortis est Ci.

(z przyim. de) : de quo commemoravi commentïcius B. (commentari) а) supra N, alcui multa de fide sua et zmyślony, wymyślony: nomen Ci; b) odio in Romanos N, pass. commemo- urojony, w wyobraźni tylko istniejący: ratur alqd. in regibus Ci; z acc. c. inf. dii Ci; c) kłamliwy, fałszywy: crimen Opimium damnatum esse commemo- Ci, commentarii c. Ci.

ras Ci.

commentor, âri, âtus sum a) my-commendäbilis, e (commendare) śleć nad czem, zastanawiać się, roz-godny polecenia, pochwały: Perseus ważać: futuras miserias Ci, de rei pu-nullo c. merito L.    blicae libertate Ci; b) dysputować,

commendâtïcius 3. polecający: ta- rozprawiać, studyować wspólnie: in beliae Ci listy.    hortos Bruti commentandi causa ve-

commendatio, önis, f. (commen- nimus Ci; c) pisać, wypracować: mi-dare) a) zalecenie, polecenie, rekomen- mos Ci, orationem c. Ci przestudyo-dacya: si quid momenti habet com- wać.

mendatio mea Ci, voluptatem in pri- commentor, öris, m. wynalazca, ma commendatione ponere Ci szcze- twórca: c. uvae O Bakchus. golnie rozkosz zalecać; b) zaleta, commentum, i, n. (comminisci) przymiot, chluba, wartość, cena: c. rzecz wymyślona, wymysł, zmyślenie: ingenii Ci, liberalitatis Ci, maiorum sine aliquo commento miraculi L; Ci, in prima commendatione aliquid zmyślenie, kłamstwm : commenta rete-ponerę Ci, c. oris atque orationis N. gere O.

commendätor, öris, m. i com- com-meo 1. schodzić się, iść, je-mendâtrix, ïcis, f. polecający kogo,    chać razem, chodzić tu i tam, przy-

poplecznik, popleczniczka: lex com-    chodzić: mercatores ad eos comme-

mendatrix virtutum Ci.

ant Ci, insula Delos, quo omnes un-com-mendo 1. (con i mandare) a)    dique cum mercibus commeabant Ci,

powierzyć, poruczyć, polecić opiece    via, qua omnes commeabant N, lega-

°zyjej, oddać: tibi hunc puerum pa-    tos commeare ułtro citroque L, ut

ter commendavit Ci, dis immortalibus    singuli commeare possent C, navis ad

ea Ci; b) polecić kogo komu: Apro-    ea furta commearet Ci.

polecony, ceniony, miły: quae res comrnendatior hominum memoriae? Ci zaleca się.

nio Verrem Ci, uti te infimo ordini commercium, ii, n. (commercari) commendares Ci byś zjednał sobie a) handel: c. annonae L handel zbo-względy, se numeris et arte c. H; żem; poet, belli commercia V układ jako adi. commendätus 3. po- dotyczący wykupna i wymiany jeń-wierzony. ulokowany, deponowany, ców- b) możność kupowania i prze-

dawania: iis commercium cum Grae-cis non fuit Ci, salis c. dédit L pozwolił wprowadzać; c) obcowanie,

przestawanie z kim, stosunki, wspólność: c. plebis L z gminem, c. caeli O z bogami, voluptas nullum habet cum virtute commercium Ci-, d) porozumiewanie się: sermonum c. face-re L, linguae c. L możność porozumiewania się za pomocą języka.

com-mercor, äri, ätus sum (merx) skupować, kupować: arma S.

com-mereo 2. ui, itum, zasługiwać: poenam O; zawinić: quid bos commeruit? О.

com-mëtior, Iri, mensus sum, mierząc porównywać: siderum ambitus inter se Ci.

com-migro 1. ciągnąć, wędrować dokąd, przybyć: Lucumo Romam com-migravit L.

commïlitium, ii, m. towarzystwo, wspólność służby wojskowej, braterstwo broni: Chaucos in. c. asciscere T; prsen. et commilitii sacra tuenda putas O wspólnej nauki, wspólnych studyów naukowych.

commïlito, ónis, m. towarzysz broni, kolega.

comminätio, ónis, f. (comminari) groźba : comminatio Hannibalis Ci.

com-mingo 3. minxi, minctum, zlać moczem, oblać: lectum H.

com-miniscor, i, mentus sum, zmyślić, wymyślić, wynaleźć : deos Ci, vec-tigal L, crimen c. L zmyślić; PP. commenta funera O w znaczeniu biernem: zmyślone.

com-minor, äri, ätus sum, grozić, miotać groźby, odgrażać się: pugnam L, c. inter se L grozić sobie nawzajem.

com-minuo 3. ui, utum a) zmniejszyć, mniejszem uczynić: argenti pondus H; b) na drobne kawałki rozbić, połamać, potłuc: anulum, statuam Ci;

c) przen. osłabić, zwątlić, nadwerężyć, wycieńczyć: opes civitatis Ci, Vi-riathum Laelius comminuit Ci pokonał, c. vires ingenii O.

comminus i cominus, blizko,

w pobliżu, z blizka: nee eminus ha-stis aut c. gladiis utitur Ci, c. pugna-re Ci, conferre signa L, conserere manus L, instare S, in apros c. ire audet OV zbliżać się, iść na dziki; c. rem gerere L zetrzeć się wręcz; poet, falcati comminus enses V do walki z blizka.

com-misceo 2. miscui, mixtum, zmieszać razem, pomieszać, połączyć: nunquarn temeritas cumsapientiacom-miscetur Ci, commixtus fumus V z powietrzem zmieszany, rozchodzący się w powietrzu, comm, favilla V z ogniem zmieszany, rozżarzony; clamor V pomieszany, frusta cruento com-mixta mero V, Silvius Italo commixtus sanguine V z italskiej krwi pochodzący, gdyż matka Silwiusza pochodziła z Italii.

com-miseror, äri, ätus sum, litować się, żałować, ubolewać: fortunam Graeciae N.

commissum, i, n. (eommittere) a) przedsięwzięcie: c. audax Ci, temere c. L; b) przewinienie, wina: turpe commissum H, poenâ commissa lue-tis V; c) zwierzenie, tajemnica: commissa celare N, tacere, prodere H, homo enuntians commissa Ci.

commissüra, ae, /. spojenie, złączenie, wiązanie, fuga: ossium, digi-torum Ci.

com-mitto 8. misi, missum a) zesłać razem, sprowadzić, powiązać, złączyć, spoić: commissis malis C belki, commissa inter se munimenta L, postrema pistrix delphinum caudas utero commissa luporum V (o Scylli) spodem podobna do potwora morskiego, w dolnej części zrosłe brzuchy psów morskich kończą się ogonami delfinów, commissa in unum crura 0 zrośnięte, dextram dextrae c. O złączyć; b) wysłać do walki, stoczyć walkę: proe-lium c. C, certamen L, bellum L rozpocząć, pugnam Ci, manum commit-tere Teucris V stoczyć walkę z T.;

c) przywieść do skutku, rozpocząć, zacząć: iudicium c. Ci, rixam L, ser-monem O, tuba commissos canit lu-dos V trąba daje znać o rozpoczęciu igrzysk; zawinić, dopuścić się złego czynu, popełnić złe, wykroczyć: scelus, malefieium c. Ci, delictum C; (bez wyraźnego przedmiotu) : quid Aristides commisisset N, neque a se com-missum esse(dom. quidquam), quare... C, c. contra legem C wbrew prawu postępować; d) (s nastepnem zdaniem samiarowem) zawinić, dopuścić do czego, dozwolić: neque committebant, ut ingrati existimarentur Ci nie zawinili, żeby...; ne committeret, ut locus... nomen caperet C niechaj nie dopuszcza do tego by...; committis, ut verum esse videatur Ci, s inf. com-mittit saepe repelli O; e) zasługiwać (na karę), ściągnąć-na się karę, winę: poenam, multam c. Ci, distulit com-missa? V pokutę za popełnione zbrodnie, sponsio commissa L dana porę-ka; f) powierzyć, poruczyć, zdać na kogo coś: sulcis semina c. V, alicui imperium N, mihi urbem tuendam Ci se alicui, alicuius fidei Ci, sese ponto V ważyć się, puścić na morze, qui commisit pelago ratem H powierzył falom kruchą łódź, se civilibus fluoti-bus c. N brać udział w życiu publicz-nem, se in senatum c. Ci odważyć się przybyć do senatu, se in aciem L wdać się w walkę, rem proelio c. C zdać na los walki, rem in aciem c. L, rem publicam in discrimen c. L narazić rzeczpospolitą na niebezpieczeństwo = rem in casum ancipitis even-tus c. L; g) zwierzyć się: haec cum scirem, commisi tarnen Heio Ci, cui denique commisit, quo adiutore usus est? Ci; h) polecić, powierzyć komu spełnienie czego : senatus ei commisit, ut videret, ne quid detrimenti res publica caperet Ci.

Commius, i, m. książę Atreba-

tów C.

commode adv. (commodus) a) stosownie, dorzecznie, trafnie, zręcznie : scribere orationem Ci, c. djcere Ci;

b)    zręcznie, zgrabnie, zwinnie: c. sał-tare, verba facere N, perficere rem Ci;

c)    wygodnie, łatwo: c. pugnare C, vallem transire C, c. vivere H przyjemnie żyć; d) uprzejmie, uczynnie, grzecznie, usłużnie: facis commode Ci.

commoditäs, tätis, f. a) odpowiedni, trafny, stosowny sposób, zręczność: non satis commode dicere possum, nam commoditati ingenium est impedimento Ci moje słabe zdolności;

b) przyjemność, wygoda: vitae c. Ci, c. itineris L; c) korzyść, pożytek: ex bestiis quae c. percipi potest? Ci, ali-quam consequi commoditatem N; d) uprzejmość, grzeczność: c. viri O.

commodo 1. (commodus) a) być uprzejmym, okazać się uprzejmym dla kogo: cuipiam c. Ci, at publice com-modasti Ci dla państwa; b) (s uprzejmości) pożyczyć, dać, udzielić, użyczyć: aurum Ci, alicui aurem c. HO wysłuchać, testes falsos c. S postawić świadków, tempus c. L wyznaczyć termin, veniam peccatis T przebaczyć.

commodum adv. w porę, w czas, w sam raz, właśnie: commodum dis-cesseras heri, cum Trebatius venit Ci.

commodum, i, n. a) wygoda, sposobność, dogodność: quod commodo tuo fiat Ci, commodi causa C; b) korzyść, pożytek, interes: commodo rei publicae facere CCi w interesie rzeczy

p., rei familiaris commoda Cinteres prywatny, in publica commoda peccem H przeciw interesom państwa, servi-re commodis aies Ci; c) przywileje, względy: neque honorem neque commodum appetere Ci, tribun atus commoda Ci; d) rzecz pożyczona: forum commodis hospitum, non furtis nocentium ornare Ci.

com-modus 3. (modus) a) odpowiedni, stosowny, przydatny: commo-dissima belli ratio C, (e dat.) seges commoda Baccho V przydatny do u-prawy wina; ale: vestis commoda ad cursum O; często w neutrutrum tibi commodurn est, elige Ci, commo-dissimum statuit omnes naves sub-duci C, quos ei commodurn fuit, com-pellavit Ci; b) dogodny, łatwy: lon-gius sed commodius iter L; c) sposobny, korzystny: c. anni tempus Ci, status (rerum) C, c. hiberna L dogodne leże; d) uprzejmy, uczynny, u-służny, grzeczny: mores commodi Ci, mihi commodus uni H; poet, (iambus) spondeos recepit... commodus H; e) dość znaczny, dość duży: tribus misce n tur cyathis commodis H, spatia humane commoda H, valetudo minus commoda C zdrowie nie dość dobre, słabe.

com-monefacio 3. fëci pass. com-monefio,-fieri,-factus sum, przypomnieć komu co, przywieść na pamięć: alqm alcius rei Ci, (z acc. rei) inrisio, quae commonefaceret istius praetu-ram Ci, (z gen.) uti quemque extule-rat, commonefacere beneficii sui S, (z acc. c. inf.) simul commonefecit san-xisse Augustum T, (z ut.) illi eum commonefaciunt, ut utatur instituto suo Ci.

com-moneo 2. ui, itum a) przypomnieć komu co: quod vos lex com-rnonet Ci, quis venit in circum, quin de avaritia tua commoneretur Ci kto-by sobie nie przypomniał, (z acc. c. inf.) quae te commoneant tibi patrem fuisse Ci; b) napomnieć, wezwać: com-monendi causa dicere Ci, commonent oportere decerni Ci.

com-monstro 1. wskazać, pokazać: viam Ci, aurum defossum Ci.

com-morior, mori, mortuus sum, razem, wespół umrzeć.

com-moror, äri, ätus sum, razem bawić, przebywać, zatrzymać się, dłużej pozostać : paucos dies apud eum in agro Arretino c. Ci, in vita misera Ci żyć nędznie, in civilibus armis Ci, commorandi enim natura deverso-rium, non habitandi locum (vitam) dédit Ci.

commötio, önis, /. (commovere) ruch, poruszenie: przen. c. animi Ci wzruszenie umysłu, (voluptas) est e. iucunditatis in corpore Ci obudzenie przyjemnego uczucia.

com-moveo 2. môvi, môtum a) poruszyć z miejsca, w ruch wprawić, poruszać, ruszać: se ex loco Ci, se domo non c. Ci nie wychodzić z domu, alas V, columnas Ci usunąć, gle-bam in agro Ci przewracać, commo-to simul aere alieno T gdy wszystkim równocześnie wypo wiedziano dîug, castra commovere Ci obóz zwinąć, z wojskiem udać się w pochód, aciem c. L nadciągnąć z wojskiem, Iunius hostem commovit L zmusi! do ustąpienia (== do ucieczki), canes commo-vent aprum V psy ruszyły dzika, sacra c. V (w dniu świątecznym) sprzęt święty wydobyć ze skrzyń; reflex. ruszyć się, poruszyć się: hasta se commovit L, commovere se non ausi sunt NCi nie ważyli się ruszyć: b) przen. poruszyć, wzruszyć: mentem commovere Ci, mens commota H szaleństwo = commotus habebitur H; c) poruszyć, podniecić, pobudzić, wrażenie zrobić: animum, oculos c. Ci, fortes viri dulcedine gloriae commoti Ci; poruszyć, wzruszyć, przerazić, zaniepokoić: commoveor animo Ci czuję się zaniepokojonym, multitudo mi-sericordiâ commota Ci, repentino nun-tio commoti Ci, nova re N; d) podniecić, oburzyć, rozgniewać kogo: qui me commorit, flebit H, Neptunus graviter commotus V, animi iudicum im-pudentia defensionis commoventur Ci; pobudzić, nakłonić, zniewolić do powzięcia jakiegoś postanowienia: hoc nuntio commotus NCiC, quibus testi-bus commoti... Ci, his iniuriis commotus Ci; e) wzniecić, spowodować, wywołać: tumultum aut bellum in Si-

riliÏÏOTÊKA

CIECHA PYKOSłft 1

cilia c. Ci, dolorem c. Ci, ttmpesta- publiczność, publiczne miejsca, c. sentes certo signo commoventur Ci po-    sus Ci zwykły ludzki rozum; b) ludz-

wstają, invidiam in me c. Ci, suspi-    ki, przystępny, uprzejmy: communis

commune, is, n. a) publiczna własność, mienie: privatus illis census erat brevis, commune magnum II, nescis quid in commune conlulit Ci do kasy państwa; b) gmina, społeczność, państwo: a communi Creten-sium legati venerunt Ci, statuae a communi Siciliae positae Ci.

in commune: a) na powszechny publiczny użytek, dla dobra publicznego: ex nostro nonnihil in c. con-tulimus Ci; b) ogólnie, wogóle, w o-gólności: haec in c. de Germanorum origine T, in publicum et in c. lau-dare T, honores in c. vocare L dla wszystkich wspólne t. j. dostępne u-czynić.

commünitäs, tätis, f. a) wspólność, łączność: c. est mihi cum aliquo Ci, alćui communitate iunctum esse Ci, societas et c. generis humani Ci; b) poczucie wspólności, łączności, jednakowy sposób myślenia: omnis hone-stas manat a communitate Ci; c) u-przejmość, grzeczność, przystępność, ludzkość: Miltiadis mira c. N.

cio in servos commovebatur Ci obu- infimis (dat) N wobec najniższych, dziło się, ira tyranni commota est O. Cyrus communis fuit erga Lysandrum commünicätio, önis, f. wl. współ- Ci, quem existimas fuisse Catone com-uczestnictwo, udzielenie, użyczenie, muniorem? Ci. nadanie: utilitatum Ci, criminis C, c. civitatis Ci prawa obywatelstwa.

commünico 1. a) wspólnem uczynić, czynić uczestnikiem, udzielić, u-życzyć, zjednoczyć, połączyć: suam causam cum Chrysogono communi-care Ci łączyć, consilia cum finitimis c. C, qui cum altero rem communi-cavit Ci przystąpił do spółki, honorem C udzielić; b) podzielić się z kim, przypuścić do udziału: gloriam cum legionibus C, praemium cum aliquo c.

C. consilia cum finitimis C = rationes belli gerendi C wspólnie omawiać, res adversas Ci wspólnie znosić = labo-res et discrimina T, de societate multa inter se c. Ci; c) wspólnie naradzać się: quibuscum communicare de maximis rebus consueverat C, ille cum Cotta communicat, ut pugna excede-ret C, Habitus statim cum Baebio communicat Ci.

com-munio 4. Ivi (ii), itum, umocnić, oszańcować, obwarować: loca castellis N, castella, castra c. C.

com-murmuror, äri, ätus, sum, mruczeć: secum ipse Ci.

commutäbilis, e, zmienny: vitae ratio Ci, res p. Ci.

commünio, önis, /. (communis) wspólność: c. sanguinis Ci, legis, iuris Ci, beneficiorum Ci, c. parietum T wspólne ściany.

commönis, e, adv. commüniter,

commütätio, önis, f. zmiana, odmiana, zwrot: crebrae c. aestuum C przypływu i odpływu, c. caeli Ci

a) wspólny, powszechny, ogólny : commune ius gentium N, (s dat.) commune vitium magnis parvisque civitati-bus T, (cum i abl.) ilia communia im-peratoribus cum militibus N, (e gen.) zmiana powietrza, tempestatum, sen-

communia esse amicorum inter se omnia Ci, quae commüniter locutus sum Ci ogólnie, loca communia Ci

publiczne, loci communes Ci w sztu- przemienić: statum rei publicae Ci, ce krasomówczej ogólnikowe zdania nomen Ci, consilium CiC, commutata i zwroty mowy, communia laudas H fortuna C szczęście się dowróciło;

tentiarum, temporum Ci; b) wymiana: c. captivorum L.

com-muto 1. a) zmienić, odmienić,

non compa-rens pars 0 część brakująca, in his annalibus nulla doctrina comparet, multa diligentia N.

b) wymienić, zamienić coś na coś: Regulus de captivis commutandis Ro-mam missus est Ci, cum patriae cantate constantiae gloriam c. Ci, (s abl.) religionem pecuniâ c. Ci przefacyen-dować, studium belli gerendi agricul-turâ C.

como 3. compsi, comptum, zebrać razem, związać,uporządkować (szczeg. włosy): capillos Ci, comas O;'PPP. jako adi. comptus 3. ozdobiony, okraszony: c. oratio Ci, sermo c. T.

cómoedia, ae, /. komedya, utwór dramatyczny.

cömoedus, i, m. komiczny aktor, compactio, onis, /. (compingere) spojenie, związanie, połączenie: mem-brorum Ci.

compactum i compectum, i, n. (compacisci) układ, umowa: (abl.) com-pecto Ci według umowy.

com-pâgës, is, /. (compingere) a) spojenie, związanie, połączenie, fuga: lapidum 0, curva compagibus alvus V z belek spojony, zaokrąglony brzuch konia Trojańskiego, ferro ej; compagibus artis clauduntur portae V bramy żelazne szczelnie spojone, navis omnibus compagibus aquam accipit — Iaxis compagibus laterum V; b) całość powstała przez, ze spojonych ze sobą części : corporis compages Ci, haec compages disciplina coaluit T państwo.

compägo, inis, f. materyą służąca do spojenia: c. cerae 0 wosk.

compar, paris, wzajemnie, obustronnie równy, równy: id compar connubium fore L, compari Marte concurrere L, funus morti compar L; jako subst. towarzysz, małżonek, małżonka: munia comparis aequare H, bellator sine compare 0 bez królowej.

comparäbilis, e, dający się porównać.

comparatio, onis, f. (comparare)

a) przygotowanie, uzbrojenie, uzbrojenie się: c. belli Ci do wojny, c.

veneni L przyrządzenie; b) przygotowanie, przysposobienie, dostarczenie: c. criminis Ci przedstawienie sprawy, c. testium Ci; c) (od compa-rare = porównywać) porównanie, zestawienie kogo lub czego z kim celem porównania, stosunek, propoicya: c. de duobus honestis, utrum sit ho-nestîus Ci, comparatio militum fit L, haec comparationem habent Ci da się porównać, ad eandem comparationem spatia conficere Ci w tym samym stosunku: d) układ, ugoda, kompla-nacya: Manlio provincia sine compa-ratione data L bez układania się z kolegą.

comparâtïvns 3. (comparare) po-równywający, porównawczy, np. gra-dus u gramatyków —stopień wyższy.

com-päreo 2. ui, równocześnie zjawiać się, ukazać się, być widzialnym, jawnym, widocznym: servi, qui non comparebant Ci, facilem tradi-tionem esse, signa comparere omnia Ci, haec a natura incohata comparent Ci okazuje się, że

comparo 1. (od parare) a) przygotować, przysposobić, uzbroić, sporządzić, zebrać: arma, classem, navem, pecuniam Ci; omnes res ad profectio-nem C, venenum c. Ci, malleolos et faces ad inflammandam urbem Ci, copias, exercitum Ci; b) przygotować, uzbroić (do walki): tempore ad com-parandum dato N, ex hac parte com-paratur Ci; (reflex.) gotować się, sposobić się: se ad iter c. L, ad eruptio-nem C, dum se uxor, ut fit, comparât Ci, legat! in Boeotiam comparati sunt L gotowali się do odjazdu do Beocyi, siquis urere tecta comparet 0;

c) nabyć, kupić, zakupić: supellecti-lem Ci, frumentum C, utres quam plu-rimos N, eae res, quae in Gallia com-parantur Ci; d) gotować, sposobić, czynić przygotowania do czego, robić, tworzyć: bellum c. NCCiL, iter ad regem c. N gotować się do drogi, in-cendium erat comparatum N był podłożony, factionem c. .iV utworzyć, sibi auctoritatem C zjednać sobie, novas clientelas C zyskać, facultates C pe-siąść środki; e) przen. ustanowić, u-rządzić: sortitio comparata est Ci, more maiorum comparatum est, ut... Ci, iudicium, ius c. Ci.

comparo 1. (od par równy) a) stawiać obok, razem, zestawiać coś z czem, łączyć: ut deus (elementa) compararet inter se Ci, consul atu comparati L jako konsulowie koledzy, non possumus non vereri, ne male comparati sitis L, Scipio et Hannibal ad extremum certamen comparati duces L postawieni naprzeciw siebie; b) wyrównać przeciwieństwa, ugodzić się, ułożyć się, umówić się: consules compàrarent, uter comitia ha-beret L, consules inter se provincias comparaverant L podzielili między siebie..., ita comparatum est, ut L taki układ stanął; c) porównywać, na równi stawiać : virtute se cum aliquo c. C, quae victoria cum Marathonio possit comparari tropaeo N, (rzadziej z dat.) quid est, cur vobis illi compa-randi sint? L; d) zestawiać razem celem porównania: homo similitudines comparât Ci, hominem cum homine et tempus cum tempore comparate Ci, non sunt causae inter se sed victoriae comparandae Ci.

com-pasco 3. paść razem. Od tego adi. compascuus 3. wspólnie wypasany: ager Ci pastwisko gminne.

compectum, zob. compactum.

compellätio, önis, f. (compellare) odezwa, przemowa, strofowanie, nagana.

com-pello 1. a) przemawiać do kogo, wołać na kogo: ultro verbis compellat amicis V, alqm nomine L, (poet.) hac ego si compellor imagine H je-żeli ten obraz do mnie się odnosi?;

b) strofować, łajać, karcić, ganić, wyrzuty czynić: Q. Ciceronem compellat edicto Ci, pro cauto timidum compel-labat L, alqm fratricidam N, ne com-pellarer inultus H; c) (przed sądem) pociągnąć do odpowiedzialności, o-skarżyć: hoc crimjne in contione com-pellabatur N, nominatim alii compel-labantur, alii citabantur, alii relega-bantur Ci, neque solum id dixit (consul), sed quos ei commodum fuit, compellavit Ci.

com-pello 3. puli, pulsum, a) spędzić razem, do kupy: pecus atque homines ex agris in silvas C, pecus omne in urbem L; b) (ścigając nieprzyjaciela) spędzić do kupy, zapędzić, wpędzić: adversarios intra moenia c. N, Atrebates ex loco superiore in flu-men c. C, Pompeium ferro dornum compulit Ci, naves in portum C, bellum Pometiam compulsum est L wojna skoncentrowała się koło P ; obraz. noto compulsus eodem V wiatrem południowym odrzucony; c) wpędzić w matnię, osaczyć: hostes eo compulit, ut... N; d) przen. zmusić, zniewolić, przywieść do czego: minis ami-corum compulsi sententiam Scipionis sequuntur C. aliquem in metum L nastraszyć, c. ad bellum O, compule-runt regem iussa nefanda pati O.

compendiärius 3. (compendium) korzystny: via Ci bo skrócona, krótka.

compendium, ii, n. (com-pendere doważyć) a) pożytek, korzyść, zysk: in Apronianis rapinis in quaestu sunt compendioque versati Ci zarobili i obłowili się, praeter imperatas pecunias suo privato compendio serviebant C dbali o swoją korzyść; b) przen. korzystniejsza bo krótsza droga, boczna droga: per compendia montis antici-pata via est O, propioribus compendia ire T, per compendia maris ad-sequitur Germanicum T.

compensatio, önis, f. (compensare)

goś dowieść: invenis nullius probri (flagitii T), compertus L; (zinf.) com-perlus pecuniam avertisse T.

wl. odważenie na szali, zrównanie, równoważenie; przen. zamiana dwóch rzeczy celem zrównania, zrównoważenie: incommoda vitae compensa-tione commodorum lenire Ci, c. iuris et officii Ci.

com-penso 1. ważyć coś z czemś, zrównoważyć, zgodzić, porównać: compensabit cum uno versiculo tot Volumina laudum Ci. bona cum vitiis H; przen. wyrównać, powetować, wynagrodzić, zastąpić: hoc compensabo brevitate orationis Ci.

comperendinätio, önis, f. i com-perendinätus, üs, m. odroczenie rozprawy sądowej do najbliższego terminu.

comperior, ïri, pertus sum (=com-perio) na pewne o czemś się dowiedzieć, nabrać pewnego przekonania: Metellum magnum et sapientem virum fuisse comperior <S.

compës, pedis, m. (pes) dyby, kajdany na nogi : compescere alqm com-pedibus O; prsen. więzy: in eompe-dibus corporis Ci, Hebrus nivali com-pede vinctus H w więzy lodowe zakuty; eum tenet puella grata compede vin-ctum H.

com-pesco 3. peseui a) ograniczać, uśmierzać, ukrócać, hamować, poskra-comperendino 1. rozprawę sądo- miąć: Geryonen compescit (Pluto) tri-wą odroczyć do drugiego terminu, sti unda H, frenis, catena H, ratnos wnieść o odroczenie terminu, wezwać с. V obcinać; luxuriantia Л, culpam na -drugi termin : mea ratio est, ut ferro с. V zabić, zgładzić (chorą ow-comperendinem ante primos ludos Ci, . cę); b) powstrzymywać, tłumić: risum Glaucia tulit, comperendinaretur reus mappa H, sitim unda O zaspokajać, Ci, ut nemo istum comperendinatum timor compescit officium 0.

iudicaret Ci.

competitrix, icis (competere) spół-

competitor, oris, m. (competere) com-perio 4. péri, pertum, wydo- spółubiegający się (o urząd), spółkan-być na jaw, dowiedzieć się: ex qui- dydat, spółzawodnik w ubieganiu się bus hominibus omnia comperi Ci, ab o urząd: proximis comitiis competi-aliquo c. N, (sam abl.) nihil se testi- tores tuos interficere voluisti Ci. bus comperisse Ci, res a te ipso comperta Ci, {pass.) ea sunt comperta per zawodniczka.

com-peto 3. petlvi (petii), petlturn,

com-pilo 1. rabować, łupić, grabić, plondrować: totum oppidum Ci, vici-nos Ci, Deli fanum latrocinio compi-lavit Ci, Crispini scrinia H splondro-

(a) me Ci, {przedmiot z przyim. de) postquam de scelere filii comperit N.; ubiegać się o coś razem z kim, dążyć PPP. jako adi. compertus 3. a) .do- do jednego celu; stąd: schodzić się, kładnie wiadomy, pewny, niezawodny, zbiegać się, dziać się równocześnie: niewątpliwy: quae postquam Metello initium miraculi cum Othonis exitu comperta sunt &, nihil ipsos habuisse competit T; przen. być sposobnym, comperti Ci, compertum est a trans- zdatnym, być w stanie, mieć siły, star-fugis nongentos confectos esse T, czyć: vix ad arma capienda competit an oculis comperta haberet, quae di- animus L, neque oculis neque auri-ceret L; (abl.abs.) comperto Plautuim.. bus satis competebant T słyszeć, wi~ timeri TL gdy pewną rzeczą było, dzieć. mihi, qui compertum habeo, credunt C który wiem pewnie, exponam vo-bis facinus compertum Ci, res comperta C rzecz pewna, levem auditio-nem pro re c. habent G; b) przeko- wać, okraść: rempublicam, consu-nany o coś, ten, któremu można cze- lem Ci.

com-pingo 3. pëgi, pactum i pec-tum (pangere) spoić, skleić : compacta cicutis fistula F, quid tarn compactum inveniri potest C; wepchnąć, wtrącić, alqm in pistrinum Ci.

compitaliś, e (compitum) odnoszący się do dróg rozstajnych; subst. compitälia, ium albo iörum, n. {dont. sacra) święto Larów na drogach rozstajnych, corocznie po Saturnaliach w dniu przez pretora wyznaczonym, obchodzone; compitäiicius S. (compi-talis) dotyczący święta Kompitaliów: ludi c. Ci igrzyska podczas K. urządzane.

compitum [starsza forma compe-tum), i, m. (eompetere) miejsce, gdzie się dwie albo więcej dróg schodzi, krzyżuje; stąd: rozstajne drogi: pa-gos et compila circùm F, in ternas compita secta vias 0, in triviis aut in compitis Ci; przen. ludzie na rozstajnych drogach: imposuere mihi cognomen compita H.

com-piano 1. zrównać z ziemią: domum Ci.

com-płector, i, plexus sum a)spleść się z czem, opleść, objąć ramionami, uściskać: vitis claviculis quasi mani-bus c. omnia Ci, Claudia Vestalis pâtre m complexa Ci, accubant mulieres complexi Ci, inter se complexi ex equis deciderunt N, luctabatur, quoad stans complecti posset N, eum medium c. L objąć w pół, Caeum in nodum F Herkules objął Kakusa i jakby pętlicą ścisnął mu gardziel; poet, amaracus ilium floribus com-plectitur artus F ogarnia; b) otoczyć, opasać, okolić, zamknąć ze wszech ■stron : circuitum domus ctistodiis c. L, mundus om nia Ci, collem opéré Q tantum spatium munitionibus C, mare terram 0, ossa gremio F, effigiem in auro 0 oprawić w złoto; c) przen. objąć, ogarnąć: tu nomine legis Li-ciniae omnes leges complexus es Ci, orania eius facta oratione c. Ci, cun-

ctam rem publicam res tuae gestae complexae sunt Ci dotyczą, odnoszą się, cogitabat omnium partes com-plecti JV, omnes caritates patria com-plexa est Ci łączy w sobie; d) w całości przedstawić dzieje, wypadki, opowiedzieć, opisać: facta oratione c. Ci, libro memoriam rerum Ci, nolo pluribus, summam rem complectar L;

e) duchem, myślą, pamięcią objąć, o-garnąć, pojąć: mente, cogitatione al-qud. c. Ci, figuram animi magis quam corporis c. T rozważać; f) zająć się kimś łub czemś troskliwie, pielęgnować, pokochać, pieścić: omnes cives caritate c. L, me Pompeius omnibus studris suis complexus est Ci zajął się mną troskliwie, honoribus ac benefi-ciis alqm c. Ci obdarzyć, te summa benevolentia compleetemur Ci okażemy, artes ingenuas c. O uprawiać.

complementum, i, n. to, co służy do uzupełnienia, dopełnienie czego: numerorum Ci accusationum T.

com-pleo 2. plëvi, plëtum a) napełnić, zapełnić: milites fossas com-plent C, navigia L przeładować, terapia Ci, complentur valles F, anaphoras complet plumbo N, se cibo com-plere Ci objeść się, Dianam floribus Ci uwieńczyć kwiatami, exercitum copia Ci obficie zaopatrzyć; [гgen.) con-vivium vicinorum compleo Ci, cum completus mercatorum career esset Ci; b) zapełnić, obsadzić: milites murum celeriter compleverunt Ci, montera ho-minibus compleri iussit C, scaphas mi-litibus C; uzupełnić, dopełnić, skompletować: armatorum X milia compléta sunt N, cohortes pro numéro militum S, legiones C; d) przen. napełnić coś czemś (o przestrzeni i osobach): sol cuncta sua luce complet Ci, aures meas sonus dulcis complet Ci, omnia clamore et fletu C, aethera ulu-latibus F, voce nemus H, vox horren-da Troum agmina complet F przebiega zastępy; (o affektach): cuncta

complures, plura (rzadko pluria),

pavore c. L, milites bona spe C natchnąć, gaudio compleri Ci, completi sunt animi vestri, me legi obsistere Ci tą myślą jesteście przejęci, że ja...

c) (czas) wypełnić, przebyć, przeżyć: cum LXXV1I annos complesset NCi, genitor sua fata complerat O ojciec dobiegł kresu żywota, tempora débita Parcae V; d) dopełnić, uzupełnić, u-kończyć: sacrum c. L, annuus exactis compléter mensibus orbis V kończy się, staje się pełnym, cómpleri vitam beatam putat corporis commodis Ci życie składa się tylko z...

complexio, önis,f. (complecti) splecenie, powiązanie, połączenie: atomo-rum inter se Ci, mira verborum c. Ci zestawienie, secretis malis omnibus cumulata bonorum complexio Ci.

complexus, üs, m. (complecti) a) objęcie, uścisk: quercum complexibus ambit O obejmuje; preen, ultimus c. eaeli Ci obwód, krąg, mundus omnia complexu suo coërcet Ci, de Catilinae complexu Ci z objęć K. = ulubieńcy Katyliny, complexum alicui ferre L iść naprzeciw kogoś, aby go uściskać, complexus armorum T walka; Ъ) preen. miłość, życzliwość : totius c. gentis hu-manae Ci.

com-plico 1. zwinąć, złożyć: epi-stulam Ci; preen, complicata senten-tia Ci niejasne, skomplikowane zdanie.

complörätio, ônis, f. (complorare) lament głośny więcej osób równocześnie, opłakiwanie, płacz, wyrzekanie: c. oritur L, lamentabilis c. inu-lierum L, c. patriae L nad ojczyzną.

complörätus, üs, m. to samo, co comploratio : coërcere comploratus familiarum L.

com-plöro 1. razem z drugimi lamentować, opłakiwać: vivos mortuos-que L, nondum morte complorata Ci; preen, desperata complorataque res p. L zginęła rzecz p. a zgon jej opłakujemy.

gen. plurium, więcej, więcej razem, dość wiele: uno volumine vitas viro-rum complurium concludere N, com-plures in hunc faciunfc impetum Ci, hoc solum expetit? immo vero alia compluria Ci więcej rzeczy.

com-pöno В. posui, positum (PPP. u poetów: compostus) a) położyć razem, złożyć, ułożyć, znieść na jedno miejsce: in quo loco erant eomposita ea munera Ci, pennas compositas par-vo curvamine flectit O, eomposita sidéra Ci konstellacya, (e dat.) compo-nens manibusque manus atque oribus ora V złączyć ręce i usta; b) składać razem, zbierać, gromadzić, przechowywać: c. opes V, condo et compono, quae... ff; c) zebrać popioły zmarłego w urnę, pochować, pogrzebać: cinerem c. O, omnes composui ff pla-cida compostus pace qniescit V pogrzebany spoczywa w błogim spokoju; d) (liny i èagle) ściągać, złożyć, schować: armamenta c. L, arma ff; e) ustawić razem (do walki): Rupili et Persi par pugnat uti non compositum melius cum Bitho Bacchius ff; preen, pergis pugnantia secum com-ponere H zestawiać ciągle; f) (w są-dzie) postawić naprzeciw, konfrontować: Epicharis cum iudice eomposita est T; g) sprowadzić do kupy razem, złączyć: is genus indocile ас disper-sum montibus altis óomposuit V; h) Iporównując) zestawiać razem coś z czemś, porównywać: dicta cum fac-tis £, cladi nostrae tuam O, eius digni-•tati suam Ci, si parva licet (fas est) componere magnis (dat.) VO ; i) preen. zestawiać, składać, łączyć, tworzyć, przyrządzać: templa deis c. O budować, aggere composite tumuli У usypać, urbem componere V zbudować, componitur infans O powstaje, genus humanum compositum est ex animo et corpore «S składa się, venena c. О przyrządzać, pacem VL, foedus V zawrzeć; j) układać, pisać, kompono-

wać: carmina compono, hic elegos H, gać, przejednać, Asiam o. T uspokoić, et meditata manu componit verba Vitellianos ad modestiam c. T uspo-trementi O pisze, composita in ma- koić i nauczyć skromności; p) ułożyć, gnificentiam oratio T stylem napisana uporządkować, postanowić, urządzić: wzniośle- przesadnym, napuszystym,    c. curas F sprawy, omnibus rebus

scaenae fabulas c. T pisać dla sceny    compositis S, itinera Ci, veste in dis-

dramaty, librum ex alienis orationi-    simulationem sui compositus T prze-

bus Ci zestawić, ułożyć; k) razem,    brany, by go nie poznano, auspicia

wspólnie rzecz jakąś omówić, ułożyć,    ad utilitatem rei p. composita Ci, com-

umówić się, postanowić, oznaczyć,    positus in reverentiam, securitatem,

określić: c. consilium L, diem rei ge-    tristitiam T okazując na zewnątrz;

rendae L, locum tempusque T, ictum    PPP. jako adi. compositus 3. adv.

iam foedus et omnes compositae le-    composite a) dobrze, gładko, zręcznie

ges F, res inter se c. S, composita    ułożony : c. verba S, composite et ap-

hora H w umówionej godzinie, socie-    te dicere Ci; b) uszykowany, dobrze

tatem cum latronibus c. L zawrzeć,    ustawiony, uporządkowany, dobrze u-

composito rupit vocem F według u-    rządzony: exercitus compositus S.

mowy, tum ex composito orta vis L,    composito agmine legiones duxit L,

compositum erat, ut strueret dolum T;    c. capillus HO, gradus compositi V,

1) wymyślić, zmyślić, wysnuć, skom-    c. pugna L regularna, res p. Ci, ci-

ponować: dolum c. S, rumorem T,    vitas c. T dobrze urządzone; subst.

crimen TC fabulam L; ł) ułożyć coś    composita turbare T, movere S za-

com-porto 1. a) znosić, zwozić,

com-pos, potis (abl. compote; gen.

w porządku, uporządkować, ustawić, kłócić porządek ; c) sposobny, zdatny, ułożyć: crines F, togam H, vultum skłonny, umiejący udawać coś: in

o. T wyraz twarzy nadać, twarz uło- ostentationem virtutis c. L, c. in ob-żyć; m) (wojsko) ustawić w ordynku, sequium T grać rolę uległego, haec uszykować: componere agmen ad pu- fabulosa atque composita videntur T gnam L, exercitum pugnae T, insi- zmyślone, indignatio c. T udane; d) dias T zastawić, compositi hostium spokojny, powolny, poważny: compo-ordines T zwarte szeregi, équités in sito vultu T, compositius quam festi-(per T) turmas с. F podzielić na szwa- nantius agere T. drony; n) ułożyć do snu, do spoczynku: vix passus defessa senem c. mem- gromadzić: fructus c. Ci, aggerem, bra F, iam se regina aureâ compo- vimina materiamque C, praedas F, suit spondä F; (o zmarłych): toroque frumentum ex agris c. Ci, in hiberna mortua componar O, componi tumulo c. L, ab Asia с. C, argentum ad se eodem O pochować = omnes compo- comportait iubet Ci. sui H, placida compostus pace quies-cit F; poet, diem componet vesper F pi. compotum) a) spółuczestnik, uezest-zakończy; o) preen, ułożyć, uspokoić, nik, posiadacz: пес multitudine com-uśmierzyć, przejednać, pogodzić: tur- potum eius doni vulgari laudem L\ batas sęditione res L, plura modéra-    (rzadko z abl.) praeda ingenti compos

tione c. T, motos componere fluctus exercitus L obładowane zdobyczą;

F, controversias с. C godzić, Utes F, (zwykle z gen.) omnes virtutis compo-discordias T, bellum VS; (bez pod- tes sunt beati Ci cnotliwi, patriae miotu): suam fuisse voluntatem (fieri compotem esse L żyć w ojczyźnie, non potuit), ut componeretur CCi żeby voti c. HL posiadający to, czego so-się pogodzono, amicos c. H przebła- bie życzy; b) przen. władający czerń,

pan : mentis c. CiT mieć zdrowy rozum, być przy zdrowych zmysłach, vix compotes mentium prae gaudio L tracąc zmysły z radości, compotem su i facere mentem L przyjść do siebie; (z obi.) corpore atque animo vix compotes L zdrowy na ciele i duszy, neque animo neque lingua satis c, 8 władający.

compositio, bnis, /. (componere)

a) zestawienie, złożenie, ułożenie, sporządzenie: iuris pontificalis Ci, un-guentorum Ci; b) rozmieszczenie, u-kład, urządzenie, ustanowienie: ordo est rerum c. aptis locis Ci, c. sono-rum Ci, membrorum Ci, magistratuum Ci; c) pogodzenie się, jedność, zgoda: pacis, concordiae, compositionis auc-tor Ci, per compositionem Ci według umowy.

compositor, bris, m. (componere) autor, twórca: operum O. compostus, zob. compono. compötätio, bnis, f. (compotare) wspólne picie, biesiada.

compôtor, bris, m. spółpijący, spół-biesiadnik.

comprecätio, bnis, f. (comprecari) prośba, błaganie: deorum L; od:

com-precor, äri, ätus sum, prosić, błagać, życzyć sobie O.

com-prehendo, śeiągn. compren-do 3. prehendi, prehensum a) ująć razem, spajać, złączyć: naves malis tra-iectis comprehenditi łączy, compren-sus chlamydem ab auro O, luna nigrum... aëra comprendit У ciemny krążek otacza księżyc; b) objąć, ogarnąć: multos amicitiä c. Ci darzyć, memoria c. Ci objąć pamięcią, zachować w pamięci, praefecturam officiis Ci oddawać usługi; c) ująć w słowa, wyrazić, przedstawić, opisać: in hanc formulam omnia officia c. Ci, quorum numerum c. non est 0 zliczyć, bre-viter comprehensa sententia Ci krótko wyrażone, neque enim numéro com-

prendere refert V, verbis pluribus rem eandem c. Ci, omnes scelerum c. formas V opisać, adversa si c. coner 0;

d) ująć, chwycić: accipiter compren-sam columbam tenet V, comprehen-dunt utrumque et orant C ujmują go za ręce i..., ter frustra comprensa manus effugit imago V; e) schwytać, pojmać (o osobach), zabrać (o rzeczach)-. Pausaniam N, interfectores fu-gientes L, eum vivum in fuga с. C, naves c. NL zafantować, colles C zająć, osadzić; f) przydybać, schwycić (na gorącym uczynku), wykryć (zbrodnię): ii qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi C, eum cum gladio cruento c. N, eius adulterium c. Ci, res comprehenditur C wychodzi na jaw; g) (o ogniu) objąć, ogarnąć: incendium turres com-prehendit V, comprehensa aedificia L palące.się, Lavinia longis compren-dere crinibus ignem visa (est) Vzdawało się, że włos L. zajął się...; c) przen. ogarnąć duchem, myślą, rozumem, pojmować, rozumieć: rem sensibus c. Ci dostrzec, rem animo, cogitatione c. Ci, quae omnia una cum deorum notione (pojęciem) comprehendimus Ci, opinionem mentibus Ci duchem, res scientia comprehensae Ci, est aliquid, quod comprehendi possit Ci.

cotnprehensibilis, e (comprehen-dere) łatwo dający się pojąć, zrozumieć.

comprehensio, bnis, /. (compre-hendere) a) ujęcie razem, spojenie, połączenie: consequentium rerum cum primis c. Ci, comprehensio et ambitus verborum Ci okres: b) ujęcie, schwycenie: c. sontium Ci; c) przen. pojmowanie, rozumienie, pojęcie: com-prehensiones rerum Ci.

compresse adv. (comprimere) zwięźle: loqui Ci.

compressus, us, m. (comprimere) ściśnięcie, uścisk, objęcie: terra se-

men tepefactum compressu suo diffun-dit Ci ziemia otula nasienie i sprawia, że nasienie pęcznieje.

com-primo 3. pressi, pressum (pre-mere) ściskać, stulać: digitos Ci (przysłowie), compressis manibus sederei siedzieć z założonemi rękami, labra c. H stulić, zacisnąć, serpens compressa Ci przyciśnięty, virginem vi c. L zgwałcić; b) ścieśnić, ścisnąć, zgęścić, zwierać: triarii compressis ordinibus.., L ścisnąwszy szeregi..., comprimât ordinibus versus O ciasno pisać wiersze bez odstępów między liniami; c) utrzymywać w ukryciu, kryć, ukrywać: frumentum compressum domi tenere Ci, annonam L, odium c. Ci, famam captae Carthaginis L; d) powściągać, hamować, wstrzymać, ukrócić, uśmierzyć: furores c. VCi, gres-sum V kroki, manu murmura O, beł-la Ci położyć koniec, compressi conatus tuos Ci udaremniłem, c. libidi-nem, licentiam, voluptates, pestem rei publicae Ci, tumultum, seditionem L, poena compressus Ci, Pompeianos C Ligures L, multitudinem mętu Li comprobätio, onis,/. (comprobare) uznanie, pochwała.

com-probo 1. a) uznać coś za dobre, pochwalić, zezwolić, przystać na co: omnia eius fac:i atque consilia senatus populusque Romanus com-probavit Ci, legem, voluntatem, sen-tentiam aies c. Ci, oratio assensu com-probatur L znajduje uznanie i poklask; b) stwierdzić, dowieść, uznać za rzecz prawdziwą : vox eventu com-probata L, neque vero hoc oratione solum sed magis vita comprobavit Ci, comprobat hominis consilium fortuna C.

comprömissum, i, n. (compromit-tere) układ, umowa, wzajemne zobowiązanie, przyrzeczenie: de hac pecu-nia c. facere Ci zawrzeć umowę, poe-nis compromissisque interpositis Ci.

com-prö-mitto 3. misi, missum, wzajemnem przyrzeczeniem zobowiązać się, wzajemnie przyrzec, zawrzeć umowę, że pod karą utraty pewnej kwoty podda się wyrokowi wybranego sędziego polubownego Ci.

Compsa, ae, f. miasto w Sam-nium; adi. Compsänus 3. z Kompsy : ager CiL.

comptus 3. sób. como, ere. Compulteria, ae, /. miasteczko w Kampanii.

com-pungo 4. punxi, punctum, kłuć: barbarus compunctus notis Threiciis Ci tatuowany.

com-puto 1. zrachować, obliczyć: compellarat hospitem, computarat, pe-cuniam iinpetrarat Ci.

Cömum, i, n. miejscowość nad jeziorem lacus Larius (lago di Como); adi. Cömensis, e; subst. Comenses, ium, m. mieszkańcy Comum. Od Cezara miasto zwało się Novum Comum, a mieszkańcy Novocömenses, ium, m.

cönämen, inis, n. (conari) usiłowanie, fatyga, wysiłek, wytężenie: exiguo funem conamine traxit O, ad-iutis conamine nervis O, tardae co-namina mortis O.

cönätum, i, n. (conari) próba, usiłowanie, przedsięwzięcie, dążność: co-nata perficere CN, efficere Ci, Persei conatis obviam ire L.

cönätus, ïxs, m. (conari) a) próba, usiłowanie: a conatu resistendi deter-ritus N, in ipso conatu belli gerendf L, conatüs frustra capere L; b) wysiłek, wytężenie: tumultus haud magno conatu oppressus est L, magno conatu proficisci L. conatu studio-que res agere Ci; c) przedsięwzięcie, zamysł, dążność ; conatus audax trai-ciendorum Alpium L, compressi conatus tuos Ci; d) popęd: beluae co-natum habent ad pastus capessen-dos Ci.

concaedës» is, f. zasiek, zarąb, zawal: latera concaedibus munitus (Romanus) T.

con-calefacio 3. feci, rozgrzać, zagrzać; pass, concale-fio, fieri, factus, sum, grzać się, rozgrzać się: iumen-tum concalefieri exercerique potest N, concalefacta concursio (atomorum) Ci.

con-calësco 3. calui, stawać się ciepłym, rozgrzewać się: corpora ar-dore animi concalescunt Ci.

Concanus, i, m. pl. Concani, örum, lud hiszpański w Kantabryi. Mieszali ser z krwią koni, stąd : laetum equi-no sanguine Concanum H.

concavo 1. wydrążyć, zgiąć, zakrzywić: bracchia in arcus О.

concavus 3. wydrążony, wewnątrz pusty, zagłębiony: saxa V, c. vallis O, c. aera O krążki miedziane, cymbały, c. bracchia cancri O zakrzywione, inque modum tumuli concava surgit aqua O wydęte fale.

con-cëdo 3. cessi, cessum (intr.)

a) ustąpić, odejść, pójść precz, oddalić się, opuścić jakieś miejsce: cetera Italia c. L z Italii, c. ex praetorio in tabernaculnm L\ (pass.) mętu con-cessum esse ratus L myśląc, że z o-bawy ustąpili, tumor et irae deum ćoncessere V znikł, rursus concedite, silvae! V idźcie sobie precz! ioenacey: ja opuszczam was, dies caelo con-cesserat V dzień, światło dnia ustąpiło z nieba, vitä concedere T i samo: concedere: umrzeć, quando concessero T umrę, postquam Aiax superis concessit ab oris V zeszedł z tego świata; b) udać się dokądś, pójść, pospieszyć: Carthaginem Novam, in hiberna c. L, trans Rhenum c. T, cum liberis in arcem c. L schronić się, in turbam H w tłum, Argos habitatum concessit N do Argos udał się, by tam zamieszkać, ad manes concessit vita V uszło; c) preen, przejść z jednego położenia lub stanu w inny, przejść w czyje ręce, stać się czyją własnością: victi omnes in nomen imperan-tium concessere <S przyjęli imię panującego narodu, ne illuc omne de-cus belli concederet T by nie dostała sią chwała, Edessa eodem concessit L;

d) przychylić się do czyjegoś zdania, zapatrywania: in alicuius senientiam concedere LT, in partes alicuius c. T przejść na czyjąś stronę, przyłączyć się do innego stronnictwa (porzuciwszy dotychczasowe), cencessum est in condiciones L przyjęto albo zgodzono się na warunki, in volunt'ariam deditionem c. L dobrowolnie poddać się, in paucorum ius atque dicionem c. SL przejść pod czyjąś władzę, in populi Romani dicionem imperium-que c. L; e) ustąpić miejsca, ustąpić przed kim: cedant arma togae, concédât laurea laudi Ci, concessum pro-pemodum de victoria est L pomimo zwycięstwa ustąpiono z pola walki, naturae (fato) concedere ST spłacić dług naturze = umrzeć; f) preen, u-stąpić komuś pierwszeństwa, przyznać pierwszeństwo: (Germani dixe-runt) sese unis Suebis concedere C, (pass.) Sulla, cuius facundiae a Manlio concessum est S S., któremu M. jako mówcy przyznał pierwszeństwo; g) ustąpić, uledz czyjemuś życzeniu, Mmli: concessit senatus postulationi tuae Ci, inter se c. T sobie nawzajem czynić ustępstwa, (pass.) concessum ab no-bilitate plebi de consule plebeio L, Vercingetorige concedente C, huic per-tinaciae concessit N, c. temere dieto Ci, c. peccatis C, vitio JT przebaczać; h) tr. odstąpić coś, komuś dać, użyczyć, udzielić: sedes habent in Gallia a Gallis concessa C, militibus prae-dam c. C, bona... diripienda Ci, alicui impunitatem, libertatem, vitam c. C darować, Siciliam c. L odstąpić, me consortem nati concede sepulero V użycz nam wspólnego grobu, dolorem, amicitias Ci wyrzec się, Siciliam c. L odstąpić, (Caesar Attico) sororis

filium concessit N ze względu na At- rozerwać, rozedrzeć: librum L, epi-tyka ułaskawił, Montanus patri con- stolam Ci. cessus est T przez wzgląd na ojca ułaskawiony; (błąd albo wykroczenie) sprzeczka, spór: c. magistratuum Ci, przebaczyć: peccata c. Ci, peccata li- coneertationis studio Ci. berum misericordiae parenturn c. Ci z litości dla rodziców; i) prsen. do- się, przeciwnik; spółzawodnik: Cor-zwolić, przyzwolić, zgodzić się, do- bulonis c. T. puścić: concessa petere V to co dozwolone, te, si concedes, reviset H,    sprzeczać: cum inimico c. Ci, Ambio-

concertatio, onis, /. (concertare)

concertator, oris, m. spierający

concerto 1. spierać się z kim,

concessum est, uti arma capiant Ci    rigem proelio esse coucertaturum C

concessio, onis f. (concedere) u-

concessu (abl. od nieuèytv. con-

zgodzono się, Caesar concedendum będzie walczył, non putavit C, Camarina fatis nun-quam concessa move ri V której bagna stępstwo, przyznanie, przyzwolenie, osuszyć Apollo nie pozwolił; j) zgo- darowizna: c. competitorum Ci, con-dzić się, przystać na co, przyznać cessiones agrorum Ci. słuszność cudzemu zapatrywaniu :

concha, ae, f. a) muszla, ślimak:

beatos esse deos sumpsisti; concedi- cessus, Us) za przyzwoleniem, za zgo-dimus Ci, (attrakcya) mediocribus esse dą: c. omnium Ci, c. Caesaris C, pa-poëtis concede H, ilia levia esse tu trum T. quoque concedes Ci, haec facta esse conceduntur C, concedo, forsitan, hoc conchae marinae O, c. viles H; sok fecerit Ci przypuśćmy, może to uczynił. purpurowy, purpura : stratis concha

con-celebro 1. a) licznie odwiedzać, uczcić, święcić, uroczyście obchodzić: rem populus concelebrandam putavit Ci, spectaculum L, funus c. L; b) sławić, głosić: victoriam fama et litteris C.

biesiadnicy Ci (= aJv8st?wov).

Sidonide tinctis O; b) prsen. skorupa ślimaka: ostrea in conchis O; perła: conchae teretesque lapilli 0; c) róg Trytona z muszli: Triton concha ex-ter rens fréta V, cava person at aequo-ra concha V, c. sonans O; d) każde con-cenätio, önis,/. (cenare) współ- naczynie kształtu muszli: concha salis H solniczka, fundę unguenta de concentio, önis, /. (concinere) conchis H słoik, flakon.

wspólne śpiewanie, zgoda, harmonia w śpiewie: c. cłarissima Ci.

concentus, ils, w. (concinere) a) wspólne śpiewanie, granie: catervae ■et concentus Ci chóry śpiewaków, c. avium V chór ptasi, volucrum 0, tu-barum ac cornuum c. L ; b) zgoda, harmonia: vocis lyraeque O, vocis et virtues c. T; c) prsen. zgoda, jedność: quid nostrum concentum dividat, audi    upaść, upaść na dół, zapaść się, ru-

H, melioractionumquamsonorumc.C*.    nąć, zwalić się: graviter ad terram

conceptio, onis, /. (concipere) po- concidit V, plagis confectus civis con-ezęcie płodu. To samo:

conchylium, ii, n. (xoyyüXiov) a) ślimak. skorupiak, ostryga: exstructa mensa conchyliis Ci, conchylia Lu-crina H; b) prsen. purpura: stragula vestis... conchylio tincta Ci. Stąd:

conchyliätus 8. purpurą barwiony, purpurowy: c. Pompei peristro-mata Ci.

con-cido 3. cidî (cadere) a) paść,

cidit Ci, pars turris concidit C, conci-dat omne caelum Ci; paść w bitwie: concidit ac vitam fudit V, concidit

conceptus, us, m. ex hominum pecudumve conceptu oriri Ci.

con-cerpo 8. psi, ptum (carpere) pugnans C, concidimus macie 0 schu-

11

Słownik.

dłem; b) preen, przestać, ustać, ustąpić, zniknąć, zwolnieć, popuścić: con-eidit ferocia L, mens Ci, concidunt venti H wiatr uspokoił się, ucichł, scimus Romae fidem concidisse Ci kredyt upadł, spes c. Ci upadła, rozwiała się, bellum T skończyła się, concidit imperii maiestas N, artificum Ci ich sława zniknęła; c) upaść, u-ledz : vi tribunicia victus in foro con-cidissem Ci, Graecia hoc uno mało concidit N, manus, qua concidit Ilia tellus Ci; upaść na duchu, stracić przytomność: ne patres conscripti con-ciderent, ne deficerent Ci.

con-cîdo 3. cidi. cïsum (caedere) a) ściąć, wyciąć, wyciąć w pień (o nie-preyjacielu) : adversariorum multa milia concidit C, post concisae sunt op-timae cohortes Ci; b) bić, chłostać: virgis plebem Ci; c) pociąć, porznąć, porąbać na drobne kawałki: ligna concisa construit O, quinquaginta naves L; preen, poprzecinać: haec concidunt etiam minutius Ci, scrobibus concidere montes V poprzecinać rowami, itinera concisa aestuariis C przerywane; d) preen, obalić, zniszczyć, zgnębić: decretis vestris conci-distis Gi, nondum erat vestris iudiciis concisus Ci, Timocratem voluminibus c. Ci zbić, odeprzeć; PPP. jako adi. concisus 3. ucięty, krótki: sententiae, oratio Ci.

con-cieo, ëre, cîvi concitum i con-CÎO, îre, ïvi, Itum, a) gromadzić, zbierać do kupy, ściągać, wzywać, wołać do siebie, wabić, nęcić: humilem con-ciendo ad se multitudinem L, donis auxilia concibant T; b) wprawić, puścić w ruch, pobudzić do ruchu, rzucić: tormento concita saxa V, concita Humina 0 rwące rzeki, navis c. O szybki, hostem concitus aufert V szybko unosi, concita fréta terris V cieśniny ważkie między wyspami, gdzie fale spiętrzone nie mogą się rqzprzestrze-niać, dlatego niespokojne, burzliwe;

o) podburzyć, podniecić, do buntu namówić, poduszczyć: ut remotos populos concirent T, concitus ira V, con-cisse milites ad recuperandam liber-tatem L, cur hostem conciret? T; d> wzniecić, spowodować: bellum c. L, seditionem LT, varies motus animo-rum T, simultates L.

conciliäbulum, i, n. (conciliare) miejsce, gdzie się wiele ludzi zbiera, zgromadzenie, zbór: supplicationem in urbe et per omnia fora conciliabu-laque edixerunt L, per conciliabula et coetus T.

conciliate, ônis, /. (conciliare) a) zjednoczenie, złączenie, zespolenie, związek: dii quasi civili conciliation© coniuncti Ci. totius generis hominum c. Ci; b) zjednanie, pozyskanie: c. gra-tiae Ci; c) skłonność, pociąg: c. hominis ad ea, quae iucunda sunt Ci;

d) to, co pociąga ku sobie, przynęta, powab: conciliationes naturae Ci.

conciliator, öris, m. (conciliare) pośrednik, sprawca, poplecznik: nu-ptiarum N, proditionis L, genti Ger-manorum idoneus с. T.

conciliâtrix, ïcis, f. pośredniczka, stręczycielka, sprawczyni, poplecznicz-ka: opinio virtutis conciliâtrix ami-citiae Ci, vis orationis c. humanae so-cietatis Ci, natura blanda c. Ci.

conciliâtrïcula, ae, f. (demin. od conciliâtrix) nobilitas blanda c. Ci po-pleczniczka.

concilie 1. a) jednoczyć, łączyć, zespolić: feras inter se natura conciliât Ci; b) preen, połączyć z kim, zaprzyjaźnić, pozyskać, zjednać: hominum sibi animos conciliare CiNT, pa-rentibus et diis immortalibus et patriae nos primum natura conciliât Ci, cupiens talem virum sibi conciliari N, conciliabat ceteros reges N, c. earn eivitatem Arvernis C; polecać, zalecać: tyranno artes suas O, eas res homini natura conciliât Ci; c) przywieść coś do skutku, sprawić, zapo-

cornua ас tubae coneinuere T; b) przen. zgadzać się: re concinere cum iis, ver~

średniczyć: otium totä insula conci-liavit N, pacern inter duas civitates c. N, nuptias eas M. Cicero conciliavit N, cum eo rege mihi amicitiam res p. conciliavit Ci; d) zyskać, dostać, nabyć, zarobić: pecuniam Ci, regnum alicui C, sibi amorem c. Ci, gratiam Ci, po-puli studia Ci, amorem 0, num me nupsisti conciliante seni O jam cię nastręczył starcowi.

concilium, ii, n. a) zebranie, zgromadzenie: in pastorum concilium venire Ci, c. ądvocare, convocare, di-mittere Ci, c. deorum Ci, animorum Ci, c. cogéré L, populi c. N, patrum sanctum c. H senat, tribuni plebi (pie-bis) concilium edicunt L — comitia tri-buta, c. populi L, concilium advocare legem que ferre C — comitia centuriata; in communi Belgarum concilio C sejm, wiec, c. Achaicum L związek achaj-ski, Camenarum concilia cum Egeria L schadzki, hoc mihi c. tecum mane-bit O połączenie.

concinnitäs, tätis, /. (concinnus) trafne połączenie, harmonia, zgoda; kunsztowność, misterność w układzie zdań i wyrazów: c. sententiarum Ci, verborum Ci.

concinnus 3. adv. concinnë a)przen. podług prawideł sztuki zrobiony, prawidłowo zbudowany, kunsztowny, sztuczny, misterny : poëma c. Ci, versus Ci; b) symetryczny, kształtny, zgrabny, wdzięczny, piękny: concin-na Samos H, rogare coepit blande et concinne Ci, concinnus in brevitate respondendi Ci zręczny, cięty, składny w krótkich odpowiedziach; c) powolny, uległy: concinnus amicis H.

con-cino 3. cinui, centum a) intr. śpiewać razem, razem odezwać się: concinit albus olor O śpiewają rzesze łabędzi, concinunt tubae (signa) LC, ea voce concinunt collegae L chór trybunów woła: »veto« bis discrepare Ci, partes inter se eon-cinentes Ci; c) tr. śpiewać razem, śpiewać cnórem : haec cum concinun-tur Ci, »aelinon« invita lyrä с. О śpiewać przy wtórze liry, tristia o-mina concinunt aves O kraczą chórem kruki; opiewać, sławić: concineś, poeta, Caesarem H.

concto, ire, sob. concieo. concio, onis, sob. contio. con-cipio 3. cëpi, ceptum (capere) a) zbierać razem, brać, nabrać: multum ignem trullis ferreis c. L, pennae concipiunt auras O; b) [formułkę) u-brać, ująć w słowa: verbis conceptis iurare L, senatus iusiurandum eon* cepit T, sicut concipitur more nostro Ci jak brzmi nasza formułka; wyrazić, wysłowić, wymówić: cum cetera verba conciperent, Vespasiani nomen transmittebant T, dum vota (preces) sacerdos concipit 0, Marcio praeeunte votum c. L słowo w słowo za Mar-cyuszem, audet Valerius concipere summas L wymienić; c) zapowiedzieć, ogłosić: Latinas feriasL, auspicia nova L, concipe foedus V wymów formułkę = zawrzyj; d) brać, przyjmować w siebie: vires flumina concipiunt O, terra concepit lacrimas O, concipit Iris aquas O pije; e) (o ogniu) zająć się: ne aether conciperet flammas O, silices aspergine aquarum concipiunt ignem O zaczyna się palić; рггеи. zapłonąć miłością : concipit Aeëtias ignés O, conceptae pectore flammae O; f) powietrze wciągać, w siebie nabierać: anima concipitur cordis parte Ci, bu-cina concepit аёга O; g) nasienie, płód, przyjąć, brać: terra concipit semina Ci, pabula V, quod erat ex fratre con-ceptum Ci poczęte = conceptus a captiva 0, Persea, quem pluvio Danaë conceperat auro O, concepta crimina portât 0 dziecko grzechu, de lupo concepta Nape 0; obrae. res publica conceptum periculum parturit Ci; h) przen. pojąć, poznać, zrozumieć, wyo-

11

brażać sobie, zamyślić, pomyśleć : rerum intelligentias animo c. Ci, neo ul-lum concipit mente nefas O podejrzy-wa, quantam übet magnitudinem hominis L, concipias animo illic urbes esse 0 ; h) (o uczuciach) powziąć, obudzić w sobie, dać się opanować, zapłonąć: odium in omnes bonos con-ceptum Ci, animo iram CiO, furores mente 0, pectora conoipiunt alios motus F inne uczucia budzą się, robur pectore F otuchy nabrać, Agrippam ferre ad exercitus... animo concepit Г powziął postanowienie; i) złe ściągnąć na się, sprowadzić: conceptam hub ordini turpitudinem atque infa-miam delere Ci, macula bello concepta Ci; j) wymyślić, snuć, uknuć: quod flagi-tium Lentulus non cum Autronio concepit? Ci, quodnam ego concepi tantum scelus? Ci, fraudes o. Ci.

concisus, zob. concido.

concitâtio, onis, f. (concitare) a) wprawienie w ruch, poruszenie, ruch: remorum c. L uderzanie wioseł; b) przen. wzruszenie umysłu, afekt: sapiens ab omni concitatione animi va-cat Ci, c. mentis Ci, concitationem animorum frangere L wzburzone u-mysły, illa c. multitudinis Ci wzburzenie, bunt = popularis c. Ci, crebrae concitationes fiebant C zbiegowiska.

concitätor, Dris, m. (concitare) podburzający, wichrzyciel, poduszczyciel, podnieta, sprawca: seditionis Ci, tu-multus L.

concito 1. (frequ. do conciere) a) zewsząd zbierać, ściągać, zgromadzać: conscribebas servos ex omnibus vicis concitatos Ci, multitudinem armato-rura c. C, iuventutem suam L; b) w ruch wprawiać, pobudzać do ruchu, poganiać, popędzać, gonić: na-vem remis c. C, telum ex insidiis c. F gotować się do wyrzucenia pocisku, equum calcaribus c. L bóść konia ostrogami, equum in eum conci-tavit N ruszył przeciw niemu na koniu, equo concitato ad hostem vehi-tur N pędzi galopem, se concitare in hostem LV rzucić się na, armenta in montes c. L pędzić, se c. in fugam L szybko uciekać, concitati magno cursu Ci pędem ; c) przen. wzruszyć* wzburzyć, niepokoić, pobudzać: tem-pus concitatum Ci czasy niespokojne, burzliwe, concitat eurus aquas 0, u-xor dolore concitata Ci zdjęta, animi dolore, odio, mętu concitati Ci, milites inter se vocibus concitati Ci zagrzani, concitari ad studium Ci, ad maturan-dum N do pospiechu ; rozgniewać, jątrzyć, drażnić, oburzyć: furiae con-citatae Ci, testis... qua re concitatos? Ci, ira L, iniuriis contumeliisque con-citatus S, decretis tuis in te concitati infestique sunt Ci, reprimere concita-tam multitudinem N; buntować, podburzać, wichrzyć: tribunus plebis populo concitato rem ad manus dedu-xit Ci, contiones seditiose c. Ci, Etru-riam adversus Romanos L, gentes contra imperatorem nostrum; d) wzbudzić, obudzić, wzniecić, sprawić: ri-sum concitarunt N, bellum, tumultus CiC, Italiae concursum mea salus con-citarat Ci, pugna concitatur L wszczyna się; (pass.) powstawać: tempesta-tes concitantur Ci, mala nova concitari videbam Ci, concitata exspectatione Ci, odium, discordia c. Ci; PPP. jako adi. concitatus 3. w ruch wprawiony, poruszony, podpędzony, spieszny: quam concitatissimos equos immittere L galopem najeżdżać, concitatior cursus L szybszy; przen. concitatior clamor L głośniejszy.

concitor, oris, m. (conciere) podburzający, poduszczyciel, podnieta, sprawca, przyczyna: vulgi L, belli LT.

conclamätio, onis, /. (conclamare) krzyk więcej osób, okrzyk: exercitus conclamatione imperator appellatur C.

con-clamo 1. a) zwoływać: socios O, duros conclamat agrestes F, conclamare vasa F wołać, by wojsko zbierało naczynia, gotowało się do marszu, conclamatur ad arma CL wołać do broni żołnierzy, zaalarmować wojsko; b) krzyknąć razem, równocześnie, wznieść okrzyk, wołać razem: conclamat gaudio exercitus L wznosi okrzyk radości, c. victoriam C zawołać »zwycięstwo!«, paeana V zanucić pieśń zwycięską, conclamant occasio-nem non amittendam Ci, conclaman-tibus omnibus, imperaret, quod vellet C, Italiam conclamat Achates V »Italia!« woła A.; c) głośno potakiwać: quod se velle dixit, id sutores concla-maverunt Ci; zmarłych opłakiwać: ex maestis domibüs, quae conclama-verunt suos L.

conclave, is, n. pokój, komnata, izba: cubitum ire in c. Ci, c. editum N izba na piętrze, liberum conclave L areszt domowy.

con-clüdo 3. clüsi, clüsum (clau-dere) a) zamknąć razem, zamknąć, zamknąć dokoła: artifices omnes con-clusit Ci, conclusum mare C morze śródziemne, aurae follibus conclusae H, locus conclusus H, locum sulco concludere V otoczyć; b) preen, zamknąć, zawrzeć, pomieścić coś w czemś: uno volumine vitam (multorum) c. N; fpassj być zawartym, mieścić się: quartus dies hoc libro concluditur Ci, in hanc formulam omnia iudicia con-clusa Ci, verbis interdicti conclu di Ci; zakończyć: orationem, interrogatio-nem Ci, facinus conclusum Ci, ver-sum H zaokrąglić; logicznie wnioskować, wnosić: deinde concludebas summum malum esse dolorem Ci, perfecto et conclu so Ci wynika, argumenta c. T zbierać razem, rationem Ci; stąd: conclüsum, i: n. wniosek.

conclQsio, önis, /. (concludere) ą) zamknięcie, osaczenie, blokada: diu-tina conclusio CN; b) zakończenie, koniec: muneris tui Ci; c) zakończenie, zaokrąglenie (okresu): c. verborum Ci;

d) wniosek, konkluzya: summa meae conclusionis haec est Ci, Zenonis acu-tula c. Ci.

conclusiuncula, ae. f. nic nie znaczący, lichy wniosek: fallaces, minu-tae c. Ci.

con-color, oris, (abl.) 5ri, podobnej barwy: flos 0, cum fetu albo c. sus V, populus festo c. 0 biało odziany.

con-coquo 3. coxi, coctum a) warzyć, gotować: carnem; trawić: ci-bum Ci; b) preen, strawić, znieść, scierpieć: ut quem senatorem c. civi-tas vix posset, regem ferret i; c) dokładnie rozważyć: concoctum consilium L, tibi diu deliberandum et con-coquendum est Ci, concoctum iusti-tium Ci.

Concordia, ae, /. (concors) a) zgoda: Concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur <S; b) zgodny przyjaciel: Concordia Theseus 0; c) preen, zgodność, jedność, harmonia: rerum Concordia discors H, discors Concordia 0 ognia i wody ; d) Concordia, ae, f. bogini zgody, której świątynia stała na stoku Kapitolu od strony forum. W niej odbywały się często posiedzenia senatu.

con-cordo 1. zgadzać się, harmonizować, brzmieć zgodnie: sensit va-rios concordare modos O, animi iudi-cia opinionesque concordant Ci, concordant carmina nervis 0.

con-cors, dis, adv. concorditer, zgodny: c. animae V, animi L, fra-tres Ci, senatus Ci, regnum commune et concors L zgodnie panowali razem; harmonijny: concordi dixere sono О, с. concentus Ci.

con-crëdo 3. didi, ditum, powierzyć, zawierzyć: cui tu et rem et fa-mam tuam commendare etconcredere solebas CiH.

con-cremo 1. spalić: vivos igni c. L, duas naves ictu fulminis concre-matas esse L.

con-crepo 1. crepui, uderzaniem jednego przedmiotu o drugi wydawać szczęk, brzęk, łoskot, czynić wrzawę, hałas: concrepuere arma L, exercitus gladiis ad scuta concrepuit L, armis concrepat multitudo C, digitis c. Ci klaskać palcami, si digitis concrepue-rit Ci na skinienie; tr. concrepat aera O uderza miedzianymi krążkami.

con-crësco 3. crêvi, crëtum a) zrastać się, tworzyć się, powstawać: ri-gido concrescere rostro (dat.) ora 0 zrastają się usta w dziób, concrescunt fungi V, unde ossa concreta et facta sint Ci; przen. dies concretam exemit labem V złe, które przylgnęło == multa diu concreta V; b) zsiadać się, krzepnąć, zgęszczać się : lac concre-tum VT ser, aqua frigoribus concre-scit Ci ścina się w lód, zamarza, concreta glacies L, concrescunt in flu-mine crustae V twardą się staje, concreto lumine luna Ci zamglony księżyc; przen. concretus dolor O ból niemy, bez łez i skargi.

concrëtio, ónis, /. (concrescere) zgęszczenie, stężenie: vis concretionis et liquoris Ci, c. corporum Ci; przen. concretio mortalis Ci znikoma mate-rya cielesna.

concublna, ae, /. (concubare) nałożnica, konkubina.

concublnus, i, m. kochanek, concubitus, üs, m. (concubare) leżenie razem: plebis patrumque c. L nieprawe związki między gminem a patrycyuszami; przen. parzenie się zwierząt: (apes) non concubitu (dat.) indulgent V.

concubius 3. (concubare) tylko w połączeniu concubiä nocte GiLT albo nocte concubiii T w tej porze nocy, kiedy wszyscy śpią, to znaczy o północy.

con-cubo 1. (eubui) leżeć razem, spać razem.

con-culco 1. (calcare) deptać, zdeptać, podeptać, stratować; przen. podeptać nogami, źle się obejść: Caesar huic Italiam conculcandam tradidit Ci, virum a pedisequis conculcari iubet Ci, leges c. Ci.

con-cumbo 3. eubui, cubitum, położyć się koło kogo, spać z kim.

con-cupisco Я. cupïvi (cupii), cu-pltum (incoh. do cupere) zacząć pożądać, pożądać, pragnąć: plura con-cupivit, quam efficere potuit N, san-guinem bi, fortunas nostras Ci.

con-curro 3. concurri (starsza forma concucurri), concursum a) zbiegać się razem, ze wszystkich stron biedź, spieszyć: tantus clamor factus est. ut populus concurreret Ci, omnes in u-nam navem concurrunt N, ad druidas adolescentes... concurrunt C tłumnie spieszą, schodzą się, ad arma concur-ritur C; b) spotkać się, zderzyć się: concurrunt prorae navium L; poet. concurrit dextra laevae H bije oklaski; (w nieprzyjaznem znaczeniu) spotkać się w bitwie, uderzyć na siebie: ma-ximo clamore infestis signis concurrunt S, concurrunt équités inter se C, cum hoc concurrit ipse N, bello Italia concurrit Teucris V, hastati cum hastatis L, audet virgo concurrere vi-ris У; c) przen. stykać się, zbiegać się, stać się razem, dziać się równocześnie: saepe concurrunt aliquorum conten-tiones Ci, quae ut concurrant ornnia, optabile est Ci, ista casu nonnunquam concurrunt Ci.

concursätio, ónis, /. (concursare) a) zbieganie się, zbiegowisko: c. per-contantium, quid praetor edixisset Ci; utarczka, walka, spotkanie: c. leviter armatorum L; b) bieganie, wałęsanie się: c. puerorum nocturna Ci; ob-jażdżka, podróż: c. regis L.

concursâtor, óris, m. (concursare) harcownik, nawykły do harców: levis et c. hostis L, pedes vagus et c. L.

concursio, ônis, f. (concurrere) spotkanie, zetknięcie się.

con-curso 1, (frequ. do concurrere) a) często zbiegać się, schodzić się, raz po raz uderzać na nieprzyjaciela, nacierać, harcować: Celtiberis in proe-lio concursare mos est L, montani concursabant in primum agmen L; b) biegać tu i tam, krążyć dokoła, wałęsać się, przenosić się z jednego miejsca na drugie, podążać: armati dies noctesque concursabant Ci, leo con-cursat circum tabernas Ci, domos c. Ci od domu do domu; podróżować, objeżdżać: quo tempore praetores obire provinciam et concursare con-suerunt Ci.

concursus, üs, m. (concurrere) a) zbieganie się, schodzenie, zgromadzanie się, zebranie: c. bonorum omnium Ci, c. legatorum ex Italia tota Ci; zbiegowisko: fit ad domum eius cum clamore concursus Ci, concursus fa-cere Ci wywołać rozruch; b) spotkanie, zderzenie się: c. navium inter se LC; poet. c. caeli 0 grzmot; natarcie, atak : in proelii concursu N w zapale natarcia, hostes uno concursu prostra-vit N, ad motus concursusque le-vior N.

con-custödio 4. strzedz, pilnować: poma 0.

con-cutio 3. cussi, cussum (qua-tere) a) potrząsając uderzać czemś о coś: с. frameas T; b) równocześnie wstrząsać, potrząsać czemś: concu-tiens caput dixit 0, tela с. О ; с) wstrząsać, wzruszać: concussae fores О, terra ingenti motu concussa est L, pectus c. V, concute te H zbadaj siebie;

d) рггеп. wstrząsnąć, osłabić: c. opes Lacedaemoniorum N, rempublicam Ci, senatus consultum c. T, animum V, fi-dem T zachwiać; e) przestraszyć, zatrwożyć: mentern (acc. gr.) concussa timoré H, mętu V, id factum primo populäres concussit S.

condemnator, ôris, m. ten, który spowodował skazanie, oskarżyciel: Claudiae c. T.

con-demno 1. (damnare) a) skazać, potępić, uznać winnym: parricidii c.

Ci skazać za ojcobójstwo, ambitus c. Ci, de pecuniis repetundis Ci za zdzier-stwo, de vi Ci, capitis (capite) c. Ci skazać na śmierć; b) preen, potępiać, winić, ganić za coś : senatum crudelitatis c. Ci, iam me ipse inertiae nequitiaeque c. Ci, tnum factum condemnatum iudicio amicorum Ci.

con-densus 3. bardzo gęsty, zwarty, ścieśniony: acies L, vallis c. arbo-ribus L dolina gęsto lasem porosła.

con-dicio, onis, /. {por. dicio) a) umowa, ukïad : arma condicione (per condicionem T), ponere Ci, condicio-nibus fecerunt L ; b) propozycya, u-mowa, warunek : condiciones pacis L warunki pokoju, condicionem accipere C, recusare Ci, respuere C, aspernari

N,    deditionis nulla est condicio C o poddaniu się nie może być mowa pod żadnym warunkiem, non alia condicione C w żadnym innym celu, pacem fecit his condicionibus N, Attalicis con-dicionibus H na propozycye podobne Attalowym (Motty tłómaczy »skarbem attalskim«, por. pod d); c) projekt małżeństwa, małżeństwo, partya: sibi condicionem filiae quaerendam esse L szukać partyi dla córki, Octaviam condicionem ei detulit T ofiarował mu

O.    za żonę; d) stanowisko, stan, położenie, los: c. provinciarum Ci los, servorum condicio infima est Ci, par iuris libertatisque c. C, quae est ista c. Siciliae? Ci; c) stan, stosunki, okoliczności: bona condicione confligere C wśród pomyślnych okoliczności, condicione aequa pugnare C, tali condicione proposita C wśród takich okoliczności, c. agri Ci stan, c. loci O.

con-dïco 3. dixi, dictum, umówić się, ułożyć się, wspólnie postanowić: quarum rerum condixit pater patra-tus patri patrato L.

condimentum, i, n. (condire) a) przyprawa, korzenie, służące do przyprawy potraw; b) prsen. przyprawa,

con-discipulus, i, m. spółuczeń, kolega szkolny.

con-disco 3. didici, uczyć się dokładnie, wyuczyć się, przyswoić sobie: condisce modos H, pauperiem pati puer condiscat H niech się przyzwyczai, c., qui fructus pecuniae esset Ci.

osłodzenie, uprzyjemnienie: cibi con-dimentum est fames Ci, suavitas ser-monum c. amicitiae Ci.

con-dio 4. wł. dodać smaku potrawom, przyprawić, zaprawić: ius male conditum H, mortuos Aegyptii condiunt Ci balsamują; prsen. comitate condita gravitas Ci złagodzona. PPP. jako adi. conditus 3. zaprawiony, smaczny : conditiora haec facit venatio Ci; przen. oratio lepore con-ditior Ci przyjemniejszą do słuchania.

condiscipulätus, us, m. koleżeństwo szkolne, przyjaźń z ław szkolnych.

conditio, önis, f. przyprawianie, zaprawianie: ciborum Ci, c. frugum Ci marynowanie.

conditio, sob. condicio. condltor, öris, m. (condire) który przyprawia smacznie potrawy.

conditor, öris, w. (condere) a) założyciel: Euandrus Romanae conditor arcis F; b) prsen. sprawca, twórca: Romanae Ubertatis L, c. eius sa-cri L; c) pisarz, autor: c. anni 0 autor kalendarza rzymskiego, Naso c. Artis 0 autor »sztuki kochania«.

con-do 3. didi, ditum (dare) a) zbudować, założyć : aram c. L, arcem F, cui virtus sepulcrum condidit H, oppidum c. Ci; b) prsen. stworzyć, dać początek, założyć : potestatem per arma c. S, aurea saecula c. F, nova fata F; c) opisać, spisać: Caesaris acta O czyny, c. legesL, carmina, bellaF;

d) przechowywać, ukryć, złożyć w bez-piecznem miejscu: res domi condita Ci, pocula condita servo F, litteras in aerario Ci, pecuniam agris mercan-dis c. T pieniądze pewnie ulokować przez zakupno włości, ensem c. H schować do pochwy, ensem in pecto-re c. F utopić w piersiach, in pectus О; (o osobach) ukryć, schować, zamknąć: vivum in arcam Tj, piratas in carcerem Ci, in custodiam, in vincula c. aliquemi; (o zmarłych) pochować, pogrzebać: mortuos c. Ci, ossa terrä. с. F, alqm sepulcro, humo с. V, corpora more Aegyptio T; prsen. condi-ta mente signa teneto F zachować w duszy, vocem memori aurę V, diem condere F dzień przebyć, sol referet-que diem condetque relatum F, con-dit quisque diem collibus in suis H przepędza pracując cały dzień, can-tando condere soles F spędzać dni na śpiewaniu, condere lustrum L oszacowanie zakończyć ofiarą oczyszczalną; e) (o owocach, winie) schować, przechować: vinum testa H, frumen-tum Ci, mella amphoris H, propria condidit horreo H, vinum testa H, corna fn liquida faece 0 w occie; f) u-kryć, schować: se in foliis F, iocoso condere furto H, se in litore V, se in viscera terrae V, se portu, alveo.lacuF, Orion conditur undis V zapada w morze, in mare conditur Ufens V wpada, sol conditus in nubem V zasłonięte, luna condita tenebris T, caelum condidit umbra F, caput inter nubila con-dit F, labentes oculos (morientis) c. 0 zamknąć oczy umierającego, praecor-dia condita aperire H otworzyć serce w sobie zamknięte.

con-docë-facio 3. fëci, factum, u-czyć zwierzęta, tresować : beluae con-docefactae Ci.

con-dolesco 3. dolui (incohat. do dolëre) zacząć boleć : si condoluit corpus H.

con-dôno 1. a) darować, rozdaro-wać: agros Ci; b) (dług) darować: aliis adimuntur pecuniae, aliis condo-nantur Ci; c) oddać na pastwę, na łup: Macedonia condonata barbaris C, om-

ma

ex con-

nes natioues virum dicioni Ci, vitam matris crudelitati c. Ci; d) preen. nie dbać, ofiarować, poświęcać: vitam suam rei publicae c. S, suum dolorem c. eius precibus C; e) (winy) przebaczyć, darować: scelus c. alicui S, crimen Ci, praeterita se Divitiaco fratri condonare C przez wzgląd na Dywi-cyaka, non sibi ас defensioni suae condonatum Oppianicum Ci. con-dormio 4. zasnąć.

Condrüsi, ôrum, m. Kondrusowie, lud germański w Gallia belgica.

con-duco 3. duxi, ductum, a) sprowadzić razem, ściągnąć, zebrać, zgromadzić: omnes clientes obaeratosque eodem loco C, exereitum in unum locum c. C; łączyć, spajać, wiązać: nu-bila O, ramos O; bj nająć, zwerbować: consulem ad caedem faciendam Ci, conducta multitudo CiS, in me impetus conductorum hominum parabatur Ci, (subst.J ex Graecia conductorum tria milia N żołnierzy najemnych: c) preen, wynająć, wydzierżawić : do-mum, hortum Ci, nummos c. H pożyczyć; d) wziąć w dzierżawę, wydzierżawić, podjąć się przedsiębiorstwa, dostaw, robót publicznych : fun-dum, agrum, arationes Ci, publica vectigalia c. L, portorium Ci, ad con-ducendum très societates aderant L, coląmnam conduxerat faciendam Ci, praebenda c., quae ad exercitum opus sunt L dostaw dla armii; nieosob. conducit: służy do czego, jest przy-datnem, jest na rękę, korzystnem: ea maxime conducunt, quae sunt rectissi-Ci, id, quod minime conducit ipsis Ci, quod conducit in commune T, conducat id necne ad vitae commodi-tatem Ci.

con-ductïcius 3. (conducere) najęty: c. exercitus N wojsko najemne, c. catervae N.

con-ductio, önis, f. (conducere) najem, dzierżawa: colonus

ductione fuit in fundo Ci jako dzierżawca.

con-ductor, óris, m. (conduco) najemca, dzierżawca.

con-duplico 1. podwoić, con-farreo 1. (por. farreum libum, placek orkiszowy) zawrzeć śluby małżeńskie, poślubić, przyczem składano placek z orkiszu; ceremonia ślubu odbywała się w obecności arcykapłana, flamen dialis i dziesięciu świadków. Jest to najuroczystsza forma ślubu, stąd: confarreatis parentibus genitus T pochodzący z małżeństwa zawartego według ścisłego ceremoniału religijnego.

confectio, önis, /. (conficere) a) zrobienie, sporządzenie: tabularurn Ci, c. huius libri Ci autorstwo, confectio tributi Ci ściąganie; b) gryzienie, żucie; preen, c. belli Ci ukończenie.

confector, oris, m. (conficere) a) wykonawca, ten który coś wykonuje: c. negotiorum Ci; b) niszczyciel: confector omnium ignis Ci, c. belli Ci ten, który ukończył.

con-fercio 4. fersi, fertum (farcire) napchać, stłoczyć : PPP. jako adi. confertus 3. a) napchany, natłoczony, nabity, pełny: templa virorum turbä conferta L, conferti cibo Ci, c. moles T, vita plena et c. voluptatibus Ci;

b) ścieśniony, zwarty: conferta turba L, confertae naves L; c) zwarty, gęsty, zbity: agmen c. V, conferti proe-liantur C, acies confertissima C; adv. confertim: ciasno, zwarto, gęsto: se c. recipere <S w zwartym szeregu, c. pugnare L.

con-fero, ferre, tuli, lätum, a) znosić, zbierać: ligna N, frumentum ex agris in castra C, sarcinas C, signa C, capita c. GiL głowy zbliżyć, (obrae.) dentes in corpore c. 0 zacisnąć zęby; preen, zciągnąć, skupić: vires in u-num c. L, verba in duos versus О, ut in pauca conferam Ci krótko mó-

dać się pod czyją opiekę, se ad studia c. Ci oddać się nauce; h) prsen. zamienić w coś: aliquem in saxum с. О, ex homine se conferet in beluam

wiąc, collatum est omne bellum circa tulit CiCN, in fugam se c. CiL uciec; Corinthum N wojna skoncentrowała prsen. quo mortuo me ad Scaevolam się dokoła K., signa ad eum contulit contuli Ci udałem się na dwór Sc., L połączył się z nim, conferre gra- se in (ad) amicitiam, fidem alicuius, dum F zbliżyć się; b) (pieniądze) zbie- clientelam c. Ci zawrzeć przyjaźń, u-rać, składać: CCCCLX talenta Delum sunt collata N, tributa ex censu c. Ci, stipem Apollini c. L, pecuniam ad re-dimendam civitatem L, in statuas L;

prsen. confert przyczynia się, poma-    Ci-, i) przypisywać komu co, składać

ga, służy: in alia... plus exercitatio    winę na kogoś: multa in Płancium

Ci; ł) wniosek wspólnie uczynić: cur non confertis, ne tit connubium divi-

confert Ci, Gracchorum eloquentiae conferuntur Ci, suum timorem in an-multum contulisse matrem Ci; c) gustias itinerum C, sua vitia in se-(w samiarse nieprsyjasnym) zbliżyć, nectutem c. Ci, culpam in aliquem с. zetknąć: arma c. NC broń skrzyżo- Ci; j) odkładać na inny czas: Cartha-wać, walczyć, arma inter se с. C, ma- ginis expugnationem in hunc annum num с. F zetrzeć się wręcz, signa c. L. in longiorem diem С; к) użyć na CiL uderzyć, signa in laevum cornu jaki cel, obracać na co: praedas in c. L na lewe skrzydło uderzjm, vires monumenta deorum Ci, pecuniam ad c. L zmierzyć się, mecum confer, ait... liberalitatem c. Ci, earn legem ad 0 zmierz się ze mną, seque viro vir perniciem reipublicae c. N, omne tem-contulit F mąż z mężem, pectora pec- pus c. ad novi belli comparationem toribus с. O piersią o pierś, pedem Ci poświęcić; 1) zdać coś na kogo, cum pede c. L rzucić się na siebie, powierzyć zupełnie, polecić: curam pedem (gradum) c. L, illi inter sese restituendi Capitolii in Vestinum с. T, certamina contulerant F w walce spo- spem salutis ad clementiam victoris tkali się, collato Marte 0 w walce, lites c. H sprzeczać się, castra с. C

confertim i confertus, sob. con-

obóz zbliżyć, naprzód się posunąć; tibus ac pauperibus L.

d) prsen. zestawić coś z czemś celem

porównania, porównywać: horum for-tunam cum illorum casu с. C, parva magnis (dat.) c. Ci, (pass.) mecum fervère) zacząć kipieć, wrzeć; prsen. confertur Ulixes! O ze mną śmie się mierzyć Ulixes, collatis utrorumque factis N, utriusque vitam c. Ci; e)

fercio.

con-fervesco 3. ferbui (incoh. do

mea cum conferbuit ira H gdy zawrzałem gniewem.

rerum esse L, tacita confessione vi-ctus L.

con-fessus, sob. con-fiteor. confestim, niezwłocznie, natychmiast: ut cecidit, confestim inclinatur acies L, confestim animam efllavit N.

confessio, önis, f. (confitëri) wy-(sloma, myśli) wymieniać, dzielić się znanie, przyznanie się do czego: c, myślami : cum ullo aut sermones aut culpae L, ea erat c. Romam caput Consilia contulit saepius? Ci dzielił się myślami albo rady zasięgał, haec inter se conferunt Ci omawiają z sobą, ibi conferentibus, quid esset L gdy omawiali wspólnie, coby to było; f) zanieść, zawieść dokąd, zaprowadzić:

con-ficio 3, fëci, fectum (facere) a) contulerat C, bénéficia in aliquem c. Ci zrobić, wykonać, sporządzić: vestem obsypać kogo dobrodziejstwami; g) se conferre udać się: Athenas se con-

Noviodunum omnes obsides Galliae

с. Ci, alutae tenuiter confectae C garbowane, soccos sua manu Ci, libri

coctus et confectus Ci; pożywać, jeść: ibes maximam vim serpentium con-ficiunt Ci; g) przen. zużytkować, niszczyć: nihil est manu factum, quod non conficiat et consumât vetustas Ci; trwonić, marnować: patrimonium c. Ci, ornamenta Ci, rem su am Ci; h) trawić, dręczyć, nękać: confici ango-ribus Ci, maerore se conficiens Ci, populi vires se ipsae conficiunt L, confici frigore Ci, siti S, vulneribus confectus Ci osłabiony, wyczerpany wskutek ran; i) zabić: ut (Alcibiadem) incendio conficerent N; pobić, pokonać:

graeco sermone confecti N napisane po grecku, bellum c. N ukończyć, tabulas c. Ci prowadzić księgi, rationem Ci rachunki ; b) sprawę załatwić, spełnić coś: confecto negotio Ci, mandata c. Ci spełnić zlecenia; legationem su-am Ci, facinus per alios Ci ; c) przebyć¹ (przestrzeń), odbyć (drogę): iter pedibus c. Ci, immensum spaths con-fecimus aequor V; przen. (czas) przebyć, przepędzić, przeżyć: reliquam noctis partem ibi c. C, prope C annos confecisse Ci-, (pass.) upłynąć, minąć: hieme confecta C po upływie zimy, biennio confecto Ci, ante primam con-fectam vigiliam C; d) zebrać, złożyć, zgromadzić: permagnam ex illa re pecuniam c. Ci, nummos Ci, dotem Ci-, (wojsko) zebrać, wystawić: exercitum c. Ci, équités C, legiones C, Bellova-cos posse conficere armata milia centum C; e) przen. sprawić, doprowadzić do skutku: absolutionem Ci, motus animorum Ci, tribum Ci pozyskać głosy, pacem c. Ci-, (pass.) wynikać: ex quo conficitur, ut.,. Ci; f) żuć: escas Ci, cibum c. L; trawić: cibus

nuper quidein me ad regiam paene confecit Ci, duos hostium exer-citus L, corpus ferro confectum Ci, provincias c. Ci podbić, Athenienses c- N, Numantiam fame c. L zmusić głodem do poddania się. PPr. conficiens, tis, dokonywujący: civitąs lit-terarum conficientissima Ci gmina bardzo skora do pisania, bonorum conficientia (n. pl.) Ci źródło dobrego.

confictio, ónis, /. (confingere) zmyślenie, wymysł: eriminis Ci.

confldentia, ae, f. (confidere) pewność siebie, śmiałość, czelność: vi-dete, quo vultu, qua confidents dicant Ci.

con-fïdo 3. fîsus sum, ufać, liczyć na pewne, być pewnym czego: cum te Praeneste occupaturum esse confi-deres Ci, virtuti militum, legioni C; z abl. natura loci confisi C, fama C, celeritate navium C, de salute urbis C; PPr. confîdens, tis, adv. confident er, pewny siebie, śmiały, bezczelny, bezwstydny: homo nequam et c. Ci.

con-fïgo 3. fixi, fixum a) przybić coś do czegoś, zbić razem, skuć, zcze-pić razem: transtra confîxa clavis fer-reis C; b) przebić, przeszyć: filios sa-gittis Ci-, przen. homo confixus du-centis senatus consultis Ci związany, skrępowany,

con-fingo 3. finxi, fictuin, zmyślić, wymyślić : haec conficta esse arbitror a poetis Ci, crimen c. Ci.

con-fïnis, e (finis), graniczny, sąsiedni: c. agér L, gens c. Cappado-ciae N, confines erant hi Senonibus C; przen. pokrewny, blizki: studio con-finia carmina vestro 0; subst. confines, ium, m. sąsiedzi.

confinium, ii, n. pogranicze, granica: quartam legionem in eonfinio Treverorum hiemare iussit C, c. Ly-caoniae et Pamphyliae L; przen. con-finia mensum 0 zmiany księżyca, c. lucis, noctis 0 mrok poranny, wieczorny, breve c. artis et falsi T między wiedzą i fałszem, supercilii con-finia 0 między brwiami.

con-fïo, fieri, stać się, przyjść do skutku: qua ratione quod instat con-fieri possit V, postquam id difficiles c. animadvertit C, ex quo summa pac-tae mercedis confieret L by się zebrała. ..

confirmätio, önis, f. (confirmare)

a)    umocnienie, wzmocnienie, utrwalenie: c. libertatis Ci; b) prsen. ukojenie, uciszenie, pokrzepienie: animi c. Ci; c) zapewnienie, zaręczenie: per-fugae c. C, si quid habet auctoritatis c. mea Ci.

confirmätor, oris, m. confirmare) ręczyciel: pecuniae Ci.

con-firmo 1. a) umocować: (stipi-tis) confîrmandi et stabiliendi causa C; wzmacniać, zasilać, krzepić: hoc ali vires nervosque confirmari putant C, aetas confirmata Ci wiek silny, męski;

b)    prsen. uchwałę zatwierdzić, nadać jej moc obowiązującą: ut sua décréta confirmaret N, profectionem lege confirmant C, legem c. Ci, iudicium le-gionum confirmât senatus Ci, pax confirmata Ci; utwierdzić, umocnić kogo w czem : insulas bene animatas confïrmavit N w wierności, homines C, coniuratione eos confirmât N zapewnia się o ich wierności, iureiuran-do inter se c. C przysięgą poręczyć sobie nawzajem dotrzymanie umowy; dodać otuchy, męstwa, umocnić w czem: c. militum animos Ci, suos ad dimicandum animo c. C, religione c. exercitum N, timentes c. Ci. se a-nirno c. C, eos confirmât, ut Romam pergerent S; c) dowieść, przedstawić dowody, zapewnić o czem : rem teste confirmare Ci, confirmata re ab ex-ploratoribus C; zapewniać, twierdzić na pewne: confirmare sese neque legałoś missuros neque C, hoc mihi confïrmavit Ci, difficile est hoc de omnibus confirmare Ci; PPP. jako adi. confirmatus 8. mężny, odważny: e-xercitus C.

confïsio, önis, /. (confidere) ufność, zaufanie: animi Ci.

con-fiteor, Sri, fessus sum (fatëri)

a) wyznać, przyznać się: habes con-fitentem reum Ci, peccatum suum Ci;

b) prsen. dać poznać, wyjawić, wyraźnie wskazać: confiteri vultibus iram 0, se c. 0 zdradzić się, alma parens confessa deam V dała się poznać jako bogini ; PPP. jako adi. confessus 8. ten, który się przyznał i rzecz, do której się ktoś przyznał: c. reus 0, de confessis supplicium sumere S, confessant rem pecuniä redimere cona-tur Ci; poet, confessae manus 0 ręce proszące, in confesso est T jest rzeczą niewątpliwą.

con-flagro 1. spalić się, zgorzeć, spłonąć: classis incendio conllagrabat Ci, conflagrant castra flammis L-, prsen. zginąć: quä invidiä C. Iunius confla-gravit Ci.

conflictio, önis, f. (confligere) uderzenie jednej rzeczy o drugą, zderzenie się; prsen. spór, konflikt: c. cum adversario Ci.

conflicto 1. (frequ. do confligere)

a)    raz po raz uderzać o co; prsen. {pass.) walczyć, potykać się: cum his conflictari erat omnino molestum Ci;

b)    razić, gromić, powalić: ii gravibus superne ictibus conflictabantur T; prsen. zaniepokoić, zaburzyć: rempu-blicam T; (pass.) być trapionymi, dręczonym, dotkniętym, nawiedzonym, prześladowanym: conflictatus est ad-versä fortuna N, tot incommodis con-flictati C, inopiâ c. C.

conflictus, us, m. (confligere) zderzenie, uderzenie jednej rzeczy o drugą: lapidum conflictu elici ignem vi-demus Ci, c. nubium, corporum Ci.

con-flïgo 3. flixi, flictum a) uderzyć o coś, zderzyć się: naves adeo graviter conflixerunt C; b) potykać się (w bitwie), walczyć, ścierać się: cum Antigono conflixit non iusta acie, sed in itinere N, mari, classe c. Nt inter se C, proelio c. C ; c) prsen. {w są-dsie) prawować się, procesować się: potuisti leniore actione confligere Cir cum universo genere c. Ci.

con-flo 1. a) dmuchać, rozdmu-

loca L; subst. confragösa, orum, n. L miejsca nierówne.

chać: incendium c. L pożar wzniecić; b) prsen. wzniecić, obudzić, wywołać: civile bellum conflatum opera tuä CiCN; gladiatorum tumultum Ci, se-ditionem Ci, malum Ci; c) stopić, przetopić: falces conilantur in enses V, aut flandae aut conflandae pecuniae ratio Ci; d) prsen. zbierać do kupy, łączyć, spoić: monstrum tam ex diversis cupiditatibus conflatum Ci złożony, consensus conspirans et pae-ne conflatus Ci; e) zebrać na prędce: exercitum c. Ci, aes alienum c. S robić długi, zadłużać się, ex perditis conflata manus Ci; f) obudzić, wywołać, wzniecić: alicui periculum c. Ci, iudicia L, in se crimen invidiam-que Ci.

con-fluo 3. fluxi, spływać, zlewać się, łączyć się razem: Fibrenus rapide dilapsus cito in unum confluit Ci, portus confluunt Ci; prsen. zbiegać się gromadnie, schodzić się licznie: ad eius triremem vulgus con-fluebatA⁷; PPr. jako subst. confluens, tis, m. spływ, zlewisko: ad confluen-tem Mosae et Rheni C; stąd: Confluentes, ium, m. miasto Koblencya u spływu rzek Mozeli, Renu i Lany.

con-fodio 3. fôdi, fossum, przekłuć, przeszyć, przebić: coniectu telorum confossus concidit N; prsen. zgnębić, pokonać: tot iudiciis confossi L.

conformätio, ônis. /. (conformare) ukształtowanie, kształt, postać, twór: c. corporis Ci, quaedam c., quam no-tionern voco Ci, c. doctrinae Ci wykształcenie.

con-fremisco 3. fremui (fremere) zacząć razem mruczeć, szemrać.

con-frico 1. confricui, confricâtum, trzeć, nacierać, rozcierać: caput at-que os suum Ci.

con-fringo B. frëgi, fractum (fran-gere) łamać, rozłamać; prsen. rozdzielić, zniweczyć, udaremnić: ea vis con-iunctionem vestram c. potest Ci, con-fringat iste consilia senaloria Ci.

con-fugio 3. fugi, fugitum, uciec dokądś, schować się, szukać schronienia: Romam c. Ci, in ararn N, in asylum Ci; prsen. uciec się do czegoś: ad vim atque arma c. Ci, c. ad medicam opem O, patrias ad artes 0 confugium, ii, n. miejsce schronienia, ucieczka: qui mihi c., qui mihi portus eras О.

con-fundo 3. füdi, füsum a) zlać razem, zamieszać: cum eius lacrimis lacrimas c. nostras O, Alpheus Sicu-lis confunditur undis V, cruor in fos-sam confusus H; b) prsen. zmieszać, połączyć: duo populi confusi in unum L, sermones confunduntur in unum L rozmowa staje się ogólną, confusa genus (acc. wsględu) panthera came-lo H żyrafa, proelia c. H wszcząć walkę; c) pomieszać bezładnie: haec confusa est universa defensio Ci, signa peditum atque equitum c. L, confusus ordo militiae T, c. foedus V złamać; d) zmienić, wykrzywić: ora c. О; e) przerazić, zatrwożyć: animos L, me confundunt moenia Troiae O, mae-con-formo 1. nadać kształt, po-    rore confusus L, animum imagine tri-

stać: mundum a natura conformatum    sti c. T. PPP. jako adi. confusus 3.

esse Ci, natura nos genuit et confor-mavit Ci; prsen. wykształcić: animum et men tern c. Ci; zaokrąglić: oculis contormando ex multis praediis fundi regionem perficere Ci.

confragosus 3. (confringere) pełny

adv. confuse a) przelękniony, strachem zmieniony, wykrzywiony: c. et incer-tus animi L, in tabernaculum suum unam c. recessitZ, facies confusior T; b) pomieszany, bezładny: verba confusa O. confüsio, ônis, f. (confundere) zla-załomów, chropawy, nierówny: via L, nie, zmieszanie, złączenie, połączenie:

coniunctio confusioque virtutum Ci; prsen. pomieszanie, nieład, nieporządek: c. suffagiorum Ci, civitatem ex confusione in tolerabilem formam re-digere L, causam confusionis quae-rens T przestrachu, oris c. crebra T częsty rumieniec na twarzy.

con-füto 1. zbijać dowody przeciwne, zmusić do milczenia: c. argumenta Stoicorum Ci, c. vituperatores Ci, dolores recordatione c. Ci uśmierzyć, ukoić.

con-gelo 1. (gelu) a) intr. zamarzać: ventis latices durantibus Ister congelât O; prsen. stawać się twardym, sztywnieć: cum duro lingua pa-lato congelât O ; b) tr. zamrozić, twardym uczynić: Phoebus in lapidem rictus serpentis congelât O zamienia w twardy kamień.

con-gemino 1. podwajać: securim per ossa с. V uderzać raz poraź siekierą, ensibus ictus congeminant V.

con-gemisco 3. gemui (incoh. do gemere) razem zacząć wzdychać: con-gemuit senatus Ci zaczął szemrać; (poet) arbor supremum congemuit V jękło drzewo.

conger, gri. m. węgorz morski O. congeries, ëi, f. (congerere) znoszenie; konkret, kupa, mnóstwo, stos: c. armorum T, c. silvae O drzew, dispositam congeriem secuit (deus) O masę bezładną (chaosu).

con-gero 3. gessi, gestum a) znosić na kupę, zbierać, gromadzić: ut undique, quod ad muniendum idone-um putarent, congererent N, vim sparti ad rem nauticam c. L, opes c. O gromadzić, scuta pro aureis donis Z zasypać; b) budować, wznosić: op-pida V, aram c. arboribus V, locus aëriae quo congessere palumbes V gniazda, congesta (sunt) cubilia blat-tis V mole się gnieżdżą w plastrach;

c) prsen. bénéficia c. in aliquem L obsypać kogo dobrodziejstwami, ma-ledicta in Caesarem Ci miotać złorze-czenia, spem in aliquem c. O pokładać w kim nadzieję, iuveni triumphos с. T zaszczycić wielu tryumfami.

congestlcius 3. (congerere) nagromadzony: agger с. C usypany.

congestus, üs, m. (congerere) a) znoszenie, gromadzenie: c. copiarum T dostawa prowiantu; b) prsen. wielka ilość, kupa, mnóstwo : hanc urbem congestü lapidum stare creditis? T.

congius, ii, m. miara do mierzenia płynów, około 3 litry; adi. con-giärius 3. zawierający jeden congius; subst. congiärium, ii, n. (dom. mu-nus, donum) dar dla ludu albo wojska. pierwotnie jeden congius oliwy, wina, później pieniądze.

con-glacio 1. (glacies) w lód się zamienić, zamarznąć: frigoribus con-glaciat aqua Ci.

conglobätio, önis, f. (conglobare) kupienie się, gromadzenie się: c. mi-litum T.

con-globo 1. (globus) uczynić ku-listem, nadać kształt kuli, zaokrąglić: figura conglobata Ci kulista; [refl. i pass.) stawać się kulistem, skupić się, zbić się w kupę: mare conglobatur undique aequabiliter, terra conglobata Ci, neque se conglobandi datur spatium L, multitudo metu in unum conglobata L, in testudinem conglo-bati milites T.

conglütinätio, önis, f. (congluti-nare) sklejenie, rzecz sklejona.

con-glütino 1. a) kleić; b) prsen. spoić, łączyć, składać coś z czegoś: hominem natura conglutinat et dis-solvit Ci; c) ściśle związać, złączyć: c. amicitias Ci.

con-grätulor, Sri, ätus sum, razem, wspólnie składać życzenia, winszować: congrairlantur libertatem re-stitutam L.

con-gredior, gredi, gressus sum

a) schodzić się, spotykać: luna con-grediens cum sole Ci, congredi ad colloquium L; h) (w bitwie) potykać się, walczyć: Hannibal cum populo Romano congressus est N, cum fini-timis proelio c. C, impar congressus Achilli V, contra Caesarem Ci, in ter-tia proelia c. V po raz trzeci iść do walki; przen. spierać się: cum Aoa-demico c. Ci, ego tecum luctari et c. debeo Ci w sądzie.

congregäbilis, e (congregare) skłonny do łączenia się razem, towarzyski: apes Ci.

congregätio, onis, f. (congregare) łączenie się w stado: bestiae congre-gatione coetum civitatis imitantur Ci; przen. łączenie się, wspólne pożycie, towarzyskość: naturaliś hominum c. Ci popęd do życia towarzyskiego.

con-grego 1. (grex) a) tworzyć stada, łączyć w stada; (med. i reflex.) łączyć się: apium examina congre-gantur Ci, bestiolae natura congrega-tae Ci, cum paribus par facillime con-gregatur Ci ; b) przen. (ludzi i rzeczy) skupiać, zbierać, gromadzić: dissipa-tos unum in locum c. Ci, signa in u-num locum c. T.

congressio, onis, /. (congredi) a) zejście się, spotkanie; b) obcowanie z kim : alqm congressione dignum iu-dicare Ci, eum congressione prohi-buit Ci.

congressus, us, m. (congredi) a) spotkanie, schadzka : simulât sibi cum Egeria nocturnos esse congressus L, congressus pete meos F; b) obcowanie: congressus hominum odisse Ci; o) spotkanie (w bitwie), walka, bitwa, atak: primo congressu pełli £, nęci très uno congressu mittet F.

congruens, tis, adv. congruenter

a) zgodny, stosowny: cum illis re congruentes, genere docendi differentes Ci, congruens videtur primordia ur-bis aperire T; b) zgodny z sobą, podobny, harmonijny: concentus con-cors et congruens Ci, congruens clamor L.

con-gruo 3. congrui a) zbiegać się, schodzić się, spotykać się: ut vicesi-mo anno ad metam eandem solis, unde orsi essent. dies congruerent L\

b)    preen, (o czasie) schodzić się, zgadzać się: tempus illud ad id ipsum congruere L, forte congruerat, ut... Г zdarzyło się równocześnie, że...;

c)    (o osobach i rzeczach) zgadzać się ze sobą, żyć w zgodzie, godzić się: omnium in unum congruerunt sen-tentiae L, oratio videtur deorum sen-tentiae congruere N.

con-Icio 3. iëci, iectum (iacere) a) rzucać razem, znosić na jedno miej-see : nomina in urnam L, sarcinas in acervum c. L; (pociski) razem rzucać: tela undique in hostem c. L; b) przen. zbierać myśli, skupić na jeden przedmiot, kombinować, domyślać się, przypuszczać, wnosić : quae tempestas im-pendeat, coniciet Ci, de futuris cali-dissime coniciebat N; (przewaèa pojęcie celu) rzucać: in naves vasa fic-tilia c. N, vim lignorum in flumen c. L; c) (pociski) rzucać, ciskać, godzić: pila in hostes c. C; ugodzić: gladio in os adversum coniecto C; przen. zwrócić, skierować, wymierzyć przeciw komu: petitiones ita coniectae, ut... Ci, maledicta in eius vitam Ci, culpam in multitudinem CL składać, oculos in aliquem CiT; d) (o osobach) kazać zaprowadzić, rzucić: mulieres in eum locum coniecisse C, hostem in fugam с. C zmusić do ucieczki, aliquem in vincula CCi wtrącić do więzienia, tardius naves in noctem coniectae C w noc weszły, t. j. spóźniły się; (reflex.) rzucić się dokądś, schronić się: in templum Minervae se c. N, se in signa c. C oddziałami uciekać; (obraz.) se in versum c. Ci zabrać się do pisania wierszy; przen. pecuniam in aliquid c. Ci wyrzucać pieniądze na coś, legem in decimam tabulam Ci wstawić, cives in tribum c. Ci prze-

małżonka: coniugium videbit V męża, Helenom regnare coniugio Pyrrhi potitum V t. j. Andromachę, żonę Pyrrusa poślubiwszy, Helenus panuje.

con-iugo 1. (coniux) jednem jarzmem połączyć, zaprządz w jedno jarzmo; preen, amicitiam ę. Ci zawrzeć

nieść, hostem in metum c. L nabawić, rempublicam in periculum c. Ci narazić.

coniectio, onis, f. (conicere) rzucanie: c. telorum Ci; składanie: an-nonae Ci; wykładanie, tłumaczenie: somniorum Ci.

coniecto 1. (freąu. do conicere) przyjaźń. tylko prsen. domyślać się, zgadywać, wnosić, rem eventu coniectantes T, spół, łącznie, razem: c. rationem habere C.

coniunctim (coniungere) adv. we

iter c. L.

coniector, öris, m. (conicere) tłumacz, wieszczek : c. somniorum Ci, coniectores Isiaci Ci wieszczący kapłani Izydy.

coniectüra, ae, f. (conicere) a) domysł, zgadywanie, wniosek: coniectu-    najbliżsi sąsiedzi, c. sortis Ci wspólny;

ram capere, facere Ci, coniecturä ad-    c) węzły krwi, pokrewieństwo: c. san- .

sequi (consequi) Ci domyślać się, wno-    guinis, fratrum Ci; d) przyjaźń: me

sić, zgadywać, si qua est c. mentis    Cn. Pompeius semper sua coniùnctione

divinae L jeżeli można snuć domysł    dignum putavit Ci; e) związek poli-

o rozumie bożym; b)tłumaczenie, wy-    tyczny: Pompeium a coniùnctione Cae-

kładanie, przepowiadanie: augurum    saris avocare Ci od związku z C.; f)

est c. futuri O, somnii O, divinatio-    łączenie pojęć: quae coniunctio, quae

num Ci.    diiunctio vera est Ci; g) spójnik: demp-

coniectus, üs, m. (conicere) a) rzu- tis coniunctionibus plura dissolute di-canie: voraginem coniectu terrae ex- cuntur Ci. plere L; b) rzucanie (pocisków): con-iectus telorum N, sine c. teli T bez

coniunctio, ônis, f. (coniungere) a) połączenie: c. portuum Ci, c. tec-torum Ci domów; b) prsen. połączenie, wspólność, związek, węzeł: c. ho-minum Ci z ludźmi, c. vicinitatis Ci

con-iungo 3. iunxi, iunctum a) razem zaprządz w jarzmo, sprządz; rzucenia pocisku, ad (intra) teli coniec- prsen. (w prsestrseni) spoić, złączyć: tum LT na odległość strzału, ex al-tioribus locis in vallem c. est L mo-

żna strzelać; c) prsen. zwrócenie, skierowanie: ooulorum in me c. Ci.

turres pontibus C, columellas capreo-lis inter se c. C, c. dextras V, dextrae

c. dextram VO podać sobie ręce, ae-dificia moenibus c. L tuż przy murze budować, murus montem cum oppido coniungit C; (w csasie) nieustawać: noctem diei c. C w nocy maszerować, cibi abstinentiam c. T ciągle głodzić się; c) (reflex, i med.) złączyć się, po-

cöni-fer (conus i fero) szyszko-waty: cyparissi V.

cönitor, sob. connitor. cöniveo, sob. conniveo. coniugälis, e (coniux) małżeński: ajnor T, dei coniugales T bóstwa o- łączyć się: legiones se coniungunt C,

arma finitimis L swoje wojsko z woj-coniugium, ii, n. (coniugare) a) skiem sąsiadów; związać sięmałżeń-wlaść. złączenie jarzmem; prsen. mał- stwem: nec te coniungere curas O, żeństwo : prima societas in coniugio digno coniuncta viro V, Poppaeae est Ci, huius coniugii cupidus N z nią; coniungi T; (obras.) conubia c. CiL o swiersętach: equae sine coniugiis gravidae V parzenie się; b) miłostki: c. sororis O z siostrą; c) małżonek,

piekujące się małżeństwem.

zawrzeć, amicitiam Ci, societatem S, bellum, iniuriam c. Ci połączyć się celem wojny, celem wyrządzenia

krzywdy; PPP. jako adi. coniunctus3. liberique L; c) narzeczona: coniuge

adv. coniunctë a) połączony, związany praerepta F Lawinia; Picus, quem

razem, wespół: sublicaecum omni opere coniux Circe fecit avem F kochanka;

coniunctae C, coniuncte ferre rogatio- d) samica: coniux (columba) 0.

nes L, passibus coniunctis spatiari 0 conl... eob. col...

razem; b) graniczący, blizki, sąsiedni:    conm... eob. comm...

v    r connexi crinesO, naves trabibus conne-

wiespołezesny;c) małżeństwem, przy- ^ connecters nodum CiO;b)przm. jaźnią, pokrewieństwem, sposobem    ,„eMi < MMfe) p0,ąCzyó: Mo-

myślenia złączony, zbhżony do kogoś: se]|am це Arapjm fossa c. T. o) coniuncte cum alquo vivere C,N tam    e(rsnie) , ć. amiciUa cum

coniuncta populo Romano civitas C.    y0, ,ale connecWur Ci lączy się, cri-

tak ściśle sprzymierzony naród.    minibus m8riti ÜO„neXa T zawiklana,

coniurätio, öms, f a) sprzysięze- SUanua afflnitatem connexus Ger-nie, spisek: coniurationem facere C nianjco T krewnj uknuć spisek, c. contra rempublicam    _    .

facta est Ci; b) związek, złączenie, СОП-nexio, ônis * сопехю /. ze-zjednoczenie : c. Acarnanica L, adver- stawienie, połączenie : rerum (л. sariosconiuratione confirmât JVodebra-    con-nïtor i co-nïtor, niti, nisus i

niem od nich przysięgi; c) spiskowi,    nixus sum a) oprzeć się na czem,

sprzysiężeni : princeps coniurationis    wspierać się: conixus dexträ, hume-

Ci, capita coniurationis L.    ris V> fert in&ens łoto conixus cor-

con-iüro 1. a) razem przysiądz:    P0Te saxum V; b) (szukając oparcia)

quae iurat mens est, nil coniuravimus    starać się podnieść, powstać. prolapsa

illa O; (o kołnierzach) złożyć przysię-    Amenta in connitendo glaciem per-

gę na chorągiew: ut omnes Italiae    fringebant L\ c) z wysiłkiem starać

iuniores coniurarent C, consul coniu-    się wydostać na wyższe miejsce, wdra

ratos dimittit L żołnierzy zaprzysiężonych; b) przysięgą się nawzajem związać dla pewnych celów, sprzy-sięgać się: barbari coniurare coepe-runt C, res coniurat arnice H przyjaźń, omne coniurat Latium V; c) sprzysiądz się, uknuć spisek: Catilina contra rem publicam coniuravit Ci, inter se c. S, c., urbem ut incenderent L; PPP. coniürätus 3. a) przysięgą związany: coniuratae mille rates F flota sprzysiężonych Greków na zgu- no bę Troi; b) sprzysiężony: exules con- zamknięte; b) przen. przymknąć oczy

z umysłu, aby nie widzieć, patrzeć przez palce, pobłażać: dii interdum in hqminum sceleribus conivent Ci, consulibus coniventibus Ci.

pywać się: in summum iugurn conni-titur equitatus Ci; d) rodzić: capella gemellos conixa V; e) przen. wytężać siły, silić się, wysilać: toto conixus corpore F, omnibus copiis connisus acie vincit L wytężywszy siły całego wojska, ad convincendum eum eon-

nisi T.

con-nïveo i cô-nïveo 2. cônixi i cônîvi a) oczy zamknąć, mrużyć: co-niventem somno consopiri sempiter-Ci, oculi somno coniventes Ci

iurati Ci; c) subst. spiskowiec: con-iuratorum raanus Ci.

connubialis, e (connubium) małżeński.

12

con-iux, gis, /. (iugurn) a) (o zwierzętach) sprzężony razem w jarzmo;

b) przen. małżonek, małżonka: coniux pristinus Sychaeus F, coniuges Słownik.

соп-nübium i cö-nübium, ii, n. (con-nubere, eob. nubere) a) związek małżeński, małżeństwo: conubium diri-mereZ,; b) miłostki: Veneris, Daphnes conubia О ; с) рггеп. prawo zawierania małżeństwa: conubia ne płebei cum patribus essent Ci, conubium fi-nitimis negare L odmówić...

Conön, önis, m. (Kôvtiiv) 1) wódz ateński (418—393); 2) astronom i matematyk z Samos około r. 230.

cönöpeum, i i cönöpium, ii, n. (xw-vwraîov, por. fr. canapé, kanapa) zasłoną, siatka egipska dla osłony od komarów; рггеп. taką siatką osłonięte łoże H.

CÖnor, äri, ätus sum, ważyć się na co, kusić się o co, usiłować, próbować: magnum est quod conor Ci, qui prius cogitare quam conari con-suesset N, conati, si perrumpere pos-sent C.

con-p... sob. com-p... con-quassätio, önis,/. (conquassa-re) wstrząśnienie, nadwątlenie, nadwerężenie : c. valetudinis Ci nadwątlone zdrowie.

con-quasso 1. silnie wstrząsnąć: Apulia terrae motibus conquassata Ci; preen, adeo conquassata civitas Ci.

con-queror, queri, questus sum, skarżyć się, żalić się, użalać się: te de tam atrocibus iniuriis conqueri oportuit Ci, quomodo illam labem to-tius ordinis conquerar Ci.

conquestio, önis, f. (conqueror) skarga, użalanie się, utyskiwanie.

conquestus, tis, m. (conqueror) skarga żałosna: libero conquestu ortae voces sunt L.

con-quiesco 3. ëvi a) odpoczywać, wypoczywać; [o wojsku) zatrzymać się dla wypoczynku: impedimenta ante ilex confectum c. vetuit C, ibi sub ar-mis proxima nocte conquiescit C; zasnąć: ut meridie conquieverat C; b) preen, odzyskać spokój, uspokoić się: a diuturnis dissensionibus conquie-scamus Ci, vita, quae non in amici mutua benevolentia conquiescat Ci spokój znajdzie; {w dussy) uspokoić się: nec conquiescere ipsa potest L nie może znaleźć spokoju, nec nocte nec interdiu virum c. pati L nie dawać mu spokoju; ustać: cum omnia bella conquiescant Ci, navigatio conquiescit Ci, imber conquiescit L.

con-quïro 3. quîsïvi, quïsitum (quaerere) a) wyszukiwać, szukać, (ssu-kając) zbierać, gromadzić: Apronii tabulas cum conquirerem, eas non in-veni Ci, frumentum, naves, pecus ex agris C; szukać wszędzie, poszukiwać: Ceres cum Liberam conquirere vellet Ci, Diodorum tola provincia Ci; b) żołnierzy zaciągać, werbować, zbierać: sagittarios C, socios ad eum interfi-ciendum N, testes c. Ci; с) preen. szukać, wyszukiwać, zbierać: argumenta Ci, causas T, si quid ex litteris Syra-cusanorum conquirerem Ci.

conquïsltio, önis, f. (conquirere)

a)    wy- po-szukiwanie, zbieranie: c. pe-cuniarum T; preen, piaculorum L;

b)    pobór, zaciąg, werbunek : c. mili-tum L ; PPP. jako adi. con-quïsïtus 3. wyszukany, wyborowy: epulae Ci.

conqulsltor, ôris, m. (conquirere) werbownik.

con-r... eob. cor-r... con-saepio4. saepsi, saeptum, ogrodzić, dokoła otoczyć: locus cratibus (saxo) consaeplus L, c. ager Ci.

consaeptum, i, n. (consaepire) o-grodzenie, płot: integumentum con-saepti L.

consalütatio, önis, /. (consalutare) pozdrowienie (równoczesne więcej o-sób), powitanie: nulla inter coëuntes exercitus c. T.

con-salOto 1. (razem, równocześnie) pozdrowić, powitać: dictatóręm eum legati consalutant L, Domitianum oae-sarem c. T.

con-sanguineus 3. (sanguis) krewny: c. Turnus V, populus c. T bratni

scensum

naród ; subst. consanguineus Leti Sopor F brat.

consanguinitäs, tätis, /. pokrewieństwo: consanguinitate propinquus F, populi c. L.

con-scelero 1. (scelus) zbrodnią pokalać: agite, conscelerate aures pa-ternas L; PPP. jako adi. conscelera-tus 3. pokalany zbrodnią, zbrodniczy, występny: filii c. Ci, mens c. Ci-, subst. zbrodniarz: deorum has esse in im-pios et consceleratos poenas Ci.

con-scendo 3 scendi (scandere) a) wstępować, wchodzić (o więcej osobach i o jednej) : nostri vallum conscendunt C, bis denis eon-scendi navibus aequor F z 20 okrętami wypłynąłem na pełne morze, soi medium caeli conscenderat orbem F słońce dosięgło zenitu; wsiąść (na konia, na okręt): equosZF, classem F, in naves C.

conscensio, önis, /. (conscendere) wstąpienie, wejście, wsiadanie: c. in naves Ci.

conscientia, ae, f. (conscire) a) wspólna wiadomość o jakiejś rzeczy, wiedza: in conscientiam adsumere aliquem T przypuścić do tajemnicy, wtajemniczyć, omnium horum conscientia coniuratio tua constricta te-netur Ci; b) świadomość czego, poczuwanie się do czego : c. virium no-strarum et suarum L, ex nulla conscientia S niepoczuwając się do żadnej winy; ej,sumienie: illud se tacere con-s«ientiam suam non pati L, magna vis est conscientiae Ci czystego sumienia, recta c. Ci, mala S, modestiam in conscientiam ducere S skromność poczytać za dowód złego sumienia.

con-scindo 3. scidi, scissum, rozerwać, rozedrzeć.

con-scio, sclre, być świadomym czego, poczuwać się do czego: nil conscire sibi H mieć czyste sumienie.

con-scïsco 3. scïvi (scii), scltum (incoh. do conscio) a) wspólnie coś postanowić, uchwalić: senatus con-scivit, ut bellum fieret L; b) preen. coś o sobie postanowić: mortern (песет Ci), sibi ipsi eonsciverunt CiL śmierć sami sobie zadali, exilium, fu-gam sibi c. L iść dobrowolnie na wygnanie, facinus in se c. T dopuścić się czynu.

con-scius 3. (conscire) a) wiedzący o czem, świadomy, wtajemniczony: a puero conscio est iudicatus Ci, fra-tres meos, quod erant conscii, in vincula coniecit Ci, quo пес conscia fama sequatur F sława moich czynów;

b) świadomy własnej wartości, ufny, pewny siebie: pudor incendit vires et conscia virtus V, formae conscia con-iux F; c) świadomy czego: mihi con-scius sum me nunquam cupidum fuisse Ci; d) poczuwający się do winy: si alieuius iniuriae sibi c. fuisset C, Ulixés quaerere conscius arma V, quos conscius animus exagitabat S.

con-scrïbo 3. scripsi, scriptum a) spisywać, pisać: librum N, legem Ci, testamenta Ci, orationem Ci; b) spisać, umieścić na liście: decrevit senatus, uti consul sex milia familiarum conscriberet (jako osadników) Ci; c) żołnierzy zaciągać, werbować : milites, exercitum CCi, conscripti.C rekruci;

d) obywateli zapisać do jednej z pięciu klas, tribus, centuryi: très centu-riae equitum conscriptae sunt L con-vocabat tribus-Collinam novam con-scribebat Ci; e) dopisać, doliczyć: traditum inde fertur, ut in senatum vocarentur, qui paires (dawni senatorowie) quique conscript! essent (nowi)

L. Według tradycyi Brutus po wypędzeniu Tarkwiniusza, uszczuplony przez niego senat lizupełnił nowymi członkami, wybranymi z rycerzy, których nazwano conscripti, dla odróżnienia od patres, t. j. dawnych senatorów. Z czasem zatarła się różnica, a nazwa »patres conscripti« oznacza senatorów wszystkich: quod sit con-

12*

scripti officium H senatora; f) zapi- consectatur Ci, puerile quiddam c. Ci, sac: mensam vino c. 0.

rationem disputandi c. Ci starać się naśladować.

consecütio, önis, f. (consequi) następstwo: detractio molestiae conse-outionem adfert voluptatis Ci.

con-senesco 3. senui a) zestarzeć consecrätio, önis, f. (consecrare) się (o więcej osobach i o jednej), posi-a) poświęcenie, uznanie czegoś za    wieć: illa consenuere casa 0, miles

święte; b) poświęcenie bogom pod-    Crassi consenuit H; b) przen. tracić

ziemnym. klątwa: capitis-c. Ci; c) siły, słabnąć: animum quoque patris (w czasach cesarstwa) ubóstwienie, consenuisse in affecto corpore L, con-przyznanie czci boskiej, apoteoza senuisse secum vim tribuniciae pote-Claudio (a senatu decretum est) cen- statis L.

conscriptio, önis, f. (conscribere) napisanie: falsa c. quaestionum Ci sfałszowanie protokołów.

con-seco 1. secui, sectum, pokrajać na kawałki: membra fratris 0.

sorium funus et inox consecratio T.

consensio, önis, /. (consentire) a) con-secro 1. (sacrare od sacer) a) zgodność, jednomyślność, jedność: c. ofiarować, poświęcić bogom, uznać    populi Ci. Galliae c. C; b) porozu-

za rzecz świętą, za własność boga:    mienie, zmowa, spisek : consensio pa-

consensus, Os, tn. (consentire) a) zgodność, zgoda, jedność: c. bonorum Ci, legionis Martiae mirabilis c. Ci zgodne postanowienie, ex communi consensu C na ogólne żądanie, id a-pud Chattos in consensual vertit T zgodnie przyjęty zwyczaj; b) potajemna zmowa, porozumienie się, spisek: c. audacium Ci; o) przen. zgodność,

domum Manibus c. Ci, manubias Mu- tefacta est Ci, globus consensionis N; sise Ci, Dianae simulacrum Ci; prsen. c) przen. zgodność, harmonia: volun-(in patria) nostra omnia consecrare tatum, studiorum, sententiarum sum-debemus Ci poświęcić dla ojczyzny; ma c. Ci.

b) poświęcić bogom podziemnym, przekląć: te tuumque caput consecro L; przen. Clodius consecratus Miloni Ci oddany na pastwę Milonowi; c)

(o osobach i rzeczach) uznać za boga, ubóstwiać, uważać za rzecz świętą:

Claudium c. T, omne fere genus be-stiaruin Aegyptii c. Ci; przen. unieśmiertelnić, uwiecznić: ei viri prope ad immortalitatis religionem conse-    harmonia: consensus consiliorum et

cran tu i- Ci, Socratis rafio disputandi    volunlatum Ci, naturae c. Ci sym-

paty a.

Platonis litteris consecrata Ci.

con-sentaneus 3. wlaśc. razem, o-

bok się znajdujący, podobny, zgodny: eius mors consentanea fuit vitae Ci;

consectärius 3. (consectari) konsekwentny, logiczny; snbst. consectä-ria, örum, n. wnioski.

consenlaneum est: jest rzeczą stosowną, odpowiedną, zgodną z rozumem, wypada.

Consentia, ae,- f miasto w Brut-tium, dziś Cosenza; Cosentïni, örum, m. mieszkańcy Kosencyi.

con-sentio 4. sensi, sensum a) czuć,

consectätrix, îcis, f. (consectari) zwolenniczka, przyjaciółka: libido c. vol up tatum Ci.

cornsectio, önis, /. (consecare) rozcinanie: arborum Ci.

con-sector, äri, ätus sum ifrequ. do consequi) a) ciągle iść za kim. ścigać, gonić: praedones c Ci, hostes, myśleć podobnie jak inni, zgadzać się naves C; b) przen. usilnie starać się    z innymi: res quaerendas esse bello

o co, gonić za ozem: Alexander lar-    censeo, itaque consentio L. consentite

gitione bcnevolentiam Macedonum cum bonis Ci, sibi c. Ci być konse-

necesse

manus conserere

kwentnym; b) zgodzić się na co, zgodnie postanowić, uchwalić: bellum erat consensum L, idem consensisse socios L, c) sprzysięgać się, spiskować: si Gallia cum Germanis consen-tiret C, ad prodendam urbem L, de urbe tradenda N ; d) godzić się z czem, pozostawać w zgodzie, harmonizować: vestrae sententiae cum populi volun-tatibus consentiant Ci, vultus consentit cum oratione C, his principiis re-liqua consentiebant Ci, clamore con-sentienti pugnam poscunt L.

consequens, tis (PPr. od consequi) następujący, następny, wynikający, konsekwentny; subst. consequens, tis, ». następstwo, wynik: c. falsum-verum Ci.

consequents, ae, f. (consequor) następstwo, wynik: eventorum Ci.

con-sequor, sequi, secütus sum

a)    postępować, iść za kim, towarzyszyć komu: Lentulum magistratus eonsecuti sunt C, eum vestigiis c. Ci iść w ślad za kim, ścigać, gonić kogo, udać się w pogoń za kim: ut copias Helvetiorum consequi posset C;

b)    prsen. (o czasie) następować: nox consequitur diem Ci, consequitur tem-pestas, tranquillitas C; c) (o skutku) iść za czem, następować, wynikać: quod dictum magna invidia consecuta est N, pudorem rubor consequitur Ci;

d) postępować dalej raz obraną dro-gą, trzymać się czego: mediam con-silii viam consecuturus L, suum in-stitutum c. Ci; e) doścignąć, dogonić: fugientem consequi L, c. novissimum agmen C; f) przen. dojść do czego, osiągnąć coś, dostąpić, zyskać: glo-riam, honorem c. Ci, fructum amplis-simum Ci nagrodę; g) (o złem i dobrem, szczęściu i nieszczęściu) dosięgnąć kogo, towarzyszyć: prosperitas Gaesarem consecuta est N, eum invidia civium consequitur Ci; h) dosięgnąć = dorównać komu: пес maiorem consequi poterat et minori erat cedere Ci; i) wyrazić (słowami): cum verbis consequi non possim Ci; j) pojąć rozumem, poznać, zrozumieć: totam causam diligentia c. Ci, facta memoria c. Ci objąć, rem conieeturä c. Ci odgadnąć, domyślić się; illorum conatus c. Ci.

con-sero 3. sévi, situm (serere) sadzić, siać, szczepić: ager arbustis con-situs S, Ismara Baccho c. V wino, his nos consevimus agros V, quam ar-borem consëvisset L.

con-sero 3. serui, sertum (serere, serui, sertum) a) rzędem jedno obok drugiego ustawić, umieścić, złączyć, spoić: transverberalis scutis inter se conserti L, pellis auro conserta V spięta złotą sprzączką, lorica trilix conserta auro V spleciony, vita conserta voluptatum varietate Ci życie złożone z różnych rozkoszy; b) przen. złączyć: nocti conseruisse diem 0 dzień i noc pracować; c) w walce złączyć, spleść:

CiCL; wtaćc. spleść ręce = walczyć wręcz: ut cum hoste manus consere-ret L; stąd zwroty: proelium, certa-men, conserere VL stoczyć walkę, conserta acies T walka z blizka, haud ignotas belli artes oonserebant L próbowali, conserere cum levi armatura (sc. proelium) L, sicubi navis conserta esset L w walkę się wdała; PPP. jako adi. consertus 3. adv. con-sertë: conserte contexteque dicere Ci mówić w ścisłym związku, conserva, zob. conservus. conservätio, önis, /. (conservare) przechowywanie: c. fructuum Ci; u-trzymanie, zachowanie: decoris Ci, naturae Ci, civium, patriae Ci ocalenie.

conservator, öris, m. (conservare) obrońca, zbawca: 0. Marius, c. patriae Ci, dii c. huius urbis Ci.

con-servo 1. a) przechowywać: pecuniam c. Ci; b) zatrzymać, zachować w całości, bez zmiany: morem,

religionem, fidem erga alqm C dochować, c. indutias, iusiurandum CiN, consuetudinem, disciplinam Ci, c. vec-tigal Ci dalej pobierać, ordines c. C stać niezachwianie w szeregu; c) zachować, ocalić: rem publicam Ci, Graeciam incolumem Ci; d) zachować przy życiu, darować życie, ułaskawić: Caesar dixit sese eos con-servaturum C, Antigonus hune con-servasset, si... N.

con-servus, i, m. i conserva, ae, f. współniewolnik, współniewolnica : duos conservos occidit Ci, c. fores O drzwi niewolnicze.

consessor, öris, m. (consedëre) ten, który razem siedzi ; {prey stole, biesiadzie) spółbiesiadnik ; {w sądsie) sędzia, kolega: Varius iudex dicere con-sessori solebat Ci; {w teatrse) sąsiad: dives pauperem consessorem fasti-dit L.

consessus, üs, m. (consedëre) a) wlaść. siedzenie razem; b) prsen. zgromadzenie: in hune consessum P. Sés-tius venit Ci, ludorum gladiatorumque consessu Ci zgromadzenie widzów podczas igrzysk; c) zebranie, posiedzenie (sądu) : vester, iudices, consessus reficit mentem meam Ci, non e-nim corona c. vester cinctus est Ci. considerate, sob. considero. consïderàtio, ônis, /. (considerare) rozpatrywanie, rozważanie: c. naturae Ci.

conslderätus, sob. considero. con-sïdero 1. (sidus, eris) a) spoglądać na gwiazdy {wyraz żeglarski);

b) prsen. bacznie przyglądać się, przypatrywać się, oglądać: cum vos considero, milites S, candelabrum c. Ci, faciem utriusque considerate Ci; с) rozważać, zastanawiać się: causam c. Ci, de praemiis c. Ci, civitatum iura atque officia c. Ci badać; PPP. jako adi. conslderätus 3. adv. considerate a) rozważony, po zastanowieniu się: nihil feci non consideratum

Ci, factum c. Ci, consilium, verbum Ci: b) (e osobach) zastanawiający się, rozważny, ostrożny: homo sapiens et c. Ci.

con-sldo 3. sëdi, sessum a) usiąść razem, usiąść (o więcej osobach)-. homines in theatro consederant Ci, examen apium consedit in arbore Ci-,

b) (o jednej osobie) regem Persea considéré iussit L; c) zasiąść celem narady, zgromadzić się dla narady, sądu: druides considunt in loco con-secrato C, c. ad ius dicendum L-, d) stanąć obozem, zająć stanowisko, ustawić się: quo in loco Germani consederant C, considunt castris ante ur-bem F, in insidiis c. L; e) osiedlić się, osiąść: Ausoniä Teucros c. terrä F, te Cretae iussit considéré Apollo F; prsen. religio consedit in hac urbe Ci przyjęła się; f) (o okrętach) zawinąć do przystani, przybić dokąd: Ausonio possis considéré portu F; g) prsen. osiąść, obniżyć się, zapaść się: terra consedit L, considant Alpes Ci, con-sidit in ignés Ilium F zamieniło się w kupę popiołu; prsen. ułożyć się, uspokoić: furor consedit Ci, praesen-tia consederant T czasy uspokoiły się, consedit utriusque nomen Ci straciło znaczenie, consedisse urbem luctu F pogrążyło się w żałobę.

con-signo 1. (signum) a) opatrzyć pieczęcią, zapieczętować : tabulae si-gnis hominum nobilium consignantur Ci, decretum c. L, consignata omnia ad senatum misit L; b) prsen. potwierdzić, uwierzetelnić, poręczyć: ratio litteris publicis et privatis consignata Ci, monumentis testata consignataqne antiquitas Ci-, c) napisać, opisać: litteris consignare Ci.

consiliärius 3. (consilium) doradzający, dający rady; subst. consiliä-rius, ii, m. doradca; to sarno: consi-liätor, öris, m.

consilior, äri, ätus sum (consilium) naradzać się, radzić się: multum cum

suis consiliandi causa colloqui C, bo- zem, ustawić się razem : (o kołnierzach) nis amice с. Н dobrych wspierać in orbem с. C utworzyć kolo, milites

radą.

consilium, ii, n. (consulere) a) radzenie się, narada: consilium habere de alqua re V odbywać naradę, con-siliis intéresse CiL brać udział, aliquid consilii est Ci wymaga narady, ali-quem consilio adhibere CCi powołać do, consilium est de re L; rada, posiedzenie urzędników, sędziów, senatu); consilium publicum CiL posiedzenie senatu; rada wojenna: consilium habere de Histrico bello L; b) rada, członkowie rady, doradcy: rex sine consiliis cognitiones exercebat-L, c. regium L, c. bellicum Ci wojenna; c) zastanowienie, namysł, rozwaga: aetate et consilio ceteris anteire S, vis consilii expers H. vir consilii magni C bardzo rozważny, consilii plenus CiN; d) po naradzie, namyśle powzięte postanowienie, decyzya: consilia ca-pere CiNC powziąć, c. inire CiCNL, privato consilio CiC na własną rękę, consilia coquere L knuć intrygi, clandestine c. C intrygi, consilii socius L; e) plan, zamiar, zamysł: belli reno-vandi consilium capere C, c. inire N, est consilium LS, rem p. consilio regere Ci według planu, eodem uti consilio C, eo, hoc consilio, ut-ne CCi tym zamiarem, consilio VCi umyślnie; podstęp, fortel: victus est consilio Themistoclis N ; f) rada (komuś udzielona); Alcibiadis consilio atque aucto-ritate N za radą, quid mei consilii est? C, hoc fecit de eius consilio C, c. dare C, ab alquo c. petere Ci. alqm consilio adiuvare Ci, aies c. sequi L iść za radą aies, consilio uti Ci korzystać.

con-slmilis, e, całkiem, zupełnie podobny: c. fugae profectio C.

con-sipio 3. (sapere) mieć rozum, być przy zdrowych zmysłach.

con-sisto 3. constiti a) stanąć ra-

in sinistra parte acie constiterant C stanęli w szyku bojowym; preen, verbis consistere Ci zgadzać się ; prf. log. constiti stoję; b) przen. stać, mieć miejsce, istnieć, być: ut unde culpa orta esset, ibi poena consisteret L, summa inter nos officia constiterunt Ci są, sunt certi fines, ultra quos nequit c. rectum H; c) stać na czem, opierać się na czem, mieścić się w czem, polegać na czem: vita eorum in vena-tionibus consistit C, spes consistit in virtute C, victus in lacté c. C składa się, magno casu constitit exercitus sa-lus <7; d) stanąć, zatrzymać się: hue ubi pervenit, .constitit ante domura 0, (Galii) viatores c. cogunt C, ire modo ocius, modo consistere H, in senten-tia c. Ci wytrwać, consilium constitit Ci mam stale postanowienie; e) stanąć : in arido c. C; (o wojsku) zatrzymać się, stanąć obozem, stanąć dla wypoczynku: consistit a fuga Romana acies L, contra с. C stanąć frontem do nieprzyjaciela, in ancoris с. C stanąć na kotwicy; zatrzymać się (w podró-èy): Romae triduum consistere Ci; f) stale osiąść, osiedlić się: nemo prope audet c. C, petit Latio consistere Teucros V; przen. stanąć nieruchomo, utkwić: iaculum fixum constitit 0, Ixionii cantu rota constitit orbis V;

g) przen. ustać: ira constitit 0, bellum L, labor Ci; h) uspokoić się, odzyskać spokój : neque enim patrius consistere mentem passus amor V, mente (animo, lingua, ore) c. Ci wrócić do równowagi; i) stać silnie, nie ustąpić, zwyciężyć: in dicendo c. Ci, in causa c. Ci wygrać proces, apud magistratum ea causa consistit Ci u-trzyma się.

consltio, onis, f. (conserere) sadzenie, sianie, szczepienie.

consitor, 5ris, tn. (conserere) ten,

który zasadził: genialis c. uvae ô Bak-chus, który zasadził pierwszy winną latorośl.

consitura, ae, f. (conoererel sadzenie, uprawa: c. agri Ci.

con-sobrfnus, i, m. i con-sobrïna, ae, f. (sob. sobrinus) syn, córka siostry, siostrzeniec, siostrzenica, kuzyn, kuzynka.

consociätio, önis, /. stowarzyszenie, związek: totius generis hominum

o. Ci.

con-socio 1. a) zespolić, zjednoczyć, złączyć, związać: inter nos naturä consociati su mus Ci, pinus et populus umbram c. amant H; b) wspólnem coś zrobić, dzielić z kim coś: patres rem inter se consociant L rządy, re-gnum L, arma cum Gallis L, consi-lia c. Gabinio c. Ci uwiadomić Gabi-niusza, dii consociati L bóstwa związkowe.

consölätio, önis, /. (consolari) pocieszenie, pociecha: sapiens consola-tione non indiget Ci, c. malorum, ti-moris Ci; pl. słowa pociechy: eonso-lationibus nihil levari Ci; pisma zawierające pocieszenie: c. Crantoris, Ciceronis Ci.

consölätor, öris, ж. (consolari) pocieszyciel.

con-sölor, Sri, ätus, sum, a) pocieszyć, dodać otuchy: c. sociorum animos Ci, his me consolor victurum suavius H; b) (pocieszaniem) koić, łagodzić: dolorem Ci, hanc cladem dooms meae vestra félicitas consolatur L każe zapomnieć, consolatur hone-stas egestatem Ci.

con-sono l. sonui, a)* razem, równocześnie głos, dźwięk wydać, zabrzmieć, ozwać się, rozlegać się: con-sonante clamore Quinetium orant L jednym głosem, consonuisse ululati-bus theatrum T; b) głos odbijać, e-chem odzywać się: plausu consonat omne nemue V; c) preen, zgadzać się, harmonizować: omnis oratio moribus consonet Ci.

consonus B. (consonare) razem, równocześnie odzywający się, rozlegający się: o. clangor O jednogłośny; zgodny, harmonijny: c. fila lyrae O.

con-söpio 4. ïvi, Itum, uśpić: En-dymion a Luna consopitus Ci; (pass.) zasnąć: somno est consopitus Ci zapadł w sen głęboki.

con-sors, tis (sors) a) biorący u-dział, spółuczestnik, spólnik : très fra-tres consortes Ci wspólnie zarządzają majątkiem i dzielą się, frater consors censoris L; b) wspólny: consortia tecta V; c) subsł. spólnik: c in lucris Ci, c. tori, thalami O małżonek, małżonka; (poet.) brat, siostra: dea c. Phoebi O Dyana, c. Ledaeü gemeilis O siostra Dyoskurów, Helena, consortia pectora O serca sióstr, c. sanguis O krew brata.

consortio, önis, /. (consors) spól-nictwo, spółka, społeczność: c. inter binos reges L, honorum, regni L, c. humana Ci.

consortium, ii, w. (consors) spół-udział, spółuezestnictwo: c. regni T w rządach, in rei publicae consortio esse L być uczestnikiem, eripi mari-tis consortia rerum secundarum ad-versarumque T żony.

conspectus, üs, ж. (conspicere) а) widzenie, patrzenie, spojrzenie, spoglądanie, widok: ei patriae salus dul-cior quam conspectus fuit Ci, alicui conspectum oculorum adimere L, nebula adimit conspectum terrae L; o-czy, wzrok, oblicze: exercitum in conspectum hostis adducere C, in con-spectu patris C, ex conspectu abire, removere C, in conspectum venire N, cadere Ci widzialny, bellum aliud erat in conspectu L była blizką; Ъ) preen. przypatrywanie się, oglądanie: c. et cognitio naturae C, haec ne in conspectu quidem relinquuntur Ci to nie

kwentnie; d) (o osobach) stałego cha-conspicuus 3. (conspicere) widział-    rakteru, stały,    niewzruszonych zasad,

ny, widoczny: occultus conspicuus-    konsekwentny    w postępowaniu: vi-

que polus О; рггеп. wpadający w oczy,    rum optimum    et constantissimum vi

łatwy do poznania, wyraźny, znaczny:    depellunt Ci.

c. forma T, fide O gra, voce suis c. T, late conspicuum tollere verticem H, oonspicuae feminae T, c. arma T, eum

wchodzi w rachubę; c) ukazanie się, . Romanis conspicuum divitiae faeie-zjawienie się, obecność, widok: eon- bant L.

spectu suo proelium restituit L, primo conspîrâtio, ónis, /. (conspirare) statim conspectu L gdy go ujrzano, a) zgodne brzmienie, harmonia, zgo-frequens c. vester Ci widok lioznie dność tonów w grze na flecie; b) zebranych.    рггеп. zgodność, jedność, zgoda: c.

bonorum Ci, conspirationem dirimere Ci, omnium gentium c. Ci; c) sprzy-

con-spergo H. spersi, spersum ispargere) a) skropić, zrosić, zlać, zwilżyć: me conspersit lacrimis Ci; b) siężenie, spisek : c. certorum hominum

Ci, c mili taris T.

con-spïro 1. a) wł razem dąć, razem brzmieć, dać się słyszeć, odezwać się (o dętych instrumentach): aereaque assensu conspirant cornua rauco V; b) рггеп. zgadzać się, być jednej myśli: senatum cum populo conspirasse Ci, milites conspirati C jedną ożywieni myślą; c) sprzysięgać się: cur in caedem Neronis conspiravisset T, priusquam plures civitates conspirèrent C.

рггеп pokryć, napełnić: tempus tur-pitudinis maculis c. Ci, caput Tauri stellis conspersum Ci, Menippum hi-laritate c. Ci okrasić.

conspiciendus 8. godny widzenia, znaczny: forma c. Hylas O, opus c L.

con-spicio 3. spexi, spectum a) (o więcej osobach i o jednej) spojrzeć, spoglądać, zobaczyć, spostrzedz: quem cum omnes conspicerent JV, si forte virum quem conspexere, silent V; pass.) być widzialnym, wpadać w o-czy, zwracać na siebie uwagę: lucus, qui ex insula eonspiciebatur N można było widzieć, conspectus est curru urbem invectus L, arma et equi con-spiciebantur S zwracały uwagę; PPP. jako adi. conspectus 3. a) widzialny, widoczny': agmina inter se conspecta

L. tumulus hosti c. L; b) w oczy wpadający, znaczny, okazały: supplicium conspectius eo, quod L, Galatea płatano conspectior alta O okazalsza od, conspecta mors fuit T głośna, sławna.

conspicor, äri, ätus, sum, ujrzeć, zobaczyć, spostrzedz, widzieć: multis in civitatibus (tales) tumulos conspi-cari licet C; pass. cum Metellus monte degrediens conspicatur <S gdy w tern ujrzano M.

con-spuo 3. spui, sputum, opluć, oplwać; рггеп. »Iuppiter nive conspuit Alpes«, pisał Furius, poeta lichy; stąd parodya H.: Furius... n. c. A.

constans, tis, adv. constanter (PPr. od constare) a) silnie, mocno stojący: c. gradus L silny krok, c. vultus L spokojny wyraz twarzy, aetas c. Ci wiek silny, męski, pax c. L nieprzerwany; b) рггеп. stały, niewzruszony, niezmienny: res humanae se constan-tius haberent S, c. voluntas Ci, fides H, ratio vitae Ci, stellae cursus constantes habent Ci, c. amicus Ci, fidei (gen.) constans T; c) jednomyślny, zgodny fze sobą i г innymi), konsekwentny: constanter omnes nuntia-verunt C, c. haruspicum vox Ci, c. oratio Ci, constanter dicere Ci konse

constantia, ae, /. (constans) tylko рггеп. stałość, stateczność, niezmienność: c. vocis atque vultus N głos

regularność; b) zgodność, jednolitość, konsekwencya: constantia inter augures Ci, in orationibus requiritur c. Ci ścisły związek myśli, konsekwentne przeprowadzenie; c) stałość charakteru, stateczność: nulla c. in Graecis hominibus est Ci, constantia militum est depulsus Antonius Ci wytrwałością.

pewny i wyraz twarzy, cursus stel-larum sunt admirabili constantia Ci

consternätio, önis, /. (consternare)

a) spłoszenie się: quadrigarum L\ b) preen, przestrach, przerażenie: pavor et c. mentis T\ c) preen, bunt: c. militum L, c. vulgi T.

con-sterno 1. a) spłoszyć, przestraszyć : equos L, (pass.) spłoszyć się: equi camelique consternati L \ h)preen. przerazić: pavida et consternata mul-titudo Ci; spłoszyć, rozpędzić: Gallos pecorum modo consternates eaedunt L; c) podburzyć, zbuntować: Galii mętu servitutis ad arma consternati

L, populi delectüs acerbitate consternati L.

con-sterno 3. strävi, stratum, a) posypać: viam lauro T; b) pokryć, zaścielić: consternunt terram frondes F, constrata omnia cadaveribus i; c) preen, gęsto zasłać, pokryć: ratem humo L, constrata pontium L pomost z desek, navis constrata CiC okręt z pokładem (navis aperta bez pokładu); preen, classibus maria c. L; d) obalić, powalić: tempestas aliquot signa constravit L.

con-stïpo 1. (o ludeiach) stłoczyć, skupić: se sub vallo Ci.

con-stituo 3. stitui, stitütum, a) (więcej osób lub rzecey) ustawić razem, umieścić obok siebie: signa ante tribunal c. L, quattuor iuveneos F, fe-ralis cupressos F; b) (oddeiały wojska) ustawić, uszykować: legiónes contra hostem c. C, cohortes CS, naves in alto C; kazać zatrzymać się, kazać stanąć: agmen c. S, signai; c ) (o jednej osobie łub rzecey) ustawić, umieścić: taurum ad aras F; d) osadzić, osiedlić: plebem in agris publicis c. Ci, ubi Caesar Helvetios constituissefc C; e) (wojsku) wyznaczyć kwatery, rozkwaterować, rozmieścić: praesidia in Rutenis cireumque Narbonem constitué C, hiberna in Belgis c. C; f) (urzędników) ustanowić, wyznaczyć: c. prafectos C, Cavarinum regem c. C;

g) wyznaczyć, wybrać: de ea re iu-dices Ci, c. testes Ci; h) preen. wspólnie coś postanowić, oznaczyć, umówić, ułożyć się o coś: diem concilio c. C, in diem tertium constituunt S;

i) wyznaczyć: diem pugnae C, fru-mento pretium Ci, praemia poenasque CiCi, iter c. L; j) stanowić, sądzić, rozstrzygać, wyrok wydawać: fere de omnibus controversies (druides) constituunt C, de Eumene solus c. non audebat N; k) ustanowić, wyznaczyć: iudicium de rebus repetundis Ci. in eum iudicium capitis Ci; 1) postanowić, powziąć postanowienie: Helve-tii id, quod constituerant, facere co-nantur C: ł) urządzić, zorganizować, uporządkować: summa aequitate res constituit N, Chersonesum c. N, his constitutis rebus C; m) wystawić, zbudować, założyć: sepulerum 0, signum F, turres C, oppidum NC; n) preen. stworzyć: dii homines primum constitueront Ci, pacem c. Ci przywieść do skutku, auctoritatem sibi o. N u-gruntować, quaestionem c. Ci śledztwo nakazać, actionem (crimen) c. Ci wnieść skargę, sibi malum c. Ci zgotować sobie.

constitütio, öriis, f. (constituere) wl. ustawienie; a) urządzenie, ustawa: c. religionum"Ci, c. Romuli Ci orga-nizacya państwa; stan: corporis firma c. Ci organizm; b) zarządzenie, rozporządzenie: c. senatus Ci; c) o-kreślenie pojęcia: constitutionem surami boni proponere Ci.

constitutum, i, n. (PPP. od con-stituere) a) rzecz postanowiona, ułożona, umowa, układ: constitutum factum est cum servis, ut venirent Ci;

b) termin sądowy (umówiony): qui ad constitutum experiubdi iuris gratia venissent Ci; congressu et constituto de iniuriis experiri Ci; c) rozporządzenie, uchwała : Magnetes Scipionis constitutis nitebantur T.

con-sto, stäre, stiti, stätörus, a) stać razem; prsen. kosztować (wyras wsięty se ssalek wagi stojących w równowadze) : quanto detrimento con-stet victoria Ci, ne gratis hic tibi con-stet amor 0; b) składać się: familia ex servis pluribus constat Ci; muri constant ex sacellis N; c) stać silnie: nullo loco constabat acies L, nec pu-gna illis constare potuit L dotrzymać placu nie mogli; prsen. być stałym, zostać niezmienionym, trwać: animo constat sententia V trwa postanowienie, cuncta caelo constant V, non color non vultus ei constat L, animus, mens c. L, constare oculis L ciągle patrzeć; d) polegać na czem: ordinum partes constant in misericordia C, dooms amoenitas silvä constat N, victoria constat in virtute C; e) zgadzać się (w rachunku), być równym, podobnym: auri ratio constat Ci, ut non aliter ratio constet, quam... T, constat idem omnibus sermo L wszyscy mówią to samo, considerabit, constetne oratio aut cum re aut ipse secum Ci, sibi constare Ci być konsekwentnym, me constare mihi scis H; f) być wia-domem, pewnem: ut constabat inter eos Ci, cum de Magio constet Ci, omnibus constabat hiemari oportere C, nihil nobis constat Ci, neque satis iis constabat, quid agerent C nie wiedzieli dobrze.

con-stringo 3. strinxi, strictum, a) związać, skrępować: corpora vinculis Ci; prsen. ilium legum laqueis c. Ci, constricta coniuratio horum conscien-fia Ci, fides religione constricta Ci umocniona; b)prsen. sententiam aptis verbis c. Ci ująć, ubrać w słowa.

constructio, Snis, f. (construere) budowa: c. hominis Ci, c. verborum Ci budowa okresu.

con-struo 3. struxi, structum, a) układać rzecz jednę na drugą, składać na kupę, gromadzić: ligna O, di-vitias c. JET, pecuniam Ci, constructus acervus H napiętrzony, mella c. V;

b) budować, wznosić: ei sepulcrum saxo quadrato c. L, piłam molibus V, aves nidos sibi construunt Ci.

constuprâtor, öris, m. (constu-prare) wszetecznik.

con-stupro 1. zgwałcić, zhańbić, consuäsor, öris, m. (consuadere) doradca.

Consuälia, sob. Consus. consue-facio 3. feci, factum ; (pass.) consuèfîo, fieri, factus, sum, przyzwyczajać; (pass.) przyzwyczajać się.

con-suêsco 3. suêvi, suëtum, a) przywyknąć, (prf.) consuevi zwykłem, mam zwyczaj : quem ad modum con-sueverunt Ci, paulatim consuescere Germanos Rhenum transire C, b) obcować, przestawać z kim: mulieres, quibuscum iste consuerat Ci.

consuëtüdo, inis, /. (consuescere)

a) przyzwyczajenie, zwyczaj, obyczaj: pro mea consuetudine Ci, ex consue-tudine Ci, c. populi Romani C; b) sposób życia: imago consuetudinis et vitae N, Porsarum consuetudinem imi-tari C, c. loquendi, sermonis Ci sposób mówienia; c) obcowanie, stosunek jednej osoby do drugiej : cum Me-tello erat ei domesticus usus et con-suetudo Ci, quos consuetudine sua sic devinxit, ut N, c. legationis C stosunek legata do naczelnego wodza; d) stosunek miłosny występny: stupri c. S.

consuëtus 3. (PPP. od consuesco) ten, który przywykł do czegoś i rzecz, do której się przywykło: exceptuster-go consueta locavit membra F, con-sueta antra V, pericula consueta habere S przywyknąć do...

consul, ulis, m. (w skróceniu sing. COS. pi. GOSS.). Po wypędzeniu królów z Rzymu r. 510 wybierano dwóch konsulów na rok jeden, którzy sprawowali najwyższą władzę. Podług nich liczono lata np. M. Claudio L. Furio coss. (= consulibus): za konsulatu M. Klaudyusza.i Furyusa. Konsul, który z początkiem roku obejmował urząd, zwie się Ordinarius; w środku roku wybrany z powodu śmierci konsula Ordinarius, zwie się suffectus. Designat us zwie się konsul wybrany przed objęciem urzędowania. Zwroty; consulem creare Ci wybrać konsulem, dicere L {rzadko), aliquem cónsulem facere Ci, cum ab aratro ar-cessebantur, qui consules fierent Ci, in eius locum consul suffectus est L.

consulates, e (ćonsulariter) do konsula należący, konsularny; subst. co-mitia c. Ci wybór k., vita eonsulari-ter acta L godne konsula, res minime c. L godna konsula, c. provincia C, exercitus L, c. Insignia T, tribuni militum consulari potestale L; subst. były konsul: occisus est cum liberis

M. Fulvius consularis Ci; u Tacyta oonsularis albo c. legatus oznacza legata w randze konsula jako namiestnika prowincyi.

consulâtus, üs, m. (consul) kôn-sulat, urząd, godność konsula: con-sulatum petere CCi ubiegać się o konsulat, gerere L sprawować, (se) abdi-eare consulatu (Ci)L złożyć urząd konsula, zrzec się konsulatu, consulatu peracto NCi; przen. konsul Ci.

con-sulo 3. sului, sulturn, a) intr. zejść się na naradę, naradzać się, odbywać naradę: in unum c. T wspólnie naradzać się. cum suis c. L, re consulta Ci, de Capua diu consultum est Ci, consulite in medium V; b) u-chwalić, postanowić coś o kimś, obejść się z kim: de aliquo albo in aliquem graviter c. C obejść się z kim surowo, de perfugis gravius consultum L przeciw zbiegom powzięto surowszą uchwałę, ex re c. T stosownie do o-koliczności, suae vitae durius c. C zabić się, rem boni с. O być z czegoś zadowolonym; c) {z dat.) radzić komu, dbać o kogo lub o co, dopomódz komu: aratoribus c. debuistis Ci, sibi consulere N myśleć o sobie, dbać o siebie, honori, saluti c. CiC, c. suis rebus N ocalić się ucieczką; d) tr. u-dać się po radę do kogo, radzić- się kogo, pytać o radę: si me consulis, suadeo Ci, nihil de eius morte popu-lus consultus est Ci; radzić się boga, wyroczni, kapłanów : qui consulerent Apollinem N, miserunt Delphos consultum (Apollinem) N; e) pytać o zdanie, radę senatu, ludu, kapłanów: senatum consului de summa republica, quid fieri placeret Ci, populus de ista re consultus Ci, Censor conlegium pon-tificum consuluit Ci; f) świadomych prawa pytać o radę : Q. Scaevola cum de iure praediatorio consuleretur Ci, ii, qui consuluntur Ci prawnicy, biegli w prawie.

consultus 3. ado. consulte (PPP. od consulere) a) rozważony, z rozwagą i z zastanowieniem uczyniony: rem caute ac consulte gerere LT; subst. consultum, i, n. uchwała, postanowienie, środek, plan: senatus consultum facere Ci powziąć uchwałę, SC {w skróceniu) de tributo conferendo Ci, consulta patrum H senatu ; przen. consulta petere V prosić o wyrocznię, consulta quinquennii Srozporządzenia z ostatniah lat pięciu, numen consul-tis annuit T; abl. consulto, umyślnie, rozmyślnie; b) pytany o radę, stąd: świadomy, biegły, doświadczony:(eaW.) nemo igitur iure consultus dicit... Ci, (z genet.) consultissimus vir omnis di-vini et humani iuris L, insanientis dum sapientiae consultus erro H zwolennik; c) subst. z gen. znawca: non dubium est, utrum iudices an iuris-consulti vituperandi sint Ci prawnicy, consultus modo, rusticus H prawnik, adwokat, ita iustus est, ut natura, non disciplina consultus esse videatur Ci.

consultätio, önis, /. (consultare)

a) narada, rozważanie: de pace dilata est consullatio L, c. de bello ad consules reiecta est L; b) pytanie, zapytanie: ventitare ad eum nuatios et consultationes T; c) {w retoryce) temat, pytanie: quae de ista consulta-tione scripta nobis Graeci relique-runt Ci.

consulte 1 (frequ. do consulere)

a) intr. naradzać się, rozważać dokładnie: ad earn rem consultandam vates ex Etruria accire L, omnes Gal-liae civitates de bello consultabant C; b> (z dat ) radzić o kim, dbać, starać się o kogo lub o co, mieć staranie: delecti... reipublicae consultabant S;

c) tr. pytać o radę, radzić się kogo: senes ad consultandum arcessunt L, consultavit Libo, an... T radził się wieszczków.

consultor, 5ris, m. (consulere) a) doradca: egomet in agmine c. vobis-cum adero S; b) pytający o radę, klient: Scaevola consultores suos ad Furium reiciebat -Ci, consultor ubi ostia puisât H.

consultrix, îcis, /. (consulere) doradczyni: natura c. utilitatum Ci troskliwa opiekunka.

con-summo 1. (summa) a) sumować, zliczać razem: quae consumma-tur partibus una dies 0 z części wynika jako suma, consummata gloria L cała; b) wykonać, do skutku doprowadzić: ad eam rem consummanda'm profectus Hasdrubal L.

con-sümo 3. sumpsi, sumptum, aj używać, zużywać, używać na jaki cel: consumitur pecunia in statuis Ci, M talenta in oppido oppugnando N; b) przen. {czas) spędzać na czem : c. tempus in his studiis Ci, operam in agris colendis Ci, in armis plurimum studii consumebat N poświęcał czasu na ćwiczenie w robieniu bronią; c) tracić, marnować: consumpta multa o-ratione S, tempus in popinis Ci; d) zużyć: consumptis telis C gdy pociski wystrzelano, consumptis lacrimis Ci gdy łez zabrakło, consumpsistis igno-miniam T zakosztowaliście; jeść, pożywać: nos sumus fruges consumere nati H, accisis dapibus c. mensas V, c. aprum H; trwonić, marnować: consumptis patrimoniis Ci, alqd per lu-xuriam c. Ci; przen. strawić, zniszczyć, zburzyć: aedes incendio con-sumplae erant L, omnibus fortunis sociorum consumptis C, metus consu-mit vocem T dławi, {poet.) garrulus hunc consumet H zgubi gó, consumi morbo N umrzeć z choroby, fame C, Ыс tecum consuraerer aevo V chciałbym ze starości życie zakończyć, consumi lacrimis 0.

consumptio, önis, f. (consumere) trawienie, niszczenie; przen. se ipse consumptione sui alebat Ci.

consumptor, óris, m. (consumere) ten który trawi, niszczy: ignis c. omnium Ci.

con-suo 3. sui, sutum, zszywać.

con-surgo 3. surrexi, surrectum,

a)    razem, równocześnie podnieść się, powstać: cónsurgit cunctus senatus LCi. consurgitur ex consilio C, con-surgunt Teucri V, socii consurgere tonsis V podnoszą się do wiosłowania = wiosłują; {o jednej osobie) podnieść się, powstać: cónsurgit P. Scap-tius {jako mówca) et inquit L, subla-tum alte cónsurgit in ensem V mieczem podniesionym wymierza cios;

b)    przen. podnosić się, wznosić się, w górę, sterczeć: terno consurgunt ordine remi V w trzech rzędach jeden nad drugim, Padi ripis consurgunt geminae quercus V rosną, mare imo cónsurgit ad aethera fundo V, con-surgit bellum V wybucha, consurgunt venti V; c) (do czynu) podnieść się, powstać: c. in arma V zbroić się do walki = ad bellum L, ad gloriam c. L dążyć.

consurrectio, önis, /. (oonsurgere) powstanie: omnium vestrum Ci.

Consus, i, m. bóstwo, według Liwiu-sza identyczne z Neptunus eque-ster; na jego cześć odbywały się wyścigi konne, a uroczystość sama zwała się: Consuätia, ium, n. (dom. sacra) obchodzone w lipcu i grudniu.

con-täbesco 3. tabui, chudnąć, u-sychać, więdnąć : Artemisia luctu con-fecta eon ta bu it Ci.

contabulätio, önis, /. (contabulare) pokład z belek albo desek: turris altitude perducta est ad contabulatio-nem C aż do pierwszego pokładu belek, tj. do pierwszego piętra.

con-tabulo 1. (tabula) deskami wymościć, pokryć: turres contabulan-tur C, murum turribus c. C opatrzyć w kilkupiąlrowe wieże, turres conta-bulatae L.

contactus, üs, ni. (contingere) a) dotknięcie: Harpyiae contactu omnia foedant V, contactus aegrorum vul-gabat morbos L; b) zarażenie: vul-gati contactu in homines morbi L;

c) przen. szkodliwy, zgubny wpływ: ceterae legiones contactu bellum rae-ditabantur T, oculi inviolati a contactu dominationis T.

contägio, önis, f. (contingere) a) dotknięcie : contägio vulgabat morbos L -, przen. contagione Romanorum ab-stinere L obcowanie; b) zarażenie: c. pestifera L\ c) przen zły przykład, szkodliwy wpływ: c. mali L, c. dicti L, traxerat c. proximos Umbriae populos L, c. belli L, to samo: contä' gium, ii, n. i plur. contägia, örum : mala vicini pecoris contagia laedent V zaraza, c. lucri H żądza zysku.

con-tämen, inis, n. (z con-tagmen od contingere) dotknięcie.

contämino 1. (contämen) (dotknięciem) powalać, pokalać, zbezcześcić, zniesławić, zhańbić: ii Saturnini sanguine se non contaminarunt Ci; PPP. jako adi. contaminates 3. skalany, zhańbiony: homo multis flagitiis c. Ci, contaminato cum grege turpium mor-bo virorum H z rzeszą rozpustą skalanych mężczyzn (egipskich eunuchów i chłopców sodomitów).

con-tego 3. texi, tectum a) razem przykryć: eos uno tumulo contexit L w jednym grobie pochował, coria cen-tonibus c. C; b) zupełnie przykryć: naves c. C okręty pokładem opatrzyć, caput amictu c. V zasłonić, omnia contecta nebula L\ c) ukryć: libidines fronte et supercilio c. Ci, contecta vulnera T.

con-temero 1. (temere) lekkomyślnie postąpić z kim lub czem: torum O zhańbić.

con-temno 3. tempsi, temptum, lekceważyć, mieć za nic, gardzić: morbum medici initio contempserunt N, senes se contemni putant Ci, haec sunt levia et potius contemnenda N, contemnere ventos V stawić czoło, populi c. voces H.

contemptâtîo, önis, /. (contem-plari) oglądanie, obserwowanie, przypatrywanie się: c. caeli Ci ; рггеп. rozważanie: c. naturae Ci, virtutum T, rerum caelestium Ci.

contemplâtor, 5ris, m. (contem-plari) oglądający, obserwujący: caeli Ci.

contemplätus, Gs, m. (contempla-ri) zastanawiający się: mali O.

contemplor, äri, ätus sum (tem-plum) a) w nauce augurów wyraz ten oznacza obserwować znaki na zakreślonej przestrzeni nieba »tem-plum«, stąd wogóle: b) przen. przyglądać się, przypatrywać: terras et maria c. L, pulchritudinem rerum Ci;

c) rozważać,*zastanawiać się: id ani-

cursu

au-

mo contemplare, quod oculis non potes Ci, causam c. Ci, rem ingenii acie c. Ci.

contemptim (adv. od contemnere) lekceważąco, z pogardą: contemptim de Romanis loqui L, barbari c. vaga-bantur T.

contemptio, 5nis, f. (contemnere) lekceważenie, wzgarda: c. pecuniae, legum Ci, c. nostri C, in contemptio-nem venire C stać się przedmiotem wzgardy.

contemptor, ôris, m. (contemnere) lekceważący, gard zi ciel, ga tdzący : inerat c. animus <S, animus lucis c. F życiem, contemptor divum Mezentius F, c. divitiarum L.

contemptrix, ïcis, f. (contemnere) gardzicielka.

contemptus, üs, m. (contemnere) lekceważenie, pogarda : moriendi c. T, c. famae T, ego contemptus essem patientior huius 0 że mną gardzisz, brevitas nostra Gallis contemptui est C jest przedmiotem pogardy.

con-tendo 3. tendi, tentum właśc. razem napiąć; a) preen, razem zestawić, porównać: annales nostros cum sciptura eorum c. T, vetera et prae-sentia c. T, fucum ostro -H, Antigone ausa c. cum consorte Iovis 0 mierzyć się; b) mierzyć się z kim, spierać, walczyć: armis, copiis c. C, cum Se-quanis bello c. C, proelio equestri inter duas acies contendebatur C, c. V0 spółzawodniczyć, cum eo de principatu contendit CN o pierwszeństwo; c) napinać: arcus contentus V0, ilia risu c. 0 śmiać się do rozpuku; pociskiem mierzyć, ciskać, rzucać: hastam c. V, telum contendere in ras F, nervo c. telum — contento nervo emittere F; d) preen, napinać, wytężać: contenta cervix F, contenus corporibus onera ferre Ci, cursum ad hune c. F iść za przykładem; e) intr. z wytężeniem coś czynić, wytężać się, silić : clamore c. Ci głośno krzyczeć, vi c. C użyć przemocy; f) (następuje infin. lub ut zamiar o we) spiesznie podążać, dokądś dążyć, zmierzać, spieszyć się: litora cursu petere conten-dunt F, Bibracte ire c. C, pervenit, quo contenderat N, remis contendit, ut earn partem insulae caperet C spiesznie wiosłuje; g) usilnie starać się o coś, dążyć do czego: Caesar id sibi contendendum existimabat C, do-lis et fallaciis c. S, ad salutem c. C, ad laudem c. Ci; h) żądać czegoś od kogo: nihil a te contendo Ci, unum de indutiis vehementissime c. C, con-tendunt, ut ipsis summa imperii tra-datur CCi, Caesar a militibus contendit, ne dimitterent CCi; i) obstawać przy swem zdaniu, twierdzić na pewne : hoc contendit nunquam esse factum Cf, cornua quae contendere pos-sis facta manu esse 0, apud ephoros contendit falsa esse delata N; PPP. jako adi. contentus 3. adv. contente (PPP. od contendere) a) napięty, naciągnięty: funis c. H; b) preen, wytężony; c. corpus Ci; c) gorliwy: studium Ci, mens exiliis contenta suis О zajęty.

contentio, önis, f. (contendere) a) preen, porównanie: facti cum scripto contentio Ci, si c. quaedam et com-paratio fiat Ci, ex aliorum contentio-ne Ci w porównaniu z innymi; b) spółubieganie się, spółzawodnictwo, spór, walka: cum in contentionem certamenque venerint Ci, sine contention oppido potitur C bez walki, inter quos magna fuit c. N; c) preen. wytężenie, wysiłek : omni contentione pugnatum est Ci, Antiochum magna belli contentione superatum Ci, contentionem omnem remittere C, c. vi-rium Ci, c. dicendi L z wytężeniem mówić, contentione pugnatum est Ci;

d) usilne zabiegi o coś, usilność, dążność, staranie: c honorum Ci o u-

rzędy, maxima contentions honorem petere L, On. Pompeium contentione pro mea salute laborasse Ci.

contentus 3. adv. contente (PPP. od continëre) tylko preen. ograniczający się, zadowolony: domo eadem fuit c. N, contenta est mea forma pro-bari O pochwala mu wystarczy.

con-terminus 3. graniczący, sąsiedni: morus eontermina fonti O; subst. eontermina Scythiae Tkraj graniczący z Scytyą.

con-tero 3. trïvi, tritum (por. tr-ę)

a) zetrzeć, rozetrzeć: cornua (cervi; О, ferrum usu с. C, corpora paludibus emuniendis T zużywać; b) preen, zużyć, osłabić, obniżyć wartość: hoc praemium contritum et contemptum putatur Ci, proverbium vetustale contritum Ci spowszedniałe ; c) (czas) spędzać, trawić, obracać: tempus in stu-diis litterarum o. Ci.

con-terreo 2. ui, itum, przestraszyć, zatrwożyć: ceteras nationes con-terruit Ci, aspectu conterritus hae-sit V.

con-testor, äri, ätus sum a) wezwać, brać na świadka: deos c. C;

b) litem contestari: przez wezwanie świadków proces formalnie rozpocząć; PPP. contestatus 3.: contesta ta virtue Ci doświadczona, wypróbowana.

COn-texo 3. texui, textum a) spleść razem, wypleść, tkać: contexta vimi-nibus membra simulacrorum C, vineas c. Ci, villis ovium confextis homines vestiuntur Ci; b) łączyć razem, składać : fossam loricamque c. T, sic om-ne opus contexitur C, tigna materia contexere C, equus trabibus contextus V; c) preen, kontynuować, dalej prowadzić, uzupełniać, dopełniać: inter-rupta c. Ci, longius mihi c. hoc carmen liceret Ci; spleść, powiązać, połączyć: extrema cum primis c. Ci, contexta historia eorum temporum N nieprzerwane, w związku pozostające, ciągłe dzieje.

contexte (adv.) w związku: con-serte contexteque fieri Ci.

contextus, us, m. (contexere) spojenie; preen, związek: mirabilis c. rerum Ci, c. orationis Ci. in contextu operis T w dalszym ciągu.

con-ticësco 3. ticui (incoh. do ta-cere) a) razem albo równocześnie zamilknąć: conticuere omnes V; b) preen. uspokoić się, uciszyć się, umilknąć: conticuere undue O, tumultus CL, ac-tiones tribuniciae L, conticuit furor L.

contignätio, ónis, / spojenie belek, belkowanie, pokład z belek, piętro: in tertiam contignationem ascen-dere L.

con-tigno 1. (tignum) snoić z belek, pokryć belkami.

contiguus 3. (contingere) a) dotykający; ten, którego dotknąć, dosięgnąć można: hunc ubi contiguum mis-sae fore credidit hastae V; b) sąsiedni, blizki: Pyramus et Thisbe contiguas tenuere domos O. pars Circi Aventino contigua T, Ennius c. ponitur Sci-pioni O.

con-tineo 2. tinui, tentum (tenere)

a) trzymać razem, mocno trzymać: regulae continent lateres C; agger altiore aqua contineri non potest C podczas powodzi nie oprze się, me-moriam litteris continere Ci przechowują; b) trzymać razem, w kupie, zatrzymywać: milites in castris c. C, ventos carcere c. O więzić: se continere trzymać się, przebywać: intra eas silvas hostes in occulto sese con-tinebant C ukrywali się w lasach; preen, civitates in amicitia c. C przyjazne stosunki utrzymywać, Beigas in officio C, suos silentio c. L, indigna-tiones domi c. L kryć; c) {to, co roe-deielone) łączyć: trabes artë c. C, oppidum Cenabum pons fluminis .. con-tinebat C łączył z przeciwnym brzegiem rzeki; preen, qui eius hospitio contineretur N łączyła go przyjaźń, communi odio contineri N, omnes ar-

tes inter se continentur Ci; d) preen.

continentia, ae, /. wstrzemiężli-(stan jakiś) starać się utrzymać, za- wość, powściągliwość, umiarkowanie: chować: haec virtus amicitiam et gi- c. in omni victu Ci, propter animi gnit et continet Ci, militarem discipli- continentiam C. nam c. L; e) obejmować dokoła, otaczać, opasywać: mundus, qui omnia a) dotknąć: terram osculo c. L usta-complexu suo coërcet et continet Ci-, f) ograniczać, stanowić granicę: Gallia continetur Garumna flumine C, hiberna milibus passuum C. continents C obejmują przestrzeń; g) (o nieprzyjacielu) zamknąć, otoczyć: Caesar nitebatur, ut Pompeium ,quam

angustissirne eontineret C, munitioni- podróży, dostać się: metam H, por-bus eontineri C; h) preen, zawierać tum 0, Italiam c. F, (poet.) contigerat w sobie, mieścić, obejmować.* omnia, nostras .infamia aures 0 doszła do u-quae gignuntur, continent in se vim szu naszych; f) dotykać, leżeć obok, caloris Ci, quattuor elementa mundus przytykać, graniczyć: agger muruin continet 0, liber continet res gestas contingit C, ripae fluminis radices regum populi Romani N; (pass.) mie- montium contingunt C, Helvii fines ścić się w ezemś, znajdować się Arvernorum contingunt Ci, saltus Fa-w ezemś: sagittarii media confine- lernum contingens agrum L; g) po-bantur acie C, quo more maiorum zostawać z kim w pokrewieństwie, caerimonia continetur Ci polegają.; i) w ścisłych stosunkach: sanguine ас mocno trzymać, przytrzymywać: na- genere c. L, amicitia L. Latiaris usu copulis oontinebantur C, depre- Sabinum contingebat T, deos quo-hensum hostem c. 0, animam c. Ci; niam propius contingis H; h) doty-

j)    powstrzymywać, powściągać, w kar- czyć, pozostawać w związku: haec bach trzymać: Etruscos armis c. L, consultatio Romanos nihil contingit exereitum Ci, risum, linguam c. Ci;‘ L, mea causa nihil eo facto con-

k)    powstrzymywać od czego, niedo- tingitur L nie ma z tern nic wspól-puszczać, przeszkadzać: suos a proe- nego; i) dotykać, trafiać, dosięgać: eos lio continuit C, milites ab seditione c. suspicio contigerat L padło na nich L, milites continet, ne longius progre- podejrzenie, eos contingebat cura L, diantur C.

con-tingo 3. tigi, tactum (tangere)

mi, a terra c. ramos F dostać; b) u-jąć, uchwycić: funem manu V; c) (o potrawach) dotykając ustami kosztować, jeść: c. granumH, cibum, a-quas, fontem 0; d) preen, (celu) dosięgnąć, trafić : avem c. ferro non va-luit F, hostem c. L; e) dobić do celu

ves

simili sorte contacti 0, rabie с. L za-

continens, tis (PPr. od continere) rażony, (Aliensis) dies religione con-adv. continenter a) wstrzemięźliwy, tactus L przeklęty, auspicia contacta umiejący panować nad sobą, umiar- L znieważone, plebs contacta regia kowany: Epaminondas erat continens praeda L splamiony, j) intr. contin-Лт; b) stykający się, przytykający, bez- git, prf. contigit, dostaje się w udziale, pośrednio następujący: continentia powodzi się, szczęści, udaje się, zda-tecta L, continens ripae collis C; c) w związku pozostający, nieprzerwany, nieprzerwanie ciągnący się: continentes silvae ас paludes C, (terra) carissimus Ci, huic contigit, ut pa-continens NCi stały ląd, kontynent, triam liberaret N, pugnandi occasio Gallia c. C stały ląd gallicki, conti- contigit nulla L, hoc post hominum nenier pugnare C.    memoriam contigit nemini Ci.

Słownik.

rza się, nastręcza się: cui gratia, fama, valetudo contingat abunde H, C. Caesari contigit, ut esset senatui

13

continuätio, ónis, f. (continuare) nieprzerwany ciąg, trwanie: c. rerum Ci związek nieprzerwany, c. imbrium G, c. magistratus L pozostawanie dalsze na urzędzie.

continuo {adv.), sob. continuus. continue 1. (continuus) a) powiązać, złączyć, spoić: scuta inter se c. L, aediflcia moenibus c. L blizko murów budować, pons continuatur T zbudowano; b) prsen. (o csasie) dalej coś robić, nie przerywać; (pass.) ciągle trwać, nieustawać, następować bezpośrednio: hiemi continuatur hiems 0. dies theatro c. T spędzać dni więcej w teatrze, continuatque dapes H wnosi jedno danie po drugim, c. magistra-tum L dalej piastować urząd, somno mors continuata est L, iter continuare C ciągle maszerować.

continuus 3. (continere) a) wiążący się z sobą, nieprzerwany, nierozdziel-ny, ciągły: continui montes H, Leu-cas continua O półwysep (ponieważ łączy się z lądem), Nerva continuus principis T ulubieniec, c. oratio T;

b) prsen. (co do csasn) bezpośrednio następujący, nieprzerwany, ciągły: tot dies continuos quid egisti? Ci, continui quinque dies C pięć dni jeden po drugim; c) nieprzerwany, nieustanny, ciągły: continua bella Ci(sdat. gerund.) annus postulandis reis continuus T rok, w którym oskarżenia nie ustawały; abl. jako adv. continuo bezpośrednio, zaraz potem, natychmiast: continuo ventis surgentibus V, tum iste continuo mittit homines cer-los Melitam Ci.

contio, ónis, f. a) zgromadzenie, zebranie ludu, wojska: c. civium Ci, militum C, contionem vocare, advo-care CiCSL zwołać, contionem habere CiL odbywać, in contionem prodire CiNL pójść na..., in contionem adscendere Ci, escendere L wystąpić z mową na zgromadzeniu, epistolam pro contione recitare Ci na zgromadzeniu; b) prsen. lud zgromadzony, zgromadzenie: ut omnis contio audire posset Ci; c) mowa do zgromadzonego ludu: contionem habere in Cae-sarem (apud milites) C.

contiönabundus 3. publicznie, na zgromadzeniu przemawiający: omnes portas c. circumiit imperator L, velut c. interrogat T.

contiönälis, e (contio) należący do zgromadzenia ludowego: senex c. L stary demagog.

contiönätor, oris, m. (contionäri) mówca, demagog, podżegacz: levitas contionatorum Ci.

contiönor, ari, atus sum (contio) mówić publicznie na zgromadzeniu: Caesar apud milites contionatur C, c. pro tribunali T; {rzadko) zgromadzać się: illi vos singuli universos con-tionantes timent L.

contor, ari, sob. cunctor, äri. con-torqueo 2. torsi tortum a) zwijać, skręcać; prsen. przekręcać: quae verba contorquet Ci; b) równocześnie kręcić, obracać, poruszać: animal om-ne membra flectit, contorquet Ci; (poet.) contorquens vertice silvas Eri-danus V unosi, proram ad undas V;

c) obracając albo wywijając ciskać, rzucać: spicula, hastam V; PPP. jako adi. contortus 3. adv. contortë, przekręcony, kręty, ciemny: c. sophisma-ta Ci.

contortio, ónis, /. powikłanie, zaciemnienie: contortiones orationis Ci ciemne wyrazy.

contortulus 3. (demin. od contortus) dość powikłany, ciemny, niejasny: c. conclusiunculae Ci.

contra adv. a) naprzeciw, z przeciwnej strony: contra... respondet Cnosia tellus V, contra intueri L, ad-spicere V spojrzeć w twarz; przeciw, wbrew, inaczej : qui contra fecerit Ci, qui contra pugnent, video Ci; prsen. przeciwnie, zato, z drugiej strony, owszem: alienissimo sibi loco, contra

hostibus opportunissimo Ci, Aeolus dostateczny: studia Ci; f) cichy, skrom-haec contra F odpowiada; praepos. ny : contracta paupertas H, vates con-2 acc. a) naprzeciw: insula iacet con- tractus leget H w zaciszu ustronnem. tra Plemurium F, exerciturn contra

contrarius B. adv. contrarie (contra) a) naprzeciw leżący: eollis с. С, ripa с. Ci, vulnera contraria T rany

hostis mittere Ci; b) przeciw, wbrew: contra opinionem, exspectationem C, spem CL, c. ius gentium L.

contractio, önis, f. (contrahere) przysłówkiem: naprzeciw: his contraria duo tigna statuebat C; b) przeciwny: in contrarias partes fluere Ci, in contrariam partem revinciri C, c. tellus 0 południe, fatis contraria fata F; c) przen. przeciwny, sprzeczny: contraria? hominum sententiae Ci, contra-dïco 3. przeciwić się, sprze- disputare in partes contrarias Ci za ciwiać się: cum plures sententiis alio- j przeciw; d) przeciwny, nieprzyjazny, rum contradicerent T.    wrogi, zgubny: stirps fatis contraria

con-traho 3. traxi, traetum a) ścią- nostris F, c. exta T niepomyślnie wró-gać, kurczyć: c. vela ściągać żagle, żące, contrarie dicere T niestosownie, contrahes... turgida vela H zacho- exercitationes c. T szkodliwe, otium waj miarę w szczęściu!, bracchia F, vultum 0 marszczyć; b) przen. skracać, ścieśniać, zmniejszać, zwężać: castra c. CL, tempestas caelum con-traxit H zmniejszyła tj. zakryła nieba chmurami, cupidinem c. H, orationem Ci; c) zasmucać: varietas sonorum

w piersi zadane; często tlómaczy się

•ściągnięcie, skurczenie, zmarszczenie:

superciliorum Ci, frontis Ci; przen. ani mi c. Ci; nieśmiałość, trwożliwość: effusio animi in laetitia, in dolore c. Ci; stąd demin. contractiuncula, ae, f. animi, mała nieśmiałość Ci.

c. C bez celu.

contrârium, ii, n. rzecz przeciwna, przeciwieństwo: lex imperat honesta, prohibet contraria Ci.

tum remittit animos, tum contrahit Ci; d) ściągać, zbierać, gromadzić: copias undique c. N, naves L. classem N, vi-

Contrebia, ae, /. miasto w Hiszpanii; Contrebienses, ium, m. mieszkańcy К.

contrectätio, önis, /. (contrectare) dotykanie, macanie.

ros F, veteres libros T, pecuniam T, aes alienum c. Ci długi robić; e) jednoczyć, łączyć: amicitiam c. Ci, eos contrahit similitudo L; f) przen. (stan jakiś) sprawić, wywołać, spowodować: nescio an amplius mihi negotii con-trahatur Ci sprawi kłopotu, damnum Ci przynieść szkodę, bellum, cla-dem, certamen L, numinis iram c. 0 ściągnąć na się; g) zawrzeć umowę handlową: rationem c. Ci, res contracta Ci interes. PPP. jako adi. contractus 3. a) ściągnięty, skurczony:

con-trecto 1. (tractare) dotykać, macać: liber manibus vulgi contrec-tatus H; przen. (w duszy) rozważać: voluptates Ci.

c.

con-tremisco 3. tremui (incoh. do contremere) drżeć, bać się. lękać się: omne contremuit nemus F, contre-muit quercus O, me contremuisse timoré perterritum Ci; przen. virtus nunquam contremuit Ci nie zachwiała się, periculum contremuit domus Saturni H dom zadrżał przed ... con-tribuo 3. tribui, tribtitum a) contracto frigore (Enallage) pigrae F w jednę tribus złączyć; przen. złączyć zesztywniałe od zimna; b) przen. wąz- w jedno państwo, obszar, gminę: in ki, ciasny: locus c. F, vestigia vatuin unam urbem contributi L, Elei con-H ścieżki; c) krótki : nox Ci; d) zwięzły,    tributi in Achaicum concilium L przy-

•krótkńc. eloquentia, c. oratio Ci;e) nie-    stąpili do związku A.; b) przyczyniać

13*

się: пес non Spercheides undae con-tribuere aliquid O.

con-tristo 1. zasmucać; prsen. zachmurzyć, chmurą zasłonić: Sirius caelum с. V, contristât aquarius annum H.

contrltus 3. sob. con-tero.

contröversia, ae, f. (controversus) a) prsen. spór, zwada, sprzeczka: с. rei familiaris Ci o majątek, с. est de finibus C, controversias cognoscere C, de controversiis iure disceptare N, controversias inter se, cum iis habere C; b) sprzeciwianie się, opór: posse-dit hereditatem sine ulla controversia Ci, non est c., quin T nikt nie sprzeciwia się.

contröversiösus 3. sporny : res L.

controversus 3. zwrócony w przeciwną stronę; prsen. sporny: ius, res Ci, auspicium L.

con-trucido 1. pokrajać w kawały, porąbać⁻ corpus Ci; prsen. rem publicam Ci.

con-trüdo 3. trüsi, trusum, zepchnąć, strącić: ut in balnea contru-derentur Ci.

con-tubernâlis, e, (taberna) mieszkający w jednym namiocie razem, towarzysz obozowy: c. Saturnini Ci; kolega: cum esset meus c. in consu-latu Ci.

con-tubernium, ii, n. a) obozowanie pod jednym namiotem, koleżeństwo: contubernio patris ibidem mili-tare S; b) konkubinat; c) prsen. wspólny namiot: arma deponere in contubernio C; d) wspólne mieszkanie: dis-iectum aeditui c. T, Piso servi contubernio abditus T.

con-tueor, ëri, tuitus sum a) spo-strzedz, zauważyć: id novum contu-ens N; b) spozierać, spoglądać, przypatrywać się: adspicite ipsum, con-tuemini os! Ci, hominem acrius c. N.

contumâcia, ae f. (contumax) krnąbrność, hardość, upór : c. respon-si tui; rsadko w dodainiem snacse-niu: stateczność, stałość, niezłomność; libera contumacia Ci.

contumax, äcis, adv. contumäci-ter, krnąbrny, hardy, zawzięty, uparty: adrogantis oris et c. animus T, contumacius se gesserat N, tides c. adversus tormenta T.

contumëlia, ae, f. a) złe obchodzenie się, znieważenie: os praebere ad contumeliam L, contumelias per-peti Ci; b) zniewaga, obelga, obraza: facere contumeliam CiL wyrządzić, verborum c. Ci słowna; c) szkoda, uszkodzenie: naves quamvis contumeliam perferunt C.

contumëliOsus Я. adv. contumë-liosë (contumëlia) a) skory do znieważania, do obelg, znieważający: homo c. Ci; b) obelżywy, haniebny: c. dicta S, oratio Ci, voces CiC, contu-meliosius appellare L.

con-tumulo 1. (tumulus) usypać pagórek : contumulari patria humo O być pogrzebanym.

con-tundo 3. contudi, eontüsum, rozbić, roztłuc, zgnieść: manus c. Ci, grando contudit vites H, turba saxis contundet anus H; prsen. ubezwładnie, osłabić, złamać, upokorzyć: illi cheragra contudit articulos H; prsen. populos c. V, Hannibalem L, Hanni-balis minas H, labor contudit ani-mos T.

conturbätio, ónis, f. (conturbare) zmieszanie, zamącenie: mentis Ci.

con-turbo 1. a) zamieszać, sprawić zamieszanie, wprawić w nieład: Ro-manorum ordines c. S; (w sprawach pieniężnych) zbankrutować, zawiesić wypłaty; b) prsen. zatrwożyć, zaniepokoić, przerazić: iste pertimuit et conturbatus est Ci, non me id magno opéré perturbât Ci; PPP. jako adi. conturbatus 3. a) zmieszany: c. animus Ci; b) przerażony: c. domum venit Ci.

contus, i, m. a) drąg, tyka: capita contis praefixa; b) rękojeść wiosła,

wiosło: ipse ratern conto subigit V;

c) dzida, pika: tela el'fundere et duris detrudere contis V, Sarmatae contis

cum Ameriae tot propinqui cognatique optime convenientes essent Ci.

convenientia, ae, f. (conveniens) zgodność, harmonia: c. partium Ci sy metry a, c. naturae cum extis Ci

gladiisque ruunt T.

cônübium, ii, n. sob. connöbium. conus, i, m. a) stożek, ostrokrąg, związek, kręgiel; b) stożkowata rura na wierz- con-venio 4. vëni, ventum a) zejść chu hełmu, w którą wtykano kitę:    się razem, zebrać się, zgromadzić się:

et conum insignis galeae V, conus quoniam convenimus ambo V; b) tr. pictus 0 czub hełmu z barwną kitą. convenire aliquem zejść się, spotkać con-valësco 3. convalui a) nabrać się z kim, odwiedzać kogo : si ipse sił, wzmagać się: ignis convaluit 0, Verrem convenisset Ci, Helvetii Cae-in pace tides convalescit Ci ; b) przyjść sarem in itinere convenerunt C; c) do zdrowia, do sił. wjzdrowieć: ex prsen. zejść się w sądzie na termin: morbo convalescere Ci.    quae civitates in id forum conveni-

con-vallis, is, /. dolina, zamknięta rent Ci, in manum c. (o kobiecie) przez dokoła górami, kotlina górska : Roma małżeństwo dostać się pod władzę in montibus et convallibus posita Ci. męża, tj. wyjść za mąż; d) convenit con-vecto 1. {frequ. do convehere) inter alqos: ułożyć się z kim, umówić ciągle zwozić, sprowadzać: convectare się, wspólnie coś postanowić, zgodzić iuvat praedas et vivere rapto V:    sią: tempus inter eos convenit C, con-

con-veho 3. vexi, vectum, zwozić. diciones (pacis L) non convenerunt N sprowadzać: omnes arbores c. C;    dep.    nie zgodzono się na...; (s dat.) bene

convehor, i, vexus sum, jechać:    caeli    convenit mihi cum eo żyję z nim na

convexa per auras V unosząc się. dobrej stopie; e) przylegać, przysta-con-vello 3. velli. vulsum (volsum) wać, dobrze leżeć: cothurni laus est a) zdzierać, rozdzierać, z-od-roz-wy- ad pedem apte convenire Ci-, prsen. rywać: convulsis repagulis Ci, turrim convenit przystaje coś do czegoś, od-с. V, signa convellunt L wyciągają powiada czemu, zgadza się: somnium zatknięte w ziemię sztandary, tj.    wy-    cum re convenit Ci; (s ad, in) haec in

ruszają z obozu, vectibus saxa C    wy-    Alcibiadem convenire videbantur N

wypada, jest stosowne, godzi się, przy-

tum (esse) convenit Ci. ad praetorem ire convenit Ci.

łamy\yać, ferro с, V odcinać; Ъ) prsen. można było przypisać Alcybiadesowi; wstrząsnąć, zachwiać, podkopać, oba- nieos. convenit s inf: albo acc. c. inf. lić: Tib. Gracchus convellit statum civitatis Ci, domus eorum convulsa T, stoi: confestim te (Catilina) interfec-Tiberius vi dominationis convulsus

est T.

conventicius 3. (conventare) na

convenae, arum, m. (convenire) ludzie, którzy się zeszli, obcy bysze, zbiegowie: illa pastorum venarumque plebs L.

conveniens, tis, adv. convenienter (PPr. od convenire jako adi.) a) przylegający, przystający: c. toga O; b) prsen. zgodny, stosowny, odpowiedni : miejsce zebrania: exstructa conventi-

cula T.

conventio, önis, f. (convenire) u-mowa, układ.

oratio tempori c. L zastosowana, venienter

przy-

con-

leżący do zgromadzenia; subst. con-ventïcium, ii, n. (dom. aes) zapłata za udział w zgromadzeniach (то è/.*lrr otaomtôv).

conventiculum, i, n. częste zebrania ludzi: plebei conventicula Ci;

con-

cum natura vivere Ci; c) (° os°bach) zgodny, w zgodzie żyjący:

conventum, i, n. (convenire) umowa, układ, ugoda: stare conventis Ci dotrzymać umowy.

conventus, üs, m. (convenire) a) zejście się, zebranie, zgromadzenie: virorum mulierumque c. Ci, c. mili-tum C; b) zgromadzenie związkowych, sejm: c. Arcadum N; c) sądy, roki: w zimie objeżdżał namiestnik rzymski swoją prowincję i odbywał sądy, co się zwało conventum agere Ci, conventibus peractis C po odbyciu;

d)    stowarzyszenie, związek obywateli rzymskich w prowincyach : cives Romani, qui eius conventus erant Ci;

e)    umowa, układ: in quo fundo ex conventu vim fieri oportebat Ci.

con-verro 3. verri, versum, zmiatać; przen. gromadzić: hereditates Ci.

conversätio, önis, /. (conversäri) obcowanie, przestawanie z kim: c. amicorum L z przyjaciółmi.

conversio, önis, /. (convertere) obrót, obieg: mundi Ci. c. mensium annorumque Ci powrót peryodyczny; przen. zmiana, przemiana, przewrót: rei publicae Ci.

converso 1. (freqn. do convertere) ciągle obracać.

con-verto 3. verti, versum, a) o-brócić, zwrócić w przeciwną stronę: pałam anuli ad palmam c. Ci, iter c. C wrócić się, vias V; zwrócić, skierować: naves in earn partem Ci, duo tigna contra vim fluminis conversa C, signa c. CiL w tył zwrot zrobić, ho-stem C zmusić do ucieczki, terga (se) c. C uciekać, aciem in fugam CL zmusić do ucieczki ; b) przen. obrócić, zwrócić, skierować: in me convertite ferrum V, omnem exercitum (terra-rum orbem) V, civitatem L, in se c. L zwrócić, ściągnąć na się uwagę, civitas se ad eos convertit N zwróciło się ku nim, eius rei fama ad Masi-nissam Numidas convertit L to zjednało serca Numidów Masynissie, in suam rem aliéna c. Ci obrócić na swą korzyść; c) odmienić, zmienić, usposobić inaczej : quo gemitu conversi animi V; d) przemienić, nadać inną postać: classem in Nymphas c. V, converso in pretium deo H gdy bóg“ w złoto się przemienił; e) przełożyć: librum e Graeco in Latinum c. Ci.

con-vestio 4. odziać; przen. zupełnie zakryć, zasłonić: domus lücis con-vest ita Ci.

convexus 3. (PPP. od convehere jako adi.) sklepiony, wypukły: c. caelum V, convexa sidéra VO gwiazdy na niebios sklepieniu; (poet.) pochyły ; stromy: iter, trames 0; subst. conve-xum, i, n. sklepienie: taedet caeli convexa tueri V, supera convexa V, in convexo nemorum V.

convïciator, ôris, m. lżyciel. po-twarca.

convïcior, âri, âtus, sum, lżyć, po-twarzać.

convïcium, ii, и. a) krzyk (więcej osób), gwar, wrzawa; b) nagana, skarcenie: ei c. fit a senatu Ci; c) łajanie, obelga: alicui ingerere convicia H obsypać; d) przen. krzykacz: nemorum convicia, picae O.

convictor, ôris, m. (convivere) spół-biesiadnik, przyjaciel domu, domownik : me Capitolinus convictore usus est H uważał za...

convictus, üs, m. (convivere) a) życie wspólne, pożycie, obcowanie, towarzystwo: c. humanus Ci z ludźmi;

b) biesiadowanie, biesiada: tracto in. longum convictu T.

con-vinco 3. vici, victum,'a) [zwycięsko] odeprzeć: adversarium c. Ci, c. falsa C; b) przekonać (o winie), dowieść winy: tam multis pestibus convictus Ci, convictus maleficii Ci: c) wykazać (prawdziwość czego), dowieść, uzasadnić: volo inauditum facinus ipsius voce convinci Ci.

СОП-VÏSO 3. odwiedzać, oglądać; (poet.) sol convisit locos Ci oświeca.

convlva, ae, in. (convivere) spół-biesiadnik, gość.

wszcząć się, powstać: ignes coorti sunt £, subito coorta tempestas L,

Coos albo Cos, acc. Co (KG?) wyspa Kos; adi. Cöus 3. subst. Сбит, i (scil.

convlvälis, e (conviva) należący bellum C. do biesiady: lectus T, fabulae с. T rozmowa przy stole.

convîvâtor, oris, m. (convivari) vinum) wino kojskie H; Cöa, orum, n. wydający ucztę, gospodarz.

convïvium, ii, n. (convivere) wspólne pożycie, uczta, biesiada: arta con-vivia H uczta, przy której goście ciasno siedzą; przen. goście, biesiadnicy.

con-vïvor, äri, ätus, sum (conviva) wspólnie jadać, biesiadować, ucztować.

tkanina delikatna, przejrzysta z wyspy Kos H.

Cöpae, ärum, /. (KGrau) miasto w Beocyi; adi. Cöpäis, idis,/. (Kwractę): palus CL jezioro Kopais w Beocyi.

copia, ae, f. [z co-opiapor. in-opia) a) zapas, zasób, obfitość, bogactwo, dostatek: copia omnium rerum Ci; convocätio, önis, f. (convocare) b) pi. zapasy: copiae frumenti C ży-zwoływanie, wzywanie: c. populi Ci.    wności; żywność: se eorum copiis

con-voco 1. zwołać, powołać.    alere C; materyał wojenny: frumen-

con-volo 1. ml. razem latać ; przen.    tum aliaeque copiae L ; środki, zaso-

zlatywać się, zbiegać się, pospieszyć:    by, mienie, majątek: senatores copiis

qui ad me revocandum eonvolave-    rei familiaris locupletes Ci; o) przen.

runt Ci.    (o istotach żyjących) wielka liczba,

con-volvo 3. volvi, volütum, a)    mnóstwo, tłum, zastęp: c. Teucrum У;

zwijać, skręcać: auguis convolvit ter-    pl. wojsko: innumerabiles copias ho-

ga V, se convolvere i pass, convolvi:    stium fudit Ci; d) (o pojęciach oder-

b) obracać się, toczyć się, krążyć:    wanych) zasób, obfitość, bogactwo:

quern propter convolvitur ales (gmiaz-    copia sententiarum atque verborum

da) Ci; c) obwijać, osłaniać: testudo    Ci myśli i wyrazów, scientia et copia

convoluta omnibus rebus C.

con-vomo 3. vomui, vomitum, o-bryzgać, oplwać.

co-operio 4. operui, opertum, zupełnie, ze wszystkich stron zakryć: lapidibus coopertus est Ci ukamieno-

Ci wielki zasób wiedzy; e) z esse: możność, zdolność, sposobność, pozwolenie: populo nunquam ea copia fuit S nigdy nie miał szczęścia tego, mihi est copia S ja mogę; z facere: frumenti copiam alicui facere C zao-wany, coopertus flagitiis, miseriis <S    patrzyć w zboże; z dare: copia pu-

pogrążony, coopertus famosis versi-    gnae datur V nastręcza się sposo-

bus H zniesławiony sromotnymi wier-    bność do walki; zwroty: copiam ha

szami.

co-optätio, önis, f. wybór uzupeł-niający, kooptacya: tribunorum L, c. in patres L przyjęcie do senatu, co-opto 1. za pomocą wyboru u-

zupełnić, wybrać, kooptować: is a cöpiösus 3. adv. côpiôsê (copia) conlegio cooptatur Ci.    a) zasobny, dostatni, bogaty, obfity:

co-orior, orlri, ortus, sum, a) pod- victus c. C; b) dobrze zaopatrzony nieść się razem z miejsca, powstać razem, wystąpić razem do walki, powstać przeciw komu: coortae in nos

bere (rei, personae) mieć wpływ na co, mieć moc nad kim. Ex copia, pro rei copia, ex copia rerum S stosownie do okoliczności: f) Copia, ae,/.bogini obfitości.

w co, bogaty: Brutidius artibus ho-nestis copiosus T, c) przen. bogaty w słowa, wymowny, bogaty w myśli: Sueborum gentes T; b) podnieść się, lingua c. Ci język bogaty w wyrazy,

Hortensius homo copiosissimus Ci wymowny.

copis, idis, f. (xojuç) krótka, krzywa szabla Persów, jatagan.

copula, ae, /. a) rzemień, sznur, lina, więzy: copula vinctus N, naves сори lis continere C bosakami; Ъ) preen. węzeł, więzy (moralne) : quos inrupta tenet copula H.

cöpulätio, önis, f. (copulare) spojenie, złączenie; preen, związek: ho-mihum Ci.

cöpulo 1. złączyć, związać, zespolić, zjednoczyć, skojarzyć: copulare hominem cum belua Ci, ille se cum inimico meo copularat Ci. PPP. có-pulätus 3. jako adi. spojony, złączony, skojarzony: nihil est copulatius quam morum similitudo Ci niema ściślejszego węzła nad...

coquo 3. coxi. coctum, a) gotować, warzyć, piec: cocta cibaria NL chleb; b) wysuszać: glaebas coquit aestas V, robur coctum V drzewo zapalone, zahartowane w ogniu; c) {pass.) dojrzewać: coquitur vindemia saxis apri-cis V; d) trawić: omnia cocta et con-fecta Ci; e) preen, zamyślać, snuć, knuć: consilia, bellum L; f) niepokoić, trapić, dręczyć: (Amatam) curae co-quebant V.

coquus, i, m. coqua, ae, f. (coque-re) kucharz, kucharka.

cor, cordis, n. (y.aoota) a) serce (jako organ ciała): et corde et genibus tremit H; b) preen, serce {jako siedlisko uceuć, namiętności) molle cu-pidineis nec inexpugnabile telis cor mihi erat 0, meum cor cumulatur irä Ci; ervrot: cordi est alicui, coś leży na sercu, podoba się; c) męstwo: forti corde ferre mala О; d) rozum, rozsądek, zastanowienie: cor habere Ci; d) żołądek: in cor traiecto lateris dolore H.

Cora, ae, /. miasteczko w La-cyum, dziś Cori; adi. Coränus 3.

Coralli, örum, m. lud u ujścia Dunaju.

coralium, ii, n. (xopàÀtov) i cura-lium, koral.

cöram, a) adv. przed, wobec, w przytomności, w obecności wszystkich, publicznie: ut veni coram H; otwarcie, jawnie: coram aderit Ci; b) praep. e obi. przed, w przytomności, .w obecności, wobec: mihi coram genero meo quae dicere ausus es Ci.

Corbio, önis, f. 1) miasto Ekwów;

2) miasto w Hiszpanii, corbis, is, f. kosz.

Corbulo, önis, m. przydomek rodu (gens) rzymskiego: Cn. Domitius Corbulo, szwagier cesarza Kaliguli. corcodllus, soh. crocodilus. corculum, i, n. {demin. do cor) serduszko.

Corcyra, ae, f. wyspa na morzu jońskiem, dziś Korfu.

cordätus 3. (cor) rozumny, mądry, roztropny.

Corduba, ae, f. dziś Cordova, miasto w Hiszpanii nad Gwadalkwiwirem.

Corfïnium, ii, n. miasto Pelignów; adi. Corfïniensis, e.

Corinna, ae, f. 1) poetka z Tana-gry w Beocyi za czasów Pindara; 2) zmyślone imię u Owidyusza.

Corinthus, i, /■ (Kôpiv&oî) Korynt na Istmie, stąd: bimaris CH z dwóch stron morzem oblany, adiré Corinthum H przysłowiowo o rzeczy trudnej do wykonania; adi. Corinthius 3. (Ko-pîv$toç) koryncki; subst. Corinthii.örum,

m. mieszkańcy Koryntu.

Corioli, örum, m. miasto Wol-sków w Lacyum; adi. Coriolänus 3. przydomek C. Marciusa Koryolana; subst. Coriöläni, örum, m. mieszkańcy miasta Corioli.

corium, ii, n. skóra, rzemień: c. bovis T, scuta ex cori is S; preen. chłosta.

Cornelius 3. nazwisko (nomen) szeroko rozgałęzionego rodu rzymskiego patrycyuszowskiego. Z tego rodu pochodził P. Cornelius Scipio Afri-

i BIBLIOTE

KA I

I WOJCIECHA PYKOSZA |

cy urn.

nam

Zwrot: sub corona vendere i (pass)

przeznaczony : aurum pieniądze, składane pizez

canus maior, zwycięzca Hannibala, i P. Cornelius Scipio Aemilianus A-fricanus minor, zdobywca Kartaginy.

corneolus 3. (demin. od corneus) rogowy.

corneus 3. (cornu, us) 1) rogowy: cornea porta Somni F; 2) (cornus, i) z drzewa dereniowego zrobiony, dereniowy: hastilia F, virgulta F.

cornicen, cinis, m. (qui cornu ca-nit) trębacz.

cornlcula, ae, f. (demin. od cornix) młoda wrona, wronka.

corniculum, i, n. (demin. od cornu) mały róg, rożek.

Corniculum, i, n. miasteczko w La

corniger, gera, gerum (a cornibus gerendis) noszący rogi, rogami opatrzony, rogaty: corniger fluvius F bóg rzeczny z głową byka i rogami.

corni-pës, pedis, mający nogi o-patrzone kopytami: equus F, Fau-nus O.

cornix, leis, /. wrona, cornu, us, n. a) róg, rogi na łbie zwierząt: taurus cornu petit F; b) dziób rogowy ptaków i kopyta zwierząt: ora cornu indurata rigent O, sonat unguia cornu V; c) preen, wszystko, co z rogu zrobione: 1) róg, trąba: aeris cornua flexi О; 2) lejek: latices infundere cornu F; 3) flaszka z rogu: cornu instillare oleum caulibus H\ 4). łuk z rogu: adducto flectere cornua nervo O; d) wszystko do rogów podobne: 1) narośl chorobliwa na głowie, często spotykana u Kampanów, stąd Campanus morbus zwana: cornuexsecto fronsH; 2) rogi księżyca: lunae cornua F; 3) końce wałka drewnianego, na który był nawinięty zwój papieru, ozdobione guzikami z kości słoniowej : Candida пес nigro cornua fronte géras О; 4) metalowa rura grzebień) na hełmie, w której była osadzona kita z końskiego włosienia: alterum cornu galeae L; 5) koniec rei albo sama reja: cornua velata-rum obvertimus antemnarum F; 6) dwa przylądki, port tworzące: utrum-que cornu portus C; 7) ramiona rzeki; 8) koniec, kraj, brzeg: in duobus velut cornibus Graeciae L; 9) skrzydło wojska w szyku bojowym ustawionego.

cornum, i, n. a) dereń (owoc); b) dereń (drzewo); preen, dzida lub drzewce dzidy z drzewa dereniowego: torsit grave cuspide cornum O.

cornus, i, readko cornus, üs, f. drzewo dereniowe, dereń; preen, dzida z drzewa dereniowego: volât Itala cornus F

cornutus 3. (cornu) rogaty.

Coroebus, i, m. (Kfyotßog) Korebus, Frygijczyk, ubiegał się o rękę Kas-sandry.

corollärium, ii, m. (od corolla = wianuszek): ulubionych aktorów darzono wieńcami, później zamiast wieńców dawano pieniądze, stąd: pieniądze na wieniec; preen, dar, podarek: scaenicorum corollaria Ci.

coröna, ae, f. a) wieniec (z kwiatów, gałązek, metalu): matronaeDia-complent coronis et floribus Ci.

sub corona venire, venumdari, sprzedać, zostać sprzedanym jako jeniec wojenny, pochodzi stąd, że Rzymianie jeńców, przeznaczonych na sprzedaż, wieńczyli ; b) preen, koło, wieniec:

1) koło słuchaczów: risum tóllent im-pune coronae H\ 2) łańcuch wojska: urbem coronä circumdare L\ c) korona, grupa gwiazd na półn. niebie, podług mitu korona Aryadny: Gnosia stella coronae F.

Coronae, arum, m: dwaj młodzieńcy, powstali z popiołów córki Oryona 0.

corönärius 3. (coróna) na wieniec coronarium S mieszkań-

(KopwVEÜç) król

m.

ców prowincyi na wieniec dla zwycięskiego wodza, w ogóle: dar w pieniądzach.

Согбпёа, ae, f. (Kwpovax) miasto w Beocyi; adi. Corónensis, e; subst. Corónaei, Drum, m. mieszkańcy mia-sta Koroney.

Coroneus, ei

Focydy.

Corönis, idis, f. (Kępowi;) tessalska dziewica, kochanka Apollina. matka Eskulapa ; metronym. Corônïdës, ae, m. (Kopwvsiôr);) syn Korónidy, Eskulap.

corôno 1. (corona) a) wieńczyć: coronatus laurea corona L; b) otoczyć: omnem abitum custode с. V.

corporätus B. (corpus) ucieleśniony, cielesny: mundus Ci.

corporeus 3. (corpus) a) cielesny: corporeus humerus Pelopis O naturalny; b) materyalny: omne quod na-tum est, corporeum esse necess est Ci.

corpus, oris, n. a) ciało zwierząt i ludzi, mięso: abiit corpusque color-que O schudł, questum facere corpore L żyć z nierządu; b) ciało w przeciwieństwie do duszy: animus vinclis corporis liberatus Ci; c) ciało martwe, trup: c. ad sepulturam dare Ci; d) tułów: caput est a corpore longe О;

е) przen. istota, osoba, indywiduum: qui liberum corpus in servitutem ad-dixere L, delecta virüm sortiti corpora V; poet, zmarły, mara, cień: (Charon) subvectat corpora cymbä V; f) przen. każda z części złożona całość, ciało, korpus: reliquum navium corpus C; całość, budowa: c. rei publi-cae Ci, civitatis L, universitatis Ci wszechświat, c. iuris L zbiór praw; g) społeczeństwo, państwo, związek:, nunc in corpus unum confusi omnes L, toto certatum est corpore regni V całą państwa potęgą; h) stan, klasa narodu: regem sui corporis creari vo-luerunt L.

corpusculum, i, n. ciałko, atom Ci.

correctio, onis, f. (corrigere) poprawa, naprawa, napomnienie.

corrector, öris, m. ten, który poprawia, poprawiający: c. civitatis Ci.

cor-rëpo 3. repsi, reptum, wpełznąć, wśliznąć się, wieść, ukryć się, schować: correpsit in scalas Ci; przen. in dumeta correpitis Ci uciekacie się do wybiegów.

corrigia i cörigia, ae, f. rzemień; rzemyk u trzewików.

cor-rigo 3. rexi, rectum (regere) a) prostować, nadać prosty kierunek: aegre correctus cursus L zmienić kierunek, by znaleźć właściwy; b)przen~ to, co złe, błędne, prostować, poprawiać: c. mores aliorum Ci; c) {osoby) karcić, zniewalać do poprawy: casti-gatione corrigi L.

cor-ripio 3. ripui, reptum (raperej a) pochwycić, porwać, unieść, zabraó ze sobą: saeram effîgiem V, fasces c. S przywłaszczyć sobie; b) porwać (się), podnieść (się): Aeneas corripit e som-no corpus V budzi się ze snu; c) (ludzi) chwytać: hominem corripi ac suspendi iussit CiC; d) karcić, łajać, strofować : correptus voce magistri H;.

e) przen. (o ogniu, wodzie, chorobacht śmierci, namiętnościach) pochwycić, ogarnąć, objąć, unieść: ignés vicos passim corripiebant V, hunc plausus plebis corripuit V zachwycił; f) spieszyć, szybko przebywać: corripuere viam interea VO odbywali spiesznie drogę, tarda Nécessitas corripuit gra-dum H przyspieszyła kroku.

correptus 3. adv. correptë, krótko wymówiony, krótki.

cor-röboro 1. (robur) wzmacniać; [reflex, i pass.) stać się mocnym, silnym, nabrać sił: puerilis vox se corroborât C, aetas corroborata Ci wiek silny, męski.

cor-rödo 3. rosi, rósum, pogryźć, pożreć.

cor-rogo 1. wyprosić, wyżebrać:

cor-rOgo 1. (ruga) zmarszczyć: mappa sordida corrugat nares H zmu- a) ten> który psuje, niszczy; b) sza kręcić nosem, budzi wstręt.

zro-

corporis corruptio Ci, c. opi-

auxilia a sooiis L, convenerunt cor-rogati Ci zaproszeni.

cor-rumpo 3. rupi, ruptum, a) rozłamać, rozedrzeć, rozerwać, zepsuć, uszkodzić, zniszczyć ; vineas lapidibus c. S, igni c. S spalić, c. spem S, liber-tatem T; b) zepsuć, złem uczynić, (pass.) stać się złem : aquarum fontes c. S, hordeum corruptum CV; c) zeszpecić: lacrimis corrumpis ocellos O, nomen eorum Libyes corrupere S zepsuli, przekręcili; d) sfałszować: tabulas publicas Ci ; e) prsen. moralnie zepsuć, uwieść do złego: corruptis civitatis moribusCi, qui homo? adulescentu-lus corruptus! Ci; f) przekupić: Volteium pecunia corrumpi posse putat Ci, servi vel liberti ad scelus corrupti T. PPP. jako adi. corruptus 8. adv. corrupts, a) zepsuty: hordeum corruptum C; b) prsen. moralnie zły, skażony, przewrotny: corruptissima res publica T, corrupte iudicare Ci; c) przekupiony: c. iudex H; d) uwiedziony: c. virgo O.

cor-ruo 3. rui (eon i ruo) a) runąć, zwalić s.ę, upaść: arbor corruit O. duo Romani corruerant L, corruit in vul-nus F upadł twarzą na ziemię; b) stracić wartość, znaczenie: opes La-cedaemoniorum corruerunt Ci; stracić majątek, zbankrutować: qui homines si stare non possunt, corruant Ci; (o aktorach) przepaść, fiasko bić : tanquam histriones corruisse mihi videntur Ci.

corruptëla, ae, /. (corrumpere) a) zepsucie: corruptelarum illecebris irretire Ci; b) uwiedzenie: c. mulierum Ci; c) przekupstwo: ista c. servi im-punita fuit Ci.

corruptio, onis, f. (corrumpere) a) zepsucie, psucie się: morbus est totius nionum Ci przewrotność; b) przekupstwo: c. militum T.

corruptor, oris, m. (corrumpere)

uwo-dziciel; c) przekupujący.

Corsica, ae, f. wyspa Korsyka; adi. Corsicus albo Corsus 3.;' subst.

Corsi, ôrum, m. mieszkańcy wyspy Korsyki.

cortex, icis, m. a) kora: c. fagi F; b) korek: tu es levior cortice H, nabis sine cortice H bez pasa korkowego t. j. nie potrzebujesz opieki.

cortïna, ae, f. 1) kocieł o trzech nogach ; trójnóg w Delfach, na którym Pitya siedząc udzielała wyroczni: nec te Phoebi cortina fefellit F wyrocznia; 2) koło słuchaczów: cum vix in cortina quisquam adsistat T.

Cortôna, ae, f. miasto w Etruryi nad jeziorem Trasymeńskiem; Cortó-nenses, ium, m. mieszkańcy Kortony. corulus, sob. corylus. Coruncânius 3. nazwa (nomen) rodu (gens) rzymskiego, cörus, sob. caurus. corusco 1. a) tr. szybko poruszać, wywijać: hastam F, linguas O (o wężach) migać; b) intr. szybko się poruszać: coruscant pinnis apes F; c) prsen. mienić się, błyskać: (apes) ful-gore coruscant F.

coruscus 3. a) szybko się poruszający, drżący, migający się: coruscis frémit ilicibus Apenninus F; b) prsen. błyszczący, mieniący się: c. sol F, ignis JH błyskawica, tonitru cum rupta corusco ignea rima percurrit lumine nimbos F błyskawicą, ensisF migający.

corvus, i, w. kruk : c. oscen H kruk jako ptak wieszczy; prsen. żerdź długa z hakiem do rozbijania murów.

Corybantes, urn i ium, m. (Kopó-ßftvxt;) kapłani Cybeli, tańcem i dziką, hałaśliwą muzyką czczący boginię; adi. Corybantius 3. aéra c. F spiżowe talerze, którymi Korybanci uderzali tańcząc.

cossus, i, m. 1) czerw, robak toczący drzewo; 2) jako n. pr. przydomek (cognomen) rodu rzymskiego gens Cornelia. Z tego rodu zasłynęli :

Corybäs, antis, m. syn Cybeli, ojciec Apollina.

Côrycos, i, m. (Kwpuxoî) 1) miasto w Cylicyi ; 2) port i przylądek na wybrzeżu jońskiem Azyi M., dziś Koraka; A. Corn. Cossus, konsul r. 428, zabiłaś. Córycius 3. (Kwouxtog) 1) korycyj- jako trybun wojskowy króla Wejen-ski albo cylicyjski; 2) C. promuntorium tów Tolumniusa; syn jego, dyktator L przylądek; 3) Cöryciae nymphae r. 384. albo Córycides nymphae O nazwane od groty Kupüxtov ävirpov u stóp Parnasu, poświęconej im i bogu Panowi.

corycus, i, m. (xwpuxo;) miech napełniony piaskiem, zawieszony u pułapu w palestrze, służył do ćwiczeń atletów.

costa, ae, /. a) żebro; b) prsen. boki, żebra: sectaque intexunt abiete costas V konia trojańskiego; c) brzuch kotła: c. aëni V.

costum, i, n. krzew indyjski, z którego wydobywano wonny balsam: Achaemenium c. H balsam królów

u V.

Corydon, onis, m. nazwa pasterza perskich.

cothurnatus 3. (cothurnus) a) stą-

corylëtum, i, n. gaj leszczynowy. pający na koturnach; b) presn. tra-corylus, i, /. leszczyna, corymbifer, fera, ferum, noszący wieniec bluszczowy, przydomek Bak-chusa.

gicznie wzniosły: deae O, Lycophron O.

cothurnus, i, m. (xó&opvo;) a) koturn, obuwie o grubych podeszwach, używane do polowania ; b) buty akto-corymbus, i, m. (xopofxßog) grona rów tragicznych; skąd: c) prsen. tra-bluszczu VO.    gedya: hunc socci cepere pedem gran-

coryphaeus, i, m. (xopuçaîo;) prze- desque cothurni H; d) styl wzniosły, wódca chóru w dramacie greckim, jak w tragedyach: Sophocleo carmi-koryfeusz.    na digna cothurno V.

Corythus, i, /. (Kópu&o;) 1) miasto cotldiänus 3. i cotïdië, sob. quo-w Etruryi, późniejsza Cortona; 2) heros eponym tego miasta, syn Jowisza, ojciec Jasiusa i Dardana, praojciec rodu trojańskiego: Corythi penetravit ad urbes V etruskich.

cörytus albo görytus, i, m. (ум-рото;) sajdak, kołczan.

Cos, sob. Coos.

tidianus i quotidie.

Cotlni, órum, m. lud celtycki w zach. Karpatach T.

cotta, ae, f. głowa; jako n. pr. przydomek rodu rzymskiego gens Aurelia.

coturnix, lois, /. przepiórka. Cotys, Cotyis, acc. yn, voc. y, abl. ye (KÓTU?) albo Cotus, i, m. imię wielu książąt trackich.

Cotys i Cotytto, üs, acc. б, /. (Ко

сое, cötis, /. osełka, kamień do ostrzenia; pl. kamienie, skały; poet.

Cupido semper acuens sagittas cote cruenta HKupido ostrzy swoje strzały титтм) bogini tracka, na której cześć na krwawiących się sercach ludzkich. obchodzono uroczystość, zwaną: Co-Cösa i Cossa, ae albo Cösae, tyttia, órum n. (та KoTtmta) H.

Cöus 3. i Cous, i, f. sob. Coos.

ärum, /. 1) etruskie miasto portowe; adi. Cösänus 3.; 2) miasto w Lukanii.

covinnarius, ii, m. (covinnus) wo-cosmoe, órum, m. (xó<jp.ot) naj- jownik celtycki, walczący z wozu.

covinnus, i, m. [wyraz celtycki)

wyżsi urzędnicy na Krecie; było ich dziesięciu.

Cossa, sob. Cösa.

wóz uzbrojony kosami, coxa, ae, /. biodro, kłąb.

dra W. ; 2) lekarz sławny w Rzymie za czasów Cycerona: Craterum di-xisse putato H.

Cvabra, ae, f. rzeczka poboczna Anienu.

erabro, önis, m. szerszeń.

Cragus, i, m. (Kpavo?) góra w Licyi.

Cranaus, i, m. (Kpavaog) heros at-tycki, następca Cekropsa 0.

Cranius 3. odnoszący się do miejscowości tegoż nazwiska na Cefalenii, Korfu L.

Crannön i Cränön, önis, f. (Kpav-(v)tiv) miasto w Tessalii: adi. Crânô-nius 3.

Cratës, tëtis, m. (Kpâ~r₍ç) 1) kome-dyopisarz ateński około г. 450 ; 2) a-kademik, uczeń Polemona; 3) Krates z Mallos, gramatyk.

na, pierwszy komentator Platona, o-koło r. 320.

crates albo crätis, is, częściej pl. crates, ium, f. a) plecionka z gałązek, płot, ogrodzenie: textis cratibus pecus claudere H, salignas umbonum cratis flectunt V splatają tarcze z ga-Crantör, öris, m. (Крхутыр) z Soli łązek wierzbowych, crates favorum w Cylicyi, uczeń Akademika Polemo- V tkanka plastrów miodu; b) faszy-

na: cratibus atque aggere paludem explere C.

crapula, ae, f. podchmielenie, pijaństwo.

eras, adv. jutro.

na Cycerona.

CratTnus, i, m. (КратЬо^) Ateńczyk, poeta starszej komedyi (520—423). Cratippus, i, m. (Kpoitm^oę) pery-crassitudo, inis, f. (crassus) gru- patetyk, filozof z Aten, nauczyciel sy-bośó, gęstość: aëris crassitudo Ci.

crassus 3. adv. crasse, a) tłusty, opasły, gruby; b) przen. gruby, prosty, ordynarny: filum Ci, toga H, si-quid crassi in viro est H brak ogłady. Przysłowie: crassa Minerva iîpro-sty, chłopski rozum, poëma crasse compositum H niezgrabnie, niezręcz-nié; c) gęsty: Boeotum crassus аёг H ciężkie, mgliste, picea crassus cali-gine (ignis) V ogień, z którego wydobywa się gęsty, czarny dym; jako w. pr. przydomek rodu gens Licinia: M. Licinius Crassus Dives, tryumwir, zginął na wyprawie przeciw Partom pod Carrhae r. 54.

creätio, önis, /. (creare) wybór, creätor, oris, m. (creare) stwórca, twórca: urbis Ci założyciel, creator Achillis O ojciec A.

creatrix, ïcis, /. (creare) matka: diva er. V Wenus.

crëber, crëbra, crëbrum, a) bujnie, gęsto rosnący: cr. arbores C, rami C; b) gęsto, blizko obok siebie stojący, ścieśniony, skupiony, liczny: crebra aedificia Ci, ignés S; c) często powtarzający się, częsty: crebras litteras mittere Ci, (poet.) labat ariete crebro

ianua V wskutek częstych uderzeń ta-ranu, pede terram crebra (n. pl.) ferit V raz poraź; przen. bogaty, obfity: sententiis creber; d) często tłómaczy się przysłówkiem: gęsto, często, ciągle: crebri cecidere caelo lapides L, creber vocat Auster V nieustannie wie-

crastinus 3. (eras) jutrzejszy: c. dies Ci, in crastinum (diem) CV na jutro, die crastinä L jutro.

Crätaeis, idis, /. (Kpaxat(ç) nimfa Kr., matka Scylli O.

cràtër, ëris, m. i erätera, ae, f.    jący; labl.) crebro, jako adv. często,

a 0 cr®terra, ae, f. ((xpaxr(p) 1) waza    raz poraź : crebro Catulum nornina-

crëbresco 3. crebrui a) róść, wzmagać się, mnożyć się: crebrescunt au-rae V; b) rozszerzać się: fama cre-brescens T.

⁽ o mieszania wina z wodą, mieszał- bat Ci. wk, krater: non desunt vina creter-

rae 2) krater wulkanu; 3) kon-stellacya.

Craterus, i, m. 1) generał Aleksan-

dały.

crëbritas, tâtis, f. gęstość, zwartość: fiuctuum S, sententiarum Ci bogactwo; częste powtarzanie się: peri-culorum T.

crëdibilis, e. adv. crëdibiliter,

wiarygodny, na wiarę zasługujący, creditor, öris, m. wierzyciel crëditum, i, n. (PPP. od crëdere) pożyczka, dług: cr. solvere sorte L zapłacić dług kapitałem.

credo 3, didi. ditum, a) powierzyć coś komu, oddać w opiekę, zdać na kogo: anna militi credere L. se sua-qne omnia alienissimis C, Aenean credam fallacibus auris V, se ponto cr. O puścić się na morze, se caelo cr. 0 unieść się w powietrze, te aequo mecum crede solo V rozpocznij ze mną walkę na równej ziemi; b) pożyczyć: ei nummum nullum credidit Ci; c) u-fać, darzyć zaufaniem, dowierzać komu: neque credit nisi ei, quem fide-lem putat Ci-, d) wierzyć, dawać wiarę: ego potissimum Thucididi credo N; (pass.) credor, wierzą mi, znajduję wiarę: ora (Cassandrae) non unquam crédita Teucris V, vix equidem cre-dar 0; e) wierzyć w co, uważać za prawdę: imperiti facile ad credendum impelluntur Ci, ne quid de se temere crederent S; f) sądzić, myśleć, mniemać, być zdania, uważać za coś z acc. c. inf., w pass. z nom. c. inf. : quos-cumque idoneos credebat S, volunta-ria morte interisse creditus T; g) credo wtrącone w środek zdania, zawiera ironię i tłumaczy się wyrazami: myślę, sądzę, zapewne, widocznie, tak jest : Hannibal, credo, erat ad portas Ci.

crëdulitâs, tâtis, f. (credulus) łatwowierność.

crëdulus В. (credere) a) łatwowierny, dowierzający; non sum credulus illis V, credula armenta H które nie przeczuwają niebezpieczeństwa; b) łatwo znajdujący wiarę: quidam se vi-disse adfirmabant credula famä inter gaudentes T.

Cremera, ae, m. rzeczka w Etru-ryi koło Veii, wpada do Tybru; adi. Cremerensis. e: dies Cr. T dzień nieszczęśliwy dla Fabiuszów, których 300 poległo nad Cremerą r. 477.

cremo 1. spalić: libros, urbem L, igni cremari C ponieść śmierć na stosie (jako karę); spalić na ofiarę: tu-rea dona cr. V, spolia Iovi victori cremavit L na cześć J.

Cremona, ae, /'. rzymska osada nad Padem, dziś Cremona; adi. Cre-mónensis, e; subst. Cremónenses, ium, m. mieszkańcy Kremony.

Cremönis iugum, nieznana bliżej przełęcz górska w Alpach penniń-skich; tędy przebył Alpy Hannibal L.

cremor, oris, m. sok gęsty, zacierka.

Cremutius 3. nazwa rodu (gens) rzymskiego: A. Cremutius Cordus, historyk za Tyberyusza T.

creo 1. a) stwarzać, tworzyć, powołać do zj'cia : omnes res, quas et créât natura et tuetur Ci; prsen. tri-buniciam potestatem, dictaturam cre-are L; b) płodzić, rodzić: is (Silvius) Aeneam Silvium créât L, fortes cre-ântur fortibus et bonis H. PPP. cre-âtus 3.: Maiâ creatus O syn Mai; c) (urzędników) wybierać : cónsules cr. L, dictatorem Albani Mettium créant L.

Creön, ontis, m. (Kpewv) imię, 1) król Teb, brat Jokasty, szwagier Edypa; 2) król Koryntu, córką jego była Creusa, żona Jasona H.

crepida, ae, /. obuwie greckie, składające się z podeszwy rzemieniami do nogi przymocowanej, sandały. crepidatus3. (crepida) obuty w san

crepfdo, inis, f. 1) krawędź, kraj, brzeg, stok : omnes urbis crepidines Ci, er. saxi V skalisty brzeg.

crepito 1. (frequ. do crepare) raz po raz robić szczęk, chrzęst, brzęk, huk, szum, łoskot: Curetum aera cre-pitantia V dźwięk uderzanych o sie-

Candia albo Kriti ; od tego adi. Cres,

bie talerzy spiżowych Kuretów, crépitantes undae V huczące, crepitans    Crëtis (Kpife) Kreteński; subst. Kreteń-

vocat auster V nieustannie szumiący.    czyk; plur. Crêtes, urn, m. acc. -as,

kreteńscy łucznicy w wojsku rzym-skiem; adi. Crissa, ae (Koîjaaa): Cres-

crepitus, üs, m. (crepare) szczęk, chrzęst, brzęk, huk, szum: nec fulmine tanti dissultant crepitus V huk grzmo- sa pharetra O, Cr. corona O korona tu, cr. plagarum Ci głuchy odgłos ra- Ariadny, cressa nota H znak zrobiony

zów.

kredą; adi. tylko u poetów. Crëtis, crepo 1. crepui, crepitum a) rolaśc.    idis, ; 2) Crësius 3; 3) Critaeus 3;

uderzać; uderzaniem wydobywać głos,    4) Crëticus 3; jako subst. przydomek

ton, dźwięk : cui populus frequens lae-    Q. Caeciliusa Metellusa, który jako

turn theatris ter crepuit sonum H bił    konsul r. 69 podbił Kretę; adi. z koń-

oklaski; b) wydawać głos, głośno mó-    cówką łacińską: 5) Crëtensis, e; subst.

wić, dać się słyszeć: si quid Stertinius    Crëtenses, ium, m. mieszkańcy Krety,

creterra, ae, f. zob. cratera. crëtôsus 3. (crëta) obfitujący, bo-

weri crepat H baje, quis post vina pauperiem crepat H skarży się; c) intr. głosy, dźwięki, tony z siebie wy- gaty w kredę lub glinę białą, używa-dawać: (fons) crêpante desilit pede H ną do pieczętowania.

szemrze, remi fn murice crepuere V zgrzytnęły, sinus crêpantes V szeleszczące fałdy.

crëtula, ae, /. (demin. od crëta) biała glina do pieczętowania; przen.

pieczęć.

crepundia, Drum, n. grzechotka, crepusculum, i, n. mrok wieczorny, zmierzch; ciemność O.

Cris, Crëtis, m., zob. Crëta. crësco 3. crëvi, crëtum a) róść, wyrastać, stawać się, powstawać: hic rosa crescit V, in frondem crines, in

crëtus 3. zob. cernere i crescere. Creusa, ae, f. (Koeouo*) 1) córka Pryama, żona Eneasza; 2) żona Ja-sona.

ramos bracchia crescunt 0 włosy stają się liśćmi... PPP. jako adi. crëtus 3. zrodzony, pochodzący: Aeneas Tro-iano sanguine crëtus V; b) róść, stawać się większym, wzrastać: corpus equis crescere sinito V; c) powiększać    rodu; (z gen. subi.) crimina adversa-

się, wzbierać, wzmagać się: crescit in    riorum JV; b) przen. zarzut: cr. arro-

dies hostium numerus Ci, lacus Alba- gantiae C, rem (alicui) crimini dare nus crevit Ci, luna crescens Ci przybywający księżyc; d) róść w siły, potęgę, znaczenie, wpływ polityczny: sic fortis Etruria crevit V.

na-

crïbrum, i, n. sito, rzeszoto, crimen, inis, n. (por. xpîvew cernere) a) oskarżenie, obwinienie: crimen atque accusatio ex quo nascitur? Ci; (z gen. obi.) cr. ambitus, maiestatis Ci oskarżenie z powodu używania środków niedozwolonych przy ubieganiu się o urzędy, o obrazę majestatu

meum

CiN zarzut uczynić komu z powodu czego, poczytać za winę: sere crimina belli V powody do wojny, crimen est Ci skarga przeciw mnie, crëta, ae, f. (sc. terra od cernere)    cr. Parium N z powodu niezdobycia

*) kreda: creta an carbone notandiiï;    wyspy Paros; c) przen. przedmiot

b) biały lak do pieczętowania: creta    skargi, przewinienie, wina, zbrodnia:

Ша Asiatica, qua utuntur in litteris    crimen posteritatis eris 0 potomni

(obsignandis) Ci; c) biały muł: rapi-    będą cię lżyli, sine crimine vitam de-

dus cretae Oaxes V.    gere F bez winy, silentum vitas et

Crëta, ae, albo Crete, es, (Kprfo) crimina discit V winy. wyspa na morzu śródziemnem, dziś crTminätio, önis, f. (criminäri) obwinianie, posądzanie, potwarzanie, Crispus, historyk rzymski. Z Crispus potwarz: Appii criminationes de Fa- powstało Crispïnus, np. Rufius Cris-bio absente Ci.

pinus, mąż Poppey T.

Crispïna, imię kobiece T; demin.

criminätor, öris, w. (criminari) oszczerca, potwarca: in alios cr. T. Crispinilla: Calvia Cr. T.

crista, ae, f. a) czub, grzebień u

cristatus 3. (crista) ą) czubaty,

crîminor 1. (crimen) a) skarżyć się: ut illi criminantur <S; b) oskarżać, zwierząt: crista epopis O; b) kita szy-posądzać, potwarzać: cr. patres apud szaka: crista comans F. plebem L, te poëtis criminabor T;

c) zarzucać coś komu, winić, żalić się z grzebieniem na głowie (o zmierzeni co: contionibus cotidie meam po- iachj; b) (o hełmie) ozdobiony kitą:

tentiam criminabatur Ci.

cr. Achilles V w hełmie ozdobionym crlminösus 8. adv. criminosë (cri- kitą, cassis cr. pennis 0 hełm ozdo-

men) obwiniający ; oszczerczy, potwar- biony pióropuszem, czy : orationes criminosae in patres L, criminosë de bello loqui S, crimi-nosis iambis pone modum H złośliwe jamby poskrom.

Crïmissus albo Crlmïsus, i, ui.

iKwjjLtooó;) rzeczka na Sycylii koło Se-gesty, nad którą Timoleon pokonał Kartagińczyków XV.

crlnalis, e (crinis) a) służący dc włosów: aurum cr. F złota przepaska Sokratesa, do włosów subsi. ornabat curvum

Crithote, es, f. (Kpit)w:rj) miasto na Chersonesie trackim N.

Critiäs, ae, m. (Kpt-Gę) jeden z 30 tyranów w Atenach r. 404.

criticus, i, m. (ó хргтом;) krytyk, znawca.

Crito, onis, m. (Kpizo>v) przyjaciel Sokratesa,

Critobulus, i, m. (KpcrößouXo;) uczeń

Critolaus, i, m. (Kpizó/.zo;) 1) filozof perypatetyk, z Karneadesem posłował r. 155 do Rzymu Ci; 2) generał achajskiego związku r. 147 Ci.

Crocalë, es, /. nimfa u O.

crinale capillos 0 dyadem złoty: b) podobny do włosów: corpus cr. O (o ciele polipa).

croceus 3. (crocus) a) szafranowy:

crinis, is, m. a) kosa, warkocz: femina procedit crinibus emptis O; b) plur. i sing, włosy nagłowie: cri-    odores V; b) koloru szafranu, szafra-

nibus Iliades sparsis F; с) рггеп. ogon    nowy, złoto-żółty: Tithoni croceum

komety: crinem volantia sidéra du-    cubile V, chlamys F.

crocodllus, i, m. (xpoxoBsiXo?) kro-

crocotus 3. (xpoxw-óc) barwy sza-

cunt V; FP1J. jako adi. crlnltus 3. owłosiony, \vłosem porosły, długo- kodyl. włosy: cr. Iopas V, Gorgonis os cri-nitum anguibus Ci z wężowymi splo-    franu, szafranowy, żółty; snbst. cro-

tami, galea iubä crinita F hełm, zdób-    cöta, ae, /. suknia kobieca szafrano-

ny grzywą końską, stella cr. Ci ko-    wej barwy.

crocus, i, m. i crocum, i, n. (xoó-Crispïna, Crispinilla, Crispïnus, /•&;) a) szafran; b) рггеп. barwa sza-sob. crispus.

crispo 1. (crispus) wprawić, wywijać w ruch drżący: bina manu cris-pans hastilia V.

crispus 3. kędzierzawy; subst.

Crispus, i, m. przydomek wielu ro-

dów (gens) rzymskich: C. Sallustius niony w szafran O.

meta.

franowa: vestis pieta croco F; c) woda szafranowa; skrapiano nią scenę w teatrze, stąd »crocus« = scena u Horacego: crocum lloresque perambulat fabuła.

Crocus, i, m. młodzieniec, żarnie-

Croesus, i, m. (Kpolooę) bogaty król Lidyi; preen, bogacz.

crotalum, i, n. (xpotaXov) grzechotka; plur. kastaniety.

Crotön i Croto, on is, albo Cro-tona, ae, f. (Koó~wv) miasto nadbrzeżne w poîudn. Włoszech, dziś Crotone.

Crotôniâtës, ae, m. (Kpotumetoię) mieszkaniec Kr., Krotoniata; adi. Cro-lóniensis, e.

cruciämentum, i, n. narzędzie tortury; tortury, katusze.

cruciâtus, vis, m. (cruciare) a) katusze, tortury, męki; b) śmierć jako kara. wśród katuszy : per cruciatum interfici Ci wśród mąk, in cruciatum venire C narażać się na męki.

c* ucio 1. męczyć, katować, pastwić się nad kim; preen, trapić, dręczyć, nękać: ilia se ipsa cruciavit Ci.

crûdëlis, e, adv. crüdëliter (cru-dus) a) okrutny, bez litości, bez czucia: crudelissimus tyrannus Ci; b) preen, okropny, straszny: er. funus V;

c) srogi, okrutny: dominatio, poena Ci, crudelissimum nomen N sława o-krucieństwa.

crüdelitäs, ätis. f. okrucieństwo, srogość: civium cr. erga nobiles N.

crüdesco 3. (crudus) stawać się surowszym, bardziej szorstkim;preen. wzmagać się, pogarszać: crudescit morbus V, pugna V wrze krwawa walka.

cruditas, ätis, /. (crudus) niestrawność żołądka.

crudus 3. (por. cru-or) a) krwawy, ociekający krwią: vulnera cruda O;

b) niegotowany, surowy : exta cruda victimae L\ c) preen, nieobrobiony, surowy: crudo pugnam committere caestu V z niegarbowanej skóry = crudus pero V; d) (o owocach) niedojrzały, zielony: poma cr Ct;*preen. er. scTvitium T zbyt świeża, cruda senectus T krzepka starość, equa cruda marito H za młoda; e\ (o żołądku) źle trawiący, zepsuty; f) (o charakte-Słownik.

ree) srogi, okrutny, nielitościwy : er. Diomedes 0, er. ensis V.

cruento 1. skrwawić; a) krwią o-bryzgać: manus suas N; b) preen. skalać, splamić (krwią): se caede ne-faria cruentavit Ci, deos er. T znieważyć; c) ból sprawić, dokuczyć: haec te lacerat, haec cruentat oratio Ci.

cruentus 3. a) krwią zbroczony, skrwawiony, krwawy : P. Clodii cru-entum cadaver Ci, cr. victoria S krwawe, bo wiele krwi kosztowało, gau-dens Bellona cruentis (n. pl.) H Bellona ciesząca się krwi rozlewem, cr. epistoła T krwawy rozkaz; b) krwi chciwy, żądny, okrutny, srogi: cr. hostis, ira H; c) czerwony jak krew: cruentaque myrta V; /'poet.) cruento dente lacessiti H zębem zawiści.

crumëna, ae, /. woreczek na pieniądze, kiesa; preen, pieniądze: non déficiente crumena H.

cruor, óris, m. krew świeża, tryskająca z rany, strumień krwi: cruo-rem ore reiectare V: preen, przelew krwi, mord, rzeź: vivere in cruore Cinnano Ci podczas krwawych rzezi Cynny.

crupellärius, ii, m. szermierz o-pancerzony u Eduów T.

Cruptoricis villa, miejscowość w kraju Fryzów T.

crus, cruris, n. goleń, noga (u lu-dzi i ewiereąt) : crura fra eta Ci, crura bovis, equi V.

erüsta, ae, /. a) skorupa lodowa, kra; concrescunt subitae currenti in flumine crustae V: b) preen, krusta, kora, skorupa; c) (na naczyniach złotych i srebrnych) rzeźby przylutowa-ne, reliewy: vasa deferuńtur; quae pro-barant, iis crustae detrahebantur Ci.

crustulum, i, n. (demin. od crustum) ciastko, kołacz: pueris dant crustula H.

crustum, i, ». pieczywo, ciasto, placek : crustis viduas venantur H.

pokój.

Crustumeria, ae, f. albo Crustu-merium, ii, n. starożytne miasto sa-bińskie nad Tybrem. 20 km. od Rzymu; CrustumTni, óriim, m. mieszkańcy Kr. U Wergilego, ponieważ Crustumîni nie nadaje się do hexa-metru. czytamy: Ardea Crństumeri-que... adi. Crństumiis Syrii'sque pin's V.

crux, cru cis, /. a) pal, szubienica kształtu litery T albo krzyża, na której zawieszano albo przybijano zbrodniarzy: in crucern tollere Ci, in cruce süffigere IL cru ci sü ffigere Ci, cruci affigere L; b) kara ukrzyżowania: alicui crucem minari Ci; c) przen. męczarnie, katusze : quae crux ei potest satis supplied adferre Ci.

Ctesiphön, öntis (Kx^at-ftov) В przyjaciel Demostenesa, którego bronił w mowie o wieńcu; 2) miasto nad rzeką Tygrysem, stolica Partów T.

cubicularis, e (cubiculum) do sypialni należący: leefus c. Ci.

cubicularius 3. do sypialni należący; subst. {dom. servus) kamerdyner, pokojowy.

cubiculum, i. n. sypialnia; izba,

cubile, is, n. a) łoże; loże małżeńskie: castum servare cubile coniugis V; b) miejsce do spania, sypialnia: cum quod ineas cubile, non sentis Ci; {poet.) ad ortus solis ab Hesperio cu-bili H od zachodu do wschodu; c) {zwierząt) legowisko, gniazdo: bestia-rum L; d) przen. źródło złego, początek Ci.

cubital, älis, n. węzgłowie do o-parcia rąk i nóg.

cubitalis, e (cubitum) łokieć długi, łokciowy.

cubito 1. {freąu. do cubare) wylegiwać się

cubitum, i, n. i cubitus, i, m. a)

łokieć (część ramienia). Ponieważ Rzymianie przy stole leżeli, stąd wyrażenia: in cubitum iam se conviva re-ponęt H, et cubito remanete presso H-, b) łokieć (miara).

cubo 1. cubui, cubitum a) leżeć: in leetica Cubans Ci; preen, o stokach gór łagodnie opadających: Usticae cubantis saxa H; b) leżeć przy stole, obiadować, ucztować: Cubans agit laetum convivarn H; с) leżeć w łóżku, spać: cubitum ire Ci iść spać; d) leżeć w łóżku z powodu choroby, być chorym : cubat is trans Tiberim H, cubât hic in colle Quirini H. cubus, i, m. kostka, sześcian, cucülus, i, m. kukułka. Naśladując głos kukułki wyszydzano leniwych wieśniaków, opóźniających się z pracą około winnic i sadów, gdyż z przylotem tego ptaka już drzewa puszczają liście; stąd u Horacego czytamy: com-pellans voce cuculum.

cucumis, meris, m. ogórek, cucurbita, ae, /. dynia, cüdo B. cüdi, cGsum, bić, kuć. Cugerni, örum, m-. lud germański w okolicy Cleve-Berg T.

cuias, ätis, m. (cuius 3.) skąd rodem? co zacz? co za krajan?

cuicuimodi {gen. od quisquis i modus) jakiegokolwiek rodzaju, jakikolwiek: cuicuimodi es, T. Rości? Ci.

cüius 3. (jestto przymiotnikowo u-zyty gen. zaimka quis, cuius) a) (py-tajne) czyj, do kogo należy?: die mihi , Damoeta, cuium pecus? V; b) {względne): Apronius certiorem facit istum, cuia res erat Ci.

cüiusdam-modi, jakiegoś rodzaju, cüiusque-modi (po największej części pisze się oddzielnie) wszelkiego rodzaju, wszelaki.

cuius-modi, jakiego rodzaju? jaki? culcita, ae, /. poduszka, materac, cüleus albo culleus, i, m. (;touXe<k) wór skórzany, wątór. culex, icis, m. komar, culiila, ae, f. kielich, puhar. culina, ae, /. kuchnia; przen. jadło, culmen, inis, n. a) łodyga roślin,

cultus V uprawa roli na sposób daw-culpa, ae, /. a) wina, przewinie- ny ojców, qui cultus habendo sit penie: culpa meä z mojej winy, in cul- cori V; b) przen. yciała i ducha) pie-pa esse CiL albo versari C być win-    lęgnowanie, ćwiczenie, kształcenie,

źdźbło, słoma; b) przen. {słomiany)    nie, uprawa, pielęgnowanie, hodowla:

dach, szczyt dachu, kalenica: tugurï    agri c. Ci rolnictwo, c. vifcis Ci, nec

congestum cespite culrnen F, c. aedislo-    cultura (— agricultura) placet longior

visi; c) przen. najwyższy punkt, szczyt,    annua H; b) przen. kształcenie, uszla-

wierzchołek: 1) culmina Alpium C,    chetnianie: philosophia est c. animi

c. summum hominis L głowa; 2) c.    Ci; c) cześć, uwielbienie, szacunek:

caeli Ci zenit; 3) c. fortunae L szczyt    dulcis inexpertis cultura potentis a-

szczęśc.ia.    mici H.

culmus, i, m. a) źdźbło; bi kłos:    cultus, us, m. (colere) a) uprawa,

Cerealis c. V zboże; c) słoma, dach pielęgnowanie, hodowla, staranie: re-slomiany: Homuleoque horrebat regia giones omni cultu vacantes Ci, patrii culmo O.

nym, extra culpam esse Ci być nie-    wykształcenie: quibus neque mos ne-

que cultus erat S; dj sposób życia: c. vitae Ci, gens dura atque aspera cultu V, eum eodein cultu, quo libe-ros habuit S tak samo wychował jak

życia, polor, ogłada: cultus humani-

winnym, hominem in culpa ponere Ci uważać za winnego, rem in culpam convertere Ci winę czego przypisać; b) przen. winny, sprawca: continuo culpam ferro compesce V zaraz chorą własne dzieci; e) wykwintny sposób owcę (przyczynę zarazy) zabij.

V licho odziana, c. dotalis T; g) cześć.

culpo 1. (culpa) a) łajać, ganić, po- tasque provinciae C; f) strój, szaty, tępiać; b) winić, obwiniać, winę przy- ozdoby: regius c. N, miseranda cultu pisać : culpatus Paris V winny.

sui respondit T co do zaszczytów mu culter, cultri, ni. nóż: culter ton- przyznanych, odpowiedział...

culullus, i, m. zob. culilla, ae. cum, starołac. com pozostaje niezmienione przed wargowymi i częściowo samogłoskami (com-bibere, com-edere) albo m odpada (co-ire, corn. (colere) a) uprą- hibere), upodabnia się (con-gredi, con-wiacz. hodowca: cultor terrae, vitis C; ferre) albo assymiluje się przed liquida bi wieśniak: pecora cultoresque in a- (col-labi, cor-ruo). Cum jako praepos. gris erant S; c) mieszkaniec:

cultellus, i, m. {demin. od culter) uwielbienie: deorutn c. Ci, de cultu nożyk.

na

'Orius Ci nożyce; (poet.) fugit ас me sub cultro lmquit H oddaje mnie pastwę natrętowi.

cultio, önis, f. (colere) uprawa: agri c. Ci rolnictwo.

cultor, oris,

cedere, ducere, esse, habitare, dormi-

c. ne- z abl. z. wraz, obok, nie bez, razem: nioruin ^ insularum L; d) przyj a- a) wyraża towarzyszenie komu albo < iel, zwolennik: c. bonorum L pa- przebywanie razem po słowach: ire. tiyofów; e) przen czciciel, wielbiciel:

re itd.: tecum venitque manetque, tecum discedet 0; b) przynależność: cum satis arbusta simul 0, Olympus cum dis O; c) posiadanie wspólne i spóldziałanie: urium imperium unum-que magistratum cum ipsis habere L, cum aliquo loqui C; d) (o rzeczach) mieć coś przy sobie, na sobie, być

Parous deorum c. H, numinis 0.

nemorum

cultrix, îcis. f. (colere) a) ta, która się zajmuje uprawą, hodowlą: rerum, quas terra gignit, cultrix ars agrico-larum Ci; b) mieszkanka:

c' ^"alonia virgo V Dyana; c) czcicielka

cultura, ae. /. (colere) a) uprawia

li*

w coś zaopatrzonym: stabant cum vestibus atris 0, cum armis, ferro e-ruptionem facere C; e) (o czasie) na oznaczenie, ze coś równocześnie się odbywa: z, wzaz z, równocześnie: cum primo lumine sobs V, exit Crassus cum nuntio C wraz z otrzymaną wieścią; f) dla wyrażenia okoliczności u-bocznych towarzyszących, tak zewnętrznych jak i stanu duszy: z, wśród: cum silentio auditi sunt L, magno cum periculo C, cum bona gratia Ci po dobremu ; (dla wyrażenia skutku) Athenas magna cum offensione ci-vium rediit N ku wielkiemu niezadowoleniu; g) (ograniczające) tylko z, tylko pod warunkiem: quibus vide-mus optabiles mortes fuisse cum gloria Ci pod warunkiem, że towarzyszy śmierci sława, ei omnia cum pretio honesta videbantur S’ byle tylko zysk przynosiło, Antium colonia missa cum eo, ut (ne) Antiatibus permitteretur L z tem zastrzeżeniem, by...

cum (starolac. quom, quum) pierwotnie partykuła czasowa, następnie także wyraża i inne stosunki. Rozpoczyna zdania czasowe, przyczynowe i przyzwolone. Do grupy pierwszej zaliczamy zdania czysto czasowe, o-kreślające bliżej czas trwania lub okoliczności, wśród jakich odbywa się czynność zdania głównego i te wymagają indic.; jeżeli chodzi o związek wewnętrzny między zdaniem głównem i pobocznem — coniunctiv. Cum z indic. a) cum temporale: gdy^ kiedy: animus пес cum adest, nec cum discedit, apparet Ci; b) gdy w tem} gdy nagle (cum inversum): iam ver-appetebat, cum Hannibal ex hibernis moviti; c) cum iterativum: ilekroć, ile razy z indic. Imprf. albo Plprf.: cum rosam viderat, tum incipere ver arbi-trabatur Ci; d) cum ex p 1 i ca ti v u m: gdy, przezto że: de te, Catilina, cum quiescunt, probant;, cum patiuntur, decernunt; cum tacent, clamant Ci;

e) cum z coniunctivem jako cum narrativ um: Epaminondas, cum vicisset Lacedaemonios atque ipse gravi vul-nere exanimari se videret, quaesivit... N; f) cum causale: gdyż, ponieważ: cum Parum reconciliare non posset, copias e navibus eduxit N; g) cum concessivum: chociaż, aczkolwiek : refugere cum posset, perire maluit N;

h) cum ad ver sativum: podczas gdy, gdy tymczasem, gdy przeciwnie : homo solus particeps rationis, cum cetera sint omnia expertia Ci. Cum-tum: jak-tak, zwłaszcza: cum antea disti-nebar occupationibus, tum hoc tempore multo distineor vehementius Ci; (tum wzmocnione przez maxime) cum in aliis rebus, tum maxime... N. Samo cum maxime: właśnie, szczególnie, osobliwie: paret cum maxime mortuo Ci.

Cümae, ärum, f. ( Kuarj) miasto greckie w Kampanii, założone przez osadników z Cumae eolskiego w A-zyi M.; adi. Cümaeus 3. albo Cümä-nus 3.; subst. Cumäni, örum, m. mieszkańcy miasta K. cumba, zob. cymba. cumera, ae, f. kosz, skrzynia na zboże: c. frumenti H.

cumïnum, i, n. (xupuvov) kmin. сшп-maxime, zob. cum. cum-prlmis, wśród pierwszych, szczególnie, osobliwie: homo cumpri-mis domi suae locuples Ci.

cum-que, cun-que zwykle w połączeniu z zaimkami względnymi qui, quae, quod i z przysłówkami ubi, unde, quot itd. Samo znajdujemy tylko u poetów: mihi cumque salve rite vo-canti H kiedykolwiek cię wezwę, tj. zawsze.

cumulo 1. (cumulus) a) znieść na kupę, na kupę zgromadzić, skupić, napiętrzyć: arma in ingentem acer-vurn c. L stos z broni usypać; przen. aliud super aliud cumulatur nostrae familiae funus L śmierć zabiera je-

dnego po drugim, honores, probrain    powolny: Fabium pro cunctatore se-

aliquem c. T obsypać, obrzucić; b)    gnem compellabat L (przydomek ten

zapełnić, zasypać: cumulatae corpo- »zwłoki« albo »mitręgi« nadano pro-ribus fossae T; przen. c. aliquem mu- dyktatorowi Fabiuszowi Maximusovvi. neribus V, laude Ci obsypać, сити- cunctor, äri, atus sum, ociągać się, lari gaudio Ci unosić się radością; wahać, zwlekać, być niezdecydowa-

c) pomnażać, powiększać: aes alie- nym: inter pudorem et iram cuncta-num usuris L: d) dopełnić, uzupeł- tus T cunctans super tanta re T nie-nić: summum bonurn cumulatur Ci zdecydowany, regina cunctatur tha-osiąga miarę najwyższą; PPP. jako lamo V długo bawi w... adi. cumulätus 3. adv. cumulate a) cunctus 3. (z con-iunctus) a) złą-skupiony, nagromadzony; przen. po- czony razem, cały (sing, tylko przy mnożony, obfity: gloria cumulatior wyrazach zbiorowych): c. populus, ci-redit L tem pełniejsza, veniarn сити- vitas, Graecia; b) plur. wszyscy ra-latam morte remittam V hojnie od- zem, pospołu: Siculi cuncti Ci, cen-płacę moją śmiercią; b) skończony, turiae cunctae C; subst. cuncta, ôrum, doskonały: perfecta virtus eu mulata- n. wszystko razem, ogół: cuncta sce-que Ci szczyt doskonalej cnoty.    lerum suorum T, cuncta terrarum H

cumulus, i, m. a) kupa, stos, mno- świat cały. gość, mnóstwo: c. hostium, Gallorum cuneatim adv. (cuneuś) w formie i trupów, armorum L; b) wezbranie: klina, klinem: c. consistere C w zwar-с. aquarum 0, insequitur cumulo prae- tych rotach.

klinek.

ruptus aquae mons V góra wody śpię- cuneätus 8. (cuneus) klinowaty, trzona; c) przen. nadmiar, nadwyżka, spiczasty, zakończony ostro jak klin: szczyt, korona, uwieńczenie: ad illam forma scuti ad imum cunoatior L. praedam damnatio Roscii velut cu- cuneolus, i, m. (demin. od cuneus) mulus accedat Ci.

cünäbula, orum, n. legowisko, le-że, kołyska; przen. e. gentis V ojczy-    drzewa:    quercum cuneis scindebat V,

zna, kolebka; (poet, o ulu) sese in eu-    iamque    labant cunei V kołki, kliny,

którymi okręt spojony; b) przen. klin cunae, ärum, f. kołyska, gniazdo 0. jako figura geometryczna: Britannia cunctäbundus 3. (cunctari) ocią-    velut in    cuneum tenuatur T; c) szyk

gający się, wahający, zwlekający, po-    bojowy    formy klina czyli szyk klino

wy: cuneo facto celeriter perrumpere cunctans, antis, ado. cunctanter C, turbati cunei V; d) rzędy siedzeń

wa- w teatrze, kurytarzami poprzedzielane : cunei theatri V.

cuneus, i, m. a) klin do łupania

nabula condent V.

wolny.

(PPr. od cunctari) ociągający się, hający, niezdecydowany, powolny; preen, glaebae cunctantes V twarde, refringit (ramurn) cunctantem V opie- dnik. podkop, mina, szacht: eunieulos

agere ad aerarium Ci, eunieulo moe-

cuniculus, i, m. podziemny cho

wającą się.

cunctätio, önis, /. (cunctari) ocią- nia suffödere L. ganię się, wahanie, powolność: inter cunctationem ingrediendi oppressi sunt L podczas gdy wahają się, czy wejść.

cunctator, oris, m. (cunctari) skłonny do ociągania się, namyślający się,

cunnus, i, m. przen. dziewka, kobieta: fuit cunnus causa belli H, cunnus albus H dostojna matrona w białej stoli.

cunque, zób. curnque.

сира, ae, /. beczka, kufa, kadź.

cüpëdia, ae, /. sob. cuppedia. Cupïdineus B. Kupidynowy: teia O lvupidyna; zob. Cupido.

cupiditàs, atis, f. a) pożądanie, żądza, pragnienie, chuć, pociąg, namiętność : c. pecuniae NC, imperii N, laudis et gloriae Ci; b) żądza miłosna, miłość: cupidilate matris expulsa ex matrimonio filia Ci; c) żądza, pragnienie zaszczytów, ambicya, ambitne dążenia: non mediocri cupiditate adri-puit imperium Ci, c. popularis C am-bilne dążenia demagogów; d) chęć używania życia, rozkoszy: vita dis-iuncta a cupiditate Ci, vita hominum sine cupiditate agebatur S; e) chęć posiadania cudzej własności, chciwość: avaritia et cupiditas Ci; f) stronniczość: sine cupiditate iudicabunt Ci.

cupldo, inis, /. (u Horacego mascul. od cupire, pob. forma do cupere) a) pożądanie, pragnienie, żądza, chęć; plur. namiętności : c. pecuniae, imperii, honoris S, urbis potiundae L, animus cupidine caecus S, b ) popęd płciowy, chuć, żądza zmysłowa: tur-pique cupidine capti V, somnos cu-pido sordidus aufert H; c) chciwość: cupidinis ac rapinarum incusari T;

d)    żądza zaszczytów, ambicya : cupido atque ira pessimi consultores S; e) Cupldo, bóg miłości, Amor.

cupidus 3. adv. cupide (cupere) a) pożądliwy, żądny, namiętny: potestis igitur cupidos moderatis anteferre? Ci, se pecuniae cupidum fuisse Ci, c. rerum novarum CiC; (s infin.) c. mori O; (s gen. gerundii) c. pugnandi C; bi zakochany, miłośnym opanowany szałem: cupidi amantes V; c) samolubny, chciwy : consilium tam cupidum Ci, homo non c. neque adpetens Ci; d) oddany, komu, przywiązany: quam cupidus mei Cestilius fuerit Ci;

e)    stronniczy: iudex cupidior Ci. Cupiennius, ii, w. nazwa rozpustnika u Horacego.

cupio B. staroiac: forma cupire,

stąd cupivi (cupii), cupilum a) pożądać, pragnąć, chcieć, życzyć sobie (wyraża zamsze naturalne pożądanie) : neque id adsequi potuisset, etiam si cupisset Ci, cupio omnia, quae vis H życzę ci jaknajlepiej ; [najczęściej z infin.) cupio discere, audire Ci; (z acc. c. infin ) quem suis bonis esse here-dem cupiebat Ci ; (z nom. c. infin.) cu-pit formosa videri O; b) zmysłami pożądać : Mars videt hanc visamque cupit 0; c) {z dat.) sprzyjać, być życzliwym dla kogo: favere et cupere Helvetiis C; PPr. jako adi. cupiens, tis, adv. cupienter, pragnący, pożądający, życzący sobie : c. liberorum T, novarum rerum T, Marius cupientis-sima plebe consul factus est S na u-silne życzenie ludu.

cupïtor, oris, ж. (cupere) pożądający T.

cuppedia albo cüpëdia, ae, f. ła-kotliwość, łakomstwo.

cupressëtum, i. n. (cupressus) las albo gaj cyprysowy.

cupresseus 3. (cupressus) z drzewa cyprysowego.

cupressifer, fera, ferum, rodzący cyprysy.

cupressus, i, f. (u poetom) cupressus, üs, f. i cyparissus, i, f. (чияй-ptcaog) cyprys; przen. szkatułka z drzewa cyprysowego: carmina levi servanda cupresso H; personif. Cyparissus, i, m. młodzieniec zamieniony w cyprys О.

cuprum, zob. Cypros. cur, pocóż więc? dlaczego? a) за-miśle: dicam, cur inutile sit Ci, quid erat causae, cur in senatum cogérer Ci; b) niezawiśle: cur a me hoc praesidium petiverunt? Ci.

cura, ae, f. troska, i to : a) troskliwość, troskliwe staranie, staranność: non sine cura rem administrant N, cura rei p. Ci, colendi cura V troskliwa opieka, est mihi cura alicuius rei HOL troszczę się o coś, mam staranie

cürätor, öris, m. (curare) a) wiadowca, dozorca; b) opiekun, kurator: credis

o coś, mihi aliquid curae est, alicu-ius rei curam habeo LO i aliquid curae habere CiNS dbać o coś, troskliwie chodzić koło czego; b) uwaga, baczność: dum omnium cura in Ve-iens bellum intenta est L; c) zajmowanie się czemś, studyum : ad tuam eruditionem et ingenium cura et me-ditatio accessit T, przen. quorum in manus cura nostra venerit T moja książka; d) pielęgnowanie, hodowla, uprawa: cura boum У, c. lentis F;

e) strojenie się, ubiór, strój: cura iu-vat formam O; f) pielęgnowanie rannych, chorych, troskliwość: post proe-lia saucios cura sustentabant T; g) opieka, nadzór, wychowanie: sororis filios in cura habere L; przen. Anchi-ses cura deüm V A. ulubieniec bogów = raucae, tua cura, palumbes V;

h) zawiadowanie, zarząd, kierownictwo: magistratus et imperia et omnis cura rerum publicarum S; i) troska, kłopot: magna cura et sollicitudine me liberabis Ci; j) kłopoty, udręczenia miłosne: et iuvenum curas et libera vina referre H; k) ciekawość: curä iugenii humani L. cüralium, zob. corallium. cürätio, önis, f. (curare) a) staranie, troskliwość, pielęgnowanie: c. corporis CiL; b) leczenie: dolores ca-piebat ex curatione N; c) przen. zawiadowanie, zarząd, nadzór: qui in curatione erant regni C zawiadowcy państwa.

za-

non curatoris egere a praetore dati H; c) przen. zarządca, zawiadowca, kierownik: fidus negotiorum c. S, c. rei publicae <S przedstawiciel, zastępca.

curculio, önis, m. wołek zbożowy. Cures, ium, /. starożytna stolica Sabinów, dziś wieś Correse, 35 km. na półn. wschód od Rzymu; adi. Cu-rensis, e.

Cürëtes, um, m. (Коирг^г;) kapłani Jowisza na Krecie; siad Cürëtis, idis, f. (Kouprpę) terra O Kreta.

cüria, ae, f. zgromadzenie Rzymie: a) zgromadzenie senatu, senat: vindex temeritatis et moderatrix officii curia Ci, pro curia inversique mores! H; b) przen. miejsce zebrań senatu, ratusz, kurya; c) kuryami zwały się poddziały trzech pierwotnych tribus, z których składała się ludność rzymska, a było ich 30: Romulus cum populum in curias XXX divideret, nomina (mulierum Sabinarum) curbs imposuit L; d) przen. miejsce zebrań kuryi. Na Palatynie, po stronie wschodniej koło łuku Konstantyna znajdował się ten budynek, zw'any: curiae veteres T w przeciw, do curiae novae.

cûriâlis, e, należący do kuryi, członek kuryi, gminy.

cüriätim adv. kuryami, w porządku kuryi.

Cüriätii, drum, m. ród albański, z którego pochodzili trzej bracia bliźniacy, walczący z 3 Horaeyuszami L.

curiätus 3. (curia) a) z kuryi składający się: comitia curiata CiL zwało się zgromadzenie pierwotnych kuryi, których prawa polityczne przeszły z czasem na comitia centuriata i tributa; Ы przez kurye uchwalony: lex curiata CiL.

cörio, önis, m. a) tak się zwali naczelnicy 30 patryeyuszowskich kuryi (zob. curia), przewodził zaś im curio maximus; b) kapłan kuryi L.

Cürio, önis, m. przydomek rodu rzymskiego gens Scribonia.

Curiosolïtes, urn, acc. as, m. lud gallicki w dzisiejszej Bretanii C.

cüriösus 3. adv. cüriôsë, a) ciekawy, chciwy wiedzy : ne aliis molestus, vobis curiosus viderer Ci; b) dokładny, staranny: Chrysippus in omni historia curiosus est Ci.

cûris, is, f. dzida w języku Sabi-

amnes

nów; stąd ma pochodzić nazwa Qui-rites i Quirinus.

Curius 3. nazwa rodu (gens) ple-bejskiego, z którego pochodził M’ Curius Dentatus, konsul r. 290, zwycięzca Samnitów, a podczas drugiego konsulatu r. 275 zwycięzca Pyrrusa pod Beneventum, wzór starorzymskiej virtus H.

euro 1. a) dbać o coś, mieć staranie, pieczę nad czemś, starać się, troszczyć się, opiekować : magna dii curant, parva naglegunt Ci; (następuje zd. z ut lub bes ut): imprimât, curä, Maecenas signa tabelłis H, cura, ut valeas = bądź zdrów; {następujeinfin.): si curas esse, quod audis H jeżeli chcesz; non euro s infin. niechcę, wzbraniam się: non sequi curat Pro-serpinam atram F; (następuje асе. де-rundii): pontem in flumine faciendum eu ravit C kazał most zbudować; b) kłopotać się czem, zajmować się, załatwiać coś : domi forisque omnia с. S, negotia aliéna Ci, mandatum prae-cepturh CiN wykonać; c) mieć staranie o coś, pielęgnować: corpus c. F wypoczywać, vites F, cutem c. H dogadzać sobie, {poet.) curatus capillos inaequali tonsore H nierówno ostrzyżony; d) (o ofiarach i obrzędach religijnych) sprawować, składać: religio-nes c. Ci, sacra per sacerdotes c. Ci, quaeque prodigia curarentur L złe wróżby za pomocą ofiar starać się odwrócić, przebłagać; e) kierować, dowodzić (o wodzach): iussus ab senatu bellum maritimum curare L, legiones c. T, ipse apud primos erat, in po-stremo legatus curabat S miał komendę; f) (chorych) pielęgnować, leczyć: morbum c. Ci, vulnus L; g) (o pieniądze) wystarać się, dostać : pe-cuniam c. L; wypłacić: redemptori tuo dimidium pecuniae curavit Ci. PPP. jako adi.:

cürätus 3. adv. cüräte, starannie pielęgnowany, wypielęgnowany: me bene curata cute vises H o pulchnych policzkach; przen. baczny, staranny: curatius disserere T, curatius legi T między wierszami, curatissimae pre-ces T usilne prośby.

curriculum, i, n. (currere) a) bieganie, bieg; b) wyścigi konne i piesze: c. equorum L; c) obieg, bieg, droga przebyta: c. solis et lunae Ci, noctis F, exiguum vitae c. Ci; d) przen. tor wyścigowy, plac wyścigów : athle-tae se in curriculo exercentes Ci, przen. haec sunt curricula mentis Ci drogi myślącej duszy.

curriculus, i, m. (demin. do currus) wóz wyścigowy: curriculo pul-verem colligere H.

curro 3. cucurri, cursum, a) biedź, pędzić, spieszyć: curritur in forum L, cur non eosdem cursus cucurrerunt? L dlaczego nie obrali tej samej drogi?; b) biegać w zawody: qui stadium currit Ci; c) (o okrętach) płynąć, żeglować: fractis remis c. F; d) (o wodach i rzekachJ biedź, płynąć: in aequora currunt F; e) (o ciałach niebieskich) krążyć: currebant per annum sidera O, (o kole zduńskiem) obracać się, kręcić się: currente rota H; f) przen. (o czasie, życiu) biedź, płynąć, upływać: currit aetas H, cu-currit hiems O; (o słowach i myślach) płynąć, szybko po sobie następować: currit oratio Ci; g) (o rzeczach) otaczać, ozdabiać: chlamys, quam cir-cum purpura cucurrit F, cucurrit fri-gus per ossa O zimny dreszcz kości przenika, rubor, fremor per ora F rumieniec wybiega na twarz; h) (poet.) talia saecla currite F sprowadźcie swoim obrotem (o wrzecionach Park).

currus, üs, m. a) wóz; b) wóz bojowy: curru proeliari T; c) wóz wyścigowy: ruunt effusi carcere currus F; d) wóz tryumfalny, przen. tryumf: Paulli currum rex Perses honestavit Ci; e) pług na kołach, koleśnica: sti-va, quae currus a tergo torqueat imos

F; f) konie u wozu: curru(i) dat lora dążenie do jednego celu, spółubiega-

secundo F.

nie się, spólzawodnictwo: illa iactatio cursim (currere) biegiem, spiesznie, cursusque popularis Ci ; I) karyera:

szybko.

cursito 1. (frequ. do cursare) czę-

honorum c. Ci.

Curtius 3. nazwa rodu (gens) sto, tu i tam biegać: hue et illuc c. rzymskiego, pierwotnie sabińskiego:

CiH.

1) Mettius C., Sabińczyk, walczy! po curso 1. (frequ. do currere) biegać, porwaniu Babinek z Rzymianami; 2)

biegać dokoła.

curto 1. (curtus) skrócić, obciąć;

M. C. rzuci! się, ofiarę czyniąc z sie-cursor, öris, m. (currere) a) spó!- bie, w otwór powstały na forum r. zawodnik w biegu: in stadio curso- 362; 3) Q. C. Rufus za cesarza Klau-res exclamant Ci, cursor frena reten- dyusza, autor 10 ks. de rebus gestis tat equi O jeździec; b) posłaniec, go- Alexandri M. nieć: rem per eursores nuntiare T.

cursus, üs, m. al bieganie, bieg preen, uszczuplić H.

curtus 3. skrócony, obcięty, za krótki: c. mulus H kastrowany, c. Iu-daeus H obrzezany ; preen, curta res H szczupły majątek.

curülis, e (currus) a) do wozu wy-

(piesey): c. rapidus F, incitato cursu C przyspieszonym biegiem; pęd, lot, bieg (konia): quadrupedis c. O, ex-ceptus tergo (equi) cursum in medios (hostes) dedit У skierował pędem konia w środek...; b) lot (ptaków): quo ścigowego należący, wyścigowy: equi cursu (avis) deserta petiverit F; c) ja- curules L; b) wozem się posługujący, zda (okrętem), podróż: c. navium; d) wozem jadący: stąd ma pochodzić (o wojsku) bieg, pęd: agmen cursus    nazwa magistratus curules. Sella cu-

magis quam itineris modo (zwykłym rulis, krzesło, wykładane kością sło-krokiem) ducere L, cursu ire (ferri) in niową, na którem zasiadali konsulo-hostem L; e)preen, szybkość, pospiech: wie, pretorowie i edylowie kurulni. cursuquè pedum praevertere ventosF; curvämen, inis, n. (curvare) za-

curvätüra, ae. f. wykrzywienie, krzywizna: rotae c. 0 dzwono koła.

curvo 1. a) skrzywić, zgiąć: nux plurima curvabit ramos F, curvata senio membra T ze starości zgięte, iter in orbem c. 0 w koło biegać; b) (pass.) krzywić się, giąć się: digiti curvantur in ungues O, pondéré serpen tis curvatur arbor 0; PPP. jako adi. curvatus 3. 1) zakrzywiony,

f)    bieg, obieg, krążenie ciał niebie- krzywienie, zgięcie, krzywizna, skich: c. solis„ stellarum Ci, lunae L;

cursum

g)    bieg (rzek i wód) : (fluvii) defrenato volvuntur in aequora cursu O toczą swe wody; h) \mowy) bieg, potok, płynność: tantus cursus verborum Ci)

i) przebyta droga, kierunek: suum conficit luna XXX diebus Ci, cursum tenere C trzymać się obranej drogi, cursu decedere C zboczyć z..., cursum dirigere eo NL skierować się,

cursus vocat vela in alturn F kieru- krzywy: gladii leviter curvati N, cur-nek wiatru, wiatr, cursum exspectare vati ignes lunae H wygięty sierp księ-Ci czekać pomyślnego wiatru. Stąd życa, curvatis fertur spatiis F krąży preen, bieg, trwanie, czas: vitae bre- w kole; 2) wzdęty, wydęty, wypukły, vis est cursus, gloriae sempiternus Ci, sklepiony: ilium curvata circumstetit cursus rerum Ci bieg wypadków; j)    unda F, c. gurges F, fluctus c. F;

wyścigi piesze, zawody : Atalanta victa    o) sprowadzić z-dobrej drogi: quam-

vis nec munera nec preces te cur-van t H.

cursu 0; k) wyścigi konne: .cursus ut laetus equestrîs ducebat F; X) preen.

curvus 3. a) zgięty, zakrzywiony, krzywy: c. ungues H, c. arator F zgięty, pochylony; b) wydrążony, głęboki: c. cavernae, latebrae, carinae, equi alvus (trojańskiego konia) F; c) krzywy, kręty, wijący się: litus H, flumina FO; d) wzdęty, piętrzący się: c. aequor O; e) przen. subst. złe, występek : curvo dignoscere rectum H.

cuspis, idis, /. a) żądło: scorpio-nis c. O; b ) przen. koniec, ostrze: as-seres cuspidibus praefixi C; c) pocisk, lanca: cuspidibus infestis concurrereL;

d) trójząb Neptuna O.

custodia, ae, f. a) nadzór, straż, piecza: cui custodia crédita campi F; b) straż, posterunek, czaty: disponere eustodias C, domus custodiis saepsit T; c) uwięzienie, aresztowanie; przen. więzienie, areszt: in custodiam dare aliquem Ci kazać uwięzić, teneri eä-dem custodia N być w tem samem więzieniu, servare aliquem libera custodia L internować w domu prywatnym, trzymać w domowym areszcie, (pass.) haberi in liberis cusladiis S.

custbdio 4. a) strzec pilnować, czuwać nad kim lub nad czem : salutem et vitam c. Ci, templum custo-diunt ab Hannibale, ne... Ci, poet, paries Veneris latus custodit H osłania posąg Wenery; b) przechowywać, strzedz: urbis ornamenta custodita tenere Ci; c) mieć na oku, czuwać nad kim : multorum te oculi et aures non sentientem custodient Ci; d) trzymać pod strażą w więzieniu, więzić: si qui publice custodiendi sint Ci.

custos, odis, m. /. a) stróż, stróżka, strażnik, dozorca, dozorczyni: fani c. Ci, pecuniae regiae c. N skarbnik; b) obrońca, opiekun, patron: dii custodes huius urbis Ci, przen. fortitudo, custos dignitatis Ci obrońca; c) straż przyboczna, gwardya: inter corporis custodes iter facere N; d) posterunek, warta: cubiculi custodes Ń; e) załoga, osada, straż: custodes arcis L, pontis N, przen. custos telorum ebur-nea pharetra 0 schowanie, futerał.

Cusus, i, ni. nieznany bliżej (Waga? Cisa?) dopływ Dunaju na Węgrzech T.

Cutiliae, ärum, f. stare miasto sa-bińskie koło Reate, dziś Contiglione L.

cutis, is, acc. im, f. skóra zwierząt i ludzi: cutem curare H dbać o dobre wyglądanie, dogadzać sobie.

Cyanë, es,/. (Kuow;) 1) źródło w porcie syrakusańskim ; 2) nimfa O.

cyaneus 3. (xuàveoç) modry, ciemno-błękitny, niebieski ; subst. 1) Cyaneae, ärum, /. dwie małe wyspy u wejścia do morza Czarnego także Symplega-des zwane 0; 2) Cyaneë, es,/, nimfa, córka Meandra, kochanka Mileta O.

cyathus, i, m. (x-Ja&oç) a) kubek, chochla do czerpania wina z mieszalnika do puharów, stąd: statui ad cya-thum H być podczaszym; b) przen. zawartość chochli, kubka: tribus aut novem miscentur cyathis pocula com-rnodis H to znaczy: mieszano s/₁₂ wina z ⁹/₁₂ wody albo przeciwnie.

cybaeus 3. (xußotos) brzuchaty : navis cybaea albo subst. cybaea, ae, f. okręt transportowy.

Cybëbë, es, /. nazwa inna Cy-beli F.

Cybelë, ës, /. także Cybelus, i. m. góra we Frygii kolo Celene, stąd: Cybelë, es, /. (KoßeXr,) frygijska bogini górska, wielka matka bogów, czczona także w Rzymie, identyczna z grecką 'Pea. Adi. Cybelëius 3. 1) należący do Cybeli: Attis 0, frena O; 2) cy-belejski (od góry Cybele): Cybeleia mater, dea O.

Cyclades, um, acc. as, /. grupa wysp dokoła Delos na morzu Egej-skiem.

cyclicus 3. (xuxXwciç) kołowy, do koła należący: scriptor cyclicus H poeta cykliczny; tak nazywano poetów greckich epicznych, którzy opiewali szereg podań (cykl epiczny) od

na

powstania świata aż do śmierci Te-legona, syna Odysseusa, nawiązując do Uiadyi i Odyssei.

Cyclops, opis, m. pi. Cyclopes, urn, jednooki lud olbrzymów, według Homera, na Sycylii, według późniejszych wyobrażeń, synowie Uran osa i Gey, pomocnicy Hefajsta. Sing. Cyclops oznacza zwykle Polifema: nunc agrestem Cyclopa movetur H tańczy w roli rubasznego Cyklopa w pantomimę, której treścią dzieje miłości Polifema do Galatei; adi. Cyclöpius 3. : saxa С. V skaliste wybrzeża Sycylii.

cyclus, i, m. (xüxXo;) koło, cykl.

cycnus i cygnüs, i, m. (xü/.vo;) łabędź, ptak. poświęcony Apollinowi; preen. Dircaeus cycnus H Pindar, poeta tebański, od źródła Dirce w Tekach tak nazwany; adi. cycnëus albo oygnëus 3. łabędzi.

Cycnus, i, m. syn Stenelusa, króla Liguryi, w łabędzia zamieniony 0V.

Cydippë, es, f. (КиЫпщ) nazwa Nereidy V.

Cydnus, i, m. (Ku8vo;) rzeka w Cy-licyi koło Tarsus.

Cydôn, ônis, ш. (KüSwv) mieszkaniec Cydonii na Krecie, stąd adi. Cy-dónius albo Cydônëus 3. kreteński. Mieszkańcy zwą się także Cydöniä-tae, ärum.

Cydon, ónis, m. imię męskie u V.

cylindrus, i, m. (xüXtvSpoç) walec.

Cyllarus, i, m. Centaur O, koń V.

Cyllëne, es, f. (КиХХт^) góra w Ar-kadyi, miejsce urodzin Merkurego-Hermesa; adi. Cyllënius albo Cyllë-neus 3.: Cyllenia proies V0 Merkury; fern. Cyllënis, idis, do Merkurego należąca: harpe, planta О.

Cylon, önis, m. (KdXtüv) Ateńczyk, dążył do samowładztwa, ale zwolen-nicy jego zostali wymordowani ołtarzu Ateny r. 612, stąd adi. Cylo-nius 3.: Cylonium scelus Ci.

cymba i cumba, ae, /. (xójj.pr,) czółno, łódź.

cymbalum, i, n. (xüp.ßaXov) cymbały, krążki metalowe, którymi uderzano podczas uroczystości, zwłaszcza na cześć bogini matki Cybeli: Matris (Cybeles) quale cymbała V.

cymbium, ii, n. (xüp.ßiov) łódka, naczynie kształtu łódki : tepido spuman-tia cymbia lacte V\ kubek, puhar: cymbia argen to perfecta V.

Cymë, es, f. (Kóur|) 1; Cumae, miasto w Kampanii; 2) Kyme w Eolidzie w Azyi M.

Cymaeus 3. cymejski, z Cyme; snbst. Cymaei, órum, m. mieszkańcy miasta Cyme.

Cymodocë, es albo Cymodocëa,

ae, /. Nereida V.

Cymothoë, es. f. Nereida V.

Cynäpes, is, m. rzeka, wpadająca do morza Czarnego O.

cynicus 3. (xuvtxo;) cyniczny -, subst. cynicus, i, m. cynik, filozof cyniczny. Cynikami zwali się zwolennicy sekty filozoficznej, założonej przez Antiste-nesa, ucznia Sokratesa.

Cynos albo Cynus, i, f. (Küvoç) miasto w Lokris L.

Cynosarges, is, П. (to RuvoacLpyeg) wzgórze w półn. stronie Aten z gim-nazyum Herkulesa L.

Cynoscephalae, ärum, /. (Kuvb; xsîpaXai) szereg pagórków w Tessalii koło Feraj, sławne zwycięstwem konsula Flaminiusza nad Filipem Macedońskim r. 197.

Cynosüra, ae, f. (Kuvb; oùpd psi o-gon) 1) przylądek w Attyce; 2) kon-stellacya, niedźwiadek. Adi. Cynosti-ris, idis, f. (Kuvooouplç) do Cynosury należący: ursa O niedźwiadek.

Cynthus, i, m. (Kóv$o?) góra na Delos, miejsce urodzenia Apollina i Dyany. Adi. Cynthius 3. przydomek obu tych bóstw OH.

Cyparissus, sob. cupressus.

Cyprius vicus, ulica w Rzymie, prowadziła od Colosseum na północ ku Suburze L.

CyprOS i Cyprus, i, /. (Kurcpo;) wyspa Cypr, siedziba kultu Afrodyty. Adi. Cyprius 3.: cyprium aes — cuprum, miedź; Cypria, ae (dom. dea) Wenus; subst. Cyprii, drum, m. mieszkańcy Cypru, Cypryjczycy.

Cypselus, i, tu. (Kû’kXo:) tyran Koryntu (698—658), ojciec Peryandra.

Cyra albo Cyrrha, sob. Cyrene.

Cyrënë, es albo Cyrënae, arum, /. (Kuprivrj) 1) miasto greckie w Afryce północnej, założone przez Battosa z Tery, miejsce urodzenia filozofa Arystyppa ; 2) matka Arysteusza, przez Apollina do Libyi z Tessalii uprowadzona V. Adi. Cyrënaeus B., Cyrë-naicus 3.: philosophia Ci albo Cyrë-nensis, e; subst. Cyrënaei, örum, m. albo Cyrënaici, orum, zwolennicy filozofa Arystyppa z Cyreny.

Cyrënenses, ium, m. mieszkańcy miasta Cyrene.

Cyrnos i Cyrnus, i, f. (Kiipvoç) nazwa dawna Korsyki. Adi. Cyrnëus 3. (Kupvaïoj) korsykański F.

Cyrus, i, m. (Kupo;) 1) założyciel państwa perskiego; 2) młodszy Cyrus, brat króla Artakseresa, zginął w bitwie pod Kunaxą г. 401: 3) imię pięknego młodzieńca u Horacego.

Cythëra, örum, n. (Kó&r₍pa) obecnie Cerigo, wyspa naprzeciw zatoki lakońskiej, z kultem Afrodyty, .która tu miała powstać z piany morskiej. Adi. Cytherëus 3. (Kuł&psto;) cyteryj-ski, z Cytery: heros O Eneasz; subst. Cytherëa, ae, f. albo Cytherëis, idis, /. (dom. dea) Wenus, c. mensis O kwiecień, miesiąc poświęcony We-nerze.

Cythnus, i, /. (Ku&voç) wyspa na połud. wschód od Attyki, dziś Termia.

cytisus, i, m. f. i cytisum, i, n. (4ÜTtao;) rodzaj koniczyny, szezodrze-niec, dzięcielina F.

Cytörus, i, tn. (Kórwpo;) góra w Pa-flagonii, obfitująca w bukszpan F. Adi. Cytöriacus 3. z Cytoru albo bukszpanowy: pecten O.

Cyzicos i Cyzicus, i, /. (KûÇixoç) albo Cyzicum, i, n. miasto w Mysyi w Azyi M.; leżało na istmie, który łączy wyspę tej samej nazwy ze stałym lądem. Adi. Cyzicënus 3. (KuÇt-xïjvdç) z Cyziku; subst. Cyzicëni, ôrum

m. mieszkańcy Cyziku.

D.

D. 1) skrócone: Decimus; 2) jako liczba = 500; 3) w datach : a. d. = ante diem.

Däcus, i, m. pl. Däci, örum, Da-kowie, nazwa zbiorowa ludów, mieszkających między Cisą, Dunajem i Prutem. Adi. Däcius 3. dacki; subst. Dacia, ae, f. (dom. terra) kraj, obejmujący Rumunię, Siedmiogród i Węgry aż po Cisę.

dactylicus 3. (Saxi:uXi/.ó;) daktyliczny, z daktylów złożony: numerus Ci rytm daktyliczny.

dactylus, i, m. (oaxmAoç) palec; prsen. daktyl, stopa wierszowa, której forma: — —

Dactyli Idaei (Adx.zuXot ’ISalot) albo, jak ich Cycero nazywa: Digiti Idaei, bóstwa czczone na frygijskiej górze Ida, a zwą się: Kelmis, Damnamene-us, Acmon. Im przypisywano wynalazek obrabiania żelaza, skąd też ich nazwy pochodzą: Topiciel, Młot. Kowadło. Później przeniesiono ich wraz z Reą-Kybelą na górę kreteńską Ida.

Daedalio, ônis, m. (АмВ*Х1ш) syn Lucifera, brat Сеуха, zamieniony w jastrzębia O.

Daedalus, i, m. mityczny sztukmistrz i budowniczy, uciekł z Aten wraz z synem Ikarem na Kretę i tu na rozkaz króla Minosa zbudował la-

eam

birynt. Ztąd uciekł przez morze do Kum w Italii na skrzydłach, które sobie i synowi zrobił. Patrz Icarus. Adi. Daedalëus 3. dedalowy: ope daeda-lea H, Icarus d. H syn I.

daedalus 3. (SoaSaXo?) sztuczny, kunsztowny: d. tecta F; prsen. d. Circe F chytra.

Daesius, ii, m. (Aatotoc) macedońska nazwa czerwca Ci.

Dähae, ärum, m. (Д<ш) scytyjski lud na południowym stoku Kaukazu.

Dalmatae albo Delmatae, arum, m. Dalmatowie, lud illiryjski, zamieszkujący niegdyś kraj, obecnie Dal-macyą zwany. Adi. 1) Dalmatius 3. dalmatyński; subst. Dalmatia albo Delmatia, ae, f. (dom. terra) Dalma-cya; 2) Dalmaticus 3.: triumphus H tryumf Asiniusa Polliona z powodu zwycięstwa nad Dahnatami.

dama albo dämma, ae, f. koza dzika, gazela.

Dämarätus, sob. Demaratus.

Damasichthön, onis, m. syn Nioby O.

Damasippus, i, m. ograniczony wielbiciel stoickich paradoxôw u Horacego sat II, 3.

damnatio, onis, /. (damnäre) skazanie, potępienie: z gen. miny d. ambitus Ci, z gen. kary d. tantae pecuniae Ci.

damnätörius 3. (damnare) skazujący, potępiający: iudicium Ci.

damno 1. (damnum) a) karę nałożyć, uznać winnym, skazać, potępić: reus damnatus Ci, damnari inter si-carios Ci między morderców t. j..jako mordercę. Powód skazania albo w genet.: sacrilegii N, lurti Ci; albo tp abl.: damnari crimine regni O, eo nomine damnatus est C za to został skazany; albo z przyimkami: damnari de vi, de pecuniis repetundis Ci, propter vim Ci, ob saevitiam T. Kara m genet.: damnari octupli Ci, capitis NCi ; г abl. capite Ci na śmierć, decem mi-libus aeris L na zapłacenie 10000 as-sów ; b) prsen. zniewolić albo zobowiązać kogo do spełnienia czegoś: heredes Staberi damnati (wolą testa-tora) populo gladiatores dare H. Frases: voti {rzadko voto) damnatum esse NL być zniewolonym do spełnienia ślubu, czyli osiągnąć spełnienie życzenia swego; {poet.) vota agricole facient, damnabis tu quoque vo-tis F wysłuchasz ich życzeń; c) poświęcić, przeznaczyć na ofiarę: Proserpina caput damnaverat Oreo F śmierci, quem damnet labor F kogo walka na śmierć przeznacza; d) potępić, ganić: delicta O, te tua numina damnant 0.

damnösus 3. adv. damnôsë (damnum) szkodliwy, szkodę przynoszący, zgubny: damnose bibere H na szkodę gospodarza pić, na umor,

damnum, i, n. a) kara pieniężna: qui civium coniunctionem dirimunt, eos leges morte, exilio, vinculis, dam-no coërcent Ci; b) prsen. szkoda, strata, uszczerbek: damna naturae L wady, ułomności, damna capitis O u-trata jednego rogu na głowie, damna caelestia if zamieranie natury w zimie, damnum finium T utrata kraju, d. dare Ci szkody, accipere H, facere Ci, ferre 0, pati L szkodę ponieść, exple-re, sarcire C powetować; c) strata na wojnie, klęska: damna Romano accepta bello L, prsen. rzecz utracona: matrem circa damna sua volantem О utracone dzieci

Damocles, is, voc. Damocle, m. (AajjLoxXîjç) ulubieniec starszego Dyoni-zyusza Ci.

Dämoetäs, ae, ni. pasterz u F.

Dämon, onis, m. (До^ыу) 1) pasterz u F; 2) Pitagorejczyk z Syrakuz, przyjaciel Phintiasa Ci; 3) muzyk z Aten, nauczyciel Sokratesa N.

Danaë, es, f. (Aavâr,) córka Akri-siusza, króla Argos, matka Perseusa, Ojciec zamknął ją we wieży, ale Jowisz w postaci złotego deszczu dostał się do wnętrza. Podług podań italskich, porzucona przez ojca na brzegach Italii zbudowała miasto Ardeę, a poślubiwszy Pilumnusa, zrodziła Daunusa V. Adi. Danaëïus 3.: heros 0 Perseusz.

Danaus, i, m. (Aavack) syn Belusa, króla Egiptu, brat Egiptosa. Z 50 córkami uszedł do Peloponezu i założył Argos. Patronym. Danaides, urn, /. (lava'fesjl córki Danausa = Danai pu-ellae H. Poślubiły one 50 braci swoich stryjecznych, synów Egiptosa. ale na rozkaz ojca pomordowały ich; jedna tylko Hypermnestra ocaliła Lyn-ceusa. Za karę czerpią w podziemiu wodę do beczki, której dno dziurawe. Adi. Danaus 3. argiwski, grecki (Да-vaoi juz u Homera): Danais e classi-bus unus V\ subst. Danai, brum, m. Grecy pod Troją, wogóle Grecy.

Dandarica, ae, /. kraj nad Donem, zamieszkany przez scytyjski lud Dan-dari, brum.

Dandaridae, ärum, m. T=Dandari.

Dänuvius, ii, m. Dunaj w górnym i środkowym biegu do żelaznej Bramy, w dolnym biegu zwykle Ister.

daphne, es, /. (ocbwp wawrzyn; jako n. pr. Daphne, córka Peneusa, zamieniona w wawrzyn O.

Daphnis, idis, acc. in albo im, voc. ni, abl. ide, poeta, syn Merkurego, twórca poezyi bukolicznej u Г.

daps, dapis,/. uczta ofiarna, uczta: conveniuntcelebrantque dapesO; przen. potrawa: dapibus epulamur opimis V.

Dardanus, i, m. (Axpoavoî) heros-eponyinos, założyciel miasta Bardanii w Troadzie, praojciec Trojan a przez Eneasza Rzymian V; patronym. Dar-danidës, ae, m. (Aœpôaviôrjç) i Dardanis, idis,/. potomek D.; {poet.) Dardanidae, ärum (urn), m. Trojanie У; adi. Dar-daniusB.; [poet.) Dardanus 3. trojański; subst. Dardania, ae, /. (Aapósma) miasto nad Helespontem koło Abydos; Dardanus, i, m. Trojanin; Eneasz u V.

Dardani, brum, m. lud w dzisiejszej Serbii C.

Dares, ëtis, acc. eta i en, m. towarzysz Eneasza V.

Darëus i Darius, i, m. (ДаогЪ;) Daryusz, imię kilku królów perskich

1) D. Hystaspis, ojciec Xerxesa, u-marł r. 485; 2) D. syn Xerxesa; 3) D. Ochus albo Nothus, ojciec Artaxerxe-sa i Cyrusa Młodszego, urn. r. 404; 4) D. Oodomannus, ostatni król perski tej linii, zwyciężony przez Aleksandra W., zginął r. 330.

Datâmes, is, acc. en, satrapa perski za Artaxerxesa II. i Daryusza II. N.

datio, bnis. f. (dare) dawanie: le-gum Ci.

Dätis, idis, acc. Datim, m. (Да-ц) Med. wódz perski, pokonany na polach Maratonu r. 490 N.

dator, bris, m. (dare) dawca: (Bacchus) laetitiae d. V.

Daulis, idis, acc. ida. f. (Даили) miasto w Phocis dziś Daulia. Adi. Daulius 3. i Daulias, adis: D. ales 0 jaskółka, D. puellae V Procne i Philomela.

Daunus, i, m. król italski, heros-epbnymos, części Apulii między Fren-to i Ofanto: pauper aquae Daunus agrestium regnavit populorum H. Według podania był praojcem Turnusa, teściem Dyomedesa. Adi. Daunius 3. : heros V Turnus, D. gens V Rutulo-wie, D. ramena H apulska muza t. j. muza Horacego, który się w Apulii urodził; i poet.) rzymski: Dauniae... caedes H \ Daunias, t ad is), /. (dom. terra) H Apulia.

Davus, i. m. niewolnik w kome-dyi rzymskiej : Davus sis comicus H.

dë 1) jako adv. tylko w połączeniu z czasownikami: de-inittere, de-cidere, de-icere : spuścić z góry na dół, spaść, zrzucić; de-cedere, de-cidere, de-cli-nare: zejść na bok, odciąć, odwrócić; de-bellare, de-fungi: aż do końca wojnę prowadzić, odbyć do końca;

de-esse, de-ficere: zbywać, brakować; dat. i аЫ. pl. w połączeniu z diis: de 2) jako praepos. z abl. oznacza: a) diis deabusque Ci.

{o miejscu) z góry na dół, z: deicere de-albo 1. bielić, tynkować: cose de muro C, pałam de sella ас tri-    lumnas Ci.

de-ambulo 1. przechadzać się. de-armo 1. rozbroić: exercitum L. de-bacchor, äri, ätus, sum, szaleć;

bunali pronuntiare Ci, preen, de epistoła recitare, de scripto dicere Ci ; b) z, od (na wyrażenie odejścia, rozdzielenia, pochodzenia, źródła i t. d.): preen, qua parte debacchantur ignes, de finibus suis exire C, de foro dece- qua nebulae H.

dere N, de aliquo audire C słyszeć od dêbellâtor, oris, m. zwycięzca, po-kogoś; «) po słowach, oznaczających grotnća.

brać: anulum detrahere de digito Ci, dë-bello 1. a) do końca walczyć, partem solido demere de die H; bez ukończyć wojnę: cum Ferentanis uno słowa: haec de Danais arma F zdo- proelio debellavit L; b) zwalczyć, zu-byte na D. — spolia de regè F; . ß) pełnie pokonać, zawojować: gens tibi preen, de stirpe dei nascitur Autoly- dura debellanda est F. eus 0. Volsca de gente Camilla F; dëbeo 2. debui, debitum (de i habeo) y) na wyrażenie całości, z której część    a) od kogoś coś mieć; a więc: być

(o moralnym obowiązku) powinienem, muszę: ne frumentum conférant, quod praestare debeant C, qui pace volunt frui, bello exercitati esse debent Ar; PPP. jako adi. debitus 3. należny,

się bierze: spinis de pluribus una H, dłużnym: pecuniam d. S, qui debent de servis suis fidelissimus N; 8) na Ci i debentes L dłużnicy; subst. de-wyrażenie materyału, z którego coś bitum, i, «. dług: d. solvere Ci za-zrobiono: verno de llore corona 0; płacić; poet, navis, quae tibi creditum г) źródła pieniężnego, z którego się debes Vergilium H\ b) przen. być dłu-czerpie: de communi aerario N, de żnym, winnym, być obowiązanym do publico Ci, de alieno L z cudzej kie- czego, należy się coś komu: quanta szeni; c) z neutr. adi. opisując przy- diis gratia debeatur Ci, haec dextra słówek: de integro Ci na nowo. de debet Turnum gnato patrique F mu-improviso CCi niespodzianie, nagle, si zabić T. jako ofiarę dla syna i ojca; denuo (= de novo) Ci na nowo; d)

(o czasie) bezpośrednio po czem, zaraz po: statim de auctione venire Ci, rem diem de die differ re L odkładać z dnia na dzień; o, w, w ciągu: sur-

debilis, e, ułomny, kaleka, osłabiony, słaby: manus d. 0, (poet.) (navis) amissis remis debilis F zepsuty, dea, ae, /. bogini: dea bellica O skołatany; przen. manca ac debilis Minerwa, deae pelagi К Nereidy;

numéro

gunt de nocte latrones H w nocy, winny: praemia reddant débita F; de tertia vigilia C o trzeciej straży c) być przeznaczonym do czego, pod-nocnej, de die (medio) potare H w bia- legać czemu: tu nisi ventis debes ły dzień; e) dla, z powodu, z przy- ludibrium, cave if jeżeli nie jest two-czyny: eadem de causa, omnibus de jem przeznaczeniem być igraszką wia-eausis C; f) podług, stosownie do: trów..., naturae debitum reddere NCi Aedui de consilio legatorum copias spłacić dług naturze t. j. umrzeć; d) mittunt C; g) o, co do, pod wzglę- być czyim dłużnikiem, zawdzięczać dem, co się tyczy (określając bliżej coś komu: quamvis Priami deberem przedmiot) : ut ipse de se statuat Ci, plurima natis F. legatos mittere de pace G, de dierum fidem servare C, de ceteris se-natui curae fore S.

praetura Ci.

débilitas, âtis, /. ułomność, kalectwo, osłabienie, bezsilność: senectä et debilitate pedum {Gicht) invali-dus T.

cessit N; e) odstąpić od czego, ustąpić: de (ex L) iure suo d. Ci, de sen-tentia Ci, officio d. L, non Hymetto mella decedunt H nie ustępują pierwszeństwa.

Decelëa albo DecelTa, ae, /. (Дsxs-лаа) mała twierdza w Attyce na północ od Aten.

decem, dziesięć.

december, bris, bre, dziesiąty: mensis december i subst. December, bris,m. dziesiąty miesiąc {starorzymski rok zaczynał się 1. marca) czyk grudzień: libertas Decembris H swoboda

debilitatio, onis,/⁻. (debilitare) osłabienie, ułomność.

débilite 1. a) uczynić ułomnym, kaleką, okaleczyć: membra debilitavit lapidibus Ci; b) zranić, uszkodzić:' de-bilitati inter saxa rupesque L; c)preen. osłabić: senectus débilitât vires animi V, hiems débilitât mare H mąci, wzburza morze; odbierać otuchę: ne co-gnita filii morte animi militum debi-litarentur N nie upadli na duchu.    Saturnaliów, w grudniu obchodzo-

decem-peda, ae, /. miara, dziesięć stóp długa.

decempedätor, oris, m. miernik, decem-viri, örum, m. kolegium z 10 mężów: 1) X-viri legibus scri-bundis r. 451 dla spisania praw wybrani; 2) X-viri stlitibus iudicandis, stare kolegium sędziowskie; 3) X-viri sacrorum albo sacris faciundis, mieli

dëbitio, önis,/. (debere) dług: pe- nych. cuniae Ci.

debitor, oris, nt. (debere) dłużnik; preen, perpetuusque animae debitor huius ero 0 o długu wdzięczności, dëbitum, i, n. eob. debeo. dë-canto 1. a) wyśpiewać, wygłosić, wyrecytować: iisdem de rebus semper quasi dictata d. Ci; b) do końca wyśpiewać: iam decantaverant Ci.

dë-Cëdo 3. cessi, cessum a) odejść,    pieczę nad księgami sybilińskiemi;

ustąpić, oddalić się, odjechać: sperasti    4) X-viri agris metiendis dividundis-

meä decedere terra V, naves suo cur-    que, komisya obierana dla rozdziału

su decesserunt C straciły kierunek.de    ager publicus między osadników;

via d. Ci zejść z drogi, d. de foro N    adi. decemviralis, e: leges d. Ci prawa

wycofać się z życia publicznego, d. 12 tablic, przez decemwirów spisane, domum O wrócić do domu; b) (o wo-    decemvirätus, ü? m. (decemvir)

dzu, o wojsku) odejść, ustąpić, odma-    urząd albo godność decemwira.

szerować: qui nisi decedat atque e- decens, tis, adv decenter {PPr. od xercitum deducat C; preen, de prae-    decere) a) przystojny, przyzwoity, sto-

sidio et statione vitae non decedere Ci    sowny: d. amictus 0;    b) poet, piękny,

nie schodzić ze stanowiska; (o na- uroczy, powabny: Gratiae decen-miestniku) ustąpić, opuścić prowincyę: tes H.

de provincia decessit Ci; c) zejść, u-    decentia, ae, /. przyzwoitość,

stąpić komuś z drogi (z szacunkiem):    (deceo), decet, ere, decuit a) zdobić,

horiorabilia sunt salutari, decedi, ad-    stroić, ubierać, być do twarzy: barba vi-

surgi Ci; preen, serae d. nocti V uni-    ros decet O; b) {bezpodmiotu) jest sto-

kać chłodu nocy; d) ustępować, prze-    sownem, godzi się, przystoi, wypada:

mijać, znikać: sol decedens (zacho-    perge, decet V, oranes    homines ab o-

dzące) duplicat umbras V, decedentia    dio vacuos esse decet    S.

temporal?, invidia decesseratS; uby- dë-cerno 3. crëvi, crëtum »oddzie-wać: quantum virium Antiocho de- lié«; tylko preen, rozstrzygnąć i to: cessisset L; umrzeć: pater mature de- a) rzecz wątpliwą rozstrzygnąć, do-kladnie oznaczyć, określić : rem du- sus Ci odpływ, angi deeessu amicorum biam decrevit vox opportune emissa Ci zgonem.

decet, sob. deceo.

Decetia, ae, /. miejscowość nad

L; b) (o wyroku sędziego i o orzecze-

niach władz) rozstrzygnąć, wyrok wydać: si de hereditate, de finibus Loarą, dziś Decize C. controversia est, druides decernunt C;

de-cido 3. cidi (cadere) a) spaść,

amicorum decidi N popadłem w nieszczęście; e) zaniechać, wyrzec się: Antiochus a spe societatis Prusiae decidit L.

dë-cïdo 3, cîdi, clsum (caedere) a)

c) (o uchwałach zgromadzeń) powziąć odciąć: d. nasum auresque L; b)przen. uchwalę, uchwalić: senatus satis se- [interes, sprawę) w krótkiej drodze zar vere decrevit Ci; oświadczyć wyraź- latwić: post decisa negotia Я; c) uło-nie: senatus tumultum decrevit Ci żyć się, ugodzić się: tu sine me cum ogłosił pospolite ruszenie; rozporzą- Flavio decidisti Ci. dzić: senatus decernit, ut pecunia solvatur Ci ; wyznaczyć, przezna- upaść na ziemię: decidunt tunes Я, czyć: pecunias ad ludos d. Ci ; przy- comae Я wypadają, imber d. Я pada; znać: honores ei d. NCi; d) (o jednej b) dostać się w ręce, w moc czyją, osobie) oświadczyć się za czem, gło- dać się złapać: fugiens hic decidit sować: D. Iunius Silanus decreverat acrem praedonum in turbam Я; c) S; zdecydować się: Caesar Rhenum umrzeć: scriptor abhine annos cen-transire decreverat C; e) rozstrzygnąć tum qui decidit Я; d) przen. upaść, o losie walki, stoczyć walkę rozstrzy- uledz, zostać zwyciężonym: perfidia gającą: primus impetus rem decrevit L, armis d. L, cum hoc apud Fadum decernit N.

deciens albo decies (decem) a) dziesięć razy: decies centena (milia) (10 X 100 X 1000) 1 milion; Ъ) przen. często: carmen deciens castigavit Я.

décima albo decuma, zob. deci-

mus.

uszcz-

ex re

decimânus albo decumänus 3. (de-dëcertatio, ônis, /. walka rozstrzy- cuma) 1) a) (od decuma, dziesięcina)

obowiązany do składania dziesięciny: omnis ager Siciliae decumanus est Ci;

dë-cerpo 3. cerpsi, cerptum (car-pere) a) zrywać: pollice florem 0;

b) przen. wziąć cząstkę czegoś, knąć: humanus animus decerptus ex mente divina Ci; c) używać:

d. fructus Я; d) zmniejszyć, ująć: nihil sibi ex ista laude centurio decer-pit Ci.

gająca.

roz-

dë-certo 1. walczyć aż do strzygnięcia, stoczyć rozstrzygającą b) do dziesięciny należący: frumen-walkę: si iterum experiri vellent, se tum d. Ci; c) wielki: d. porta LC paratum esse decertare C; przen. spie-    wielka albo główna brama obozu;

rać się : erat non iure, non legibus,    d) subst. dzierżawca dziesięciny ; 2) (od

Decimius 3. nazwa rodu sam-

non disceptando decertandum Ci. décima np. legio) do dziesiątego le-dècessio, onis, /. (decedere) ustą- gionu należący, dziesiątak: castra de-pienie, odejście ; zmniejszenie, ubytek: cumanorum T.

d. decumae Ci.

decimus, starsza forma decumus 3. (decem) dziesiąty: d. legio C, hora diei d. Ci, qui dies nudiuś tertius decimus fuerit C przed 12 dniami; poet.

dëcessor, oris, m. (decedere) ten, nickiego. który ustępuje, odchodzi: decessor-successor T poprzednik-następca.

15

dëcessus, üs, m. (decedere) odejście, ustąpienie; przen. aestus deces-Stownik.

dë-clâro 1. a) wyraźnie pokazać coś : nave declarata suis N; (publicznie) ogłosić, oznajmić, obwieścić, obwołać: me una voce populus consulem decla-ravit Ci; b) przen. dać poznać, objawić : praesentiam suam divi saepe declarant Ci, sicut testamento declara-vit C.

decimae undae 0 potężna fala; subsł. Decimus, i, m. imię (praenomen) rzymskie, np. Decimus Brutus; subsł. deci-mum, i, nc: ager efficit (effert) cum decumo Ci przynosi dziesięciokrotny dochód; subsł. decuma, ae, f. [dom. pars) a) dziesiąta część zdobyczy: de-■cumam deo vovere, ferre L; b) dziesięcina (podatek): decumae agri Leonti ni Ci.

dë-cipio 3. cëpi, ceptum (capere) tylko przen. a) oszukać, podejść, zwieść: me ipsum paene ille decepit Ci; b) ujść czyjej uwagi: amatorem amicae decipiunt vitia Ci; c) przen. absumo decipioque diem 0 przebywam dzień starając się zapomnieć o troskach, (Tantalus) laborem (acc. gr.) decipitur dulci sono L znajduje zapomnienie mozołów, oczarowany słodkimi tonami muzyki.

dëclsio, ônis, f. (dëcîdere) roz-strzygnienie, umowa, układ: d. facta non est Ci.

Decius 3. nazwa rodu (gens) rzymskiego 1) Decius Mus, konsul r. 341 podczas wojny z Latynami ; 2) syn jego konsul r. 296 w wojnie z Sam-nitami; adi. Deciänus 3.: exercitus L.

declämätio, ônis, f. (declamare) a) ćwiczenie się w wymowie dla wprawy ; b) wygłaszanie, głośne recytowanie. deklamacya.

declämätor, ôris, m. (declamare) deklamator [zprofesyi), recytator; adi. dëclâmâtôrius 3. np. studium d. T zajmowanie się retorycznemi ćwiczeniami dla wprawy w mówieniu.

declämitö 1. wytrwale ćwiczyć się w wymowie, wygłaszać mowy dla

dëclïnâtio, ônis, f. (declinare) a) zgięcie, schylenie, uchylenie się: tuas petitiones parva quadam declinatione effugi Ci o mały włos, d. atomorum Ci zboczenie od wyznaczonego kierunku drogi; b) przen. uchylanie się, unikanie: laboris et periculi d. Ci;

c)    niechęć, wstręt, odraza: adpetitio et d. naturalis Ci.

dë-clïno 1. (por. xXîvto) a) odgiąć, odwrócić w bok, skierować w bole (arietis) ictus laqueis exceptos d. L, agmen d. L; poet, пес dulci déclinât lumina somno V nie uchyla oczu od snu (litotes) tj. przymyka oczy do snu;

b) intr. zwrócić się w bok, usunąć się, zboczyć: cohortes paululum declina-vere L, bellum in Italiam declinave-rat L przeniosła się do I.; c) odstąpić, zboczyć: aliquantum a proposito

d. Ci, unde hue declinavit oratio Ci;

d)    uniknąć, schodzić z drogi: urbem Ci, invidiam T.

dë-clïvis, e (clivus) pochyły, spadzisty, stokowaty: collis ab summo aequaliter d. C; subst. déclive, is, n. stok, spadzistość. pochyłość: per déclive se recipere C.

dëclïvitas, ätis, /. spadzistość, pochyłość: loci C.

wprawy.

dëcoctor, ôris, m. (decoquere) tylko przen. rozrzutnik, marnotrawca, bankrut.

dë-clâmo 1. mowę wyuczoną z pa- dë-color, ôris a) o rzeczy, która mięci wygłaszać, recytować, ćwiczyć utraciła naturalną barwę, wybladły, się w wygłaszaniu mów, w wymo- szpetny: decolor sanguine Rhenus О wie: dum tu déclamas Romae H; krwią zabarwiony; poet, fama d. О przen. zrzędzić, gderać: vehementis- zmieniona, zeszpecona; b) ogorzały: simę contra me declamavit Ci.    Eoo decolor Indus equo 0, d. India 0.

15*

decolörätio, önis, /. (decolorare) zmiana barwy.

dëcolôro 1. (decolor) odbarwić, pozbawić naturalnej barwy: mare deco-loravere caedes H.

dë-coquo B. coxi, cootum (coquere) zgotować, z warzyć : olus H jarzynę, pars quarta argenti decocta erat L ulotniła się przy topieniu; prsen. stracić majątek, zbankrutować: praetexta-tus decoxisti Ci jako chłopiec zbankrutowałeś.

decor, Oris, ж. (decet) a) przyzwoitość: positoque decore O odłożywszy na bok; b) wdzięk, piękność, uroda: fugit iuventas et decor H; c) ozdoba: ovibus sua lana decori est O.

decor, oris (adi.) ozdobny : armis decoribus cultus S.

decoro 1. (decus) zdobić, ozdobić, przystroić: deorum templa novo de-corare saxo (marmurem) II; poet (au-tumnus) dissignatorem decorat licto-ribus atris H w jesieni kupią się dokoła przedsiębiorcy pogrzebowego jego czarno odziani pomocnicy (w tym miesiącu jest największa śmiertelność w Rzymie); prsen. uświetnić, ozdobić: domos suas gloria d. Ci.

decorus 3. adv. decore (decere) a) stosowny, przyzwoity, przystojny: ple-raque nobis sunt decora, quae apud illos turpia putantur N; subst. decorum, i, n. przyzwoitość: b) powabny, wdzięczny, piękny, świetny, błyszczący, okazały, wspaniały: d. facies II, oculi F, arma L, palaestra H darząca pięknością ciała; ozdobiony: poeticis fabulis d. O, decorus facundiâ T obdarzony świetną wymową.

decrepitus 3. przeżyty, zgrzybiały :

d. aetas Ci.

de-cresco 3. crêvi, na wzroście tracić, ubywać: conchylia cum luna pariter crescunt pariterque decrescunt Ci ; prsen. zmniejszać się, ubywać, o-padać: decrescentia flumina H.

dëcrëtum, i, n. (PPP. od decerne-re) rozstrzygnienie, uchwała, postanowienie : audite d. praetoris Ci, decreto stare CL poddać się uchwale; prsen. zasada, dogmat: id habent Academici decretum Ci.

decuma, sob. decimus. decumänus, sob. decimänus. decumätes agri, kraj płacący dziesięcinę.

dë-cumbo 3. cubui, położyć się; prsen. (o gladyatorach) paść na ziemię: gladiatores nobiles honeste de-cumbunt Ci.

decuria, ae, /. oddział z 10 ludzi złożony, dziesiątka; oddział, klasa: saltatores in tertiam deeuriam iudi-cum scilote esse coniectos Ci.

decuriätio, onis, /. (decuriare) podział na dekurye: d. tribulium Ci.

decurio 1. podzielić na oddziały z 10 ludzi złożone, na dekurye: équités decuriati, pedites centuriati con-iurabant L.

decurio, önis, m. 1) dowódca oddziału z 10 ludzi złożonego, deku-ryon: decuriones equitum CT;    2)

(w municypiach i koloniach) radca miejski, senator: decuriones Larina-tium Ci.

de-curro 3. decurri albo decucurri, decursum a) zbiedz na dół : caprae decurrere iugis Г z gór, ab arce F, ex arce L. de tribunali L zeskoczyć,

d. rus Ci wjcieczkę zrobić na wieś, ad mare d. L nad morze; prsen. (o wo-dsie płynącej)-, flumen in mare decur-rit L\ (o okrętach) zawinąć: eo clas-sis decurrit L; poet, żeglować, płynąć:

d. celeri cymba 0, pelago aperto O;

b) biedź, spieszyć, spiesznie się udać: Caesar ad cohortandos milites decu-currit C; ćwiczenia albo ewolucye wojskowe wykonywać, manewrować, defilować: crebro milites decurrere cogebati, honori patris princeps cum legionibus decucurrit T; prsen. skłaniać się, zmierzać do czego, uciec się albo chwycić się jakiego środka: om-

pad.

nium eo sententiae decurrerunt, ut pax peteretur L; c) dobiedz do końca, przebyć przestrzeń jakąś: ad calcem decursum est Ci stanąć u celu, decursä meta 0 dobiegłszy do mety; prsen. inceptum decurre laborem V dokończ, decursum vitae spatium 0 droga przebyta.

decursio, önis, f. (decurrere) na-

dëcursus, üs, m. (decurrere) a) zbiegnięcie, bieg, pęd w dół: d. aqua-rum 0, amnium V; napad, atak: subi-tus d. ex collibus Albanorum L; b) defilada, rewia wojskowa: Plancina decursibus cohortium interesse T; prsen. d. honorum Ci karyera.

decus, oris, n. (decet) a) ozdoba: vitis ut arboribus decori est, ut viti-bus uvae V; b) piękność, wdzięk: d. oris 0, formae V; zaszczyt, cześć, sława: d. triumphi Ci, d. muliebre L; rzecz moralnie dobra, cnota: decus antiqui summum bonum esse dixerunt Ci; c) prsen. (o osobach) ozdoba, chluba: Pompeius populi decus Ci; sławni przodkowie: nobileslonga decoraprae-ferentes T mogący wykazać się długim szeregiem sławnych przodków;

d) ozdoba, przedmiot do ozdoby służący: decora atque ornamenta fano-rum Ci; e) czyn chlubny, zaszczytny: belli decora atque dedecora L.

decussis, is, m. dziesięć assów; znak: X; stąd:

decusso 1. na krzyż (X) podzielić C. de-cutio 3. cussi, cussum (quatere) strząsać, zrzucać, strącać: summa pa-paverum capita baculo decussisse di-citur L, December silvis honorem de-cutit H strąca liście z drzew, ariete decussi ruebant muri L.

dë-decet, ère. dêdecuit (decet) a) źle ubiera, nie jest do twarzy: nec domi-nam dedeeuere comae 0, neque te mi-nislrurn dedecet myrtus H; b) prsen. nie przystoi, nie godzi się, szpeci : oratorem irasci minime decet, simulare non dedecet Ci, Attieus Claudiorum imagines dedecere videbatur T rodowi Klaudyuszów nie przynosił zaszczytu.

dë-decor, oris, adi. (decor) hańbiący, haniebny.

dë-decoro 1. niesławie, hańbić, hańbę przynosić.

dë-decôrus 3. zniesławiający, nie przynoszący zaszczytu, hańbiący : Le-pidus maioribus suis d. T.

dë-decus, oris, n. hańba, niesława: mihi tale populi iudicium dedecori est 0 przynosi hańbę, rem per dede-cus amittere S w hańbiący sposób; prsen.. haniebne postępowanie, czyn haniebny: summum admisit d. Ci, de-decora militiae L hańbiące zachowanie się podczas. .

dëdicatio, önis, f. poświęcenie: templi Ci.

dë-dico 1. a) podczas oszacowania zeznać albo podać wartość majątku: haec praedia etiam in censum dedi-cavisti Ci; b) przeznaczyć czci boga, bogu poświęcić: d. templum Ci; czcić bóstwo: quid dedicatum poscit Apol-linem vates? H; c) poświęcić komu coś, dedykować: librum. dédier, sob. dëdo. dë-dignoi, äri, ätus sum (dignus) uznać coś lub kogoś za niegodnego, odrzucać, gardzić: quos ego sim de-dignata maritos V jako małżonków.

dë-disco 3. didici (discere) zapomnieć to, czego się ktoś nauczył, zapomnieć.

dëditlcius 3. (dedere) ten, kto się poddał na łaskę lub niełaskę zwycięzcy, uznał się za pokonanego i poddał się: si Iugurlha dediticius est S.

dëditio, önis, f. (dedere) poddanie się, zdanie się na łaskę, kapitulacya: in deditionem hostem albo urbem ac-cipere CSL przyjąć kapitulacyę.

de-do 3. dedidi, deditum (dare) a) wydać: hominem trucidandum populo d. L, Hannibal veritus est, ne dederelur N; b) (rseesy, poąiacUości)

mocą wypędzić; f) (wody) odprowadzić, odwrócić, zwrócić w inną stronę: aquam Albanam C, rivos d. V; przen. nomen ab Anco d. 0 wywodzić, mos unde deductus (est) H skąd pochodzi zwyczaj ; g) (liczby) odciągać, odejmować: de capite (od kapitału) gorąco zająć się czem: totum se de- deducere, quod usuris pernumeratum didit rei p. N, se d. doctrinae Ci; est (zapłacony procent) L ; i) (nici) wy-zwrot: deditä opera: umyślnie, z u- ciągać, snuć, prząść: pollice filum O; mysłu ; PPP. jako adi. dëditus 8. a) poet, tenui deducta pocmata filo H oddany komu, przywiązany: populo zgrabnie usnuty poemat, versus d. OR Romano deditus est Ci-, b) oddany pisać, ale: carmen Iliacum in actus d. czemuś cala duszą, zajęty czem go- H usnuć, ułożyć dramat z powieści rąco: eius prima aetas dedita fuit trojańskiej, Aeolium carmen ad Italos disciplinae Ci, religionibus L.

wydać, oddać: agros, délabra deûm in populi Romani dicionem dedimus L-, c) reflex, i med. poddać się, kapitulować: sese dedere sine fraude C;

d)    przen. zdać, wydać, oddać na pastwę, poświęcić: aliquem nęci d. YO;

e)    reflex, oddać się czemu cala duszą,

modos d. H nadając pieśniom eolskim

sam d. L zawikłać; 1) zaprowadzić, odprowadzić dokądś: ad regem deductus est N, exercitum in hiberna

dë-doceo 2. oduczyć, sprawić, by dźwięki italskie; j) odwieść: a pristino ktoś o czemś zapomniał: cum fortis victu eum d. N, de fide Ci, de sen-essc a Zenone didicissct, a dolore de- tentia Ci, adolescentes praemio de-doctus est Ci o tern mu kazał zapom- ducti C uwiedzeni; k) sprowadzić, zwa-nieć ból, populum virtus falsis dedocet bić: in ea loca erat deductus, ut elabi uti vocibus H uczy odpowiednio uży- non posset N; przen. civitates in cau-wać wyrazu rex, który tylko mędrcowi należy się.

dë-doleo 2. dolui, przestać boleć.

dë-düco 3. duxi, ductum a) spro-    d. C, ego eram a patre deductus ad

wadzić na dół albo z miejsca wyż-    Scaevolam CiT oddany zostałem See-

woli (dla nauki), hunc in possessionem Armeniae d. T wprowadzić; poet.

Musas... in patriam Y grecką poezyę

szego na niższe, ściągnąć na dół: cli-vos mollire, ut elephanti dcduci pos-sint L, exercitum in campum d. L, equitatum albo équités ad pedes L ka-    do Rzymu sprowadzić; ł) odprowadzić

zać zsiąść z koni; poet, nives dedu-    do domu: frequentes eum domum de-

cunt Iovem H, antiquissimum sollemne    duxerunt L; pannę młodą z domu ro-

deduxisti L poniżyłeś, vela (ćarbasa)    dziców do domu narzeczonego : d. vir-

d. O rozwinąć, rozpiąć; b) (wojsku)    ginem in eius domum T; przen. rem

kazać zejść na dół, na miejsce niższe:    deducere, zmierzać, zdążać do czegoś:

copias ex superioribus locis in cam-    audi, quo rem deducam (w opowia-

pum d. C; c.) (okręty z brzegu na wo-    daniu) H, res eo (in eum locum) est

dę) ściągnąć, spuścić, wypłynąć: de-    deducta, ut... NC doszło do tego, że

rem ad arma, ad otium, in periculum d. C doprowadzić; (o osobach) doprowadzić kogo do czego: si in eum casual deducerentur C gdyby się znaleźli w...

no z

deductio, onis, f. (deducere) a) odprowadzenie, zaprowadzenie : in op-

prze- dzenie, wyrugowanie: ut vis ас de-

ducunt socii navis V, classem L; d) wyprowadzić: coloniam (colonos) deducere CiL (osadników wyprowadza-Rzymu po złożeniu uroczystej ofiary na Kapitolu, stąd wyraz ten);

e) uPr°wadzić: dominam thalamo Г; uprowadzić, zabrać (w nieprzyjaznem znaczeniu)-, naves ab Meloduno d. C, pida militum crudelis d. Ci; b) wypę-regein ex ea possessione d. L

d. C; prsen. de eodem plura enume-rando defatigemus leclores N, non de-fatigari supplicando Ci nie ustawać prosić.

ductio moribus fieret Ci; c) zaprowadzenie albo założenie osady: sollicita civitas deductionibus Ci; d) prsen. odprowadzenie : Albanae aquae d. Ci;

e) odjęcie, potrącenie: si ex oinni pe-cunia deductiones fieri solebant Ci.

dë-erro 1. zabłądzić, zabłąkać się; prsen. sors deerrabat ad parum ido-neos T padał na...

dëfatïgatio, ônis, /. (defatigare) zupełne znużenie, zmęczenie, wyczerpanie sił.

dë-fatïgo 1. znużyć, zmęczyć, u-trudzić: exercitum cotidianis itineribus

de-fectio, ónis, /. (deficere) a) odpadnięcie, oderwanie się, bunt: d. ab Romanis ad Hannibalem L- b) ubywanie, zanikanie: d. virium Ci. lunae, solis Ci zaćmienie; c) ubytek sił, wyczerpanie: d. manifesta T.

defector, öris, m. (deficere) bun-townik.

dëfectus, üs, m. (deficere) a) odpadnięcie, bunt; b) ubywanie, ubytek;

c) zaćmienie: lunae L, solis V.

de-fendo 3. fendi, fensum (fendere bić, trącać) a) odtrącać, odpychać, powstrzymywać, odpierać: tegimenta praependunt ad defendendos ictus ас repellendos C, toga défendit frigus H chroni od...; (poet, z dat.): solstitium pecori defendite V chrońcie bydło; b) bronić się: cum iam defenderet nemo C; c) bronić kogoś przed kim lub przed czem : deos patrios ab hoste N, Galliam ab Ariovisti iniuria C, senatum contra Antonium Ci; d) prsen. bronić swego stanowiska, spełnić obowiązek, bronić zapatrywania: ne locum, quem honestissime défendit, ob-tineat Ci, actoris partis chorus offi-ciumque virile defendat H chór powinien zastąpić miejsce aktora i spełnić zadanie działającej osoby, defen-dere vicem rhetoris atque poëtae H spełnić zadanie; c) przed sądem bronić: d. S. Roscium parricidii reum Ci, nihil habeo, quod defendam... Ci nic nie mam do przytoczenia na obronę...

dëfensio, önis, /. a) obrona (we wojnie): urbium, castrorum d. C; b) prsen. obrona, ochrona: d. fortuna-rum, salutis C; c) obrona prze(i są-' dem: Cornelii d. Ci, criminis d. Ci obrona od zarzutu; prsen. mowa w czyjejś obronie: defensionem scri-bere Ci; c) środki, sposoby, rodzaj o-brony : istum ex communi calamitate defensionem ullam sumere non sinam Ci, ilia ilefensione usus sum Ci.

dëfensito 1 (frequ. do defensare) zwykłem bronić: d. causas Ci być zawodowym obrońcą.

dëfenso 1. (frequ. do defendere) ciągle bronić: I tali ci, quorum virtute moenia defensabantur S.

defensor, oris, m. (defendere) a) obrońca: consul defensor periculi esse debet Ci; (o rsecsach) to, co chroni, ochrona, obrona: sublicae... his de-fensoribus... C; b) pl. osada, załoga, obrońcy: muros defensoribus nudare C; c) obrońca (przed sądem): me omnium provinciarum defensorem esse profitebor Ci; d) prsen. obrońca: d. salutis meae Ci.

dë-fero, ferre, tuli, latum a) znieść na dół, sprowadzić: Baucis ramalia arida tecto detulit 0 ze strychu, fer-rum datum in pectus d. T wbić, castra in viam d. L przenieść, deferor in vicum (Tuscum) H idę; b) (o wodzie) unosić: amnis defert dolia L; (pass.) płynąć: secundo amne deferri L; c) strącić w dół, zepchnąć, (pass.) rzucić się w dół, spadać: eum ex tan-to regno fortuna detulit N, specula de montis in undas deferar V, tota acies in praeceps defertur L; d) z drogi sprowadzić, (pass.) zabłądzić: fuga eo defert regem L, Galii in scrobes delati C, aestus defert naves ad ter-

swro-

a me

non

ram L zapędza, unosi; (poet.) fato nostrum delatus in aevum II; e) zanieść: litteras ad Caesarem d. C, hue impetus hastam detulerat F; f) aliquid in lad) aerarium d. LT złożyć w kasie, censum Romam d. L listy szacunkowe odesłać do Rz.; g) ргзеп. dać, ofiarować: si quid petet, ultro defer! H, frequentes honores delati N, C. Caesari M. Antonius cos. regnum detulit Ci; h) przedłożyć coś komu do rozstrzygnięcia: hac re ad consilium delatä C, id senatui detulit N-, donieść, uwiadomić kogo: dicta, mandata d. CV, sociorum querimonias d. L, de-fertur ea res ad Caesarem C; i) oskarżyć, denuneyować: nomen d. oskarżyć (przed pretorem), crimina in dominum deîaturum se esse Ci. Cossutiąnum Cilices detulerant maculosum foedum-que T; j) zgłosić celem oszacowania: vestes, currus in censum d. L; polecić kasie państwowej do uwzględnienia albo nagrody: nomina ad aerarium d. Ci, in beneficiis ad aerarium Ci.

dë-fervesco 3. defervi i deferbui (incoh. od defervere) ргзеп. wyszumieć. wyburzyć się: quorum cum adule-scentiae cupiditates cleferbuissent Ci.

de-fetiscor, iści, defessus sum (fa-tisci) znużyć się, zmęczyć się, wyczerpać siły: Massilienses omnibus defessi malis C znękani.

defexit, starolac. forma Futuri ex. = defecerit, od: dë-ficio 3. fëci, fectum (facere) 1) intr. (ze snaeseniem tnem) a) oderwać się, odpaść od kogo, sprzeniewierzyć się komu, przejść na stronę czyją: nonnullae insulae propter acerbitatem imperii defece-rant JV, qui primus a patribus ad ple-bem defecit L porzucił patrycyuszów a przeszedł na stronę gminu, dubiis ne defice rebus F nie zwątp!, ipse deficerem Ci sprzeniewierzyłbym się sobie samemu; b) ргзеп. niedosta-"ać, brakować, skończyć się: materia, non frumentum deficere po-terat С; ргзеп. ignis deficit F gaśnie, luna deficit Ci zaćmiewa się księżyc, silvae deficiunt F kończy się las, memoria d. Ci zawodzi; c) słabnąć, upadać ze znużenia lub braku sił: equus cleficiens proeubuit Ci, pugnando non deficiebant C nie słabli w walce, navis deficit undis (аЫ.) F nie może stawić oporu; ргзеп. deficit pars O upada .= defecere mores H ; deficiens, tis, T umierający; ргзеп. animo deficere słabnąć na duchu, tracić otuchę, stygnąć w zapale: sin a vo-bis deserar, tarnen animo non de-ficiam C, deficit luctu rex F; 2) tr. a) opuścić: Phoebus cum deficit orbem O, me Leontina civitas defecit Ci; b) coś mnie opuszcza, zaczyna brakować: tela nostros deficiebant C, nervi deficiunt II sił brakować zaczyna; (poet.) nodes non deficit humor F pada rosa; PPP. jako adi. defectus 3. opuszczony, nie posiadający czegoś: sanguine defecti artus O bez krwi; b) osłabiony, bezsilny: d. corpus T, non usque adeo defectum eum (esse) T.

dë-fïgo 3. fixi, fixum a) wbić, zatknąć, umocować: in campo Martio crucem defigi iubes Ci, defigunt tellure hastas F, sicarn in corpore con-sulis defigere Ci wbić, vertice nudo spicula OL; b) ргзеп. wzrok utkwić, myślą pogrążyć się w czem, zwrócić uwagę na co: defixis oculis animoque et corpore torpet H; (poet, e dat.) Li-byae defixit lumina regnis F, in cogi-tatione defixus Ci w myślach pogrążony; (enallage) Aeneas defixus lumina F ze spuszczonym wzrokiem; c) umocować, umocnić, głęboko wrazić, wyryć w duszy, (pass.) tkwić głęboko: virtus est altissimis defixa radi-cibus Ci; d) (osoby) nieruchomym, bezwładnym uczynić, ubezwładnić; (pass.) stać się bezwładnym, osłupieć: defixerat pavor cum admiratione Gallos L, Galii pavore defixi stetere L

earn

dë-flagro 1. a) spalić sic do szczętu, spłonąć: domus deflagravit Ci; prsen. cinis deflagrati imperii Ci minionego; b) prsen. wypalić się, ustać: deflagrat ira L.

dë-flecto 3. flexi, flexum a) zgiąć w dół; b) zgiąć w bok, odgiąć, odwrócić, skierować w inną stronę : tela parva atque deformia C;prsen. szpetny, deflexit aima Venus F; c)prsen. zmie- brzydki, haniebny: opus deforme non nić, odmienić: sententiam Ci, ad verba est C, d. obsequium Г haniebny ser-

dë-flnio 4. (finis) a) odgraniczyć, ograniczyć, oznaczyć granicę: fundi extremam partem oleae definiunt Ci; b) (przez odgraniczenie) bliżej Określić, żenie; b) wśród łez’ z Puczem opowiadać: haec ubi deflevit F.

stanęli jak wryci, obtutu haeret defi-xus in uno F patrzy osłupiałym wzrokiem, stojąc jak wryty.

dë-fingo 3. finxi, fictum, zmienić postać, zdeformować, zeszpecić: Rheni luteum caput H.

oznaczyć, wskazać: cur eos agros non definis nequc nominas? definio, inquit, Italiam Ci-, pojęcia określać, definiować: voluptatem -sic definiunt Ci; c) wyznaczyć, przeznaczyć, ustanowić: cum esset omnibus definita mors Ci;

d) ograniczyć, ścieśnić, zamknąć w pewnych granicach: ut orationem con-cludam atque definiam Ci, oratio eis definietur viris, qui... Ci ograniczy się do tych mężów... ; PPP. jako adi. dëfïnïtus 3. adv. definite, odgraniczony, określony, oznaczony: locus Ci, quae lex definite potestatem Pompeio dederat Ci wyraźnie.

dëfïnïtio, önis, /. odgraniczenie; prsen. dokładne określenie : hominum et temporum d. Ci; określenie pojęcia, definieya: omnis institutio debet a definitione proficisci Ci; przepis: definitio iudiciorum aequorum retinea-tur Ci.

de-fio, fieri (pass. od deficere) brakować: lac mihi non défit V.

deflagrätio, önis, f. (deflagrare) spalenie: urbi deflagrationem mina-ri Ci.

rem deflectere velimus Ci prawdziwe znaczenie dosłownem tłumaczeniem przekręcić; d) intr. zboczyć: oratio redeat illuc, unde deflexit Ci, via d. T, qui semel a veritate deflexit Ci.

dë-fleo 2. flêvi, flêtum a) opłakiwać: fratris casum, familiae ruinas Ci, in haec deflenda prolapsi L w to pożałowania godne (nieszczęsne) poło-

de-floresco 3. florui, przekwitnąć, zwiędnąć.

dë-fluo 3. fluxi 1) a) w dół płynąć: defluit rivus O, Rhenus in plu-res defluit partes C dzieli się na więcej ramion; b) spadać, opadać: de-fluebant coronae Ci, tota cohors re-lictis ad terram defluxit equis F szybko zeskoczyła z koni; prsen. ad lèves amicitias defluxit oratio Ci zeszła rozmowa; (o sukniach) opadać, spływać, zwisać: vestis defluxit ad imos pedes H, rusticius tonso toga defluit H; (o włosach) wypadać: defluxere comae О; d) spływać na kogo, dostać się komu: unde haec in terras nisi a superis defluere potuerunt Ci; 2) a) spłynąć, odpłynąć, przestać płynąć: rusticus exspectat, dum defluat am-nis Н;~рГ2еп. ustać, zniknąć, zaginąć: sic horridus file defluxit numerus H.

dë-fodio 3. födi, fossum a) zakopać, ukryć: cadaver domi d. L ; prsen. aetas dofodiet nitentia H; b) wykopać: aurum defossä deponere terrä H, ipsi in defossis specubus otia a-gunt F.

dëformatio, ônis, f. (deformare) zeszpecenie: corporis Ci; prsen. obraza: maiestatis L.

dë-formis, e (forma) a) niekształtny, nieforemny, bez kształtu: deformes animae, volgus inane O; b) niekształtny, brzydki, szpetny: iumenta

z czem:

dać.

wilizm, orationem habuit sibi deformem L która mu nie przynosiła zaszczytu, elinguem videri deforme ha-bebatur T uchodziło za rzecz szpetną.

dëformitâs, ätis, f. (deformis) niekształtność, szpetność, brzydota:

d. corporis Ci, oris T; prsen. d. ani-mi Ci, d. ludicra T ohydne aktorstwo.

dë-formo 1. I. a) odtworzyć kształty, narysować; b) prsen. nakreślić: ille, quern supra deformavi Ci; II. a) szpecić, deformować: vultum déformât macies V; b) prsen. zohydzić, zbezcześcić, poniżyć: in qua contio-ne Pompeium ornat, an potius deformat Ci.

dë-fraudo 1. oszukać, okpić.

dëfrënâtus 3. nieokiełznany, niepowstrzymany: cursus О.

dë-frico 1. fricui, frictum i fricâ-tum, wycierać, trzeć, czyścić: dentes О; prsen. (Lucilius) sale mullo urbem defricuit H smagał ostrzem dowcipu.

dë-fringo 3. frëgi, fractum (fran-gere) odłamać.

dëfrutum, i, n. (dom. mustum) moszcz wygotowany V.

dë-fugio 3. fugi a) uciec, umknąć: sinistrum cornu defugit L; b') tr. unikać: aditum sermonemque hominis Ci; prsen. unikać czego, uchylać się od czego: ne quis te iudicia defugere ar-bitretur Ci, proelium d. Ci.

dë-fundo 3. fiidi, füsum, lać, odlać, wylać: merum defusum pateris H (jako libacyę); prsen. fruges Italiae defundit Copia carnü, H bogini obfitości darzy hojnie Italię płodami.

de-fungor, fungi, functus sum, a) (s abl.) ukończyć, załatwić się

d. bello L, laboribus H, periculis CiV przebyć, honoribus Ci piastować, poe-nâ levi d. L otrzymać, carinae de-functae V które przebyły niebezpieczeństwa, suis temporibus defuncta H co przeżyło swój czas, vicisse Romanos defunctos consulis fato L Rz.

zwyciężyli, gdy konsul ostatecznie padł; Ъ) (euphemism.) umrzeć, życie zakończyć: defuncta corpora vita V, defuncta est Vestalis Laelia T.

dëgener, eris, m. f. (genus) ten, który się odrodził, zwyrodniał}', wyrodny: d. Neoptolemus P, Artabanus materno genere Arsacides, cetera de-gener T z resztą nizkiego rodu, d. rex Macedonum T podsunięty; prsen. nikczemny, podły, nizki: dégénérés ani-mos timor arguit V.

dë-genero 1. a) odrodzić się, wy-rodzić się: Macedones in Syros dege-nerarunt L zatracili cechy swego rodu i stali się S.; b) prsen. wyrodzić się, zwyrodnieć, okazać się niegodnym swego rodu: degeneramus a patribus nostris L, ab antiqua liber-late Ci; c) tr. wskutek zwyrodnienia szpecić, zniesławiać, ujmę przynosić: acer equus... degenerat palmas... O.

degenerätus 3. zwyrodniały, wyrodny L.

dëgo 3. dëgi (dë-igo od agere) a) tr. (csas) spędzać, pędzić, żyć: degere vitam in egestate Ci, senectam turpem d. H; (bes prsedmiotu): ille po-tens sui laetusque deget... H.

dë-grandinat, grad przestaje pa

dë-gravo 1. (gravis) cisnąć, gnieść w dół, ku ziemi: degravat ulmum vi-tis O, etiam peritos nandi vulnera de-gravant L rany sprawiają, że toną= quia vulnus degravabat [dom. eura) L.

dë-gredior, gredi, gressus sum,

a) zejść na dół: qua triduo ascende-rat, biduo est degressus L, ex arce L, monte, colle S, ad pedes d. L zsiąść z konia; b) odejść: (quaestor) degre-ditur in urbem T (z prowincyi).

dë-gusto 1. a) skosztować czego; (poet.) lancea summum dégustât vul-nere corpus F lekko drasnął; Ъ)prsen. kosztować, próbować: quoniam haec vita te delectat, visne ipse eandem degustare? Ci.

de-hinc (u poetów niekiedy jedno-zgłosk. deine) a) (o przestrzeni) stąd, z tego miejsca: cetera Africae per duas legiones, pari numéro Aegyptus, dehinc Suria ПИ legionibus coërcita T; b) (о czasie): potem, następnie: ex fumodare lucern cogitat, ut... speciosa dehinc ini-racula promat H; c) potem, dalej: Eu-rum ad se Zephyrumque vocat dehinc talia fatur F; d) odtąd, w przyszłości: Tarquinium ferro, igni, qua-cumque dehinc vi possum exsequar L.

de-hisco 3. (incohat. do hiare) rozstąpić się, rozwierać się, rozdzielać się, otwierać się: a media caelum regione dehiscere coepit F, dehiscens acies intervallis L przerwany, mihi terra dehiscat F niech się przedemną ziemia rozstąpi = niech mnie ziemia pochłonie! F.

dehonestamentum, i, n. (dehone-stare) to, co oszpeca, środek szpecący, szpetność: se Hannibalem ferens simili oris dehonestamento T (miał jedno oko); prsen. to, co zniesławia, hańbi, zhańbienie: amicitiarum deho-nestamenta T hańbiące przyjaźnie.

de-honesto 1. zniesławiać, hańbić, bezcześcić: famam LT, proavum T.

de-hortor, äri, ätus, sum, odwodzić, odradzać : dehortando (consilium) impedire N, multa me dehortantur a vobis S zniechęca mnie ku wam.

Dëïanïra, ae, f. (Ar/tâvecpa) siostra Meleagra, żona Herkulesa.

dë-icio 3. iëci, iectum (iacere) 1. a) na dół zrzucać, strącać, spychać na ziemię: ipse equo vulnerato deiectus est C, aliquem de ponte Ci, se de muro C, crines d. T rozpuścić, sortes d. CVL do urny wrzucać, securim in caput d. L ciąć w głowę; b) rzucić na ziemię, powalić, obalić: arbores d. L ścinać, hermas omnes N strącić, obalić, turrim d. C zburzyć=muros d. L, iluvius it deiectum templa H aby zburzyć; c) powalić, zabić: his (nostris) deiectis C, deiectis stipatoribus T, a-vem a caelo d. V; (oczy) na dół spuścić: deiectus oculos (acc. gr.) V; d) prsen. strącić ze stanowiska zajmowanego, pozbawić władzy, obalić: hoc (Critia) deiecto N, de possessione imperii deiectus L pozbawiony władzy, (brachylogia) infra Ventidium deiectus T obalony dostał się pod V. ; 2 a) odtrącić, odciąć, odrąbać, oddzielić: Anxuris ense sinistram deiecerat F; (okręty) zapędzić, zagnać: naves ad inferiorem partem insulae C, Menelaus ad terram Libyam deiectus est b) prsen. odwrócić, oddalić: a republica oculos d. Ci, uxore deiecta T usunąwszy; 3. a) wyprzeć ze stanowiska (o zapaśnikach■): eum de statu (gradu) deicere Ci, eum de sententia d. Ci wybić komu z głowy t. j. naprowadzić na coś lepszego; b) (nieprzyjaciela) wyprzeć ze stanowiska, wypędzić: hostes muro turribusque d. C, tenentes locum cum Romani deiecis-sent L; c) prsen. (z posiadłości) wypędzić, pozbawić, obrabować: ut dominus de suo fundo a sua familia vi deiceretur Ci, magistratus templo d. Ci, deiectus spe, principatu C zawiedziony w nadziei, widokach; (poet.) deiecta coniuge tanto F pozbawiona nadziei posiadania takiego małżonka. PPP. jako adi. deiectus 3. nizko położony, nizki: loca C; prsen. małoduszny, bez odwagi: haut deiectus F nieustraszony.

Deidamla, ae, /. (ДтцЗарекх) córka króla Likomedesa, kochanka Achillesa, matka Pyrrusa-Neoptolema.

dëiectio, ónis, f. (deicere) wyrzucenie, wypędzenie, wyzucie z posiadłości.

deiectus, us, m. (deicere) zrzucenie, zwalenie: deiectu arborum L, deiectus gravis (fluminis) 0 wodospad; prsen. spadzistość: collis deiectus habet C strome stoki.

dë-iero 1. (deiurare) uroczyście przysięgać.

Dëïonidës, ae, acc. en, m. metro-nymikon Mileta, jako syna Deiony i Apollina O.

Dëïopëa, ae, f. nimfa V. Dëïphobë, es, f. Sybilla, córka Glaukusa V.

de-in (podstawowa, u klasycznych poetów jednozgloskowa forma dla dein-de) potem, następnie: dein quae se-quuntur Ci, unguibus et pugnis dein fustibus atque ita porro H.

dein-ceps (adv. u poetów dwuzgïo-skowe) bezpośrednio po, najbliżej, następnie z kolei, z kolei: deinceps fuit annus, quo consulatum petivi Ci; jeden po drugim, po kolei: très deinceps turres prociderunt L, funera de-inde duo deinceps duxit L.

de-inde (u poetów dwuzgl.) wyraża kolejne następstwo rzeczy: potem, dalej : via angusta, deinde latior pate-scit campus L; następstwo co do czasu: potem, dalej, następnie: incipe, Damoeta, tu deinde sequere, Menalca V, initio proditor fuit, deinde perfu-ga Ci.

Deiphobus, i, m. (Arjeoßoi) syn Priama.

Dëiotarus, i, m. D. tetrarcha Gala-cyi. Walczył przeciw Cezarowi w wojnie domowej. Oskarżonego, że godził na życie Cezara, bronił Cycero r. 45, w mowie: Pro rege Deiotaro.

dë-iungo 3. wyprządz; przen. me a forensi labore deiunxi T wycofałem się z życia publicznego.

dë-lâbor, lâbi, lapsus, sum, a) ześliznąć się, zsunąć sie, spaść: serpens gradibus nitidis delabitur 0, delabi caelo V, ab aethere OV, d. ex equoi; ro wodzie i rzekach) spadać z góry, płynąć: flumen delabens in mare H; b) przen. popaść w co: delabi in morbum Ci, in difficultates Ci, specie religionis in ambitionem T pod pokrywką religii ambitne snuć plany, ¹ poet.) medios delapsus in hostes У wpadł w środek nieprzyjaciół.

dë-Iâmentor, äri, do końca opłakiwać, żałować.

dë-lasso, are, zupełnie znużyć H. delätio, ónis, /. (deferre) doniesienie, oskarżenie; (za cesarstwa) dela-torstwo, denuncyacya: temporibus Neronis delationem factitarat T uprawiał rzemiosło denuncyanta.

delator, oris, m. (deferre) donosiciel, denuncyant: d. maiestatis T zbrodni obrazy majestatu.

dëlectabilis, e (delectare) rozu e-selający: d. cibus boletorum T ulubiona potrawa z grzybów.

dëlectâmentum, i, n. (delectare) sposoby, środki do rozweselenia, służący do zabawy, zabawa: inania pue-rorum d. Ci zabawy dziecinne.

dëlectatio, önis, /. (delectare) zabawa, uciecha, rozrywka: se delecta-tioni natos arbitrantur Ci.

dë-lecto 1. a) wabić, nęcić, pociągać, bawić, cieszyć, sprawiać uciechę, przyjemność, rozrywkę: ludi homines delectant Ci, placuit oppidum, regio delectävit Ci, delectabat eum defec-tiones solis praedicere Ci bawiło go;

b) (pass.) cieszyć się, bawić się, znajdować w czem przyjemność: videlicet solus vasis Corinthiis delectaris? Ci, vir bonus dici delector IT cieszy mnie to, gdy mnie nazywają...

delectus częściej dïlectus, üs, m. (deligere) a) wybór: ceteri agri omnes sine ullo delectu decemviris addicen-tur Ci, delectum habere Ci zrobić wybór, quod genus proprium Catilinae est, de eius delectu Ci z pomiędzy jego wybrańców ; b) pobór, zaciąg wojska, rekruta: dilectum in agro Piceno Metellus habuit Ci odbył pobór.

dë-lëgo 1. a) wysłać: Pleminius delegatus in Tullianum L ; przen. po-ruczyć, powierzyć, polecić coś komu: delegatum triumviris ministerium T, fortunae spes suas L, Catonis studio-sos ad illud volumen d. N odesłać; b) (winę lub zasługę) komu przypisać,

przyznać: servati consulis decus ad servum delegat L.

delenïmentum, i, n. (delenire) a) środek łagodzący, służący do złagodzenia, ulgę przynoszący : delenimen-ta curarum T; b) ponęta, powab: dis-cessum est ad delenimenta vitiorum T zbrodnie ponętne.

dë-lënio 4. zupełnie złagodzić, u-łagodzić, ukoić: si dolentem non de-lenit Falerna vitis H; wabić, nęcić, czarować: munere plebem L.

dëleo 2, ëvi, ëtum a) (pismo) wymazać: cum tabulas prehendisset Op-pianicus, digito legata dele vit Ci; b) przen. zmazać, zatrzeć, zgładzić, zniszczyć, zburzyć: delenda est vobis ilia macula bello superiore concępta Ci; (konkretny przedmiot) Karthagine de-leta Ci, d. aedificia, oppida Ci, Marius reditu suo senatum paene delevit Ci.

dëlëtrix, ïcis, /. (delere) niszczycielka, tępicielka F.

Delia, Dëliacus, zób. Delos, dëlïberâbundus 3.    ( deliberare )

w myślach pogrążony.

dëlïberâtio, Snis, f. (deliberare) a) rozważanie, zastanawianie się, narada: difficilis est d., quemnam bello praeficiendum putetis Ci, deliberatio-nes habere Ci odbywać narady; b) czas do namysłu: quae deliberatio in augenda mercede consurnpta est Ci.

del liberator, Oris, m. (deliberare) rozważający, zastanawiający się.

dë-libero 1. (od libra maga, por. roz-ważać) a) rozważać, zastanawiać się nad czem, naradzać się z sobą, namyślać: diem ad deliberandum sibi su mere, postulare CCi dzień do namysłu, deliberandi spatium NL czas do namysłu, de summa rerum C; b) po dokładnem zastanowieniu się coś postanowić, zdecydować się na coś: deliberata morte ferocior H, certum est deliberatumque omnia dicere Ci;

c) pytać wyrocznię o radę.: legati de-liberatum Delphos missi sunt N, deli-

berantibus Pythia respondit N.

dë-lïbo 1. (libare) a) odlać nieco wina z puharu bogom na ofiarę ; przen. wziąć cząstkę z czegoś, uszczknąć, zerwać: ut omnïs undique flosculos carpam atque delibem Ci, (poet.) summa delibans oscula F z lekka dotknąć ustami; zakosztować czego: novum honorem i; b) ująć, uszczuplić, zmniejszyć: aliquid de honestate, de laude, de gloria d. Ci.

dë-libro 1. (liber) korę obdzierać, dëlibutus 3. zroszony, zwilżony, zmoczony: delibutus Hercules Nessi cruore H.

dëlicâtus 3. adv. delicate, a) czysty, jasny; przen. wykwintny, powabny, miły: d. convivium Ci; b) miękki, rozpieszczony, wybredny: tam de-licati esse non possumus Ci; c) (z naganą) wykwintny, zmysłowy, lubieżny: d. iuventus Ci, versus Ci.

dëliciae, ärum, f. lubość, rozkosz, uciecha: eum Antonius deliciarum causa loris caedi iubebat Ci dla uciechy, aliquem in deliciis habere Ci u-podobać sobie kogo, alicui in deliciis esse Ci posiadać czyją przychylność, b) przen. (o osobach) ulubieniec, rozkosz: deliciae atque amores populi Romani L. Antonius Ci; c) (o rzeczach) ozdoba, klejnot.

delictum, i, n. (delinquere) przewinienie, wykroczenie, błąd, wina: d. committere CCi popełnić.

dë-ligo 1. przywiązać, przymocować: naves ad terrain, ad ripam, ad ancoras C, producuntur e carcere, de-ligantur Ci do pala.

dë-ligo 3. legi, lectum (legere) a) zbierać, zrywać: maturam uvam d. 0, ungue rosam 0; b) przen. wybrać, obrać: si vobis ex omni populo deli-gendi potestas esset data Ci wyboru, viros ad sacerdotia in senatum d. Ci; subst. delecti, örum, m. wybrańcy, delegaci, wydział; c) (kołnierzy) dobrać. wybrać: delecta manus NS do-

borowy oddział wojska, delecti pe- phicus 3. delficki, z Delf: oracula d. dites S wyborowa piechota.    Ci; subst. Delphicus, i, w. (dom. deus)

de-Iino 3. dëlëvi, dëlitum, poma- Delfijczyk, Apollo O.

delphïn, înis, acc. Ina i delphïnus,

zać, wymazać, wytrzeć.

dë-linquo 3. liqui, lictum, a) bra- i, m. delfin; preen, delfin, konstela-kować; b) preen, zbłądzić, przewinić, cya: Delphin... darum sidus O. wykroczyć: si cuncta.tione deliqui, vir-tute corrigam T, fiagitia, quae deli-querant T.

dë-Iiquesco 3. licui, zacząć topić się, roztopić się, rozpłynąć się; preen. zniknąć, zmarnieć: qui non tabescat, deliquescat Ci, alacritate futili d. Ci.

dëlïrâtio, önis, f. (delirare) brednie, nierozum.

Delta (nieodmienne) n. (ДЛтл) grecka głoska A ; stąd: deltöton, i, n. (SeXtw-ôv) trójkąt z powodu podobieństwa do głoski Д Ci.

delûbrum, i, n. (de-luo) miejsce oczy szczenią, świątynia: delubra de-üm V.

dë-lüdo 3. lüsi, lüsum, igrać z kim, kpić z kogo, zwodzić, oszukać: de-dë-lïro 1. (lira bróeda) a) (o pługu) ludi vosmet ipsos diutius a tribuno wyjść z brózdy, zboczyć z drogi; b) pJebis patiemini? Ci, deludunt somnia preen, być szalonym, nierozumnym: sensus V. quidquid délirant reges, plectuntur Achivi H za szaleństwa królów pokutują Achiwowie.

Dëlus, eob. Delos.

Dëmâdës, is, acc. en, m. (Ar^aSrję) mówca ateński za czasów Demoste-

dë-lïrus 3. (lira) wt. wykolejony; nesa. m-een. z rozumu obrany, głupi, szalony : anus d. Ci, scriptor d. inersque H. gotnieć.

dë-litesco 3. dëlitui (incoh. do latere) ukryć się, schować się: eo mi-    kogo, polecić, poruczyć: curam eorum.

sit amicos, qui delitescerent Ci, sub    legatis demandavit L.

Demarätus, i, m. (Arjjicćpa-oę) tyran dë-lïtigo 1. kłócić się, zrzędzić, Koryntu. Wygnany udał się do Tar-gderać.

Dëlius, eob. Delos.

de-madesco 3. madui, całkiem zwil-

de-mando 1. zdać coś zupełnie na

praesepibus delituit vipera V.

quinii w Etruryi; synem jego był Tarkwiniusz Stary.

dë-mens, tis, adv. dementer, bez rozumu, nierozumny, głupi, szalony: in tranquillo tempestatem optare de-

Delmatia, eob. Dalmatia.

Delos i Dëlus, i, acc. on albo urn, f. (AîjXoç) jedna z wysp Cyklad na mo-

Egejskiem. Według podania dłu- mentis est Ci, tragico illo Oreste de-go błąkała się po morzu, stąd erra- mentior Ci.

tica; przestała tułać się. gdy Latona de-mentia, ae, /. (demens) niero-zrodziła na niej Apollina i Dyanę. Adi. zum, głupota, szaleństwo.

Delius i Dëliacus 3. delijski, z De- de-mereo 2. merui, meritum albo los: deus, vates, Apollo CiVH, D. dea    dëmereor, eri, meritus, sum, zasłu-

H Dyana; subst. 1) Dëlius, ii, m. (dom.    żyć się około kogo, pozyskać, zjednać

deus) Delijczyk, Apollo; 2) Delia, ae,

*■ (dom. dea) Dyana.

Delium, ii, n. (ArJXcov) miasto beoc-

kie na granicy Attyki.    dë-mergo 3. mersi, mersum, za-

Delphi, orum, m: (Sùooi) miasto    nurzyć, zatopić; (pass.) zatonąć: cor-

Lelfy u stóp Parnasu, dziś Kastri,    nix demersit caput Ci, ponto puppim

sljnne wyrocznią Apollina. Adi. Del-    O; (poet.) sex ubi... demerserit orbes

rzu

sobie kogo, zobowiązać dla siebie kogo : nec tibi sit servos demeruisse pu-dor O.

(sol) 0 gdy słońce sześć razy zanurzyło się w morzu, plebs in fossas demersa L lud zmuszony do kopania rowów; b) prsen. pogrążyć, wtrącić w nieszczęście, zgnębić, zgnieść: fortuna quern ante extulerat, demerger« est adorta N, domus demersa ex-cidio H, plebs aere alieno demersa L zadłużony po uszy.

dë-mëtior, mëtïri, mensus, sum, odmierzyć, wymierzyć.

dë-meto 3. messui, messum, zży-nać, ścinać: fructus demetendi Ci, flos demessus V zerwany.

dë-mëtatus 3. (PPP. od mëtare) odmierzony, odgraniczony.

Dëmëtrius, ii, m. (Аг^трю?) 1) D. z przydomkiem Phalereus (ó ФаХ/)р£0;) z Kaleron (345—283), mąż stanu ateński i uczony, był namiestnikiem Kassandra w Atenach; 2) D. z przydomkiem Poliorcëtës (Поморх7]-7]Ч) (337—283), syn Antygona. Jako dowódca najemników opanował r. 294 tron macedoński. Umarł w niewoli u zięcia swego Seleuka w Apamei w Syryi.

dëmigrâtio, ónis, /. (demigrare) wywędrowanie, wychodźstwo, emi-gracya.

dë-migro 1. wywędrować, opuścić kraj, wyemigrować: ex oppidis Dolo-pum d. .Ci, de oppidis C, Athenas d. N\ prsen. iniussu dei hinc d. Ci zejść z tego świata.

de-minuo 3. minui, minütum, a) zmniejszyć: numerum copiarum Ci, praedia d. Ci sprzedać po kawałku, vectigalia sunt deminuta Ci-, b) odjąć, odebrać: ne quid de summa republica deminueretur Ci; c) prsen. ująć, u-szczuplić, zmniejszyć: d. potentiam C, imperium populi huius nundinis de-minutum est Ci, capite se deminuere, capite deminui CiL ukrócić swe prawa obywatelskie, stracić prawa obywatelskie.

deminutio, önis, f. (deminuere) a) zmniejszenie, uszczuplenie: ultus est

victoriae crudelitalem Sulla deminu-tione civium Ci, accretio et deminutio luminis Ci przybywanie i ubywanie, imperatorem deminutione provin-ciae multare Ci skróceniem czasu u-rzędowania, uti Hispalae datio deminutio esset L H. ma mieć prawa dawania i pozbywania się swej własności; Ъ) prsen. ograniczenie, uszczuplenie, utrata: libertatis d. Ci, capitis L utraia praw obywatelskich.

dë-mïror, äri, ätus sum, bardzo się dziwić.

dëmissë, sob. demitto.

dëmissio, ônis, f. (demittere) spuszczenie; prsen. animi d. Ci przygnębienie.

dë-mitto 3. mïsi, missum, 1. a) spuścić na dół: funibus per murum demitti L, calculum in urnam 0 rzucić, se ad aures eius d. Ci schylić się, prsen. demitti in adulationem T poniżyć się do...; b) spuścić na dół, pochylić: capite demisso CCi; prsen. molli iugum demittere clivo V łagodnie opadają stoki pagórka, rivi se demittunt O spływają w dół, [poet.) lacrimas d. V pozwolić łzom płynąć, animum (mentem) d. CiV upadać na duchu, se admodum d. C zupełnie u-paść na duchu ; c) zanurzyć, zagłębić: demissa puppis 0 głębokb zanurzyć się, caementa H zapuścić, sublicas in terrain C wbić, nummum in loculos H schować do kieszeni, in solido puteum d. V głęboki dół wykopać, hominem vivum sub terram L żywcem zakopać, ferrum in ilia O wbić, aliquid in pectus L wyryć głęboko w sercu ; d) (o sukni, włosach) spuścić, .(pass.) o-padać: demissa tunica, stola H, de-missi capilli 0; 2. a) wysłać w dół. kazać zejść, zstąpić; {reflex, i pass.) zejść na dół, spuścić się: agmen in vallem d. L, equum in flumen Ci, na-vem secundo amni d. L skierować w dół rzeki, imbres caelo 0 spuścić, de caelo demitti L zstąpić z nieba,

m.

copiae se demittunt in convallem C spuszczają się, (homines) ad imos manes V wysłać do Hadesu; to samo: corpora Stygiae nocti d. O, aliquem rnorti d. V; b) preen, pass. pochodzić od kogo: ab alto demissum genus Aeneâ H, a magno demissum nomen lulo V, Romanus Trois demissus T. PPP. jako adi. demissus 3. adv. démisse, a) spuszczony, pochylony w dół: demisso capite discesserat Ci ; b) zwisając}', wiszący w dół: demissus funis V; c) nizko leżący, położony: lo-ca C; -d) nizki, głęboki: si demissior ibis O jeżeli zbyt nizko będziesz leciał; e) preen. <o głosie} nizki, cichy: demissa voce locuta est F; f) (o stanie dmey) pokorny, skromny: suppli-citer demisseque respondere Ci; przygnębiony: quis P. Sullam nisi mae-rentem, demissum adflctumque vi-dit? Ci.

demiurgus albo damiurgus, i, ni.

(Sr₍u'.oupyó:) tak zwano najwyższych u-rzędników w doryckich państwach.

demo 3. dempsi, demptum (dê-emere) a) odjąć, odebrać: iuga bobus H zdjąć, metum d. OL usunąć, demp-to fine O bez końca, demptis corporis voluptatibus Ci bez rozkoszy zmysłowych: b) odjąć, odciągnąć: illi quos tibi deinpserit adponet annos H, partem de die d. H spędzać na próżnowaniu.

Democritus, i, m. (Ai^oxoito;) filozof z Abdery, (460—361), założyciel szkoły atomistów. Kû&u[jua t. j. nieza-mącony namiętnościami spokój duszy uważał za cel życia. Ci, którzy tego nierozumieli, tłómaczyli to sobie jako wesołość i nazwali go śmiejącym się filozofem: rideret Democritus H. Adi. Dëmocritéus (lus) 3.; subst. 1) Ana-xarchus Democriteus (dom. discipulus) Ci uczeń D. ; 2) Dëmocritëa, Srum.w. (dom. praecepta) nauka D.

Demodocus, i, m. (Дг^иоооу.о;) wojownik u V.

Demoleon, ontis, m. centaur 0.

Dëmoleus, i, m. Grek u V.

de-molior, Iri, itus sum, zerwać, zwalić, zburzyć: tectum demoliti sunt N; preen. tyrannidis propugnacula de-molitus est N.

dëmôlltio, önis, /. (demoliri) zwalenie: templorum d. Ci, statuarum Ci.

demonstratio, önis, /. (demon-strare) a) pokazywanie, wskazywanie: finium demonstrationi interesse Ci;

b)    preen, wyjaśnienie, dowód: huius generis demonstratio est vulgaris Ci;

c)    (w retoryce) mowa pochwalna albo naganna: deliberatio et demonstratio genera sunt causarum Ci.

dë-monstro 1. a) dokładnie, wyraźnie pokazać, wskazać, oznaczyć: digito d. locum N, aliquem digito d. T; b) preen, {stówami) wskazać, oznaczyć, opisać: demonstrabo iter: Aurelia via profectus est Ci, navium for-mam C, ut supra demonstravimus С jak wyżej powiedziałem; wykazać, dowieść: ego culpam in te fuisse de-monstro Ci.

Dëmophoôn albo Demophön, óntis, m. towarzysz Eneasza V.

de-morior, mori, mortuus sum, umrzeć.

de-moror, äri, ätus sum, a) tr. wstrzymywać, zatrzymywać: equita-tum praemisit ad novissimum agmen demoranduin Ci, iter d. C, quid fando demoror austro? V wstrzymuję was od podróży przy wietrze południowym, inutilis annos d. V żyję jeszcze, Teucros quid demoror armis? V wstrzymuję od walki; b) tntr. wstrzymywać się, zwlekać: i 1 le nihil demoratus ex-surgit T’

Demosthenes, is i i, acc. en i em, (ArjaoalłeWjg) 1) wódz ateński w wojnie peloponeskiej ; 2) mówca i polityk ateński (381—322).

dë-moveo 2. mövi, mötum a) odsuwać, oddalać, wypierać, wypędzać : demoveri et depelli de loco necesse est eum, qui deiciatur Ci, fluvius al-veo demotus T wyparty, in insulas demoti sunt T wygnani zostali, matre demota T usunąwszy matkę, hostes gradu demoti L wyparci ze stanowiska, agricolam nunquam demoveas, ut secet mare H nie wywabisz z domu, animum de statu d. Ci wyprowadzić z równowagi; b) wypędzić, wyzuć : populum de suis possessioni-bus Ci; c) usunąć z urzędu: spe objecta principis loci, si priorem aetate demovisset T, aliquem ordine, prae-fecturâ T, d. centuriones T.

dë-mügïtus 3. (mugire) rykiem napełniony.

dë-mulceo 2. gładzić, głaskać z góry na dół: dorsum equis L.

dëmum a) w końcu, wreszcie, dopiero: quarta vix demum exponimur hora H; b) (w połączeniu z innemi partykułami czasowemi) w końcu (później niż się spodziewaliśmy), dopiero (ze względu na chwilę obecną): nunc demum intellego Ci; (ze względu na przeszłość i przyszłość): tum demum omnia ilia victa videbuntur, cum... Ci, iam demum 0 teraz dopiero: c) (z zaimkami) w końcu = właśnie : is enim demum est meä sententiä iustus trium-phus Ci; d) zgoła: immemor est demum, qui... 0.

dë-murmuro 1. mrucząc Wymawiać: carmen ore 0.

demütätio, önis, /. zmiana, dë-müto 1. zmienić, odmienić, dënârius 3. (déni) po dziesięć zawierający: nummus L moneta 10 as-sów zawierająca; subst. dënârius, ii, m. denar, srebrna moneta, wartości pierwotnie 10 assów, później 16 assów albo 4 sestertii — 80 h.

dë-narro 1. dokładnie, ze szczegółami opowiadać.

dë-nato 1. pływać: Tusco alveo H po Tybrze.

dë-nego 1. a) zaprzeczać: obiecta d. T; b) odmówić stanowczo, nie wysłuchać prośby, wzbraniać się: quae multis petentibus denegarunt Ci, nec si plura velim, tu dare deneges H.

déni, ae, a, po dziesięć; (sing.) de-na Luna movebat equos 0 co dziesiąty miesiąc.

dë-nicâlis, e, dotyczący zmarłych : denicałes feriae Ci święto umarłych, zaduszki.

dënique 1} a) [kończąc wyliczanie szeregu wyrazów) a wreszcie, a w końcu: proximo, altero, tertio, denique reliquis consecutis diebus Ci; b) ( przy wyliczaniu stopniując kończyć) a w końcu, a nawet, prócz tego jeszcze: ara-torum fugae, calamitates, exsilia, sus-pendia denique Ci; c) (bez wyliczania) a potem: ille imperat reliquis civita-tibus obsides, denique ei rei consti-tuit diem C; d) (dołączając ogólniejsze pojęcie) wogóle: ecqua civitas est? rex denique ecquis? Ci; e) (wprowadzając w dłuższym lub krótszym szeregu zdań człon ostatni) krótko mówiąc, słowem: denique haec fuit altera persona Thebis N; 2) a) (wyraża następstwo w czasie) w końcu, nako-niec: ii denique illud (signum) sustu-lerunt Ci; b) dopiero: multo denique die С.

dë-nomino 1. od czegoś nazwać: hinc (ab Lamo) Lamias H.

dë-normo, are, czynić coś nieregularne m.

dë-noto 1. określić, oznaczyć: res non habere denotatas Ci, d. ora ac metum singulorum T wytykać, uważnym na coś uczynić.

dens, tis, m. a) ząb; przen. vitiata dentibus aevi 0 zębem czasu, et iam dente minus mordeor invido H zębem zawiści; b) wszystko podobne do zęba: dens ancorae V ząb kotwicy, d. vomeris V ostrze lemiesza, d. Saturni V sierp, perpetui dentes (serrae) 0 zęby piły, insecti dentes 0 zęby grzebienia tkackiego.

denseo 2. (densus) a) czynić gę-

16

nić, zgęścić: rarum pectine denset o-pus 0; b) gęsto, zwarto, ciasno ustawić; (jpass.) ustawić się: agmina den-sentur campis V; szybko jedno po drugiem czynić; (|?ass.) następować: manu spargens hastilia denset V rzuca jeden po drugim, densentur funera H.

denso 1. a) zgęścić: (Iuppiter) den-sat erant quae rara modo V; b) gęsto, zwarto ustawić: catervas V.

densus 3. a) gęsty: densior silva C, d. umbra V, aër H, aquilo d. V gęste pędzący chmury; b) gęsty, zbity, skupiony: (apes) circa regem densae V, mille rapit densos acie V którzy walczą w zwartym szeregu ; c) prsen. częsty, liczny, nieprzerwany, powtarzający się: densis ictibus heros puisât Dareta V, increpuit densis alis V (enallage).

dentälis, e (dens) podobny do zęba; pl. dentalia, ium, n. {dom. ligna) nasada lemiesza, lemiesz, pług.

dentätus 3. zębaty, mający zęby; jako n. pr. M. Curius Dentatus L.

Denthëlëti, örum, m. lud tracki nad górnym Strymonem.

Denthelii, orum, /. (Aev&xXcot) miasteczko na granicy Lakonii i Messend; adi. Denthëliâs, ätis: ager T.

dë-nübo 3. nupsi, nupt.um. wyjść za mąż.

dë-nudo 1. obnażyć; prsen. wyjawić: ei consilium suum L.

denuntiatio, ónis, /. (denuntiare) a) oznajmienie, ogłoszenie, doniesienie: hac denuntiatione conterritus L; b) oświadczenie, zagrożenie, wypowiedzenie: non est ilia legatio, sed d. belli Ci, armorum L; c) zarządzenie, rozporządzenie: contra senatus denun-tiationem occidi L; d) wezwanie: te-stimonii d. Ci do złożenia zeznania jako świadek, na świadka.

dë-nuntio 1. a) donieść, oznajmić, oświadczyć: domino denuntiatum est Słownik.

Ci; b) zagrozić komu czem: mortem Miloni d. Ci; c) rozkazać: Narcissus denuntiat tribuno exsequi caedem T;

d) przepowiadać, zapowiadać: Hector moriens Achilli mortem denuntiat Ci, caeruleus color (aurorae) pluviam denuntiat V; e) przed sądem oświadczyć: si accusator voluerit testimonium iis d. Ci wezwać na świadków, de isto fundo Caecina denumiat Ci oświadcza, że wniesie skargę, iudici denuntiavit et absolutus est Ci że powód cofa skargę.

dënuô (de novo) na nowo: recita den u o Ci jeszcze raz.

Dëô, us, f. (Arjw) Ceres; adi. Dëô-ïus 3.: quercus O; subst. Dëois, idis,. Д córka Cerery, Proserpina О.

dë-onero 1. zdjąć ciężar, wyładować: naves; prsen. uwalniać: ex illius invidia d. coepit Ci zdjąć z niego część nienawiści.

dë-orsum (dë-vorsum) w dół zwrócony, w dół: sursum deorsum eom-meare Ci.

dë-paciscor i dë-peciscor, i, de-

pectus sum a) zawrzeć umowę, układ; ir. wymówić sobie coś, postawić za warunek: ipse tria praedia sibi de-pectus est Ci.

dë-pasco 3. pävi, pastum, spasać, wypasać: tauri depascunt summa Ly-caei V; deponens: dëpascor, pasci, żreć, pożerać: (anguis) depascitur ar-tus V; prsen. febris depascitur artus V trawi; PPP. depastus 3. wypasany: salicti saepes florem {acc.gr.) de-pasta apibus V płot wierzbowy, którego kwiaty ssają pszczoły, depasta altaria V puste ołtarze, bo mięso ofiar zjedzono; (o mięśniaku) qui segetes depascit in herba V pozwala spasać, depeciscor, sób. depaciscor. dë-pecto 3. pexu'm, zczesywać: crines buxo 0, vellera foliis tenuia V delikatną wełnę z drzew (jedwab?), dë-pecülâtor, óris, m. rabuś.

dë-pecülor, Sri, latus sum, obrabować zupełnie, okraść: hominem omni argento depeculatus est Ci.

de-pello 3. dëpuli, dëpulsum a) pędzić z góry na dół: quo [do Mantuy) solemus pastores ovium teneros de-pellere fetus V; b) odpędzić, precz wypędzić: oppidanos mûris d. C, equi-tem dorso (equi) H, urbe, Italia d. T wygnać, hominem senatu T wykluczyć; przen. de spe conatuquc Ci zmusić do wyrzeczenia się, de sententia L, a consiliis C; c) nieprzyjaciela odpędzić, odeprzeć: depulsis tuis copiis Ci; d) odłączyć od piersi matki młode: dulce depulsis arbutus haedis V, lacte depulsus leo H; e) (okręty) zagnać, zapędzić: eum aquilones de-pellunt T, vento portum Ilerculis de-pelli T; f) przen. oddalić, usunąć: d. łamem, sitim Ci zaspokoić, periculum NCi; oddalić, obronić: quorum a tem-plis llammam depuli C, falsam a se suspicionem Ci.

dë-pendeo 2. zwisać w dół, wisieć: dependent lychni laquearibus aureis V, ex humeris dependet amictus V; przen. być zawisłym, zależeć : dependetque fides a veniente die 0, augurium dependet origine huius verbi 0 słowo »augurium« da się etymologicznie wyprowadzić od...

dë-pendo 3. pendi, pensum, odważyć; odważyć pieniądze celem zapłaty, płacić: mi abiurare certius est quam d. Ci; przen. poenas d. Ci ponieść karę.

dë-per-do 3. didi, ditum, stracić, postradać: bona et honestatem de-perdiderunt Ci; pass.:

dë-per-eo, ire, ii, itum, zginąć: tempestate deperierant naves C, d. sponsae amore L, corpus, in quo de-peribat L z miłości ku komu ginąć, szalenie kochać.

dë-pingo 3. pinxi, pictum, namalować: pugnam Marathoniam in por-ticu N; przen. (słowami) odmalować, opisać, nakreślić: vitam Ci, verbis rem Ci, mens nostra cogitatione quid-vis d. videtur Ci może w wyobraźni przedstawić.

de-plango 3. planxi, planctum [z holu, żalu) ręce załamywać: Cad-meida palmis deplanxere domum 0 opłakiwali załamując ręce.

de-plöro 1. a) głośno krzyczeć, skarżyć się, żalić się: hoc animo apud patronos de suis miseriis deplorarunt Ci; b) tr. opłakiwać: me déplorant ut patrem Ci; c) (stratę) opłakiwać, uważać coś za stracone: deplorata colonis vota 0 zawiedzione nadzieje rolników'.

dë-pono 3. posui, posilum 1) a) położyć, postawić na ziemię: lecticä paulisper deposits Ci, mentum in eius gremio d. G złożyć, plantas in hortis d. 0 sadzić, ego hanc vitulam depo-no V przeznaczam jako nagrodę zwycięstwa, Chattos saltus Hercynius de-ponit T pozwala dostać się na równinę; b) złożyć, umieścić w bezpiecznem miejscu, schowrać: anaphoras in tem-plo Dianae N; przen. powierzyć: pe-cunias in publica fide d. Ci, rem in aure d. H; 2) a) odłożyć: laurum ca-pillis ponite! deponunt 0, arma depo-nere CGiL złożyć broń, librurn de manibus Ci ; b) przen. odłożyć, zaniechać, zrzec się, w'yrzec się: timorem, si quem habetis, deponite! Ci, spem d. H, vivis non ad deponendam, sed ad confirmandam audaciam Ci, inimi-citias, odium, luctum d. CNL, d. imperium NC, dictaturam L; PPP. jako adi. depositus 3. (o chorych) o których ocaleniu zwątpiono, umierający, umarły: depositi proferre fata parentis V zmarłego, depositum nec me qui fleat ullus erit? 0; przen. deposita pars rei publicae Ci.

dëpopulatio, önis, f. (depopulare) wyludnienie, spustoszenie.

cor-

szący.

16*

dëpopulâtor, oris, m. (depopułare) ten, który wyludnia, tępiciel, niszczyciel, łupieżca.

dë-populo’l. (populus) wyludnić, zniszczyć, spustoszyć : late depopulato agro L, depopulatis agris C; zwykle dëpopulor, äri, ätus sum a) wyludnić: eam regionem C; b) przen. spustoszyć, zniszczyć: plurimas urbls Ci.

de-porto 1. a) znieść (na dół), sprowadzić : ut omne argentum statim ad mare ex oppido deportaretur Ci; b) (z jednego miejsca na inne) przenieść, przewieźć: sua omnia Salamina déportant N; c) [z prowincyi do Rzymu) przynieść, przywieźć, sprowadzić: ex Hispania triumphum deportavit N;

d) (za cesarstwa) wygnać, deportować: Vibius Serenus in insulam de-portatur T.

dë-posco 3. poposci a) natarczywie doiiiagać się czego, żądać usilnie: ut deposcerent imperatorem et ducein Caesarem Ci; b) zawarować sobie, zastrzedz sobie: hanc mihi dispensa-tionem deposco Ci. sibi id muneris d. C; c) żądać wydania pewnej osoby: ducem in poenam foederis rupti d. L celem ukarania za pogwałcenie przymierza.

dëpràvatio, önis, /. (depravare) wykręcenie, wykrzywienie: membro-rum Ci, oris Ci; przen. przewrotność, zepsucie: d. animi Ci, d. nostra Ci.

dë-pràvo 1. prze- wy-kręcić, wykrzywić, spaczyć, zepsuć: quae rigere vult, mihi d. videtur Ci; przen. zepsuć, uwieść: d. plebem consiliis Ci, homines gratia S; PPP. jako adi. dë-prävätus 3. adv. depräväte, zepsuty, Przewrotny: depravate iudicare Ci. deprecäbundus 3. usilnie pro-

dèprecàtio, önis, /. (deprecari) a) l)rzeproszenie. usprawiedliwienie się: adgrediar ad crimen cum illa depre-catione, qua mihi saepius utendum Ci, <1- periculi Ci prośba o odwrócenie;

b) wstawienie się za kim : qui mea pericula vesträ deprecatione nuda-runt Ci.

dëprecâtor, óris, m. (deprecari) wstawiający się za kim, orędownik: misériarum d. Ci w nieszczęściu, eo deprecatore C za jego wstawieniem się.

de-precor, äri, ätus sum a) prośbami starać się odwrócić, uchylić, oddalić: mortem deprecor OCCi, supplicium Ci, iram senatus L prośbami ułagodzić; b) wstawiać się, prosić o łaskę dla drugich i siebie: quod esset ausus pro cive, pro amico deprecari Ci; c) wyblagać, wyprosić: paucos dies exsolvendo donativo d. T.

dë-prehendo i dëprendo 3. pre-hendi i prendi, prehensum i prensum a) schwytać: in fluminis vado rex de-prehensus est C, de gladiis ac sicis, quae apud ipsum erant deprehensa Ci znaleziono; b) przychwycić, zajść, zaskoczyć kogo niespodziewanie: d. eum in adulteriis Ci, ubi mors deprehen-derat 0; c) przen. (duchem) znaleźć, pojąć, poznać: hac re comperta ma-nifesteque deprehensa Ci; (poet.) si me stultior ipso deprenderis H jeżeli okażesz się.

dëprehensio, ónis, f. (deprehen-dere) znalezienie, wykrycie: veneni Ci.

dë-primo 3. pressi, pressura (pre-mere) a) cisnąć w dół: depresso ara-tro V; b) (okręty) zatopić: Conon mul-tas naves capit, complures deprimitA⁷; rów kopać: fossam d. T kopać; c) przen. zgnieść: improbitatem Ci, opos illius civitatis depressae sunt Ci; PPP. jako adi. depressus 3. nizki, nizko położony: domus Ci, convallis Г.

dë-proeliari, staczać walkę na zabój; przen. venti deprocliantes H.

de-prömo 3. prompsi, promptum, wydobyć na wierzch, wyjąć, wydostać : phareträ depromere sagittam Г, vinum diötä H\ przen. pożyczyć, wziąć: maledicta deprompta ex recor-datione impudicitiae Ci.

ków.

dë-propero 1. spieszyć się: coro-nam d. H spiesznie splatać wieniec.

dë-pudet, ëre, puduit, przestać się wstydzić.

dë-pügis, bez bioder, bez poślad

dè-pugno 1. a) walczyć do końca; b) walczyć aż do rozstrzygnięcia: ter depugnavit Caesar cum civibus Ci; prsen. voluptas depugnat cum hone-state Ci toczy walkę na życie i śmierć.

dëpulsio, önis, f. (depellere) odparcie, oddalenie, usunięcie: quae causa iustior est belli gerendi quam ser-vitutis d. C*, d. doloris Ci, d. luminum Ci od bijanie się promieni światła.

dëpulsor, öris, m. (depellere) odpierający, obrońca: d. dominatus Ci od tyranii.

dë-puto 1. 1) obcinać: falx deputat umbras 0 gałęzie cień dające; 2) uważać kogoś za coś: quem tu esse hebetem députas aeque ас pecus Ci. dë-pygis, sob. dëpügis. Dercennus, i, m. król Laurentu; inni czytają: Percennus V.

Dercetis, is albo Dercetö, üs, /. syryjskie bóstwo, matka Semiramidy, zamieniona wr rybę 0. dërectus, sob. directus, dërelictio, önis, f. (derelinquere) zaniedbywanie, pomijanie.

dë-re-linquo 3. lïqui, lictum, zupełnie opuścić, porzucić: ut homines araiiones derelinquercnt Ci, naves de-relictae C; prsen. pominąć, zaniechać, zaniedbać: derelinquo communem causam Ci.

dë-repente (wzmocnione repente) nagle, z nienacka.

dë-rëpo 3. repsi, zsunąć się na dół. dë-rïdeo 2. rlsi, rlsum, wyśmiać, wyszydzić.

derldiculus 3. (deridere) wart śmiechu, śmieszny; subst. dërldiculum, i, n. a) pośmiewisko: deridiculo fuit senex T był przedmiotem p...; b) śmieszność: ignaviä animi et deridi-culo corporis iuxta despiciendus T śmieszna powierzchowność, figura.

dë-rigesco 3. rigui, zupełnie stężeć: deriguere comae O stanęły na głowie, deriguit sanguis V zastygła, oculi V stanęły słupem.

dë-ripio 3. ripui, reptum (rapere) zerwać, oderwać, zedrzeć: dereptus cortex O, spolia occisis derepta Lati-nis V zdarta zbroja; zdjąć, wziąć: cola tectis V, amphoram horreo H, polo lunam V, quantum de mea aucto-ritate deripuisset Ci ujął mi powagi.

dërïsor, öris, m. (deridere) szyderca: imi derisor lecti if (pasożyt, leżąc tuż przy gospodarzu, bawi go wyśmiewaniem jego gości).

dërîsus, üs, m. (deridere) wyśmiewanie, wyszydzanie.

dërïvâtio, önis, /. (derivare) odprowadzenie, odwrócenie biegu wód: fluminum Ci.

dë-rïvo 1. (rîvus) odprowadzić wody, odwrócić, skierować w inną stronę: aqua ex flumine derivata C; prsen. wyprowadzać coś z jakiego początku, (pass.) pochodzić skąd: hoc fonie derivata clades in populum fluxit if, crimen d. Ci zrzucać z siebie winę, cul-pam in aliquem d. Ci zwalać na kogo, partem curae in Asiam Ci zwrócić, skierować.

derogätio, önis, /. (derogare) częściowe zniesienie: legum Ci.

dë-rogo 1. a) odmówić, odjąć, o-debrać, uszczuplić: nationi huic fidem derogo Ci; b) (prawo) częściowo usunąć, znieść: huic legi nec obrogari fas est, neque derogari ex hac aliquid licet, neque tota abrogari potest Ci. dërôsus 3. (rodere) nadgryziony.

Dertöna, ae, /. dziś Tortona, 65 km. do Pawii L.

dë-ruptus 3. (rumpere) urwisty, stromy: d. loca L; subst. per derupta et avia sequentes frustratus est T po niedostępnych urwiskach.

dë-saevio 4. srożyć się, szaleć: sic

toto Aeneas desaevit in aequore victor F, tragica desaevit in arte H każe szaleć (swoim bohaterom).

dë-scendo 3. scendi, scensum (scan-dere) a) schodzić na dół, iść w dół, zstępować: descende caelo, Calliope H, de castello Ci, ab Alpibus L, ex equis L zsiąść, descendere uxorem iussit L wysiąść z wozu ; b) z góry na dół, z miejsca wyższego w dolinę, z głębi kraju ku wybrzeżom iść, maszerować: Xerxes in Graeciam descendit N wkroczył; w Rzymie na nizko położone forum zejść, zstąpić : ut civis... in forum descendent ante lucern Ci, fuge, quo d. gestis H (dwuznaczne); b) przen. (o rzeczach nieżywotnych)-. nions descendit in aequum 0 opada, przechodzi w równinę; (о broni): ferrum in corpus descendit L przeszyło, quod verbum in pectus Iu-gurthae altius descendit S głębiej wryło się t. j. większe zrobiło wrażenie, descendit cura in animos L dostaje się do..., toto descendit corpore pestis F dostaje się, przenika; c) chwycić się, uciec się do jakiegoś środka, zdecydować się na co: cogunt me pre-ces d. in omnes V zniżyć się, ad vim atque arma d. C, ad ultimum auxi-lium h.

dëscensio, ônis, /. (descendere) schodzenie w dół: Tiberina Ci jazda doliną Tybru.

descensus, üs-, w. (descendere) zejście : d. in Galliam Ci, (z dat.) fa-cilis de Averno F do A.; droga prowadząca w dół: d. ripae L.

dë-seïseo 3. dëscii (rzadko descïvi) descîtum, postanowić odpaść od kogo, odpaść, oderwać się, porzucić kogo: d. ab Lalinis ad Romanos L odpaść od L. a przejść na stronę Rzymian; przen. odwrócić się od czego, sprzeniewierzj'é się czemu: a verdate Ci, a vita Ci umrzeć.

de-scrlbo 3. scripsi, scriptum, 1.

a) wyryć, nakreślić, napisać: in viridi cortice fagi carmina F, factorum die-torumque eius descripta recitare T odpis jego dziennika odczytać; Ъ) przen. opisać, nakreślić: flumen Rhenum d. H, si quis erat dignus describi H by go w komedyi przedstawiono; określić, objaśnić, zdefiniować: verba, officia Ci. 2. a) (lepiej discribere) podzielić, uporządkować: classes centurias-que ex censu L, annum in XII menses L; b) (osoby) przydzielić, wcielić: consores binos in singulas civilates d. Ci, milites in legiones L; c)-(przypadający komu udział) wydzielić, wyznaczyć: duodena in singulos homines iugera Ci, frumentiim populo L, discriptas servare vices H wyznaczoną rolę; d) wyznaczyć, ile kto ma czego dostarczyć, dać: civitatibus discribere vecturas frumenti C, sociis XV milia peditum d. L; e) oznaczyć, przepisać: quis tandem nobis ista iura discribit? Ci. PPP. jako adi. dë-scriptus 3. adv. dëscriptë, 1) opisany, określony, oznaczony: caput Ci; 2) (lepiej discriptus) podzielony, uporządkowany: a quo essent illa dimensa et discripta Ci, naturâ nihil est discrip-tius Ci lepiej uporządkowanego niema nic.

dëscriptio i discriptio, ónis, f. 1 (deseribere) a) zarys, plan, szkic, odpis: descriptio aedificandi Ci plan budowy, explicate descriptionem imagi-nemque tabularuin Ci : b ) przen. przedstawienie, opis: d. sphaerae Ci; określenie pojęcia: d. officii Ci, nomi-nis Ci; 2. (od discriberei podział, rozdzielenie, porządek : d. populi Ci, cae-dis atque incendiorum d. Ci.

dë-seco 1. secui, sectum, odciąć.

dë-sero 3. serui, sertum, opuścić: eum in ipsis periculis deseruit Ci. (z abl.) deseror coniuge T od małżonka, deseror suis T; (o zbiegach wojskowych) zbiedz, opuścić chorągiew: qui deseruerant, capitis damnantur N, quia multi deserebant T; b) przen. opuścić

coś, zaniechać, zaniedbać: rem publi-cam non deseram Ci, agricultura de-seritur Ci, cultum deorum L, vadimo-nium Ci nie stawić się na termin, mensa deserit toros 0 odsunięto stoły, a mente deseri Ci stracić rozum. PPP. jako adi. dësertus 3. opuszczony, pusty, samotny: deserti campi Ci, ager d. L; prsen. vita deserta ab ami-cis Ci bez przyjaciół; ~subst. deserta, órum, n. puszcza, step: Libyae deserta peragro V.

dësertor, Sris, m, (deserere) zbieg wojskowy, dezerter; prsen. wygnaniec: Dardanius desertor Asiae V, de-sertores meae salutis Ci którzy opuścili mnie.

dë-servio 4 gorliwie służyć, być oddanym komu ciałem i duszą: si po-tius nobis ас rei publicae quam sibi et suis commodis deserviant Ci, cor-pori d. Ci być niewolnikiem własnego ciała.

dë-sës, dë-sidis (desidëre) nieczynny, leniwy, gnuśny, próżniak.

dë-sideo 2. sëdi (sedere) siedzieć bezczynnie, siedzieć z założonemi rękami, próżnować.

dësîderâbiiis, e (desiderare) godny pożądania, pożądany, upragniony.

dëslderium, ii, n. (desiderare) a) tęsknota za czem, brak czegoś, pragnienie, życzenie czego: desiderium est libido eius, qui nondum adsit, vi~ dendi Ci; {poet.) desiderique tempera-re pocula H napój miłosny; b) prsen. potrzeba: cibi potionisque d. naturale L; c) życzenie, prośba: desideria militum ad Caesarem ferre T.

dë-sïdero 1. a) tęsknić za czem, pragnąć, pożądać, życzyć sobie : quem a cuncta Italia desideratum confiteris Ci, centum aratores unus ager desi-derat Ci, wymaga; b) brakować, nie-być, niedostawać : mensem totum de-sideror H byłem dla ciebie nieobecny, ex fano signum ex aere desideratum est Ci zabrakło ; [sotniersy na wojnie) stracić : in eo proelio CC milites desi-deravit Ci.

dësidia, ae, f. (deses) siedzenie bezczynne, bezczynność, próżnowanie, lenistwo: fuga laboris desidiam coar-guit Ci; pi. vobis desidiae cordi V.

desidiósus 3. bezczynny, leniwy,, gnuśny: desidiosae illecebrae cupidi-tatum Ci lenistwo podnieca żądzę.

de-sldo 3. sëdi, osiąść, opaść, obniżyć się: terrae motu terra desedit CiL, desidentes mores L upadek obyczajów.

dësignâtio, önis, /. (designare) o-znaczenie, określenie, opisanie: per-sonarum Ci, totius operis designatio-nem requirere Ci plan, designatio consulates praeparatur T mianowanie konsula.

designator, oris, m. (designare) 1) który uważa na porządek np. wskazuje miejsca w teatrze, dozorca; 2) przedsiębiorca pogrzebowy a zarazem mistrz ceremonii podczas pogrzebów H.

dë-signo 1. 1) a) zaznaczyć, oznaczyć, wyznaczyć, wskazać: fines tem-plo Iovis d. L, Aeneas urbem désignât aratro V, digito vatem O palcem wskazywać poetę, désignât oculis ad cae-dem unumquemque nostrum Ci; b) wyznaczyć na urząd, mianować, wybrać: consul, praetor aedilis designates Ci wybrany na rok następny, ci-vis designatus Ci przyszły obywatel (o dsiecku w tonie matki); 2) haftując albo tkając jakąś scenę przedstawić: Maeonis elusam désignât Europen 0\

3)prsen. urządzić, zarządzić: rem constituer et de-(dis)-signare Ci, quid non ebrietas de-(dis)-signat? H nabroi.

de-silio 4. silui (sallre) zeskoczyć: desilite milites! C, de (ex L), navibus C, ab (ex L) equo V, équités ad pedes desiliunt H zsiadają z koni.

dë-sino 3. dësii, dësitum, a) przestać* skończyć się: quo (puero) desi-net ferrea aetas V, desinit in piscem

dy-

plami.

mulier H kończy się rybą, in pristim desinit alvus F; tr. desine querela-rum H; b) zaniechać, zaprzestać czegoś (z infin.): mihi parcere ac de me cogitare desinite Ci, fpass.J orationes legi sunt desitae Ci.

dë-sipio 3. sipui (sapere) być głupim, postępować niedorzecznie: licet me desipere dicatis Ci, dulce est de-sipere in loco H poszaleć.

dë-sisto 3. stiti, stitum, odstąpić od czego, zaprzestać, zaniechać: usque ad M. Terentium C. Cassium consules tabulas confecisse, postea destitisse Ci, d. itinere C, ab oppugnatione S, (z gen.) tempus d. pugnae F.

dë-solo 1. (solus) opuścić, osamotnić; agros V. PPP. jako adi. dësô-latus 3. opuszczony, osamotniony: nonanus (miles) desolatus aliorum dis-cessione T.

dë-specto 1. (frequ. do despicere) raz po raz z góry na dół spoglądać, patrzyć: ille sedens flammas despectat V; (o górach) sterczeć nad czem, dominować, górować ponad czem: quos (populos) maliferae despectant moe-nia Abellae F; b) przen. patrzeć, spoglądać z góry na kogo, lekceważyć, gardzić: ne ut victi et ignavi despec-tarentur T.

dëspectus 3. zob. despicio. dëspectus, us, m. widok w dal: erat ex oppido d. in campum C; przen. wzgarda, lekceważenie: ei despectui est T bywa pogardzany przez niego.

dëspëratio, önis, f. (desperare) zwątpienie, rozpacz, desperacya, rezygnacja: cum prope ad desperatio-nem pervenissent N, d.) vitae Ci, rei publicac Ci.

dë-spëro 1. a) nadzieję stracić, zwątpić: desperatum esse de republican L, desperans rebus suis Ci zwątpiwszy o sobie, desperant id se con-sequi posse Ci; b) tr. zwątpić w co, uważać coś za stracone: honores, quos quieta republica desperant Ci, desperatis rebus CiN i desperata salute C zwątpiwszy о ocalehiu, despe-ratis campestribus locis C ponieważ zwątpili, że zdobędą szańce w równinie. PPP. jako adi. dëspëratus В. pozbawiony nadziei, zrozpaczony, nie mający nic do stracenia: exercitus conlectus ex senibus desperatis Ci; na zagładę przeznaczony, aegrotans ac prope desperata res publica Ci.

dëspicâtio, önis, /. pogarda, wzgarda; pl. despicationes Ci objawy wzgar-despicatus 3. (PPP. od nieużywanego despicare = despicere) pogardzany: homo despicatissimus.

dëspidentia, ae, f. (despicere) pogarda, lekceważenie.

dë-spicio 3. spexi, spectum, 1) a) patrzyć, spoglądać z góry na dół: de vertice montis d. in valles O, (pass.) collibus occupatis, qua despici poterat C skąd widok się odsłaniał; b) przen. patrzyć na kogo z góry, gardzić, lekceważyć: a populo Romano conte-mnimur, despicimur Ci; 2) wzrok, o-czy odwrócić: tempus aucupantur, ut simul atque ille despexerit, aliquid mo-liantur Ci.

dë-spolio 1. obnażyć kogo z. sukni; przen. pozbawić, obrabować: ne se- armis despoliaret C, triumpho de-spoliari L.

de-spondeo 2. spondi, sponsum, a) przyrzec, obiecać: provinciam de-sponsam, non décréta in habere Ci; b) córkę przyrzec komu, zaręczyć z kim: invito despondit ei fîliam suam Ci; c) (animum) stracić odwagę, otuchę: пес ipsi solum animos desponderant, sed contemni coepti erant a linitimis L.

dë-spümo 1. odszumować: foliis undam aheni F

dë-spuo, ere, pluć na ziemię, dë-stillo 1. (stilla) ściekać kro

destinatio, onis, f przeznaczenie: d. partium, quibus cessurus esset L,

praecipuum destinationis meae docu-mentum V mego postanowienia.

dë-stino 1. a) umocować, przywiązać: antennas ad malos C; chwycić i trzymać, trzymać silnie: falces laqueis C; b) przen. wyznaczyć, oznaczyć: Hannibali provinciam L, certae destinataeque sententiae Ci, eum ani-mo auctorem caedis d. L uważać stanowczo za sprawcę; (z dat. rei) no-stri operi destinati U przeznaczeni do sypania szańców, me destinât arae V przeznacza na ofiarę; c) postanowić sobie coś, coś przedsięwziąć, zamyślić: infectis iis, quae agere destina-verat C; PPP. jako adi. dëstinâtus 3. animus morti destinatus T przygotowany, gotów ; fn. pl. jako subst.J : an-tequam destinata componam T zamierzone przedstawienie, destinatis adversari T postanowieniom; d) wskazać kogo lub co jako cel: hominem ad ictum T; PPP. jako subst. dësti-natum, i, n. cel: velut destinatum pe-tentes L: e) przeznaczyć na żonę, zaręczyć z kim: (puellam) forti marito uxorem d. H, Lepida uxor destinata Caesar i T; f) przeznaczyć na urząd, wybrać: (Agrippae filios) destinari consules cupiverat T.

dë-stituo 3. stitui, stitütum (sta-tuere) a) (niżej) ustawić, umieścić, kazać stanąć: ante tribunal regis destitutus L, cohortes extra vallum L ; [o modzie, spadającej) na dnie pozostawić: aqua alveum fluitantem in sicco destituit L; b) pozostawić na boku, porzucić, zaniechać: rem incohatam O, inceptam d. fugam O; opuścić kogo, porzucić: eum in periculi discrimine d. L, que-ritur, quod sit destitutus C że doznał zawodu; c) przen. opuścić, zawód sprawić: (navigantem) destituit ven-tus L, si spes (jdiquem) destituit L;

d) zwieść, oszukać: spem d. L, destituit deos mercede pacta Laomedon H. dëstitütio, ónis, f. (destituere) zawód, dê-stringo 3. strinxi, strictum, a)

osmykać, obrywać: oleas destringite O; (oręż) dobyć, wyjąć: confestim gla-dium destrinxit Ci dobył z pochwy; PPP. dëstrictus 3 dobyty; przen. cięty, ostry: dëstrictus ensis H, ut quis destrictior accusator erat T im ostrzej jako oskarżyciel występował; b) [tylko u poetów) lekko dotknąć, drasnąć, lekko ranić: summum destringit arun-dine pectus 0 strzałą, aequora alis d. 0 musnąć; c) przen. dotknąć, ranić: non ego mordaci destrinxi carmine quemquam О.

dë-struo 3. struxi, structum, a) (budynek) znieść, zwalić, zburzyć: d. moenia V; b) przen. obalić, zniszczyć: aram vetustas destruit O, ius d. L\ (osoby) uczynić nieszkodliwym: (Gal-bam) T. Vinius et Cornélius Laco con-temptu inertiae destruebant T.

dë-subitô (wzmocnione subito) z nagła, z nienacka.

de-südo 1. wypocić się: in balneo Ci; przen. wiele trudu zadać sobie.

dësuë-fieri, factus, sum, odzwyczaić się: a contionibus Ci.

dësuëtudo, inis, /. odzwyczajenie się od czegoś: armorum L.

dë-suëtus 3. (PPP. od de-suesco) odzwyczajony, odwykły; tr. rzecz, od której się odwykło : res desueta L, arma V, voces О ; intr. (o osobach) de-sueto Samnite... pati L ponieważ S. odwykł, d. corda V; (z dat.) agmina desueta triumphis V.

dësultor, óris, w. (desilire) jeździec cyrkowy, przeskakujący w biegu z jednego konia na drugiego; przen. se-mel quadrigis, semel desultore misso L raz wyścigi wozowe, drugi raz wyścigi konne, non sum desultor amo-ris 0 nie jestem niestałym w miłości motylem, który z kwiatka na kwiatek przelatuje.

dësultorius 3. (desultor) należący do jeźdźca cyrkowego; subst. dësultô-rius, ii (dom. equus) koń cyrkowy, wyścigowy.

dë-sum, esse, dëfui, futürus (u poetów formy, eaceynające się od samogłoski ściągnięte e preyimkiem) : deest .(= dest) iam terra fugae V, dërunt, dërant i t. d. a) brakować, niedosta-wać, zbywać: omnia deerant, quae... C, cui nihil desit, quod quidem natura desiderat Ci; b) opuścić, odmówić pomocy, zaniedbać: nos consules desu mus Ci na nas konsulach zbywa, cui bello propter libidines defuisti Ci nie brałeś udziału, haud mihi dëro H nie będę sobie sam szkodził, non de-esse negotio, rei C, officio Ci nie zaniedbać, occasioni temporis d. C pominąć, nec deerat ipse vim principis complecti T robił wszystko, by...

dë-sum o 3. sumpsi, sumptum, wybrać sobie, wyszukać: sibi vacuas Athenas H (na mieszkanie).

dë-super, z góry: nimbum desuper infundam V, milites, qui scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent C.

dë-surgo 3. snrrexi, surrectum, podnieść się, powstać: cenä H od stołu.

dë-tego 3. texi, tectum, a) zdjąć dach: aedes Iovis detecta prolabitur N; b) odkryć, odsłonić: puer detectus caput О, nebula iuga montium dete-xerat L; c) prsen. odkryć, wyjawić, -zdradzić: d. insidias L, formidine de-tegi T zdradzić się.

dë-tendo3. tendi, tensum, to, co napięte, odpiąć: tabernacula d. Ci zwinąć.

dë-tergeo, ëre, tersi, tersurn i dë-tergo, ere, otrzeć: lacrimas detersit pollice virgo O; [poet.) deterget nubiła •caelo saepe notus H rozpędza, cloacas ■d- L czyścić; (preen.) navibus remos ■detergere transcurrentes contendebant C płynąc obok, usiłowali złamać, asseri-bus falcatis detergere pinnas L zrywać.

dëterior, öris; adv. dëterius, superl. deterrimus 3. niższy, gorszy, podlejszy, lichszy: equitatu plus valebat, peditatu erat deterior N słabszy, détérioré tempore Ci w niekorzystnej chwili, vera virtus, (non) curat reponi deterioribus H nie chce wracać do gorszych, rem in deterius mutare T na gorsze, ni(hi)lo deterius 1Г=пйп1о minus nie mniej, mimo to.

dëterminâtio, önis, f. (determina-re) odgraniczenie: mundi Ci.

dë-termino 1. (terminus) odgraniczyć, oddzielić: (augur) regiones ab oriente ad occasum determinavit L.

dë-tero 3. trïvi, trïtum, a) zetrzeć, zużyć: detrita tegmina T; preen, de-tereret sibi multa (Lucilius) H pozbyłby się wielu wad; b) preen, uszczuplić, zmniejszyć, ująć: musa vetat laudes Caesaris culpa deterere ingenii H, ferocia militis deteritur T znika.

dë-terreo 2. terrui, territum, odstraszyć, odwieść, powstrzymać: nisi quem forte dedicatio deterret Ci, reges proelio deterrentur S, eum de sen-tentia Ci, multitudinem deterrere, ne trumentum conférant C, eius libidines commemorare pudore deterreor Ci.

dëtestâbilis, e (detestari) wstrętny, szkaradny.

detestätio, önis, /. (detestari) przekleństwo, klątwa: primores detesta-tione obstricti L; preen, pokuta, żal: pro detestatione scelerum агат conse-crare Ci.

dë-testor, äri, ätus sum, bogów wzywając złorzeczyć komu, przeklinać, życzyć komu źle: omnibus pre-cibus detestatus Ambiorigem se exa-nimavit C, minas periculaque d. in alicuius caput L; PP. w enaceeniu biernem: bella matribus (dat.) detestata H przeklinane; preen, oddalać, odsuwać, odpychać: omnes nomen tuum a republica detestantur Ci.

dë-texo 3. texui, textum, a) skończyć tkać, utkać; b) upleść, spleść: aliquid viminibus paras detexere? V;

c) preen, ukończyć: hic non perpe-tuum detexens conficit orbem Ci.

dë-tineo 2. tinui, tentum (tenere)

a) wstrzymywać, mocno trzymać: naves tempestate detinebantur C, in ne-

gotiis detineri Ci być zajętym; ргзеп. me grata detinuit compede Myrtale H przykuła mnie do siebie, euntem detinuit sermone diem 0 zapełnił dzień;

b) odciągać, powstrzymywać: nisi quid te detinet, audi! H jeżeli masz czas, nisi potior puella Sabinum detinet H; c) zajmować, zatrudniać: de-tineo studiis animum 0; d) (zycie) u-trzymywać: se miserandis alimentis detinuit (Drusus) T; e) (własność czyją) zatrzymać, nie chcieć oddać: Iberiae regnum senectä patris detineri T, pe-cuniam d. T.

de-tondeo 2. tondi, tonsum, o-strzydz, obciąć: detonsi crines 0;przen. detonsae frigore frondes 0 które mróz postrącał.

dë-tono 1. tonui, a) grzmieć z góry: hic (Iuppiter) ubi detonuit 0; b) grzmieć do końca, wyhuezeć się: nu-bem belli, dum detonet, omnem susti-net V.

dë-torqueo 2. torsi, tortum, skręcić, odwrócić: unâ ardua torquent cornua detorquentque V, vulnus (pocisk) luno detorsit F; przen. voluptas animos a virtute detorquet Ci, si te pravum detorseris H jeżeli zwrócisz się na złą drogę, verba (graeco fonte) parce detorta H wzięte; b) wykręcić, wykrzywić: corpus T; przen. verba in crimen detorquens T poczytując za zbrodnię, verba prave detorta T przekręcone.

dëtractio, ónis, /. (detrahere) odjęcie, odebranie: d. aut adpetitio alie-ni Ci, doloris Ci uwolnienie.

detractor, öris, m. (detrahere) czci uwłaczający: d. sui T sam sobie u-właczający.

de-traho 3. traxi, tractum, 1. a) ściągnąć z góry na dół, zwlec: pa-trem de curru detrahi passa non est Ci, hominem equo L; (budowle) zburzyć: muros, pontes, castella T\ b) poniżyć: conlegam de caelo detraxisti Ci pozbawiłeś sławy; 2. a) ściągnąć,zdjąć, oderwać : pełłem H, anulum de digito Ci, ei fasces H wyrwać'= miłiti scutum C, vasis emblemata Ci oderwać:

b)    odjąć, odebrać: omnes equos equi-tibus C, multae novem partes detra-xit N, honorem detraxerunt homini Ci;

c)    ujmę czynić, uwłaczać: multum ei detraxit, quod alienae erat civitatis N szkodziło mu, de fama d. Ci czci u-właczać, de eius rebus gestis N zmniejszać sławę jego czynów; 3. a) uprowadzić, unieść, zabrać: hominem manu sua detraxit L, ex templo arma L; przen. (osobę) oddalić, usunąć, zmusić do ustąpienia: Hannibalem ex Italia d. L; b) pociągnąć do czego, zniewolić, zmusić: ad certamen eumL, Clo-dium in iudicium Ci zmusić, by udał się do sądu.

dëtrectâtio, onis, f. (detrectare) odmówienie, odmowa, uchylanie się od czego: d. militiae L.

detrectätor, öris, m. (detrectare) uwłaczający, zmniejszający: laudum suarum L.

dë-trecto i dë-tracto 1. a) stale uchylać się od czego, wzbraniać się, odmawiać, nie chcieć czego: d. mili-tiam CiC, certamen L, iussa T opierać się; b) uwłaczać komu, obniżać zalety, zasługi czyje: invidia detrectat virtutes L, adversae res etiam bonos detrectant S niepowodzenie odbiera sławę nawet dzielnym.

dëtrïmentôsus 3. (detrimentum) bardzo szkodliwy.

detrimentum, i, n. (deterere por. tr-ę i strata) strata, szkoda: sine ullo detrimento exercitus N, d. eapere, ac-cipere, facere CiNCL ponieść, d. in-ferre, afferre C wyrządzić, sarcire, re-conciliare C powetować; (w wojnie) klęska, porażka C.

dë-trüdo 3. trüsi, trüsum, a) zepchnąć, strącić: Teucri duris d. con-tis V, naves scopulo V, scutis têgi-menta C szybko zdjąć; b) odpędzić, zmusić do ucieczki: hostem fmibusV, levis armatura puisa detrusaque L;

c) prsen. wyprzeć, wypędzić: eum in-Vitum de praedio detrudi vetat Ci, vi tempestatum Cythnum detrusus T zapędzony, de sententia aliquem d. Ci zmusić do zmiany zapatrywania.

dë-trunco 1. (truncus) odciąć, oddzielić od kadłuba: caput bipenni О: prsen. corpora detruncata L okaleczone.

dë-turbo 1. a) spędzić/zrzucić, strącić, zepchnąć: eum de tribunali de-turbavit C, Menoetem in mare puppi deturbat ab alta ,F; b) (nieprzyjaciela) wyprzeć, spędzić ze stanowiska, nostros lapidibus de vallo C; (s posiadłości) wypędzić, wyzuć: quasi po-tueris Quinctium de possessione d. Ci;

c) prsen. sua quemque fraus de sanitate ас mente deturbat Ci odbiera zdrowy rozum.

Deucalion, önis, m. (AeuxaXtwv) syn Prometeusza, ocalał z żoną Pyrrą podczas potopu; adi. Deucalioneus 3.

de-unx, cis, m. (ubi deest uncia) mniej jedna uncya, a więc:

de-ûro 3. ussi, ustum, spalić: plu-teos C palisadę, frumentum L; prsen. zwarzyć mrozem: hiems arbores de-usserat L mróz z warzył liście drzew.

deus, i, m. voc. deus, pl. dii, di, gen. deorum, poet, deüm, dat. i abl. deis, diis, dis, bóg, bóstwo (męskie i żeńskie) : ducente deo V pod przewodem bogini Wenery; często w zaklęciach i wezwaniach : di meliora (dent) CiV oby byli łaskawi! ita me di a-ment! tak mi boże dopomóż! si diis placet L (ironicznie) o ile to uchodzi; często o ludziach znakomitych: mistrz: Plato quasi deus philosophorum Ci, deus ille magister Eryx F boski mistrz; o cesarzach i mesach wpływowych: pan : deus (cesarz August) nobis haec otia fecit V, deos (Mecenasa) quoniam pro-pius contingis H.

de-ütor, üti, źle się obejść z kim: d. victo N.

dë-vasto 1. zupełnie znisczyć, splon-drować: fines L.

dë-veho 3. vexi, vectum, zwieźć, sprowadzić, znieść: naves a castris C, silvam V drzewo, commeatum in castra ex urbe et ex agris L; (pass.) jechać, płynąć: exercitus Rheno devectus T, navi Corinthum devehi N.

dë-veïlo 3. velli, volsum (późniejsza forma vulsum) oderwać: ramum trunco O.

dë-vëlo 1. odsłonić, odkryć: ora... sororis О.

dë-veneror, äri, atus sum, gorąco czcić: deos O.

dë-venio, Ire, vëni a) zejść na dół, zejść, zstąpić: ire tarnen restât, Numa quo devenit et Ancus H; b) zdążyć, przybyć: speluncam Dido et Aeneas eandem devenient V, in Scythiam d. 0 dostać się.

dë-versor, âri, atus sum (por. de-verto) ciągle zbaczać, zawracać z drogi; stale w gospodzie przebywać, zajeżdżać dokąd: hac te in domo tam diu deversari non pudet Ci.

dëversor, oris, m. (devertere) gość.

dëversôrius 3.; subst. dëverso-rium, ii, n. (deversor) gospoda, dom gościnny, kwatera: in deversorio ho-spitali magis quam apud penates suos L;' prsen. siedziba, kryjówka: domu s haec d. flagitiorum omnium Ci.

dëverticulum, i, n. (devertere) 1) boczna droga, manowiec; prsen. le-gentibus deverticula amoena quaerere L przez odstąpienie od tematu na miłe manowce sprowadzić czytelnika; 2) gospoda: gladios ex omnibus locis de-verticuli protrahere L ; prsen. kryjówka, schowek: d. fraudis et insidia-rum Ci.

dë-verto 3. verti, versum (starołac. devorto) odwrócić, zwrócić; zwykle dep. devertor, ti (prf. deverti) zwrócić, zboczyć z drogi: cum perpaucis via devertit L, iugis, qua nulla Ca-staliam deverti tur orbita V gdzie żadna

ścieżka nie prowadzi do źródła Ka-stalskiego; b) zajechać, wstąpić: do-mum Charonie deverterunt N; с) preen, (w mowie) zboczyć, odstąpić od tematu: redeamus ad illud, unde deverti-mus Ci; d) uciekać się do czego: quid ad magicas deverteris artes 0.

devexus 3. (PPP. od devehere) a) w dół idący : amnis devexus ab Indis V płynący na dół, d. Orion H zachodzący, aetas devexa ad otium Ci skłaniający się; b) (w lokalnem znaczeniu) pochylający się, zniżający się, opadający: mundus... Libyae devexus in austros V ku południowi ku Libyi, d. arva O.

dë-vincio 4. vinxi, vinctum a) obwiązać, mocno związać, uwiązać, przywiązać : devinctus fasciis Ci, oper-cula plumbo d. L przymocować; b) preen, ściśle połączyć, związać: illud vinculum, quod homines inter se rei publicae societate devinxit Ci ; c) związać, zakuć w więzy, pozyskać: aeterno devinctus amore V, multos libe-ralitate N; (moralnie) zobowiązać kogo. zniewolić: hunc omni cautione, foedere, exsecratione devinxerat nihil contra me esse facturum Ci; PPP. dëvinctus 3. oddany : iis studiis d. Ci, animae... (quibus) non me sit de-vinctior alter H.

dë-vinco 3. vlci, victum a) zupełnie pokonać, zwyciężyć: Antiochus a

L. Scipione devictus est Ci; preen. devictam Asiam subsedit adulter V zwycięzcę Azyi, tj. Agamemnona; b) zwycięsko wojnę ukończyć: per Eu-andri nomen devictaque bella V.

dë-vîto 1. unikać, omijać: insidias Ci, repulsam H.

dëvius 3. (de i via) a) z boku, zdała od drogi leżący, znajdujący się, odległy: oppidum d. Ci, d. itinera Ci boczne ścieżki; subst. devia, örum, n. bezdroża, manowce: devia assueti L;

b) zdała mieszkający, odległy: Lace-tani, dévia gens L, d. avis O samotnie mieszkający ptak, tj. sowa; zbiegły, zbłąkany: deviae olentis uxores ma-riti H zbłąkane kozy; c) preen, niestały: homo d. Ci.

dë-voco 1. a) wołać na kogo, by zeszedł na dół, kazać zejść na dół: suos ab tumulo d. L; preen, refixa caelo d. sidéra H, Socrates philoso-phiam devocavit e caelo Ci z nieba sprowadził na ziemię (w przeciwieństwie do filozofów swych poprzedników przedmiotem dociekań uczynił człowieka i cnotę) ; b) odwołać : d. eum de provincia Ci, (Phocion) omnes de-vocabat (dom. a foro) N zapraszał do siebie; preen, eum non libido ab institute cursu ad voluptatem devocavit Ci odciągnęła, odwiodła, fortunas suas in dubium d. G stawić na kartę, narażać.

dë-volo 1. 1) a) zlecieć nadól: sibi de caelo devolaturam in sinum victo-riam censet L; b) zbiedz : devolant de tribun ali L; 2) a) odlecieć, ulecieć: turdus devolet illuc, res ubi magna nitetiï; b) preen, odbiedz, ulecieć: ab adflicta amicitia ad florentem aliam d. Ci.

dë-volvo 3. volvi, volûtum a) staczać z góry na dół, zrzucać: oppidani saxa muro praecipitata in musculum devolvunt C, cupas de muro C; preen. fusis mollia pensa devolvunt V cienkie nici przędą, Pindarus nova verba devolvit H tworzy; b) pass. staczać się, spadać: iumenta cum oneribus devolvebantur L; preen, devolvere retro ad stirpem L powrócić, eo devolvi rem, ut... L znowu doszedłem tak daleko, że...

dë-voro 1. a) pochłaniać, połykać: me Charybdis devoret 0; b) preen. roztrwonić, zmarnotrawić: devorare pecuniam publicam non dubitavit Ci; tłumić : pariter vocem lacrimasque dévorât ipse dolor О; c) chciwie chwytać, chłonąć : qui iam spe illam prae-dam devorasset Ci, librum d. Ci.

dêvortium, ii, n. (devertere) zbo- gurów za pomyślne uchodziły znaki, czenie, zejście z drogi: devortia itine- ukazujące się z prawej strony, stąd): rum T manowce.    pomyślny, szczęśliwy, szczęście przy-

dëvôtio, önis, /. (devovere) a) ślub,    noszący: et nos et tua dexter adi pe-

ślubowanie, poświęcenie się: in devo-    de sacra secundo F; stosowny, ko-

tione vitae imitatus est P. Decium fi-    rzystny, pomyślny: qui rebus dexter

lius Ci; b) ślub, poświęcenie bogom    modus F, dextro tempore H. Często

podziemnym: pilae in quibus devotio    używane subst. dextera, młodsza for-

fuerat scripta N przekleństwo; c) pi. czary: venefîcia in principem et de-votiones obiectabat T; d) ślub, wotum: eius devotionis me esse convictum maxime laetor Ci.

dëvôto 1. (frequ. do devovere) ofia-    viam L na prawo w ulicy ; b) przen.

rować, na śmierć poświęcić: De-    podanie prawicy: si fidem more Per-

cium Ci.    sarum dextrâ dedisset N, dextra a re

ma dextra, ae, f. (dom. manus) a) prawa ręka, prawica: dextras coniungere F, miscere T podać sobie prawice = dextrae iungere dextram V, a dextrâ i samo dextrâ z prawej strony, dextrâ

ge missa NT, renovare dextras T przymierze odnowić, d. quondam data F dane słowo, przyrzeczona wierność,

dë-voveo 2. vövi, vötum, ślubować, przeznaczyć na ofiarę, ofiarować: Marti devovent ea, quae bello ceperunt C, devota hostia Ci; b) [reflex.)    fallere dextras F złamać słowo; c) si-

przeznaczyć siebie na ofiarę bogom    ła, męstwo, waleczność: ut suä urbs

podziemnym, poświęcić się: P. Decius haec periret dexterâH, invictaque bello se ac vitam suam pro salute populï dextera F. devovit Ci ; c) przekląć, rzucić klątwę : audivit sacerdotes a populo eo actos, ność, obrotność, ut se (Alcibiadesa) devoverent N, devota arbor H przeklęte, sanguis H; gnięte z dextrö-vorsum) na prawo, d) przen. poświęcić, ofiarować komu w prawą stronę, coś, przeznaczyć coś dla kogo: vobis hanc animam devovi F, Phoenissa Naxos О.

dexteritas, atis, /. (dexter) zręcz-

dextrorsum albo dextrorsus [ścią-

Dia, ae, f. (Лих) stara nazwa wyspy

Diablintes, um, m. lud gallicki, odrośl Aulerków.

pesti devota futurae F, devota morti pectora H; subst. devotu.s, i, m. ten, który się poświęcił komu: cum DC devotis C z 600 wiernymi, oddanymi, dexter, era,

dextra, dextrum), adv. dextrë, compar. dexterior, ius, superl. dextumus, [późniejsza forma dextimus 3.) a) prawy, z prawej strony się znajdujący, po prawej stronie leżący: sinisträ manu retinebat arcum, dextrâ ardentem fa- Xsxttxô;) do dysputy należący, dya-cem praeferebat Ci, Sulla cum equi-    lektyczny: dialecticae captiones Ci, si

tatu apud dextimos L na końcu pra- velim quiddam dialecticum explicare wo&° skrzydła, quo tantum mihi Ci kwestye jakie z zakresu dyalektyki, dexter abis? F tak daleko naprawo; b) przen. zręczny, obrotny: apud regem dextre obire officia L, dexterius fortuna uti H; c) (według nauki au-

diadëma, atis, n. (SiiSr^a) a) opaska na włosy, turban królów perskich; erum [młodsza forma b) przen. oznaka władzy królewskiej, władza królewska, dyadein: Antonio diadema Caesari imponente Ci, re~ gnum et diadema deferre uni 11.

diaeta, ae, f. (8uxi-a) sposób życia, dialecticus 3. adv. dialectics (Sta-

rhetoricë vos mavis quam dialectic© disputare Ci więcej na sposób retorów niż dyalektyków; często subst. 1) dia-lecticus, i, m. mistrz w dyspucie, dya-

dica, ae, f. (Ыщ) proces, skarga: scribere dicam alicui C wytoczyć, di-cas sortiri. Ci sędziów losem wyznaczyć.

pliwy.

lektyk ; 2) dialectics, ae, /. (dom. ars) albo dialectics, es, f. (dom. tł/yą) dya-lektyka, sztuka dysputowania.

diät is, e (adi. do Diës-piter) jowiszowy: flamen Dialis albo samo Dialis, is, m. kapłan Jowisza: non licere Dialibus egredi Italia T, coniux Dialis O żona flamina Dialis.

dialogue, i, m. (StàÀoyo;) rozmowa, dyalog.

Diana, ae, f. (starolac. Diana) pierwotnie bóstwo italskie (=Iana), później identyfikowana z grecką Artemis, bogini księżyca, łowów i czarów (— He-kata) ; stąd: tria virginis ora Dianae V; prsen. księżyc: nec par est eadem noc-Łurnae forma Dianae O; stąd: quem urguet iracunda Diana H kto jest lunatykiem; adi. Dianius 8.: turba 0 jej psy; subst. Diänium, ii, n. (dom. templum) świątynia Dyany.

diärius 8. (dies) dzienny; pl. diä-ria, örum, n. (dies) dzienny żołd, strawa dzienna: cum servis urbana diaria rodere mavis H.

dicäcitäs, ätis, /. (dicax) dowcip. Dicaearchus, i, m. (Aixatocpyo;) u-czeń Arystotelesa, słynny geograf.

dicätio, onis, f. (dicare) »oświadczenie«; zaliczenie się w poczet obywateli : dicatione fit civitatis muta-tio Ci.

dicax, acis (dico) dowcipny, uszczy

dicio, onis, f. władza, panowanie: quae nationes in eorum regno ас di-cione sunt Ci, suae dicionis regionem facere L zagarnąć pod swoją władzę, in dicionem redigere Ci podbić pod panowanie.

dicis iwyras nieodm.) causa albo gratia, pozornie, dla formy: provin-ciae, quae iis d. c. datae erant N. dico 1. a) oznajmić, ogłosić: Ы bo-

gu poświęcić, ofiarować: id candelabrum se dicare Iovi Ci, inter numina dicatus Augustus T między bogów policzony; c) prsen. ofiarować, dać: donum Ci, tibi totum diem Ci, se di-care alicui oddać się komu: se Remis in clientelam d. C stać się lennikiem Remów, qui se alii civitati (in aliam civitatem) dicarit Ci postara się o przyjęcie do innego państwa.

dlco 3. dixi, dictum (starolac. deico, deicere, deixi, por. gr. Sewwogt 1 )

a)    wl. wskazywać; stąd: index wskazujący, donosiciel; por. formułkę prawną iis istam viam dico: ite viam Ci: podobnie: ius dicere wl. wskazywać prawo, wymierzać sprawiedliwość;

b)    wryznaczyć, oznaczyć, postanowić: nuper praetor ei diem dixit Ci termin mu wyznaczył, multam alicui dicere Ci skazać na karę pieniężną, est fuga dicta mihi O skazano mnie na wygnanie, d. locum L, iudicem d. L sobie wyznaczyć = uprosić dla siebie;

c)    wryznaczyć = przyrzec: diem dicere operi Ci, hibernis oppugnandis C, doti Valeria pecuniam omnem suam dixe-rat Ci; d) przeznaczyć kogoś do czegoś, mianować, wybrać ezem: dicta-torem dicere Ci; (poet.) quem pecori dixere maritum V; 2) a) słowami wskazać, wyrazić, mówić, rzec: die, die, quaeso, clarius ! Ci, ut dictum est CNCi jak się wyżej powiedziało, dieto citius HVL w oka mgnieniu, de Domitio dixit Graecum versum Ci zacytował, qui primus sententiam diceret Ci oddał swój głos, oratio dicta de scripto est Ci odczytana; b) wyrzec, wymówić: cum rho dicere nequiret Ci, eius ar-tis primam litteram dicere non posse Ci; c) mowę wygłosić, wypowiedzieć, mowę mieć: exercitatus in dicendo N biegły mówca, ars dicendi Ci, exerci-tatio dicendi Ci, apud iudices pro reo dicere Ci bronić obżałouranego przed sądem, causas in foro d. Ci być obrońcą sądowym; d) nazywać: Romanos

prawem

r. 44 zniesiono ten urząd na wniosek Antoniusza.

ge-

suo de nomine dicet F, Chaoniam a Chaone dixit V; (pass.) orbis, qui xu-/.loi graece dicitur Ci nazywa się, Ipoet.) nomen dixere priores Ortygiam V nazwali, Ascanium n. L dali imię; el wygłaszać, śpiewać: versus dicere VH, modos H, carmina fistula d. Ж-melos tibia H; prsen. opiewać: Galii dicamns amores Г, tua facta V, Ennius prosiluit ad arma dieenda H o-piewania czynów wojennych.

Dicta, ae, albo Dicte, es, f. (Д(хтт)) góra na Krecie, na której miał się u-rodzić Jowisz. Adi. Dictaeus 3. (Лсх-■ato;) 1) dyktejski: antrum V, rex V Jowisz; 2) kreteński: nymphae, arva, saltu s V.

dictamnus, i, f. albo dictamnum,

i, n. (ôty.'au.vo;) roślina na górze Dicte rosnąca, dyptam, której liście miały własność wyciągania ostrzy strzał z ciała V.

dictata, órum sob. dieto, dictator, óris, m. dyktator, najwyższy urzędnik w miastach latyń-skich, np. w Lanuvium, w Albie. W Rzymie obierano dyktatora w nadzwyczajnych wypadkach, z władzą nieograniczoną, a wybierał go konsul: dictatorem dicit consul LCiC, rsadsiej dictatorem creare L, legere L, facere Ci. Dyktator miał 24 likto-rów, a czas jego urzędowania wynosił co najwięcej sześć miesięcy. Po raz pierwszy wybrano dyktatora r. 501 ; po śmierci Cezara osobnem

dietätörius 3. (dictator) dyktatorski: iuvenis d. L syn dyktatora, invi-dia d. L ku dyktatorowi.

dietätüra, ae, f. (dictator) urząd dyktatora, dyktatura: dtetaturam rere Ci piastować urząd dyktatora, dictatura se abdicare C, albo dictatu-iam abdicare L złożyć urząd dyktatora.

dictio, ónis, f. (dicere) a) mówię-

nie, wypowiedzenie, wyrzeczenie: d. sententiae Ci, d. multae Ci oznaczenie kary, iurisdictio = sądownictwo w sprawach cywilnych, iurisdictio ur-bana et peregrina L zakres władzy sędziowskiej pretora urbanus i peregrin u s ; prsen. plerosque in iisdem iu-risdictionibus habere T w okręgu sądowym; causae dictio, obrona: totam causae diction em in V partes divi-dam Ci; b) mówienie, wygłoszenie, wykład: dictioni operam dare; c) prsen. Alexandre data dictio erat, ca-veret Acherusiam aquam L wyrocznia, arcana semotae dictionis T prywatnych rozmów: dictiones subitae Ci mowy bez przygotowania.

dlctito 1. (podwójna freąu. od dico prses dieto) mawiać, ciągle mówić, mieć zwyczaj mówić, mieć ciągle na ustach: aiunt te ita dictitare Ci.

dieto 1. (freąu. od dico) a) ciągle mówić, mówić dyktując, dyktować : carmina Livi memini mihi Orbilium dictare H; PPP. jako sttbsł. dictata, órum, n. dyktat, lekcya wyuczona, zadanie: haec iuvenes recinunt dictata senesque H powtarzają jak lekcyę wyuczoną. Ponieważ dyktowano, aby oszczędzić sobie trudu pisania, stąd dictare nabr ało znaczenia : pisać, tworzyć : pueri patresque carmina dictant H, (Liicilius) ducentos versus dictabat stans pede in u no H.

dictum, i, n. {PPP. jako subst. od dicere) a) rzecz powiedziana, wyrażenie, słowo: ut isti factis dictisque omnibus dissimillimus esse videar Ci, testium dicta recita Ci zeznania, commode dicta Ci trafne wyrażenia, fa-cete dicta Ci dowcipne zdania, haec ubi dicta dédit V gdy to powiedział-dieto citius V w oka mgnieniu : b) zdanie, powiedzenie: Catonis est dictum: pedibus compensari pecuniam Ci; dowcip: materia facilis in te et tuos dicta dicere Ci; rozkaz: ibat dieto parens V; przyrzeczenie : Cares non

dieto, sed fortuna adversariorum cap-ti N; przepowiednia: adytis haec tri-stia dicta reportât F.

Dictynna, ae, f. (Aixtowa od Sîxtuov sieć) przydomek Artemidy jako ïowt-czyni 0.

Dictys, yos, m. (Atxxuç) 1) rybak O;

2) centaur O.

Dido, üs albo onis, acc. 5, f. (Д(8ш) Dydo albo Dydona, także Elissą zwana, córka Belusa, króla Tyru, żona Sycheusza. Uchodząc przed bratem męża Pigmalionem, przybyła do Afryki i założyła Kartaginę.

dl-do, 3. dldidi, dlditum (dis-dare) rozdać, rozdzielić: dum munią didit H; (pass.) rozszerzać się, rozchodzić się: diditur rumor V, didita Zama F.

dl-duco, 3. duxi, ductum a) »rozciągnąć«, otworzyć: fores palatii T, risu diducere rictum auditoris H pobudzić słuchacza do gwałtownego śmiechu; b) dzielić: assem in partes centum H, hostem d. T rozprószyć; prsen. ultio senatum in studia didu-xerat T podzieliła na stronnictwa = diducta civitas T; c) (wyraz wojskowy) rozwinąć, rozciągnąć: Crassus animadvertit suas copias non facile diduci C, (poet.) olli agmina diductis solvëre choris F gdy z osobna każdy w oddziałach się ustawili.

Didyma, on, n. (-& Дйиаа) miejscowość koło Miletu ze świątynią Apol-lina; stąd: Didymêum, i, n. (ÂtSup.eïov) świątynia Apollina.

Didymae, ärum, /. dwie wysepki koło Syros 0.

dies, ëi (starołac. gen. i dat. die SV, dië F) m. f. a) światłość dzienna: iarnque dies oaelo concesserat et Phoebe pulsabatOlympum F; b)prsen. dzień: d. festus Ci dzień urodzin, mul-to die C gdy już znaczna część dnia upłynęła, ad multum diem (diei L) Ci późno w dzień, in diem dormire II do południa, die F we dnie, bis ter quinquies die CiC jednego dnia, diem ex die exspectare i diem de die differ-re L z dnia na dzień; diem noctem CiL dzień i noc==dies noctesque F bez przerwy; c) dzień śmierci, zgon, śmierć: diem obiit supremum N umarł, d. ultima OF, summa V, stat sua, cui-que dies, (poet.) diem proferre Ilio H dzień zguby, zagłady; e) termin sądowy: Athenienses Chabriae diem cer-tam praestituerunt N, d. iudicii L, dies certa C stata, constituta Ci, diem di-cere, dare Ci, statuere termin wy-żnaczyć, diem dicere reo Ci wezwać przed sąd oskarżonego, oskarżyć, diem obire neglexit Ci nie stawił się na termin, dies pecuniae L termin zapłaty, dies indutiarum N termin upływu zawieszenia broni; f) data: in ea epistula dies erat adscripta Nonarum Aprilium Ci; g) prsen. praca jednego dnia, marsz dzienny, podróż jednego dnia : ut possint sole reducto exercere diem F pracę dzienną, ab urbe die-rum iter afuerunt complu rium Ci; h) czas: ira, quam пес longa dies pietas nec mitigat ulla F, carpe diem H używaj życia, in diem vivere L żyć z dnia na dzień; i)personif. bóg dnia: a dexträ laeväque Dies et Mensis et Annus 0.

Diës-piter z Djëus-pater = Zeùç я*-Trip ojciec światła) Jowisz.

dif-fämo, 1. (fama) rozgłosić, roznieść, rozsławić: subtrahere se pra-va diffamantibus T rozgłaszającym złe wieści.

differentia, ae,/. (differre) różnica.

dif-fero, ferre, dis-tuli, di-lätum 1. tr. a) roznieść, zanieść w różne strony, rozszerzyć: ignem distulit ventus C, ulmos in versum d. F rzędami zasadzić, classem vis venti distulit H rozprószył wiatr gwałtowny, Mettium quadrigae distulerunt F rozdarły : b) prsen. (słowem, mową) roznieść, rozgłosić: qui male commissam liberta-tem sermonibus distulerint L, rumore dilato N gdy pogłoska się rozeszła,.

differtur per manipulos T; e) odłożyć diffldentia, ae, f. (diffidere( niedo-na inny czas, odwlec: in posterum    wierzanie, nieufność: non tarn diftl-

diem distulit Ci, consul differendum    dentia futurum, quae imperavisset S

negat N, quaerere distuli H zapytam nie z powodu niedowierzania, że... innym razem; 2) (intr. rv formach te-    dif-fîdo, Я. flsus sum niedowie-

matu praesentis) różnić się, być ró-    rzać, nieufać: veteri exercitui diffi-

żnym: haec cogitatione inter se diffe- dens S.

runt, re copulata sunt Ci ; {poet, z dat.)    dif-findo, 3. fîdi, fissum, rozłupać,

comoedia pede certo differt sermoni    rozbić: tempora plumbo diffîdit F

H, nihil differt inter Ci niema żadnej    roztrzaskał skroń; przen. diffîdit ur-

różnicy. PPr. differens, tis, różny:    bium portas muneribus H otworzył

doctrina differens, facultate par Ci.    sobie złotem, triste omen ei diffîdit

dif-fertus 8. (PPP. od dif-fercire)    diem L popsuł mu dzień, equidem ni-

nadziany, napchany: corpus odoribus    hil hinc diffindere possum H muszę

d. T zabalsamowane; przen. provin- się zgodzić.

cia d. praefectis C rojąca się== d. fo-    dif-fingo,3, finxi, fictum, prze-

rum H od ludzi rojące się, natłoczone kształcić, zmienić: ferrum incude H

ludem.

dif-fiteor, ëri, (fateri) zaprzeczać, dif-fluo, 3. fluxi, a) płynąć w różne strony: Rhenus in plures diffluit partes C dzieli się na więcej ramion; b) przen. rozpłynąć się w czem, utonąć, nurzać się: turpe est diffluere luxuria Ci, diffluxisse iecur L znikła,

przekuć; przen. neque uiffinget quod dif-ficilis, e, adu. rzadko difficili- hora vexit H. ter, częściej difficulter (facilis) a) trudny do wykonania, trudny, ciężki, mozolny, d. ratio, res, iudicium Ci, in difficili est L jest trudno. Z supi-num: quod difficile factu est Ci; z ad. ad fidem difficile L; b) uciążliwy, mozolny, niebezpieczny: iter S, transitus C, d. scopuli F, palus C; (położenie    ubi per socordiam vires, tempus, in-

stan, czas) przykry, niebezpieczny: genium diftluxere S zmarniały, djfficillima rei publicae tempora Ci,    dif-fugio 3. fügi, fugitürus, roz-

obitus F; c) przen. (o osobach i ich pierzchnąć się: campis diffugit arator charakterze) przykry, nieprzystępny,    F ucieka z pól; przen. znikać: diffu-

trudny w obcowaniu, uparty: difficil-    giunt stellae O, diffugëre nives H sto-

lima natura N dziwaczne usposobię- pniały.

nie; difficiles terrae F ohuda, nieuro-    diffugium, ii, n. (diffugere) u-

ieczka.

dif-fundo 3. fildi, füsum, rozlać, wylać: viiia diffusa H przelane z beczki większej do mniejszych; [poet.) a-nimam diffundit cruore F wraz z krwią

dzajna ziemia.

fudit oblivionem sensibus H przejęła; c) rozpraszać troski = wypogadzać, rozweselać: munere Bacchi diffudëre animos O, flendo diffundimus iram O;

difficultäs, ätis, /. (difficilis) a) trudność, trudne położenie, przeszkoda: erat in difficultatibus res, ne flu-mine impediretur. C; b) przeciwność, trudność: temporis, rerum d. Ci; c) wyzionął ducha; b) przen. rozszerzać, brak, niedostatek : navium Ci, rei num- rozpościerać: rami late diffunduntur mariae Ci; d) przen. (o charakterze) C, dederat comas diffundere ventis F nieprzystępne, kwaśne, przykre uspo- pozwala rozwiewać wiatrom, bellum sobienie: multorum difficultatem ex- d. in aevum H rozsławić, inertia dif-sorbuit Ci.

diffïdens, tis, adv diffidenter [PPr. °d diffido) niedowierzający, nieufny, trwożliwy.

17

Słownik.

PPP. jako adi. diffüsus 8. adv. diffuse a) rozpostarty szeroko: platanus diffusa ramis Ci rozłożysty; Ы szeroki, obszerny: haec latius dicenda sunt et diffusius Ci.

Digentia, ae, f. dziś Licenza, potok w sabińskiej wiosce Horacego, wpada koło Vicovaro do Anio.

dï-gero B. gessi, gestum a) rozdzielać, dzielić : septem digestus in cornua JVilus O, d. arborem per a-gros V i (seges) digesta V rozsadzić; b) uporządkować, ułożyć: carmina in numerum d. V podług liczby, dige-rit ominą Calchas V wyjaśnia po porządku, annos d. О.

digitul us, i, m. (demin. do digitus) paluszek.

digitus, i, m. a) palec u reki: mon-stror digito praetereuntium H, digitus pollex = wielki palec, extremis, ut di-citur, digitis rem attingere Ci powierzchownie, digito caelum attigisse pu-tat Ci myśli, że jest w niebie, digito liceri Ci licytować przez podniesienie palców ręki, numerare per digitos O liczyć na palcach, ne digitum quidem alicuius rei causa porrigere Ci nic dla sprawy nie czynić; b) palec u nogi: constitit in digitos arrectus F; c) palec jako miara był szesnastą częścią stopy pes, około 2 cm: quattuor patens digitos C.

dl-gladior, ari, ätus sum (gladius) walczyć na śmierć i życie.

dignätio, onis,/. (dignari) godność, ranga, stanowisko: Appius in princi-pum dignationem pervenit L, Domi-tius Afer modicus dignationis T jeszcze na nizkiem stanowisku⁻

dignitäs, ätis, f. (dignus) a) zasługa, wartość osobista: honos dignitate impetratus Ci, honores patent dignita-ti N; b) powierzchowność poważna, wzbudzająca szacunek (imponująca pięknością ciała lub szlachetnością postawy), powaga: magna corporis d. N, d. virilis Ci; (o rzeczach) wspaniałość, okazałość, przepych: d. portas, urbis JV, d. orationis T pełna powagi mowa; c) (w znaczeniu moralnem) zacność. zacny charakter, zacny sposób myślenia, uczciwość: cum dignitate a-gere Ci żyć uczciwie, dignitati servi-re N dbać o...; d) poważanie, znaczenie, powaga; magna cum dignitate vivere N zażywać powagi, dignitate crescere N coraz większą zyskiwać powagę, erat dignitate regia N miał, zażywał; stanowisko, ranga: secundum locum dignitatis obtinere C drugie zajmować miejsce, pro hominis dignitate N odpowiednio dó jego rangi; urząd: dignitatis insignia Ci oznaki godności.

digno 1. (dignus) uznać godnym: coniugio Veneris dignatus V; zwykle dignor, äri, ätus sum: a) uznać godnym, uważać, poczytać za godnego: haut tali 'me dignor honore V; b) u-znać za rzecz godną, zdecydować się, chcieć: cui se dignetur iungere Dido-F, verba conectere digner H.

dl-gnosco i dl-nosco 3. növi, rozpoznawać, odróżniać, rozróżniać: dominum ас servum non dignoscas T, civem hoste H, curvo rectum H złe od dobrego.

dignus 3. adv. digne .a) godny, stosowny, odpowiedni, słuszny: grates persolvere dignas F, praemia digna ferant F, dignum est = godzi się: mu-nere, si credere dignum est, Pan te fefel-lit F, rem minus aegre, quam dignum est, ferre L; b) godny, zasługujący, wart czego: (z аЫ.) dignissimus tuis laudibus Ci: (z supinum) d. dictu L, cognitu T; rzadko z gen. adiecisse deos dignum Arsacidarum T-, następuje zd. zamiar, z ut: eos dignos du-xisti, ut socios haberes L; u poetów z infinit, pass. erat tunc dignus a-mari F.

dl-gredior, gredi, gressus sum a) rozejść się, rozłączyć się, odejść, oddalić sie; viä L, domo S, nunquam est a me digressus Ci, a mari C, e bel-lo V; b) zboczyć, odstąpić: de causa d. Ci.

digressus, üs, m. (digredior) rozstanie, rozłączenie się, odejście: lunae ad solem accessus et digressus Ci oddalenie się, d. supremus V chwila rozstania.

dliOdicatlo, önis, f. (diiudicare) rozstrzygnienie.

dï-iüdico 1. a) rozstrzygnąć, zadecydować, zawyrokować, wyrok wydać: diiudicata lite H, causam eorum d. L; b) odróżnić: d. vera et falsa Ci, vera a falsis Ci.

dl-iungere, eob. dis-iungere. dl-läbor, läbi, lapsus, sum, 1. a) rozpaść się, rozsypać się: aedes Iovis Feretrii vetustate dilapsa L, navis ve-tustate dilabens L, dilapsa fax in ci-neres H; [poet.) dilabi in aquas L rozpłynąć się, nix dilapsa est L śnieg stopił się, nebula dilabente L gdy mgła opadła; b) preen, rozejść się, zmarnieć, zniknąć, zginąć: male parta male dilabuntur Ci, divitiae et vis corporis dilabuntur S; 2. a) rozpływać się. rozlewać się, odpływać, upływać: ifluvius) rapide dilapsus cito conduit Ci, dilabente aestu T gdy minął przypływ, podczas odpływu, tempore di-lapso <S gdy czas upłynął, dilapsus per culinam (ignis) H rozszerzył się, de memoria dilabi Ci wyjść z pamięci ; b) preen, rozbiedz się, rozprószyć się: exercitus brevi dilabitur S, ab si-gnis dilabi L.

dl-lacero 1. rozszarpać, rozedrzeć: corpus tormentis, verberibus d. T; preen, rem publicam Ci.

dl-lanio 1. rozszarpać: cadaver Ci, dilaniata vestis T.

dl-largior, Iri, itus sum, hojnie rozdarowywać : pecuniam T.

dl-lätio, önis, f. (differre) odłożenie na inny czas, zwłoka: propter di-lationem comitiorum Ci, belli L. dl-läto 1. (frequ. do differre, dila-

tum) rozpostrzeć, rozciągnąć, rozprzestrzenić, rozszerzyć : castra L, dilatant convicia rictus; preen, non dilatabo orationem meam Ci.

dilator, öris, m. odwlekający, odkładający z przyzwyczajenia H.

df-laudo 1. bardzo chwalić, zachwalać.

dïlectus 3. eob. dlligo. dllectus, us, m. eob. delectus, dîligens, tis, adv. diligenter (PPr. od dlligere) a) uważny, staranny, dokładny, sumienny, punktualny, pilny: trullam diligentius considerare Ci, iter caute diligenterque facere C, in Gabi-nio sunt tam diligentes Ci sumienni, diligens veritatis N miłośnik prawdy, d. officii Ci sumienny w spełnianiu obowiązku; (o reeceach) staranny: d. relatio, scriptura Ci; b) oszczędny, gospodarny: homo frugi acdiligens Ci.

diligentia, ae, /. staranność, dbałość, pilność, czujność: Catilinam diligentia meâ fregistis Ci; oszczędność, gospodarność, rządność: servos domi natos habebat, quod est signum dili-gentiae N.

dl-ligo 3. lexi, lectum (legere) wybierać, stąd: wysoko cenić, poważać, kochać: a bonis viris diligi Ci, valde te Syracusani diligunt Ci. PPP. dllectus 3. ceniony, kochany, drogi: Atys dilectus Iulo (dat.) V; {readko o reeceach) Venus, sperne dilectam Cy-pron H.

dî-Шсео, ëre, być jasnym, wyjaśniać się: tylko preen, fraus dilucere coepit L.

dï-lücesco 3. luxi, stawać się ja-snem, zajaśnieć: crede, diem tibi di-luxisse supremum H; nieosob. diluce-scit, dnieje.

dîlQcidus 3. adv. dîlücidë, wyra-źny, jasny, przejrzysty: d. verba Ci.

dïlûculum, i, n. (dilucescere) świt, brzask.

dï-lüdium, ii, n. zwłoka, odłożenie na inny czas zapasów gladyator-17* skich; preen. diludia posco H żądam zwłoki.

dî-luo 3. lui, lütum, a) rozmoczyć, rozmyć, zmyć, spłukać: aqua lateres diluit C, color diluitur O, pluvia sata diluit V; preen, usunąć, oddalić: ea cogitatio molestias omnes diluit Ci; bl rozpuścić: favos Baccho V, Hymet-tia mella Falerno d. H, diluere vene-num L przygotować przez rozpuszczenie w wodzie truciznę; preen, rozwiązać, w niwecz obrócić, osłabić, zbijać: amicitias sensim diluere Ci, crimen Ci

L. PPP. jako adi. dïlütus 3. rozcieńczony: vinum Ci.

dfluviës, Si, f. i diluvium, ii, n. (diluere) zalew, wylew, potop: Aufi-dus... diluviem minitatur agris H; preen, diluvio ex illo tot vasta per aequora vecti V po owem strasznem nieszczęściu t. j. zburzeniu Troi...

di-mäno I. rozlewać się; preen. rozszerzać się.

dïmensio, önis, /. (dimetiri) odmierzenie, wymierzenie, pomiar.

dï-mëtior, îri, mensus sum, odmierzyć, wymierzyć: campum... di-mensi sunt V. PPf. często ее znaczeniem biernem: tigna dimensa ad alti-tudinem fluminis C, dimensi ordines T regularne.

di-mëto 1. * dïmëtor, äri, odgraniczyć, odmierzyć, wytknąć: locum castris dîmetari iussit L.

dïmicatio, önis, /. (dimicare) potykanie się, bój, walka, zapasy: dimi-catio proelii Ci, d. universae rei L walka rozstrzygająca; preen, d. capitis Ci o życie = d. vitae Ci.

dï-mico 1. walczyć, potykać się: armis fuit dimicandum Ci, cum Lati-nis de imperio dimicabatur Ci, acie cum hoste d. L w otwartym boju; preen, walczyć, walkę podejmować, silić się, wysilać się: pro salute patriae d. Ci, dimicare de fama N, ca-pite dimicare L narażać życie.

dlmidiätus 3. przepołowiony, podzielony na dwoje.

dlmidius 3. (rnedius) połowiczny, na pół podzielony: dimidia pars terrae Ci połowa, exercitüs S, dimidia luna O półksiężyc, dimidius patrum, dimidius plebis est L w połowie należy do... w połowie do... Często jako rzeczownik: dïmidium, ii, «. połowa: dimidium militum L.

dimissio, önis. f. (dimittere) odprawienie, odesłanie: d. propugnato-rum Ci rozpuszczenie.

dl-mitto 3. misi, missurn, a) rozesłać, wysłać, wyprawić na różne strony: in omnes civitates censores di-misit Ci, aciem in omnes partes 0 okiem rzucać na wsze strony; b) kazać się rozejść, rozpuścić, odprawić: d. senatum, exercitum Ci, {pass.) coetu vestro dimisso Ci gdy się rozeszło.... convivium d. L, ludos d. L ukończyć;

c) pozwolić odejść, puścić, uwolnić: milites CiC, nautas Ci, uxorem d. Ci odepchnąć, rozłączyć się z żoną, filium a se non dimittebat CiN nie puszczał od siebie, legatos d. N odprawić, ho-stem ex manibus C wypuścić z rąk, eum dimittere impunitum S pozwolić, by mu uszło bezkarnie; d) [o rzeczach) pozostawić, wypuścić z rąk, poniechać, zaniechać, opuścić, porzucić, pominąć, wyrzec się: ex mętu signa di-miserunt C, praedam (fortunam) ex manibus d. C, victoriam C, oppida C, spem Ci, fugam d. V zaprzestać, o-blivione... praeterita d. T zapomnieć.

dl-moveo 2. mövi, mötum, ruszać w różne strony, rozgarnąć, rozdzielić, rozłączyć: cinerem dimovit anus О, terrain aratro d. V krajać, rubum di-movere lecertae H prześliznęły się* dimovit populum H przedarł się, ora 0 otworzyć; usunąć, oddalić, uprzątnąć: aurora polo (abl. skąd?) dimo-verat umbrarn V, terror fide dimovit socios L odwiódł, dimotis omnibus requievit T oddaliwszy wszystkich.

dï-nosco, eob. di-gnosco.

Dindyma, örum, n. (та Д^Зица dom. Dionysius, ii, ж. (Atovü«o;) 1)Dyo-op»]) i Dindymus, i, acc. on, ж. góry nizyusz starszy (superior Ci, prior N) dyndymejskie, teraz Murad Dagh ze Syrakuz, ur. 481, zwyciężywszy we Frygi). Tam czczono Cybelę, stąd: Kartagińczyków. stał się samowła-Dindymënë, es, /. Cybele H.    dnym panem miasta. Umarł r. 367;

Diniae, ärum, /. miasto w wiel- 2) D. Młodszy, syn i następca, wypę-kiej Frygii, stąd adi.: Diniëïus 3. in- dzony przez Tymoleonta 343, uczył cola O.    dzieci w Koryncie; 3) D. z Herakley,

uczeń Zenona, przeszedł od Stoy do

diota, ae, /. (8tó>-.7)) dwuuszne naczynie na wino, beczka, amfora H.

diploma, atis, abl. pl. atibus, n (SiVAw|j.a) pismo, list polecający, list żelazny, paszport, dyplom: mitto di-plomata in provincia passim data Ci, diplomata Othonis T paszport, uprawniający do jazdy pocztą cesarską, diplomatibus nullum principem prae-scripsit T na paszportach nie wypełniał imienia cesarza.

dlnumerätio, önis, f. (dinumerare) Epikurejczyków, wyliczanie, liczenie: dierum Ci.

dl-numero 1. liczyć, policzyć, obliczyć: d. stellas Ci, d. pecuniam Ci wypłacić, d. tempora V, annos Ci.

Dlnon, önis, ж. imię greckie N.

Diodorus, i, ж. (AcóSwpo;) 1) D. z Ia-sos w Karyi, filozof za czasów pierwszych Ptolomeuszów; 2) D. z Tyru, perypatetyk, uczeń Kritolaosa około r.

109; H) D. Siculus, historyk za Augusta.

Dipylon, i, n. (Ып\Аov = podwójna brama) zwyczajna nazwa bramy trya-zyjskiej w Atenach.

Dlrae, ärum, f. sob. dirus.

Dircë, es, f. (<Mp*7j) żona króla te-

Diodotus, i, w. (AióooToę) stoik, nauczyciel Cycerona.

dioecëtës, ae, w.    skar

bnik, zarządca.

Diogenes, is, ж. (Дюу^;) i) D. z Apollonii na Krecie, filozof, około r.

450 ; 2) D. z Sinope ur. r. 404, znany cynik: 3) D. stoik, nauczyciel Leliusa. bańskiego Lykusa. Według podania,

nów Amfiona i Zetusa przywiązana do rogów byka, następnie w źródło

Diomëdës, is, acc. ё, ж (Дюр^с) znęcała się ona nad Antyopą, żoną

1) syn Tydeusa z Kalidonu w Etolii, zmarłego Nykteusa, zato przez jej sy-król Argos, walczył pod Troją; po jej zburzeniu założył w dolnej Italii w A-pulii (Diomedis campus L) miasto Arpi:    zamieniona.    Grupa    marmurowa    sta-

Diomedis urbs V; adi. Diomëdëus 3.    rożytna,    przedstawiająca    tę    scenę,

Diomedeae aves V towarzysze Dyo- w Neapolu. Adi. Dircaeus 3. tebań-medesa, zamienieni w czaple; 2) król sl{i, beocki: cygnus H Pindar.

directus 3. adv. directe (dirigere) Dion i Diö, önis, ж. (Aiwv) D. z Sy- a) wyprostowany, w prostym kierun-408, szwagier starszego ku idący, prosty: non tuba directi. non Dyonizyusza, zamordowany r. 353.

Diônë, ës, /. (Attôvrj) Tytanka, córka Okeanosa i Tetydy, matka Wenery; adi. Diönaeus 3. D. mater V Wenus,

Caesar D. V jako potomek Anchize-sa i Wenery, D. antrum H grota We-nerze poświęcona.

Dionysus, i, ж. (At<5voao;) bóg wina, Bakchus.

Tracyi, pokonany przez Herkulesa.

rakuz ur. r.

aeris cornua flexi O, direeto itinereC» prostą drogą, direeto Ci w prostym kierunku ; b) poziomy: trabes directae... in solo collocantur C; c) pionowy, prostopadły: fossam directis lateribus du-xit C, directe ad perpendiculum C; d) prsen. prosto, pojedynczo, bez wybiegów: directe dicere Ci: e) preen, su

rowy: senex tristis et directus Ci.

dfremptus, üs, m. (dirimere) rozłączenie, odłączenie.

dîreptio, önis,/. (diripere) plondro-wanie, rabunek, łupież: d. urbis, so-ciorum Ci.

dïreptor, ôris, m. (diripere) łupieżca, rabuś.

diribeo, ëre, ibui, oddzielać, sortować.

diribitio, önis, /. (diribere)- sortowanie tabliczek do głosowania, skrutynium.

diribitor, ôris, m. sortujący tabliczki do głosowania.

dl-rigo 3. rexi, rectum (dis-rego)

a)    wyprostować, nadać prosty kierunek: tlumina dirigimus Ci regulujemy, dirigere finera L wytknąć granicę prostą jak sznur, regiones lituo dirigere Ci oznaczyć kierunki, aciem d. CL szyk bojowy ustawić = suos in ho-stem d. L, frontem d. L front uformować, naves in pugnam d. L okręty uszykować do bitwy, cum legio-nes contra direxerint T się ustawią;

b)    ustawić, umieścić: ordines arborum in quincuncem d. Ci rzędy drzew zasadzić w szachownicę, opera d. C u-sypać szańce naprzeciw miasta nie-, przyjacielskiego, vicos d. L ulice proste poprowadzić; c) zwrócić, skierować: cursum N, iter C, currum (e-quum) in hostem d. OL, gressum, ha-stile, hastam V, (z dat. celu) hastam Ilo d. F, (z abl. instrum ) Teucer tela Cydonio direxit areu H strzelił z łuku kreteńskiego, vulnera d. F raniące strzały wypuszczać; d) prsen. urządzić, uregulować, zastosować: ad uti-litatem vitae consilia sua T, vitam ad rationis normam Ci.

dir-imo 3. ëmi, emptum (dis-emere) a) oddzielać, rozdzielać, rozłączać, dzielić: urbs flumine dirempta L. mu-lieres dirimere acies L, dirempii (Cae-cina et Marcellus) T poróżnieni; b) przerwać, przeszkodzić, udaremnić: ea res colloquium diremit C, audire

aliquid, quod auspicium dirimat L;

c) przerwać, położyć kres: proelium nox diremit SL, pacem d. Ci udaremnić, bellum (duellum) LV.

dl-ripio 3. ripui, reptum (rapere) aj rozerwać, rozszarpać: membra vi-ri O, aras F zburzyć; b) wyrwać, o-derwać, wyjąć: vagina... ensem F, fer-rum a latere diripuit T; c) preen, splon-drować, zrabować, obrabować: d. oppidum, provincias Ci, impedimenta i, Lusitanos N, res ex tota Asia direp-tae Ci.

dîritas, tatis, /. (dirus) okropność, obrzydliwość, niegodziwość. '

dï-rump'o 3. rüpi, ruptum, a) rozerwać, rozedrzeć, rozbić, roztłuc: nu-bem Ci, imagines T, preen, am i ci ti as Ci zrywać; b) pass. pękać, rozpadać się: dirumpi dolore Ci, homo diruptus diru-tusque Ci który ma rupturę i bankrut.

dï-ruo 3. rui, dirutum, rozwalić, zrywać, burzyć, niszczyć: muros di-rutos reficiendos curat N, arbusta d. F wyrywać z korzeniem, agmina H roznrószyć, aere dirutus est Ci zbankrutował.

dirus 3. a) złowieszczy, złowrogi, nieszczęsny, zgubny: diri cometae F, d. grando H, d. aves T; b) straszny, okropny: d. detestatio H, d. preces T przekleństwa, d. exitium F, dira ve-nena H, dira religio loci F miejsce, budzące grozę i cześć dla świętości swej, dira canere F straszne miotać obelgi, dira fremens F przekleństwa miotając; c) (o osobach) straszny, o-kropny, potworny, nieszczęsny: di-rae deae, sorores F fur^e; subst. dl-rae, arum, f. złe wróżby, złowieszcze znaki: obnuntiationem dirarum ne-glegere Ci; przekleństwo, klątwa: di-ris agam vos H, meditatas diras im-precari T. Dïrae, ârum, f. (sc. deae) rzadko sing. Dira, ae, f. Furye: di-cuntur cognomine Dirae F.

dis, dltis (ściągnięte e dives) bo-

gaty: in diti domo L, dura ne sit di-tior alter H, ditissimi L, {zwykle в abl. rzadziej z gen.) : ditissimus agri Phoenician V, terra d. silvae, aquae non ditior urna H; jako n. pr. Dis, ditis, nazwa boga podziemia, odpowiadająca a) roztrząsanie, rozprawa, debata, spór : dosłownie greckiemu IIXoû-wv: Dis, ut d. verborum L; b) rozstrzygnięcie, o-apud Graecos Плой-wv Ci.    rzeczenie, wyrok: de quibus ambige-

go, zaniedbać coś: (Ariovistus) ab officio discessit C, a sua sententia d. C, a se discessit Ci stracił panowanie nad sobą.

disceptätio, önis, f. (disceptare)

dis-cëdo 3. cessi, cessum, 1. a) ro- batur rebus, disceptationem ab rege .zejść się, odejść, rozłączyć się: sena- ad Romanos revocabant L. tus perturbatus discedit Ci, discedit disceptâtor, ôris, m. (disceptare) terra, caelum CiV otwiera się; roz-    sędzia, sędzia polubowny: disceptato-

prószyć się: si hostes discessissent N,    res Romani de-agro fuerunt L.

d. in silvas C; b) podczas głosowania disceptätrix, Icis, f. (disceptare) opuszczali senatorowie swoje miejsca dialectica est veri et falsi quasi d. Ci i stawali obok wnioskodawcy, co się jest sędzią.

zwało discedere in sententiam:    dis-cepto 1. (freąu. do nieuz. dis-

in hanc sententiam ut discederetur,    cipere od capere) a) rozbierać, roztrzą-

evincebant L że przychylono się do    sać, dochodzić, badać, rozpoznawać,

tego wniosku, dokonali, in alia omnia    rozprawiać: de foederum iure verbis

discedere CiL przyłączyć się do prze-    disceptare L, iure potius quam armis

ciwnego wniosku; 2. a) odejść, odda-    d. C rozprawić się; b) rozstrzygnąć,

lić się, ustąpić, iść precz: discedens ita    rozsądzić, wyrokować: controversias

locutus est CiOV, eo die Capua dis-    d. Ci.

que caelo d. V; fas atque nefas H, auditorem ab iudice d. Ci.

cessi C, e curia d. Ci, de foro Ci, a dis-cerno 3. crëvi, crStum, a) od-signis Ci z szeregu, ab armis d. C dzieląc, dzielić, rozłączać: mons, qui broń złożyć, ab amicis Ci opuścić — fines eorum discerneret S; (poet.) li-a duce d. CiL; b) odejść, odmaszero- mes... litem discerneret arvis V miewać. exercitus discessit Tarracone C, dza ma bronić niwy przed sporem ab Rheno C, ex hibernis C, a bello granicznym, discretae sedes piorum H atque ab-hostibus C z widowni walki wdali leżące; stroić, zdobić: Agrip-ustąpić; ustąpić z pola walki jako pina discreta vélo T. (Dido)... tenui zwycięzca albo pokonany, wyjść z wy- telas discreverat auro V wyhaftowała : cięzcą albo pokonanym: superior (vie- b) oddzielać, odróżniać: diem noctem-tor) discedit C, victus discedit S, pari proelio (aequo proelio C, aequo

de supplicatione per discessionem fe-

Marte L), discesserunt, rozeszli się, dis-cerpo 3. cerpsi, cerptum (car-pozostawiwszy walkę nierozstrzygnię- pere) rozszarpać, rozedrzeć: rex dis-Ц; (wyraz przeniesiony na oskarèo- cerptus patrum manibus L, (manda-nych przed sądem albo strony spiera- ta) sed aurae omnia discerpunt V wiatr jące się w sądzie) wyjść 'cało, wyjść rozprasza = ulatują z pamięci, zwycięzcą, wygrać, przegrać: ab iu- discessio, önis,/. (discedere) a) ro-dicio capitis maxima discessit gloria zejście się, odejście, odłączenie: dis-superiorem (inferiorem) discedere cessio plebei a patribus S; b) głoso-Ci; c) preen, znikać, mijać, przemijać: wanie w senacie przez rozstąpienie sol discedens H, spes C, memoria Ci; się (zob. discedere) : senatus consultum

d) odstąpić od czego, zaniechać cze-

ribus disciplinaque delere Ci sposób życia i zwyczaje, d. sacrificandi L obrządek, rytuał; urządzenia państwowe, społeczne, organizacya: disciplinant Lycurgi (Lacedaemoniorum) tollere Ci, d. civitatis, rei publicae CiT.

discipulus, i, m. i discipula, ae, f. uczeń, uczenica.

dis-clfido 3. clüsi, clüsum (clau-dere) rozdzielić, rozłączyć: mons Ar-vernos ab Helvetiis discludit C, trabi-bus disclusis... C; (poet.) discludere morsus roboris V wyrwać z..., d. Ne-rea ponto V Nereusa w morzu zamknąć.

cit Ci bez debaty; c) wyjście, wymarsz: non avus desolatus aliorum discessione T.

discessus, üs, m. (discederel a) rozłączenie, rozerwanie: d. caeli Ci błyskawice; b) odejście, oddalenie się: d. Belgarum C, solis accessus disces-susque Ci przybywanie i ubywanie, discessus e vita Ci śmierć.

discidium, ii, n. (cadere) a) rozpadanie się, rozdzielenie się, rozdział, rozłączenie: d. corporis et animae Ci, Agrippa discidio domum imminuerat T rozwód; b) rozterka, spór, niezgoda: civile discidium Ci.

discinctus, sob. discingo.

dl-scindo 3. scidi, scissum, rozerwać, rozedrzeć: discidit vestem Ci, cotem novaculä d. CiL rozciął; preen-amicitias d. Ci zrywać.

dis-cingo3. cinxi, cinctum, rozpasać discincta tunica H niedbale ubrany, centuriones... discinctos destituitZ za karę z gołym mieczem bez pochwy i pendentu; PPP. jako adi. discinctus 3. opieszały, lekkomyślny: discinctus nepos H.

disciplina, ae, f. (discipulus) l)”a) nauka, nauczanie: adulescentls in disciplinant ei tradite! Ci, adhibere disciplinant puero L kazać uczyć; b) wykształcenie, nauka, wiedza, umiejętność, sztuka: homo summa disciplina Ci, erat Italia tunc plena Grae-carum disciplinarum Ci, d. iuris civilis Ci prawoznawstwo, d. magorum Ci mantyka, d. iusti Ci etyka; c) metoda nauczania: Hermagorae disciplina Ci; d) system, szkoła: d. Stoico-rum, Peripateticorum Ci; 2) preen, a) wychowanie, edukacya, system wychowania, karność, surowy i karny sposób życia, obyczaje: patris diligentia disciplinaque Ci staranne wychowanie, d. veterum Sabinorum L surowe obyczaje S., disciplina militaris L karność wojskowa, eorum navalis disciplina Ci ćwiczenie, wprawa w sztuce żeglarskiej ; b) zwyczaj, urządzenie, stan: barbariam ex Gaditanorum mo-

disco 3. didici a) uczyć się: discen-tes L uczniowie, ius civile didicit Ci, d. vitas et crimina silentum V bada, śledzi, disce a gentili tuo Ci, disce vir-tutem ex me Ci; b) poznać: me discet Hiber H, venientum discere vultus F, crimine ab uno disce omnes V; c) dowiedzieć się: discit Litavicum pro-fectum esse C, haec ubi rex didicit 0.

dis-color, Sris, odmiennej barwy, różnej barwy: discolor agmen O, ma-trona meretrici dispar erit atque discolor H odmiennej barwy (gdyż pierwsza tylko białą stolę, druga kolorową nosiła), vestis alba discolor fatis meis O barwa sukni niezgodna z moim losem, discolor agmen O niezgodnej barwy (biały, czerwony, niebieski, zielony).

dis-convenio, Ire, niezgadzać się, różnić się: vitae disconvenit ordine toto H niezgodny z sobą w całym życia sposobie.

discordia, ae, f. a) niezgoda, roz-nrat, brak jedności, waśń: tecum mihi discordia est H, d. civitatis Ci niezgoda między obywatelami; b) bunt: discordia laboratum, cum miles otio lasciviret T; c) bogini niezgody (=E-ris): Discordia demens V.

discordiósus 3..niezgodny, skory do kłótni: vulgus £.

sae.

trapić.

discordo 1, (discors) niezgadzać się, żyć w niezgodzie: inter se d. Ci, cum Cheruscis d. T; preen, quantum discordet parcus avaro H różni się.

discors, dis (cor) a) niezgodny, nie-zgadzający się: discordes animi V, rerum Concordia discors HO zgoda pełna kontrastów, symphonia discors H harmonia bez harmonii, discordia arma V, discordes venti V wrogie sobie wiatry; b) różny, niepodobny, odmienny, sprzeczny: discordia inter se responsa L, ora sono discordia V różna wymowa.

discrepantia, ae, /. (discrepare) niezgoda, dysharmonia.

discrepätio, önis, /. niezgoda, różnica zdań.

dis-crepo, are, avi (u poetów cre-pui) a) (w muzyce) nie zgadzać się, nie brzmieć jednolicie, zgodnie; b) preen, niezgadzać się, nieharmonizo-wać z kim, nie licować, być odmiennym, różnym, różnić się, być sprzecznym: oratio verbis discrepans, sen-tentiis congruens Ci, facta cum dictis discrepant Ci, inter se Ci, a sententia legis d. Ci, (poet, e dat.) quantum simplex nepoti discrepet H, non dis-crepuit sententia Delphis H zgadzała się; nieosóbowe discrepat: nie masz zgody, spór jest o to: discrepat inter scriptores L, de legibus convenit, de latore discrepat L.

dï-scrïbo, eob. descnbo. discrimen, minis, n. (discernere)

a) to, co przedziela, przedział, granica, rozdział: discrimina costis qua spina dabat V kość pacierzowa (pacierz) przedziela żebra; (poet) vallum, fos-.. leti discrimina parva V słabą obroną przed śmiercią, inter (Scyllam atque Charybdim) leti discrimine par-vo V blizki śmierci; b) odstęp, oddalenie: post hos aequo discrimine Prises V, septem discrimina (= interwał w muzyce) vocum ... pectine puisât (Orpheus) V w siedm (interwałów, tonów czyli strun liry) uderza Orfeusz, to znaczy, gra na siedmiostrunnej lirze; odstęp, przesmyk, istrn: duo maria pertenui discrimine separantur Ci; b) preen. różnica, odmiana, różność: sit hoc discrimen inter gratiosos civîs et fortïs Ci, nullo discrimine V bez żadnej różnicy, discrimine aperto O gdy jawną różnica; c) rozstrzygnięcie, decyzya: in discrimine est (versatur), utrum... an... LCi, res in discrimen adducta est, utrum... Ci musi się rozstrzygnąć, czy..., d. belli, pugnae Ci rozstrzygająca walka; d) chwila stanowcza. rozstrzygająca, ryzyko, niebezpieczeństwo: d periculi L, summum discrimen C najgroźniejsza chwila, omnium dignitas in discrimen ve-nit Ci jest narażona na niebezpieczeństwo, res in discrimen vocatur Ci grozi niebezpieczeństwo sprawie.

discrlmino 1. (discrimen) dzielić, rozdzielać, przecinać: via... discriminât agros V.

discriptio, Önis, /. (discribere) podział, rozdział: d. populi Ci.

dis-crucio 1. dręczyć, męczyć,

dis-cumbo 3. cubui, zasiąść do stołu o więcej osobach jak i o jednej (wł. położyć się, bo starożytni jedli leżąc) : toris discumbere F na sofach zająć miejsce, super ostro V na purpurowej sofie, discumbitur Ci zasiadają do stołu.

dis-curro 3. curri (readko cucurri) rozbiedz się, rozsypać się, rozprószyć się: signo dato iuventus ad rapiendas virgines discurrit L, Nilus septem in ora d. V dzieli się na siedm ramion.

discursus, us, m. (discurrere) a) rozprószenie się; nierzadko można tłómaceyć imiesłowem eapreeselym : rozbiegłszy się: timebat, ne contineri a discursu miles avidus praedae non posset L, discursu terga cinxerant e-quites T rozdzieliwszy się na obie strony wpadli na tyły; b) bieganie tam

disiunctione sententiae coniuncti tarnen amicitia manemus Ci; c) przeciwstawienie.

i sam, harce: media campi... eques discursu complebat T; przen. liber inter ordines d. L wolne przejście między. ..

dis-iimgo, rzadziej df-iungo 3.

gebat S\ (z abl.) Italis longe disiungi-mur oris F wielka odległość dzieli nas od wybrzeży Italii; PPP. jako adi.

discus, i, m. (oîa/.oj) dysk,t. j. krą- iunxi, iunctum a) wyprządz, odprządz: żek metalowy, którym rzucano do ce- d. iumenta Ci; b) przen. dzielić, różnić, lu: disco... trans finem expedite Hrzu- poróżnić: id flumen duo régna disiun-ciwszy poza metę.

dis-cutio 3. cussi, cussum (quatere) a) roztłuc, rozbić, rozwalić, zburzyć: saxa ex catapultis murum discutiunt. disiunctus B. adv. disiunctë a) wyły ; b) rozpędzić, wypędzić: d. Boeoti- przężony: bovem disiunctum... H; b) cum concilium L. niyem d. C odrzu- przen. oddzielny, oddalony, daleki od: cić, sol discutit umbras F rozprasza ; duobus in locis disiunctissimis Ci, menel przen. usunąć, oddalić, zniweczyć: tes a communi salute diiunctae Ci da-perieulum consilio discutiam Ci, res... lekie; c) różny, odrębny: ut diceres discussa est L sprawa rozbiła się. maxime diiuneta atque contraria Ci.

dis-do, zob. di-do.

fecere disertum? H.

dis-pälor, Sri, ätus sum, rozpró-disertus 3. adv. diserte (PPP od szyć się i wałęsać: multitudo dispa-disserere) a) uporządkowany, porząd- lata N, dispalati in agris N. ny, składny, jasny i wyraźny, zrozu- dis-pâr, paris, nierówny, niepo-miały: diserte dicere N, diserta oratio dobny, różny: dispares mores Ci, dis-Ci; b) wymowny: calices quem non pares cicutae F nierówno długie, dispar proelium C walka nierównych dis-icio 3. iëci, iectum (iacere) a) gatunków broni, leones nisi in dispar rozrzucić, rozburzyć, zburzyć: disiec- feri H rzucają się tylko na zwierzęta tis mûris F; (poet.) disiecti membra innego gatunku, poetae H rozdartego na kawałki człon- dis-parilis, e (dispar) niepodobny, ki poety; b) rozpędzić, rozbić, rozpró- nierówny.

szyć: barbarorum copiis disiectis N, dis-paro 1. (par) oddzielić, rozłą-cłassem (naves) disiecit tempestas L,    czyć

rates F, disiectae arenae T rozwiany; dis-pello 3. puli, pulsum, rozpędzić, disiecta comas (acc. gr.) 0 z rozwia- rozprószyć.

nym włosem; c) przen. udaremnić, u- dispendium, ii, n. a) nakład, wy-nicestwić, zniweczyć: disice composi-    datek; b) przen. strata, szkoda : in mea

tam pacem F, tentantur, si rem dis-    dispendia 0 na własną szkodę, morae

icere possent L; PPP. jako adi dis-    dispendia F strata czasu,

iectus 3. rozrzucony, rozprószony,    dispensâtio, ônis. f. (dispensare)

odosobniony: disiecta spatio urbs L    a) rozdzielanie: d. annonae L zboża;

miasto rozrzucone na wielkiej prze-    b) zarząd, zawiadowanie : d. aerarii Ci;

strzeni, quod non disiecti sed pariter    c) przen. stanowisko zarządcy, urząd

ardescerent T, cuncta in curia disiecta    skarbnika: dispensatio regia Ci.

erant T nie było ładu.

dispensätor, óris, m. (dispensare) disiunctio, önis, /. (disiungere) a) zawiadowca, kasyer. rozłączenie, oddalenie: an in tanta    dis-penso 1. (frequ. do dispendere)

meorum disiunctione... vita mihi erat    a)- wl. pieniądz odważając rozdzielać;

retinenda? Ci, b> preen, nierówność,    zawiadować, zarządzać: d. pecuniam

niepodobieństwo, przeciwieństwo: in    N wypłacać, tu si modo recte dispen-

roz-

omnem

roz-

sare velis H gospodarować ; b) przen. rozdzielać, dzielić: oscula dispensât {Niobe) per natos О, annum intercalate mensibus d. L.

dis-perdo 3. didi. ditum, zgubić, zniszczyć: possessiones d. Ci.

dis-pereo, Ire, perii (pass, do dis-perdere) zginąć, zmarnieć, zniszczeć; prf. disperii w wykrsyknieniach : zginąłem ! przepadłem! już po mnie! dis-peream, ni... H.

dï-spergo 3. spersi, spersum (spar-gere) a) rozsypać, rozrzucić: perque agros passim dispersit corpus (fratris Medea) Ci; b) przen. rozszerzać, roznosić: sermonem Ci, minores T.

dis-pertio 4. Ivi (ii), Itum (partire) rozdzielić: d. exercitum per oppida L, pecuniam iudicibus Ci, inter se d. L.

dispertïtio, önis, f. podział: d. ur-bis Ci.

dl-spicio 3. spexi, spectum a) oczy otworzyć, zacząć widzieć: ut primum dispexit Ci; b) tr. spostrzedz, dostrzedz: dispecta est et Thule T; c) przen. rozumem wynaleźć, rozeznać, dociec, poznać: verum d. Ci, dispice insidia-torem et petitum insidiis L rozróżnij, dis-pliceo 2. ui (placere) niepodo-bać się: cum mihimet displicerem Ci byłem w złym humorze.

dis-plodo 3. płosi, plösum (plaudere) rozbić; (pass.) pęknąć: displosa vesica H.

dis-pono 3 posui, posituin a) stawić, ustawić, rozdzielić: sic erant disposita praesidia Ci, vigilias per ur-bem L. dispositi milites N ustawienie w ordynku bojowym; b) uporządkować: comas 0, consilia in fortunam disposita L zastosowane, odpowiednie; PPP. jako àdi. dispositus 3. adv. dispositë, uporządkowany, w porządku: disposite accusare Ci.

dispositio, önis, f. (disponere) łożenie, uporządkowanie, rozkład: hi-bernorum Ci; (w stylistyce) dyspozycya: dispositio est rerum inventarum in or-dinem distributio Ci.

dispositus, us, m. (disponere) uporządkowanie.

disputätio, önis, /. (disputare) a) rozmowa (o materyi ściśle naukowej), rozprawa, dysputa: istam disputatio-nem mecum ingressus est Ci wdał się ze mną w...; b) rozprawa naukowa napisana: in hac disputatione de fa-to Ci.

disputätor, öris, m. (disputare) ten, który rozprawia o kwestyach ściśle naukowych w formie dyalogu, badacz : d. subtilis Ci.

dis-puto 1. a) wl. obrachować. obliczyć: b) przen. roztrząsać, rozbierać, badać, poszukiwać: dum de singulis sententiis breviter disputo Ci; c) rozprawiać, dysputować: cum de re publica disputaretur N. in utramque partem d Ci za i przeciw...

dis-quïro, ere (quaerere) poszukiwać. badać: verum... mecum disqui-rite H.

disquïsïtio, önis, f. (disquirere) poszukiwanie, badanie, śledztwo sądowe i niesądowe : facinoris d. Ci, in disqui-sitionem venit, vitione creatus esset L. dis-г... zob. dî-r... dis-saepio 4. saepsi, saeptum, oddzielić, odgraniczyć.

dissaeptio, önis, /. (dissaepire) oddzielenie, odgraniczenie: iuris humani L.

dis-seco 1. secui, seotum, rozciąć, rozpłatać.

dis-sëmino 1. rozsiać; tylko przen. rozsiewać, rozszerzać, rozpowszechniać: disseminatum malum Ci, omnia d. in memoriam sempiternam Ci u-wiecznić.

dissensio, önis, /. (dissentire) a) różnica zapatrywań, zdań; b) spór, niezgoda (z gen. sub.) : per optimatiuin dissensionem Ci podczas niezgody między optymatami; (z gen. obi.) d. luius ordinis Ci spór z tym stanem; o) sprzeciwianie się: unius dissensione

consensionis globus clisiectus est N; to samo znaczenie ma : dissensus, us, m. : clamor dissensu vario tollitur V ponieważ różnili się w zdaniu.

dis-sentio 4. sensi, sensum ai być odmiennego, różnego zdania, przeci-wić się: nullo dissentiente Ci, dissen-sit cnm Mario consul Ci, ab eo d. N, inter se Ci, a se ipso Ci; {poet, z dat.) d. condicionibus H sprzeciwiać się ; b) być albo żyć w niezgodzie, spierać się: dissentientes cives Ci niezgodni, ab his Marsi d. coeperunt C odwracać się;

c) różnić się, być różnym: eae natio-nes a ceterarum gentium more dis-sentiunt Ci.

dis-serënascit, ävit, niebo wyjaśnia się L.

dis-sero 3, sévi, situm, rozsiać, zasiać.

dis-sero 3. serui, sertum, roztrząsać, rozprawiać: ea quae inter me et Scipionem de amicitia disserebântur Ci, seditiosa de continuation tributorum d. T buntownicze wygłaszać mowy.

disserto 1. (frequ. do disserere) dokładnie o czemś rozprawiać T.

dis-sideo 2. sëdi (sedere) a) tvł. siedzieć daleko; (o sukni) źle leżeć: si toga dissidet impar H; b) przen. niezgadzać się, różnić się w zdaniu, żyć w niezgodzie: homines nobiles ita dissident a nobis animo et voluntate Ci, cum Cleanthe dissidet Chrysippus Ci; ,'poet. z dat.): dissidens plebi vir-tus H, Medus sibi dissidet H na stronnictwa podzielony, terra, quae libera nostris sceptris dissidet V żyje w niezgodzie z naszem państwem jako kraj wolny, dissidet hostis in Arminium et Segestem T podzielona na stronnictwa Arminiusza i Segesta; c) sprzeciwiać się: opiniones inter se dissidentes Ci sprzeczne, przeciwne sobie, sententia dissidens 0 pełna sprzeczności.

dis-sldo 3. sëdi (sidere) :vl. gdzieindziej usiąść; przen. poróżnić się: cum Octavio conlega Cinna dissedit Ci.

dissignator, öris, m. (dissignare) porządkujący, marszałek, mistrz ceremonii przy obchodach pogrzebowych : (autumnus) dissignatorem decorat licto-ribus atris H w jesieni kupią się dokoła mistrza jego czarno odziani pomocnicy,

dis-silio i silui (salire) rozskoczyć się, rozprysnąć się, pęknąć: mucro glacies ceu dissiluit V, (Italiam et Si-ciliam) dissiluisse ferunt V oderwały się od siebie, gratia dissiluit H zgoda prysnęła.

dissimilis, e, adv. dissimiliter, niepodobny, odmienny, różny: labor vo-luptasque dissimillîma natura L co do swej istoty zupełnie odmienne stany; (z gen.) lex legis dissimillima Ci; (z dat.) erat huic iudicio longe d. illa conten-tio Ci, dissimillimi inter se Ci.

dissimilitude, inis, /. (dissimilis) niepodobieństwo, odmienność, różność, różnica: morum d. dissociât amici-tias Ci.

dissimulanter adv. (dissimulare) niepostrzeżenie, skrycie, tajemnie.

dissimulâtio, önis, f. (dissimulare) a) rvt. czynienie niepodobnem: veste servili, in dissimulationem sui compo-situs T by się zmienić do niepoznania, aby go nie poznano; b) przen. udawanie, maskowanie się, ukrywanie: dedecora dissimulatione tegere Ci, ira et d. T gniew; c) ironia Ci.

dissimulator, oris, m. (dissimulare) ukrywający się, udający, obłudnik: d. opis propriae H, cuius rei lubet simulator et d. S mistrz w obłudzie.

dis-simulo 1. a) czynić niepodobnym, kryć, ukrywać: capillos dissimulant plumae 0; (poet.) dissimulata Perillae nomine Metella 0 kryjąca się pod imieniem Perylli M.; b) udawać, że się nie jest tern, czem się wydaje, maskować się: quid taces? quid dissimulas? Ci; tr. taić, ukrywać, zamilczeć : neque dissimulari tantum scełus poterat Ci; c) pominąć milczeniem:

dissimulatus Maroi oonsulatus T, Sa- dissoluta memnra T wykręcone ; prsen. crovir diu dissimulatus T że bunt versum d. H rozłożyć, interrogationes

Sacrovira długo taił...

dissipâbilis, e, ten, który da się sować, usunąć, zniszczyć: societatem rozdzielić.

d. Ci rozwiązać ; b) prsen. znieść, ska-

N, amicitiam d. Ci zerwać, omnia iura

dissipätio, önis, f. (dissipare) roz- ’(leges) dissolvit Ci skasował, mors prószenie: civium Ci, praedae, pecu- cuncta mala dissolvit S usuwa; c) o-niae Ci roztrwonienie, marnotraw- słabić, zbić, odeprzeć: senectus ple-stwo.    rosque dissolvit S, Erucii criminatio

dis-sipo 1. a) rozrzucić, rozprószyć: dissoluta est Ci; d) zapłacić, spłacić: fratris membra dissipavit (Medea) Ci; aes alienum, pecuniam Ci; PPP. jako b) {wyraz wojskowy) rozprószyć, zmu- adi. dissolutus 3. adv. dissolute a) sić do ucieczki: copias, milites d. Ci, wl. »rozwiązany«; tylko prsen. nie-phalangem L, (enallage) dissipata fu- dbały, opieszały: pater tam neglegens ga L ucieczka rozprószonych; c) po- et dissolutus Ci, d. genus orationis Ci : głoski, wieści rozsiewać: sermo est b) rozwiązły, wyuzdany, lekkomyślny: tota Asia dissipatus Ci; d) roztrwonić : Alcibiades luxuriosus et d. erat N. pecunia publica dissipata Ci, patrimo- dis-sonus 3. różnie brzmiący: d. nium d. Ci; e) prsen. rozszerzać: ignis clamores L pomieszane; prsen. różny, se dissipavit L ; f) niweczyć, nisz- odmienny, niepodobny : per gentes ser-czyć: ignis cuncta dissipât Ci, Euhius mone moribusque dissonas L. curas H rozprasza.    dissors, tis (sors) nie wspólny, ob-

dissociâbills, e (dissociare) ńieda- су, niepodobny, różny, jacy się połączyć, pogodzić, całkiem dis-suädeo 2. si, sum, odradzać: różny, nie mający nic wspólnego: res captivos remittendos dissuasit Ci, de olim dissociabiles, principatus ac li- captivis d. Ci.

bertas T, deus Oceano dissociabili ter- dissuäsio, önis, f. (dissuadere) od-ras abseidit H z morzem ziemia nie radzanie: in dissuasione rogationis

ma

nic wspólnego.

dissociätio, önis, f. (dissociare) ciw jego wnioskowi, rozdzielenie, rozłączenie: spiritus cor-porisque T.

dis-socio 1. rozdzielić, rozłączyć: d. amicitias Ci; prsen. rozdwoić, poróżnić: animos civium d. N, legionem pękać, rozpadać się: dissultant ripae a legione T, causam suam d. T wyłączyć ze związku.

dissolübilis, e (dissolvere) dający nieba przestrzeni, się rozwiązać, rozdzielić.    dis-suo 3. sui, sutum, rozpruć;

dissolutio, önis, f. (dissolvere) a) prsen. amicitias d. Ci powoli zrywać, rozwiązanie, rozdzielenie, rozpadanie się: mors est d. naturae Ci; b) prsen. zniesienie, usunięcie: legum omnium diorumque Ci. d. Ci; c) odparcie zarzutów, zbijanie: criminum d. Ci.

eius Ci w mowie wygłoszonej prze-

dissuäsor, ôris, m. (dissuadere) odradzający: d. legis agrariae L jako mówca występujący przeciw...

dis-sulto 1. na wielu miejscach

V, dissultant crepitus V rozchodzą się grzmoty, tj. grzmi na coraz większej

dlstantia, ae, /. (distare) odstęp, oddalenie; prsen. różnica: morum stu-

dissolutus 3. sob. dissolvo. dis-solvo 3. solvi, solütum a)

" '3zać, rozluźnić: d. pontem N zerwać.

roz-

dis-tendo 3. tendi, tentum a) rozpiąć, napiąć, rozciągnąć: distendens bracchia... O; b) {poet.) napełnić, wypełnić: distendunt nectare cellas V, ubera cytiso V; PPP. distentus 3.

czać.

napięty, nabrzmiały: distentae lacté capellae V, distentius über H; c) rozciągnąć, rozdzielić, rozłączyć: ut di-stenderent hostium copias L zająć, zaprzątnąć tu i tam, ea res animos L zamąca, curas velut in duo bella d. L dzielić.

distentus B. sob. distendo i distineo.

dis-termino 1. dzielić, rozgrani-

distinctio, ônis, /. (distinguere) odróżnienie, oddzielenie: veri a falso d. Ci; różnica: lunae siderumque omnium d. Ci różna barwa.

distinctus 3. adv. distincte, sob. distinguere.

distinctus, us, m. (distinguere) różnica: d. pennarum T różna barwa.

dis-tineo 2. tinui, tentum, wł. trzymać w różne strony, rozciągać, rozdzielać, rozłączać, trzymać zdała: Isthmus distinet fréta O, d. regem an-cipiti bello Ci zmusić do rozdzielenia sił swoich, distinet hostem agger V, quem Notus distinet a domo II trzyma zdała.

dis-tinguo 3. tinxi, tinctum, a) rozmaicie zabarwić, ubarwić: tibi lividos distinguet autumnus racemos H jesień winne jagody zielone zabarwi fioletowo, nigram medio frontem distinctus ab albo O na czarnem czole ma biały znak; b) ozdobić, upiększyć: pocu-la gemmis distincta Ci, litora urbibus Ci urozmaicone; c) prsen. odróżniać, oddzielać: vero d. talsum H, liberta-tem a servitute d. Ci. PPP. jako adi. distinctus 3. adv. distincts, a) różnobarwny, pstry: distinctae floribus her-bae O; b) ozdobiony: caelum astris distinctum Ci; c) różnolity: phalanx unius generis, ( = jednolita) Romana acies distinctior L; d) różny: distincta genera esse delictorum Ci; e) ściśle oznaczony, określony, stąd: jasny, zrozumiały, wyraźny: distincte dicere Ci, Graccho dis'tinctior Caesar T.

di-sto, stare, a) stać opodał, być

oddalonym: quantum summa labra (fossae) distarent C; b) być oddalonym pod względem czasu: quantum distet ab Inarho Codrus H; c) (co do istoty) być od siebie oddalonym, różnym, różnić się: scurrae distabit amicus H. Distat (nieosoborve) jest różnica: distat, sumasne an rapias H.

dis-torqueo 2. torsi, tortum, przekręcić, przekrzywić: oculos distorquens H przewracając. PPP. distortus 3. wykręcony: crura d. H.

distortio, ónis, f. (distorquere) wykręcenie: membrorum Ci.

distractio, ónis, f. (distrahere) rozłączenie, rozbrat.

dis-traho 3. traxi, tractum, a) rozciągnąć, rozedrzeć, rozszarpać, rozerwać, rozdzielić: Hippolytus distractus equis V, corpus d. CiL, vallum d. L, comam O rwać, fama distrahi T obmową być szarpanym; b) cząstkowo, częściami sprzedawać: quanto quis obaeratior, aegrius distrahebant (agros suos) T; c) prsen. (to, co slącsone) rozdzielić, rozerwać, usunąć, rozprószyć: haec natura cohaerentia distraxit Ci, omnem societatem civitatis distraxit ea sententia Ci niweczy, czyni niemożliwą, rem d. C udaremnić, distrahi cum eo Ci poróżnić się, hostem d. Ci rozbić, rozdzielić, acies distrahitur C rozciąga się, tur mas d. T; d) (spór) załagodzić: controversiam d. Ci', e) ciągnąć w różne strony, rozrywać: an-cipiti contentione distractus Ci, litibus distrahi N być niepokojonym, in contrarias sententias distrahi Ci mieć wątpliwość, wątpić, rem publicam d. LT rozerwać na stronnictwa.

dis-tribuo 3. tribui, tributum, a) rozdzielić, wydzielić: exercitum Crozmieścić, pecunias exercitui d. C wypłacić, pecunias, quas civitatibus di-stribuere debeat Ci kazać zapłacić jako trybut ; b) prsen. podzielić : copias in très partes d. Ci. PPP. jako adi. distribütus 3. adv. distribute, podzie-

diurnus 3. (od diu jak nocturnus od noctu) a) dzienny, we dnie: diur-nae horae V godziny dnia, diurna nocturnaque itinera C, vos exemplaria Graeca nocturna versate manu, te diurnâ H bierzcie do rąk we dnie

nocy; b) dzienny, jednego dnia: jako adi. od dlvertere) 1. a) w różne mercede diurnä eonductus Hza dzień-    strony zwrócony: ubi diversae semi-

ną zapłatę, d. cibus L pokarm dzień-    tae plures erant L, d. itinera LTC

ny; subst. diurna, örum, n. spis wy- w różnych kierunkach, d. proelium C padków dnia, kronika, dyaryusz: diur- na różnych miejscach, consules divers! na urbis acta T, diurna acta T albo krótko diurna: diurna populi Romani per provincias leguntur T.

dïus 3. ( = oto; u Homera), niebie-

lony, w należytym porządku: distribute scribere Ci.

distribute, önis, f. (distribuere) rozdział, podział.

dï-stringo 3. strinxi, strictum, a) rozciągnąć: radiis rotarum districti pendent V wiszą rozpięci na szprychach kół, torquerier sollicitudine di-strictum H być dręczonym troską; b) (inieprzyjacielskie sity) rozerwać, rozdzielić: d. Romanos, copias regias L;

c) prsen. zająć czem, zaprzątnąć myśli: nos ancipiti contentione districti Ci.

disturbätio, önis, /. (disturbare) zburzenie: Corinthi d. Ci.

dis-turbo 1. a) rozpędzić, rozprószyć : contionem gladiis d. Ci ; b) zburzyć: domum Ci; c) prsen. zniszczyć, zgładzić, obalić: d. vitae societatem Ci, legem d. Ci.

dltesco, ere (incoh. do dltëre być bogatym) stawać się bogatym.

dîthyrambus, i, m. (St&üpaaßoc) hymn na cześć Bakchusa. ditio, sob. dicio.

dïtior, ditissimus, sob. dis (=dives). dïto 1. (dis = dives) wzbogacić; (pass.) stać się bogatym.

diu, adv. (abl. od dius = dies), a) we dnie: continuum diu noetuque iter properabant T; b) długo: compar. diu-tius, superl. diütissimë; c) od dawna: arma diu desueta circumdat umerisF.

versa-

ski, boski, wspaniały: dia dearum V 81« &e«wv u Homera najdostojniejsza z bogiń, dla Camilla V boska Kamilla. Formułka zaklęcia: me dius fidius (dom., iuvet), na boga wierności! na sumienie!

diü-tinus 3. (od diu tenere) długo-trwający, długi, trwały: inculti diuti-no bello agri L, d. pax N.

diüturnitäs, ätis, f. długie trwanie: d. imperii, obsessionis Ci; długi czas: quantum tuis operibus diutur-nitas detrahet Ci.

diü-turnus 3. długotrwający, długi: d. vita, bellum Ci; długotrwały, długo żyjący: dum istis consiliis uteris, non potes esse diuturnus Ci.

dl-värico 1. rozpiąć, rozkrzyżować: hominem Ci ręce i nogi.

dï-vello 3. velli, volsum, młodsza forma vulsum, a) rozedrzeć, rozerwać, rozszarpać: corpus d. V, divellor dolore Ci dręczy mnie ból, somnos di-vellit cura H odbiera; b) oderwać, wyrwać, odłączyć: ramumque suo di-vellere trunco 0, liberos a parentum complexu d. S, divellimur inde Vrozstajemy sie.

dï-vendo 3. didi, ditum, częściowo sprzedawać: bona populi Romani Ci.

dl-verbero 1. rozbijać, bijąc rozłączać: frustra ferro diverberat umbras V przerzyna.

dî-verbium, ii, n. rozmowa, dyalog. dlversitäs, ätis, f. (diversus) a) rozmaitość, różność: d. supplied T;

b) przeciwieństwo, sprzeczność: d. inter exercitum imperatoremque T. dï-versus 3. adv. diverse (wł. PPP.

abiere L w różne strony, plebs habitat diversa locis 0 tu i tarn, quo diversus abis? V dokąd odchodzisz?, mętu ac libidine divorsus agebatur S

miotały nim naprzemian..in diver-sum (diversa) trahere LN w różne strony prowadzić, (poet.) duo nomina diversa (= in diversa) trahunt unum pectus 0, componere diversos T pogodzić powaśnionych; b) preen, niestały: d. animi T; c) rozrzucony, odosobniony: sive id diversi gerent bellum L z osobna; d) różny, odmienny: diversissimis locis, diversa studia Ci, d. voluntates civium Ci ; 2. a) w przeciwną stronę zwrócony, naprzeciw leżący: erat iter a proposito diversum C, equos in diversum iter concitarel» w dwóch przeciwnych kierunkach, quem procul a patria diverso orbe excipit Eridanus 0 na przeciwnym krańcu ziemi, petit diversa 0 obiera przeciwny kierunek, in diversa i per diversum T po przeciwnej stronie; b) (o przeciwniku) naprzeciw stojący, nieprzyjacielski, nieprzyjazny, wrogi: vic-tores diversam aciem Marti consecra-vere T, Armenia diversis praesidiis vacua T. transferre invidiam in diversum T na przeciwne stronnictwo; c) preen, przeciwny, zupełnie różny, odmienny : diversa duo vitia, avaritia et luxuria SL, iudices per diversa impla-cabiles T z różnych zupełnie powodów; 3. a) ustronny, odległy, daleki: etiam quorum diversa oppida, tarnen obvii (erant) T, diverso terrarum di-stineri T w najdalszym zakątku świata; b) każdy z osobna, pojedynczy: legates alium ex alio diversos adgre-ditur S.

dï-verto 3. rozejść się, rozłączyć się; por. divortium.

dives, itis {skrócone : dis, tis, eob. tamże) аЫ. divite, gen. pi. divitum, compar. divitior i ditior, superl. divi-tissimus i ditissimus: bogaty; preen. dives Nilus 0 bogaty w wody, d. ager V urodzajny, epistoła dives 0 wiele obiecujący. Zwykle г аЫ. dives agris, nummis H, г gen. dives pecoris, e-quüm, opum V.

dl-vexo 1. a) wlec; b) źle się obchodzić, bić, katować, niszczyć.

Divico, ônis, m. wódz Helwetów C. d!-vido 3. vïsi, vïsum, 1. a) {dwie całości) oddzielić, rozłączyć: Rhenus dividit agrum Helvetium a Germanis G, (poet.) quem patriä Ardea dividit V trzyma zdała od ojczyzny; b) preen. legem bon am a mala d. Ci, dignitatem ordinum d. T różnicę uczynić między stanami; 2, a) {całość na części) podzielić: Gallia est omnis divisa in partes très C, (poetJ muros dividereF rozwalić, concentum nostrum H zniweczyć, divisa sententia est Ci wniosek rozdzielony na części poddano pod głosowanie, gemma fulvum quae dividit aurum V kamień drogi w o-prawie złotej; b) połowić, dzielić na dwie połowy, pod względem politycznym dzielić na partye, dzielić coś między kogoś: flumen dividit vallem C, populum in duas partes d. Ci; c) rozdzielać coś między kogo : pecuniam iudicibus dividit Ci, regnum inter ali-quos SL, animum dividit nunc hue, nunc illuc V raz ta, raz inna myśl zaprząta jego umysł, waha się; d) {lo-gicenie) dzielić : orationem in duas partes divisam esse Ci; 3) grać, śpiewać: imbelli cithara carmina divides IL dïviduus 3. (dividere) dający się podzielić, podzielny; (poet.) podzielony: dividuo findetur munere quadra H.

dîvînâtio, ônis, f. (divinare) a) dar wieszczenia, dar proroczy; b) preen. domysł, przeczucie; c) mowa, której treścią, komu sąd ma przyznać prawo oskarżania winnego. Taki tytuł ma mowa Cycerona w procesie przeciw Werresowi: M. Tulli Ciceronisin Q. Caecilium divinatio; do czego starożytny komentator dodaje wyjaśnienie : divinatio dicitur haec oratio, quia de futuro quaeritur, uter debeat ac-cusare.

dlvlnitäs, ätis, f. (divinus) boskość, boskie pochodzenie: (Romuli) divinitas

post mortem crédita L, divinitatis auc- divortia aquarum L dział wodny, di-tores Ci boskiej mądrości.    vortia nota V boczne drożyny, (Helles-

di-vulgo 1. rozgłosić, rozpowszechnić, rozsławić: hanc rem sermoni-

dîvlnitus adv. a) pochodzący od pontus) divortium inter Asiam Euro-boga, z woli bożej, z boskiego na- pamque Г granica, tchnienia; b) wybornie, znakomicie: homines d. de me meriti Ci.

dîvîno 1. (divinus) a) być natchnio- bus divulgari Ci. nym od boga, wieszczyć, wróżyć, pro- dïvus 3. niebiański, boski; subst. rokować: eveniunt, ut praedicta sunt    dïvus, i, m. i dïva, ae, f. niebianin,

a divinantibus Ci; prsen. przeczuwać, niebianka, bóg, bogini; divum, i, n. zgadywać, domyślać się: d. hanc ur- niebo, gołe niebo; światło dzienne: non bem ... sedem imperio praebituram Ci, te sub divum rapiam H.

d. de exitu N.

do, dare, dedi, datum ((por. 8t-3u>{«, divinus 3. (divus) a) boski: divina optativus: du-im, du-is, du-it, du-int) res NV i pl. res divinae Ci ofiara, di-    dać i to: I) 1) a) dać, podać, dać na

vina tela V strzały boga, divina at-    stół: alicui manus dare NCiH podać

que human a iura C prawa natury i    ręce zwycięzcy, do związania czyli u-

prawa ludzkief b) natchniony od bo-    znać się za zwyciężonego, navis dat

ga. wieszczy, proroczy: d. poeta, d.    latus undis V wystawia bok na ude-

carmen V; (s gen.) divina futuri sen-    rżenie fal, vento comas dare L rozpu-

tentia H, avis imbrium d. H przepo-    ścić włosy na wiatr, equo frena (lora,

wiadający; c) podobny do boga, bo-    habenas) dare LO popuścić koniom

ski. wzniosły, wspaniały : noster divi~    cugli, vela ventis dare NCi rozpiąć ża-

nus file Epicurus Ci; subst. dïvïnus,    gle, hosti terga dare C tył podać nie-

i, m. wieszcz, prorok: cum ille potius    przyjacielowi czyli uciekać, carńes men-

divinus fuerit N; dïvïnum, i, n. ofia-    sis dare O zastawić stół mięsiwem,

ra: neque suum neque publicum di-    alicui turdum dare H, quid dem? quid

vinum pure faciet L.    non dem ? H co mam a czego hie mam

rozdział.

tacula dare Ci urządzić widowiska;

dïvïsio, ônis, /. (dividere) podział, podać na stół?; b) dać, nadać, udzielić, użyczyć: patri soporem dare Nna-dïvïsor, öris, m. (dividere) a) ten, pój na sen, oscula dare saxo O cało-który dzieli, rozdziela: quantum reli- wać, populo fabulam dare i samo: querat divisor Antonius Ci przy po- fabulam (munus) dare CiT wystawić dziale roli; ajent, rozdzielający pie- dramat w teatrze albo urządzić przed-niądze między wyborców, by kupić stawienie dramatyczne dla ludu, spec-ich głosy dla swego patrona.

(o osobach) milites dare L wystawić żołnierzy, eum illi in consilium dédit N dodał mu do boku jako doradcę, filiam suam dedit ei nuptum N= in matrimonium L — filiam genero dedit V dał za żonę, iusiurandum dare

roz-

dïvïsus, ûs, m. (dividere) dzielenie: vectigalia divisui erant L zostały dzielone.

Divitiacus sob. Devitiäcus. dïvitiae, arum, /. bogactwa, skarby, kosztowności, klejnoty.

dat posse moveri auribus O sprawia, ze uszy mogą się poruszać; (e gerund.) populus Romanus consuli bellum ge-rundum dedit Ci poleca prowadzenie wojny; c) darować, udzielić: alicui do-

prsen.

Drvodürum, i, n. stolica Medyoma- alicui N złożyć przysięgę; (e infin.) tryków w Gallii, dziś Metz T. dï-volgo, sob. dîvulgo. dïvortium, ii, и. (divertere) a) rozejście się, rozłączenie się: b) rozwód małżeński; c) dział, granica:

18

Słownik.

na, praemia, munus dare Ci, aliquid muneri (doti) dare N, his lacrimis (dat.) vitam damus V wzruszeni tymi łzami darowujemy życie; d) ofiarować, poświęcić, przeznaczyć na ofiarę: Apol-lini donum d. N, hostium legiones Tel-luri et dis manibus dabo L, patriae sanguinem d. O; e) (list posłańcowi) wręczyć, wysłać: litteras ad aliquem dare Ci; f) (pieniądze) płacić: quantum pecuniae quaeque civitas daret, constituit N-, (przen.) poenas dare О ponieść karę; 2) przen. a) dać, użyczyć, dozwolić : promissa dare O spełnić przyrzeczenie: aditum petentibus d. N dozwolić przystępu, veniam dare = udzielić przebaczenia, senatum dare NCiS udzielić posłuchania w senacie, iura dare 0 wymierzać sprawiedliwość; b) (z podaniem celu) dać, wydać, oddać, przekazać, przeznaczyć: librom ei legendum dare N, aliquem nęci, exitio dare V0 przeznaczyć na śmierć — urbem excidio (prae-dae L) dare VL; (refl.) se fugae dare Ci uciec, legiones in fugam dare C zmusić do ucieczki, incolas in deditio-nem dare L zmusić do poddania się, eum in praeceps dare T narazić na wielkie niebezpieczeństwo; c) oddać się czemu, zajmować się czem: tempus litteris dare N, studiis annos dare CiH, dare operam honoribus, rei familiari N zająć się gorliwie, dare operam, ut... starać się o co, dbać; (reflex.) se dare labori Ci oddać się pracy, se lu-xu (dat.) corrumpendum dare S', d) dać, złożyć, położyć, zanieść, umieścić: corpora tumulo dare 0 złożyć w grobie, (arenam) ossibus inhumatis dare H rzucić piasek (ziemię) na nie-pogrzebanych, bracchia collo dare H zarzucić ramiona na szyję, in custodian! dare NCi wtrącić do więzienia; (refl.) se fluvio, campo dare V rzucić się do rzeki, puścić się równiną: se praecipitem tecto dare H skoczyć głową na dół na dach, se civilibus fluc-

tibus dare N rzucić się w wir walk wewnętrznych, se in pontum (aequor) VI dare O rzucić się w morze, se in viam dare Ci puścić się w drogę, ho-minem praecipitem ad terram dare V rzucić na ziemię, se populo dare Ci ukazać się ludowi, Romulus se mihi obvium dédit L ukazał mi się; (pass.) obvium dari L zbliżyć się na odległość rzutu pocisku = spumantemque dari optât aprum V pragnie, by zbliżył się..., dies insequens dat hostem in conspectum L sprowadził przed oczy..., se placidum dare alicui 0 okazać się, prout res se daret L w miarę, jakby się sprawa ułożyła, multa melius se dedere V zmieniło się na lepsze; e) folgować, dozwolić, dopuścić, przyznać słuszność twierdzeniu czyjemuś: iter per provinciam dare Cpozwolić przejść, potestatem, copiam. facultatem dare NCi pozwolić, Laverna, da mihi iusto videri V pozwól mi uchodzić za sprawiedliwego, mox Scauro datum est T ustępstw o to uczyniono dla Skaurusa, qua (in quantum) datur VT o ile to możliwe, da hune populo Ci przebacz mu ze względu na lud, aliquid famae dare CUT mieć na względzie dobre i-mię, dabat et famae, ut electus vide-retur T zależało mu na opinii, że został wrybrany, dasne mortem esse malum? Ci czy przyznajesz... ; (z attrak-cyą przypadku) dederim quibus esse poetis H którym chciałbym przyznać, że są poetami; poczytać za coś: laudi, vitio, crimini dare; g) (słowami) wymienić, oznaczyć, podać, powiedzieć: diem dare N, viam rationemque de-fensionis Ci, fidem dare 0 złożyć przysięgę; (wyraz wojskowy) nomina dare CiC zgłosić się do służby wmjskowej; poet. (Palladium) pius Aeneas eripuisse datur 0 mówią, że..., iste deus qui sit, da, Tityre, nobis V powiedz nam;

3) a) wydać z siebie głos, dać znak wyraźny: voces, sonitum, dicta dare V0, haec dicta dabat L z tern dał się

słyszeć, flammas dare 0 wydobyć z siebie płomień, ore colores dare F, ex fumo dare lucern cogitât H, docu-mentum dare, dać dowód, złożyć próbę: b) sprawić, wywołać, czynić, robić: risus iocosque dare H spowodować, wywołać, dare vnlnera hosti О zadać ranę, damnum dare alicui Ci sprawić, funera dare F, fugam stra-gemque dare L sprawić, spem dare OL obudzić = suspicionem fugae C, sibi non dari dubitationem Ci że on nie wątpi, animos d. O natchnąć otuchą, spiritus d. L napełnić dumą, da-bat omnia tellus 0 rodziła, cursum dare in medios F rzucić się pędem w środek, longos dat corpore tortüs F robi długie skręty, wije się, amplexuque dato O uścisnąwszy go, impetum dare in hostem L rzucić się na nieprzyjaciela, uderzyć; victoria ilium fero-cem dabat L czyniła go śmiałym, te mea dextra defensum dabit F obroni cię. legiones Latinorum stratas dabo L rozgromię, victimam mactatam dabo L zabiję.

doceo 2. docui, doctum a) uczyć, nauczać: quis eum musicam docuerit N, haec ab his docebantur C tego liczyli ich oni, doctus iter melius H; przen. wskazać, objaśnić, zapowiedzieć, objawić, uwiadomić: nunc, qua ratio-ne quod instat expédias, paucis doce-bo F, praemittit, qui de suo adventu do-ceant C; b) dramat wystawić (Spaga ôtSàaxetv) : cum Orestem fabulam doce-ret Euripides Ci, qui docuere togatas H; c) (o nauczycielu) uczyć, wykładać: Tyrannio docet apud me Ci.

docilis, e, dający się nauczyć, pojętny: d. ad hanc disciplinam Ci łatwo pojmujący; (z gen.) docilis modo-rum H, capilli dociles 0, dające się łatwo ułożyć.

docilitäs, ätis,f. (docilis) pojętność, łatwość pojmowania.

doctor, óris, m. (docere) nauczyciel, mistrz.

doctrîna, ae, /. (docere) a) nauczanie, nauka: d. honestarum rerum Ci; b) prsen. nauka, wiedza, umiejętność: omnibus doctrinis filium erudire N we wszystkich gałęziach wiedzy... doc-trina subtilior Ci teorya, studia doc-trinae Ci zajmowanie się naukami; c) uczoność: doctrinä floruit Graecia Ci.

doctus 3. adv. docte (PPP. od docere) a) wyuczony, wyszkolony, wykształcony: docta prece blandus H; (z acc. rei) dulces docta modos H która się uczyła: (z gen.) doctissima fan-di F dobrze wyuczona, doctissime e-ruditus £ bardzo gruntownie wykształcony; b) biegły, wprawny, posiadający wprawę, zręczny ; (zinf.) doctus sa-gittas tendere Ii, docta psallere Chia H.

documentum, i, n. (docere) a) to, co służy do pouczenia, przykład, wzór: homo omnium scelerum documentum Ci; b) dowód, próba: dederas documenta, quam contemneres popularls insanias Ci; c) przestroga, ostrzeżenie: ruinae Sagunti documento illis erunt, ne quis... confidat L.

Dodona, ae, f.    świątynia

z wyrocznią Zeusa w Epirze, gdzie wróżono z szumu liści gaju dębowego; przen. victum Dodona negaret F gaj dębowy; adi. Dódónius 3. Dódó-naeus 3. Dódónis, idis, terra 0, Thyo-ne 0.

dódrans, tis, m. trzy czwarte: he-redem fecit ex dodrante N zapisał mu ³/₄ swego majątku.

dôdrantârius 3. zredukowany do */₄: tabulae Ci księgi dłużne.

dogma, atis, n. (Sóyga), zdanie, twierdzenie, dogmat Ci.

doläbella, ae, f. (demin. od dolabra) mała siekiera, toporek, motyka. Jako nom. proprium: Dolabella, ae, m. przydomek (cognomen) rodu (gens) Cornelia: P. Corn. Dolabella, zięć Cy

cerona.

dolabra, ae, f. (dolare) siekiera, topór, motyka, oskard.

18*

dolus, i, m. oszukaństwo, podstęp, fortel, chytrość, zdrada: dolo N, per dolum CiT podstępnie.

domäbilis, e (domare) łatwy do poskromienia, dający się poskromić, domesticus 3. (domus) a) domo

domicilium, ii, n. mieszkanie, siedziba, siedlisko, przybytek: domicilium Magnesiae sibi constituit N obrał sobie M. na mieszkanie.

dolenter, adv. (dolere( z boleścią, z żalem, ze smutkiem.

doleo 2. dolui, doliturus a) boleć, cierpieć, smucić się, martwić: nun-quam dolituri F nieczuli na ból; (z dbl.) doleo tanta calamitate miseriaque so-ciorum Ci, 'monstris terra dolet suis H; (z praep.) rapto de fratre d. H nad bratem, ex commutatione rerum C nad zmianą, pro gloria imperii S, propter quod dolet Ci ; (z acc. zaimka) quae do-lemus Ci nad czem bolejemy; tr. quis non dolet interitum talis viri?Ci; b) czuć ból, cierpieć: pes dolet Ci; przen. dicti-tare... illis dolentia przykre wyrazy.

döliolum, i, n. (demin. do dolium) beczułeczka.

dolium, ii, n. beczka, naczynie z gliny, w którem młode wino przechowywano, aby fermentowało.

dolo, ônis, m. 1) sztylet, szpada;

2) przedni, mały żagiel.

dolo 1. obciąć, ociosać: robur Ci; przen. caput lumbosque fuste d. H obić kijem.

Dolo, ônis, m. (ÄoXwv) Trojanin, schwytany przez Dyomedesa i Ody-seusza, gdy jako szpieg szedł do obozu Achaj ów.

Delops, is, pl. Dolopes, urn, m. (A'fXora;) lud pelasgicki, według Homera, zamieszkujący Tessalię. W czasach historycznych, według Neposa, mieszkali na wyspie Scyrus. Adi. Do-lopius 3.; subst. Dolopia, ae, f. {dom. terra) część Tessalii, przez Dolopów zamieszkana.

dolor, ôris, m. (dolere) a) smutek, zmartwienie, frasunek, kłopot: hoc mihi dolori est Ci to mi sprawia smutek, to mnie martwi; b) uraza, obraza: quo dolore incensus N; c) gniew, złość, ni-echęć: infectum volet esse, dolor quod suaserit H; d) ból: dolor corporis Ci ból fizyczny, laterum d. H kłucie w boku.

dolösus 3. adv. dolöse, zdradliwy, chytry, podstępny: mulier H.

wy: canes, parietes Ci; (poet.) domesticus otior H w domu wypoczywam; subst. domestici Ci domowi, domownicy; b) domowy, rodzinny, familijny: in luctu domestico Ci, cum Metellis erat ei domesticus usus Ci pozostawał w stosunku zażyłej przyjaźni z M., praedo d. Ci z własnej rodziny, d. iu-dicium C sąd jego otoczenia albo o-sób należących do jego otoczenia; c) własny, osobisty, prywatny : domesti-cis opibus N, in forensibus domesti-cisque rebus Ci w sprawach urzędowych i prywatnych; d) ojczysty, domowy: externa libentius recordor quam domestica Ci ojczvste przykłady.

domina, ae, f. pani, władczyni, dominâtio, ônis, /. (dominari) panowanie, nieograniczona władza, sa-mowładztwo;i>rsew. wielkie znaczenie, przemoc: d. iudiciorum Ci.

dominâtor, ôris, m. (dominari) władca, pan; dominätrix, icis, /. władczyni, pani.

dominätus, us, m. (dominari) a) panowanie: d. regius Ci; b) samo-władztwo, rządy absolutne, tyrańskie: Cinnae, Antonii d. Ci.

dominium, ii, n. (dominari) posiadłość.

dominor, äri, ätus sum, być panem, panować, rządzić samowładnie: dominatus est Ale ;andriae Ci, senec-tus dominatur in suos Ci jest panią, dominantia nomina H właściwe imiona; PPr. dominans, tis, pan, władca, dominus, i, m. (domus) a)(rvstosun-

domitor, oris, m. (domare) poskro-miciel, pogromca, ujeżdżacz : equorum Ci; przen. belli externi T wojowniczych ludów obcych pogromca, d. maris F który uspokaja morkę (Neptun).

ku do służby, niewolników) pan: servum contra dominum armare Ci, b) pan, właściciel, posiadacz: dominum ex-pellere de praedio Ci, d. navis N patron, właściciel; c) pan domu, gospodarz: epuli dominus Ci, d. conviviü, médius inter Tarquitium et dominum Perpennam S; d) przen. d. vitae ne-cisqueü, hic princeps populus et omnium gentium dominus Ci.

Domitiänus, i, m. przydomek cesarza Tytusa Flawiusza (81—96), syna Wespazyana.

Domitius 3. nazwa (nomen) rodów plebejskich Ahenobarbi i Calvini. Cn. Domitius Ahenobarbus, mąż Agryppi-my, był ojcem cesarza Nerona.

domito, äre (frequ. do domare) ukracać, uśmierzać, oswajać, ujeżdżać.

domitrix, ïcis, f. (domare) poskro-micielka, pogromczyni.

domitus, Qs, m. (domare) ukrócenie, poskromienie, oswojenie.

domo 1. domui, domitum a) poskramiać, oswajać: belluae domitae et condocefactae Ci; b) zwyciężyć, pokonać: domitis gentibus finitimis Ci, virgineä domitus sagitta H powalony; (poet.) ulmus vi flexa in burim doma-tur F zgiąć, arbores d. F uszlachetniać, terram rastris V uprawiać, uvas prelo d. H wytłaczać, (carnem) ferventibus undis d. O gotować, avidum spiritum d. H poskramiać chciwość.

domus, üs, f. {por. gr. о<5цо;, pol. dom) a) dom : abl. domo, rzadko domu z domu, dat. domui, rzadko domo: ponendae domo quaerenda est area H; pl. gen. zarówno domuum jak i domo-rum, acc. domus i domös; b) przen. mieszkanie, dom, siedlisko, siedziba: (ventorum) domus F, domos avium F gniazda, d. Olympi F pałac; c) dom, rodzina, familia, ród: d. Assaraci, Ae-neae V; d) sekta, szkoła filozoficzna: Socraticam domum mutare loricis Hi-beris H sokratejskich filozofów (= ich dzieła); e) dom, gospodarstwo: domum ratione regere Ci, domüs officia exse-qui T prowadzić gospodarstwo domowe, gospodarzyć; f) miejsce urodzenia, ziemia ojczysta, ojczyzna, miasto ojczyste; (w przeciwieństwie do wojny) pokój : hic domus, haec patria est F, domi bellique S, belli domique L w pokoju i wojnie, domi militiaeque, Ci, militiae et domi S, bello domique L, domi belloque L ; przysłówkowo u-èyte: 1) [na pytanie: dokąd?) domum, pl. domós do domu ; 2) abl. {na pytanie: skąd?) domo z domu; 3) locativ. (na pyt. gdzie?) domi w domu.

dönärius 3. (donum) przeznaczony na wota, dary ofiarne; subst. dö-närium, ii, n. ołtarz ofiarny: ducfos alta ad donaria currus F do świątyń.

dönätio, önis, f. (donare) darowizna, darowanie.

dônâtîvus 3. (donatus) darowany; subst. dönätlvum, i, n. dar w pieniądzach przez cesarzy żołnierzom dawany T.

dônec a) dopóki, aż z indic. dla blièszego określenia czynności głównej pod względem czasu: de comitiis, donee rediit Marcellus, silentium fuit L; jeżeli czynność zdania pobocznego zamierzona albo oczekiwana, następuje coniunctivus: usque sessurus, donee cantor »vos plaudite« dicat H, duxit, donee curvata coirent F; b) jak długo, póki : donee eris felix, multos nu-merabis amicos 0.

döno 1. a) dać, darować: candelabrum Iovi donare Ci; b) obdarzyć kogoś czemś: scribas anulis d. Ci;

c) przen. dać, użyczyć, udzielić, dozwolić: mihi populus aeternitatem donavit Ci; przedmiot w infin.: frui

paratis... mihi dones H dozwól; d) sądnym D. w swych pasibrzuchach ofiarować, poświęcić: caput Iunoni żarłocznych, d. 0; e) odpuścić, darować, przeba-

dötälis, e, należący do posagu, czyć: mercedes conductoribus C, ini- po’sagowy: regia V zamek, Tyrii d. V micitias rei publicae {clat.) C zaniechać państwo kartagińskie jako posag.

döto 1. wyposażyć, np. filiam;

donum, i, n. (dare) a) dar, poda- poet, sanguine Troiano dotari'F krew rek; b) ofiara, wotum: Apollini id do- Trojan niejako w posagu otrzymać; num se dedisse N, d. Apollinis L dla A poili na.

Donusa, ae, f. (Aowvaaa) wysepka w grupie Cyklad.

Dores, um, m. (Дыр«";) jeden z głównych szczepów greckich; adi. 1) Do-rius 3. (Awptoę) doryeki; 2) Döricus 3.

(Awfizóc): Dorica castra V.

przez wzgląd na rzeczpospolitą.

PPP. dotatus 3. posażny, bogaty: coniux H.

drachma, ae, /. (starołac. drachu-ma, gr. cpa/jj-rJ) srebrna moneta grecka, odpowiadająca naszym 70 h.

Döris, idis, f. córka Oceana i Te-tydy, żona Nereusa, matka Nereid; przen. Doris amara V morze.

draco, 6nis, m. (opcćx<ov) wąż, smok. Draco, önis, m. (Aoâxwv) archont i prawodawca ateński г. 624, znany ze surowości swych praw.

dracöni-gena, ae, mf. (8p«xov:o-y£v»j;) z węża zrodzony: urbs O Teby, jako dormio 4. ïvi (ii), Itum, spać: dor-    miasto Spartów, powstałych z zasia-

mitum ire H iść spać; siedzieć bez-    nych zębów smoka,

Drepanum, i, n. rzadziej Drepana, Srum, n. miasto na północno-zacho-dniem ramieniu Sycylii, dziś Trapani; adi. Drepanltanus 3. mieszkaniec miasta Dr.

czynnie, być bezczynnym: dormiens in rei publicae motu consul Ci.

dormlto 1. (frequ. do dormire) drzemać, spać.

dromas, adis, f. wielbłąd, dro-medar.

dromos, i, m. (8p<5u.oę) bieg; równina w Spareie, na której młodzież u-

Druentia, ae, m. rzeka w G.allii, dziś Durance, wpada do Rodanu.

druidae, ärum CiT albo druides, um, m. C druidowie, nazwa kapłanów celtyckich.

Drüsus, i, m. przydomek rodów rzymskich (gens) Livia i Claudia: 1)

dorsum, i, w. rsadko dorsus, i, m. a) grzbiet (iudsi i zwierząt) ; b) wszystko do grzbietu podobne: dorsum iugi C, d. montis L grzbiet góry, d. nemo-ris VH grzbiet lasem porosłych gór, duplici aptantur dentalia dorso V rządzała wyścigi, podwójny grzbiet sochy pługa; składa się on z dwóch pod ostrym kątem spojonych kawałków drzewa.

Doryclus, i, m. (Дорихло;) mąż Be-roy z Tmaros w Epirze V.

Dorylaeum, aei, n. (Aopiftatov) miasto we Frygi i.

Dorylenses, ium, m. mieszkańcy M. Livius Drusus jako trybun ludowy

miasta Dorylaeum.

dös, dôtis, f. posag, wiano; przen. dar: dotes ingenii O.

Dossennus, i, m. [od dorsum, wjęz. ludowym dossum) garbus, typowa postać filuta i żarłoka w italskiej farsie (atellanie); stąd: quantus sit dossennus edacibus in parasitis H jak jest prze-

r. 122 był przeciwnikiem C. Grakcha;

2) syn jego M. Livius Dr. wznowił jako trybun ludowy r. 91 niektóre wnioski Grakchów; 3) Nero Claudius Dr., brat Tyberyusza, • ur. r. 39 urn. 9 na wyprawie przeciw Germanom; 4) Drusus Caesar, syn Tyberyusza, otruty przez Sejana r. 23 po Chr.; 5) Dru-

ny: dubiae aurae V niepewne, caelum d. V zachmurzone, d. lux L świt,

sus, syn Germanika, zgładzony przez Tyberyusza r. 33 po Chr.

Drusilla, ae, f. (demin. do Drusus) imię kobiet z rodu gens Livia i Claudia.

Dryas, adis f. (Spucżę) nimfa leśna, dryada.

Dryopë, es, f. (Дрибяг,) siostra Ioli, (,eób.) zamieniona w krzew lotosu O.

Dry opes, um, m. (Дриото;) lud niegdyś w Tessalii mieszkający, przesiedlił się do Messenii.

Dübis, is, m. rzeka w Gallii, dziś Doubs, wpada do Saony.

dubitäbilis, e (dubitare) wątpliwy, dubitätio, ónis, f. (dubitare) a) wątpliwość, niepewność: eius virtus dubitationi locum non dat Ci nie dopuszcza żadnej wątpliwości; b) wahanie, ociąganie się. chwiejność, niepewność, zwlekanie: nulla interposita dubitatione C bez żadnego namysłu, (e gen. obi.) dubitatio damnationis.., quae poterat esse Ci wątpliwość co do skazania.

dubito 1. a) wątpić, powątpiewać: possitne de istius improbitate dubitare Ci, an vero vos id dubitabitis? Ci, (pass.) si quod illorum forte dubitabi-tur Ci, (poet.) an dea sim, dubitor О powątpiewają,-czy jestem boginią. Po saprsecsonem dubito następuje sdanie s quin: nemo dubitat, quin ab eo sit occisus Ci; b) w'ahaé się, namyślać się, być niepewnym, niezdecydowanym, ociągać się, zwlekać: quid du-bitas? nunc tempus poscere currus V.

dubius 3. adv. dubië, a) niepe-wny, wątpliwy, wahający się, niezdecydowany: retro dubius vestigia Turnus refert V, (locat.) nec sum animi dubius V nie wątpię w duszy, (gen. obi.) dubius vitae, salutis 0 wątpiąc o życiu, o ocaleniu; b) wątpliwy, nierozstrzygnięty, niepewny, niebezpieczn°x d. 0 mrok, (poet.) cena dubia H uczta tak suta/ze niewiadomo, od której potrawy zacząć, dubio bello Ci, Marte V bitwa nierozstrzygnięta, loea dubia visu S, dubius aeger O niebezpiecznie chory, dubia pinus 0 okręt znajdujący się w niebezpieczeństwie; subst. dubium, ii, n. a) wątpliwość: sine dubio Ci, procul dubio L, in dubium vocare aliquid Ci powątpiewać o czem, mihi venit in dubium tua tides Ci jest dla mnie wątpliwą; b) niebezpieczeństwo: fortunas in dubium de vocare C, revocare Ci narażać na niebezpieczeństwo, libertas nostra in dubio est S jest w niebezpieczeństwie, ducätus, üs, m. dowództwo, ducëni, ae, a, po dwieście, ducentësimus 3. dwusetny; du* centesima, ae, f. {dom. pars) V200 ja_ ko podatek przez Tyberyusza nałożony.

ducenti, ae, a, dwieście.

ducentiens albo ducentiës, dwieście razy: sestertium ducenties = 200 X 100.000 — 20.000.000 sesterców.

duco 3. duxi, ductum, 1. a) ciągnąć: (Iason boves) cogit aratrum du-cere 0, (pass.) qua vix singuli carri ducerentur C dały się ciągnąć = jechać mogły: b) prząśś, snuć: subte-men ductum inter stamina O przeciągnięte, stamina, fila ducere 0 prząść, snuć nici, (prsen.) forte epos ducit H snuje, pisze bohaterską epopeję, car-mina d. 0 tworzyć poematy, orbom d. O koło opisywać: c) z metalu, z marmuru wykuwać, tworzyć: alii thoraces aënos aut levis ocreas lento ducunt argento V, ducunt de marmo-re vultus V; d) fossam ducere C kopać, vallum d. C sypać, viam d. L budować, parietem Ci, murum L stawiać; (prsen.) longas voces in fletum d. V przeciągać głos płaczliwie, płaczliwym głosem zawodzić, bellum ducere CiVN przeciągać, przewlekać = tempus ducere CiN, amores in longum ducere V tęsknić bez przeru’y, ciągle, nieustannie, vitam F, animain d. L wlec życie, horas flendo d. V na płaczu czas spędzać, diem ex die d. C zwlekać dzień za dniem, noctem ludo d. F noc spędzać na grze, skracać długą noc grą = aetatem in litteris d. Ci, vitam lon-gius d. VO przedłużać; e) ciągnąć, naciągać, napinać: frena manu duce-re O, remos d. O robić wiosłami, (ar-cüs) bracchia ducens F napinać, alterna bracchia ducens O naprzemian wyciągać i kurczyć ramiona = pływać; f) inną postać przybierać: du-cit uva colorem V zabarwia się, for-mam ducit O przybiera, cänentem plu-raä duxisse senectam V okryć się siwi-zną; g) przen. pociągać, wabić, nęcić: (Orpheus) dum carmine silvas et saxa ducit O, ducite ab urbe doraum, mea carmina, ducite Daphnin F; h) wyciągnąć, wydobyć: ferrum vaginä d. O, przen. suspiria pectore d. O = gemitus de imo pectore V z głębi piersi dobywać westchnienia, wzdychać; \) przen. wyprowadzać, wywodzić pochodzenie, powstanie skąd i od kogoś: originem d. H, ab eundo nomen lani est ductum Ci-, j) wciągać w siebie powietrze oddychając, oddychać: spiritum quem ducimus Ci, frigus ab umbra d. O w cieniu chłód wdychać, {poet.) somnos d. F spać; ciągnąć = pić, spijać: pocula Lesbii d. H, necta-ris sucos d. O; 2. a) wieść, prowadzić: loro equum d. N, in ius d. L pozwać przed sąd; przen. via ducit OVL, a-quam in urbem d. LCi sprowadzić, ventre duci H ulegać, być niewolnikiem żołądka, gloria duci Ci dać się powodować, studio philosophiae ductus N z zamiłowania do...; b) przyprowadzić, sprowadzić: equum duci iubet F; przen. (lucifer) ducit diem V, iube dona (me) ducere F pozwól mi wziąć z sobą; c) (żonę) wprowadzić (do domu), zaślubić, pojąć za żonę: qui eius sororem in matrimonium du-xit Ci, ex plebe d. L plebejkę poślubić; d) przewodzić, iść na czele, prowadzić: pompas ad delubra d. FO, tristia funera F, choros d. К zawodzić tany, tańczyć; e) (wyraz wojskowy) wojsko prowadzić, iść na czele wojska, wyruszyć: exercitum, naves d. N, inde Fabius ad hostem ducit L;

f) iść na czele, iść przodem, przewodzić: pars equitum ducebant T część jazdy szła przodem, postępowała na czele, primum pilum ad Caesarem du-xit C dowodził pierwszym manipułem, plutonem tryaryuszów w wojsku Cezara, ordinem d. Ci jako centuryo (setnik) dowodzić centuryą; 3. a) poczytywać, mienić, uważać kogoś lub coś za coś, z podw. acc.: Siculos non duxit homines Ci Sycylijczyków nie uważał za ludzi; {pass. z podw. nom) poenä ille dignus ducitur N uznają go za godnego kary; zpraep. pro ni-hilo d. Ci, eos loco adfinium d. T, eum in numéro hostium d. C zaliczać do nieprzyjaciół; b) szacować, obliczać: quoniam nonagmta milia me-diïnnum duximus Ci-, c) mieć coś na względzie, brać na wzgląd, uwzględniać: rationem sui commodi d. Ci mieć tylko własną korzyść na oku, debere eum suam rationem d. Ci on musi liczyć na siebie samego.

ducto 1. (frequ. do ducere) prowadzić tu i tam S; dowodzić T.

ductor, öris, m. (ducere) przewodnik, wódz.

ductus, üs, m. (ducere) prowadzenie, kierowanie: aquae ductus Ci wodociąg, muri d. Ci stawianie muru, d. oris Ci rysy twarzy; dowództwo, komenda: suo duetu et imperio Ci.

düdum, a) od dawna, dawno: quod te iam dudum hortor Ci; b) niedawno, przedtem, wpierw: me quem dudum (nihil) movebat, nunc terrent aurae F.

duellum, i, n. — bellum.

Duilius 3. nazwa rodu rzymskiego. C. Duilius, odniósł pierwsze zwycięstwo nad Kartagińczykami na morzu r. 261.

duim, duis, duit, zob. do.

dulcido, inis, f. (dulcis) a) słodycz;

b)    prsen. powab, słodycz, wdzięk, przyjemność, rozkosz: dulcedine glo-riae commoti Ci, d. linguae, vocis О słodki, miły głos; c) żądza, chuć: praedandi, creandi d. L.

dulcësco 3. (dulcis) stawać się słodkim.

dulciculus 3. (demin. do dulcis) słodkawy, dość słodki.

dulcis, e, a) słodki : aqua d. Ci, d. olivum H świeża; b) prsen. przyjemny, miły: nihil est victoria dulcius Ci;

c)    kochany, drogi : patriae solum d. Ci, d. amicus H, dulcissime rerum H najdroższy.

Dulgubnii, ôrum, m. lud germański nad rzeką Aller T.

Dülichium, ii, n. (AouXiyyov) niegdyś wysepka u ujścia Achelosu w Akar-nanii, należąca do Odysseusa. Adi. Dülichius 3.: rates V łódź Odysseusa.

dum 1. (jako adv. w połączeniu s innemi partykułami i innemi częściami mowy) a) jeszcze: nondum, haud dum L, neque dum, needum L jeszcze nie, vixdum ledwie jeszcze, nihiidum jeszcze nic, nedum cóż dopiero; b) po imperatiwie: raz przecie: mittite agedum legates L, itera-dum eadem ista mihi Ci powtórz raz przecie; 2. a) (jako spójnik łączy zdanie poboczne z głównem i jeżeli czynności równoczesne, wymaga indic.) : podczas gdy: dum tu sectaris apros, ego retia servo O; (w opowiadaniu czynności przeszłych w obu zdaniach praes. hist.): dum haec apud Helles-pontum geruntur, Perdiccas interfi-citur N podczas gdy to się dzieje...;

b) póki, dopóki, jak długo: dum civi-tas erit, iudicia fient Ci; c) aż, dopóki nie z ind. i coni.: pasce capellas, dum redeo V, multa bello passus (est) dum conderet urbem F; dï (z coni.) także rv połączeniu dummodo : byleby, byleby tylko; (,в negacyą) byleby tylko nie dum ne: oderint, dum metuant; Unum elige, dum ne sit in omnibus unus 0.

dümëtum, i, n. (dumus) miejsce zarosłe gęsto krzakami, gąszcz, zarośla.

dum-modo, zob. dum (pod d). Dumnorîx, Igis, m. Edujczyk, brat Diwicyaka C.

dümösus 3. (dumus) krzakami zarosły, krzaczysty.

dum-taxat, a) wł. »dobrze szacując«, ściśle biorąc, należycie rozważając: nos animo dumtaxat vigemus Ci;

b)    tylko, jedynie, chyba: consules po-testatem habent dumtaxat annuam Ci ;

c)    przynajmniej, choćby tylko: minus me commovit hominis auctoritas in hoc uno genere dumtaxat Ci; d) mianowicie, rozumie się, naturalnie: ex-ceptis dumtaxat iis gentibus, quae... T.

dpmus, i, ж. krzaki, zarośla, duo, duae, duo, dwaj, dwie, dwa; obaj, dwaj wymienieni: Assaracique duo... V, cum duobus Rosciis Ci.

duodeciëns, młodsza forma duo-dedes, dwanaście razy. duo-decim, dwanaście, duodecimus 3. dwunasty, duo-dëni, ae, a, po dwanaście: per duodena regit mundi sol aureus astra V przez dwanaście (co roku) znaków zodyaku.

duplex, icis, adv. dupliciter (z duo i plicare) a) we dwoje złożony, dający się podwójnie złożyć: duplices ta-bellae 0 dyptych, cum duplice (zwykle abl. duplici) fieu H figa przecięta w pół, suszona, duplici amiculo cir-cumdatus N suknia albo płaszcz, którym dwa razy owinąć się można; b) podwójny, dwojaki: reliqua pars ora-tionis duplex Ci składa się z dwóch części, opinio duplex Ci zdania .podzielone, duplex fossa C podwójny

rów, duplex frumentum L podwójna miara zboża, duplex centurioni dédit L dwa razy tyle, duplices tendens ad sidéra paimas V obie; c) dwuznaczny, dwujęzyczny, fałszywy: cursus dupli-cis... Ulixei H przebiegłego.

duplicarius 3. (duplex) dom. miles, żołnierz, pobierający podwójną miarę zboża, podoficer.

duplico 1. (duplex) a) roi. podwójnie złożyć; tylko prsen. zgiąć w pół, we dwoje, złamać, skurczyć: hasta duplicat virurn transfixa dolore V wskutek bólu, duplicata vulnere caeco est 0, duplicato poplité У ze zgiętem kolanem; b) podwoić: facilior ad verba duplicanda Graecus sermo L do składania wyrazów; c)prsen. pomnożyć, powiększyć: sol crescentes dece-dens duplicat umbras V.

du-plus 3. {por. SoïXùüç) podwójny, dwa razy tyle: d. pecunia L; subst. duplum, i, n. drugie tyle: poena du-pli Ci kara podwójna.

du-pondius 3. (duo asses pondo) dwa razy ciężki, stąd subst. dupon-dius, ii, m. {dom. nummus) moneta, zawierająca dwa asy.

düräbilis, e (durare) wytrwały, trwały.

dürësco 3. dürui (incoh. do durêre być twardym od durus) stawać się twardym, twardnieć.

düritia, ae, rsadko düritiës, ëi,/. (durus) a) prsen. twardość, surowość wobec drugich i siebie samego: ani-mi durities Ci; b) twardy, surowy sposób życia: duritiae et patientiae in-suescere T hart fizyczny i duchowy;

c) uciążliwość, ucisk, przykrość: d. imperii T; d) twardość: duritiam ca-piunt 0 twardnieją.

düro 1. (durus) 1. tr. a) twardem, trwałem coś uczynić: caementa calce d. L zapomocą wapna utworzyć twardą masę, {poet.) aerea saecula dura-vit Iuppiter ferro Huczynił żelaznymi;

b)    suszyć, piec: uvam fumo d. H suszyć, Cererem in foco 0 piec chleb;

c)    prsen. hartować, wytrwałym uczynić, znieczulić: exercitus duratus L, ad omne facinus duratus T zatwardziały na zbrodnie; 2. intr. a) stać się twardym, wyschnąć: tum durare solum coepit V; b) prsen. być twardym, nieużytym, nielitościwym: in nullius unquam песет duravit T nie był tak twardym dla nikogo, by pragnął jego śmierci; H. a) intr. wytrwać, wytrzymać: dm-ate et vosmet rebus servate secundis V; tr. vix durare carinaepos-sunt aequor H znieść == quemvis durare laborem V; b) trwać, długo żyć, egzystować, być, istnieć: Troiâ durante 0, durât per annos V, durant colles T ciągną się nieprzerwanie.

Durocortorum, i, n. stolica Remów w Gallii, dziś Rheims.

durus 3. adv. dürë, 1. a) twardy: durior oris equus О о twardym pysku, b) niegiętki, sztywny, niezgrabny. ciężki: Calamidis signa dura, sed mollióra,quam Canachi Ci, durus com-ponęre versus H w budowie wiersza;

2. {o osobach i rsecsach) a) zahartowany, wytrwały, silny: Dardanidae duri! V, dura messorum ilia H; b) szorstki, nieokrzesany, prosty: ut vitä sic doctrina durus, incultus, horridus Ci; c) bezwstydny, bezczelny: duri puer oris et audax 0; d) wstrzęmię-źliwy, oszczędny: durus nimis atten-tusque videris H; e) surowy, srogi, nieużyty, niemiłosierny, okrutny: d. iudex Ci, sponsos potuere duro per-dere ferro H; 3. (o rsecsach) a) twardy, srogi: gleba V, hiems Ci, plaga dura cultu L trudna do uprawy; b) ciężki, przykry, uciążliwy, mozolny, trudny: siccis omnia dura deus pro-posuit H wszystkie mozoły, d. leges Ci, d. labor V, si quid erat durius C ilekroć położenie stawało się trudniejsze; c) niekorzystny: duriores condi-

ciones Ci; d) niebezpieczny: haec du-rissima rei p. tempora Ci; 4) cierpki: durus sapor V.

duum-vir, i, m. pi. duumviri,

órum, skróć. II viri, dwaj mężowie, komisya albo kollegium, składające się z dwóch mężów. Takie kollegia były : 1) II viri perduellionis, sędziowie śledczy w zbrodniach stanu; 2) II viri sa-crorum, mieli nadzór w najdawniejszych czasach nad książkami sybilliń-skiemi, później X viri i XV viri. Poza Rzymem II viri iuri dicundo, na wzór konsulów, najwyżsi urzędnicy w mn-nicypiach i koloniach.

dux, ducis, m. f. (ducere) a) przewodnik, przewodniczka, prsen. dux seditionis Ci herszt, duce natura Ci idąc za naturą; b) przewódca, naczelnik, wódz: Cloelia virgo dux agmmis L, exercitus sine duce Ci, Teucro duce H pod wodzą Teukra.

Dymäs, antis, m. (Дир.а;) ojciec He kuby, która dlatego zowie się Dyman-tis, idis 0.

Dymë, es i Dymae, arum, f. (Auf«r,) miasto w Achai; adi. Dymaeus 3. ; subst. Dymaei, órum, m. mieszkańcy miasta Dyme.

dynastës, ae, m. (Suvàaтг₍?) władca, książę, król, wasal: reges ас dynastae N królowie i ich wasalowie.

Dyrrhachium i Durrachium, ii, n. (Aupjiîytov) dziś Durazzo, miasto nadbrzeżne w Epirze, przedtem Epidam-nus zwane.

E.

ë, sob. ex.

eä, adv. (abl. saimka ea) tarn, tamże, tędy: comperit transitum eä non esse L.

eädem, adv. (abl. saimka eadem) tamtędy, tąsamą drogą, w tern samem miejscu.

ea-tenus, dotąd, tak dalece.

ebenus, i, f. (eßevoc) drzewo hebanowe, heban.

ë-bibo 3. bibi (bibitum) wypić: Ne-storis annos 0 wypróżnić tyle puha-rów, ile lat liczy Nestor, (poet.) mare ebibit amnes 0 przyjmuje w siebie, filius... haec ut ebibat H przepił.

ë-blandfor, Iri, !tus sum, wyłudzić pochlebstwem.

ebrietäs, atis, /. (ebrius) pijaństwo.

ebriösitäs, ätis, /. (ebrius) pociąg. do pijaństwa, nałóg pijaństwa.

ebriösus 3. (ebrius) mający pociąg do pijaństwa; subst. pijak nałogowy, pijanica.

ebrius 3. pijany; prsen. upojony: (regina) fortuna dulci ebria V.

e-bullio 4. ivi (ii) (bulla) kipieć, wrzeć ; prsen. virtutes ebullire Ci chełpić sią cnotami.

ebulum, i, n. i ebulus, i, n. hebd (sambucus ebulus Linné), bez (krzew).

ebur, eboris, n. kość słoniowa; prsen. wszystko z kości słoniowej zrobione: ut omne ebur auferret Ci wszystkie rzeźby z kości słoniowej, inlacrimat templis ebur V posągi bogów z kości słoniowej’, inflavit ebur Tyrrhenus V zadął we flet z kości słoniowej.

eburnus 3. i eburneus 3. a) słoniowy, słonia: dentes eburnei CiL; b) z kości słoniowej zrobiony, ozdobiony kością sł.: signum eburneum Ci, eburna lyra H, ensis e. V; c) prsen. biały jak kość sł.: e. bracchia O.

Eburönes, urn, m. lud germańskiego pochodzenia w Gallii. Eburovlces, sob. Aulerci.

Ebusus, i, /. 1) większa wyspa z grupy Pityuzów, dziś lviça; 2) nazwa Trojanina u V.

ë-castor! na Kastora!

Ecbatana, orum, n. stolica Medyi. ecce, oto! patrz!

ktoś? może ooś?: ecquis adest? С; acc. ecquid? czy? może? аЫ. ecquö Ecetra, ae, f. stolica Wolsków; dokąd przecież? Rzadko bardzoprzy-adi. Ecetränus 3; subst. Eceträni, miotnikowo: ecquis populus defecerit órum, m. mieszkańcy Ecetry.    ad nos? L.

ecf... zob. ef-f...

edax, äcis (edere) żarłoczny, po-Echecratës, ae, m. (’E/expi-nj;) Pita- żerający, trawiący, niszczący.

edepol, na Polluxa! edera zob. hedera.

gorejczyk z Flius za czasów Platona Ci.

echidna, ae, f. (èytSva) wąż, żmija,

(jako symbol furyi); Echidna potwór donii; 2) miasto w Mezopotamii, podziemia, od którego sfinks, chimera, cerberus (Echidnaea canis O) i 1er- znajmić, ogłosić : iussus a consul«, nejski wąż pochodzą.

Echïnades, um, acc. as, /. (’Eyivot-8e;) grupa wysp naprzeciw ujścia rze- golnie o obwieszczeniach i orzecze-ki Acheloos.

echinus, i, m. (èybog) a) jeż morski, rodzaj ślimaka jadalnego; b) naczynie podobne kształtem do muszli jeża, wanienka, kubeł: adstat echinus vilis H.

Edessa, ae, f. 1. miasto w Mace-

e-dlCO 3. dixi, dictum, wyrzec, o-

quae sciret edicere S, pro contione e-dixit praedam militum fore L. Szcze-

niach urzędowych pretora używano tego wyrazu, stąd PPP. jako subst.

edictum, i, n. ogłoszenie, obwieszczenie. rozporządzenie, nakaz, edykt.

ë-disco 3. didici, uczyć się, nauczyć się, dokładnie poznać, uczyć się Echlôn, onis, m. (’E/tav od r/t; na pamięć: qui singulis diebus edi-wąż) 1. nazwa jednego ze Spartów, scendos fastos populo proposuerit Ci, którzy wyrośli z zębów smoka, zasia- edisco tristia posse pati 0 poznaję, nych przez Kadmosa, ojciec Penteu- màgnum numerum versuum e. C u-sa: Echione natus 0 Penteus; adi. czyć się na pamięć.

ë-dis-sero 3. serui, sertum, dokła-

Echfonius 3: nomen V syn Echiona;

Echïonidës, ae, m. 1) syn Echiona =    dnie wyłuszczyć, gruntownie omówić,

Penteus O; 2i syn Hermesa, Argo-    ustnie roztrząsać: Läelius eadem edis-

nauta, uczestnik łowów na dzika ka- seruit L. lidońskiego 0.

ëchô, üs, f. (г//ы) echo, odgłos. We- rzecz roztrząsać ustnie tę samą ciągle dług podania nimfa z powodu wzgar- albo powtarzając to samo. dzonej miłośni w kamień zamieniona: corpus adhuc Echo, non vox erat O. mieniony, proponowany: iudices Ci.

ecloga, ae, /. (eV.Xo-rf wybór) wy- Oskarżyciel miał prawo w niektórych brany poemat, krótki wiersz. Tak na- procesach sędziów przysięgłych (125)

sam wybrać, oskarżony zaś mógł pewną liczbę (75) odrzucić.

editio, önis, /. (edere) a) wydanie: libri T;przen. doniesienie: in tam dis-

e-dis-serto 1. (freąu. do edisserere)

editicius 3. (edere) wskazany, wy

zwał Wergili swoje idylle, ec-nubo zob. ë-nûbo.

ec-quandö, (pytajne) kiedyż? ; (nieokreślone) kiedyś.

ec-quï, ec-quae (i ec-qua) ec-quod crêpante editione L; b) propozycya, (pytajne) czy jakiś? jaki? ecquod bel- wniosek: ista editio non summam ha-lum gessimus, quin...? Ci; (często bet aeerbitatem? Ci (ma tu na myśli w połączeniu z nam) ec-qui-nam czy prawo, przysługujące oskarżycielowi nie może jakiś.

ec-quis, ec-qüid -{pytajne) może sędziów {zob. editicii) wybierano.

wskazania czterech tribus, z których

reus

e-dormio 4. ivi, Itum, wyspać się.

wanie.

ëditus 3. zob. edo. edo 3. edi, esum (ISojxat) a) jeść (o zwierzętach) żreć, paść się : pecus edit agellum H spasa; b) przen. żreć, pożerać, pochłaniać, niszczyć: carinas e-dit vapor F ogień pochłania, nec te... edat dolor F gryzie, trawi.

i-do 3’ edidi, editum 1) unieść w górę; PPP. jako adi. ëditus 3. w górę wzniesiony, wystający, sterczący: collis ex planitie editus CV, conclave editum N na piętrze; subst. édita montium T wyżyny; przen. viribus editior H przemagający co do sił, silniejszy ; 2. a) wydać z siebie: animam e. Ci wyzionąć, vitam e. Ci dać życie, extremum spiritum e. Ci oddać ostatnie tchnienie, cuniculus armatos edidit L wyrzucił z siebie, clamorem e. Ci wydać okrzyk; (poet.) flumen editur in mare O wpada; b) wydać na świat, zrodzić: cum Vestalis geminum partum (bliźniaki) edidisset L, fetus nixibus edere У, quem partu sub luminis edidit oras V, in lucern edi Ci przyjść na świat; (o mężczyznach) Electram Atlans edidit F, Maecenas édité regibus H potomku królów; Amorem Rhodope aut Garamantes edunt F są rodzicami Amora; c) przen. rozsiewać pogłoski, wieści rozszerzać: edit in vulgus С; rozkazy wydawać: imperia e. L mandata N; d) wyrzec, rzec, wymienić, nazwać, oznajmić: haec prior edidit ore F, ede tuum nomen O, bella edere O opowiadać, quid sibi velit fabula, edam H; wyrocznię ogłosić, dać: Apollo oraculum edidit Ci; ex fatalibus libr*⁸ erat editum L; f) przed sądem zaproponować, wniosek uczynić: si tribus ederet Ci (oskarżyciel inógł 4 tribus zaproponować, z których sędziów wybierano; oskarżony jednę odrzucić); g) dokonać, popełnić, ]dopu-ścić się, spowodować: scelera, facinus

e. Ci ferro strages, funera (caedem L) edere F, immortalia opera edere L, operam edere L wyświadczyć przysługę, tumultum, trepidatioftem L wywołać, in eos omnia exempla crucia-tusque edere C kazać im wymierzyć wszystkie najsroższe kary; h) wyprawić igrzysko, widowisko: edere munus gladiatorium L, gladiatores edere T, spectaculum T.

ë-doceo 2. docui, doctum a) gruntownie nauczyć, pouczyć: PPP. edoc-tus artes belli L doskonale obeznany; b) uwiadomić dokładnie, oznajmić, donieść: quid ea nocte egisset, e-docui Ci, PPP. z acc. rei: omnia per legatos edoctus S o wszystkiem uwiadomiony.

ë domo 1. domui, domitum, o-swoić, przen. zupełnie pokonać, poskromić, zwyciężyć.

Edöni, orum, m. (’HSwvoi) lud tracki, czciciel. Bakchusa; adi. Edönus Я. tracki; Edönis, idis: matres E. O; subst. Edônidës, ae, m. Trak: Eumol-pus O.

ëducatio, onis, f. (educare) wycho

educator, oris, m (educare) wychowawca, ochmistrz : pueritiae educator T.

educatrix, îcis, f. (educare) wychowawczyni.

ë-duco 1. wychowywać; (poet.) quos educat Ufens F synowie Ufensa.

ë-düco 3. duxi, ductum x) wyciągnąć: educuntur gladii Ci, eduxit corpore telum F z ciała; los (z urny) wyciągnąć: educit ex urna tris Ci; 2. a) wyprowadzić: exercitum castris CiC, navem ex portu e. C wypłynąć z portu; b) stawić kogoś przed sąd, sprowadzić do sądu: in ius eductus est Ci;

c) (wody) odprowadzić, spuścić: lacus ita eductus est. ut Ci; e) poprowadzić, posunąć naprzód, (o budowlach): molem in Rhen um educere T, tur rem in extremam navem e. T; 3. a) (o budowlach) wyprowadzić w górę, wy~

budować, wystawić: eductae pyramides N, educta turris F, moenia educta F; b) przen. wychowywać; qui istius domi erat eductus Ci, parvos educere fetus F.

edülis, e, (edere) jadalny, zdatny do jedzenia.

ë-düro 1. wytrwać.

ë-dürus 3. już całkiem twardy, silny; przen. twardy, nielitościwy.

EetiOn, önis, m. (’Hstiwv) ojciec An-dromachy; adi Eetionëus 3: Thebae

E. O miasto Eetiona.

effarcio, i ef-fercio 4, fersi, fertum, napchać, napełnić: intervalla saxis C; PPP. jako adi. efferta arva Asiae Ci bogate niwy.

ef-fätum i ec-fätum, i, n. {PPP. od effari) wyrocznia, przepowiednia; zdanie, twierdzenie.

effectio, önis, f. (efficere) wykonywanie; recta effectio Ci {według nauki stoików o obowiązkach) czynienie dobrze.

effector, öris, m. (efficere) twórca, sprawca.

effectrix, îcis, f. (efficere), twórczyni, sprawczyni.

effectue, üs, m. (efficere) 1. (pass.) rzecz zdziałana, wynik, skutek, następstwo, efekt jakiejś czynności: effectue eloquentiae est audientium approbatio Ci; 2. (activ.) wykonanie: effectus ope-ris L zabrać się do dzieła, opera e-rant in effectu L rozpoczęto budowę, aestas extrahitur sine effectu L lato upłynęło prawie na niczem.

ef-fëmino 1. (femina) wł. uczynić kobietą ; przen. uczynić zniewieścia-łym, rozpieścić; PPP. effeminätus 3. zniewieściały, niewieściuch.

efferitäs, ätis, f. (efferus) dzikość, szorstkość.

ef-fero 1. (ferus) uczynić dzikim; (pass.) zdziczeć: promissa barba effe-raverat speciem oris L nadała wyraz dziki; PPP. efferätus 3. zdziczały, dziki.

ef-fero, efferre, extuli, elätum 1) a) wynieść, wyprowadzić, wywieźć: sua efferre N zabrać ze sobą, se tectis efferre F wynieść się z domu (= opuścić dom), {poet.) quä gressum extule-ram F którędy zwróciłem kroki; b) wynieść celem pogrzebania, pogrzebać, pochować: unde efferretur vix reli-querat N; c) tajemnice, wieści wynosić, rozpowszechniać, rozgłaszać: res elata defertur ad eius uxorem N, clan-destina consilia eff. Ci; d) owoce wydawać, dochód przynosić: cum ager cum decumo extulisset C dziesięciokrotny dochód przynosi, (obraz.) virtus fructum effert Ci, Italia effert genus acre vir Qm F I. wydaje ród dzielnych mężów; 2) a) (poza cel zamierzony) unosić, za daleko unieść; {pass.) zapędzić się: Furium longius extulit cursus L F. za daleko się zapędził; b) przen. si me efferret dolor Ci, irati ef-feruntur CiC unoszą się, efferor studio... Ci unosi mnie; 8) a) unosić w górę, podnosić, nieść wysoko: pulvis elatus L. pennis sublime elatus VL unoszony; przen. lucern, diem, primes ortus eff. F przynosić, caput, dextram, clipeum, palmas, os, eff. V podnieść w górę, caput undä eff. F wynurzyć z wody; przen. patriam de-mersam extulit Ci zgnębioną ojczyznę wydobył na wierzch = fortuna, quem extulerat demergere est adorta N, aliquem honore eff. S nagrodzić, obsypać dostojeństwami, id eum in summum odium extulerat T uczyniło go przedmiotem największej nienawiści. c) przen. (słowami) wynosić, sławić, wielbić: aliquem laudibus efferre NCt; d) unosić dumą, wzbijać w dumę, czynić dumnym: res gestae meae me nimis extulerunt Ci; PPP. elatus 8. dumny, pyszny, chełpiący się.

ef-ferus 3. zdziczały, dziki, srogi, okrutny: (Dido) coeptis inmanibus eff. F oszalała, (Chimaera) effera flam-mis F zionąca.

ność.

panes C, urbem ex latere Ci z cegieł, Mosa insulam efficit C, quoad se efficere

unum con

cur-

ef-ferveo 2. i ef-fervo 3. wykipieć, wydobywać się gwałtownie na wierzch, o lawie wypobywającej się z Etny: in agros eff. wylewać się; (poet.) apes ruptis effervere costis F wylatują.

ef-fervësco 3. ef-ferbui i effervi (incoh. do efferveo) zaczynać kipieć, burzyć się, wrzeć, wzbierać.

ef-fetus 3. {por. fetus) wyczerpany z sił, osłabiony, bezsilny; {poet, e gen.) verique effeta senectus F niezdolna odróżnić prawdy od fałszu.

efficäcitäs, ätis, f. (efficax) skutecz

efficax, äcis, adv. efficäciter (effi-cere) skuteczny, dzielny, skutecznie działający, mający wpływ: preces Lt efficax scientia H czary {poet, e infin.): onyx... amara... eluere efficax H który potrafi, efficax Hercules H H., który wiele czynów dokonał.

e.ficiens, tis, adv. efficienter (PPrA. od efficere) sprawiający, skuteczny; subst. sprawca, przyczyna, skutek.

efficientia, ae,/. (efficiens) skuteczność, działanie, wpływ.

ef-ficio 3. feci, fectum (facere) 1) a) sprawić, dokazać, zrządzić, wzniecić, wywołać: is dies aestus efficere consuevit C, magnas rerum commu-tationesC; b) dochód przynosić: ager efficit cum octavo C ośmiokrotny pion przynosi, maior summa efficitur L wychodzi; c) czynić, sporządzić, utworzyć, budować: ex hac radice effecti

posse arbitrabantur C pieniądze zebrać; d) {e acc. oreeceenia) uczynić kogoś lub coś czemś: id hostes ad pu-gnam alacriores effecit C, silium Galliae efficere C; 2) a) zdziałać, dokonać, uskutecznić, doprowadzić do skutku, ukończyć: homo ad efficiendum acerrimus Ci, iter, sum, spatium eff. C odbyć, przebyć; b) dowieść, wykazać: quod proposuit, effecit Ci, hôc efflcitur deos esse mor-tales Ci stąd dowód, że...

effigies,ëi, f. (effmgere) a) obraz: effigiem Xanthi videtis V; b) wizerunek, posąg, wyobrażenie, postać, zjawisko: effigies Cereris non humana manu facta sed de caelo lapsa.Ct, al-taria circum effigiem ducit VH lalki, których do czarów używano, simulacrum deae non effigie humana T, effigies hominum L cienie ludzi; с) preen, obraz, podobieństwo, odbicie: effigies morum suorum, virtutum Ci,

e. ingenii sui L.

ef-fingo 3. finxi, fictum 1) dotykać: manus O, ścierać: sanguinem Ci;

2) a) odtwarzać postać, formować, kształtować, kształt nadawać, podług wzoru jakiegoś tworzyć: deüm imagines T, casus in auro V {poet.) gres-sus effingit euntis V naśladuje; b) preen, wyrażać: per figuras anima-lium sensus mentis Ci; c) wyobrazić, przedstawić, uwidocznić: rem animo effingere Ci, effictos nostros mores in alienis personis videmus Ci.

efflägitätio, onis, f. (efflagitare) usilna, gorąca, natarczywa prośba, domaganie się.

efflägitätü, (efflagitare) na usilne prośby, na żądanie.

ef-flägito 1. natarczywie domagać się. żądać.

ef-flłgo 3. flixi, flictum, zabić, ef-flo 1. zionąć, wyrzucać: lucern naribus F; (o umarłych) animam eff. Ci ducha wyzionąć, abicit efilantem (serpentem) F martwego.

ef-floresco 3. efflórui, wykwitać, zakwitać, wyrastać.

ef-fluo 3. fluxi a) wypływać, uchodzić: in mare effluit amnis V, vita ef-fluit Ci, effluunt multa ex vestra disciplina Ci jest wiele rzeczy znanych; b) preen.wy mknąć, wypaść, wyśliznąć się: effluxere urnae manibus O, vires lassitudine eff. L słabną; c) mijać: pars diei effluxerat Ci; c) wyjść, ujść

z pamięci: effluere ex animo Ci, prae-teritas voluptates eff. Ci.

effluvium, ii, n. (effluere) wyciekanie, wypływ, ujście: lacüs T.

ef-fodio 3. födi, fossum, wykopać: aurum Ci; wykłuć, wyłupić: oculum Ci, lumen F, effossis domibus C kopiąc szukać po domach, sepulcra F, terrain L, agrum T rozkopać, kopać, okopać.

(ef-for), ef-färi, ef-fatus sum a) wymawiać, mówić: incipit effari V; b) zdaniem wyrazić myśl, ująć w słowa, sformułować: quod itaeffabimur... Ci;

c) (przez wypowiedzenie odpowiednej formułki) miejsce odgraniczyć, poświęcić: fanum, id est locus templo effatus L.

effrënâtio, önis, /. rozkiełznanie, wyuzdanie, niepowściągiiwość, rozwiązłość: animi Ci.

effrënâtus 3. adv. effrënâtë (PPP. od effrenäre) bez wędzidła, nieokiełznany: equi L; preen, wyuzdany, nieukrócony, nieposkromiony: animus Ci; to samo ma znaczenie:

ef-frënus 3. (frënum) : gens effrena virüm F.

ef-fringo 3. frëgi, fractum (fran-gere) wyłamać: ianua effracta Ci; {poet.) effracto cerebro F roztrzaskać głowę, crus eff. S złamać.

ef-fugio 3. fugi, fugitürus, uciec, umknąć, ujść: 1) intr. ante alios eff. F na czele uciekać; (poet.) effugit sa-gitta V wyleciała; 2) tr. equitatum eff. C umknąć przed jazdą, manus effugit imago F wymknął się z rąk; przen. uniknąć, ujść: petitiones tuas corpore effugi Ci zamachów twoich obrotem ciała uniknąłem, poenam Ci, invidiam eff. N, nullius rei cura Romanos effugiebat L uchodziło uwagi Rzymian.

effugium, ii, n. (effugere) a) ujście, ucieczka; b) wyjście, miejsce, droga do wyjścia: (milites) effugia insedisse T; c) środek do ucieczki, sposób, możliwość, sposobność do ucieczki: effugia pennarum Ci środki, narzędzia ucieczki, tj. skrzydła.

ef-fulgeo 2. fulsi, (poef.) effulgo3. zabłysnąć, zaświecić: sol L; przen. ductores effulgent decori auro et ostro F błyszczą.

ef-fultus 3. (fulcire) wsparty, leżący na czem: foliis F.

ef-fundo 3. füdi, füsum 1) a) wylać: sanguinem eff. Ci przelać; wysypać: nummorum saccos H wypróżnić, autumnus effundit fruges H {jak z rogu obfitości) sypie owoce, grando effusa, imber effusus F spadły, Tiberis super ripas effusus L Ty-ber, który wystąpił z brzegów, telo-rum vis effusa est in eos L chmura pocisków spadła na nich; b) wysłać, wyprawić; {pass. i reflex.) wysypać się, tłumnie wypaść, wybiedz, pospieszyć: auxilium castris eff. F, impetum in hostem eff. L gwałtowny atak przypuścić, effusi carcere currus F, obviam effundi L pospieszyć, in Grae-ciam se elf. Ci zalać Grecyę, late ef-fusum incendium L rozszerzył się, vox in coronam effunditur Ci dociera do tłumu; c) serce otworzyć, wynurzyć myśli swe i uczucia: effudi vobis omnia, quae sentiebam Ci, furorem, iram in aliquem Ci', d) wypuścić, popuścić: manibus habenas eff. F; animam F, vitam eff. 0 oddać ducha (—umrzeć); {reflex, i pass.) dać się porwać, unieść ■czemuś: se in libidine eff. Ci dać się unieść, in lacrimas effusus T tonąc we łzach; 2) a) rzucić, zrzucić, rzucić na ziemię: tela effundere V, iuvenem effundit harenä F na piasek ; b) przen. słowa, skargę wyrzucać z ust: talis effundit pectore voces F; с) (pieniądze, siły. pracę) trwonić, marnować, napróżno zużywać: eff. patrimonium Ci, vires in ventum eff. F o zapaśniku, który uderzenia zadaje, nie trafiając przeciwnika = ślepe zadaje razy, effusus labor F daremny trud; PPP-

jako adi. effüsus 3. adv. effuse 1) a) nie mam, tęsknię za czemś, pożądam: wylany, rozlany, rozległy, rozciąga- liba recuso, pane egeo H. jący się daleko i szeroko: mare late effusum H szeroko rozlane, loca ef- radczyni Numy. fusa T płaszczyzny, równiny, agrum effuse vastare L szeroko i daleko. wyrzucić: tantum nivis egerendum wszerz i wdał; b) rozprószony, bez- fuit L; b) wyrzucać z siebie, wyda-ladny (o wojsku): effuso agmine L, wać: lacus bitumen egerit T; c) uno-exercituS¹; subst. effusi L rozprószeni, sić, uwozić, uprowadzić: praedam ex effuse fugere i effus fuga L dzika, hostium tectis; d) prsen. oddalić co bezładna ucieczka-; c) wolno puszczo- od siebie, usunąć : lacrimis egeritur ny, rozpuszczony: habenae L, cursus dolor O, spiritus vitalis egestus T u-L galop, comae 0, nymphae caesa- stąpił, riem offusae V z rozwianym włosem;

Égeria, ae, nimfa źródlana, do-

e-gero 3. gessi, gestum a) wynieść,

egestas, atis, f. (egere) 'niedosta-

Egnätia, ae, f. w jęsyku ludowym Gnatia, miasteczko apulskie. Z powodu złej wody pisze Horacy o niem: lymphis iratis exstructa Gnatia.

Egnätius, ii, m. imię rodowe:

lanie, wylew: aquae Ci, effusiones P. E. Celer, stoik za Nerona, hominum ex oppidis Ci, effusio animi in laefitia Ci wylew, wybuch uczuć radości; 2) hojność, rozrzutność: pe-cuniarum effusiones Ci wyrzucanie ml, często jako dat. ethicus: quid mihi za okno.

2) rozrzutny: quis in largitione effu- tek, brak, bieda, ubóstwo, sior? Ci ; prsen. effusi honores N zbyt hojnie rozdawane, effusi ambitus N bez miary, adfluere effusius T obficiej.

effusio, önis, f. (effundere) 1) wy-

ego (sytó) ja nom. używa się często dla uwydatnienia osoby: ego sum ille consul, qui Ci; gen. mei ; dat. mihi,

gen. obiectivus, zaś nostrum jako gen. subiectivus i partitions: odium nostri Ci, communis nostrum omnium patria Ci, nemo nostrum Ci ; często spotykamy ego wzmocnione przez met: ego-met, meimet, mihimet... rzadziej po-

Celsus agit? H; acc. i abl. me, gen. ef-fütio 4. wygadać, wypaplać; pl. nostri, po największej części jako bajać, pleść.

i-gelidus 3. niezimny = ciepły; poet, chłodny: egelido flumine V.

ë-gens, fis (gens) wygnaniec: ex-torris egens L.

egens, tis (PPr. od egere) cierpiący niedostatek, biedny, ubogi: insulae    dwojone w acc: meme, (adsum qui

ë-gredior, ëgredi, ëgressus sum 1) a) intr. wyjść: domo, ex urbe Ci, ad por tam L, in vallum T wejść na

cultorum egentes L pustką stojące, feci), in me convertie ferrum V. animus deliciarum egens H żądny, spragniony.

egënus 3. (egëre) a) cierpiący niedostatek, biedny, ubogi; b) przykry,    wał, ad summum montis S wyjść na

nieszczęśliwy: in rebus egenisV w przy-    szczyt góry; prsen. in alios consules

krem położeniu.    pgr. T przypaść na inny rok konsu-

egeo 2. egui a) czuć brak, niedo-    larny; b) (z wojskiem) wyjść, wyma-

statek, być ubogim, żyć w nędzy; b)    szorować, wyruszyć: castris egr. C,

speculatum L, ad bellum Ci; c) wysiąść z okrętu, navi egredi non aude-bat C, e navi egressus est Ci; d) {z portu) wypłynąć, odpłynąć: egredi

(przedmiot w abl.) potrzebować, czuć potrzebę, niemieć, nieposiadać: pecu-niam. qua nunc eget Ci, {z gen.) si custodis eges H; c) brak mi czegoś,

19

Słownik

e portu Ci; 2) tr. a) wyjść skąd, opuścić: egressis urbem Albanis L; b) przejść coś, przekroczyć: flumen Mu-łucham S, prsen. modum egredi T przekroczyć miarę, tecta altitudinem moenium egressa T przewyższające, sexum egredi T ponad miarę pici niewieściej wlaśchvą, familia praeturam non egressa T której członkowie nie dostąpili wyższego nad preturę u-rzędu.

płacz.

ë-gregius 3. adv. ëgregië a) (egregius id est ex grege lectus) z trzodÿ w'ybrany ; prsen. wyborowy, wyborny, osobliwy, nadzwyczajny, doskonały, znamienity, wyśmienity, przedni: vir egregius Ci, egregia laus V, corpus egr. HO nadzwyczaj piękne; (z gen. a wł. locativ.) egregius animi Tr w sercu, militiae S w wmjnie; (zahl.) egregius bello V, egregius in bellica laude Ci; c) chlubny, chwalebny, zaszczytny: mihi egregium erat T; (subst.) ut alia egregia omittam S że pominę inne chlubne czyny, egregium publicum dchonestare T państwo zniesławić.

egressus, üs, ж. (egredi) a) wychodzenie, wyjście, ukazanie się na publicznem miejscu: Caesar rarus e-gressu T ukazywał się rzadko publicznie; b) miejsce do wylądowania: ea pars insulae, quä Optimus esset egressus C; c) (miejsce) wyjście: egres-sus obsidere S, egressus fluminis 0 ujście; prsen. libero egressu memo-rare T odstępując w mowie od tematu wspomnieć.

ëheu (okrsyk skargi i bólu) ach! biada! eheu me miserum! S.

ei (wykrzyknik jednosgł.) biada! ’»ei mihi« conclamat, medioque in pec-tore fixa tela gerit О.

ëia (wykrsyk zachęty) ej że! dalej! nuże! eia age rumpe moras! V. ë-iacto, sob. e-iecto. ë-iaculor, ari, atus sum, wyrzucać, ciskać: se in altum (eiaculatur sanguis) O tryska w górę.

e-icio 3. iëci, iectum (iacere) a) wyrzucić: eum in alto de navi eicere

Ci; b) wylądować, szybko przybić do lądu, (pass.) zostać wyrzuconym na ląd, rozbić się: naves eicere in terram C, ad Chium L, (pass.) classis in litus eiecta C, (subst.) eiectum exCepi V rozbitka przyjąłem ; c) (osłonki) wykręcić, wykrzywić: (equus) eiecto incumbit cernuus armo V; d) prsen. wyrzucić, wypchnąć, wypędzić, wygnać: Opi-mius eiectus e patria Ci wygnany; prsen. amorem ex animo e. Ci wyrzucić z serca, Cynicorum ratio tota est eicienda Ci zarzucić, odrzucić, potępić należy = eiectae sententiae Ci; (reflex.) wypaść, wydostać się: se ex oppido, ex casfris e. C; prsen. cupi-ditates se eiciunt Ci wybuchają.

ëiectâmentum, i, n. (eiectare) to, co morze wyrzuca na ląd : e. maris T.

ëiectio, onis, f. (eicere) wyrzucenie; prsen. wypędzenie.

êiecto i ëiacto 1. (freąu. do eicere) ciągle wyrzucać: cruorem ore Tr, ore dapes O wypluwać, ëiero, sob. ëiüro. eiulo 1. (od wykrzyknika ei utrvo-rsone) krzyczeć »oj!«, wyć, ryczeć z bólu, płakać, lamentować.

ëiulâtio, onis, f. (eiulare) żałośny

ëiulâtus, üs, tn. (eiulare) okrzyk boleści, głośna skarga.

ë-iüro (starsze) ë-iero 1. a) wy-przysiądz się, zrzec się pod przysięgą, zrzec się formalnie: eiurare magistrature T składając urząd przysięgać, że się go zgodnie z prawami sprawowało; prsen. eiurata patria T wyrzec się całkiem formalnie ojczyzny; b) odrzucić, nieprzyjąć: me iniquum eierabant Ci jako sędziego.

ë-lâbor, läbi, lapsus sum a) wyśliznąć się, wysunąć się, wydostać się: anguis ex columna lignea elapsus ignis frondes elapsus in eltas V wijąc się w górę ; b) wypaść : sica ista de ша-

nibus elapsa est Ci, elapsi in pravum Lukanii, ojczyzny filozofów Parmeni-artus T wykręcone, wykrzywione; c) desa i Zenona; adi. EleäticusS.: phi-przen. wymknąć się, ujść, uciec: e proe- losophi Ci szkoła eleacka. lio e. C, Pyrrhi de caede V, (z dat.) telis Achivüm V, custodiae T, (zacc.) pugnam aut vincula e. T, reus ne elabatur Ci    Galbae T-,    (z gen. subi.) vitiatarum

by nie uszedł kary, in servitutem e.    electiones T    wybór pozostawiony nie-

L dostać się do niewoli, assensio ela- wiastom zhańbionym między śmiercią bitur Ci znika, suspicione elabi Ci u-    uwodziciela    a małżeństwem z nim;

niknąć podejrzenia, animi corporibus    (z gen. obi.)    trium condicionum e. L

elapsi Ci duch rozłączony od ciała. wybór między trzema warunkami.

Electra, ae, /. (vHXexxpa) Elektra 1) lać, wykonać, zrobić, sporządzić : ni- córka Oceana i Tetydy, żona Tauma-hil nisi elaboratum adferrę Ci tylko sa 0; 2) córka Atlasa, matka Darda-starannie wykonaną rzecz przynieść, nusa VO; 3) córka Agamemnona, sio-Corvinus in verbis elaboratus T bar- stra Orestesa.

Eleazarus, i, m. Eleazar T. ëlectio, onis, f. (eligere) wybór: e.

e-laboro 1. a) wypracować, zdzia-

dzo staranny; b) pracować, silić się, natężać się: ad officium omnes meae

electrum, i, n. (rjXexxpov) a) mieszanina złota i srebra: ocreae electro V

vigiliae elaborarunt Ci moje bezsenne bursztyn: pinguia corticibus sudent noce zmierzały do tego..., in his ele- electra myricae V. mentis parum elaboratur T mało się zajmują tem.

ëlegans, tis, adv. eleganter, wyborny, przedni, gustowny, wybredny, Elaea, ae, f. (’EXaîa) miasto w Azyi ładny, nadobny, udatny, zgrabny, wy-Mniejszej naprzeciw Lesbos, port Per- tworny: opus e. Ci, homo e. Ci, arti-

ficia e. Ci, saltare eleganter Ci, ele-ё-lämentäbilis, e, bardzo ża- gantissime Latine loqui Ci.

gamu.

łośny.

ëlegantia, ae, f. (ëlegans) wytwor-e-languësco 3. ëlangui, stać się    ność, wybredność, dobry smak, przy-

mdłym, gnuśnym, leniwym, niedba-    zwoitość: ludorum e. Ci, cum summa

łym, opieszałym : ignavia e. L ; przen. ustać, zatrzymać się, doznać przerwy:

diiferendo elanguit res L.    elegi, ôrum, m. (èXeyot) elegie, u-

Elatëïus, zob. Elatus.    twory pisane wierszem elegijnym,

ëlatio, onis, /. (efferre) podniesie- tj. hexametrem i pentametrem. nie, wzlot, polot: orationis Ci.    elegia, ae, f. (éXeyeix) elegijny poe-

ëlatro 1. wyszczekiwać; wyma- mat, elegia, wiać coś komu H.    Eleléus, ei, m. (trzyzgłoskowe) przy

domek Bakchusa O.

elegantia vivereCi, morum e. T zacny charakter.

Elatus, i, m. ("ЕХахо?) ojciec Ce-

nidy (zob. (Jaeneus); adi. Elatëïus 3. fclelëides, um, /. bachantki, towa-elatejski, Elatusa.    rzyszki Bakchusa.

elatus 3. adv. ëlatë (PPP. od ef- elementum, i, n. a) pierwiastek, ferre) a) wyniosły, wysoki, górny, element; przen. pierwsze początki, wzniósł}': animus Ci, elate loqui Ci; pierwiastki nauki: pueros elementa b) dumny, pyszny: elatius se gessitJV. docere H.

Elaver, eris, w. poboczna rzeka Loary, dziś Allier.

Elea, ae, f. (’ЕХе’а) grecka forma miasta Velia na zachodniem wybrzeżu

Elephantine, es, /. (’EXeoavxtvrj) wyspa nilowa koło Syene (Assuanu) T.

elephas, antis (èXi®a;) i elephan-tus, i a) słoń; przen. kość słoniowa.

19*

wody.

Elëus 3. sob. Elis.

Eleusïn, slnis, f. miasto w Attyce z świątynią Demetery; adi. Eleusinus

3. eleuzyński: mater F Demeter.

ë-levo 1. a) unieść, podnieść w górę: storeas C; b) uszczuplić, osłabić, zmniejszyć: auctoritatem L, nihil est, quod tam elevet aegritudinem Ci ulgę przynosi; c) obniżyć wartość, znaczenie czegoś : eius facta e. L, famam L.

Elias, zob. Elis.

ë-licio 3. licui, licitum, wywabić, zwabić, wyciągnąć: hostem ex palu-dibus C, hostes ad (in) proelium LT, eum ad disputandum e. Ci; b) wywołać: aquas pluvias 0 czarami, Io-vem caelo O; prsen. misericordiam L;

c) prsen. wydobyć na wierzch: e terrae cavernis ferrum e. Ci; wydobyć: sonos Ci.

ëlicius, ii, m. przydomek Jowisza LO.

ë-lldo 3. lisi, lïsum (laedere) a) wybić, wytrącić: oculos F, aurigam e curru Ci, morbum H wypędzić; b) stłuc, rozbić, roztrzaskać, rozgnieść: caput saxo e. L, tempestate naves eli-duntur C, eliso aëre pennis 0 przerzynać, Hercules manu elisit angues F zdusił, aegritudine elidi Ci być dręczonym.

ë-ligo 3. lëgi, leclum (legere) a) wybierać, wyrywać, prsen. stirpes ae-gritudinis Ci; b) prsen. wybierać: ilie legatus a civibus suis electus est Ci, quemvis media elige turbä Я, locum ad puguam e. Ci.

ë-lîmino 1. (lïmen) wynieść za próg, z domu, wypaplać: dicta foras

e. Я.

ë-Hmo 1. (lima) wypiłować, wygładzić: catenas O, rationes Ci.

ë-linguis, e (lingua) a) bez języka, niemy: curia Ci; b) niewymowny.

Elis, idis, acc. idem albo in, im, f. (łHXt;) Elis, kraina na Peloponezie z miastem tegoż nazwiska; adi. Elëus,

Elius 3. elijski, z Elis; fem. Elias, adis, elijski: equa F.

Elisii, ôrum, m. lud między Odra i Wisla T.

Elissa i Elïsa, ae, f. imię fenickie Dydony FO.

ëlix, licis, m. rów do odpływu

ë-lixus 3. (lix, ług) tvl. wygotowany w ługu, warzony, gotowany: assis miscueris elixa Я.

elleborus, i, ж. i elleborum, i,n. taksę helleborum, cicmierzyca. Starożytni uważali ją za środek przeciw szaleństwu, stąd Horacy: expulit hel-leboro morbum.

ë-loco 1. wydzierżawić: fundumCt.

elocutio, önis, /. (eloqui) wyraz, mowa, styl.

ëlogium, ii, n. a) napis grobowy: sepulcrorum Ci; b) słowa, wyrazy, prośba.

ëloquens, tis (PPr. od eloqui) wymowny.

ëloquentia, ae, /. wymowa.

ëloquium, ii, n. (eloqui) à) mowa, słowa, wyrazy: ëloquium insolitum Я niezwykłe, obce wyrazy, tona eloquio F grzmiącemi odezwij się słowy; b) wymowa: eloquio Nestora vincat O.

ë-loquor, loqui, locütus, sum, a) wypowiedzieć, wymówić, wyrazić: e-loquar an sileam? F; b) mówić, mowę wygłosić : oratoris vis est composite, copiose, ornate eloqui Ci.

Elôrîni, örum, m. mieszkańcy miasta Elorum.

Elörum, i, m. miasto nad rzeką Elorus na Sycylii.

Elorus, i, ж. rzeka na Sycylii; adi. Elörius 3. eloryjski: tempe O dolina nad rzeką Elorus.

Elpënor, oris, acc. ora (’EXiiTjvwp) towarzysz Odysscusa.

ElpinTcë, es, f. siostra Cymona N.

ë-lüceo 2. a) świecić, błyskać, lśnić się: elucent apes F; Ъ)prsen. być wi-

dzialnym, ukazać się, wpadać w oczy, zajaśnieć: scintilla ingenii elucebat in puer o Ci.

tus Ci, Romanus emancipatus femi-nae H jako niewolnik kobiety.

ё-mäno 1. a) wypływać, wyciekać:

ë-lûcësco 3. ëluxi (incoh. do elu- fons aquai Ci; b) prsen. wypływać, cere) zacząć świecić; prsen. odznaczyć powstawać, pochodzić: mala nostra się, zabłysnąć, stać się sławnym : vir- istinc émanant Ci; rozchodzić się, roz-tutibus eluxit N.    krzewiąc się, rozszerzać się: fama

ë-luctor, äri, ätus sum, a) przedrzeć się, przecisnąć się na zewnątrz, wydobyć się na wierzch: aqua eluc-tabitur omnis F; b) z trudem coś pokonać, zwyciężyć: locorum difficul-tates T.

emanat Ci.

Emathia, ae, f. południowa Macedonia L, północna Tessalia F.

Emathis, idis, f. macedoński, Ema-thides muzy, córki króla macedońskiego Pierusa O.

§-lücubro 1. przy świetle praco- Emathius 3. macedoński albo tes-

wać T.

salski: dux 0 Aleksander, vertex F ë-lüdo 3. lüsi, lüsum, a) w szer-    góra Pelion, caedes O bitwa pod Far-

mierce »parować« cios, cięcie' Ъ) prsen.    salus.

e-mätüresco 3. mätürui, dojrzewam, staję się dojrzałym; prsen. ira ematurescit 0 ustaje.

emax, äcis (emere) chętny do kupowania.

umykać, uchylać się, ujść: Orsilo-chum fugiens eludit gyro interior F, minas accusatoris e. Ci; c) szydzić, drwić: paucitatem hostium L, quie-tem bellô e. L udaremnić.

ë-logeo 2. luxi, zrzucić żałobę, przestać nosić żałobę.

ë-lumbis, e (lumbus) o krzywych brnych: emblemata evellenda curavit

(Verres) Ci.

embolium, H, n. (epßoXtov) wtrące-czyścić: sanguinem Ci; Ъ)prsen. zmyć, nie, dodatek, intermezzo w dramacie; zmazać, zgładzić, naprawić : crimen O prsen. miłostki : sororis embolia Ci. winę, maculas e. Ci, amicitias Ci za-

emblema, atis, n. ozdoby, reliewy, rzeźby na naczyniach złotych i sre-

biodrach; prsen. bez siły T.

ë-luo 3. lui, lütum, a) wymyć, wy-

emendatio, onis, f. (emendare) po

ëmendabilis, e (emendare) dający niechać, curas H usuwać. PPP. jako się naprawić: error L. adi. ëlütus 3. wł. wymyty, wodnisty.

prawa.

ëmendâtor, ôris, m. (emendare) ten, który poprawia: e. sermonis Ci, civitatis Ci.

ëluviës, Si, /. (eluere) wylew, powódź, zalew: e. maris T, in proxima ehivie pueros exponunt L.

Ëlymaei, ôrum, m. Persowie, zamieszkujący okolicę Suzy LT.    ëmendâtrix, lois, f. (emendare)

ë-mancipo 1. a) wypuścić syna z ojcowskiej władzy, wyzwolić; b) H. PPP. jako adi oddać wyzwolonego syna pod władzę przybranego ojca: filium in ado-ptionem e. Ci; c) prsen. wypuścić z rąk, oddać, wydać: emancipatus tribuna-

Elysium, ii, n. (’HXûatov)elizyum, sie- która poprawia: lex vitiorum e. Ci. dziba szczęśliwych w podziemiu V; ë-mendo 1. (mendum, błąd) a) błę-adi. Elysius 3. elizejski: campus F, dy poprawiać, naprawiać : annales Ci; domus O.    b) prsen. naprawiać: vitia adulescen-

tiae virtutibus e. N, res Italas legibus

emendatus 3. adv. ëmendâtë, a) bez błędów, poprawny: loqui Ci;prsen. mores e. Ci bez zarzutu.

ë-mentior, ïri, ïtus, sum, kłamać,

zmyślać: auspicia Ci, auctorem doli Sullam e. T.

ë-mercor, ari, atus sum, kupić, okupić.

ë-mereo 2. merui, meritum i eme-reor, ëri, itus, sum, zasłużyć: Ennius emeruit contiguus poni tibi 0 by posąg jego postawiono obok twego. PPf. jako subit, emeriti 0 ludzie zasłużeni; wysłużyć: stipendiai; PPP. emeritus 3. wysłużony: miles T, stipendia LCi, tempus Ci.

ë-mergo 3. mersi, mersum, a) wynurzyć: serpens se emergit Ci, emersus e flumine Ci ; preen, se ex malis e. N uwolnić się, wyswobodzić się; b) intr. wynurzyć się: equus ex flumine emer-sit Ci\ c) preen, ukazać się, wschodzić: sol emergens T, nóx emersa O z morza, emergit, quale sit illud Ci okazuje się; d) wydobyć się, wyjść cało z przykrego położenia : cum Hannibal de paludibus emersisset L, ex peculatus iudicio e. Ci, depressa veritas emergit Ci, ab admiratione e-mergi L przyjść do siebie z podziwu.

ë-mëtior, ïri, ëmensus, sum, odmierzyć, przebyć, przejść, odbyć : spa-tium cursu e. L, si dera, iter, fréta, terras V, Galba quinque principes emen-sus T który oglądał; pass, ëmensus 3. przebyty: spatium C,. Olympus V; preen, od-wy-mierzyć: oculis spatium V; odmierzyć, udzielić, użyczyć: ali-quid patriae H.

e-meto 3. skosić, zżąć. ë-mico 1. micui, emicatum, wyskoczyć, wydobyć się, wystrzelić: iu-venum manus emicat F, in currum V, Nisus emicat V, carcere uterque O, saxum emicat 0 wystercza, flamma emicat ex oculis O tryska, verbum emicuit H zabłysło, saxa tormentis emicantia L, cruor emicat O.

ë-migro 1. wy wędrować, wyjść, wynieść się, opuścić: domo e. CiG\ preen, e vita e. Ci umrzeć.

ëminentia, ae, /.. wyniosłość, wyższość: eminentiam non habere Ci nie przewyższać; w malarstwie światło: in umbra et in eminentia Ci.

ë-mineo 2. minui, a) wystawać, wysterczać: ex terra eminent stipites C, iugum eminens in mare C, per costas ferrum eminet L; b) ukazywać się, być widocznym : desperatio in omnium vultu eminet L, ex ore cru-delitas eminet Ci; c) górować, celować, odznaczać się: Demosthenes inter omnes eminet Ci virtus eminet L.

ë-miniscor, sei, mentus, sum, wymyślić: plura bona N.

ëminus, z daleka, zdała: e. pu-gnare C, eminus hastis, cominus gla-diis uti Ci.

ë-mïror, ari, dziwić się czemu: aequora H.

ëmissarius, ii, m. (emittere) wysłannik, szpieg.

ëmissio, önis, f. (emittere) wysłanie, wypuszczenie: lapidum Ci, an-guis Ci.

ë-mitto 3. misi, missum, a) wysłać, odesłać, wypuścić: equitatum C, cohortes ex statione C, e carceribus alqm

e. Ci ze szranek; b) wyrzucić, wypuścić, wystrzelić: tela Ci, saxa in ali-quem L, fulmina Ci, maledictum, vo-cem Ci, verbum H wyrzec, aquam ex lacu L spuścić, lacrimas e. 0 wybuchnąć płaczem, animam e. N wyzionąć ducha; c) wysłać, kazać odejść, wyrzuci-ć: Catilinam ex urbe Ci; d) wypuścić, pozwolić odejść: scutum manu e. C, hostem de (ex) manibus e. LCi pozwolić ujść, emissa de manibus res est L wymknęła się, ex iudicio gratia emitti Ci, e (de) carcere, ex vinculis e. Ci, ex obsidione e. L, sub iugum e. L kazać przejść pod jarzmo;

e) uczynić wolnym, dać wolność: ser-vum L, manu emittere adoptatos T, (debitorem) libra et aere liberatum e-mittit L.

emo 3. ëmi, emptum (por. poi. wz-iąć, imać) I. wziąć; enaceenie to występuje mian. w złoi. np. dëmo, promo; II. wziąć za zapłatę : 1) kupić od kogo de lub ab alquo; cena w abl. magno, parvo: drogo, tanio ; takèe w gen. plu-ris Ci drożej lub preee adv ; 2) wydzierżawić: qui decumas mul to plu-ris voluerit emere Ci; 3) o(prze)kupić, zapłacić: emptos iudices habere Ci.

ë-modulor 1. opiewać {według reguł sztuki)-. Musa per undenos emo-dulanda pedes 0 M. mająca być opiewaną w miarach elegiackich (hexa-metr i pentametr).

ëmolimentum, zob. emolumentum. ë-mollio 4. I. zmiękczyć: fundas et amenta L (przez namoczenie); II. przen. a) ułagodzić: didicisse artes e-mollit mores O; b) osłabić, zniewie-ściałym uczynić: quos pax emollient T.

emolumentum, i, n. {od emolere, zemleć) zysk, korzyść, pożytek.

ë-morior 3. ëmortuus sum, 1) umrzeć: per virtutem e. S\ 2) zaginąć, zgasnąć: laus, amor e. CiO. ëmostis, zob. emoveo. ë-moveo 2. môvi, mötum, 1) usunąć e abl. 1. e praep. e. : emoti pro-cumbunt cardine postes V wyrwane, Antiochum ultra iuga Tauri emôstis (= emovistis) L wyparliście; 2) wypędzić: curas dictis; 3) wzruszyć do głębi, wstrząsnąć, wzburzyć: emota tridenti fundamenta (maris) V wzburzone głębiny.

Empedocles, is, m., acc. em i gr. ea i ёп (’Е(лтсе8охХт)«) E., filozof i poeta ² Agrygentu, nauczyciel Gorgiasa, żył ok. r. 451. Adi. Empedoclëus 3. (’Ep.-ле80хХею;) empedoklesowy.

emplricus 3. (^etptxôî) oparty na doświadczeniu: (medicus) Ci leczący tylko na podstawie doświadczenia.

Emporiae, ärum, f. (’EjAJiopi'ai) Em-porye, osada focejska w półn. wsch. Hiszpanii.

emporium, ii, n. (£p.m>ptov) miasto handlowe, miasto portowe.

ernptio, onis, /. (emere) kupno, zakup.

emptito 1. {frequ. do emere) kupować (często).

emptor, óris, m. (emere) kupiec: dedecorum pretiosus emptor H drogo hańbiące postępki.

ë-mungo 3. munxi, munclum, 1) wysiąkać: (homo) emunctae naris, о delikatnym węchu ; 2) preen, za nos wodzić, nauczyć rozumu, oszukać: Pythias emuncto lucrata Simone ta-lentum H wykpiła talent od S.

ê-munio 4. 1) wybudować: mu-rumJi; 2) wzmocnić, obwarować: locum, emuniit obice postes V zabezpieczył, silvas ас paludes e. T prze-torować.

ën (inłeriect.) oto: en causa, en a-ras ; w ed. roek. i pyt. zaiste : tostos, en, adspice crines O; en, erit unquam ille dies? V.

Enaesimus, i, m. (ćva£<np.o; = sprawiedliwy) Enezym, u O. syn Hippo-koona, zabity przez odyńca kalidoń-skiego.

enarräbilis, e (enarrare) dający się opowiedzieć.

ë-narro 1. dokładnie wypowiedzieć, wyczerpująco przedstawić.

ë-nascor, naści, nätus sum, wyrastać, powstawać: medio alveo ena-ta iusula Ci.

ë-nato 1. wypłynąć, ocaleć, (eapo-tnocą pływania) wyratować się: habere se videntur angustius, enatant tarnen Ci wypływają na wierzch, u-mieją wybrnąć.

ё-nävigo 1. I. intr. wypłynąć (o-krętem); II. tr. przepłynąć.

Enceladus, i, w. (’ЕучЕ;'Ха8о; = we" wnątrz huczący) Enceladus, jeden z Gigantów, przywalonych Etną.

endo, (praep. w starośw. łacinie — in) w: endoplorato Ci — implorato.

Endymiön, Snis (’Ev8u[i£wv) Endymion, syn Zeusa, ulubieniec bogini księżyca, która go raz we śnie poca-

łowała; odtąd według podania śpi wiecznie; stąd: Endymionis somnus Ci sen wieczny.

ë-neco 1. necui, nectura, (zabić); śmiertelnie zmęczyć, znękać.

• ë-nervis, e (nervus) {właśc. pozbawiony nerwów), słaby: orator T bez siły.

ë-nervo 1. pozbawić sił, osłabić; PPP. ënervatus 3. bezsilny, słaby.

engonasi (n) ( = [o]s.v fôvaai SC. XX-&rj|ievoę) »klęczący«, kónstellacya, później zwana Herkulesem.

Engyon, lac. Enguum, i, n. (’Кууи^), Engyon, miasto w półn. Sycylii, od tego adi. Enguinus 3. engwiński.

enim, coni. a) (przyczynowo) bo, bowiem; b) (wyjaśniająco) mianowicie; c) {w połączeniu z sed, at) zaiste. Stoi po jednym 1. kilku myślą połączonych z sobą wyrazach.

enim-vërô, coni, a) w istocie, zaiste; b) jednak, atoli [w zarzutach)-, verum enim-vero: lecz zaiste.

Enïpëus, peos i pei, voc. Enipćh, m. (’Kviraüç) Enipeus, 1) rzeka, wypływająca w g. Otrys, dziś zw. Carissa, wpadająca do Apidanu, a z nim do Penejosa; u Ow. jako bóg tej rzeki;

2) rzeczka, wypływająca z Olimpu, na połud. od Dium.

ë-niteo 2. nitui, jaśnieć, ë-nitesco 3. nitui (incoh.) zajaśnieć: enitescis pulchrior multo H zaczynasz jaśnieć większą pięknością.

ë-nftor, nîti, nisus {dawniej nixus) sum, 1) intr. a) (z natężeniem) się wydobywać; b) wspinać się (także z acc.); c) natężać się, usilnie się starać: z acc. zaimka quid eniti possum Ci czego mogę dokazać, i od tego pass. ab iisdem enisum est S; 2) tr. {z trudem) na świat wydawać, rodzić; adi. ënixus 3. wytrwały, gorliwy; adv. ënixë, wytrwale, gorliwie.

Enna, zob. Henna.

Ennius, i, m. Q. Ennius Calaber, poeta rzymski, ur. ok. 240 w Rudiae

w Kalabryi ; napisał Annales w 18 ks. t. j. historyę Rzymu od załóż, miasta aż do swych czasów, w której po raz pierwszy użył hexametru, zamiast dawniejszego wiersza saturnijskiego; pisał nadto tragedye, komedye, satyry i poematy treści filoz. Z pism jego zachowały się tylko fragmenty.

ë-no 1. a) wypłynąć, dostać się wpław; b) wylecieć, dostać się lotem, dolecieć.

ënôdâtë (enodare) wyczerpująco, dokładnie, jasno.

ënôdâtio, onis, f. (enodare) rozwikłanie (węzła), wyjaśnienie.

ënôdis, e (nodus) bez węzła, bez kolanek : truncus e.: gładki.

ё-nödo 1. (nodus) rozwikłać {wesel), objaśnić: .in enodandis nomini-bus laborare Ci praeować nad etymologią.

ë-normis, e (norma) właśc. wychodzący poza normę; stąd: A) nieregularny : enormes vici T; 2) ogromny, niezmierny: gladius e. T.

ë-nôtesco 3. nötui (por. nótus) zacząć być znanem, dojść do wiadomości, ensifer(fera, ferum) noszący miecz, ensiger (gera, gerum) = ensifer. ensis, is, m. (wyras poet.) miecz: Diomedeos Aeneas fugerat enses 0.

Entella, ae, f. miasto w zach. Sycylii, i teraz Entella.

ë-nübo 3. psi, ptum, wyjść (za mąż) za człowieka z innego stanu lub z innego miasta.

ë-nucleo 1. (nucleus) {wl. wydobyć jądro), wyłuszczyć, starannie, porządnie załatwić : acu enucleata argumenta Ci drobiazgowe, enucleata suf-fragia Ci porządnie oddane, rem enu-cleare Ci gruntownie załatwić; PPP-enucleätus 3. jędrny, jasny; adv. enucleate, jędrnie, wyraźnie.

ё-numerätio, onis, f. (enumerare) wyliczenie, streszczenie, rekapitulacya.

ë-numero 1. obliczyć, wyliczyć, przytoczyć, wymienić.

ênuntiatio, önis zdanie, twierdzenie.

enuntiätum, i, (enuntiare) zdanie, e-nuntio, 1. wygłosić, wypowiedzieć; 2. wypaplać, wydać, zdradzić.

ënuptio, önis, /. (enubere) wyjście za mąż (sa człowieka innego stanu). ë-nutrio 4. wyżywić, wychować, eo, ïre, îvi(ii), Itum I) iść: na pyt. dokąd? rzadko z samym acc. nos... si-tientes ibimus Afros V; pompam fu-neris 0, infitias ire chcieć zaprzeczyć, zaprzeczać ; podobnie z acc. sup. ser-

na pytanie jakP г adv. lub z określ, predykat, mores eunt prae-cipites L idą w przepaść, upadają; cui Achates it comes P towarzyszy; o ruchu wogóle z abl. instr.. navibus, equis, pedibus (pieszo i lądem); taksę absol. prosequitur ventus a puppi gens euntes V płynącym (towarzyszy)-, équités... ibant P odjeżdżali; ventus adspirat eunti (Iridi) P w locie; II) przenośnie: 1) iść; a) o rzecz, niezyw-iść: Tirnavus it mare proruptum V aby wpaść do morsa; It (= fit) Tago hasta

abstraktach-, si

f. (enuntiare)

vitum ire P chcieć służyć; stąd. z inf. pass. iri dla utworzenia inf. fut. pass. Na pyt. dokąd? z przyimk. in (alcius) sententiam (pedibus) ire CiL głosować za czyjemś zdaniem, in alia o-mnia ire Ci głosować przeciw czemu; ire ad saga Ci wybierać się (iść) na na wojnę. Poet, z dat. ibat... bello Vir-bius P do walki, caelo it clamor О, subsidio ire = ire [et] subsidio [esse] iść na pomoc; na pyt. skąd? z samym abl. (rzadko) ire sacris 0 wracać po ofierze, ire portis z bram wychodzić; zresztą z prep., na patanie którędy? & aJyl,,

sur-per tempus utrumque P; b) o

non tanta quies iret: zalegał; pugna it ad pedes L zaczyna się walka piesza; 2) przechodzić, mijać, ginąć: eunt anni 0, sic eat (ginie), quaecunqire hostem lugebitL; 3) wziąć się do czego, zająć się czem : ibatur in caedes T myślano o rzezi, in poe-nas ire OP zabrać się do ukarania, in scelus ire oddać się występkom, praeceps in causam it: rzuca się na oślep, in lacrimas ire wybuchnąć płaczem.

eö adv. (powstałe z abl. od id) a) o miejscu: tam, tu: res erat iam eo loci Ci; przy słowach ruchu : (tam) dotąd, do tego; h) do tego czasu; c) do tego stopnia; d) abl. mensurae przy comp.: tern; e) abl. causae: dlatego przed zdaniem prsycsynowem lub samiarowem.

eödem (adv. powstałe z abl. od idem) a) na pyt. gdzie? eodem loci Ci tamże, w tern samem miejscu; b) na pyt. dokąd? do tego samego miejsca, na to samo miejsce, eodem pertinet = również do tego należy (odnosi się).

eos, u poet, eös (fyó;, ?«c) ( tylko w nom.) zorza poranna; adi. eöus 3. (r,ć5o?\ u poet, eöus 3. (iwo?) wschodni ; jako nomen. pr. 1. sc. equus) jeden z koni słońca 0; 2. (sc. homo) mieszkaniec wschodu; 3. (sc. ааф) jutrzenka, terras irrorat eous P.

Epamïnondas, ae, m. (’ErcatxEtvwvSo:;) E. syn Polimnisa, wódz Teban, poległy pod Mantyneą w r. 362.

Epaphrodïtus, i, m. (’Eroxï>p<fôr:o<;) E., sekretarz Nerona, którego niewolnikiem był filozof Epiktet T.

Epaphus, i, m. (¥Етга<ьо«) E., syn Zeusa i Jony, córki Inacha, w Egipcie czczony jako bóstwo (Apis).

Epëus, i, m. I. Epius (’Etceiôç) E. twórca konia trojańskiego P.

ephebus, i, m. (Ё'фос) młodzieniec

m. 16—20 r. życia.

ephëmeris, idis, /. (Ь^рерц) dziennik (mian. dochodów, wydatków, za-jęć).

Ephesus, i, f. (’'Eoeaoę) Efez, jedno z 12 miast jońskich w Mniejszej Azyi, naprzeciw Samos, ze sławną świątynią Dyany; adi. Ephesius 3. efezyjski; w plur. taksę Efezyjczycy.

ephippium, i, «. (folr.mov) derka na konia, siodło: optât ephippia bos H, przysłowie o niezadowolonym ze swego losu; ephippiätus 3. jeżdżący na siodle, używający siodła.

ephorus, i, m. (èœopo; dozorca) efor, urzędnik spartański.

Ephyra, ae, /. (itpup», strażnica) także Ephyrë, es, f. I. Efira, dawne imię Koryntu; stąd: Ephyraeus 3. (’Iveupotos) l. Ephyrëïus (’Ecpupłjto;) ko-ryncki: aéra S, spiż к. II. Imię Nimfy u V.

Epicharis, idis, acc. Epicharin (’Ercł-yapi«) E, imię kobiety, należącej do spisku przeciw Neronowi T.

Epicharmus, i, m. (’Eju/ap^oę) Epi-charm, poeta V. wieku przed Chr., pisał komedye tak zwane dorycko-sy-cylijskie, nim jeszcze komedya roz-winąła się w Attyce ; pochodził z Kos, ale żył przeważnie w Syrakuzach (stąd Siculus H).

Epiclërus, i, f. »dziedziczka«, tytuł komedyi Menandra u Ci.

Epicurus, i, m. (’Егохоиро;) Epikur, filozof (z Samos ' 342), założyciel szkoły epikurejskiej, uznającej rozkosz (w mniemaniu pospólstwa rozkosz zmysłową) za najwyższe dobro. Dlatego przyznając się do jego zasad, nazywa się H żartobliwie: Epicuri de grege porcus; adi. Epicurëus 3. (’Ero-xoûpscoç) epikurejski; w pl. Epicürëi, Epikurejczycy.

epicus 3. (Imó«) epiczny, bohaterski.

Epidamnus, i, f. (’Ewóapog), E., dawna nazwa miasta Dyrrhachium.

Epidaphna, ae,/., E., miejscowość pod Antyochią w Syryi (łj M Aôecpvrjç).

Epidaurus, i, /. (’Ejttóaópoę) miasto

I)    w Argolidzie, dziś Pidoro, nad zat. Sarońską, sławne z kultu Asklepiosa;

II)    w Dalmacyi, dziś Raguza; adi. Epidaurius 3. (’EmSaüptoj) epidauryjski; jako subst. Epidauryjczyk (== Asklepios) O.

epigoni, orum, m. (Ыуош, potomkowie) Epigonowie, potomkowie siedmiu bohaterów, którzy podjęli byli bez skutku wyprawę przeciw Tebom; w 10 lat później ponowili ich potomkowie tę wyprawę. Stąd. tytuł trag. Eschylosa, którą przetłumaczył Ac-cius Ci.

epigramma, atis, n, (Ыура^а; I) napis; II) epigram, jako utwór pod.

epilogus, i. m. (imXoyoç) zakończenie, epilog.

Epimenidës, is, m., E., wróżbita z Krety, który w r. 596 oczyścił z winy Ateny po zamachu kilońskim.

Epimëthis, idis, f., E., córka Epi-meteusa, brata Prometeusa, tj. Pyrra.

Eplrus, i, f. (Tjratpoę, ląd stały), Epir, kraj w zach. części środk. Gre-cyi od zat. Ambracyjskiej aż po przylądek Akroceraunijski; Epïrôtës, ae m. (’Hpetptótr)?) Epirota, mieszkaniec E-piru; adi. Epiróticus 3. z Epiru; u L raz Epîrensis, e.

epistoła, ae i epistula, ae, /. (im-atoXrj) posyłka, list; pl. epistulae (wedl. analogii lać. litterae) ojednem piśmie T: in eundem modum Mucianus com-posuit epistulas.

epitaphius, i, m. (È7tiTà<pioç sc. Xôyoç) mowa pogrzebowa.

epitomë, es, f. (imopi) wyciąg, epödus, i, m. (irooSóc sc. vd/pt) wiersz krótszy, następujący po dłuższym; jako gatunek poesyi: epoda. epops, epopis, m. (ело^) dudek. Eporedia, ae, E., dziś Ivréa, w półn. Włoszech m. Aostą a Pawią, epos, n. epos, pieśń bohaterska, ë-pôtus 3. (part. perf. pass. do nieuè. epotare; 1) wypity; 2) pochłonięty: terreno Lycus est epotus hia-tu O.

Eprius Marcellus, E. M., służalec Nerona.

epulae, arum, f. (por. epulum, i) 1) potrawy; 2) obiad, uczta, biesiada.

epularis, e, (epulum) biesiadniczy przy uczcie: e. accubitio amicorum Ci.

tus est equus Troianus Ci {przysłowie) o spisku; 2. jazda, konnica: equi viri-que jazda i piechota; equo merere służyć w jeździe; ad equum rescribere

epulo, önis, m. (epulum) urządzający ućztę: III viri lub VII viri epulo-nes, kolegia kapłańskie, urządzające uczty połączone z igrzyskami.

epulor 1. atus sum (epulum) przy- alqm C zaciągnąć do jazdy; 3. pl. gotować sobie obiad, jeść, ucztować; equi zaprzęg, wóz {wojenny) {por. gr. г dbl. dapibus -,poet.jako verbum trans. Ïjwioc). filium patriis epulandum ponere men-sis V.

era i hera, ae, pani: era errans Ci (o Medei).

epulum, i, n., biesiada, uczta.    ë-ràdo 3. räsi, räsum 1. wyskro-

Erasmus, i, m. E., rzeka w Argo-lidzie O.

Epytidës, ae, m. (’Hjcu-cłSrję) Epity- bać, 2. wyplenić, zniszczyć, wytępić, daf 1. Perifas, syn Epitosa V; 2) król Alby 0.

Erato, Gs, /. (’Eparó) E. 1) Muza poezyi miłosnej, erotycznej, wog. Muza; 2) imię królowej armeńskiej T. Eratosthenes, is, m, Eratostenes,

Erebeus 3. z Erebu, z podziemia, equester, tris, tre i (rzadko) eque- Erebus, i, m. 1. Ereb, podziemie; stris, e 1. konny, jezdny: tumultus e- 2. uosob. bóg ciemności, syn Chaosa. questris L; rycerski; stqd. subst. e- erectus zob. erigo. quester, tris m. rycerz T.    Erechthéüs, ei, m. 1. Е., heros а-

equidem {wzmocnione quidem) zai- teński, syn ziemi, wychowany przez ste, wprawdzie; zwykle przy 1 os. equïnus 3. (equus) koński.

equa, ae, /. klacz, kobyła, eques, itis, mf. 1) konny, jezdny: ilium equitem sex -dierum spatio trans-currisse longitudinem Italiae L\ 2) subst. jeździec; kollektywnie: jazda, nąatematyk i geograf, ur. 275, um. 194 konnica: loca iussa tenent forti per- pd. Chr. jako przełożony biblioteki a-mixtus Etrusso Areas eques V; 3) ry- leksandryjskiej. cerz.

Atenę, której zbudował na Akropolis świątynię; 2. późniejszy Erechteus, equiria, urn n. (equus) e., święto Syn Pandyona; adi. Erechthëus 3. e-na cześć Marsa (27 lut. i 14 marca) rechtejski: arces E, 0. Ateny \ patron. p ączone z wyścigami.    ErechtTdae, ärum; w. Erechtydzi, po-

equ tabilis, e (equitare) odpowie- tomkowie Erechteusa, Ateńczycy. m o konnej jazdy.    ë-rëpo 3. psi, ptum, wyczołgać się,

erepsissemus H.

ëreptio, önis, f. (eripere) Avydarcie, rabunek.

equ atus, Gs w. (equitare) 1) jeż- dobyć się, wywlec się; ërëpsëmus = dżeme konno: iter equitatu conficere C, konno odbyć drogę; 2) konnica, jazda.

cquito 1. (eques) jeździć konno; 2. służyć w jeździe: cum in exercitu nostro i Afer..

tavit undas H.

equitaret Ci; 3. wpaść z jazdą: .. Eurus per Siculas equi-

ereptor, öris, m. (eripere) wydzier-ca, łupieżca.

. ceu.

equuleus i eculeus, i, m. {dem. od equus) 1. konik, źrebię; 2. przyrząd torturowy (m kształcie konia).

Eretria, ae, /. E., miasto 1) na Eu-bei, na połud. od Eurypu; 2) w Tes-salii w pobl. Farsalu ; adi. 1) Eretria-cus 3. eretryjski: philosophi E., szkoła Menedemusa; 2) Eretricus 3 =po-przedn. ) 3) Eretriensis, e = poprzedź. ; 4 us, i, m. 1. koń, ogier: equus Eretrlenses, ium m. Eretryjczycy.

Eretum, i, E., miasto w Sabiń-skiem, w pobliżu Crustumerium L.

••• m armenta tendit equarum F; e- ~    л J J

Яцо l. in equo vehi jechać konno; in-

erga praep. z асе. 1) {przyjaźnie) Erindes, is, m. E., rzeka na gran. względem, ku; 2) {wogóle) względem; Medyi i Hirkanii T.

3) (później) nieprzyjaźnie (= contra):    Erinnys i Erïnys, yos, f. Erynia,

alienato erga Vespasianum animo T. furya: Troiae et patriae communis e-ergastulum, i, n. {por. èpya(sa&at) rinys V plaga; quo tristis erinys... vo-dom roboczy (dla niewolników), ciężkie cat V żądza zemsty, wściekłość.

Eriphyla, ae i Eriphylë, es, /. ergo prep. z gen. dla, z powodu. Eryfila, żona Amfiaraosa, która za na-ergö i ergo coni. wnioskująca: szyjnik, darowany jej przez Polinej-dlatego, zatem, więc, otóż na początku kęsa, skłoniła męża do wyprawy na zdania lub w środku.    Teby, na której mu śmierć groziła;

Erichthô, us, f. E., czarownica te- za to później zabita przez syna Alk-salska O.    meona CiO.

roboty.

e-ripio 3. ripui, reptum (rapere)

Erichthonius, ii, m. 1) heros atyc-ki, syn Hefaista i Ziemi, który wyna- 1) wyrwać, wydrzeć, wydobyć; zahl. lazł pług i zaprzęg koni, zaliczony do lub z praep. ex, de, ab: vocem ab ore gwiazd jako Bootes O; 2) bohater tro- loqüentis e. V przerwać mowę; z dat. jański, syn Dardana, ojciec Trosa O. tune hinc eripiare mihi V uciec; 2) ëricius (hëricius) ii, m. jeż, (w zna- porwać, zabrać [także o śmierci)', 3) czeniu wojsk.) belka najeżona żelazny- uwolnić, wyswobodzić, uratować: mi kolcami dla powstrzymania jazdy alqm ex periculo; eripe te morae H nieprzyjacielskiej, zasiek.

Eridanus, i, m. Erydanus 1) rzeka schwyć możność ucieczki, uciekaj; Pad {poet.); 2) konstellacya.

e-rigo 3. rexi, rectum (regere) 1. wyprostować, podnieść: scalas ad mu-ros L przystawić, aures iudex erigit nadstawia uszu; 2) zbudować, wznieść: datek.

przestań zwlekać, eripe fugam V

(z zd. zam.) se eripuit, ne causam di-ceret C uwolnił się od odpowiedzialności, procesu.

ërogâtio, önis, f. (erogare) wy-

e-rogo 1. wydać, wypłacić, erräbundus 3. (errare) błąkający

Charybdis fluctus ad auras V wzdyma, alnos solo erigere V pozwolić wzrastać; 3) wyprowadzić na górę: się, błędny: errabunda vestigia bovis e. agmen in clivos L; 4) podnieść na F ślady błąkającego się wołu. duchu, pobudzić, zachęcić; PPP. i-rectus 3, a) prosty, b) wyniosły, c) uważny, d) odważny, ochoczy.

Erigonë, ës, f. E., córka Ikara, która obwiesiła się z rozpaczy po śmierci ojca; Bakchus zamienił ją mylka. w gwiazdę; adi.:

Ërigonëïus 3. (canis) pies Erigony, tułaczka, tj. gwiazda kanikuła (według podania pies Ikara).

erräticus 3. (errâtus, us) błędny, niestały: vitis serpens erratico lapsu Ci w różne strony

errätio, önis, f. (errare) błądzenie, erratum, i, n. (erratus 3.) błąd, o-

erratus, us, m. (errare) błądzenie,

erro 1. a) błądzić, błąkać się, tułać się: stellae errantes = planety, pul-monibus errat ignis O rozchodzi się, dubiis affectibus errat O jest przejęty z Kartaginy, żył około r. 250 przed sprzecznemi uczuciami; b) zabłądzić; Chr. Ci; stąd: Erillii, orum, m. Ery- c) mylić się, być niepewnym {z acc. lijczycy, szkoła filozofa Erillusa; adi.    wzgl.): errabant etiam tunc tempora 0

Erillius 3. odnoszący się do filoz. E.    jeszcze wtedy mylono się co do cza-

erilis, e, zob. herilis.

Erillus i Hërillus, i, m. E., stoik

error, oris, m. I) błądzenie, tułaczka a) właść. Labyrinthi error błędne chodniki i; przen. zakręt: amnis... flexus per errorem volvens L w zygzak, Daedalus implet errore vias... buduje kręte drogi; b) przen. wahanie, niepewność; II) błądzenie: a) właść. errore viae... acti V skutkiem zbłądzenia, iaculum detulit error in Idan O pocisk zabłądził na Idasa; b) przen. 1) błąd, pomyłka, urojenie, (z gen. obi.) in verborum errore versari Ci być w błędzie co do

na

ru-

na-

nu

eruditio, onis, f. (erudire) nauka, wykształcenie.

Erulus, i, w. E., kadłubach V.

su; d) błądzić (w znacz, moral.), wykraczać.

erro, önis, m. włóczęga, błędny rycerz: (o niestałym rv miłości) zmiennik O.

nominis errore ser-vatus est Ci, e. veterum locorum V, er. iubarum V pomyłka со do kit hełmach, aliquis latet error V oszustwo; 2) (tv znacz, mor.) błąd, przewinienie; 3) obłęd: *) właść.; ß) miłosny; Y) personif. zaślepienie.

ë-rubesco 3. ërubui (incóh. do bere) a) zaczerwienić się, czerwienieć;

b) zarumienić się (ze wstydu), zawstydzić się : non erubescendi ignés H miętność, której nie trzeba się wstydzić.

ëruca, ae, f. brukiew H. ë-ructo 1. (cf. ipsćyto) a) rzygać, wyrzucać z siebie: przen. éructant sermonibus suis caedem Ci zioną, grożą mordem; b) wyrzucać.

e-rudio 4. irudis) (wywieść ze sta-nieokrzesania) uczyć, kształcić; " czt‘ln ■ abl.; poet. podw. acc.; także ² inf. i pyt. zawisł.; przen.: erudit... capillus acus O włosy podtrzymują zatknięte w nie szpilki; PPP. ërudi-tus 3. adv. è, wykształcony, uczony: sap i en ti a e. Ci wykwintna, e. luxus T wyrafinowany.

syn Feronii o 3

e-rumpo 3. rupi, ruptum I) tr. wyrzucać, wydobywać 1) przen. wywierać : ut iram in hostes erumpere posset L, ne in me stomachum erum-pant... Ci; 2) przedrzeć: iam dudum erumpere nubem ardebant V wyłonić się, wynurzyć się; 3) (refl.) wypadać; II) intr. 1) właśc. wypaść, wybuchnąć; skąd? abl. lub praep. ex: per hostes er. L przebić się, ad Catilinam e. wynoszą się; 2) przen. wybuchnąć, wyjść na jaw: ex me vera vox erum-pit Ci wydziera się, sentire potuit ser-mones iniquorum in se erumpere Ci zwracające się; 3) wyjść na co, przejść w' co, skończyć się na czem : ex ava-ritia erumpat audacia necesse est Ci.

ë-ruo 3. rui, rutum 1) wyrwać, wykopać, wygrzebać: radicibus eruta pinus V z korzeniem wyrwana ; z acc (jr. eruitur oculos O wydzierają, wyłu-piają mu oczy; skąd? abl.; lecz hasta latus e. przeszyć dzidą; 2) przen. wydobyć (zapomocą szukania), wyszukać; z praep. ex i z samym abl.: ex tene-bris alquid e. Ci; 3) zburzyć, zniszczyć: segetem venti V.

ëruptio, önis, f. 1) wybuch; 2) wycieczka.

erus, zob. herus. ervum, i, n. (gęsia) wyka, Eryclnus, zob. Eryx.

Erymanthus, i, m. (’Epüuav&oç) E.

1) góry między Arkadyą a Elidą i A-chają, ojczyzna dzika erymantejskiego, którego zabił Herkules; 2) poboczna rzeka Alfejosa na granicy Arkadyi i Elidy; adi. Erymanthius 3. (’Epup.iv-z gór Erym., erymantejski; jako fem. do tego: Erymanthis, idis (’Epu-

p.av&tj) z gór El’.

Erysichthon, onis, m. (acc. Ery-sichthona; ’Epuoć/$wv) E., książę tesal-ski, który wycinał drzewa w świątyni gaju Cerery i zato został ukarany takim głodem, że wreszcie sam siebie pożerać począł.

Erythea i Erythfa, ae, /. (’Epś&ia)

E., wyspa u ujścia rzeki Gwadalkwi-wiru, skąd Herkules miał uprowadzić bydło Geryonesa; adi. Erythëïs, idis, f. (’Epu&rjfg) z Erytei, erytejska.

.Erythrae, ârum, f. (’Epu$p*t) E. imię miasta: 1) w Beocyi w pobliżu Platei; 2) kolonia poprzedniego na wybrzeżu Azyi Mn. naprzeciw Chios; 3) w Etolii, koło Naupaktos; stąd adi Erythraeus 3. (1£pu$paîoç) z Erytre, erytrejski; jako subst. Erythraea, ae, /. półwysep erytrejski; Erythraei, orurn, m. Erytrejczycy.

Erythrus, i, m. (Ipuépôç) E., mityczny król indyjski, od którego miało wziąć imię morze Czerwone (rj ćpu&p« &a-Хатта).

ście.

Eryx, ycis i Erycus, i, m. (wEpuÇ

1)    góra na zach. wybrzeżu Sycylii w pobliżu Drepanum, dziś monte St. Giuliano, sławna z kultu Wenery; na zach. stoku góry leżało miasto tego samego imienia, zburzone w I. wojnie pun. ; 2) imię bohatera, od którego góra wzięła imię, syna Wenery i Bu-tesa, sławnego z walki na pięści; poległ w walce z Herkulesem, któremu zabrał jednego z wołów Geryonesa;

3) u O. jeden z przeciwników Per-seusa; stąd adi. Eryclnus 3., mianowicie Erycina, jako przydomek Wenery, także samo Erycina ridens H.

esca, ae, f. (edere) 1) jadło, potrawa, strawa; 2) przynęta, podnieta: voluptas esca malorum Ci.

ë-scendo 3. scendi, scensum (scan-dere) 1) intr. wstępować, wychodzić (na górę) ; z praep. in : in navem e. wsiąść na okręt; przen. in caelum e.;

2)    (= gr. avaßa(vetv) udać się (od wybrzeża w głąb kraju): Ilium, Delphos

e.; 3) tr. wstępować: equos wsiadać.

ëscensio, önis, f. (escendere) wyjście, wylądowanie.

ëscensus, us, m. (escendere) wyj

esculentus 3. (esca) jadalny: escu-łenta et potulenta Ci pokarmy i napoje, frusta esculenta Ci okruchy potraw.

ësculus, zob. aesculus, ësculëtum, zob. aesculus. Esquiliae, ärum, f. (sc. partes) E., część miasta na górze eskwilijskiej ; stąd adi. Esquilïnus 3. eskwiliński, położony na Eskwilińskiem wzgórzu: E. campus = cmentarz rzymski, także miejsce stracenia; Mecenas założył tam swój pałac i park.

Esquilius 3. dawniej Exquilius (ex i colere; właśc. przed- za-miejski) eskwilijski; E. mons, wzgórze na półn. wsch. od Rzymu, położone poza mu-rem serwiańskim, dziś wzgórze S. M a-ria Maggiore.

essedum, i, n. essedum, wojenny wóz Celtów o 2 kołach, używany także do podróży; stąd: ëssedârius, i, m. wojownik walczący na wozie.

essurio i ësurio 4. chcieć jeść, łaknąć, być głodnym; przen. pragnąć usilnie; bardzo rzadkie pass.: nil ibi, quod nobis esuriatur, erit O czego-bym łaknął.

et coni. (== gr. hi) I) jeszcze (obok tego) 1) też, także : forsan et haec olim meminisse iuvabit V, natus et ipse dea V; także w połączeniu : et... etiam, et... quoque; 2) nawet: timeo Danaos et dona ferentes V, calamitosus De-iotarus, qui et ab eo, qui in iisdem castris fuerit, accusatur Ci; wzmocn. et quidern; II) (jako coni, copulat.) i, a, w przeciwstawieniu do que, które łączy pojęcia w jedne całość, zostawia et każdemu samodzielność: senatus populusqüe Romanus jako jedną/ca-łość, mater tua et soror a me diligi-tur Ci i jedna i druga; et-et, i-i, ju^ to-już to, nie tylko-lecz także; tak samo: et-que, que-et, nec(neque) - et nie tylko nie-lecz (owszem); podobnie: et-nee (neque) nie tylko-lecz także nie; 2) uwydatniająco a) i to: vives, et ita vives, ut vivis Ci żyć będziesz, i to tak, jak żyjesz; b) a, a mianowi-

my

sarno

eon-

cie, a nawet: molem et montes insuper altos imposuit V; podobnie po multus w połączeniu z przym., gdzie et nie tłómaczymy: multae et magnae res; c) a wtedy, a już: vix prima inceperat aestas, et Anchises dare vela iubebat V; 3) po zdaniach przeczących może et znaczyć lecz : a-nirno non deficiam et id, quod suscepi, perferam Ci ; 4) po słowach wyrażających równość lub różnicę: jak: nisi aeque amicos et nosmet ipsos ame-mus Ci ; często et stoi w środku zdania, które łączy z poprzed., mianowicie u poetów.

et-enim coni. bo też, albowiem; obce części składowe oddzielone : et meministis enim F; stoi na pocz. zd., u poet, także w środku.

Eteoclës, is, щ. (’ExeoxXifc) E., syn Edypa i Jokasty, brat Polonejkesa, Antygony i Ismeny. Pokłóciwszy się z bratem, z którym miał naprzemian po śmierci ojca panować, spowodował wyprawę siedmiu przeciw Te-bom, w czasie której obaj bracia nawzajem się zabili.

etësiae, ärum, m. (îzrpm od ï~oç rok, sc. avEjAot) passaty, wiatry peryo-dyczne, wiejące w czasie kanikuły na morzu Egejskièm wiatry północno zachodnie.

etiam (adverb.) I) 1) także, nawet: Keus etiam mensas consumimus V;

2)    jeszcze : cum iste etiam cubaret, hic... introductus est Ci, etiam atque etiam kilkakrotnie, usilnie; II) kon-junkcyonalnie: 1) także, też; to w połączeniach : non solum — sed (1. verum) etiam i in.-, 2) nawet: nihil tabulas profuturas, etiam plus suśpicio-nis futurum Ci; przy compar. jeszcze;

3)    w odpowiedziach tak : aut etiam aut non respondere Ci tak lub nie, si non (habes), quomodo tabulas ficis ( si etiam, quam ob rem relin-quebas? Ci jeżeli tak.

etiam-num (przeważnie poet.) — etiam-nunc, jeszcze (i teraz); w odniesieniu do teraźniejszości: etiam-si coni. (nawet jeżeli), chociaż; oddzielone: etiam siquid, e. siquando.

etiam-tum i etiam-tunc, jeszcze (wtedy) w odniesieniu do przeszłości.

Etrüria, ae, f. Etrurya, dzisiejsza Toskania; zamiast ludu: Etruriae a-nimi L; adi. Etruscus 3. etruski: E. mare H tyreńskie; Etrusci, orum, m. Etruskowie.

et-sl coni. (nawet jeżeli), chociaż; (jeżeli w zdaniach głównych brak następnika , to) etsi można tłómaczyć: a przecież, a jednak: do poenas te-meritatis meae. Etsi quae fuit ilia te-meritas? Ci.

eu (e3) dobrze! pięknie! ślicznie! H art. poet. 328.

Euadnë i Euhadnë, ës, /. (EùâSvrj) E., córka Ifisa, żona Kapaneusa, która rzuciła się na stos męża, by z nim zginąć.

Euagros, i,m. (Euaypo;) im. Lapity O.

euan i euhan, okrzyk Bachantek; stąd przydomek Bakchusa : Iacchus et Euhan O; stąd: euans, tis (evans) wykrzykujący: euan! evantes orgia Vobchodzące orgie (wśród okrzyków: euan!)

Euander, st. Euandrus, i, voc. Eu andre, m. (EüavSooç) syn Hermesa i Kar-menty VHL; adi. Euandrius 3.: E. en-sis V.

Euboea, ae, /. (^ eüßota vîjaoç obfita w bydło) Eubea, dziś Negroponte, wyspa położona na wsch. od Grecyi środk.; adi. Euboïcus 3. eubejski; Eub. Anthedon O A. leżący naprzeciw Eubei, E. urbs = Kumę, osada eubejska; stąd: E. carmen wieszczba Sybilli kumańskiej.

Eubülëus, ei, m. (EißouXeiig) E., jeden z Dyoskurów Ci.

Euclïdës, is, m. (EùxXetSïjç) Euklides 1) archon ateński z г. 403, który przywrócił ustawę Solona; 2) założyciel szkoły megarejskiej, uczeń Sokratesa, usiłował naukę Eleatów pogodzić

(E’jpuueSwv)

z nauką Sokratesa; 3) matematyk a-lexandryjski, żył ok. r. 300 po Chr.

Eudoses, um, и C. Eudusii, drum,

m. E., lud na półwyspie duńskim.

Euganei, órum, m. Euganejczycy, szczep, który mieszkał w okolicy Padwy i Werony.

Euhëmerus, i, m. (Et%*poę) E., filozof z Agrygentu (ok. r. 810), który usiłował mity greckie wytłómaczyć w sposób realistyczny.

Eumenës, is, m. (Eiuiwję) E. 1) wódz Aleksandra W., po jego śmierci namiestnik Kapadocyi; 2) król Pergamu (197-159).

Eumenides, um,/. (EùjieviSsç = życzliwe. łaskawe) Eumenidy (eufemistyczna nazwa furyi).

Eumolpidae, arum, m. Eumol-pidzi, rodzina kapłańska w Atenach, rzekomo pochodząca ód Eumolpa; zob. nast. wyraz.

Eumolpus, i, m. (ЕйцоХло;) E., imię kapłana, który według podania przybył z Tracyi do Attyki i tam zaprowadził kult Demetry i misterye eleu-zyńskie.

eunüchus, i, m. (eûvou-/oç — strzegący łoża, tj. dozorca kobiet w serajach wschodnich) eunuch, rzezaniec; EunGchus, i, /. {sc. Mbula) tytuł ko-medyi Terencyusza.

Euphorbus, i, m. (Euaopßo;) E., Tro-janin, syn Pantoosa, którego dusza przeszła w Pitagorasa, według twierdzenia tego filozofa.

Euphoriön, ónis, m. (Eù»opiwv) E., poeta z Chalkis (ok. r. 250 po Chr.) bibliotekarz króla syryjskiego Antyo-cha W., autor pełnych niejasności poezyi epicznych, elegij i epigramatów.

Euphrates, is, m. dziś Frat, Eufrat, rzeka w Mezopotamii; przen. u F=Partowie, jako mieszkający nad brzegami tej rzeki.

Eupolis, idis, m. (acc. -lin, ЕияоХц) E., poeta staroświeckiej komedyi w A-tenach, nieco starszy od Arystofanesa.

Euripides, is i i, m. (EùpcnîSrjç) E., tragik grecki, ur. w Atenach w r. 480, umarł w Peli, na dworze Archelaosa, w r. 405. Jego tragedye, z których 18 jeszcze posiadamy, wstrząsały widzów do głębi, ale ich rozwiązanie jest często nieumotywowane akcyą.

Eurlpus, i, m. (Euptnoę) 1) cieśnina; mianowicie cieśnina między Eubeą a lądem stałym, Euryp; 2) jako imię posp. kanał, rów.

Europa, ae, łub Europe, es, /. (Ейршттт)) 1) Europa, która według stà-roż. sięgała pierw, aż po morze Kaspijskie, później Azowskie; 2) córka króla fenickiego Agenora i Telefassy, którą Zeus w postaci byka uprowadził z Sydonu na Kretę; adi. Euró-paeus 3. (Eijpwjraio:) europejski, pochodzący od Europy : E. dux O — Minos, syn Europy i Zeusa.

Eurôtas, ae, m. (Eùpwtaç) E , główna rzeka Lakonii, przepływająca przez Spartę i uchodząca koło Gythium do zatoki lakońskiej (dziś. Basilipotamo).

eurus, i, m. (sopoę) wiatr połudn. wschodn., przynoszący deszcze i burze; adi. euröus 3. połudn.-wschodni.

Euryalus, i, m. (EùpoaXoç) E, Tro-janin, syn Ofeltesa; и V podejmuje z Nisusem niebezpieczną wyprawę przez obóz Rutulów.

Eurybiadês, is. m. (EipußiäSrjt) E., wódz spartański, który dowodził flotą grecką w wojnie przeciw Xerxesowi w r. 480.

Eurydice, es, zlatynizowane : Eu-rudica, ae, f. (Eùptoï/.rt) Eurydyka, żona Orfeusza, który po jej śmierci udał się po nią do Hadesu. Oddano mu ją, ale pod warunkiem, że się na nią nie obejrzy przed wyjściem z podziemia. Orfeusz jednak obejrzał się, a wtedy Eur. zniknęła mu na zawsze.

Eurymedon, ontis, m.

E., rzeka w Pamfilii, nad której ujściem odniósł Cymon w r. 469 zwycięstwo nad Persami; także imię męskie 0.

ordinem rectum evagans H; 3) rozbiegać się, prsen. rozszerzać się; 4) wojsk. : wykonywać obroty na skrzydłach, zbaczać.

Eurymidës, ae, m. Eurymida, wieszczek Telemus, syn Eurymosa.

Eurynomë, ês, f. (Eùpovôfxrj) E., matka Leukotei, córka Okeanosa.

e-valeo 2. ui (valere) zdołać, po-

e-valesco 3. ëvalui (incoh. do eva-

Eurypyius, i, m. (EùpüjruXoî) E., 1) król na wyspie Kos, syn Pozejdona trafić, i Astypalei, zabity przez Heraklesa;

ëvalidus 3. bardzo mocny.

Evan, eob: Euan.

Evander, eob. Euander. ë-vânesco 3. evânui (vanus) zni

2) syn Euemona z Ormenion w Tes- 1ère) wzmocnieć, spotężnieć. salii, jeden z dowódców pod Troją.

knąć, zmarnieć, rozpłynąć się; o winie: zwietrzeć.

Erysthéus, i, m. (Eùpua&sûç) E., król Myken, syn*Stenelosa; na jego rozkaz wykonał Herakles swoich 12 prac; zabił go Hyllos, syn Heraklesa.

evanidus 3. niknący, znikomy, ëvasti, H = evasisti od evadere,

Eurytus, i, m. 1) E. książę Ojchalii w Tessalii (?) w Euboji (?); o jego córkę,

e-vasto 1. całkiem zniszczyć, spu-

Iolę, starał się Herakles, który strącił również jego syna Ifitosa z murów Ty- gdeie eob. rynsu, za co musiał pójść w służbę do Omfali; 2) imię Centaura; patron. stoszyć.

ë-veho 3. exi, ectum, 1) wywozić: omnia ex fanis e. ; takie wywozić, Euterpë, ës, /. (Eù-^pj»)==rozwesela- w pass. wyjechać na górę : in collem jąca) E., imię Muzy poezyi lirycznej, carpento; 2) podnosić, wynosić: illos Eutrapelus 3. (euTpetJreXoę=zwinny)    evexerunt pericula sua ad consulatum

cognomen P. Volumniusa, stron- Г doprowadziły; 3) w pass. a) wyjechać, wypłynąć: extra aciem--e,, in euxïnus 3. (eSSeivos) gościnny; eu- altum e., ex Piraeo eloquentia evecta femistycznie o hiegościnnem morzu est Ci wyszła; b) unosić się, za da-Czarnem; takie samo EuxTnus (sc.    leko się posuwać : spe vana evectus L.

pontus) morze Czarne.

Eurytis, id is, f. Eurytyda, córka Eu-rytosa I. = Iole.

nika Antoniusza.

ë-vello 3. velli, vulsum, 1) wy-ё-vädo 3. väsi, väsum (vadere) I.    rwać; 2) usunąć, zniweczyć: consules

intr. 1) wyjść, wychodzić, dostać się    ex fastis Ci.

(takie na górę): ad summi fastigia ë-venio 4. vëni, ventum, 1) wyjść, culminis V; skąd? abl., ewykle e praep.;    (o losie e urny) dostać się w udziale,

2) wymknąć się, ujść; 3)preen, wyjść    przypaść: provincia e.; 2) wypaść:

na co, wypaść: nescio, quo haec e-    féliciter e.; 3) zdarzyć się, trafić się

vasura sint Ci jak to wypadnie; 4)    (o wypadkach będących wynikiem na-

wyjść na co, zostać czem: qui orato-    turalnego biegu reecey).

ëventus, üs, m. (evenire) 1) wynik, omnemque vide- skutek; 2) koniec, takie koniec iycia; ar evasisse viam F; 2) wyjść (na górę): 3) przypadek; 4) los. sic fata gradüs evaserat altos F; 3) u)ść, umknąć: pestem belli F. e-vagor 1. atu s

wałęsać się; 2) wybiegać poza co, przechodzić granice czego: licentia

Słownik.

res evadere non potuerunt Ci; II. tr. ëventum, i, n. (evenire) 1) wynik; P przejść (= dojść do końca, a takie 2) zdarzenie, wypadek. przejść na drugą stronę) : amnern haud difficulter evadit T.

sum

Evënus (ewykle Euënus), i, m. (Eu-tjvoç) E., 1) rzeka w Etolii w pobliżu (vagari) 1) Kalidonu ; 2) król etolski, którego córkę Marpessę porwał Idas; w pogoni za nim wpadł Ewenus do rzeki, któ-

20

ë-vestlgatus 3. (vestigare) wyśledzony.

ra od niego wzięła imię; stąd adi. E-vënïnus 3. z nad Ewenu.

ë-verbero 1. uderzać o co, bić: cineres alis O strząsać.

ë-vergo 3. wylewać: montes nul-los rivos evergunt L.

ëverricuîum, i (everrere) miotła; preen, quod unquam huiusce modi e. in provincia fuit? Ci (gra wyrazów: everriculum o Werresie).

ë-verro 3. verri, versum, wymieść; preen, fanum eversum Ci zrabowana.

ëversio, ônis, /. (evertere) 1) wywrócenie, obalenie: columnae; 2) zniszczenie: rei publicae.

ëversor, óris, ж. (evertere) burzyciel, niszczyoiel.

ë-verto 3. verti, versum, 1) wywrócić, obalić: eversa pharetra wywrócony, a wiec próżny; preen, zniszczyć, zrujnować, wyzuć z majątku; 2) wzburzyć: ëvertit aequora ventisF.

Evias i Euhias, eob. Evoe. ë-videns, tis (part, do evideor) 1) wpadający w oczy, widoczny; 2) o-czywisty; adv. evidenter.

ëvidentia, ae, f. (evidens) wyrazistość, jasność (= gr. ivdp-yeta Ci).

ë-vigilo 1. czuwać nocną porą; preen, libros evigilare O nocami wypracować; intr. in quo evigilarunt curae meae Ci zaspać mi nie dały, nad czem troskliwie czuwałem.

ë-vllesco 3. vîlui (por. vilis) stać się pospolitym, stracić wartość.

ë-vincio 4. nxi, nctum, przewiązać, uwieńczyć: suras (acc. gr.) evinc-ta cothurno V w koturnach na nogach.

ë-vinco 3. vïci, victum, 1) zupełnie zwyciężyć : platanus evincit ulmos H wypiera, (navis) haec (litora) évinçât O niech zdoła minąć, amnis evincit moles V przerywa; 2) przeprowadzić coś, dokazać ; 3) przekonać, skłonić, zmiękczyć: .donis e., także wykazać, dowieść: si ratio evincet pue-rilius esse amare H.

ë-viscero 1. (viscera) pozbawić skóry i tak mięso żywe z wnętrznościami obnażyć, rozszarpać.

ëvitâbilis, e, dający się uniknąć: non e.; nieunikniony, nieuchronny.

ë-vïto 1. uniknąć, ujść: meta rôtis evitata H wyminięta.

Evius, eob. Evoe. ëvocâti, orum, ж. eob. evoco 2, a. evocator, öris, ж. (wywołujący bunt) burzyciel.

ë-voco 1. wywoływać: 1) włość. praedae cupiditas multo longius evo-cabat C wiodła, popychała, proavos sepulcris e. O, ad pugnam e. wyzywać; 2) preen, wywołać, wzbudzić, nęcić; a) powoływać: kogoś do siebie, świadków, żołnierzy; stąd ëvo-cati, orum, ж. weterani, których w razie niebezpieczeństwa napowrót powoływano do służby; mieli oni rozmaite ulgi w służbie, podczas marszu jechali zwykle konno i mieli rangę centuryonów; b) powołać, wydobyć: Deiotarus nostram.familiam e tenebris in lucern evocavit Сг.

evoe i eùhoe (gr. eùoQ okrzyk radosny Bachantek; stąd: Evius * Eu-hlus, ii, ж. przydomek Bakchusa, i Evias i Euhias (adis) /. = menada, bak eh antka.

ë-volo 1. 1) wylatywać, wzlatywać, wznosić się ; 2) preen, wybiedz, wypaść : rus ex- urbe e. Ci zrobić wycieczkę; 3) oddalić się, uciec, zbiedz, wymknąć się.

ëvolütio, önis, /. (evolvere) roztoczenie; o ksiąśce (ewoju) rozwinięcie, otwarcie, czytanie, wertowanie.

ë-volvo 3. volvi, volütum, I. wytoczyć, przetoczyć, przewinąć: 1) właśc. per humum evolvuntur T tarzają się po ziemi ku wyjściu, debuerant fusos evoluisse meos O doprząść do końca, conatur iactas evolvere silvas O zrzucić z siebie; o wodzie: wlewać: in

mare se Xanthus evolvit V wpada: dowiadywać sie itp.: z, od: ex aera-

2) wydobyć: se ex his turbis T; 3) rio accipere; b) przy całości, z której wyprzeć, wyzuć, pozbawić: alqm ex tylko część ma się na myśli: z; pars praeda; II. roztaczać, rozwijać: ve- ex Rheno C ramię Renu; vir ex eo-stem, librum, se anguis e.; preen, wy- dem studio Ci tego samego zawodu; jaśniać, przedstawiać: naturam rerum c) przy materyi: z; domum ex aerario omnium e. Ci, gelidis haec evolvisse aedificare Ci na koszt skarbu; d) przy sub antris V rozważać.    stanie, który się na inny zamienia: z;

ëvolsio l. ëvulsio, önis, f. (evel- me arcem facere ex cloaca Ci z igły wi-lere) wyrwanie.    dly ; nymphas e navibus esse iusse-

ex quo fit, factum est etc.; Demetrium ex republica darum: wskutek zasług około rz.; timor ex imperatore: przed; czasem = według, stosownie do: ex pacto, ex foedere etc.; f) przy stano

ë-vomo 3. vomui, vomitum. wy- rat V zamienił okręty w n. ; e) przy pluć, wymiotować; przen. wyrzucić, przyczynie: z, wskutek; szczególniej: wyzionąć: orationem in alqm e.

ë-vulgo i ëvolgo 1. 1) podać do wiadomości ogółu, rozpowszechnić, ogłosić; 2) wyjawić, poświęcić: pu-dorem.

wisku, z którego się wychodzi: z, ze względu; często: na korzyść: magi-stratum e re publica gessit Ci-, rebus ex

ëvulsio, zob. ëvolsio. ex stąd ë (podstawna forma ec, zachowana jeszcze niekiedy np. ec-fundo H, — gr. ex ; stąd ex jak abs obok    sententia peractis Ci według życze-

ab, obs obok ob) w złożeniu ë przed    nia, po myśli; ex usu est CiC przy-

płynnemi, słabemi oraz i, v, zresztą    nosi korzyść; g) w wyrażeniach adwer-

ex, tylko przed f assymilacya np. effu-    bialnych: ex parte: częściowo; magna

gio; jako osobny wyraz bez różnicy    ex parte: po większej części; ex imex i e, tylko przed samogłoskami nigdy    proviso: niespodzianie; ex adverso, e

e. I. adwerbialnie w złożeniu: l) = wy:    contrario: przeciwnie; e regione Ci

a) (ze środka na zewnątrz) np. exire,    naprzeciw; e vestigio: natychmiast;

educere; b) (z dołu na górę) evolare,    ex professo: wyraźnie; 3) o czasie:

exstruere itp.; c) (do przeciwnego sta-    a) od czasu, od; b) po: ex imbri... se-

nu) evertere, także roz- exarmare;    rena prospicere Ci; multi ex fuga se

effrerrus, wy-rozuzdany ; podob. effe-    in templum coniecerant L w ucieczce;

minare, zamienić mężczyznę w ko-    ex itinere aggredi hostem: po drodze;

bietę, zniewieścić; d) (do końca, cał-    diem ex die CCi z dnia na dzień; a-

liud ex alio LCi jedno po drugiem. ex-acerbo 1. rozgoryczyć, oburzyć, prepozycya:    rozdrażnić: odium exacerbatum L

1) o przestrzeni: a) ze środka na ze- gwałtowna.

wnątre: z; b) z góry na dół: z; c) ex-actio, önis, /. (exigere) 1) wy-3 <lo*u d° Obry: z; d) o kierunku: pędzenie: regum; 2. a) wybieranie, skąd.-', z, od; często w polskiem inna ściąganie, pobór (np. podatków); przen. prep.: ex vinculis caùsam dicere Ci e. operum publicorum Ci nadzór nad W wiQzach, laborare ex pedibus Ci na wykonaniem ; b) podatek: exactiones nogi; referre victoriam, triumphum ex alquo: my »nad« kimś; e) chodzeniu

kiem) ebibere, evincere, evenire itp

2) wzmacniająco: bardzo: ecdurus, evalidus exacerbatus; II.

illicitae T.

o po-

• z; soror ex matre C siostra przyrodnia (z tej samej matki); 2) przenośnie

ex-actor, öris, m. 1) człowiek, który wypędza: e. regum; 2) poborca; przen. e. promissorum L zmuszający do • a) przy słowach: brać, dotrzymania; 3) wykonawca: supplied.

20*

ex-actus 3. zób. exigo. ex-acuo 3. acui, acutum, 1) wyostrzyć; 2) przen. podniecić, rozjątrzyć.

ex-adversunu ex-adversus, praep.

z acc. (wprost) naprzeciwko.

ex-aedifico 1. -wybudować, zbudować.

ex-aequätio, onis, f. zrównanie, ex-aequo 1. zrównać: laborem e.; dorównać: e. alqm., facta dictis ex. S zgodnie przedstawić.

exaeresimus 3. (EVp<kt[iog, dający się wyjąć) przestępny: dies Ci.

ex-aestuo 1. wyburzyć, się, wybuchać: ignis laesus O.

ex-aggerätio, onis, /. podniesienie: animi Ci.

ex-aggero 1. 1) nagromadzić; 2) podnieść: animum virtutibus; 3) zbytecznie wynosić, w zbyt dobrem przedstawiać świetle, przeceniać: sextulam suam Ci.

ex-agito 1. 1) wypędzać, ścigać, prześladować: exagitatus a cuncta Graecia; prsen. niepokoić, dręczyć: quaestio exagitat alqm; 2) ganić, wyszydzać: ex. fraudes; 3) wzburzyć: sedi-tionibus rem pub.; podburzyć: plebem. ex-albësco 3. albui, zblednąć, ex-ämen, inis, n. (ex-agmen por. agere) 1) rój, gromada: apium; 2) języczek u wagi, wskazówka;, przen. badanie, roztrząsanie: examina lęgu m O.

ex-ämino 1. (examen) odważać: (aër) tamquam paribus examinatus ponderibus Ci znajdujące się w równowadze ; przen. rozstrząsać, badać, rozważać: verum ex.

ex-anclo 1. i ex-antlo (por. àvcXéîv, wyczerpać) znieść, wycierpieć, exanguis, zób. exsanguis. ex-animätio, ônis, f. (exanimare) pozbawienie tchu; przen. przerażenie.

ex-animis, e i ex-animus 3. (ex* anima) pozbawiony tchu, na pół żywy, umarły; prsen. przerażony.

ex-animo 1. 1) pozbawić tchu, u-trudzić: cursu exanimatus; 2) przerazić, oszołomić: mętu; 3) pozbawić życia: ex. querellis H dręczyć, ex-animus, zob. exanimis. ex-antlo, zob. exanclo. ex-ardësco 3. rsi, rsum, zapłonąć, rozgorzeć, zapalić się; ml. i przen. bellum, wybuchnąć; dolor ossibus, przenika; in seditionem exardescere, dać się porwać.

ex-äresco 3. ärui, wyschnąć; przen. zniknąć.

ex-armo 1. rozbroić. ex-aro 1. 1) wy orać; prsen. poorać : rugis frontem ; 2) zyskać [za pomocą uprawy roli): X medimna ex iu-gero ; 3) (poorać tabliczkę woskową rylcem) pisać: libr um.

ex-aspero 1. (asper) 1) uczynić szorstkim; przen. a) wzburzyć: mare;

b) w pass. zdziczeć L; 2) zniecierpliwić, rozjątrzyć: criminibus animum.

ex-auctöro 1. odprawić ze służby wojskowej.

ex-audio 4. 1) usłyszeć; 2) wysłuchać, np. preces: próśb; verba non exaudita Cethegis H nieznane.

ex-augurätio, ônis, f. {zdjęcie święcenia auguralnego) znieważenie (sprofanowanie).

ex-auguro 1. (zdjąć święcenie au-guralne) sekularyzować, znieważyć.

ex-caeco 1. oślepiać ; przen zatkać, zatamować: venas in undis, flumina excaecata 0 bezwodne.

ex-candescentia, ae, f. wybuch gniewu, uniesienie.

ex-candësco 3. candui, zapłonąć (gniewem).

ex-canto 1. czarami coś sprowadzić.

ex-carnifico 1. zakatować, zamęczyć.

ex-cavo 1. wydrążyć, wyżłobić, ex-cëdo 3. essi, essum, 1) intr. a) wyjść, oddalić się urbe i ex urbe; przen. e pueris z dzieciństwa, e vita

łub bee dodatku umrzeć, e proełio ujść wybierać; preen, wyciągi czynić, wy-z pola bitwy; palmä exe. zrzec się na- łączyć, grody; b) wychodzić poza co, wystawać: clades tantum excessit pamiętna wyjście z życia, śmierć; 2) dygresja, była; pugna in annum Flaminii non zboczenie T dial. excedit L nie da się przenieść; pau-lum exc. ad enarrandum L odchodzą jędza, od przedmiotu celem!..; c) dojść do

excessus, us, 1) wyjście; preen.

ex-cetra, ae. f. waz , preen, żmija,

ex-cidium, ii, w, (excidere) upadek,

ex-cido 3. cidi (cadere) 1) wypaść;

czego: eo laudis; res in certamen exc. ruina, zniszczenie, zagłada, przechodzi w ...; 2. tr .a) opuścić: ur-

bem Ц b) przekroczyć: modum; ex- skąd? abl., takie de; excidit vox: dał cessisse iam pridem equestre fasti- się słyszeć; excidit ilia mętu O upa-gium T wznieść się nad stanowisko dla; excidere ausis O nie dopiąć celu;

rycerza.

ex-cellens, tis eob. excello, ex-cellentia, ae (excellens) f. 1) odznaczenie się, wybitność, wybitne sta- mięci, zapomniałem; 4) wyrodzić się, nowisko; 2) zaleta, znakomitość, wyż- przejść w co: in vitium libertas H. szość.

2) uciec, umknąć, wymknąć się; włość, i preen, vox ore ; 3) zniknąć: spes : excidit, ut peterem... O wyszło mi z pa-

ex-cîdo 3. cidi, cisum (caedo) 1) ex-cello 3. bee perf. i sup. góro- wyciąć, wyrąbać, wyłamać: portas; wać, celować, odznaczać się, odszcze- 2) wydrążyć: pelta excisa O wycięte gólniać się; ceetn? abl.; nad kimś, od po obu stronach tarcze Amazonek; kogoś dat. plur., takie inter, praeter, 3) zniszczyć, zburzyć, zniweczyć, za-super e асе.; partie, pr. ex-cellens, trzeć; o ludeiach: w pień wyciąć, tis, 1) wyniosły; 2) znakomitj% celujący, wyborny odznaczający się: al-quä re l. in alquä re; adverb, excel-lenter, wybornie, znakomicie; excel-sus, a, um (właść. part perf. pass.) 1)

wyniosły, wysoki; 2) preen, wzniosły; cursu pastorum exc. L wywabiony; jako subst. excelsum, i, n. wysokie (milites) mercede exciti: zaciężni ; An-stanowisko, godność: in excelso aeta-

ex-ciao 2. exclvi (cii) citum, takie ex-cio 4. (por. gr. xtvétv) 1) wyciągnąć, wywabić ; skąd? abl. 1. prep. ; exc. [(ex) somno]: zbudzić; 2) wywołać, powołać (takie na pomoc) ; Eu ander con-

tern

agere S, cuius opes in excelso sunt: doszła do szczytu.

excelsitäs, ätis (excelsus) wzniosłość, wyniosłość.

ex-cel sum, i, eob. excellô. excelsus, a, urn, eob. excello.

tiochus in Graeciam exc. L spowodowany do wyprawy; 3) wzburzyć, rozdrażnić, spowodować; tellus exc. tremit V wstrząśnięta.

ex-cipio 3. cëpi, ceptum (capere)

1) wyjąć, wydobyć, preen, zrobić wyjątek, zastrzedz, wymówić sobie: 2) ex-ceptio, önis, f. (excipere) 1) wy-    chwytać: amicum labentem; sangui-

jątek, zastrzeżenie, ograniczenie; 2)    nem paterä; tela clipeo zasłaniać się;

zarzut (w sądownictwie).    tela omnia unus excipitif jest celem;

ex-cepto 1. (freąu. do excipere) 1)    vulnera exc.: odnieść; porticus exc.

Cceęsto) brać na siebie: singulos excep-    Arcton H leży na północ; litteras

tans in murum extulit С; 2) brać    nrzejąć; sermonem: podsłuchać; sły-

w siebie, wdychać: auras F.    szeć; preen, wytrzymać: impetum, do-

... ex cerno 3. crëvi, crëtum, wydzie-    trzymać placu; 3) wziąć na siebie,

ic, odłączyć: haedos V!    przyjąć: equus regem, labores, fugien-

ex-cerpo 3. psi, ptum (carpere)    tes; sententiam gravius T zrozumieć;

czenie.

w enace. niepreyjaenem: uderzyć ; prin-cipio Phalerim exc. F, excipit in latus F trafia w bok; casus alqm exc.: trafia, dotyka; bellum alqm exc.: czeka; ⁻4) a) przyjąć, kontynuować: gen-tem; b) następować: hiemem aestas exc.; także beedodatku: annus turbu-lentior exc. L\ preen, mówić po kimś; hune Labienus exc. C.

ex-cisio, onis, f. (excïdere) znisz

ex-cito 1. ( frequ. do exciëre) 1) wypędzić, wystraszyć; 2) wywołać, (po-) przywołać, zbudzić: sopitas ignibus aras excitât F roznieca ogień tlący się; 3) podnosić, wzniecać, pobudzać: vapores ex aqua; turres wznosić; mae-stum senem pocieszyć; ignem, discor-diam; ad virtutem alqm.

ex-cIämätio,önis, f. (exclamare) 1) wykrzyk; 2) zdanie, sentencya.

ex-clâmo 1. wykrzyknąć, zawołać, wywołać.

ex-clQdo 3. lüsi, lüsum (claudere)

1) wykluczyć, niedopuścić; 2) usunąć, powstrzymać; 3) (wojsk.) odciąć.

ex-cögitätio, önis, f. (excogitare) przemyślność, zdolność do pomysłów

l. wynalazków.

ex-côgito 1. wymyślić, wynaleźć, wpaść na myśl, wyrozumieć.

ex-coIo 3. lui, ultum (colere) 1) starannie uprawić l. obrobić: lanas rudes O: 2) preen, wykształcić, uszlachetnić : animos doctrinä; 3) czcić, służyć komu O, Ep. ex Ponto.

ex-coquo 3. oxi, octum (coquere)

1) (wygotować) przetopić: arenam in vitrum; 2) (preee ogień i roegreanie) usunąć: vitium agris; 3) wysuszyć terram.

ex-cors, dis (cor) (wlaśc. bee serca; ale jako siedeiby roeumu) bez rozumny, głupi.

ex-crëmentum, i, n. (excernere) wydzielina; excr. oris, ślina.

excrësco 3. crëvi, crëtum, wyrastać, excrëtus 3. eob. excerno.

ex-crucio 1. (crux) 1) męczyć, torturować; 2) dręczyć, martwić.

ex-cubiae, arum f. (excubare: leżeć, spać na zewnątrz) straż; preen. czujność: o excubias tuas! Ci.

ex-cubitor, oris, m. (excubare) strażnik, żołnierz na straży.

ex-cubo 1. cubui, cubitum, 1) leżeć, spać (posa domem)] 2) odbywać straż, czuwać: ad opus exc. C i w nocy nie odstępować; Cupido in genis puellae H czycha.

ex-cüdo 3. cüdi, cüsum, 1) wykuć ferrum, wykrzesać scintillam; 2)рггеп. wysiadać: pullos ex ovis; 3) (wlaśc. sapomocą kucia) wypracować, wytworzyć: ceras z wosku komórki; librum. ex-culco 1 (calcare) udeptać, ubić. ex-curro 3. cucurri, cursum, 1) wybiegać paeninsula exc., oratio longius exc. odbiega za daleko: animi exeur-runt Ci opuszczają ciało; virtus ex-currere potest ukazać się; 2) wycieczkę czynić; włość, i wojsk.

excursio, önis, f. (wybieganie) i) wycieczka: excursiones invicem fieri L] 2) natarcie najazd, napad C. N\ preen, gwałtowne wystąpienie w mowie: haec est prima orationis excursio Ci.

ex-cursor, ôris, m. (excurrere) szpieg.

excursus, üs, m. 1) wybieganie, wycieczka; 2) napad, najazd, wylatywanie: apum e. F.

ex-cüsäbils, e, (exeusare) przeba-czalny, dający się uniewinnić.

ex-cüsätio, önis, f. (exeusare) 1) uniewinnienie, wytłómaczenie; 2) wymówka, powołanie się.

ex-eüso 1. (ex i causa por. accu-so) 1) uniewinnić, usprawiedliwić: se alicui l. ap. alqm l. de alqua re, takie alqud; 2) powoływać się na co, u-niewinniać się czem: morbum; 3) wymiawiać się od czego, odmówić czegoś: reditum Aggripinae T , w pass, w enace. medyal.: oui se excusari mal-

czego.

let uwolnić się, wymówić się od

ex-cutio 3. cussi, cussum (quate-re) 1) strząsnąć: crinem flagrantem, zrzucić: cervice securim, equitem; hasta clipeo excussa V odbija się ; 2) wytrząsnąć, wyrzucić: metum de corde; fundis lapides; cursu spędzać z drogi; pass. wypaść: magister excutitur; navis excussa magistro, z którego wypadł sternik; somno wyrwać ze snu; przen. a) wypędzać, pozbyć się: scep-tris excutere ; onus visceribus О ; deum pectore; b) wyrwać: agnam ore łupi;

c) wywołać sudorem; 3) wstrząsać: leo cornantes toros; przen. bracchia wyciągać; rudentes rozwijać; 4) przetrząsać, przeszukiwać, badać: fréta.

ex-edo 3. ëdi, ësum, zjeść, pożreć; przen. zniszczyć, udręczyć-; exësus 3. zjedzony; przen. wydrążony, wypru-chniały: arbor.

exedra, ae (èÇs'ôoa) »siedzenie zewnętrzne««, półkolista nisza, kończąca krużganki do przechadzki w gimna-zyach, zaopatrzone ławkami, miejsce pogadanek i rozpraw filoz., exedra; przen. miejsce do rozmowy w domach prywatnych, salon.

exemplar, àris, n. (exemplum) 1) odpis, kopia; 2) wizerunek, obraz; 3) przykład, wzór: exemplar dedecoris T typowa.

exempläris, e (exemplum) odpisany; jako subst. w T. hist, odpis.

exemplum, i, w, (eximere) 1) »wyi-raek«, próbka: 2) odpis, kopia; także dosłowne brzmienie: tabulae eodem exemplo C; 3) wzór: modła, przykład; przen. (przykładna) kara: meritus no-vissima exempla Mithridates T zasługujący na jaknajprzykładniejszą karę.

ex-eo 4. 1) intr. a) wyjść; skąd? ² nbl.l. praep. castris; ex urbe; nave wysiąść; nulla potestas hinc exire V, vivum exire Ci ujść; Nilus exit wpa-a; urceus exit Vpowstaje; sacrum exit m ^a*endas O przypada; ale: exeunte hieme przy końcu; podobnie: dies in-dutiarum; o losie: senatores, qui Verre sortiente exirent Ci na których los padł, fama exit rozchodzi się; b) wyruszyć in aciem; c) wystąpić: amnis exit (= exiit) V, e patriciis, de (e) vita nmrzeć, fons exit solo wytryska; d) wznosić się arbor stirpibus ab unis V, colles O wyłaniać się, vites V wspinają się; 2) tr. poetycznie; a) przekraczać: modum, valles Avernas V, lubri-cum iuventae T; b) uniknąć tela Y, vim viribus V gwałt odpiera gwałtem, exequiae, exequor, sob. exsequiae. ex-erceo 2. cui, citum (arcere) 1) ćwiczyć corpus; 2) wykonywać, zajmować się; mian. o czynnościach zawodowych'. artem, medicinam ; metalla górnictwem, armorum officinam T fabrykę broni prowadzić; iudicium, vec-tigalia; poet, choros exercere prowa-dzić, vices exercet V naprzemian spełnia służbę, odium exer. okazywać, victoriam dać uczuć, diem exerc. pracę dzienną, ferrum obrabiać, antiquas telas prząść jak dawniej, arma contra patriam T podnieść; podobnie: agrum uprawiać, orać; 3) w ruch wprawiać: lurbinem atria cireum V rozpuścić, fluraen aquas, auster undas; 4) niepokoić, doświadczyć, dręczyć: Venus exercita curis, fatis exercitus, poenis exercentur V.

ex-ercitätio, onis (exercitare) f. 1) ćwiczenie, wprawa; 2} wykonywanie, popełnienie.

ex-ercitätus 3. sob. exercito. ex-ercitium, i. n. (exercitare) ćwiczenie (wojskowe).

exercito 1. (frequ. do exercere) wyćwiczyć; exercitätus 3. 1) wyćwiczony, doświadczony z abl. lub in.; 2) znękany, udręczony.

exercitus, fls, m. (wlaśc. ćwiczenie od exerceo) 1) wojsko; mian. lądowe w przeciwstawieniu do floty: classe et exercitu, l. piechota w przeciwstawieniu do jazdy: exercitum continuit, e-

ziew.

czony.

chęta.

questri proelio contendit C; prsen. zgraja, tłum: exercitus Clodianus Ci exhaeresimus sob. exaeresimus. exhälätio, önis f. (exhalare) wy-

ex-hälo 1. wyzionąć, wydać z siebie: terra nebulam, crapulam exh. wytrzeźwieć, animam exh. lub samo exh. umrzeć.

ex-haurio 4. hausi, haustum i) wyczerpać, wypróżnić: aerarium, po-culum, humum wykopać; 2) oddalić, usunąć: sentinam rei publicae Ci: 3) przeżyć, przenieść, wytrzymać labores. ex-hërëdo 1. wydziedziczyć, ex-hërës, ëdis (heres) wydziedzi-

ex-hibeo 2. bui, bitum (habere) 1) przedstawić, dostawić: testem ; 2) okazać: promissa exhibent fidem 0 spełniają się; spowodowrać, sprawić: mo-lestiam, viam tutam; 4) dozwolić: li-beram contionem L.

ex-horresco 3. horrui, zadrżeć, przestraszyć się.

ex-hortätio, önis, f. (exhortari) za

ex-hortor 1. zachęcać, zagrzewać, ex-igo 3. ëgi, actum (agere) 1) wypędzić: reges, в аЫ. 1. praep ; Hebrus exigit aquas 0 wlewa, agrorum fruc-tus ex... wywozić ; 2) przepędzić), wepchnąć: ensem per iuvenem przeszyć ;

3) a) ściągać, vectigalia; także dozorować Wyznaczoną pracę ; b) mierzjrć, badać : ad perpendiculum columnas Ci; nostra instituta ad (alia) L\ b) domagać się, dopytywać się ; 4) dokonać: monumentum wznieść; b) określić, postanowić; c) skończyć: dies ex-actus, hiems exacta, Iuppiter quattuor spatiis annum exegit: kazał mu się dokonywać, podzielił, dies mediam horatn ex. upłynęła połowra, aetatem exigere przeżyć; exactus 3. (skończony), dokładny, starannny, doskonały.

exiguitâs, atis, f. (exiguus) szczupłość, krótkość.

exiguus 3. (exigere) szczupły, mały, drobny, nieznaczny, słaby; exi-guum, i, n. troszka, chwilka: exiguo adsueta iuventus: przestająca na majem; adverb, exiguë.

ex-Ilis, e 1) cienkf, szczupły, mdły, wątły, chudy, słaby; 2) ubogi, nędzny: domus Plutonia, via O krótka: adv. exïliter.

exilium, i, sob. exsilium. exim, exin i exinde, stąd, potem, następnie.

eximius 3. (eximere) wyjątkowy, szczególny, niepospolity; adverb, exi-mië.

ex-imo 3. ëmi, emptum (emere) 1) wyjąć, ująć, wyłączyć: rem acervo, diem dicendo: zapełnić; 2) usunąć fa-mem; 3) uwolnić: (ex) servitute; później taksę s dat. T.

ex-inänio 4. wypróżnić, zrabować, spustoszyć.

ex-îstimâtio, ónis (existimare) 1) mniemanie, sąd; 2) reputacja, opinia, wziętość; 3):kredyt: homo sine existi-iûatione Ci, ex. debitorum C.

ex-ïstimo 1. (aestimare) 1) cenić, ocenić: operam alcuius; 2) uważać za со s podw. асе. : eum hostem ; tv pass, s podrv. nom.: uchodzić za co; także s gen.: eae leges populi Romani exi-stimantur uchodzą za dzieło Rz.; w abl. quäl, ea summa pudlcitiä exi-stimatur uchodzi za bardzo wstydliwą; podobnie alqm in numéro hostium ex. poczytywać za nieprzj’jaciela: 3) sądzić, sąd wydawać, mniemać: de alquo; acc. i nom. c. inf.

exitiäbilis, e (exitium) zgubny, szkodliwy; esasem s dat., także in alqm T.

exitiäiis, e (exitium) zgubny: gra tvyrasôtv: exitus exitiales Ci. exitiôsus H. (exitium) zgubny, exitium, ii, n. 1) koniec, zguba, zagłada, upadek, zniszczenie: ex. rei publicae Ci, exitio gravi if.

ex-itus, üs, ж. 1) wyjście: ex eo loco ;

e. po

czynić zarządzenia; 2) ozdobić, przystroić: domum.

insula exitus habet: dostęp ; erranti exi-tum dare drogę, ahgustus exitus por-tarum; 2) a) koniec (także życia): exitus belli; b) skutek, wynik: consilii.

ex-lex, lógis, nie związany prawem, bezprawny.

exodium, i, n. ($-<5&tov, demin. do eÇoSoç) exodyum, dodatkowa wesoła sztuczka teatralna, grana zwykle po dramatach poważnych.

ex-olesco 3. lëvi, lëtum (incoh. do exolëre, por. adolesco) zanikać, ustawać: exolescunt amictus Г wychodzą z mody; PPP. exolëtus 3. a) przeżyty, przestarzały; b) dorosły, dojrzały: puer Ci.

ex-onero 1. a) wyładować; colos 0 sprząść; multitudinem in proximas terras T wyprawić, pars laborum ex-oneratur T ująć; b) e. alqm alqua re: uwolnić, ulżyć.

exopto 1. pożądać, bardzo sobie życzyć; exoptätus 3. pożądany, ex-öräbilis, e, dający się ubłagać. ex-ordior 4. orsus sum, zacząć; exorsum, i, wstęp V; biernie przedsięwzięcie V.

exordium, ii, n. (exordiri) początek, wstęp.

ex-orior 4. ortus sum (u poet, także exoritur, exoreretur według 3 konj.)

1) podnieść się, powstać; o gwiazdach: wschodzić; 2) przen. powstać, ukazać się: discordia, Gyges rex exortus est Ci wystąpił jako król; edictum jawia się, amnis e. wypływa.

ex-ornätio, ónis, f. (exornare) o-zdoba, strój, przyozdobienie.

ex-orno 1. 1) zaopatrzyć: armis vicinitatem, classem = flotę przygotować do wojny, aciem uszykować; ob sol.

ex-ôro 1. a) wyprosić, wyblagać: alquid; b) uprosić, ubłagać: alqm. exors, sob. exeors.

ex-orsus, üs, m. (exordiri) początek.

ex-ortus, üs, m. (exoriri) wschód, ex-ôsculor 1. wj całować, exöstra, ae, f. (Щыатра od Èij<o&etv) przyrząd teatralny do dokonania zmiany sceny; eksostra: in exosträ helluari Ci publicznie.

ex-ösus 3. (PPP. do (ex)odi ее sna-cseniem csyn.J nienawidzący, niecier-piący: templa oculos exosa viriles V nieznoszące.

ex-pallësco 3. pallui, zblednąć; preen, lękać się H.

ex-pando 3. pandi, passum (rozpostrzeć), na oścież otworzyć.

ex-pavësco 3. pävi, przelęknąć się. expecto, sob. exspecto. ex-pectoro 1. (pectus) wydobyć (z piersi).

ex-pedio 4. (przeciwstawienie do impedire: włość. z więzów uwolnić)

1) uwolnić, wydobyć г abl. lub prep. (ex) laqueis; 2) (z trudem) zdobywać lub załatwiać: alimenta, rem; poet. disco expedito H wyrzucić; 3) wydobywać, przygotować: arma, naves; aditum ułatwić ; u T medyalnie: przygotować się; preen, wyłuszczyć, wyjaśnić, opisać: initia motus; tynieosob. expedit = jestkorzystnem: alei; podm. pronomin. id exp., albo inf. lub acc. c. inf.; u Tac. także ed. zamiar.; ex-peditus 3. 1) wolny, swobodny, mian. bez pakunku, gotów do walki (o żołnierzach); 2) wog. gotów, łatwy, wygodny; także skory, ochoczy: homo. ex-pedltio, ónis, /. wyprawa. ex-pello 3. puli, pulsum 1) wypędzić e abl. lub praep.; zatem odepchnąć; także exp. filiam odepchnąć; 2) wyrzucić: sagittam arcu, navem in litus, rotisque animäque 0 wyrzucił z wozu i pozbawił życia, segetes ex radicibus V wyrywać, se in auras expellere О ujrzeć światło dzienne; 3) odjąć, usunąć, pozbawić: dubitationem, vitam T odebrać sobie.

ex*pendo 3. pendi, pensum 1) odważyć; przen. rozważyć, osądzić: con-

wać: errata, scelera; 3) odwrócić (złe wróżby); 4) przebłagać (bogów), zaspokoić : famem, cupiditates. expiro, sob. exspiro. ex-piscor 1. wlaśc. wyłowić; prsen. wyśledzić.

silia ; 2) (odważyć pieniądze celem zapłacenia), zapłacić, wydać: expensum ferre alei aliquid zaciągnąć coś jako wydatek, wydać; prsen. zapłacić, ponieść karę, odpokutować.

expergëfacio 3. fëci, factum (por. expeigiscor) pass. expergëfïo, fieri, factus sum, zbudzić; tv pass, zbudzić się.

ex-pergiscor 3. perreetus sum, o-budzić się, ocknąć się, wlaść. i prsen. experiens, sob. experior. ex-perientia, ae, /. (experiens) próba, doświadczenie.

experïmentum, i, n. (experiri) doświadczenie, sposobność doświadczenia : maximum exp. Ci (na doświadczeniu oparty) dowód.

ex-perior 4. pertus sum 1) spróbować, doświadczyć, zbadać; 2) spróbować się, zmierzyć się (w walce); 3) (w sądzie) spór toczyć, prawować się, stawić się; experiens, tis, czynny orator, wytrwały : Ulixes ; expertus 3. doświadczony, wypróbowany.

ex-pers, tis (pars) nie mający udziału, wolny, pozbawiony: vinum expers maris H niezmieszane z wodą morską.

ex-peto 3. Ivi, ïtum I) trans. 1) dążyć: mare medium terrae locum e.; 2) pragnąć: laudem; 8) żądać, domagać się: auxilium; 4) starać się o co: principatum, poenaś exp. ukarać; II) intr. dotknąć, spaść na kogo: clades belli in alqm expetunt.

ex-piätio, önis, f. (expiare) przebłaganie, odwrócenie, oczyszczenie, expiacya.

ex-pïlatio, önis,/. (expilare) splon-drowanie, obdarcie, zrabowanie.

ex-plänätiOj önis, f. (od explanare) (wlaśc. wyrównanie) wyjaśnienie.

ex-plänator, öris, m. (explanare) wyjaśniacz, wykładacz: oraculorum.

ex-pläno 1. wyjaśnić, wyłożyć, dokładnie przedstawić : explanata vocum rmpressio Ci wyraźne wymawianie, ex-pIeo 2. plëvi, plëtum (por. ple-nus) 1) wypełnić, napełnić, zapełnić: paludem cratibus, locum militibus: obsadzić, officium; 2) (dopełnić), dosięgać, skończyć: XXXVII annos. e. talenti summam L; wynosi: centurias non expl. nie osiągnąć pełnej liczby głosów, quinque orbes cursu V prze-biedz; 8) uzupełnić: legiones, ad ex-plendam damnationem: uzup. liczby sędziów potrzebnych do skazania;

4) nasycić, zaspokoić: bovem frondi-bus, libidinem, animum explesse (=ex-plevisse) ultricis flammae (s gen. na wsór plenus); PPP. explëtus 3. zupełny, doskonały.

explëtio, önis, f-. (explere) uzupełnienie: naturae Ci.

ex-plicätio, önis, f. 1) rozwinięcie: rudentis; 2) wyjaśnienie: nominum; sposób wyjaśniania.

ex-plicätus, fls, m. wytłómaezenie, objaśnienie.

expHcätus 3. i explicitus 3., sob. explico.

łożyć, wyjaśnić, opowiadać: causam; taksę tłumaczyć: orationes; 3) załatwić, uskutecznić: negotia; fugam u-łatwić; 4) wywinąć: se laqueis, cap-tionem; uwolnić: Siciliam pericuiis cinctam Ci. PPP. jako adi.:

ex-plico 1. ävi, atum i (aie nie « Cic.) plicui, plicitum 1) rozwinąć, roz-ex-pïlo 1. splondrować, zrabować, łożyć: agmen, volumen, frontem wy-obedrzeć: genis expilat oculos 0 wy- gładzić, frondes rozpościerać; 2) wyrywa, wyłupia.

ex-pingo 3. pinxi, pictum, wymalować, przedstawić, opisać.

ex-pio 1. 1) oczyścić (coś skalanego zapomocą ceremonii religijnej);

2) odpokutować, naprawić, poweto-

pro-

ex-positlo, önis, /. (exponere) wy- gnanie, łuszczenie, wykład : summi boni Ci defmieya.

ex-pulsor, öris, m. (expellere) wyganiający; do tego fern, expultrix, ex-postulätio, önis, f. (expostulare) leis, wyganiająca Ci.

1) żądanie, prośba; 2) skarga, żal:

explicätus 3. a) uporządkowany: provincia; b) jasny, wyraźny: causa; explicitus 3. łatwy.

ex-plödo 3. lösi, lôsum (plaudere) wypukać, wygwizdać: histrionem; preen, odrzucić.

ex-plörätio, önis, /. (explorare) wy-wiadywanie się, szpiegowanie.

ex-plörätor, ôris, m. (explorare) szpieg, w pl. zwiady.

ex-plörätus 3., sob. nast ex-plöro 1. 1) śledzić, wywiady-wać się, dowiadywać się, badać, dochodzić; exploräto (abl. abs.) po zbadaniu; 2) upatrzyć, wyszukać: locum castris idoneum, fugam sposobność do...; 2) próbować: epulas, res se-cundae animos wystawia na próbę; explörätus 3. pewny, niezawodny; adv. explôrâtë.

ex-polio 4. (wygładzić), wykształcić, expolio 1. eob. exspolio. ex-pöno 3. posui, positum (u poetów takèe expostum) 1) wyłożyć: sea-las e rate, copias in collibus rozłożyć, urbes in litoribus expositae leżące, Sunion expositum wysunięte; preen. przedstawić: causam; 2) wysadzić (na ląd): milites, pueros; 3) wystawić na co: rem venditioni, vento, fides populo exp. stojąca przed oczyma; przedstawić, przedłożyć: vitam ad imitan-dum; preen, narazić: barbarie natio-nibus na napady; 4) opisywać, opowiadać, kreślić: omnem antiquita-tem N.

ex-portatio, onis, f. (exportare) wywóz.

ex-porto 1. 1) wynosić; preen, u-eunąć, wydalić; 2) wywozić.

ex-posco 3. poposci 1) domagać się (wydania); 2) żądać, błagać, sić usilnie.

ex-postulationem facere Ci wywodzić żale.

ex-postulo 1. 1) domagać się (czyjegoś wydania), żądać e acc., edaniem eam. lub г acc. c. inf.; 2) uskarżać się : alqm cum alquo = na kogoś przed kimś.

expressus 3., eob. nast. ex-primo 3. pressi, pressum (pre-mere) 1) wycisnąć: madidas comas, spiritum vinclo udusić się, obwiesić się, turres aggere wznosić, expressae aquae tryskające; preen, wycisnąć, wymusić, wymódz : pecuniam; 2) wyrazić a) plastycznie: imaginem in cera, vestis exprimens artus przylegająca; b) słowami wykładać, przedstawiać: libidines versibus; c) naśladować: patrem filius; preen, tłómaczyć: verbum verbo; expressus 3. wyraźny, dobitny, wyrazisty, widoczny; adv. expresse.

ex-probrätio, onis, f. (exprobrare) zarzut, wyrzucanie.

ex-probro 1. (probrum) wyrzucać, wyrzuty czynić: alicui aliquid, takèe e acc. c. inf.: officia wypominać, wymawiać.

ex-prömo 3. mpsi, mp tum 1) wydobyć: supplicia, voces, orationem wygłosić; 2) wyrazić, wyłożyć, okazać : crudelitatem, sententiam ; takèe в acc. c. inf. lub ed. pyt.

ex-pugnäbilis 2. (expugnare) mogący być zdobytym.

ex-pugnätio, onis, /. (expugnare) zdobycie, zdobywanie.

ex-pugno 1. a) zdobyć: urbem; preen, wymódz, uzyskać, przeprowadzić: coepta; takèe ed. eam.; b) zwyciężyć, pokonać: hostes; pertinaciam złamać<

ex-pulsio, ónis, f. (expellere) wy-

expuo, eob. exspuo.

ex-purgo 1. oczyścić: quae pote-    nać: alquem i absol.: in se L rzucać

runt satis exp. cicutae H wyleczyć    na siebie przekleństwo; PPP. takèe

ex-sectio, önis, /. (exsecare) wycięcie, wyrżnięcie.

ex-secütio, önis, f. (exsequi) wykonanie, załatwienie: negotii, ale exs.

z poetyckiego szalu; ргзеп. uniewin- biernie: exsecrata columna Ci. nić, usprawiedliwić.

Exquiliae, eob. Esquiliae. ex-quïro 3. îsïvi, ïsïtum (quaerere)

1)    wyszukać, zbadać: locum, terras;

ex-sequiae, arum, f. (exsequi) oder 3d. pyt.; 3) domagać się, błagać: prowadzenie zwłok, obchód pogrze-pacem; exquïsïtus 3. a) wyszukany, bowy. wytMrorny; b) staranny, dokładny;

adv. exquisite.

ex-sacrifico 1. składać ofiarę Ci. ex-saevio 4. przestać się srożyć, Tarquinium; preen, a) dochodzić: ius uciszać się (o bursy).

2)    pytać się, dowiadywać się, roztrzą- Suriae T zarząd, sać: sententias, ex te causas; takèe

ex-sequor 3. secütus sum 1) iść za czemś: mortuum; ргзеп. prowadzić dalej: consilia sua; 2) ścigać:

suum, mścić się, karać: iura violata;

ex-sanguis, e 1) bezkrwisty: ani-    b) dowiadywać się,    wykrywać s pyt.

ma; blady: mętu exs., exs. cuminum    eaw., quem locum    capturus esset; 2)

H sprowadzający bladość; 2) osłabły*    a) doprowadzać do    skutku, załatwiać,

bez siły, bez życia: vulneribus exs.,    wykonywać: incepta, mandata; fu-

orator exs., corpus exs.    gani wziąć udział, mortem zadać so-

ex-sero 3. serui, sertum 1) wydobyć: ensem, linguam wywiesić, caput podnieść'; preen, se aere alieno; 2) obnażyć: unum latus pugnae V. ex-slbilo 1. wygwizdać. ex-sicco 1. wysuszyć, wypróżnić. ex-signo 1. spisać : sacra exsignata

ex-satio 1. nasycić, zaspokoić. bie; b) dokładnie opisać, podać: nu-ex-saturäbilis, e (exsaturare) da- merum; quae variant auctores L. jący się nasycić: non e. nienasycony.

ex-saturo 1. (satur) nasycić, zaspokoić.

ex-scendo, sob. escendo. ex-scindo 3. scidi, scissum, wyrwać; ргзеп. zniszczyć, wytępić, wykorzenić.

ex-silio 4. silui, sultum (ex salire) a) wyskoczyć: nubibus ignes, oculi wystąpiły, lunares equi exsiluistis О

ex-screo 1. intr. wykrztusić się, L spis ofiar, wykrząkać.

ex-scrïbo 3. scripsi, scriptum, wypisać, odpisać, spisać.

ex-sculpo 3. sculpsi, sculptum 1) wzniosłyście się jako... b) podskoczyć:

wyrzeźbić, wyrżnąć: aliquid e quercu;

2) usunąć, wyskrobać: versus e. N.

ex-seco 1. cui, ctum, wyciąć: linguam, (przez wycięcie) usunąć: pestem, quinas mercedes H wyciska 5% mie- quaerere; b) wygnańcy: plenum ex-sięcznie (więc 60 rocznie).

ex-secrâbilis, e, przeklęty, bezec-

gaudio, ad eaelum arbos wystrzeliło;

c) zeskoczyć: (de, ex) sella.

ex-silium, i, n. wygnanie; preen.

a) miejsce wygnania: diversa exsilia siliis mare T.

ex-sisto 3. stiti 1) wystąpić, poja-ny; csynnie: exs. carmen formułka wić się; wlaśc. i preen, equus sub-przekleństwa, ira et odium śmiertelny,    mersus voraginibus non exs. nie wy

zgubny.

dobył się, e latebris omnes wypadają, ex-secrätio, önis, f. (exsecrare) 1) cornu a fronte wyrósł; 2) powstać, przekleństwo ; 2) przysięga, zaklęcie. wszcząć się. stać się, być, mian. ro for-ex-secror 1. (por. sacer) przekli- mach odperf.: lacus; nihil exstititno-

zbawiać przytomności, przestraszyć, przerazić; najczęściej w PPPexster-nätus 3. przestraszony, spłoszony, ex-stimulätor, öris, m. (exstimu-

bilius N, fons: wytryska, vox ab aede Ci daï się słyszeć.

ex-solvo 3. solvi, solütum 1) rozwiązać, rozplątać: nodum, bracchia ferro T przeeinają żyły, alvus exsolu- 1аге) *еп> który podburza.

ex-stimulo 1. pobudzać, podniecać;

ta T biegunka, obsidium: zaprzestać,

zob. extmctio i t. d.

famem uspokoić; 2) uwolnić: animum poet. fata... exst. przyspieszyć, religione, se corpore: konać, pugionem exstinctio, exstinctor, exstinguo a latere odwiązać; 3) zapłacić, dotrzymać: poenas ponieść, gratiam: odwdzięczyć się; podobnie bénéficia exs. ex-somnis, e, bezsenny, czuwa-

jący.

połknąć, pochłonąć, wyssać: difficul-tatem Oi znosić.

ex-stirpo 1. wyrwać z korzeniem, wykorzenić: vitîa.

ex-sto, bez perf. i sup. 1. 1) wystawać, sterczeć: (ex) aquä, serpens О ex-sorbeo 2. bui (rzadko sorpsi) wznosi się, wspina się, Phoebus 0

wznosi się; 2) znajdować się, istnieć,

być, domina H żyje jeszcze.

ex-structio, önis, /. (exstruere) bu-

ex-struo 3. ruxi, ructum 1) wznieść,

dera, mensas: zastawić, canistra H napełnić, focum lignis: nakłaść drew na...; 2) budować: aedificium, divitias pro-

ех-sorś, sortis 1) nie biorący u-działu w losowaniu: te Iuppiter voluit dowa. exsortem ducere honores V; 2) nie mający udziału: vitae; 3) wyborowy nagromadzić: rogum, montes ad si-Aeneae equus V.

ex-spatior 1. zboczyć z drogi: e-qui e. unoszą się; o rzekach: wylewać.

w morzu na groblach).

ex-südo 1. tr. z potem wydawać;

ex-spectätio, önis, f. (exspectare) fundere in exstruendo mari S na za-oczekiwanie: exsp. visendi Alcibiadis budowywanie (wznoszenie budynków N chęć, ciekawość.

ex-specto 1. (wtaść. wyglądać kogoś a więc) 1) czekać, oczekiwać: ad-    intr. z potem uchodzić: inutilis hu-

ventum, me senectus; 2) pragnąć: oleae    mor V; przen. causas, certamen: w po-

exsul, is, m. f. [od salirejpor. prae-sul) wygnaniec, wygnanka: patriä, później z gen.: exsul mentisque do-musque O wyzuty z domu i z rozumu, exsulo 1. (exsul) być wygnańcem,

falcem, (czegoś złego) obawiać się: sup- cie czoła, z trudem przeprowadzić, plicium; exspectätus 3. oczekiwany, pożądany, Wyglądany.

ex-spes (tylko nom.) bez nadziei, pozbawiony nadziei.

ziew.

ex-spirätlo, önis, /. (exspirare) wy-

żyć na wygnaniu.

ex-spTro 1. wyzionąć mian. ducha ; preen, zginąć: res publica exspiratura Ci, ventus exspirare cupiens wydobyć się, zacząć wiać.

ex-splendesco 3. dui, zajaśnieć, ex-spolio 1. zrabować, złupić; przen. pozbawić: alqm alquä re.

ex-spuo 3. spui, sputum, wypluć: piscis hamum nie bierze.

ex-sterno 1. (por. consterno) po-

exsultätio, önis f. (exsultare) wyskakiwanie (z radości), radość.

ex-sultim, (exsulire=exsilire) w podskokach.

ex-sulto 1. (freąu. do exsulire = exsilire) 1) wyskakiwać, podskakiwać; Salii: tańczą, Amazon: hasa; campus, in quo potest oratio exs. swobodnie exsp. Ci wypuszcza, się poruszać, vada, latices: burzą się, kłębią się; 2) cieszyć się, unosić się: in quo exsultat oratio mea Ci со wy-

powiadam z radością; 3) chełpić się, rozzuchwalić się: successu.

ex-superäbilis, e (exsuperare) łatwy do pokonania.

ex-superantia, ae, /. (exsuperans) wydatność, górowanie:, exs. virtutis oderunt Ci górującej cnoty.

ex-supero 1. 1) górować, sterczeć, wznosić się ponad czem; 2) przebyć, przejść: angustias; prsen. przewyższać: alqm virtute; Ś) zwyciężyć, pokonać: consilium; exsuperans, tis, znakomity.

ex-surdo 1. ogłuszyć: palatum H stępić, odjąć czucie.

ex-surgo 3. surrexi, surrectum, 1) powstać, podnieść się: acies in col-lem T wstępuje, exs. ex insidiis L wypaść; prsen. powstać = zbudować się: plebs exs.; 2) znowu powstać: Roma aedificiis L (po ruinie) odbudowany został.

ex-sus-cito 1. 1) obudzić: te gaili cantus; 2) podniecić: aura flammas; cura animos; parvus ignis incendium: wzniecić.

exta, orum, n. wnętrzności górne: serce, płuca, wątroba, śledziona {wprzeciwstawieniu do intestina).

ex-tabësco 3. tabui, zniszczeć, znę-dznieć: corpus; opiniones vetustate Ci znikły, poszły w zapomnienie.

extemplo (ex-templo) natychmiast, zaraz, wnet.

ex-tendo 3. tendi, tensum i. ten-tum, 1) rozpiąć: funem; prsen. natężyć: se supra vires; 2) rozciągnąć;

a) w przestrzeni rozciągnąć, obalić: alqm harenä, rozszerzyć: castra, rozpostrzeć : ramós, digitos ; uva turnet extentis racemis, pełnemi; nomen in ultimas terras: sławę imienia; b) w czasie: rozciągnąć, przeciągnąć, przewlec: pugnam ad noctem; vivere ex-tento aevo H w długie lata ; curas in annum venientem F odłożyć; itinera: długimi marszami postępować; podobnie : se magnis itineribus ext. C.

ex-tenuo 1. (tenuis) 1) rozcieńczyć: aër, rozdrobić: cibum; extenuari in aquas: zamienić się w wodę; sortes extenuatae L znikły; wojskowe wyr.: aciem ext.: uczynić płytszym, a za to rozciągnąć; 2) osłabiać: vocem; zmniejszać: censum, famam.

exter, a, um (wlaśc. comp, do ex, por. -oó-Tapog) {zewnętrzny, a więc) zagraniczny, obcy: exterae gentes; (podwójny comp.) exterior, ius, dalej położony, dalszy {z dwóch) : collis; tu comes is exterior H po lewej ręce; superl. extimus 3. {rzadko) — najdalszy, o-statni : orbis ; zwykle extrëmus 3. (por. suprêmus) 1) o przestrzeni: najdalej położony, najdalszy, ostatni: pars; extrema pelagi, agri: najdalsze pun-kta: predykatywnie: in extrema ora-tione: na końcu mowy; extremis di-gitis: końcami palców; in extrema cera Ci na samym brzegu; 2) o czasie: ostatni : vox, extr. spiritus ; subst. extremum, i, koniec; extrema sequi F zadać sobie śmierć; predykatywnie:

e. hiems: koniec zimy; extrema in morte: tuż przed śmiercią; 3) o stopniu: a) ostateczny: senatus consul-turn ; subst. extremum, i, ostateczność; extrema pati: śmierć; b) najgorszy: extremus Ligurum F, extremi ingenii est, qui L-, 4) adwerbialnie: extremum (acc. sg. n.) po raz ostatni, poet, takèepl. extrema gementem F; rzadko dbl. s. extremo: nakoniec; prius... dein... extremo Ci.

ex-terebro 1. przewiercić, exterior, sob. exter. ex-tergeo 2. rsi, rsum, wytrzeć; prsen. ze szczętem zrabować.

ex-termino 1. wydalić za granicę, usunąć.

externo, sob. exsterno. externus 3. (do exter jak supernus do super) 1) zewnętrzny: hostis; 2) obcy, zagraniczny: dux; takśe jako subst. cudzoziemny: odium in externos; externa, örum, n. T zagranica.

ex-tero 3. trivi, trltum, rozetrzeć; nie brać udziału w...; takèe wbrew, cibum: trawić; exteret ille nives 0 dep- pomimo: extra eonsuetudinem, wbrew

zwyczajowi; b) oprócz: extra cohor-tem suam nemini committere Ci.

ex-traho 3. axi, actum, 1) wycią-

{sgassenie) zniszczenie.

tać po...

ex-terreo 2. terrui, territum. wystraszyć, spłoszyć, przestraszyć.

ex-timêsco 3. timui, obawiać się,    gnąć, wywlec, wydobyć, rv prosie

lękać się bardzo ; absol., taksę alqm l.    s prep. de, e, to poes. s abl. ferrum e

de alqua re, s sd. sam. i inf.    vulnere; religionem ex animis Ci usu-

ex-tinctio, 6nis, f. (extinguere) nąć; copias ex hibernaculis N wyprowadzić; cervices boum ad aratra ex-

osiągnięcia, wywyższyć; hostes invi-tos in aciem L zmusić; urfcem ex pe-riculis Ci ; 2) przeciągnąć, przedłużyć: bellum ; 3) czas trwonić, zwlekać: tem-pus morando; extrahi se putabant L.

ex-tinctor, öris, m. (extinguere) trahenda natae Ci do ciągnienia;

1) gasiciel; 2) niszczyciel: patriae; alqm ad honorem L dopomódz do -coniuratonis e.: który tłumi.

extraneus (extra) zewnętrzny, po-

extra-ordinärius (por. extra ordi-exti-spex, icis, m. (qui exta in- nem) 1) nadzwyczajny: imperium; 2) spicit) wieszczący z wnętrzności, wie- doborowy: équités; porta extraordinarily porta praetoria, bo obok niej ex-tollo 3. [tylko rv formach od tem. były namioty owych équités extr praes.) 1) podnosić: caput; hortos ma-gnificentiä T upiększać; 2) wynosić (pochwałami): meritum verbis; ad superbiam: wbijać w dumę; animum irä: wprawiać w gniew; se ext.: wynosić się.

ex-tinguo 3. tinxi, tinctum (tin-guere) zgasić: incendium, taksę sitiin; w pass. zgasnąć: ignis; aquam, su-cum: wysuszyć; prsen. a) zgładzić, pass. zginąć; b) zniszczyć, usunąć, sądzili, że chciano przewlec sprawę, przytłumić: bella; memoriam: zniweczyć, tv pass. zniknąć, pójść w zapom- wierzchowny, obcy. nienie.

szczek.

exträrius 3. (extra) zewnętrzny, extremitäs, ätis, /. (extremus) koniec, granica, kraniec, extrëmus, sob. exter. ex-trlco 1. wywlekać, wydobyć (z trudem): cerva extricatur; num-mos extr. Я.

ex-torqueo 2. torsi, tortum, 1) wykręcić, męczyć torturami; jî) wydrzeć, wytrącić: sicam de manibus alicuius Ci ; regnum alicui ; 3) wymusić, wy-módz: obsides; extorsisti, ut faterer Ci\ errorem alicui e. Ci wyprowadzić z błędu.

extrin-secus (por. extra) z zewnątrz, z wierzchu.

ex-trüdo 3. üsi, ûsum, wyprzeć: mare aggere Ci; wypchnąć: alqm in viam ; is a senatu in Macedoniam ex-trudebatur Ci ; mercem H pozbyć, ex-torris, e (ex terra) wygnany, ex-tumë-factus 3. (tumSre) na-bezziemny: finibus (abl.) ext.    brzmiały.

extra (= extera scil. parte od ex- ex-tundo 3. tudi, 1) wykuć: anci-,) adverb.: na zewnątrz: extra et lia; prsen. z trudem zdobyć, wymy-intue hostem habere; tv połączeniu ślić:artem V; 2) wypędzić: fastidia Я e ЯЦат: chyba: extra quam si qua (przełamać).

plebem, hominem; Nero Octaviam: odepchnął; Messalina Iuniam e Silii

esse:

’bi ara consecrata esset L; 2) praep. ex-turbo 1. tvłaśc. tłum jakiś wy-Л <*cc" a) na zewnątrz, poza: urbem; pędzić, pôéniej takèe o jednej osobie extra periculum, vitium esse : być wol-nym od ; extra coniurationem

matrimonio T zniewoliła do porzucenia

S., ext. ex numéro virorum Ci wyłączyć.

ex-übero 1. obfitować : pomis (dbl.)\ umbra ex. V silny cień zalega; exub. amnis V toczy się pełnem korytem, oxûdo, sob. exsüdo. exul, exulo, exultim, exulto, exupero, sob. exsul i t. d.

ex-ulcero 1. (ulcus) rozjątrzyć, rozdrażnić.

ex-ululo 1. zawyć; PPP. wyciem przywołany, zbudzony.

ex-undo 1. być wyrzuconym falą: tura balsamaque To bursztynie;prsen. przelewać się, potężnieć: eloquentia T.

ex-uo 3. exui, exütum (por. ind-uo, poi. wyzuć, obuć) 1) (wyzuć) zdjąć, odłożyć, z acc. rei i abl. na pyt. skąd: umero ensem ; z dat., pers. sibi vincula; przen. wyzuć się, porzucić: faciem et membra, humanitatem; iu-gum L zrzucić, obsequium T wymówić, pacem, promissa T zerwać, złamać, iussa T niedbać o... ; animam 0, Nero magistrum T pozbyć się; 2) z acc. pers. a) zdjąć z kogoś, uwolnić: pal-rnas vinclis, se iugo; hominem ex homine Ci pozbyć się wszelkiej ludzkości; z acc. gr. unum pedem exutus vinclis V z jedną nogą wolną od...; cornua exuitur 0 traci; b) pozbawić: hostem armis, exuto Lepido T po u-sunięciu, pozbywszy się.

ex-üro 3. ussi, ustum, 1) wypalić: scelus igni ; mihi ex animo exuri non potest Ci: 2) spalić: vicos; Boeotii ex-usti : zniszczeni ogniem ; (suci) cornua: niszczą; przen. a) spalić = wysuszyć: loca solis ardoribus exusta S; b) rozpalić, rozgrzać: antra exusta caini-nis O.

exuviae, arum, /. (exuere) zdjęta, ściągnięta z kogoś : 1) odzież, suknia;

2) skóra: pellis,leonis exuviae; 3) zbroja: Mezenti ducis ex. V; prsen. zdobycz: ornatus exuviis Ci.

F.

bowy.

faba, ae, f. bób; fabalis, e, bo-

Fabaris, is, m. — zob. Farfarus, i, m. dziś Farfa, F. rzeczka wpadająca do Tybru na półn. od Cures w Sa-binum.

fäbella, ae, f. (dem. do fabula) 1) powiastka, bajeczka ; asello f. narra-re: przysłowie u H. ; 2) komedyjka, dramacik.

faber, bra, brum (fa jak u facio) pracowity, sztuczny, mistrzowski, misterny; subst. faber, bri, rzemieślnik, mian. kowal, cieśla; pl. fabri, órum i brum, rzemieślnicy, oddział wojska do budowy i utrzymywania przybo-rów wojennych, mostów i t. p. ; przen. sprawca w przysłowiu : suae quisque fortunae faber est Ci; adv. fabrë, sztucznie; fabrë factus 3. 1. fabrë-factus, sztucznie obrobiony: argentum L.

Fabius 3. imię starożytnego rodu patrycyuszowskiego ; najznakomitsi:

1) Q. Fabius Vi bul a nus, konsul z r. 485 i 482, zwycięzca Ekwów i Wolsków; 2) Caeso F. V., brat po-przed., konsul z r. 484 i 479, broniąc granic rzymskich przed Wejentami, poległ z 306 Fabiuszami nad rzeczką Cremera; 3) Q. F. V., jedyny z 306 Fab., który uszedł z życiem z nad Cremery, konsul z r. 467; 4) Q. Fab. Ambustus, poseł rzymski, który wziął udział w bitwie z Gallami, pod Clusium (391 r.); 5) Q. Fab. Maximus Ru 11 i an us, wsławił się w wojnach samnickich w 1. 330—290 ; 6) Q. Fab. Max. Verrucosus, przeciwnik Hannibala, z przydomkiem Cunctator,

ars

mem-

prze-w r.

mian.

z powodu przezornego prowadzenia wojny; 7) Q. F ab. Max. A e mi li a nus, brat Scyp. rnłodsz., konsul z r. 145; 8) Q.

F. M. A Hob rogi eus, pokonał jako konsul w r. 121 Allobrogów, z łupów zbudował na forum łuk tryumfalny: fornix Fabius; 9) Faullus F. M., konsul z r. 11, przyjaciel Owid., zostawał także w stosunkach z Hor., powinowaty Augusta; 10) Q. (1. Num?) Fab. Pieto r. historyk z czasów wojny z Hannibalem, piszący po grecku; 11) Fabius Kusticus, mówca, napisał historyę Nerona T. Jako adiect. Fa-bia tribus, iex F. ; Fabiänus 3. fabi-jański: milites N.

Fabrateria, ae, /. dziś Falvatera, F., miasto w Lacyum nad rzeką Tre-rus, pierw, zamieszkane przez Wolaków.

fabrë, zob. faber.

fabrëfactus zob. faber.

fabrica, ae (właśc. fem. adi. fabri-cus, a więc należący do faber) 1) sc.

budownictwo: pictura et fabrica Ci\ przen a) obrobienie: aeris et ferri; materiae fabricant habere Ci umiejętność obrabiania; b) budowa: brorum; 2) sc. pergula, warsztat (fabryka).

fabricätio, önis, /. (fabricari) budowa: hominis.

fabricator, öris, m. (fabricari) twórca, sprawca.

Fabricius 3. imię rodu hernickiego ² Aletrium ; Q. Fabr. Luscinus siedli! się stamtąd do Rzymu 80ß, został konsulem w r. 282 i odznaczył się w wojnie z Pyrrusem; był wzorem starorzymskiej nieskazitelności. Jako adiect. Fabricius pons z lewego brzegu Tybru na wy-■Ф? na I'ybrzp; stąd: Fabricianus 3 Tabrycy ański.

fabrlcor 1. t poet, fabrico 1. zro-П<’, 8twot*zyć: gladium, hominem; verba Ci tworzyć.

31    ® (faber) rzemieślniczy, rzemieślnika: follis; dextra f. 0 zręczna; opera f. : roboty kowalskie,

fabula, ae, /. (färi) 1) rozmowa: f. convivales T; preen, przedmiot rozmowy: per urbein fabula quanta lui H;

2) opowiadanie mian. zmyślone, bajka; podanie, mit: fabulae Manes H mityczne cienie; 3) utwór poet., mianowicie sztuka (teatralna): fabulant compositam Volsci belli (esse) L że wojna jest komedyą.

fabulor 1. (fabuła) gadać, bredzić, pleść, bajać.

fabulösus 3. (fabuła) obfity w podania, bajeczny: Hydaspes. face, гоЪ. facio przy końcu. facesso 3. facessi, facessitum ifa-cere) 1) zdziałać, wykonać: iussą; io-cos O stroić; 2) zgotować (cos złego). periculum; 3) intr. zabrać się, oddalić się: (ex) urbe.

facetiae, ärum, /. (facêtus) żart, dowcip.

facêtus 3. {por. fax, więc właśc. błyszczący) 1) powabny, zgrabny, elegancki: facetum Verg. adnuerunt Ca-menae H dały mu wdzięki; ita queni-que facêtus adopta H uprzejmie; 2) żartobliwy, dowcipny; adv. facéte.

facies, ei, f. 1) postać, kształt: in-duitur faciem tauri O, faciem senatus attulerat Ci był przedstawicielem; 2) twarz: facies non omnibus una, nec diversa tarnen, qualem decet esse so-rorum O; 3) pozór: publici consilii facie T.

facilis, e (facere) 1) biernie: dający się zrobić: a) łatwy: labor z ab/, sup. f. dictu, ad z ger. : f. ad creden-dum; później także z inf. f. corrumpi T; subst. ». in facili... e facili: łatwo;

f. cibus: lekki; titulus, iactuia: błahy; remedium: łagodne; b) wygodny, dogodny: ascensus, fortuna z dat. I. ad z acc.; 2) czynnie: mogący zrobić i t. p.: a) zręczny, lekki, obrotny: manus, corpus; oculi : ruchliwe; b> uprzejmy, łaskawy : D pater, deus; ci

21

podatny, skłonny, chętny, gotowy: iuvenis f. inanibus T, civitas f. ad omnia eredenda T, manus ad bellum O, f. saevitia H łatwo dająca się u-śmierzyó; acc. ». facile, jako adv. 1) vina in Asia facile comparantur ; non

f.: z trudnością; 2) przy adi. z pewnością, bez wątpienia: facile primus; podobnie przy słowie: przewyższać itp.

f. vicisti ; 3) chętnie: quo facile excur-runt cives Ci ; mian. przy pati: facile dolorem corporis patiebatur Ci.

facilitas, ätis, /. (facilis) 1) łatwość, <dopiero u późniejszychJ: f. oris T; 2) uprzejmość, powolność: f. camporum T przystępność.

facinorösus 3. (facinus) występny, także jako subst. Ci.

facinus, oris, ». 1) czyn : rnalum f.;

2) występek, zbrodnia: facinus maiore supplicio dignum Ci; przen. narzędzie zbrodni: facinus excussit ab ore O (o truciznie).

facio 3. feci, factum {pierw, fa = tk w    por. niem. thun, poi. dzieje

się) 1. intr. a) działać, czynić: mihi facere promptum est; b) z określ, adverb. działać, postępować, zachowywać się w jakiś sposób: neglegenter et malitiose fecit; w drugim członie zdania, wskazując na słowo główne, i w jego zastępstwie: diligenter, sicut adhuc fecistis, attendite Ci; c) działać z kimś lub przeciw komuś, stać po czjjejś stronie, występować przeciw komu : veritas facit cum illo Ci, contra rem publicam facere; d) działać dla kogoś, przynosić korzyść, służyć: nec caelum neque aurae faciunt О;

e) składać ofiarę, ofiarować: Iunoni f., vitulä f., także trans, liba Pali f. 0.

2. trans, a) z przedni, ogólnym: czynić coś, robić coś: quid facis? często w pyt. z powątpiewaniem: quid fa-ciam ? quid huic homini facias? co zrobisz z tym czł., także w tern samem znaczeniu abl. quid hoc homine facias?; z prep, quid facerent de rebus suis N w swojem położeniu; b) obrabiać, wyrabiać: auruin factum et infectum; c) wykonać, zrobić; tłumaczenie często zależy od przedmiotu: ve-nenum f. : przyrządzić; moenia, naves, pontem f.: zbudować; poëma, librum: ułożyć; pecuniam, manubias f.: zyskać; stipendia f.: służyć wojskowo; manum, exercitum, auxilia: zaciągnąć; tributum f.: zdobyć się na...; tria fecit quinquennia 0 przeżył; d) z przedm. w acc. w zastępstwie słowa, którego znaczenie jest zawarte w rzeczowniku i to: <*) w rzeczown. mającym znaczenie czynne: firnem f.: skończyć; furtum f.: ukraść i t. p. ; ß) z rzeczown. o znaczeniu biernem: damnum f.: ponieść szkodę, naufragium f. i t. p.;

e) wywołać pewien stan : dolorem f. : zranić, fidem f. : wywołać zaufanie, przekonać; suspicionem f., copiam, po-testatem f.: umożliwić, negotia f.: kłopoty; f) zajmować się czem: merca-turam, medicinam f.; g) odbywać igrzyska, ofiary. 3. z innemi konstrukcya-mi: a) z podw. acc. uczynić kogoś czemś 1. jakimś: filium heredem {., alqm certiorem f.; b) z gen. uczynić coś czyjemś, poddać pod czyjąś władzę: regnum populi R. factum est, Graeci optionem Carthaginiensium faciunt: pozostawiają; aliquid sui mu-neris facere T żądać uznania czegoś za swój dar; c) z gen. pretii: cenić: quos plurimi faciunt Ci, rem aequi bo-nique f. Ci zadowolnić się, pecuniam lucri f. : uważać za zysk; d) z zd. zant. spowodować, sprawić, postarać się: tu facito, sis memor; lub z konjunkcyą: ut id scirent, se facturum N\ w osła-bionem znaczeniu: moenia, fae, con-das N zbuduj ; invitus feci, ut eum e senatu cicerem: niechętnie usunąłem; tu należy: facere non possum, quin: nie mogę nie = muszę; poet, w tern znaczeniu także z acc. c. inf. hoc te-lum me flere facit 0; e) z acc. c. inf.

a) przedstawić: fecerat... procubuisse

lupam V; taksę s partie, facit Xeno- nus 3. z Fezule, także jako imię mie-phon Socratem disputantem Ci; ß) szkańca z F. przypuścić: faciamus deos non esse Ci.

Stare formy: imper, face N0: fut. ex. faxo, faxit, faximus, faxitis, faxint; motłoch: civitatis Ci.

fâginus 3. (cpirfytvoç, dor. tpiytvoç) bu-\pass. do facio zastępuje fio, gdzie sob. kowy ; to samo poet, fägineus 3.

fägus, i, f. (<p7)Y6ç, dor. (aayóf) buk,

nawet pass. faxitur = factum erit L;

factio, onis, f. (facere) właśc. ro

faex, cis, f. osad winny, drożdże; prsen. a) winny kamień H; b) męty,

bienie: 1) prawo robienia (testamentu)    drzewo bukowe.

Ci; 2) knowanie partyjne: per vim et

factionem Ci; prsen. stronnictwo, par- i fala) dzida, pocisk o grocie 3 stopy tya: erant Athenis duae factiones N. diugim L.

factiösus 3. (factio) 1) skłonny do robienia, obrotny : lingua f.; 2) skłonny pów i kos; subst. wyrabiający sierpy, do knowań politycznych, wpływowy. kosy: inter falcarios Ci ulica »nożo-factito 1. (jreąu. do facere) często, wnicza« [por. *na Garbarzach«), zwykle czynić, a więc: a) zajmować

się czerń (s urzędu) : accusationem : w sierpy, kosy : quadrigae L; 2) sierpo-uprawiać; b) odprawiać: sacrificia waty: cauda; ensis f.: (właściwie pro-anniversaria Ci.

falarica i phalarica, ae, /. (phala

falcarius 3. (falx) dotyczący sier-

falcatus 3. (falx) 1) zaopatrzony

factum, i, n. (factus) 1) czyn;-jea-ehowując naturę werbalną, czasem połączone z adv. turpiter factum, później г adi. clara facta, facta boum: praca; 2) zdarzenie: post id factum N; mi-rabile factum 0 wypadek.

sty, tylko z zakrzywieniem na końcu), falcifer, fera, ferum (falx) sierpo-

nośny.

Falerli, ôrum, m. F., miasto Fali-sków, 50 km. od Rzymu przy via Fla mini a.

Falernus 3. falerneński: ager F. : facultas, ätis, f. (od dawnego fa-    kraj położony na granicy Lacyum i

cul = facile) właśc. łatwość, a więc:    Kampanii, między Sinuessą a Teanum,

1) możność, sposobność: fugae f.; f.    sławny z wina; Falernutn, i, 1) (sc.

per provinciam itineris faciendi Cpo-    vinum) falern, w. falerneńskie; 2) (sc.

zwolenie; 2) zdolność: f. ingenii; mian.    praedium) Falerneńskie.

zdolność oratorska: causam pro fa-cultate explicavit Ci; 3) dostatek, zapas: in oppido omnium rerum f. erat C; w pl. majątek, środki: facultales belli Ci koszty.

fäcundia, ae, /. (facundus) wymowa.

Faliscus 3. faliskijski, faleryjski, ager f.; Faliści, orum, Faliskowie, mieszkańcy m. Falerii; ex Falisco N z okolicy faleryjskiej.

falläcia, ae, /. (fallax) oszustwo, podstęp, zdrada.

falläci-loquus 3. (fallacia loquens) fäcundus 3. (fari, por. ira-cundus podstępnie mówiący, zdradliwy: Ac-obok irasci) wymowny: f. Sulla, f. o- cius u Ci. ratio; adv. facundë.

fallax, äcis (fallere) zwodniczy, faecula, ae (faex) drożdże: f. Coa podstępny, zdradliwy; fallax amicitiae:

zdradliwy w przyjaźni; f. herba ve-neni V zdradliwie ukrywająca tru-

H kamień winny z Kos. faen... »ob. fen...

Faesulae, ärum, dziś F i es ole, Fe- ciznę. żule, miasto pierw, etruskie, 8 km. na półn. od Florencyi; adi. Faesulä-

fallo 3. fefelli (porównaj greckie

owxXXw) właśc. przywieść do upadku:

21*

glacies fallit pedes L; stąd. рггеп. 1) oszukać, zawieść, omylić; w pass. mylić się; podobnie nieosob. fallit me mylę się, nisi me omnia fallunt Ci jeżeli się zupełnie nie mylę; 2) zawieść ( = mc spełnić) fidem, promissum, mandata mariti q, iura O złamać, sua no-mina O działać wbrew swemu imieniu, arva fallunt depositum O zawodzą nadzieję plonu, retia f. O uniknąć;

3) a) uczynić niespostrzeżonem: furta sua 'O, skrócić: studio laborem, amo-rem {.: pozbyć się; b) uk-ryć się: aetas labitur fallitque O upływa niespostrze-żenie, acta deos nunquam mortalia fallunt O, fallere custodes ukryć się przed..., omylić; nieosob. fallit me u-chodzi mej wiadomości; szczególniej s partie, jak gr. Xavtlavto ~o«7>v; w tłumaczeniu wyrażamy verb. fin. przez przysłówek potajemnie, niespostrzeze-nie, a partie, przez verb. fin. : qui па-tus moriensque fefellit H niespostrze-żenie urodził się i zginął, hostis fallit incedens; poet, nequiquam fallis dea V ukrywasz, że jesteś boginią, nec fefellit veniens ducem L jego wyjście nie ukryło się... PPP. jako adi. falsus 3. 1) mylny, nieuzasadniony; 2) kłamliwy; H) fałszywy, obłudny; faisuin, i, jako subst. fałsz, fałszerstwo; adv. false (rzadkie); częściej fal-so, błędnie, fałszywie, bezpodstawnie.

falx, cis, f., narzędzie zagięte; a więc a) sierp, kosa: falcem supponere aristis V; b) nóż ogrodniczy: falce vi-tem premere H obcinać; c) f. tnuraliś bak do burzenia murów, falcibus vallum rescindunt 0.

fama, ae, (por. gr. dor. oâixa, od färi) 1) wieść, pogłoska: alicuius rei, de alquä re, fama est г асе. с. inf.; uosob. Fama: wieść; 2) opinia, mniemanie powszechne: contra famam omnium; 3) dobre imię, sława, niesława: si de fama Scauri detraxerit Ci, aeternam nostris litoribus famam dedisti V, et famam extingui veterum sic posse malorum V.

famés, is, f., głód, niedostatek żywności; preen, г) ubóstwo: ieiunitatem et famem quam ubertatem et copiaiu malle Ci; b) żądza: auri sacra fames V, maiorum f. H żądza posiadania więcej.

familia, ae, czasem gen.: as, /. (por. famulus) 1) dom ze wszystkiem, co do niego należy, wolnymi i niewolnikami; takèe majątek: arbiter fa-miliae herciscendae Ci; 2) familia, rodzina (wszyscy wolni w domu) preen.

a) ród: Fabiorum f.; b) szkoła filozoficzna tota peripateticorum familia; 3) czeladź, służba (sami niewolnicy w domu) ; przen. f. gladiatoria drużyna, banda gl.; także samo familia: Lucius familiam ducit Ci stoi na czelp drużyny gladyatorskiej.

familiaris, e 1) należący do domu. domowy: lares f., res f. majątek, f. jako subst. służący, niewolnik: cum quidam familiarium aquam ferret Ci;

2) rodzinny, familijny; consilium f., pecuniae f. T prywatny majątek; preen, a) o osobach: znajomy, poufały; jako stibst. przyjaciel; b) o rzeczach przyjacielski, poufny conlocutiones fa-miliarissimae; 3) techn. wyrażenie ha-ruspików: swojski w przeciwstawieniu do hostilis: obcy caput iecinoris a fa-miliari parte caesum L (wątroba dzieliła się na 2 części: swojską i obcą); adv. familiäriter, po przyjacielsku, poufale.

familiäritas, ätis, f. (familiaris) przyjaźń, poufałość; przen. przyjaciele: Senecio, ex praecipua familiaritate Neronis T.

famósus 3. (fama) 1) głośny, sławny; 2) zniesławiony, osławiony; 3) haniebny, hańbiący, potwarczy: libel-lus T.

famula eob. famulus, famularis, e (famulus) niewolni-

fastldio 4. (fastidium) brzydzić się, fanum, i, 1) miejsce poświęcone,    przykrzyć sobie, gardzić; a) fisyesnie:

świątynia; 2) nazwa miasta F. a) Fa-    oîus f. H: b) moralnie: amicitiam Ci;

num Feroniae w Etruryi między Pizą plebs coopérât fastidire murius vulga-a Lukką; b) Fanum (= F’anum Fortu- tum esse L patrzyć niechętnie, пае T) dziś Fano w Uinbryi nad ujściem Metauru.

farina, ae, /. (far) mąka. farrago, inis, f. (far) mieszany plur. — sing. karm dla bydła V.

czy: famularia iura dare O uczynić niewolnikiem.

prorokujący.

fandum, sob. for.

Fannius 3. Imię rodu plebejskiogo; wasniejsse osobistości: 1) C. F\, tr. pi. w r. 181, 2) C. F., tr. pi. w r. 142, konsul w r. 122, mówca, przeciwnik Grak-ehów, 3) M. F. jeden z sędziów w procesie Sex. Roscyusza, 4) C. F. tr. pi. w r. 58, przeciwnik Cesara; jakiś F. występował przeciw satyrom H; Fannianus

3. fanniański.

far, farris, n. 1) orkisz i wogóle zboże; prsen. a) mąka; b) mąka o-fiarna: farre pio VH; c) chleb: cui satis una farris libra foret H.

farcio 4 farsi, fartum (por. gr. ®P*yvuai, ©paiaioj) wypchać, nadziać: pul-vinus rosa fartus Ci, taksę tuczyć Ci. Farfarus sob. F'abaris.

dne z prawem boskiern, godziwe

gnis parva t'as est 0.

fascia, ae, /. (fascis) przepaska, fasciculus, i, m. (dentin, do fascis)

paczka.

fascino 1. (fascinum) urzec, oczarować.

fascinum, i, w. amulet (noszony u dzieci na szyi przeciw urokom).

fasciola, ae, f. (fascia) przewiązka, przepaska, bandaż.

fascis, is, w. 1) wiązka, cię/ar: li-gnorum, iniusto sub f. : 2) fasces, pęki rózg, niekiedy z toporem, oznaka najwyższej władzy, noszona przez lik-torów przed urzędnikami, dlatego preen, konsulat, najwyższa godność, fasti, örum, m. sob. fastus 8.

fastidiosus 3. (fastidium) 1) brzydzący się, gardzący, niechętny: terme

f. dominus H, Antonius facilis in cau-sis recipiendis erat, fastidiosior Cras-sus Ci wybredniejszy, 2) budzący wstręt, przesyt; adv. fastldiöse, niechętnie, wzgardliwie.

fastidium, ii, «. (por. fastus, us)

1) pycha, duma: Campanorum f. Ci lekceważenie; 2) wstręt, niesmak,

przesyt, obrzydzenie, niechęć; poet.

fastigium, ii n. (fastigäre) 1) po-fartor, oris, m. (farcire) (tuczyciel) chyłość, powolne podnoszenie się: handlarz drobiu H.

cloacae fastigio in Tiberim duetae L; fas, (tylko w tej formie, jako nom. omnia leni fastigio subvexa L; 2) wy-* nrc-*; 1) prawo mian. (boskie): eon-    nioslość: montes pari altitudinis fasti-

tpa ius fasque: przeciw prawu ludz-    gio; szczyt: ternpli; taksę: głębokość

kienm i boskiemu: uosob. hoc audiat (por. altus) scrobibus, quae sint fa-1’as Tj\ 2) przeznaczenie, los; illic fas stigia, quaeris V, f. fonds, aquae: po-regna resurgere Troiae F; 3) co zgo- wierzchnia; takso: szczyt świątyni

(w prseciwsl. do nefas) s аЫ. sup., famulatus, üs, m. (famulâri) nie— s inf. l. acc. c. inf. si coinponere ma-wola, służba.

famulor 1. (famulus) służyć, famulus, i, m. t famula, ae,/. (sta- przewiązka. rolać. famul) (należący do domu) słu-żący, służąca (por. gr. obier»];); taksę wiązanka, pęk: llorum, librorum HCi jako adi. famulo vertice O.

fanaticus 3. (w swiąsku г fanuml zagorzały, fanatyczny, szalony: fana-tico carmine vaticinantes L w szale

żenie.

czy.

gr. àe'ttojxa) i świątynia sama (Caesar) ... habet simulacrum, fastigium, flaiiri-nem Ci; preen, operi fastigium impo-nere Ci ukończyć, summa sequar fa-stigia rerum V najważniejsze punkta;

3) preen, wysokie stanowisko, godność, dostojność: pari f. stare N,

f. muliebre T wyniesienie.

fastigo 1. powolnie podnosić; zwykle tylko PPP. fastïgàtus 3. wznoszący się, pochyły; adv. fastlgäte* fastus, üs, m., pycha, duma, wyniosłość, wzgarda.

fastus 3. (fas) tylko fasti dies, dnie, w których wolno odbywać sądy, sądowe : takèe samo: fasti, orum, m. (scil. dies) 1) dnie sądowe; 2) wykaz dni sądowych, utrzymywany przez pontyfików, z początku tylko dla pa-trycyuszów przystępny; w r. 305 o-głoszony przez Gn. Flaviusa: Cn. FI. p’opulo fastos proposuit Ci. Zawierał on również wykaz dni świątecznych, więc był niejako tern, czem nasz kalendarz: adscribi iussit in fastis ad Lupercalia Ci; stąd roczniki (dziejów): fastos evolvere mundi H; takèe wykaz urzędników fasti consulares, wykaz najwyższych urzędników od r. 508 pr. do 354 po Chr.; f. triumphales wykaz tryumfatorów'; acc. pl. takèe fastüs wedl. IV. deki.

fätälis, (fatum) e, 1) tyczący się przeznaczenia, losu: f. libri, deae; 2) przeznaczony, zrządzony: fätäliter de-fini tum est; 3) złowieszczy, zgubny: signum t. Minervae; adv. fätäliter.

fateor 2. fassus sum (pokr. e färi) 1) wyznać, przyznać się: aliquid., acc-e inf., pyt. earn.; 2) okazać, zdradzać: iram vultu 0.

fati canus 3. i fäti-cinus 3. (fatum i canere) wieszczy, proroczy.

fäti-dicus 3. (fata -f- dicare) wieszczący: deus ; jako subst. wieszczek.

fäti-fer, fera, ferum (fatum -(- ferre) śmierć przynoszący, zadający.

fatigatio, onis, f. (fatigare) znu

fatlgo 1. 1) znużyć, zmęczyć, u-trudzić; preen, nękać, dręczyć tormen-tis, verberibus; cervos f. gonić, lolium fatigat messes O nie dozwala wschodzić; 3) prośbami męczyć, błagać: deos, socios f. usilnie zachęcać, Mar-temque fatigant V usilnie domagają się walki.

fäti-loqua, ae, f. (wlaść. fem. do fatiloquus) wdeszczka.

fäti-loquus 3. (fata loquens) wiesz

fatisco 3. I) pękać, rozstępować się: naves rimis fatiscunt F; 2) preen. osłabnąć, ucichnąć: seditio T.

fätum, i. n. (PPP. do färi) wlaść. mowa; stąd 1) przepowiednia, wróżba: fala Sibillina; 2) los, przeznaczenie: f. acerbum; stąd a) śmierć: fato cedere, fata proferre: życie przedłużyć (.śmierć odłożyć); b) nieszczęście, zguba, zagłada; takèe o osobach: duo illa rei publicae paene fata Ci; c) wola bogów: fata lovis.

fatuus 3. głupi, niedorzeczny, fauces, ium, eob. faux.

Faunus, i, m. Faun, bóg pól i lasów, wnuk /Saturna, syn Pikusa, później identyfikowany z gr. Panem; w pl. Fauni, orum, Faunowie, bóstwa leśne w postaci kozłów, straszące podróżnych; Faunigena, ae, m. syn Fauna, o Latynusie.

faustitäs, atis, /., pomyślność, szczęście; uosob. u H.

Faustulus, i, m., F., pasterz, który ocalił Romulusa i Remusa.

faustus 3. błogi, pomyślny; jako imię wlasue, przydomek L. Corneliu-sa Sulli, syna dyktatora.

fautor, óris, щ. (nom. agentis do favere) sprzyjający, opiekun, poplecznik, zwolennik; w teatrze klakier; fem. fautrix, leis.

faux, cis, f. w sing, tylko w obi,

trvykle tv pi. fauces, ium 1) gardziel, brem. abl. febri, później febre, gen.pl. gardło: premit fauces defensionis tuae febrium) febra, gorączka.

februa, orum, n. (od nieuz. adi. a) szyja: laqueo innectere f. 0; b) pa- februus) 1) środki oczyszczenia reli-lupam.catuli exspectant fauci- gijnego: f. Romani dixere piamina pa-bus siccis F; c) usta: vix equidem fauces haec ipsa in verba resol-

Ci dławi, czyni bezskuteczną; przen•

szcza:

très 0; 2. święto powszechnego oczyszczenia, obchodzone przy końcu lu-vo O; 2) wązkie przejście, prze- tego, pierwotnie ostatniego miesiąca smyk, cieśnina, wąwóz: flumina siccis faucibus coquebant F koryto, ter-

roku u Rzymian.

rae

Februarius, ii, m. [od poprzedź.) (soil.

f. otchłań, fauces Orci itp. wązki    mensis)\uty Jako miesiąc oczyszczenia.

fëcunditas, ätis, f. (fecundus) płodność. żyzność, dostatek.

fëcundo 1. (fecundus) użyźnić, fecundus 3. (od feo, por. fetus, fe-

przystęp, carceris pictae fauces Ci (Ennius) wejście do szranek.

czemu

aurum ö, fecundae verbera dextrae

H pełne, gens latrociniis f. T oddający się z upodobaniem.

fel, fellis, n. (por. gr. yóXo;, niem. Galie, poi. żółć) żółć; przen. a) jad: spicula feile rnadent 0; b) gorycz: sa-

faveo 2. fävi, fautum 1) sprzyjać alcuius gloriae; oddawać się z gorliwością: apes operi f. pilnie się mina) 1) płodny: coniux; fecundum oddają; siad przy ofiarach: linguis, ore f oddawać się, a więc unikać 0 uderzenia (luperków) usuwające nie-{myśli l.) słów złą wróżbę przynieść płodność; 2) żyzny, obfity: calices f. mogących, milczeć; 3) pragnąć: f. se adscribi 0.

favilla, ae, f. (favere) popiół (mia-now. gorący), zarzewie

favdnius, i, m. (favere) (sc. ven-tus) (ciepły) wiatr zachodni, wiejący les suffusi feile 0; b) c) gniew: w lutym i zwiastujący wiosnę.

favor, öris, nt. (favere) przychylność, życzliwość, względy, przen. pobożna cisza (pi zy ofiarach).

favöräbiljs 2 (favor) ujmujący, favus, i, plaster miodu, miód.

exar-

serat atro feile dolor F.

fêles, is, i fëlis, is, fkot. félicitas, ätis, f. (felix) włość. urodzajność; następnie szczęście, pomyślność.

0, felicioies ramos inserit H lepszy

fëlix, ïcis (tv związku z feo, por. fax, facis, f. 1) a) łuczywo, pocho- fecundus) 1) urodzajny: felicior regio dnia: ardentes furiarum f; pochodnia weselna; przen. wesele: te face sole- plon obiecujące; 21 szczęśliwy, pomni iunget sibi 0; pochodnia pogrze- myślny, skuteczny; czynnie: szczęście bowa; b) żagiew: faces ad inflamman- przynoszący, błogi, życzliwy; adv. dam urbem Ci; przen. podżegacz, pod- féliciter.

nonii.

fëmina, ae, f. (właść. użyte rzeczo-wnie p. pr. pass. od feo rodzić; a więc rodząca) niewiasta; 1) kobieta; 2) samica (zwierząt).

fëmineus 3. (femina) niewieści: fe-mineum vulnus 0 od niewiasty za-

nieta: flagrantibus animis faces addi- Felslna, ae,/., F., dawne imię Bo-derat T\ 2) światło (gwiazd): crescen-tem face noctilucam ff; meteor: visae nocte ab occidente faces Ci; 3) płomień. żar: me torret face mutua...

Calais if; dolorum faces Ci dotkliwe boleści; faces dicendi Ci ognista wymowa.

dana, femin. Mars 0 walka z ko-

faxim, faxo zob. facio, febris, is, f. (acc. febrim, pózn. fe- bietą.

ferax, äcis (ferre) żyzny, urodzajny, płodny, obfity z gen. {poet, także z abl.).

fëminïnus 3. (feinina) żeński, jako gram. t. t.

femur, oris, ». biodro, fendo 3. fendi, fensum (uèyw. tylko w ztoz. jnk defendo i t. d.) bić, trącać.

fënebris, e (takàe faenebris od tenus lub faenus) procentowy, lichwiarski, tyczący się lichwy: vêtus urbi fenebre malum T lichwa, dawne nieszczęście miasta.

fenerätio, önis, /. (faen... od fene-rorj lichwa, stosunki lichwiarskie.

fenerator, óris, m. (faen... od fe-neror) 1) lichwiarz; 2) kapitalista.

feneror 1. (faen... od fenus) pożyczać na procent, zajmować się lichwą; taksę act. a L: beneficium fenerari Ci ciągnąć korzyści z dobrodziejstwa, wyświadczyć dobrodziejstwo z interesu.

fenestella, ae, f. {dem. od fenestra) mały otwór, okienko.

fenestra, ae, f. (zapoź. z gr. por.

1) otwór; 2) okno, zamykane u Hz. tylko okienicami lub kratami, pierwotnie bez szyb; dlatego u H: iunctas quatiunt fenestras w okienice; podobnie O bifores intrabat luna fenestras O okna o dwu skrzydłach.

féneus 3. faeneus od femme z siana homines Ci.

fen ile, is, ». (fenum) zwykle w pl. szopa na siano.

fenum i faenum, i, ». (w związku ełym. z fetus Ud.) siano: fenum habet in cornu H bodzie! (bodzącyrn wołom przywiązywano pęczki siana do rogów dla ostrzeżenia przechodniów).

fenus i faenus, oris, ». {w związku etym. z feo, fétus, a więc włość, przychód, zysk), 1) procent; 2) lichwa: ne l'encre trucidetur iuventus Ci; 3) dług, ciężar Iz procentów powstały)-, plebes fenore. obruta L; 4) (wypożyczony) kapital: horti et fenus et villae T. fera, zob. ferus.

feralis, e 1) tyczący się zmarłego, grobowy; jako subst. wn.pl. ferälia, urn a) obrzęd pogrzebowy; b) uroczystość na cześć umarłych (podobnie jak dzień zaduszny u nas) obchodzona 19 lutego ; poet, także: dies ferales, tempus ferale 0; 2) smutny, posępny: ferali carmine bubo F; 3) zgubny: f. annus T.

ferculum, i. n. (ferre) nosze, mary. ferë adv. 1) prawie, niemal; 2) zazwyczaj, po największej części, pospolicie; 3) z neg. z trudnością, nie łatwo: flumen... non fere ante au-tumnum vado transiri solet C.

ferentärii, órurn, m. lekcy strzelcy, tyralierzy (rozpoczynający bitwę).

Ferentum, i, n. F., miasto w Apu-lii, dziś Forenzo.

Ferentinum, i, ». F. 1) miejscowość w Etruryi, dziś Ferentino; 2) miasteczko przy drodze latyńskiej 70 km. od Hzymu, dziś Ferentino; HI kraj na zachód od jeziora albańskiego, gdzie czczono boginię Latynską: Ferentlna, ae, /. (sc. dea); było tam także źródło caput aquae Ferentinae, która wpada do Tybru, 7 km. od Rzymu; stąd: Ferentïnàs, âtis, m. z Ferentinum i pi. Ferentïnates, ium, w. mieszkańcy F.

Feretrius H. feretryjski, tylko jako przydomek Jowisza, któremu zwy-cięski wódz przynosił w ofierze zbroję wodza nieprzyjacielskiego na noszach (feretrum).

feretrum, i, w. (zgr. aspstpuv, właść. nosze) mary.

fërlae, ärum, /. (dawniej fesiae, por. festus) dni świąteczne, dni spoczynku, w których ni*¹ odbywały się rozprawy sądowe ani sprawy prywatne = dies festi, podczas gdy inne dni zowią się dies profesti. Były feriae statae, święta stałe i f. conceptivae, ruchome, ustanawiane przez ponty-fików; przen. spokój, pokój: praestare Hesperiae ferias H.

feriätus 8. (wlaść. PPP. od nim- pha tuli О; II) zanieść, przynieść a) éytvanego zresztą feriari) świętujący, wlaść. alcui epistulam, alcui oscula, wolny, nieczynny.

matri amplexum f. chcieć ucałować.

alcui luctum lacrimasque f. ; b) (przy-

ferïnus 3. (fera) tyczący się dzi- uściskać, f. opem itp. dać pomoc, vim kiego zwierzęcia, dziczyzny; ferlna, f. gwałt zadać; wogóle spowodować; ae, /. (sc. caro) dziczyzna.

pede, undae litora, socii f. mare F wiosłami prują, sidéra vertice f. H sięgać głową do gwiazd, clamor f. aethera V dochodzi, verba palato f. H wydobywać z siebie; 2) zabijać; zpro-leptycznym objektem: foedus f. zawierać przymierze (przez zabicie zwierzęcia ofiarnego); 3) trafiać: multa, pulum eumque tibi iudicem fero L, quae fortuna feriat Ci.

ferfo 4. (używane tylko formy od nieść), wydać plon : terra fruges; przen. tem. praes.) 1) uderzać, bić; terrain non me Creta tulit F; c) składać ofiary, daniny: sacra divis, suprema ci-neri f. F ostatnią przysługę oddać;

d) donieść, wyjawić: fas omnia ferre sub auras V, fama tulit te procubuis-se O; stąd: wnosić, proponować prawo, sędziego, dawać głos: hanc legem C. (îracchus tulit Ci, provoco ad po-

vos scntentiam per tabellas feretis Ci, de quo foedere populus sentenliam non tulit Cr, e) (zanieść), wciągnąć do ksiąg: si non iussu huius expensum tulisset Ci gdyby nie był zaciągnął co sprawia kiśnienie, a) kwas, rozczyn: jako wydatku; f) z subjektem abstrakc. panis nullo ferment«) T; b) napój po-    przynosić z sobą, wymagać, zrządzić:

wstały z fermentacji, piwo: pocula    si fors tulit O, Troiae sic fata fere-

vitea ferment«)... imitantur F.

feritäs, ätis, /. (férus) dzikość, ferme adv. (= firme) co do znaczenia = ferë, gdzie zob.

fermentum, i, n. (od fervere) to,

bant Vr; III) nosić, roznosić; w pass. fero, ferre, tuli (wlaść. od tuła 3), rozchodzić się; przen. sławić, głosić: lstum (z. tlatum, por. gr. tÀrjvai) I) nieść    alqm in.sign i laude ferre V; vivus per

a) wlaść. relia fere n tes N; często arma    ora feror F żyję w usfach ludu ; stąd:

ferre senes F; ferunt z acc. c. ivf. podają; w pass. z nom. c. inf. luno tortur coluisse Carthaginem F miała, fScaurus auctor et socius Bestiae fe-

rebatur S uchodził; IV) bra««, zabw-rać a) bez znaczenia ujemnego: cine-res secum f. O, hanc sine me spem ferro tui V z tą odejść nadzieją, ve~ niani pęto feroque Ci proszę i otrzymuję, haud itnpune feres O nie ujdzie ci bezkarnie; przen. zyskać, otrzymać: fructuin laboris f., laudem, pretium, wyrażenie przykrości: graviter, aegre    suffragia; b) w znaczeniu ujemnem:

*• być niezadowolonym, niechętnem    unieść, zagrabić: res sociorum ferri

patrzyć okiem; z acc. c. inf. lub ze zd.    agique vidit L; podobnie: aetas omnia

² good; auctorem senatus extinctum    fert F. Daphnin fata tulerunt F: VT)

biete atque insolenter tulit Antonius    podnieś««, unieść, w ruch wprawić:

Ci okazał nadzwyczajną radość; takie    «[uocumque pedes ferent H, pedem,

bez adv. pozwolić: servo nubere nym-    gradum f., lassos passus f. 0 z trudem

f. itp. być zdolnym do noszenia broni; twierdzić, opowiadać: memini... ita także walczy«'-; poet, tela tulere F u-derzyli; b) przen. nomen f , personam f. grać rolę; mian. prae se ferre oka-zyvać, dać poznać, laudem cogno-niine ipso Ci; podobnie: dolorem tulit aportius Ci okazywał ; przeciwnie: obscure (clam) f. ukrywać; c) znosić: sitim, f. vetustatem (o winie) nie tracie siły skutkiem starości; z neg. (vix) non dolorem ferebamus; stąd : non (vix) ferendus nieznośny; szczególniej z adverb, facile, forliler f., mian. na

ferrugo, inis, f. (od ferrum, jak aerugo od aes) 1) rdza; 2) rdzawy kolor (w rozmaitych odcieniaeh: czarny, ciemno-purpurowy i in.) : sol caput ferrugine texit V ciemnością; stąd adi. ferrügineus 3. czarny, ciemny: cymba Charonis V (por. хел*tv«l vae;.).

kroczyć; podobnie: membra trementi passu ferre 0, oculos circum omnia V potoczyć wzrokiem, signa f. ruszyć; stąd: pędzić, prowadzić: ventus fert, via fert, fata ferunt, animus fert dicere formas 0; refl. udawać się: se obvium f. alcui, halitus se ad con-vexa ferebat V wznosić się; medyal-nie: pędzić, rzucać się: aper violentus in hostes fertur O, columba fertur V ulatuje, vox de gutture fertur O wydobywa się, vitis ad terrain fertur Ci opada, ferri pennä per aethera H unosić się, equo ferri, odio ferri być przejętym, pędzonym, unieść się nienawiścią.

feröcia, ae, f. (ferox) dzikość, krnąbrność. zuchwalstwo, śmiałość (szczególniej o postępowaniu).

feröcltäs, atis, /. (ferox) 1) dzikość, zuchwalstwo; 2) śmiałość, odwaga (mian. o charakterze).

Feronia, ae, f. F., bogini italska niewiadomego znaczenia. Jej poświęcony był gaj pod Soracte obok miasta Capena; również pod Terraciną w Lacyum był lucus Feroniae, gdzie niewolników wyswobadzano.

ferox, öcis (por. férus) 1) dziki, nieokiełznany: equus; 2) zuchwały, krnąbrny: f. lingnae; 3) śmiały, odważny: acer erat belloque ferox О;

4) szybki: currit enirn ferox aetas H; adv feröciter.

ferrämenta, örum, n. (ferrum) narzędzia, sprzęty (żelazne lub żelazem okute): bonorum ferramentorum Studiosus Ci dobrej broni.

ferrärius 3. (ferrum) do żelaza należący; siad: ferräria, ae, f. (sc. fo-dina) kopalnia żelaza.

ferrätus 3. (ferrum) okuty żelazem., zaopatrzony w żelazo, okryty pancerzem: ferrata calce V ostrogą.

ferreus 3. (ferrum) 1) żelazny; 2) przen. a) twardy (jak żelazo\ nieugięty: f. iura; b) nieczuły: ferreus scriptor Ci my : drewniany.

ferrum, i, n. 1) żelazo: ferrum, quod Noricus excoquit ignis 0 żelażo styryjskie; 2) przen. a) wszelkie narzędzie żelazne, jak nóż: iugulum ferro resolvit OF; topór: ornus ferro ac-cisa 0; nożyce: ferro resecare capillos 0; kajdany: homines in ferrum con-icere Ci i in; b) mian. żeleźce, grot: ferrum ossibus haesit 0; stąd: włócznia, miecz, oręż wogóle: (senex) inutile ferrum cingitur V, eorum mani-bus ferrum extorsi Ci; c) wiek żelazny: sic ad ferrum venistis ab auro, saecula! 0; d) żelazo = twardość, nieczułość: ferrum... gestare in corde fatebor 0.

fertilis, e (ferre) t) żyzny, płodny: Gallia fertilis hominum frugumque L;

2) użyźniający: dea f. (Ceres) 0.

fertilitäs, ätis, f (fertilis) żyzność, płodność

feiula, ae 1) roślina: zapaliczka (vap&r$; 2) rózga, bicz.

ferus 3. (por. gr. &rjo, nient. Tier) 1) dziki; stąd fera, ae, f. (sc. bestia) dziki zwierz, zwierz; 2) przen. a) dziki, okrutny, nieczuły; b) nieokrzesany, nieogładzony.

fervë-facio 3. fëci, factum (fervere facio) rozgrzać, rozżarzyć.

ferveo 2. i fervo 3. verbui 1) wrzeć, gotować się: posito medicamen aëno fervet О; 2) przen. a) płonąć, gorzeć, pałać: fervent solis vapore bracchia cancri 0. humus fervet de corpore 0, hostes fervent caede V żądzą mordu;

b) pienić się, burzyć się (jak wrząca woda): amnis spumeus et fervens 0, animus ab ira 0; c) roić się, gromadnie się wydobywać: fervent apes...

festuca i fistüca, ae, /. baba do wbijania palów, kloc, kafar.

de bove O; opéré semita fervet V roi    teczny; stąd: 1) wesoły, dowcipny:

się robotnikami, iam fervere litora homo, poëma; 2) miły, ładny: mater-flammis V roją się światła na wybrzeżu; fervens, tis 1) wrzący, górą- stive, dowcipnie, cy; 2) burzliwy, zajadły; ado. fer-venter.

culae suae filius festivus Ci ; adv. fe-

fervidus 3. (fervere) 1) wrzący, go-

festus 3. (por. feriae) świąteczny, rący: spuma, axis, sidus; 2) ognisty, uroczysty; siad festum, i, n. uroczy-płonący: merum, ingenium, homo ira    stość, święto; takes w pi. poet, o je-

{., furto fervidus instat V z zapałem;    dnem święcie: festa Cereris annua ce-

fetialis, e adi. użyte rzeczowniko-

3) pieniący się, wzburzony: fervida lebrabant matros O. musta O, vada f. H.

fervor, oris, m. (fervere) żar, gorąco : anima fervore atcjue aestu in-

międzynarodowymi, jak zawieranie

na-

wo, mian. w plur. fetiäles, ium, m. heroldowie, kollegium kapłańskie z 20 terclusa Ci w gorącym żarze, sieci członków, zajmujące się stosunkami fervores O suchy żar; 2) zapał,

przy-

wzburzenie: maris fervore Ci.

miętność: f. aetatis Ci; 3) burzliwość, pokoju, wypowiadanie wojny,

Fescennia, ae, /. F., miasteczko w Etruryi, na pom. od Falerii; adi.

mierzą i t. p. Wysyłano w tych celach zwykle 4 członków, ich naczelnik zwał się pater patratus. Fetialis Fescennlnus 3. z F.; versus fes cen-    służy także jako adi. do tego suhst. =

caere-

n i n i wiersze szyderskie przy weselach    tyczący się fecyałów: ius f., f.

na pana młodego, przy tryumfach na moniae. tryumfatora.

fessus 3. (fatisci, por. defessus od tus) płodzenie, płód. defetisci) znużony, zmęczony, dowany: aetas f. starość, res f. V trudy, mozoły; naves f. skołatane.

fetura, ae, f. (w związku z feo, fe-

zmor-

fetus 3. (od zaginionego słowa feo lub feor, o znaczeniu podóbnem do fuo

mienny: feta volpes H; przen. pełny, płodny, obfity: austris f.; 21 (samica), która porodziła: fecerat fetam... łupani proeubuisse et geminos lambere matrem V, feta truculentior ursä O

lub fio, od którego pochodzą również festïnaiiter (adv. do festïnans) femina, fecundus, fetura i in) 1) brze-spiesznie, skwapliwie.

po-

festïnatio, ônis, f. (festinare) śpioch, skwapliwość.

festïno 1. 1) spieszyć się; 2) przyspieszać: mortem in se f. spiesznie

fetus, us, m. (feo) 1) rodzenie, wy-

sobie zadać, festinatum iter spieszna, od niedźwiedzicy broniącej szczenię-virgines non festinantur T nie wy- cia -, jako subst. feta, ae. / matka, chodzą zbyt wcześnie za mąż, nie

wzrost: frondes crescenti (arbori) ad-festmus 3. (festino) spieszny, skwa- imunt fetus V; 2) płód, dziecko, (ozwie-Pl'wy.    rzętach) szczenię, młode, (o roślinach)

festïvitas, ätis, /. (festivus) właść. a) pęd, b) owoc, płód, plon. przyjemność; stąd 1) dowcip, humor:    fibra, ae, /. 1) włókno a) roślinne,

fostivitate et facetiis O. Iulius    omni-    b) włókno, żyłka we wnętrznościach

bus praestitit Ci; 2) ozdoba: Gorgias    (z nich wróżono); stąd 2) wnętrzności:

his festivitatibus insolentius    abuti-    nec fibris requies datur ulla renatis V.

Fibrènus, i, m. F., rzeka poboczna festivus 3. (festus) właść.    świą-    Lirisu niedaleko Arpinum, dziś Fibreno.

spieszą się z zamążpójściem; 3) spiesz- dawanie płodu; przen. (o drzewie) nie coś robić: festinare vestes O.

tur Ci.

cytra.

fibula, ae, f- (figere) 1) klamra;

2) sprzączka, haftka, szpilka mian. do włosów.

Ficana, ae, /. F., miasteczko na drodze z Rzymu do Ostii.

fictilis, e (fingere) gliniany; stąd jako subst. fictile, is, n. (sc. vas) naczynie gliniane.

fictor, oris, ni. (fingere) 1) twórca, mian. odlewacz z wosku lub wypiekający z ciasta figurki zwierząt ofiarnych, także rzeźbiarz, snycerz; 2) ten, który wymyślił fictor- fandi V; stąd fictrix, ïcie, f. twórczyni, fictus 3. sob. fingo.

Flculea, ae, /. F., miasteczko w Sa-bińskiem.

flculnus 3. z figowego drzewa, figowy.

ficus, i i us, /. [por. auv-ov) figa, drzewo i owoc: dum ficus prima... H przy końcu lata (gdy figa dojrzewa).

fidëlls, e (fides) 1) wierny, rzetelny; 2) bezpieczny, pewny, trwały: poilus, lorica; adv. fidëliter.

fidélités, atis. f. (fidelis) wierność, rzetelność, sumienność.

Fidënae, arum, /“., ras Fidëna, ae V, F., miasto sabińskie nad Tybrem, 10 km. od Rzymu; do tego adi. Fldë-nas, ätis, fidenacki: bellum F. L z Fi-deuatami; subst. Fidënâtes, ium, m. Fi denaci.

fidens, sob. fido.

fidentia, ae, f. (fidens) ufność, pewność.

Fidentia, ae, f. F., miasto na drodze miedzy Parmą a Piacenzą.

fidës (fidis), is, f. zwykle w ptur. fides, ium tpor. gr. аэйг,) lutnia, lira,

fidës, fidei, u poet, także fidëi lub fide: dat. poet, także fide, /. (fido; co do różnicy iloczasu: fides: fido por. rr.ibsdat: radtó) 1) zaufanie, wiara, kredyt: fidem habere alcui wierzyć, ale res fidem habuit O znalazła wiarę, fidem facere budzić zaufanie, per fi-dem fallere, dccipere, violare przez nadużycie zaufania, a więc zdradziecko, fidem excedere O wychodzić poza ramy wiarogodności, nie budzić wiary, res fide rnaior O nie do uwierzenia; 2) przen. a) wierność, sumienność, rzetelność: fides intemerata; b) wiarogodność, pewność, stwierdzenie, spełnienie: si qua fides mihi est V, ubi prima fides pelago V skoro można było zaufać, tum manifesta fides V wyraźnie się stwierdziło, fulem reportant exploratores V pewne wiadomości, sum fides vocis O na mnie stwierdziło się, promissa exhibuere fidein O spełniły się; podobnie dicta fides se-quitur O. si qua fides addenda est О poręka; с) uosob. bogini wierności;

3) zapewnienie wierności, przyrzeczenie, słowo, przysięga: fidem dare, teuere; violare, prodere złamać; fides publica lub samo fides zapewnienie (osobistego) bezpieczeństwa; 4) opieka, obrona: fidem alcuius implorare, se suaque in fidem atque potestatem po-puli Romani permittere C zdać się na łaskę i niełaskę.

fidi-cen, cinis, w. (tides i canere) lutnista; prsen liryk.

fidicula, ae, f. idemin. do fides, is) mała lutnia.

fidius, ii, m. (w związku s fides, ei) zwykle tylko w połączeniu: me dius fidius (sc. iuvet) tak mi Boże (wierności) dopomóż! Dius fidius = gr. Zeut sabińs. — Semo Sancus.

fido 3. flsus sum (gr. Jtef&co) wierzyć, ufać; z dat. lub ab!., także z acc. c. inf. i z inf.: crudo fidit pugnam committe-re caestu V odważa się; fidens, tis, ufny, śmiały, odważny: fidens anitni (loc.) z odwagą w sercu; adv. fi-denter.

fiducie, ae, /. (fldere) 1) ufność, zaufanie, pewność siebie, śmiałość: fiducia formae, fiducia sui, alcui fidu-ciam afferre; 2) gwarancya, rękojmia: accensi, minirnae fiduciae manus L\

stąd : zapew nienie, zakład, hipoteka: crinis, magni fiducia regni 0 zakład; iudicium fidueiae Ci proces o zatrzymanie zakładu.

flduciarius 3. (fiducia) powierzony, oddany do przechowalnia.

ffdus 3. 1| wierny, rzetelny; 2) bezpieczny, pew’ny, pilnie przestrzegany: pax.

synek.

figo 3. fixi, fix um [por. asty-po) przymocować, przybić; w pass. być przymocowanym, tkwić: hominem in cruce; fixus manebat V stał jak przybity; vestigia figit V kroczy pewmym krokiem ; oscula figere : wyciskać pocałunki; oculos f.: utkwić; fixus in silentium T pogrążony; aninio f.: wbić w pamięć; stąd: a) wystawić na widok publiczny: leges in Capitalio figere Ci; b) zawiesić jako dar dla boga: spolia in postibus f. ; c) zbudować, wznieść: moenia; przen. nequi-tiae fige modum tuae H połóż kres; 2j wbić: dictator clavi figendi causa L corocznie 13. listopada najwyższy urzędnik w Rzymie wrbijał gwóźdź w' świątyni Jowisza na Kapitolu; także przebić, zranić: hominem telo f.

figura, ae, /. (fingere) 1) ukształtowanie: forinae figura Ci ukształtowanie postaci; stąd: a) kształt, postać: portentum humanâ figura; także piękna postać, piękność: in figura capta dei nymphe est O; b) rodzaj: f. negotii; c) obraz: figura fictilis; Signatur cera figuris 0; d) cień, zjawisko: morte obitä quales fama est volitare figuras V; 2) figura {retoryczna): fi-gurae orationis Ci.

figuro 1. (figura) kształtować, wyobrażać: anus in volucres O przeobrazić.

fïlia, ae, f. (por. fiiius) córka, w dat. i dbl. plM mian. dla uniknienia dwuznaczności: filiabus.

filicâtus 3. (filix) ozdobiony liśćmi paproci : paterae Ci.

fïliola, ae, f. (dentin, do filia) córeczka.

filiolus, i. m. {demin. do tilius)

fiiius, ii, voc. fili (wlaśc. tuli. w związku s fëlâre: karmić, dawać ssać, a więc dziecię przy piersiach ; stąd woyóle) syn.

filix, icis, f. paproć, filum, i, n. (por. hilum) 1) nić, włókno: famula levi deducens pollice filum O; sororum fila trium H; velami-na filo pleno O o grubem włóknie, grube; fila croci 0 pylniki; 2) struna: retemptat fila lyrae 0; 3) przen. a) rodzaj, sposób (w mowie, poezyi): filum orationis Ci, tenui deducta poëmata filo H; b) tkanina: inceptaque fila re-linquit 0.

fimbriae, ärum, /. 1) frędzle, końce utrefionych kędziorów: madentes cincinnorum fimbriae Ci; 2) Fimbria, ae, m. cognomen Flawiuszów\

fimus, i, m. i fimum, i, u gnój, nawóz: f. bubulum.

findo 3. fidi, fissum, łupać, rozdzielać: lignum; agros sarculo f. H uprawiać; terras voinere f. 0 krajać; aequor, aëra f.: pruć; finditur in solid um cuneis via V (w twardym gruncie, rozbijanym klinami) toruje się drogę; medyalnie : dzielić się, pękać: häc insulä finditur fluvius Ci, caelum findi visum L; stąd subst. fissum, i,

n. szpara, wcięcie między płatami w ątroby.

fingo 3. finxi, fictum, a) delikatnie dotykać, głaskać': manus aegras ma-nibus amicis 0, corpora lingua f.: lizać; 2) (włosy) układać, fryzować: comas fingere O; se fingere O zdobić aię; poet, vitem fingit putando V równa; 3) tworzyć, kształtować (mian. z miękkiego materyału) : terram in effi-giem deorum Ci ; stąd wogóle o rzeźbie: Alexander a Lysippo fingi volebat Ci; stąd: a) tworzyć, budować: apes fin-gunt favos Ci; volucres fingunt nidos Ci, versus f.; z podw. acc. uczynić kogoś czem: fortuna Sinonem miserum f. F; b) ksztaîcic: ingenium f.; se fingere ad alqd: zastosować się; 4) tworzyć w myśli, wyobrażać sobie, wymyślać: fingere sibi aliquid cogita-tione Ci; stąd: zmyślać, kłamać: fin-gunt responsa Antonii Ci; PPP. fi-ctus 3. us. taksę adjektywnie: 1) u-tworzony; 2) wymyślony, zmyślony, kłamliwy, fałszywy, obłudny : fictum crimen; pro non inęauto fictum astu-tumque vocamus H; od tego subst. fictum, i, n. zmy sienie, kłamstwo : ficti conscia nutrix O; ficta rerum H wymysły, kłamstwa.

fïnio 4. (finis) 1) ograniczyć: a) właśc. Rhenus finit imperium populi R.; b) prsen. de cupiditatibus finiendis loqui Ci; poet, has finire potest, illas aperire catervas 0 zamknąć; 2) określić, oznaczyć: luna finit tempora men-sis O; de pecunia finitur, ne consu-meretur L zostaje postanowionem ;

3) skończyć, rv pass. skończyć się, u-stać : bellum finire adparat V; bellum eo die finiri potuisse C; taksę act. in-trans. sic Tiberius finivit... T skończył (sc. życie) ; PP r. fïniens, tis, us jako subst. dosłowne tlómacsenie gr. ôptÇiov (sc. xuxÀoç) horyzont, widnokrąg; PPP. uè. jako adi. fînftus 3. 1) określony, ograniczony; 2) skończony ; adv. finite.

finis, is, gen. pl. ium, m. (rzadko f.)

1)    granica: Rubico finis est Galliae Ci; w pl. dzierżawy, kraj: fines va-stare; także pry w. posiadłość, grunta: dominos finibus pellere G; również przen intra naturae fines vivere H;

2)    cel : a) włość, sub ipsarn finem ad-ventabant V; b) przen. cel, zamiar: quae finis standi? V; abl. fine, s gen. aż do : fine genus vestem succincta 0;

3)    koniec, kres: f. laborum ; finem fa-cere: zakończyć; f. loquendi facere; sine fine: bez końca, nieustannie; także koniec życia : ubi aderat finis T;

4)    szczyt: honorum populi finis est consulatus Ci.

fînitimus 3. starsze flnitumus (finis) pograniczny, sąsiedni; prsen. bliz-ki, podobny: f. oratori poeta Ci.

fïnïtor, oris, m. (finire) oznaczający granicę, miernik.

flnitumus, zob. finitimus. finitus 3. zob. finio. fio, fieri, factus sum (por. gr. oów, łac. fuo, jestem, perf. fui) 1) powstać: omnia fiunt ex ipsis (sc. elementisi 0;

2) stać się: ossa lapis fiunt 0; taksę dziać się, zdarzyć się: fieri potest, ut fallar Ci; quo fit, factum est, quibus rebus factum est: skutkiem tego; s abl. quid (de) illo fiet Ci co się z nim stanie?; obviam fieri: spotkać; 3) jako pass. do facere: a) zostać zrobionym, wykonanym: carinae fiebant ex levi materia C, paries cum fieret 0 gdy budowano; b) zostać, być mianowanym, wybranym: Cato censor factus est N; c) być cenionym: z gen. pretii quanti is a civibus suis fieret, ignora-bas Ci ; d) być ofiarowanym. quibus diis ut fieret L; zresztą por. facio.

firmämen, inis, n. (firmare) podpora, podstawa.

firmämentum, i, n. (firmare) wzmocnienie, podpora, siła: si firmamen-tum in illo teste ullum posuisset Ci kładł wagę.

firmätor, oris, m. (firmare) ten, który utrwala, podpora: pacis T.

firmitäs, ätis, f. (firmus) trwałość, stałość, siła; przen. stałość, wytrwałość: animi.

firmiter, zob. firmus. firmitüdo, inis, /. (firmus) trwałość, stałość.

firmo 1. (firmus) 1) wzmocnić, u-mocnić, obwarować: urbem, locum munitionibus; przen. wzmocnić, podnieść na duchu, pokrzepić: valetudi-nem, animum exemplis; 2) zapewnić, zabezpieczyć, utwierdzić, utrwalić: ci-vitates obsidibus, pacem foedere; vestigia pinü f. V podpierać się w chodzie; 3) twierdzić, zapewniać, dowo-

dzić, г асе. с. inf. firmare solitus est posse adspici laniatüs et ictus T.

flaccesco 3. ccui (incoh. do flacceo, od flaccus) stawać się wiotkim, wię-

Firmum, i, n. (SC. castellum) dziś dnąć, słabnąć.

sły, mdły: aures; cognomen niektórych rodzin np. Horacego.

flagelle 1. biczować, bić, smagać, flagellum, i, n. {demin. do flagrum)

1)    bicz: flagellis ad mortem caesus H;

2)    przen. coś podobnego do bicza: a) rzemień [przypocisku): tela lento mos est aptare flagello V; b) latorośl, gałązka: neve flagella summa pete ex arbore V; c) nogi {polipa): polypus hostem continet flagellis O.

flagitàtio, önis, f. (fiagitare) domaganie się, żądanie.

flagitätor, óris, m. (fiagitare) ten, który się domaga, dopomina.

flägitiösus 3. (flagitium) haniebny, sromotny, ohydny; adv. flägitiösS.’

flagitium, i, n. 1) haniebny, sromotny czyn, postępowanie; 2) hańba, sromota, ohyda; 3) człowiek hańbą okryty: flagitiorum catervae Ci.

flägito 1. 1) usilnie domagać się, dopominać się: aliquid ab aliquo, także podw. acc. i zd. z ut.: hoc, quia causa postulat,, non flagitat, praeteribo Ci; 2) domagać się wydania kogoś: ministros in tormenta fl. T; 3) zawe

Fermo (»twierdza«) F., obwarowane flaccus 3. wiotki, zwiędły, obwi-miasto w Sicenum na połud. od An-kony ; adi. Firmànus 3. z Firmum; pl. subst. Firmäni, örum, w. Firmanowie.

firmus 3. 1) mocny, silny: moe-nia; poet, fundus non pascere firmus H niezdolny; firmissima vina Vtrwałe, dające się przechowywać; stąd:

a) zdrów : nondum poplite firmo con-stitit O; b) dzielny, wytrwały, zdolny do oporu: firmissimum robur copia-rum Ci; firmissimus irä 0 uzbrojony silnie; 2) stały, trwały, nieugięty: f. contra, adversus pericula; stąd: pewny, niezawodny: amicus, argumentum; adv. firme, rzadziej firmiter.

fiscella, ae, /. (demin. do fiscina) koszyk, koszyczek.

fiscina, aè, f. (fiscus) kosz, koszyk, fiscus, i, m. 1) wl. kosz, mian. koszyk na pieniądze, kasa: reperiebam fiscos... cum pecunia... esse translatos Ci; 2) skarb ; a) publiczny, zwany zwykle aerarium; b) skarb osobny cesarski: bona... petita in fisoum T które chciano »skonfiskować«, zabrać na skarb.

fissilis, e (findere, fissus) łupliwy: lignum V.

zwać przed sąd: Caecinam ut pecu-latorem flagitari iussit T; 4) chcieć, wiedzieć, dochodzić: crimen.

flagrantia, ae (flagrans od flagra-re) pałanie, skwar, żar: oculorum.

flagro 1. [por. gr. <?Хгуш) pałać, płonąć : a) wl. ignes flagrabant i b) przen. lumina fl., bellum fl.; flagrante liber-tate T jeszcze płonęła żądza wolności; flagrabant vitia libidinis apud ilium Ci pałał występną żądzą; convi-via flagrant stupris Ci ucztujący toną w rozpuście; infamia fl.: być pogrążonym w niesławie; amentiä fl.: popaść; excitare forlunam flagrabant T płonęli żądzą spróbowania szczęścia; PPr. flagrans, tis, jako adi. i) pała-

fissio, onis, /. (findere) łupanie, rozdzielanie: glebarum. fissum, zob findere. fistuca, zob. festuca. fistula, ae, 1) rura (wodociągów): f. ferrea; 2) trzcina, mian. piszczałka, kilku nierównej długości rurek, gr. septenis fistula cannis O; 3) fi-stuła, rodzaj wrzodu N. flsus, eob. fido. fixus, eob. figo.

fläbellum, i, n. (demin. do flabrum) wachlarz; preen, podnieta.

fläbilis, e (flare) powiewny, wietrzny.

fläbrum, i, n. (flare) zwykle w pl. powiew, wiatr.

jący, płonący, gorący: genae, cupido; crinis: błyszczący; 2) roznamietniony, wzburzony: multitudo; flagrantissima flagitia I najhaniebniejsze występki;

adv. flagranter.

flagrum, i, n. (w ewiąeku e flagro, a mięć coś palącego, stąd) bicz, batog.

flämen, inis, n (flare) wianie, dęcie. powiew, wiatr; flamina tibiae: dźwięki fletu.

flämen, inis, m. kapłan {pewnego o-kreślonego bóstwa). ByłoSflamines ma-iores: fl. Dialis dla Jowisza, fl. Quiri-nalis dla Romulusa i fl. Martialis dla Marsa, i 12 minores dla niższych bóstw; za cesarstwa byli także flamines u-bóstwianych cesarzy np. fl. Augusti Najwyższym był fl. Dialis; nie mógł on na noc zostać poza miastem, dosiadać konia, nosić pierścieni lub węzłów (znaków niewoli), patrzeć na u-zbrojone wojsko lub na człowieka pracującego w święto. Jego małżeństwo było nierozerwalne; po śmierci żony musiał zrzec się urzędu. Do tego adi. 1) flaminicus 3. należący do fl., jako subst. fłaminica (sc. uxor) żona fl., również kapłanka, nosząca złocistą szatę; nie wolno jej było ani zdobić ani czesać włosów; 2) flaminius —poprzedź.; jako subst. fl äminium, i, n. (sc. sacerdotium) urząd fl.; jako nomen pr. Flaminius, imię rodu pleb. Najważniejszy: C. Fl., trybun, pl. z r. 232, w którym przeprowadził prawo rolne; w r. 227 pretor w Sycylii, r. 223 pobił jako konsul Insubrów. a w r. 220 założył jako cenzor cyrk flami-nijski i drogę fl. (z Rzymu do Fanum). Poległ w r. 217 w bitwie nad jez. Tra-zumeńskiem.

flamma, ae, f. (por. flagro, ?Хгуи>) 1) płomień, ogień, żar : flaminas con-cipere zająć się; przysłowie: prius unda flamm is (sc. exsistet) pierwej z ognia woda powstanie, niż... 2) preen, a) pochodnia, żagiew: flam-mas ad culmina iactant F; b) piorun: vindice flamma everlit tecta O; o) światło. jasność: solis; d) żar, płomień, namiętności, zapał; e) zguba, zagłada: si ilia 11. rei p. suum tribunatum defenderit Ci.

flammeus 3. (flamma) ognisty, płomienisty; o barwie: ognisto - czerwony: stąd subst. flammeum, i, ». (sc. velum) zasłona ślubna oblubienic u Rzymian, koloru ogmsto-czerwonego.

flammi-fer, fera, 1er um (flamma-fero) ognisty, ognionośny.

flammo 1. (flamma) spalić, zapalić, wl. i preen, iutf. Ilammantia lu-mina 0 płonące.

flammula, ae. /. (dentin, do flamma) płomyk.

flatus, üs, m. (flare) 1) wianie, powiew, podmuch: tl. boreae; preen. prosper 11. t'orlunae; 2) dęcie: tibiae fl., gra na flecie; tl equorum V parskanie; 3) nadętość, pycha: tumidi flatus 0.

flaveo 2. (flavus) być żółtym, złotawym, płowym; mian. Ppr. flavens, tis, żółty, złotawy, płowy : flaventia culta V złociste łany.

flàvesco 3. iincoh. do tlavere) żół-knieć, zaczynać się złocić: campus aristis; malae flavescunt 0 bledną.

Flavïna, ae, /. F., miasto w Etru-ryi; adi. FlävTnius 3. Ilawiński.

Flavius 3. imię rodu sabińskiego, z którego pochodzili: T. Fl. Vespa-sianus, cesarz rzymski (69 — 79); po nim nastąpił syn T. Fl. (79—81); po nim brat T. Fl. Domitianus (81- 96). Jako adi. Flavia donnis: dom Flawiu-szów: od tego adi. Flavianus 3. tla-wiański.

flävus 3 żółty, złotawy, płowy.

flëbilis, e (flere) 1) pass. godny ubolewania, żalu: species; 2) act. a) pobudzający do płaczu, wzruszający: 11. vox; b) płaczący: fl. sponsa H, adv. flêbiliter.

flecto 3. xi, xum, 1) giąć, zaginać: ulmura in burim V\ cereus in vitium

flecti H podatny jak wosk; arcumfl.: tny: aetatis; Пехи autumni T w dru-napinać; anguis flectit sinus 0 wije się giej połowie.

w zakrętach; 2) naginać, miękczyć,    fl ictus, us, m. (fligere) uderzenie,

wzruszać, zmienić: alquem precibus; zderzenie się.

neque flexus est, quin signum daret flo 1. wiać, dąć, dmuchać: ventus T; 3) zwracać, skierować: equos, iter; flat; tr. tibia flatur: rozlega się; aes alquem a proposito L odwodzić; pro- fl.: odlewać, bić monetę; argentum munturium fl.: okrążyć; flexo in me- flatum: stopione, ridiem die T koło południa; versus floccus, i. m. kosmyk (wełny), tlectitur in Tiberium T daje się od- przen. drobnostka, fraszka; rem non nieść; intrans. zwracać się: Cremo- flocci facere: za nic nie mieć. nam flexit T; ad sapientiam flexit T Flora, ae, f. (od flörus, sc. dea' F., wrócił do rozsądku; in umbitionem    bogini kwiatów, która miała świąty-

flectere T wstąpić na drogę. PPP. fle-    nię w Rzymie w połud.-zach. stronie

xus 3. zgięty; comae fl.: krecone; so-    od Circus Maximus; adi. flörälis,

nus fl. Ci drżący, żałosny.    tyczący się Fl., sacrum ; floral ia, ium,

fleo 2. flëvi, flStum, 1) intr. pła-    «. (sc. sacra) święto Flory, obchodzo-

kać: de alqua re; 2) łr. opłakiwać;    ne 27. kwietnia.

testudine atnorem fl. H ze łzami o- Florentia, ae, f. Fl., nad Arnem,

piewać.

flëtus, üs, m. (flere) płacz, łzy.

Flëvum castellum, Flewum, twierdza fryzyjska, nad ramieniem Renu Flevum ostium, przepływającem jezioro Flëvo, dziś Zuydersee.

flex-animus 3. 1) ze wzruszonem

dziś Firenze; adi. Flôrentïnus 3. florentyński; subst. Florentin!, örum,

m. Florentyńczycy.

flöreo 2. ui, kwitnąć: popavera fl.;

aetale fl.: być w kwiecie wieku ; przen. a) kwitnąć, odznaczać się, słynąć: iu-stitiae famä fl. ; b) jaśnieć: florentes sercem: 2) wzruszający serce, tkliwy. aere catervae V; ad urbem accessus flexibilis, e (flectere) 1) giętki: ar- hominum gratulatione florebat Ci u-cus; 2) dający się kierować, zmienny: świetniły tłumy winszujących; c) o minie: pienić się: vina in cellis condita flexilis, e (flectere) giętki, cornu.    florent O; PPr. jako adi. flörens, tis,

flexi-loquus3. (flexa loquens) dwu-    kwitnący: a) ml. cytisus; b) przen. iu-

znaczny, niejasny: oracuia.

flexio, önis, f. (flectere) zgięcie ; florentes (homines): potężni.

flôrësco 3. flörui iincoh. do florere) zakwitnąć, rozkwitać; przen. nabj-wać znaczenia.

sensus.

venta oratores florentes: znakomici;

przen. wykręt, wybieg; flexio vocis Ci modulacya.

floreus 3. (flos) kwiecisty.

flöridus 3. (florere) 1) kwiatowy,

flöri-legus 3. (flos legere) zbierający z kwiatów pyłek: apes 0.

flörus 3. (flos) 1) ml. kwitnący, przen. wspaniały: erines; 2) n. pr. Flörus, i, m. cognomen poety Iuliusa, jednego z przyjaciół Horacego.

zwro-

flexl-pës, pedis (flexus pes) mlasc. krzywonogi; hederae fl. : wijący się. flexuosus 3. (flexus) kręty: iter, flexus, Os, m.. (flectere) zgięcie, z kwiatów: serta; 2) kwiecisty: Hy-zwrot, zakręt: viae; fl. metae: okrą- bla, orator, żanie; flexus rerum publicarum : zmiany ustawy; anguis flexu sinuoso: wijący się w licznych zakrętach; capilli flexibns apti 0 kręcące się; 2) manowce, boczna droga: flexu Armenian! petunt T bokami ; 3) punkt Słownik.

undae.

föcäle, is, n. fzamiast faucâle od fauces) chustka na szyję H. .

foculus, i, m. (focus) małe ognisko, fajerka.

focus, i, m. 1) ognisko: ad focum sedere Ci; także ognisko ofiarne, ołtarz: dentur tura in focos O; stos: confusa ruebant ossa focis; 2) przen. dom, familia: ager habitatus quinque focis H pięć »dymów«; pro aris et focis certare: w obronie ołtarzy (świątyń) i ognisk domowych.

fodico 1. (fodere) 1) szturkać: latus f. H; przen. niepokoić.

fodio 3. fódi, fossum (por. bod-ę) 1) kopać, wykopywać: puteum f.; argentum f. ; 2) rozkopywać, rozbijać: humum, murum; 3) kłuć: calcaribus equos; lumina natis O wykłuć oczy;

flös, öris, m. kwiat: a) ml. fl. ro-sae ; b) przen. fl. aetatis ; senectus redit in florem O odmładza się; in ipso flore Graeciae Ci w najświetniejszym czasie; stąd: ozdoba: flos orationi deest; Sabinum, flos Italiae Ci perła; mihi genas veslibat flore iuventas V pierwszym zarostem.

flösculus, i, m. (demin. do flos) kwiatek, idkèe przen. kwiatek stylu.

fluctuätio, onis, f. (flućtuare) falowanie; animorurn fl.: wahanie się, niestałość, zmienność.

fluctuo 1. (fluctus) 1) falować, burzyć się: mare; tellus aere renidenti fl. V ziemia faluje (mieni się) połyskiem kruszcu; przen. ira fl.: burzy się; także homo fl. ira: miota się; 2) być miotanym falą; przen. o umyśle-, wahać się, być niepewnym, chwiać się: fl. inter spem metumque; m 2. znaczeniu także jako deponens: fluctuor, äri.

fluctus, üs, m. (fluere) fala, bałwan, morze (falujące); przen. burza, niepokój, wir: fl. civiles.

fluentum, i, n. (fluere) nurt. fluidus 3. (fluere) 1) płynny, cie-kły, płynący: cruor; calor: rostapia-jące, osłabiające; 2) osłabły, obwisły: lacerti O,

fluito 1. [frequent, do fluere) płynąć; navis fluitans: miotany falą; przen. a) zwisać: vela; b) chwiać się: testudo, fides.

flumen, inis, n. (fluere) 1) płynąca woda, nurt: Tantalus captat fu-gientia flumina; 2) rzeka, strumień: fl. Rhenus; uosob. bóg rzeki: przen. strumień, potok: fl. nectaris, lacrima-rum; verborum; flumen ingenii: polot.

flümentäna (odpoprzed.) porta: brama »rzeczna« w serwiańskim murze

Rzymu, od strony pola Marsowego i Tybru.

flümineus 3. (flumen) rzeczny:

fluo 3. fluxi, fluxum (dawniej fluc-tum, od czego fluctus) 1) płynąć: a) ml. aqua fl.; stąd: być zlanym, oblewać się: sudore; b) przen. (homines) fluunt ad regiam; cuncta fluunt = ratvT<* |5з1; res ad voluntatem fluunt: idą; o-ratio fl. ; cum flueret lutulentus H w brudnym potoku jego wierszy; 2) opływać, być bogatym : multo Baccho fl. V; terra auro fluxit V; 3) spływać, spadać: fluentes vestes, crinis fl.; ra-mos fluentes: zwisające; podobnie: ad terram non sponte fluens V zsuwając się; viscera lapsa fluunt: wypływają; 4) wypływać, pochodzić: omnia ex eodem fonte fl. Ci; 5) upływać, mijać: tarda tempora H; 6) rozpływać się, rozszerzać się: Pythagorae doctrina; 7) słabnąć, wątleć: luxu, mollitie fl.; fluunt lassitudine vires: słabną; PPr. fluens, tis, jako adi. 1) płynący, płynny: oratio, ale także monotonna; fluentes buccae: zlane olejkami; PPP. fluxus 3. 1) ml. płynny, spływający; stąd: opadający, crinis; osłabły, słaby: Germanorum corpora T\ fluxa arma T z rąk się wysuwające; 2) niepewny, chwiejny: fl. fides; murorum aevo fluxa T zapadające się części; noctu dieque fluxi T włóczący się.

cielna.

mam

całość, Graeciae formam rerum publi-dare Ci ukształtować sprawy

preen, trapić, dręczyć: dolor f.; i) przebić, przeszyć: guttura cultro O.

foederätüs Я. (foederare od foedus) sprzymierzony.

foedi'fragus 3. (foedus frangere) zrywający przymierze, wiarołomny.

foeditäs, Stis, f. (foedus 3) brzydota, obrzydliwość, okropność; fie. i mor.

foedo 1. (foedus 3) 1) szpecić, drapać, szarpać: in Sarmatum habitum foedari T przyjąć szpetną postać S\ volucres ferro f. V zabijać; 2) kalać, plamić: sanguine vestes; 3) zhańbić, zbeszcześcić, zniesławić: sacella.

foedus 3. brzydki, szkaradny, szpetny, obrzydliwy, haniebny; fie. i mor. adv. foedë.

foedus, eris, n. (foedus, fidus por. Лоисов Xs(nto) 1) przymierze; 2) związek: f. amicitiae; 3) przepis, prawo: f. naturae 0.

foetldus 3. {od foetere: cuchnąć) cuchnący, śmierdzący.

foetor, ôris, m. (foetëre) smród, folium, i, n. {por. gr. ®óXXov) liść. folliculus, i, m. (demin. do follis) worek, mieszek (skórzany).

follis, is, m., miech; a) jako przyrząd do dmuchania; b) = worek, mian. na pieniądze.

fomenta, örum, n. {earn, fovimen-ta, od fovere) okłady (ciepłe); preen. ulga: fomenta animis adhibere T. fömes, Uis, m. (fovere) podpałka, fons, tis, m. [w ewiąeku e hindere) 1) źródło: f. aquae dulcis; 2) preen.

a) woda (źródlana) restinguere fonti-bus ignés V; b) początek, przyczyna: f. sceleris; uosób, bóg źródeł: ara Fon-tis (pod Janiculum)-, stąd adi. Fontl-nälis, e, poświęcony bogu źródeł, porta F. na połud. stoku Kwirynału. fontänus 3. (fons) źródlany. Fontëius 3. imię rodu plebejskie-go z Tusculum.

fonticulus, i, m. (demin. do fons) źródełko.

for, färi, fätus sum (por. gr. ®г₍|А!) mówić: Venulus ita farier (= fari) in-fit V; PFP. fandus 3. I) dający się wypowiedzieć; 2) dozwolony, słuszny: arae fando nefandoque sanguine re-spersae L\ jako subst. dii memores fandi atque nefandi V słuszności i niesłuszności.

fora, ae, /. (fores, &ûpa, Tor, drzwi) używane tylko a) w acc pl. foräs, za drzwi, precz, na zewnątrz, na widok publiczny; b) forls 1. jako abl. z zewnątrz: consilium petere foris Ci; 2) jako loc. na zewnątrz domu l. kraju: parvi sunt foris arma, nisi est consilium domi Ci.

forâbilis, e (od forare przewiercić) dający się przewiercić, przedziurawić.

foramen, inis, n. (forare) dziura, otwór: f. operculi L. foräs eob. fora

for-ceps, cipis, mf. (formus=&Ep-iaó;, ciepły = capio) obcęgi, szczypce, forda, ae, /. (sc. vacca) 0 krowa

fore, forem eob. fuo. forensis, e (forum) 1) tyczący się rynku l. sądu: f. turba, f. usus di-cendi; 2) przeznaczony do wyjścia, paradny, gotowy: vestitus.

Forentum eob. Ferentum.

foris eob. fora.

foris, is, f. (por. fora) skrzydło drzwi: forem claudere ; w pl. fores, ium, f. 1) drzwi: fores carceris; niekiedy — sing.-, 2) wejście, otwór: ante fores antri 0.

forma, ae, f. 1) postać, kształt, postawa: f. humana; ale fotma reli-quaque figura Ci twarz i cała postać, ex multis praediis unam fundi for-conficere Ci połączyć w jedną

carum

publ., (Achaiam) in provinciae formam redigere zamienić (w kształt) w pro-wincyę; 2) piękna postać, piękność:

ct genus et formam pecunia donatJT;

formula, ae, f. (demin. do formai

3) rodzaj, właściwość, charakter: pu-    1) reguła, prawidło, sposób: sunt for-

gnae forma; quae forma fortunave vi-    mulae de omnibus rebus constitutae

Ci; 2) formuła: a) umowy, układy, u-kład sam: socii milites ex formula parałoś habent L; b) podstawa oszacowania: censum agere ex formula L; c) w ogóle mian. formuła prawna, jako podstawa procesu rzymskiego: formulae były spisane w edykcie pretora, oskarżyciel wybierał tę, która mu się wydawała odpowiednią i na jej podstawie żądał od sędziego wyroku. To było postępowanie: in iure, po runków w Lacyum, miejsce letniego    którem następowało zbadanie spra-

pobytu wielu Rzymian; stąd. adi.    wy: postępowanie in iudicio: causa

Formianus, formiański ; jako subst. 1) Tullii tota continetur praetoris formu-Formiäni, órum, m., Formiańczycy; la Ci; stad. formulä cadere (excidere) 2) Formiànum, i, n. (sc. praedium) Ci przegrać proces, posiadłość Cycerona, w pobliżu której go zamordowano.

ros mersit V jaki rodzaj losu, eius scripti talis forma fuit T, difficillimum est formam, qui yapay.Gjp Graece dici-tur, exponere Ci; 4) obraz, wyobrażenie: clarorum virorum formae Ci

wizerunki: forma officii: wyobrażenie, formam in arena descripserat L;

5) zjawisko: huic se forma dei ob~ tu lit V; 6) »forma«, stempel: f. suto-rum H, f. nummi.

Formiae, ärum, /.: F., miasto Au-

formïca, ae, /., mrówka, formïdâbilis, e (formidare) straszny, groźny.

formïdo 1, lękać się, bać się; PPP. formïdâtus 3. lęk wzbudzający: for-midatae aquae 0 wodowstręt.

formïdo, inis, f. (por. poprzed.) strach, bojaźń, trwoga: f. est metus vehementior et permanens Ci; mian. lęk religijny: nemus prisca formidine sacrum T; 2) postrach: f. furum.

formïdolosus 3. (formido) 1) straszny; 2) bojaźliwy; adv. formïdo-lôsë.

fornax, äcis, /. (por. furnus) piec; uosob. bogini piekarstwa, której wzywano przy pieczeniu; stąd Fornäcälis, e, mian. dea = poprz.; subst. Fornä-cälia, ium, n , święto bogini F., obchodzone przy pieczeniu pierwszego chleba z nowego zboża.

fornicätus 3. (fornix) sklepiony, fornix, icis, m., sklepienie, łuk, sklepione przejście: f. parietis Ci, duos fornices in foro boario fecit L, forni-ces in muro crant apti ad excurren-dum Ci; 2) dom nierządu [w podziem-nem sklepieniu) H.

fors, abl. forte {jako appell. tylko formo 1. (forma) 1) »formować«,    m tych formach; jako n. pr. Fors, tis,

kształtować: verba sicut ceram for-    odmienne, w związku z fero) los, przy-

niamus Ci, Ammon formatus cum    padek. traf: si fors tulit; uosob. bogini

cornibus 0 przedstawiony; 2) kształ-    losu; także Fors Fortuna; forte,

cić. sposobić: puerum praeceptis f.; 3)    przypadkiem, może: ne forte, si forte;

tworzyć, wykonywać, przedstawiać:    fors, eliptycznie (z opuszczonem est

signum e marmore O, gaudia mente    i t- p.l może: cessent Ausonio si fors

victoria Turno F; to samo znaczenie

f. 0 wyobrażać sobie.

tan = fors sit, an z coni, pierw, tylko

formösitäs, ätis, f. (formosus) pię- mają: 1) forsit = fors sit; 2) forsi-kność, uroda.

formösus 3. (forma) kształtny, pię- pr. i perf., później i innych cza sów, kny,: formosissimus annus V najpię- także adverbialnie z indic.; Я) forsan kniej sza pora, wiosna.    = fors an (z opuszcz. sit )—poprzed.

со do konstrukcyi; 4) podob. fortasse (urób. z abl.) może, podobno.

forticulus 3. (fortis) dosyć odważny, fortis, e, 1) silny, mocny, trwały: lignum; fortes herbae 0 silnie działające, male fortes undae Q osłabiające; 2) dzielny, odważny, waleczny; 3) gwałtowny: forte paro facinus 0 gwałt; adv. fortiter.

fortitüdo, mis, /. (fortis) 1) siła: f. hircorum Ci; 2) dzielność, odwaga, waleczność: domesticae fortitudines Ci dowody dzielności w domu.

fortuîtus 3. (forte) przypadkowy; jako subst.: fortuita, drum, n., zdarzenia przypadkowe, przypadki (nieszczęścia): mare capax fortuitorum T; abl. neutr. jako adv. fortuïtô, przypadkowo ; to samo: fortuïtü.

fortuna, ae, f. (fors) 1) los: belli fortuna; mian. a) szczęście: bonos ci-vls adiuvat fortuna; b) nieszczęście: commiserari fortunam Graeciae N; uosob. bogini losu, szczęścia; Fors Fortuna lub Fortuna; 2)prsen. położenie, stosunki, okoliczności: homines omnis fortunae ac loci L; 3) mian. w pl.: majątek: fortunas patrias recu-perare Ci; lecz taksę sing, cum gratiä fortunäque crevisset N.

fortüno 1. (fortuna) poszczęścić w czemś, użyczyć czego: alicui ali-quid; PPP. fortünätus 3. a) uszczęśliwiony, szczęśliwy, błogi; b) zamożny, bogaty; adv. fortunate.

Foruli, drum, m. F., miasteczko w Sabińskiein.

forum, i (por. dwór) 1) wolne miejsce, plac publiczny, rynek: forum, i.

e. vestibulum sepulcri Ci, in urbe Achradina forum maximum est Ci; mian. forum Romanum między Kapitolem a Palatynem, 210 m. długości, szerokości 65 m. od strony Kapitolu, ok. 40 m. z drugiej strony, dzielił się na 2 części: zachodnią, rynek właściwy i wschodnią, Comitium, gdzie się pierwotnie odbywały zgromadzenia

ludu. Na granic}’ obydwóch części stała za czasów rzeczy posp. mównica (rostra vetera). Inne rynki rzymskie:

f. boarium, olitorium, piscatorium i późniejsze cesarskie: f. Iulium, f. Au-gusti, f. Traiani, f. Nervae, f. Pacis (Vespasiani); 2) prsen. a) miejsce życia publicznego: de foro decedere N usunąć się od życia publ., in foro esse N zajmować się ż, publ., verba de foro adripere Ci używać języka potocznego; b) miejsce interesów handlowych: sublata erat de foro fides Ci nie było kredytu handlowego; c) miejsce rozpraw sądowych : f. non attingere Ci nie występować z mowami (sądowemi) f. agere odbywać sądy, cedat forum castris Ci sprawy sądowe; 3) jako nazwa wielu miast: a) F. Appii, przy drodze Apijskiej 50 km. od Rzymu, b) F. Aurelium, przy drodze Aure-lijskiej w Etruryi; c) F. Cornelii, dziś Imola, między Bolognią a Faenzą;

d)    F. Iulium lub lulii, dziś Fréjus na płn. wsch. od Marsylii; stąd adi. Fo-roiüliensis, e, s F. I.; subst. Foroiu-lienses, ium, w., mieszkańcy F. I.;

e)    tej samej nazwy miasto na półn. od Akwilei dz. Friaul.

forus, i, sw. w pl. fori, orum [forma pod. do forum) wolne miejsca, przechody; a) między ławami wioślarzy w okręcie: laxat foros V robi miejsce; b) siedzenia w teatrze ; c) między plastrami w ulu: apes complebunt foros V.

Fösi, orum, m. Fozowie, lud germański koło Hildesheim nad Fuzą T.

fossa, ae, /. (f. PPP. od fodere) 1) rów; 2) kanał: f. navigabilis; 3) koryto rzeki; f. Rheni Ci; 4) dół: cruor in fossarn confusus H.

fossio, onis, /. (fodere) kopanie, fossor, ôris, m. (fodere miaść. kopacz) rolnik.

fovea, ae, /., jama, dół: belua in foveam incidit Ci w łapkę, w sidła, foveo 2. fövi, fôtum 1) grzać, о-grzewać: gallinae pullos permis lovent Ci, aras ignibus f. O podtrzymywać ogień na ołtarzu; stąd. a) ciepłymi okładami leczyć: fovit vulnus lym-phä F; b) ciepłą kąpielą: corpus in unda f. O; c) trzymać (w ciepłym) u-ścisku: sinu germanam amplexa fo-vebat F; d) wogöle pielęgnować: vulnus f. 0, rnatrem f. 0, se luxu fovere F oddawać sie, vota animo f„ spem f. żywić, hoc regnum esse dea tendit-que fovetque F gorąco, usilnie się stara; 2) sprzyjać, wspierać: fovi cu-pidine bella F; 3) przebywać (por. naszez a g r zać miejsce) coluber humum fovet F, larem sub terra fovent F. fractus 3. sob. frango. fragilis, e (frangere) 1) dający się złamać, kruchy: rami fr.; 2) prsen. nietrwały, niestały, słaby: res huma-nae, anni fr.; 3) trzeszczący: laurus fr. F.

fragilitäs, atis, /. (fragilis) niestałość, nikłość, znikomość.

fragmen, inis, n. (frangere) odłam, ułamek, szczątek: fragmen montis F, fragmina navigii 0, taedas et fragmi-na poni imperat 0 chróst.

fragmentum, i (frangere) ułamek, kawałek.

fragor, oris, m. (frangere) trzask, łoskot, huk, szum: in tectis praecipuus fr. F wrzask, krzyk.

fragösus 3. (w związku z frangere) 1) huczący, szumiący: torrens F; 2) nierówny, dziki: silva 0. fragro 1. wonieć, pachnąć, frägum, i, poziomka, framea, ae, f. (z jęz. germ.) dzida, włócznia.

frango 3. frëgi, fractum (por. gr. (ąiprJyjjA!, niem. brechen) 1) łamać; a) właść. tclum manu f.; b) przen. foe-dus fr ; 2) rozbić: navem, fruges saxo fr. mleć; 3) poskromić, upokorzyć, pokonać, zniweczyć : audaciam, dolorem, dolos: stąd: osłabiać, nękać: membra labore if; 4) zmiękczyć, wzruszyć: misericordia fr.; PPP. jako adi. a) złamany; b) osłabiony, znękany.

frater, tris, m. (por. gr. эратг[z, s odm. znacz., poi. brat, nietn. Bru-derj 1) brat; w pl. taksę rodzeństwo; 2) brat stryjeczny, krewny w ogóle: perfusi sanguine fratrum F; 3) o przyjacielu: volo, mi frater, fraterculo tuo credas: podobnie: o sprzymierzeńcach nar. rz. jako tytuł honorowy: Aedui fratres consanguineique... a senatu ap-pellati C.

fräterculus, i. m. (demin. do frater^ braciszek.

fräternitäs, ätis, f. (fraternus) braterstwo.

frâternus 3. ('frater; 1) braterski, bratni: amor fr.: 2) należący do krewnego, do przyjaciela, przyjacielski: fraterna pęto 0 żądam spadku po krewnym, fraternis animis adnuimus H jak bracia; adv. fraternë.

fràtri-cïda (fratrem caedens) bratobójca.

fraudätio, ónis, /. (fraudare) oszu-siwo.

fraudator, oris, m. (fraudare) oszust.

fraudo 1. (fraus) 1) oszukać, podejść: lîoscius Fannium fraudavit Ci; 2) alqm alqua re: pozbawić; eum regno; w pass.: stracić, postradać: trium-pho fraudari L; 3) alqd: uszczuplić, zabrać: Stipendium fr. Ci.

fraudulentus 3. (fraus) oszukańczy, szalbierski.

fraus, dis, /., gen. pl. fraudium i fraudum; 1) zdrada, oszustwo, podejście: vi aut fraude fit iniuria Ci, fraudem facere legi Ci podstępnie obejść prawo; stąd: fraus legis Ci, fraude lo-corum prior T skutkiem zdradliwego terenu, caeli sereni fraus F zwodnicza pogoda; 2) (oszukanie samego siebie) błąd: in fraudem videtur incidis-se Ci ; 3) (wynikające z oszustwa) szkoda, strata, nieszczęście: id mihi fraudem tulit Ci. ut, qui transisset,

samem znacz, z acc. pronom., rzadko nom.: eadem freme-bant omnes, frémit arma iuventus F woła o broń.

fremor, bris, m. (fremere) pomruk,

sine fraude esset L był bezkarny; 4) występek, zbrodnia: fraudem com-mittere H.

fraxineus, poet, także fraxlnus 3. (fraxirras) jesionowy : hasta O.

fraxinus, i, f. 1) jesion: fr. utilis hastis O; 2) preen, dzida (jesionowa): fr. ferrata V.

Fregellae, ärum, f. F,, miasto w Lacyum nad rzeką Liris, dziś Ce-prano ; adi. Fregellänus 3. fregellań-ski; subst. Fregelläni, brum, m. mieszkańcy F.

Fregënae, ärum, f. F., miasteczko na granicy Lacyum i Etruryi nad brzegiem morza.

fremebundus 3. (fremere) dyszący z gniewu: Polyphemus.

fremidus 3. (fremere) huczący, szemrzący: turba O.

fremitus, us, m. (fremere) 1) parskanie: equorum; 2) wszelki hałas: fr. armorum chrzęst, fr. terrae Ci huk, fr. maris szum, fr. apum brzęczenie, fr. virüm Vkrzyk; 3) pomruk, szemranie: fr. egentium Ci.

fremo 3, mui I) intr. 1) wydawać głos: equi fr. parskają, leo fr. ryczy, lupus, ventus fr. wyje; 2) huczeć, szumieć, krzyczeć; 3) szemrać, mruczeć; H) trans, w tem szmer.

frendeo 2. * frendo 3. zgrzytać: frendens Mavortius irâ O.

frëno 1. 1) okiełznać: equi frenati V, équités frenati L na okiełznanych koniach; 2) poskromić, pohamować: vo-luptates temperantiä fr. L.

Frento (bnis), m. Fr., rzeka na wsch. wybrz. Italii, uważana za granicę między Italią środk. a połudn.; ùdi. Frentanus 3. z nad Fr., ager: okolica zamieszkana przez szczep

samnickich Frentanów : Frentani, brum, m.

frënum, i, w. w plur. najczęściej frëni, brum, m. ale także frëna, brum,

n. wędzidło, uzda, cugle włość, i preen. frenum recipere dać się okiełznać, fr. dare O popuścić, fr. retinere O, inhi-bere L ściągnąć.

frequëns, tis (włość. PPr. od zaginionego słowa frequëre, być pełnym, pokrew. z farclre. gr. ®todaow) częsty

a) w przestrzeni — liczny, licznie zgromadzony: fr. senatus; o miejscowościach : pełny, napełniony, ludny : theatrum fr., loca frequentia ilicibus gęsto obsadzony; podob. mons silvae fr. T, fr. municipium, amnis vortici-bus fr. O obfitująca; b) w czasie: erat ille Romae frequens Ci; często Caeso frequens ad signa fuit L zawsze, me-dicus frequens secretis T zwykle wzywany, fr. contionibus T pilnie biorący udział; adv. frequenter.

frequentia, ae, f. (frequens) 1) liczne zgromadzenie, natłok: domum re-ducebatur cum maxima frequentia Ci; stąd wielka liczba: tanta ex frequentia nemo inveniri potuit Ci; 2) częstość: epistolarum Ci.

frequento 1. (frequens) 1) licznie gromadzić: dies scribas ad aerarium frequentarat; stąd zaludnić: fr. urbes, contiones legibus fr. L ożywić przez wnoszenie ustaw; 2) licznie odwiedzać: domum Catilinae; stąd obchodzić uroczyście : ludos, dies festos fr.;

3) uczęszczać, często odwiedzać: loca minus frequentata S, »Hymen« clamant, »Hymenaee« fréquentant O powtarzają, często wykrzykują.

fretum, i, n. rzadko fretus, us, w. cieśnina morska: fr. Siculum; przen. morze; często w plur.: fréta diffudit (deus) O.

frëtus 3. ufny w co, polegający na czem z abl.; także rozzuchwalony: opulentiä N.

żyć.

frétus, us, m. sob. fretum. frico 1. fricui, frictum i fricatum (por. gr. /.ptw) trzeć, ocierać.

fr ige О 2. (por. gr. piyш) 1) ml. być zimnym, krzepnąć; stąd być martwym, umarłym: corpus frigentis V; 2) być słabym, gnuśnieć: frigent in corpore vires V; o czynnościach: consilia frigent CiL nie osiągają skutku; o człowieku.: nie módz zdobyć sobie wpływu: Antonius friget Ci.

frïgësco 3. (incoh. do frigere) ziębnąć, tężeć: pedes man usque fr. T.

frïgidus 3. (frigere) 1) zimny: gla-cies, chłodny: fr. Tempe, frigidus coit in praecordia sanguis V ścina się;

2) prsen. martwy, mdły, bez życia, nieczuły: frigida membra nati 0, frigidus in Venerem V, frigida bello dextera V nieskora, non frigida virgo: przejęta miłością, fr. fomenta cura-rum H bezskuteczne, fr. calumnia Ci bezsilna; 3) mrożący: fr. aquilo, horror, rumor fr. H strachem przejmujący; adv. frigide.

frigo 3. frixi, frictum, piec, sma-

frïgus, oris, n. {por. gr. ßtyo; i fri-gëre.) 1) zimno, mróz, chłód: frigora caloresque. fr. amabile H; takèe zima, zimny klimat; 2) (zimny) deszcz: fr. letale; 3) prsen. oziębłość, obojętność, chłód: metuo ne quis amicus frigore te feriat H; 4) uosob. mróz: Frigus iners illic habitat O.

Friniätes, urn. m. Fryniaci, lud liguryjski, mieszkający od półn. stoków Apenninu aż po Bononię i Parmę.

Frïsius 3. fryzyjski; jako subst. Frisii, Drum, m. Fryzowie, mieszkający między Yssel a Ems.

frondätor, óris, m. (por. frons, dis) obcinacz gałęzi, ogrodnik.

frondeo 2. (frons, dis) być okrytym liśćmi, zielenić się: frondent sil-vae; PPr. frondens, tis, liściem okryty, zielony: frondens aurum V złota gałązka.

frondësco 3. frondui {incoh. do frondëre) okryć się liściem, zazielenić się: arbores frondescuntCt, coepit fron-descere vestis O zamieniać się w liście, frondescil virga métallo V złota wyrasta gałązka.

frondeus 3. (frons, dis) liściasty: nemora, fr. casa O pokryta liściem.

frondosus 3. (Irons, dis) oblicie liściem okryty: lucus, mons fr.: zarosły, aestas fr. V strojne w zieleń.

frons, dis, f. 1) liście, gałązka; 2) wieniec z liści. •

frons, tis, f. 1) czoło: adversis fron-tibus pugnantia H wprost sprzeczne; prsen. czoło, twarz (jako wyraz usposobienia lub charakteru): laeta fr., ve-rissima fr. Ci otwarte czoło, fr. urbana H swobodne; 2) część lub strona przednia, front: a fronte (sc. viae) potentes habitant 0, frons prima libelli: początek, undique decerptam fronti praeponere olivam H na początku, a fronte: z przodu, mille pedes in fronte H w szerz.

frontalis, e (frons, tis) czołowy; tylko subst. frontale, is, n. naczółek, ozdoba na czoło konia.

Frontïnus 3. cognomen S. Juliusza, pretora z r. 71. po Chr., który później był rzymskim curator aquarum; zostawił dzieło o miernictwie, o wodociągach rzymskich i zbiór anegdot.

fronto, ónis, m. (frons, tis) o sze-rokiem czole ; jakon.pr. Fronto, ónis, Fr. mian. stoik, nauczyciel M. Aureliusza, zmarły ok. r. 170. po Chr.

fructuösus 3. (fructus) obfity w plony, żyzny; prsen. korzystny.

fructus, Os, m. (frui) 1) używanie: usus eius fundi et fructus Ci; prsen. przyjemność: ad animi fructum Ci;

2) plon, owoc: tolius anni fr., locus comportandis fructibus Ci, rami fructus tulere V; stąd dochód, procent: qui fructus pecuniae esset Ci; 3) korzyść, zysk: qui est fructus verae virtutis? Ci-

frügälis, e (fruges) gospodarny, porządny, uczciwy; adv frügäliter.

frügälitäs, ätis, /. (frugalis) gospodarność , zamiłowanie porządku, uczciwość.

früges, sob. frux. frügi, sob. frux.

frügi-fer, fera, ferum (fruges fe-rens) wydający plon, żyzny, pożyteczny.

frügi-legus 3. (fruges legens) zbierający zboże: formica.

frümentärius 3. (frumentum) zbożowy : res fr. żywność, uprawa zboża, provinciafr. dostarczająca zboża;jako subst. a) handlarz zbożem ; b) furażer.

frümentätio, önis, /. (frumentari) dostarczanie zboża, furażowanie.

frümentätor, öris, ж. (frumentari) 1) handlarz zbożem; 2) furażer.

frumentor 1. dostarczać zboża, furażować.

frümentum, i, n. (frui, właść. środek użycia); stąd zboże: umor ex hor-deo aut frumento (pszenicy) corru-ptus T.

fruor 3. fruiturus, rzadko fruitus (fructus) sum g abl. 1) używać, korzystać: campo fr. Ci, votis frui O widzieć spełnione; 2) obcować, żyć z kim: minus saepe quam voluit Attico frue-batur N.

Frusino, onis, m. Fr., miasteczko na granicy Lacyum i Kampanii, dziś. Frosinone; adi. Frusinäs, ätis, fru-zynoński; subst. Frusinätes, ium, tu. F ruzynończycy.

frustra (w związku z fraus — frus) 1) błędnie: fr. esse być w błędzie, zawieść się; 2) napróżno, nadaremnie, bezskutecznie, bez celu.

frusträtio, onis, /. (frusträri) zawód, oszukiwanie, zwlekanie.

frustror 1. (frustra) 1) oszukać, zawieść; 2) udaremnić, zniweczyć: sP°m; także frustro 1.

frustum, i, n. kawałek, kąsek, frutex, icis, ni. krzew,' krzak.

frutfcëtum, i (por. frutex i miejsce krzaczyste, zarośle, gęstwina.

frutico 1. (frutex) rozkrzewiać się. fruticösus 3. (frutex) krzaczysty, krzewiasty.

frux, frügis, /. nom. rzadki (tem. trug, występujący także w fruor, sam. fruguor) 1) pion, owoc: fruges minu-tae plon ziarnisty = zboże, tosta frux O chleb; prsen. korzyść: quantae fruges industriae sint futurae Ci, carmi-na frugis expertia H bez wartości; 2) (życie korzystne dla ogółu), zacność: ad bon am frugem se recipere wrócić do rozsądku, poprawić się; mianow. w dat. игу w. jako adi.

frügi (== qui frugi est wychodzący na korzyść) zacny, porządny : homo frugi; także jako cogn. L. Calpurnius Piso Frugi ; stopnie wyzsze tworzą się od frugalis.

Fficinus, i, m. (sc. lacus) jezioro Fucyńskie, dz. lago di Celano w krainie Marsów w Abruzzach.

füco 1. 1) zabarwić na czerwono, różować; 2) wogóle barwić: fucatae colore tabulae T; przen. fałszować, podrobić: fucata a sinceris secer-nere Ci.

fÜCÖsus 3. (fucus) fałszywy, udany: amicitia.

fucus, i, m. (»yy.oi) rodzaj mchu lub porostu, mech skalny, z którego wyrabiano czerwoną farbę; stąd farba czerwona, czerwień, purpura: Tyrio fuco 0; 2) barwiczka, róż ; stąd pozór, fałsz: sine fuco ac fallaciis Ci.

Füfius 3. iinię rodu plebejskiego z Cales w Kampanii.

fuga, ae, f. (gr. »uyr;) 1) ucieczka: fuga salutem petere C, ex fuga se recipere C odetchnąć po ucieczce, dostać się w miejsce bezpieczne, fugamfacere uciec, ale: quas iste tum fugas fece-rit Ci popłoch sprawić; 2) wygnanie: Themistoclem non deterruit Aristidis fuga Ci; propior patriae sit fuga nostra 0 miejsce wygnania; 3) pospiech (w ucieczce), szybki bieg: volucrem fuga praevertitur Eurum V; fuga tem-porum H; 4) unikanie: fuga laboris, fuga culpae H chęć uniknienia.

fugax, âcis (fugere) 1) pierzchliwy: caprea; 2) szybki, szybko uciekający lub mijający: anni; 3) unikający: f. ambitionis O.

fugio 3. fugi, fugitum (дг. «еиую)

I) intr. 1) uciekać: domo f.; stąd iść na wygnanie: ex patna f.; 2) mijać, znikać: f. irreparabile tempus V; f. memoria, fugiens mensis koniec miesiąca, fugientes ocelli O mgłą zachodzące, vinum fugiens Ci lekkie ; II) trans.

1) unikać: laborem; 2) odrzucać, gardzić, nie chcieć, uchylać się: procurationem rei p. N, fuge quaerere H nie chciej pytać się = nie pytaj ; 3) fugit alqm alquid coś uchodzi czyjejś wiadomości, jest mu niewiadomem: me fugerat poenas has esse certissimas Ci nie wiedziałem.

fugitïvus 3. (fugitare) ten, który uciekł, zbiegły; jako subst. zbieg.

fugito 1. (fregu. do fugere) wystrzegać się czego, unikać.

fugo 1. (kauzatywnie do fugere) zmusić do ucieczki, wygnać, wypędzić, posłać na wygnanie: me mea Musa fugavit O.

fulcimen, inis, n. (fulcire) podpora, fulcio 4. fulsi, fultum, podpierać, wspierać wlaść. i przen. caelum ver-tice f., pravis fultus male talis H stojący; 2) wzmocnić: fultos obice postes V.

fulcrum, i, n. (w związku z fulcire) podpora; przen. łoże, sofa.

. fulgeo 2. i poet, fulgo 3. fulsi 1) błyskać: love fulgente gdy Jowisz zsyła błyskawice ; 2) błyszczeć, jaśnieć wlaść. i przen. fulgent sidéra H, ful-gebat in eo indoles virtutis N.

fulgesco 3. fulsi (incoh. do fulgere) zabłysnąć, zajaśnieć: fulsere gladii L.

fulgor, óris, m. (fulgere) 1) błyskawica: ab aethere fulgor cum sonitu venit V; 2) blask, świetność: armo-rum, nominis.

fulgur, uris, n. (fulgere) 1) błyskawica: tonitruque et fulgure terruit orbem O; 2) piorun: feriunt summos fulgura montes H; 3) blask: Aetneo fulgur ab igne O.

fulgurälis, e (fulgur) tyczący się błyskawic: libri f.

fulgurâtor, ôris, m. kapłan zamawiający błyskawice.

fulguro 1. (fulgur) zsyłać błyskawice; także nieos. fulgurat, błyska się.

fulica, ae, zob. fulix. fülïgo, inis, /. sadze, fulix, icis, f. i fulica, ae, f. łyska,, nurek (ptak wodny).

fullo, önis, m. wałkarz, folusznik, który prał i odnawiał sukna; białe togi odnowione nacierał kredą.

fulmen, inis, n. (od fulgere, gam. fulgmen) piorun, grom ; przen. a) grom,

b) cios : fulmina fortunae Ci.

fulmineus 3. (fulmen) piorunowy, podobny do pioruna: f. ictus uderzenie piorunu, f. rictus, f. ensis morderczy.

fulmino 1. (fulmen) rzucać pioruny: Iuppiter f., Caesar fulminât bello V jak piorun uderza; nieosob. fulminât błyska, piorun uderza.

fultura, ae, /. (fulcire) wlaść. podpora, wzmocnienie, posilenie.

Fulvius 3. imię rodu plebejskiego z Tusculum.

fulvus 3. (w związku z fulgere) żółty, czerwono-żółty, brunatny (ciemniejszy nié flavus): iaspis f. V zielo-nawy.

fumeus 3. (fumus) dymiący, zadymiony.

fümidus 3. (w związku z fumus) dymiący, pełny dymu: Lavinia fumi-da visa est V okryta dymem.

fümi-fer, fera, ferum (fumum fe-rens) wydający dym, dymiący.

miący.

fumi-ficus 3. (fumum faciens) dy

fümo 1. (fumus) dymić, kurzyć się. fümösus 3. (fumus) pełen dymu, zadymiony, zakopcony.

ffimus, i, m. {gr. $ufAo;, poi: dym) dym, wyziew.

fünälis, e (funis) 1) wiszący na sznurze ; stąd subst. fünäle, is, n. świecznik; 2) z sznura zrobiony; stąd subst. fünäle, is, n. pochodnia; jednak także — sznur: funda duo funalia habe-bat L.

functio, önis, f. (fungi) odbywanie, wykonywanie, załatwianie.

funda, ae, f. {zam. sfunda, por. acpsv8óv»j) 1) proca: fundis pugnare C, funda ictus z procy; 2) sieć, więcierz, powłok.

fundämen, inis, «. (fundare) podstawa, fundament.

fundamentom, i, n. (fundare) podstawa, fundament, grunt: a funda-mentis z gruntu.

Fundänius, zob. Fundi, fundator, oris, m. (fundare) zało

życiel.

Fundi, órum, m. f. miasto nadmorskie w Lacyum. około Formiae, dziś. Fondi; stąd adi. 1) Fundänus 3. z Fundi; subst. Fundänus, i, m. mieszkaniec F.; 2) Fundänius 3. jako imię rodu plebejskiego.

funditor, oris, m. (w związku z funda) procarz.

funditus adv. (fundus) z gruntu, zupełnie, do szczętu.

fundo 1. (fundus) 1) zaopatrzyć w dno, dać podstawę: puppim cari-nä f. 0, ancora fundabat naves lr trzymała na uwięzi; 2) założyć: urbem;

3) wzmocnić, utrwalić, zabezpieczyć: pecunia fundata villis PL; PPP. fun-dätus 3. stojący na silnej podstawie, ugruntowany.

fundo 3. fudi, fusum a) [opłynach) wylać: sanguinem e patera; b) (o przedmiotach niepłynnych) wysypać, wyrzucić, ciskać, miotać: picem reliquas-que res C; stąd 1) rodzić, wydawać: Mercurium Maia fudit V, terra fundit fruges Ci; 2) rozpościerać, rozszerzać: vitis in omnes partes funditur Ci, homines fusi per agros vagantur Ci rozprószeni ; 3) rozprószyć, rozbić, pokonać: hostes f. ; 4) wydawać z siebie {o glosie): verba f. ; podobnie: an imam wyzionąć; 5) rozciągnąć na ziemi, powalić: corpora fundit humi V; w pass. położyć się: fusus in herba 0; PPP. füsus 3. 1) wylany: sanguis; 2) leżący, rozłożonj-: corpora fusa per her-bamF; 3) rozpuszczony: crines, barba spadająca; 4) rozwlekły, obszerny: genus sermonis fusum Ci; adv. fuse, fundus, i, m. (por. niem. Boden)

1)    dno, głębia, grunt: res fundo ver-tere V z gruntu, fit aliquis fundus ktoś jest podstawą, potwierdza coś; huic generi legum fundos populos fieri non solere Ci nie zwykły zatwierdzać:

2)    grunt, posiadłość ziemska: włość. fundum habet in agro Thurino Ci.

fünebris, e (funus) 1) pogrzebowy: pompa f. uroczystość pogrz.; 2) preen. nieszczęsny, zgubny.

fünereus3. (funus) 1) pogrzebowy: f. faces; 2) złowróżbny, zabójczy: bubo 0.

fünero 1. (funus) włość, pogrzebać; poet, śmierć zadać, zabić: fune-ratus arboris ietu H.

f unes to 1. (funestus) splamić, znieważ jć {zabójstwem).

funestus 3. (funus) 1) splamiony krwią, zabójstwem : manus f.; 2) okryty żałobą: familia f., annales f. donoszące o nieszczęściu; 3) morderczy: securis f.; 4) nieszczęsny: annus f., f. littera 0 dźwięk pośmiertnej skargi.

fungor 3. functus sum z abl. odbywać, załatwiać, sprawować, wykonywać: honoribus f., officio f., oculi lacrimis funguntur 0 we łzach toną, focus igne f. O płonie, simulacra functa sepuleris 0 cienie pogrzebanych, ter aevo functus H trzy pokolenia przeżył, morte, fato, vita fungi umrzeć, caede fungi zadać śmierć.

fungus, i. »». (por. acpóyyoę) 1) grzyb;

2) spalony knot, zgorzelizna V.

funiculus, i, m. (demin. do funis) cienki sznur, sznurek.

funis, is, m. (por. o/owfe sznur) powróz, sznur, lina.

fünus, eris, n. 1) pogrzeb: funus alicui facere; 2) preen, umarły, zwłoki : funus lacerum V, omnia... solvi-sti... funeris umbris V cieniom zmarłego; 3) śmierć, zabójstwo, mord: quis illius noctis funera explicet V; 4) zagłada, zguba, nieszczęście: funus im-perio parabat H.

fuo, fore, fui, futürus (por. gr. ?uw, poi. być, nient, bin) być; ueyw. 1) w perf. fui etc. jako perf. do słowa esse; 2) w inf. fore (earn, furę) = futurum esse; 3) coni. impf, forem — es-sem; 4) coni, praes. Tros Rutulusve fuat (= sit) F.

für, füris, m. f. (e gr stóp) złodziej ; pogardliwie o niewolnikach: hołota, fürax, äcis (furari) złodziejski ; adv.

füräciter.

furca, ae, f. 1) widły; 2) podpora: vitibus aptare furcas F, furcae specta-cula sustinentes L; 3) widły, jako narzędzie kary w kształcie Л, zawieszane na karku i plecach występnych niewolników, których ręce przywiązywano do wolnych końców; stąd: ibis sub furcam PL popadniesz w niewolę.

furcifer, i, m. (furcam ferens) wił. noszący widły, jako narzędzie kary, łotr, szubienicznik.

furcula, ae, f. (demin. do furca) podpora (widełkowata), pal; preen, (od kształtu V) przesmyk: furculae Cau-dinae L.

Furia, ae, /. (furere) 1) Furya, jędza, bogini zemsty = gr. Eumenidzie; było ich 3: Allecto, Tisiphone, Me-gaera, demony skrzydlate, z pochodniami w rękach i z wężami we włosach; 2) preen, szaf, szaleństwo, wściekłość.

furiälis, e (furia) 1) należący do furyi: taedae f.; 2) szalony: f. ausum, f. malum V okropne; 3) wzbudzający szał, doprowadzający do szaleństwa: f. vestis Ci; adv. furialiter.

furibundus 3. (furere) szalejący, szalony; preen, natchniony: f. prae-dictio Ci.

furio 1. (furia) w szał wprawić; PPP. furiâtus 3. szalony.

Fürïna i Furrina, ae, /. F., bóstwo rzymskie.

furiösus 3. (furia) szalejący, szalony; preen, wprawiający w szał: tibia O.

Fürius 3. imię rodu patrycyu-szowskiego z rozmaitymi przydomkami; najsławniejsi: Furii Camilli^ z tych zaś M. F. Cam., który zdobył Vei i Fàlerii, a w r. 390. oswobodził Rzym od Gallów; stąd Füriânus 3. mian. Furiani, orum, m. furyańscy (o èohiiereach Kamillusa). furnus, i, w. piec. furo 3. (pókr. e gr. łWw) 1) szaleć, unosić się: insanire omnibus ac furere arbitrabatur Ci; preen, ą) o wo-deie: furit aquai amnis F huczy, szumi; b) o ogniu: flammae furentes F;

c) o burzy; d) o ludziach: pędzić: vir-go furit per urbem F, contra tela furit V rzuca się; 2) być natchnionym: sponsa furens F.

furor, Oris, m. (furere) 1) szał, wściekłość: furor tuus omnium fortunie iinminebat Ci, furor iraque, f. caeli marisque F rozkiełznanie; 2) natchnienie, uniesienie, zapał: sine furore poeta magnus esse non potest Ci, sic ani-mis iuvenum furor additus V; uosob. F. impius saeva sedet super arma F; o miłości: puellarum, puerorum furores H, mihi Phyllis est furor F kochanką.

füror 1. (fur) 1) kraść, przywłasz-

filut.

czyć sobie: alqd ab alquo lub alcui;

2) przen. wywinąć się, wykręcić się: exercitus furandi melior T odpowiedniejszy do fortelów, oculos furare la-bori V uwolnij

furtim (furtum) skrycie, potajemnie.

furtïvus 3 (furtum) 1) kradziony: f. lana; 2) skryty, potajemny: f. amor; adv. furtive.

furtum, i, n. (fur) 1) kradzież (czynność i rzecz skradziona): furto com-prehensus C, furta praetoris ехрог-tata sunt Ci; 2) tajemna sprawka: furta mariti. mian. miłostki; 3) oszustwo, szelmostwo; także podstęp wojenny: furta belli SV.

fürunculus, i, ж. (fur) złodziej,

furvus 3. (por. fuscus) czarny, ciemny.

fuscina, ae, /. trójząb (Neptuna).

fusco 1. (fuscus) zczernić. fuscus 3. ciemny, czarniawy: f. genus vocis przytłumiony, chrapliwy.

fûsilis, e ( fusus od fundere) roztopiony, płynny.

füsio, önis, f. (fundere) wlaść. wypływ, twór.

fustis, is, ж. аЫ. fusti i fuste, kij; stąd adi. fustuärius 3. mian. fustuä-rium, ii, n. (sc. supplicium) bicie kijami na śmierć, śmierć pod kijami, füsus 3, z ob. fundo, füsus, i, m. wrzeciono, futilis i futtilis, e wlaść. przepuszczający; stąd: nikły, wątły, niepewny, nikczemny.

fütilitäs, atis (futilis) nikczemność. futuo 3. futui, fututum (sirrswo) płodzić.

futürus 3. (PFA. od fu o) mający być, przyszły; futurum, i, n. jako subst. przyszłość; także w plur.

G.

nom. pr.

G jako znak powstało z C na gruncie łacińskim dla odróżnienia od C = K.

Gabali, 5rum, ж. Gabalowie, lud w Akwitanii.

Gabii, örum, ж. miasto w Lacyum o 16 km. na wsch. od Rzymu, sławne z kultu Junony i łomów tufu; stąd Gablnus 3. gabiński: G. saxum; tuf, cinctus G.: sposób wdziewania togi, polegający na tern, że się togą przepasywano, a jej koniec zarzucano na lewe ramię i przeciągano następnie P° pod prawem ramieniem aż na piersi ; używano go przy obrzędach religijnych. Stąd Gabinius, imię rodu plebejskiego ; najważniejszy A. G., trybun z r. 67, na którego wniosek (lex babinia) otrzymał Pompejusz dowództwo naczelne w wojnie przeciw rozbójnikom morskim; stad Gablnianus 3- gabiniański; także

Gadës i Gadfs, ium, /. (fenickie Gadir lub Gaddir) dziś. Kadyx, Ga-des, osada fenicka na wryspie tegoż imienia na połudn. wsch. Hiszpanii, sławna z świątyni Mełkarta ; stąd: Gädltänus 3. zKadyxu; w pl. mieszkańcy К.

gaesum, i, n. (г celtyckiego) ciężki pocisk gallicki, używany później także przez rzymskich lekkozbrojnych żołnierzy.

Gaetuli, orum, w. Getulowie, lud koczujący algerskiej Sahary; także jako adi w znacz.: afrykański.

Gäius, zob. Caius.

Galaesus, i, m. (=ГаХ«1оо;) dziś. Galezo, rzeka w odległości 8 km. na wsch. od Tarentu; u Verg. imię męskie.

Galatae, arum, ж. (ГаХоЬзс por. Cellae) Galatowie,- imię szczepów celtyckich, które w r. 275 wpadły do M. Azyi i pokonane przez Attalosa per-

stąd: 1) Galla, ae, /. Galijka; 2) adL uéyte rzece. Gallia, ae, /. {sc. terra)

gameńskiego w r. 285, osiadły nad średnim biegiem Halysu, w krainie zwanej od nich Galatia, ae, /. G.    Gallia, obejmująca w starożytności:

za Augusta została prowincyą rzym-    1) Gallia cisalpina (citerior, togata) tj.

górne Włochy, 2) Gallia transalpina Galatëa, ae, f. (ГаХосша) G., córka (ulterior, comata), która dzieliła się Nereusa, kochanka Acisa, którą ko- znowu na: a) G. Narbonensis (G. pro-chał również Polifem.    vincia) dzisiejsza Prowansya aż po

Galba, ae, m. (wyraz celt. = tłu-    Rodan, b) Aquitania m. Pireneami a

ścioch) c o g n o m. rodu Sulpicyuszów,    Loarą, c) G. Celtica (G. Lugdunensis)

między innymi cesarza Serwiusa Sulp.    m. Loarą, Sekwaną i Marną, d) G.

G., zamordowanego w r. 68; stąd    Belgica nad dolnym Renem; dlatego

Galbiäni, örum, m. zwolennicy Galby.    spotyka się czasem pl. Galliae (= G.

galbanum, i, ». (z sernic, por. gr.    transalpina); stąd adi. 1) Gallicus 3.

-/aXßav7j) guma pewnej rośliny syryj-    gallicki; G. ager t. j. okolica Sini-gaglii

skiej, której używano do wykadzania    (Sena Gallica) w Umbryi; jako subst.

mieszkań celem uwolnienia ich od o-    gallica, ae (sc. solea) sandał gallijski,

wadów, galban; stąd adi. galbaneus    (stąd włoskie galossia, poi. kalosze);

3. np. odór, zapach galbanu.

galea, ae, f. [z gr. ^аХщ) przyłbica skórzana (pierw, ze skóry łasicy)\ jako subst. Gallicäni, örum, m. rnie-stąd wogóle: szyszak, hełm; od tego szkańcy agri Gallici. II. cogn. wielu adi. galeätus 3. okryty szyszakiem    rodów np. Cornélius Gallus, pierw-

galeötae, arum, m. wykładacze    szy poeta elegijny, ur. 59 r. w Forum

prodygiów, galeoci.

galërus, i, nt. i galërum, i, n. czapka, kołpak futrzany; od tego imię skończył samobójstwem w r. 29 prz. rodowe Galërius 3.

ską.

2) Gallicanus 3. należący do ager Gallicus, z kraju gallickiego = z Umbryi;

Julii (Fréjus) w Gallii, przyjaciel Wergilego, pierwszy namiestnik Egiptu;

Chr. III. rzeka w Bitynii, dziś Kad-sha-su, której woda w szał wprawiać miała; dlatego zowią się Galii, örum, m. kapłani Cybeli, którzy w szale sami się kaleczyli, a Ow. nazywa kapłanów Izydy: Gallica turba — gromada jakby (owych) Gallów.

gameliön, önis, m. (z gr. yap)Xîwv) g., siódmy miesiąć atycki (od 15. I— 15. II).

Galilaeus 3. (ГаХсХаю?) galilejski; stąd subst. Galilaei, örum, m. Galilejczycy i Galilaea, ae, /. (sc. terra)

Galilea, kraina w półn. Palestynie na prawym brzegu Jordanu, między jeziorem Merom a górami Karmel, gaiła, ae, /. galasówka.

Gallia, Galii, eob. Gallus, galllna, ae, /. kura; stąd adi. 1) gallïnâceus 3. kurzy; gallus g. ko- gänea, ae, f. garkuchnia; preen. gut domowy; g. pullus kurczę; 2) życie karczemne; stąd gäneo, önis, nt. gallïnârius = poprz; jako subst. do- hulaka, rozpustnik, zorca kur.    Gangaridae, ärum l. urn, m. Gan-

Gallo-graecus 3. galijsko-grecki garydowie, mieszkańcy z nad Gan-cz. galatyjski; jako subst. Gallograe- gesu.

ci, Gallogrecy, mieszańcy z Greków Ganges, is, tn. (l'clyy^) Ganges; i Galatów — Galaci ; Gallo-graecia, stąd adi. 1) Gangëticus 3. (Гауугр*^) ae, /'. = Galatia L.

gallus, i, m. kogut.

Gallus, i, w. I. Gal, Galijczyk;

z nad Gangesu; 2) Gangetis, idis (z gr. Гауут|тц): terra, kraj nad Gange-

sem.

ГвшлотЁкГ]

rwmCIECHA FYK0S££J

Ganymedes, is, rzadko i, m. (Га-vuiAïiôrjî) G., 1) syn Trosa, z powodu uciecha; 2) przyjemność, rozkosz; 3) piękności uniesiony na Olimp przez przen. ulubieniec, orła Jowiszowego i uczyniony podczaszym Jowisza; 2) u astronomów konstellacya wodnika.

gaudium, i, n. (gaudere) 1) radość,

Gavius, ii, m. [por. gaudere, -piw) forma sabińska = Caius.

Gaurus, i, m G., góry wulkaniczne między Neapolem a Cumae, gausape, is, n. i gausapum, i, n.

Garama, ae, /. G., miasto w oazie Fezzan, dziś Dszerme; stąd Gara-mantes, um,w. (rapa[i.oćvT6ę)Garamanci,    (⁰ sernic,    przez gr.    y&v<jćmrtę, увшваяо*)

mieszkańcy oaz w pustyni libijskiej    materya    wełniana,    z jednej    strony

i Garamantis, idis,/. (z gr. Гараритф    kosmata,    do wycierania stołu,    także

kobieta garamantyjska; G. nymphe F    na okrywki; pilśń,

n. libijska.

Gargânus, i, m. (sc. mons, то Гар-Y«vov opoî) G., górzysty półwysep na półn. od zatoki Manfredońskiej, na wsch. wybrzeżu Włoch, w starożytności bogaty w lasy; dlatego u H. Garganum nemus, las gargański.

Gargaphië, es, f. (Гаруа®^) Gar-gafia, dolina w Beocyi, między Cyte-ronem a Tebami.

Gargara, örum, n. (Гйруарюу) G., 1) jeden ze szczytów góry Ida w Tro-adzie; 2) miasto u stóp Idy.

garon i garum, i, n. (yctpov) marynata z ryb.

gaza, ae, f. (z persk. przez gr. yocÇa) 1) skarb króla perskiego: gazae cu-stos regiae N; 2) w og. skarb: Troia gaza V; reduces gaza agresti excipit V przysmakami wiejskimi.

Gaza, ae, /. Gaza, miasto w Palestynie, dziś Gazza.

Gela, ae, /. (ГАа) G., miasto do-ryckie na połud. wybrzeżu Sycylii nad rz. Gelas, ae, m. G., nadbrzeżna okolica nosi nazwę Gelol campi (od gr. rAótoę), Gelojskie pola; Gelenses, ium, m. (od im. miasta) mieszkańcy Geli.

Gelduba, ae, f. G., w kraju Ubiów, dziś wieś Gelb.

garrio, ire (por. учриы) gawędzić, gelidus 3. (por. niem. kalt) 1) zim-bredzić, gadać; fabellas garrire H ny, mroźny ; g. foci: bez ognia; gelida pleść; libellos g. H pisać w tonie ga- (sc. aqua) zimna woda; o strachu:

gelidus pavidusque O przejęty dreszczem strachu; gelidos in artus tremor pénétrât O zimny dreszcz; gelidus garrulus 3. (garrire) gadatliwy; sanguis coit V ścina się; g. cicuta o ptakach: szczebiotliwy ; o strumyku: szemrzący.

wędy.

garrulitas, ätis (od garrulus) gadatliwość.

śmierć niosący; 2) chłodny: g. nemus. Gellius 3. imię rodowe LCi. garum, zob. garon.    Gelönl, örum, m. Gelonowie, lud

Garumna, ae, f. G., dziś Garonne, scytyjski na Ukrainie, tatuowani (pieli), rzeka w połud. zach. Francyi; stąd gelu, üs, «. 1) lód: iacet... alto Garumni, örum, m. lud z nad Ga- gelu terra V; 2) mróz, przen. otrę-

twiafość: tarda gelu senectus V.

rumny.

Gates, ium, m. Gatowie, lud mieszkający nad spływem rzeki Gersy wzdychający, i Garumny w Akwitanii.

gaudeo 2. gâvïsus sum (por. yaiw) cieszyć się : z abl., także z acc. neutr.

gemebundus 3. (gemere) jęczący,

pron., e zd. przy cs., war. I. acc. c. inf.

gemelli-para (dea) (gemellos pa-riens) wydająca bliźnięta, o Latonie.

gemellus 3. (demin. do geminus) podwójny: g. partus; legio g.; stąd

gemmätus 3. (gemma) ozdobiony drogimi kamieniami.

gemmeus 3. ('gemma) 1) z drogiego kamienia: trulla; 2)=poprz. iuga 0.

gemmo 1. (gemma) 1) lśnić od drogich kamieni: sceptra gemmantia 0; 2) wypuszczać pączki 1. oczka.

gemo 3. gemui, gemitum, 1) jęczeć, wzdychać: a) o ludziach; b) o zwierzętach: gruchać, ryczeć, rżeć; c) o rzeczach: dźwięk wydawać, skrzypieć, trzeszczeć; jako verb. aff. z acc. c. inf. gémis te paucis ostendi H narzekasz, że...; 2) trans, opłakiwać, ubolewać.

Gemöniae scälae l. samo Gemö-niae, ärum, /. schody gemońskie w Rzymie u stóp Kapitolu, między skarbcem, a Career Mamertinus; zwłoki uduszonych w więzieniu wleczono

subst. gemelll, 5rum. w. bliźnięta: par fiatrum... pravorum amore gemel-lum H równych.

gemia, zób. gumia. gemino 1. (geminus) 1) podwoić: mercedem; urbem g. L z dwóch jedno zrobić; 2) połączyć: serpentes a-vibus; Corybantes aéra g. H razem uderzają; 3) powtarzać: verba; gemi-nata cacumina.montium L wznoszące się jeden za drugim.

geminus 3. 1) podwójny: ovum; stąd subst. gemini, örum, m. bliźnięta;

2)    dwukształtny: Centaurus; 3) obaj, dwaj : g. angues 0; 4) bliźniaczy, podobny, równy: g. audacia Ci.

gemitus, üs, m. (gemere) 1) jęk, westchnienie, skarga; 2) dźwięk, huk, łoskot, szum; g. leonum, tauri: ryk;

g. equi: smutne rżenie.

gemma, ae, f. (w związku z genus, gigno) 1) oczko, pączek: turgent in palmite gemmae V; 2) klejnot, drogi kamień; przen. rzecz zrobiona z drogiego kamienia, jak sygnet, puhar;

3)    oko: stellantes gemmae 0 pawie oczy.

po tych schodach hakami, aby je wrzucić do Tybru.

gen a, ae, f. zwykle w pl. 1) policzek, lice, jagody, oblicze; 2) przen. powieka, oko.

Genabum, i, G., stolica Karnutów nad Loarą, później civitas Aureliano-rum; stąd Orléans; adi. Genabensis, e, z G.; stąd subst. Genabenses, ium,

m. mieszkańcy G.

Genauni, 6rum, m. Genaunowie, lud alpejski z doliny lnu.

Genava, ae, /. Genewa, nad Rodanem w miejscu, gdzie opuszcza jezioro genewskie.

geneälogus, i, ni. (z■ gr. ysveâXoyo;) genealog.

gener, generi,»». (por.    1) zięć,

także przyszły zięć; szwagier.

generalis, e (genus) 1) tyczący się rodzaju, gaturrfiu: constitutio g. Ci; 2) ogólny; adv. generaliter.

generating (genus) 1) według rodzajów (narodów, klas, stanów); 2) wogóle, ogólnie.

generator, oris, m. (generare) rodzic, przodek; g. equorum: hodowca.

genero 1. (genusl rodzić, płodzić, tworzyć, wydawać; w pass. pochodzić.

generosus 3. (genus) 1) szlachetnego rodu ; 2) szlachetny, o zwierzętach i roślinach; colles g. 0 wydające szlachetną winną latorośl; insula

g. metallis V sławna ; 3) szlachetny (o charakterze); adv. generöse: ge-nerosius perire H w sposób więcej bohaterski.

genetïvus 3. {w związku z genus)

1) przyrodzony; 2) rodowy, pierwotny: nomina g.; w gramatyce 2 przyp.

genetrix, Icis, f. (fern, do genitor) rodzicielka, matka; także o świekrze. Geneva = Genava. genialis, e (genius) 1) poświęcony geniuszowi, a więc: małżeński, weselny : g. torus ; g. praeda 0 zdobycz przeznaczona na małżonkę; 2) przy-

gen-

grafia.

noszący radość geniuszowi, a więc: wesoły, świetny, przyjemny: g. hiems; adv. geniäliter, wesoło, przyjemnie.

geniculätus 3. (od geniculum, dentin. do genu) kolankowaty: g. cul-mus Ci..

genista l. genesta, ae, /. janowiec (krzew).

genitalis, e (gignere) 1) rozpłodowy: semina g. V; 2) tyczący się urodzin: dies g. T; dea g.: bogini opiekująca się urodzinami.

genitor, oris (gignere) 1) rodzic, ojciec; 2) twórca: g. urbis O. genitrix = genetrix. genius, ii, voc. geni m. (gignere) geniusz, duch opiekuńczy człowieka, towarzyszący mu od urodzenia do śmier-< i i kierujący jego losem, nawet po śmierci jego istniejący jako lar. Także każde miejsce, państwo, trzoda, każde zatrudnienie miało swego geniusza, ofiarowano mu mian. w dzień urodzin i wesela. W niektórych zwrotach występuje genius w zastępstwie własnego »ja« : genium vino curare H u-raczyć się ; December geniis acceptus 0 ludziom; genium suum propitiare T liczyć na siebie.

geno 3. genui, genitum, sob. gigno. gens, tis, f. {od genere = gignere) 1) ród (zbiór familii związanych rodem i obrzędami religijnemi): g. Manila ; pierw, tylko u patrycyussów, dlatego: homo sine gente H nizkiego rodu; patres maiorum i minorum tium: starsi i młodsi; stąd o bogach: dei maiorum i minorum gentium: "yżei i niżsi; prsen. potomek: vigilas-ne, deûm gens, Aenea? V; 2) naród, lud (zbiór jednostek jednego pochodzenia)

g. Allobrogu m; ubi nam gentium ? wśród którego z ludów, gdzie na śwdecie? prsen. gmina: omnes eius gentis cives N; taksę miejscowość: Cataonia, quae gens iacet supra Ciliciam N; 3) rodzaj (o ludziach), gatunek, ród (o swiereę-tach): gens humana, gens vulpium. Słownik.

genticus 3. (gens) narodowy : mos g. gentïlicius 3. (gentilis) rodowy, gentïlis, e (gens) 1) rodowy, pokrewny; jako subst. należący do rodu, współplemiennik; gentilis manus O oddział z ludzi tego samego rodu; taksę: rodak; 2) krajowy, rodzimy: solum g.; levitasg. T wrodzona; gentiles nationes T obce.

gentilitäs, ätis, f. (gentilis) pokrewieństwo.

genu, Os, n. (por. yóvu, niem. Knie) kolano.

Genua, ae, f. Genua, miasto w samym kącie zatoki liguryjskiej.

genuäle, is, n. (wl. neutr. do ge-nualis od genu) tylko w pl. przewiązki pod kolanem, jako ozdoba.

genulnus 3. (genus) 1) przyrodzony, właściwy: g. virtus; 2) o zębach: trzonowy.

genus, eris, n. (od gignere, gr. yi-vog) 1) ród = pochodzenie : g. regium;

2) ród = rodzina: g. Fabium ; także: potomstwo, potomek: Iapeti g. T; 3) naród, lud, szczep: g. Graecorum; 4) rodzaj, płeć: g. virile: ó) ród = rodzaj, klasa, gatunek; 6) sposób: g. postu-landi, g. dicendi Ci; 7) wzgląd: in omni genere diligens Ci.

Genusus, i, m., G., rzeka w Greckiej Iliryi, wpadająca do zatoki weneckiej, dziś Schkumbi.

geögraphia, ae, /. (yewypacpîa) geo

geômetrës, ae, m. (yewpi^g) miernik, mierniczy, geometra.

geometria, ae, /. (yEtopErpta) miernictwo, geometrya; także: matematyka; stąd adi.: geómetricus (yewpe-rpi-y.ói) geometryczny; formae g.: figury.

geörgicön (gr. yswpycxwv gen. pl. neutr. yewpytxôç) libri IV.: ziemiaństwa ks. IV.

Geraesticus portus, port gere-styjski w pobliżu miasta Teos, niedaleko Efezu w Ionii.

Geraestus, i, /. (Герату) G., mia-23

germänitäs, âtis, f. (germanus) pokrewieństwo.

germänus 3. (germen) 1) rodzony; jako subst. m. i /.: brat, siostra; 2) istotny, prawdziwy: germanissimus stoicus Ci.

sto i przylądek w połud. Eubei dziś Ge r es to.

Gergovia, ae, G., w .połud. Francyi w pobliżu dziś. Clermont.

Germalus, dawniejsze Cermalus, i, ж., G., półn. zach. stok Palatynu.

Germäni, örum, m. Germanowie, zamieszkali (w czasach Tacyta) od Renu po Wisłę i od Dunaju po morze Północne; Germänus 3. poet, także jako adi.-, stąd: Germania, ae, /. Germania i Germanicus 3. germański; także jako cogn., mian.: syna Drususa Claudiusa Nerona, który był bratem Tyberyusza, a pasierbem Augusta.

germen, inis, n. płód, zarodek, pączek, latorośl.

germino 1. (germen) puszczać pączki = wyrastać

gero 3. gessi, gestum 1) nieść, nosić: sceptrum dextrâ, vestes; alicuius personam g.: grać czyjąś rolę; także: mieć, okazywać: amieitiam; podóbme: morem gerere alicui: spełnić czyjeś życzenia, zastosować się do woli; 2) reft.: se gerere; z adverb.: zachowywać się, postępować: se honeste g.; me et milites iuxta geram S na równi będę stawiał; 3) wykonywać, sprawować, załatwiać; mian.: rem gerere: działać, res gestac: czyny (znakomite); o wodzu: dowodzić, Cnaeus terra, Publius navibus rem gerit L; o żołnierzach: walczyć: gladiis geri res coepta est L ; w pass.: dziać się: haec dum Romae geruntur Ci; stąd: bellum gerere: prowadzić wojnę, ma-gistratum gerere: piastować urząd; także: rem publicam gerere: działać dla państwa, negotium gerere: załatwiać interesa majątkowe; PPr.Ajako adi. z gen.\ eques Romanus sui negotii bene gerens: dobrze załatwiający.

Gerönium, ii,n. G„ dziś Torre di Zoppa, miasteczko na granicy apul-sko-samnickiej.

gerulus 3. (gerere) niosący; jako subst.: pachołek, tragarz.

Gëryon, onis (Driputiv) i Gëryonës, ae, (Fripucwis) m. Geryon, olbrzym o 3 kadłubach z wyspy Erytei (koło Kari yksu); Herkules zabił go i zabrał jego bydło.

gestämen, inis, n. (gestare) 1) to, co się zwykle nosi : clipeus gestamen Abantis V którą zwykle nosił; zwykły strój; także: ciężar; 2) nosze: gestamen sellae T przenośne krzesło; podobnie: g. lecticae.

gestio 4. (gestus) 1) czynić radosne poruszenia, skakać z radości: lae-titia gestiens Ci nadzwyczajna; 2) pragnąć usilnie s inf.

gęsto 1. (freąu. do gerere) 1) nosić: spicula gestare; 2) przynosić, przywozić: ex urbe irritamenta gulae T, gestus, üs, m. (gerere) 1) (sposób zachowania się), trzymania się, postawa: gestus ac motus corporis Ci; 2) ruch, giest: g. histrionum Ci.

Geta, ae i Getës, ae (Ге-rjç) w. pl. Getae, ärum, Geta; Getowie mieszkali pierw, u stóp Hemu, później między dolnym Dunajem a Cisą; Trajan pokonał ich w r. 106 po Chr.; stąd adi.: Geticus 3. getycki; adv. Geticë; Geta było także cogn. rzymskiem.

Gigäs, antis, m. Gigant; Giganci wedł. ep. Horn. byli właściwie ludem mieszkającym na dalekim zachodzie, który Zeus wraz z ich królem Euryme-dontem wygubił. Późniejsi pomieszano ich z Tytanami i tak powstało podanie o Gigantomachii, walce olbrzymów z bogami olimpijskimi; stąd adi-' Gigantëus 3. (IYpmaoę) Gigantów; przen. olbrzymi: lacertus O.

gigno 3. genui, genitum (por. gr. yiyvopiat) płodzić, rodzić, wydawać; jako

czył w ekstazie w morze i został bóstwem wieszczącem О.

gleba« glaeba, аe,/. 1) bryła mian.

subst. genitus.- syn ; loca nuda gignen-tium <S ogołocona z roślinności (me-dyalnie)-, przen. : spowodować, sprawić; w pass. powstać; od dawniejszej ziemi, skiba; przen. ziemia, rola; 2) formy: geno 3. spotykamy u Ci: ge- bryłka, kulka: sebi ac picis glebae C.

glësum i glaesum, i, n. bursztyn, glïs, Iris, m. szczur, gllsco 3. rozpalić się, zapłonąć; u Tacyta: wzrastać, szerzyć się. globösus 3. (globus) kulisty, globus, i, m. 1) kula, bryła, kłąb; 2) gromada, tłum; 3) związek: ille

nitur = gignitur.

gilbus 3. lub gilvus 3. {z sernic.) żółtawy, płowy, o koniach.

Glabrio, Snis, m. cogn. rodu A-

cyliuszów.

glacial is, e (glacies) lodowaty, glaciës, ëi, f. lód; rzadko w pl. glacio 1. (glacies) zlodowacić, consensionis globus N.

glomero 1. (glomus) skłębić: la-gladiätor, óris, m. [w związku nam; 2) skupić, zbić, zgromadzić: etym. z gladius) gladyator, zapaśnik viscera sanguine: zmieszać; gressus w publ. igrzyskach Rzymu; pojmą- glomerare superbos V dumnie sadzić, nych barbarzyńców lub niewolników molle corpus glomerari grandine О ćwiczono w zapaśnictwie w osobnych skupia się, gęstnieje, annus glome-zakładach; przen. zbój, bandyta) w pl. igrzyska gladyatorskie: gl. dare Ci.

gladiätörius 3. (gladiator) gladya-torski; subst. gladiätörium, i, n. (sc. auctoramentum) zapłata gladyatorska. chwała: armenti gloria taurus 0-, 4) gladiätüra, ae, f. {por. gladiator) żądza sławy: cives gloria ducuntur walka gladyatorów.

gladius, ii, m. (por. gr. xXaSsüw) 5) chełpliwość: tollens gloria verti-miecz; miał on u żołnierza rzymskie- cem H. go ²/s m. długości, był obosieczny, bez gardy ; noszono go na pasie po prawej stronie; przysl. ignem gladio scrutari : dolać oliwy do ognia ; przen.

1)    w ogóle: oręż, broń; 2) zbrodnia: gladiorum impunitas Ci.

glaeba, zob. gleba, glaesum, zob. glesułn. glandi-fer, fera, ferum (glandes zaszczytny; 2) chełpliwy, pyszny; ferens) rodzący żołędzie.    adv. gloriose.

glans, dis, /, (por. ßciXavo;) 1) żo- gluten, inis, n. {por. gr. yXoïà, pol. łądź; 2) kula z ołowiu lub gliny, wy- klej) klej. rzucana z procy.

glârea, ae, f. żwir, gruby piasek. imię dziewczyny H. glareósus 3. (glarea) żw irowaty. Glycon, ónis, m. imię znanego atlety H. glaucus 3. {s gr. yXauxdî) błękitnawy, zielona wy, modrawy; jako imię rzymskie praenomen. własne Glaucus, i, m. (ГХяи/о?) 1) syn Syzyfa, rozszarpany- przez swe konie ;

2)    rybak, ulubieniec Nereusa; wsko-

w lód zamienić, zamrozić.

rans Ci przew alający się, biegnący, glomus, eris, n. {z sernic.) kłębek, gloria, ae, /. {por. xXeoç, sława) 1) sława; 2) sławny czyn; 3) chluba,

Ci, generandi gloria mellis F zapał:

glöriätio, önis, /. (gloriari) chwalenie się, sławienie.

glörior 1. (gloria) chełpić się, chlubić się, pysznić się; z abl.; pronom, także w acc., z acc. c. inf.: beata vita

glorianda et praedicanda Ci godne chwały.

glöriösus 3. 1) chlubny, sławny,

Glycera, ae, f. (ГХихе'ра) = Słodka,

Gnaeus, i, m. znak Cn. Gneus,

gnaritas, âtis, /. (gnarus) znajomość: locorum S.

gnarus 3. (por. nosco zam. gno-

23*

Gracchus, i, m. cogn. rodu Sem-proniusów, zob. Sempronius; adi. Gracchänus 3. tyczący się Grakchów.

gracilis, e, 1) szczupły, chńdy; także przen. skąpy, nieobfity: materia Ci; 2) smukły, cienki: gr. umbra O u-lotny.

sco) 1) świadomy, znający;2) późniejsze u Tac.: znany, wiadomy.

gnätus, a = nätus, a, gdzie zob.

Gnatia, ae. /"., zamiast Egnatiä (’Eyva-£a) E., miasto w Apulii, gdzie droga apijska dotykała morza H.

gnavus 3, zob. navus.

Gnidus — Cnidus, gdzie zob.

Gnössus i Gnósus, i, f. (KvMaaô?) Gnosus, dsiśCnossu, rezydencyaMi-nosa na Krecie; stąd: Gnosiacus 3. = kretyjski; Gnösias, adis, /".«Gnosis, idis, /. Kretyjska tj. Ariadna; Gnösius 3. gnozyjski albo kretyjski; sübst. Gnösii, órum, m. Gnozyjczycy.

Gomphi, órum, m. (Гор.901) Gom-fy, twierdza w Tessalii u podnóża Pindu, dziś Skumbos; stąd: Gomphen-ses, ium, m. mieszkańcy Gomf.

Gordiü-tïchos n. (bopotou xâyoç) G., twierdza w Karyi na połud. wsęh. od Antyochii.

Gordium, ii, n. G-, miasto nad Sangariosem w Frygii Wielkiej.

Gorgiäs, ae, m. (Topytotę) imię męskie; mian. Gorgias z Leontini w połud. Włoszech, uczeń Empedoklesa, (?) sofista i nauczyciel wymowy. W r. 427 przybył do Aten w poselstwie z ojczyzny i swoją wymową wzbudził powszechny zachwyt; następnie został w Gre-cyi, gdzie w różnych miejscach popisywał się wymową i uczył jej za pieniądze.

Gorgo, onis, rzadko Gorgüs, /. pł.

Gorgones, um, 1) Gorgony, trzy siostry, córki Forkisa, 2) nieśmiertelne: Steino i Euryale i śmiertelna Meduza, demony z wężami we włosach, których widok przemieniał patrzącego w kamień. Perseus odciął głowę najstraszniejszej z nich Meduzie; z krwi jej powstał skrzydlaty koń Pegaz, a głowę nosiła Atena na piersiach; stąd: Gorgone conspecta O: o głowie Meduzy: adi. Gorgoneus 3. gorgonejski; Al-lecto venenis Gorgoneis infecta V z jadowitymi wężami we włosach.

Gorgobina, ae, f. G., miasto Bojów na granicy Akwitanii.

Gortyna, ae, z dług. y, f. (od acc. gr. Topiuva od Topxuv) G., stolica Krety; adi. Gortynius 3. (Горхшйо?) gortyński, kretyjski ; pl. Gortynii, örura, m. Gor-tyńczycy ; stąd adi. Gortyniacus (Горти-vtaxôî) gortyński, kretyjski.

górytus, i, z dług. y, m. dawniej pisane: cörytus (умрите?) kołczan, sajdak. Gotlni sob. Cotini.

Gotönes, um, m. Gotowie, za czasów Tac. od dolnej Wisły po Pręgi ę grabätus, i, m. (z gr. xpäßßa-re?) liche łóżko lub sofa.

gracilitäs, ätis, f. (gracilis) szczupłość, chudość.

gradätim (gradus) 1) krok za krokiem, powoli; 2) stopniowo.

gradior, gradi, gressus sum 1) kroczyć, stąpać; 2) chodzić: bestiae gradientes Ci.

Grädlvus, i, m., G., przydomek Marsa, (od gradior?) V0.

gradus, üs, m. (gradi) 1) krok; a) właść. gradum inferre: nacierać, gra-dum conferre: potykać się, sistere gr.: zatrzymać się, gr. referre: cofać się;

b) przen. gr. jnortis, gr. capessendae rei publicae N pierwszy krok w zawodzie publ.; 2) stanowisko (w zapaśni-ctwie): gradu depellere N pozbawić korzyści; podobnie gradu moveri, de-moveri de gr. deici: być wypartym ze stanowiska; 3) stopień; a) właść. mian. w pl.: schody, stopnie; także fzędy siedzeń w teatrze, spectaculorum gradus T trybuny; b)przen. o pokrewieństwie: totidem gradus distamus ab love O; gr. aetatis, gr. temporum, c> urząd lub godność: gr. senatorius.

grammaticus 3. (урар^ашб;) odno-Grecy, pierw. Tpatxoi nazywali się Epi- szący się do gramatyka gr. tribus H. roci w okolicy Dodony, których na-    szkoły gramatyków; subst.: gramma-

Graeci, orum, m. (s gr. Tpatxôç)

zwę przenieśli Rzymianie na wszyst-    tica, ae, f. lub grammaticë, es (ypau-

kich Greków; rsadko sing. Graecus,    [xaxtxrj sc. те/ут)) lingwistyka, filologia;

i, m. Grek ; Graeca, ae, f. Greczynka;    grammaticus, i, filolog, historyk li-

jako adi. Graecus 3. grecki, adv.    teratury.

Grampius mons, góry grampij-skie w Szkocyi, na wsch. od Dundee, gränärium, i, n. (granum) śpi-

Graecê; Graeco more bibere Ci\nasposób gr., tj. przypijając do sąsiada; jako subst. neutr.: cum Graecis Latina

chlerz.

grand-aevus 3. (grandis aevurn)

coniunxi Ci łacinę z greczyzną; takèe sing.: Graecum, i, n. greczyzną.

grandesco 3. (por. grandis) zwiększać się, róść.

grandi-fer, fera, ferum (grandis— ferre) przynoszący wielkie dochody.

grandi-loquus 3. (grandis—loqui) chełpliwy; taksę subst. samochwalca.

grandis, e (por. niem. gross.) 1) wielki; prsen. a) ważny, znaczny: gr. pecunia; b) wzniosły, górny, szlache-tny:nec conamur tenues grândia H; 2) dorosły: gr. iam puer Ci; 3) stary: non admodum grandis natu Ci; taksę bes natu.

grando, inis, f. [pol. grad) grad; stąd impers.: grandinat, grad pada.

Granïcus, i, m. Granik, rzeka w Myzyi. sławna bitwą z r. 334.

grâni-fer, fera, ferum (grana—fe-rens) niosący ziarna; o mrówkach. Gränius 3. imię rodowe.

Graecia, ae, f. (Graeci) Grecya tj. sędziwy. Hellada, a także Wielka Grecya tj. połud. Włochy, z dodatkiem magna lub maior albo bez tego dodatku.

Graeculus 3. (ironiczne demin. do Graecus) grecki; w snacseniu pogar-dliwem: Gr. negotium iście grecki; jako subst.: Graeculus, i, m. podły Grek.

graecor 1. (Graecus) żyć na sposób grecki; w snacseniu pogardliwem: wzgarda odnosiła się przedewszyst-kiem do zamiłowania Greków w muzyce i zapaśnictwie, a także do ich brudnego nieraz sposobu zarobkowania.

Gragus, i, m. = Cragus, G., góry lesiste w Licyi.

Graioceli, órum, m. Grajocelowie, lud w Alpach graickich ze stolicą Gcelum, około Mont Cenis.

gränum, i, n. (por. pols. siarno) ziarno, jądro, nasienie.

graphium, i, n. (s gr. ypàcpiov) styl z metalu lub kości, którym na wo-

Gràius 3. 1) grecki; jako subst.:

Gräi, örum (üm) m. Grecy w stylu podniosłym lub gdy mowa o starożytnych bohaterach greckich; stąd:

odnoszący się do Alp graickich, na połud. od g. św. Bernarda.

grämen, inis, n. (por. niem. Gras) 1) trawa; 2) prsen. roślina.

Gràiugena, ae. m. gen. pl. üm ( = rpatoyevr];) rodowity Grek; 2) graicki, skowych tabliczkach pisano.

grassätor, óris, m. (grassari) włóczęga, rozbójnik, bandyta.

grassor 1. (frequ. do gradior) 1) chodzić: virtutis via grassari S; mian. grämineus 3. 1) trawiasty, trawą    włóczyć się, wałęsać się (po nocach);

porosły: campus; 2) z murawy: ara F,    2) postępować z kim, występować

corona gr.: wieniec z trawy ofiarowany    przeciw komu: iure gr.L drogą pra-

oswobodzicielom oblężonych miast;    wa, veneno gr. T chwycić się; podo-

3) hasta gr. Ci trzcinowa.    bnie hac viä gr., nobiles in possessio-

nem agri publici gr. L usiłują wziąć w posiadanie; 3) rozwielmożnić się, panować: vis T.

grätes (tylko nom. i acc. pl.; raz и T abl. gratibus) tylko we zwrotach: gr. agere, habere, referre itp. składać dzięki, superis decernere grates O u-roczystość dziękczynną.

gratia, ae, /. (gratus) 1) wdzięk, »gracyat: neque abest facundis gratia dictis O, ut tu gratia nostra fores О ulubieniec; uosob. bogini wdzięku: Gra-cya, mian. w plur. Grätiae, ärum,/. greckie Xaptts;, przeniesione na grunt rzymski, Gracye, 3 córki Zeusa i Eu-rynomy: Eufrozyna, Aglaja i Talia; 2) pi-sen. wziętość, wpływ, znaczenie: homo summa gr. (?*'; 3) uprzejmość, życzliwość, przyjaźń: solida est mihi gratia tecum O, in gratiam redire cum aliquo: pogodzić się; stąd abl. gratiä uèyty adverbialnie, właść. z życzliwości ku..., dla, z powodu; z gen. ami-citiae gr., exempli gratia CiN dla przykładu; zam. gen. zaimków osob. używa się mea, tuä itd. gr.; podobnie z praep. cum gratia omnium: ku radości, in gratiam alicuius aliquid facere : dla kogoś, in praeteritam iudicii gratiam L ze względu na wyrok; 4) przysługa, łaska: pęto a te hanc gratiam, gratiam dicendi facere L pozwolić mówić; także przebaczenie: delicti gratiam facere S; 5) dzięki, wdzięczność: dis gratia! 0, gratiam (gratias) habere: czuć wdzięczność, być wdzięcznym, gratias agere: dziękować; stąd abl. pl. grätiis, ściągnięte gratis, »za sarną tylko wdzięczność«, a zatem: za darmo: frumentum dare gratis Ci.

grätificätio, ónis, f. (gratificari) 1) przysługa; 2) darowizna.

grätificor 1. (gratus facere) 1) przysłużyć się, dogodzić; 2) trans, udzielić, darować; 3) poświęcić: potentiae libertatem S.

grätiösus 3. (gratia) 1) wpływowy, mający zachowanie, względy,, przyjemny: cives gr., causa gr. (7; 2) u-przejmy, usłużny; 3) z łaski dany: missio gr. L.

gratis, zob. gratia 5. grätor 1. (grätus) 1) winszować czego: toto mihi pectore grator O cieszę się; 2) dziękować: Iovis templum gratantes adéunt L.

Grätius 3. imię rodowe, mian. Gr. Faliscus, poeta z czasów Owidego.

grätultus 3. (por. gratis) za darmo uczyniony, bezpłatny, bezinteresowny; adv. grätultö, za darmo, bezpłatnie.

grätuläbundus 3. (gratulari) winszujący.

grätulätio, ónis, f. (gratulari) 1) powinszowanie: in sua gratulatione Ci w dniu objęcia urzędu; 2) radość;

3) dziękczynienie; takśe uroczystość dziękczynna: mihi gratulationem de-crevistis Ci.

grätulor 1. (z gratum lätum, gra-tum laturus) winszować: mihi de filia gratularis Ci; czasem trans.: ei victo-riam gr. Ci; taksę z sd. z quod lub acc. c. inf.

grätus 3. (por. yetpcę, улр-ói) t) wdzięczny = miły, piękny: grata Venus V; 2) luby, kochany, miły, przyjemny : donee grätus eram tibi H, gratum facere alicui: sprawić przyjemność, przysłużyć się, veritas etsi non est iucunda, tarnen mihi grata est Ci choć nieprzyjemna, jednak słucham jej chętnie; 3) wdzięczny: se gratum praebere, male gr. O niewdzięczny; adv. gräte, mile, wdzięcznie.

gravanter (adv. do gravans od gra-vari) niechętnie.

graväte (adv. do gravatus od gra-vari) = poprzedz.

gravätim, — poprzedz. gravedo, inis,/, (por. gravis) wiaść. ciężkość, katar; stąd gravëdinôsus 3. zakatarzony.

gravesco 3. {por. gravis) ciężeó, stawać się ciężkim; powiększać się: mala, valetudo T pogarszać się.

graviditas, ätis, f. (gravidus) ciąża, brzemienność.

gravido 1. (gravidus) zapłodnić, gravidus 3. (por. gravis) włość. ciężki, mian. 1) ciężarny, brzemienny (kotny, cielny i t. p.); 2) przen. brzemienny, pełny: nubes, arista O.

gravis, e {por. ßapug) I) ciężki 1) fizycznie: grave onus; 2) przen. a) ważny, znaczny, poważny: gr. testes, gr. auctoritas, gr. senatus; b) o glosie: nizki, ponury; II) ciężki = obciążony a) wlaść. naves spoliis graves L; także pełny: manusaeregr. V; b)brzemienny; c) ociężały, słaby: mero somno-que O; vulnere gr. L; III) ciężki = obciążający, przygniatający a) wlaść. morbus, labor, crimen, aestas gr. : parne; caelum gr. niezdrowe, tempestas gr. gwałtowna; b) przen. przykry, smutny, dokuczliwy: bellum gr., tor-menta gr.; także ostry, surowy: senatus consultum gr.; takie o zapachu: gr. odor caeni, grave olens V cuchnący; adv. graviter: graviter ferre: niechętnie znosić, być niezadowolonym, dotkniętym.

Graviscae, arum, f. G., niezdrowa, bagnista miejscowość w okolicy Tarkwiniów.

gravitas, ätis, f. (gravis) ciężkość, a mian. I) ciężar a) wlaść. gr. armo-rum, gr. navium: ociężałość; od ciężaru pieniędzy: gr. annonae T dro-żyzna, gr. sumptuum T wysokość; b) przen. ważność, znaczenie, powaga, stateczność: gr. sententiae, gr. nomi-nis nostri Ci; II) ciężkość = ociężałość: a) brzemienność; h) ociężałość: gr. corporis, gr. senilis; III) ciężkość = obciążenie, a mian. a) przykrość, do-kuczliwość: gr. belli, gr. temporis: ciężkie czasy; b) surowość, ostrość: gr. responsi; c) o zapachu, powietrzu i t. p.: gr. odoris T przykry zapach, gr. caeli Ci niezdrowy klimat.

gravo 1. (gravis) 1) obciążyć, obarczyć: sarcinis gr., robur navis grava-tum V ciężki i sękaty, caput grava-tum 0 spuszczona, oculi morte gra-vati O zamknięte, vulneribus gravatus L okryty; 2) cięższym uczynić, pogorszyć: fortunam gr.; 3) gnieść, dokuczać, obarczać: labor; 4) osłabić: vulneribus, somno gr.: zmorzyć; jako deponens gravor 1) być przygniecionym, niezadowolonym; 2) niechcieć, ociągać się, wzdrygać się; z inf. gr. venire in colloquium С; и poetów i w czasie później, także trans. : equus equitem gravatur H niechętnie dźwiga, adspectum civium gr. T niechętnie się ukazywać.

gregälis, e (grex) 1) należący do trzody lub bandy; tylko jako subst.: gregales Catilinae Ci banda, zgraja: 2) należący do prostego żołnierza, prosty. sagulum gr. L.

gregärius 3. (grex) »należący do tłumu«, prosty: miles gr. Ci.

gregätim (gregare) gromadnie, gremium, ii, n. łono: gr. matris, deorum in gremiis iv -foówai) my: w ręku, soror in gremio fratris con-senescit Ci pod opieką; przen. głębia, wnętrze: in gremio consulatus Ci, medium Graeciae gr. Ci środek.

gressus, tis, m. (gradi) ki-ok, chód; o okręcie: bieg.

grex, gregis, m. 1) trzoda, stado; 2) gromada, towarzystwo, zgraja: greges philosophorum Ci szkoły.

Grudii, örum, Grudyowie, lud w Belgii C.

grundltus, üs, m.(od grundio lub grunnio 4., por. niem. grunzen)- kwiczenie, kwik.

Grünium, zob. Grynia, grüs, is,/, [rządkom.) także gruis, is (por. żóraw, yepavog) żóraw.

Grynia, ae, f. i Grünium, i. n

opój.

szyi.

(rpimta, Tpüvtov) G., miasto w Myzyi, sławne z kultu Apollina; stąd: Gry-nëus 3. (rpuvetoç) grynijski.

gryps, grypis, m. (sgr. ypity) gryf, bajeczny potwór, lew skrzydlaty z głową orła; według Herodota strzegły gryfy kopalń złota i walczyły z tego powodu z konnymi Arymaspami ; stąd w V: iungentur iam grypes equis.

gubernäclum, w prosie gubernä-culum, i, n. (gubernare) ster, włość, i prsen. o sarsądsie państwa.

gubernätio, ónis, f. (gubernare) 1) sterowanie; 2) kierowanie, zarząd, gubernator, óris, m. (gubernare)

1)    sternik; 2) rządca; fern, gubernä-trix, ïcis, zarządczym, kierowniczka.

guberno 1. (s gr. iwßepvav) 1) sterować; prsysł. e terra gubernare L z bezpiecznego miejsca dawać rady znajdującym się w niebezpieczeństwie;

2)    prsen. kierować, rządzić, zarządzać, gula, ae, f. właść. przewód pokarmowy; prsen. 1) gardło, szyja: gu-lam laqueo frangere S; 2) podniebienie : irritamenta gulae ST, gulae parère H służyć brzuchowi.

gumia i gemia, ae, f. (s sernic.)

gurges, itis, m. 1) wir, nurt; 2) głębia, toń, topiel; 3) przepaść, otchłań; takèe o śarłoku: gurges patrimonii Ci; o sarłocsności : vitium gurgitis Ci.

gurgulio, ónis, m. gardło, gurgustium, ii, n. nędzne mieszkanie, chałupa, szynk.

gustätus, üs (gustare) właść. kosztowanie; smak właść. i prsen. g. ve-rae laudis Ci poczucie.

gusto 1. (por. gr. yeuw) 1) kosztować: aquam; 2) używać: civilem san-guinem Ci pławić się, studia littera-rum Ci znajdować przyjemność, smakować.

gustus, us (por. gusto) kosztowanie, smak.

gutta, ae, f. kropla: variis stella-tus corpora guttis OV nakrapiany. guttur, uris, n. gardło, szyja, guttus, i, nt. dzban o wązkiej

Gyaros, i, /. (Гиаро?) G., jedna z Cyklad między Andros, Keos, Syros.

Gygês, is lub ae, acc. en (Гиу^) 1) G., król Lydyi (716—678), protoplasta dynastyi Mermnadów; 2) imię męskie u H.

gymnasiarchus, i, m. (yuavaatap'/o;) naczelnik szkoły zapaśniczej, gimna-zyarcha. W Atenach musiał on utrzymać i opłacić tych, których przygotowywał do igrzysk, a urząd gimna-zyarchy był lejturgią, tj. bogatsi obywatele musieli go obejmować z urzędu, po kolei.

gymnasium, i, n. (yup.vaw>v) miejsce zapasów i szkoła zapaśnicza, gdzie często filozofowie gromadzili swych uczniów.

gymnicus 3. (yup.vtx<5ę) odnoszący się do zapasów i ćwiczeń gimnastycznych, gimnastyczny.

gynaecëum, i, n. (yuvatxeïov) mieszkanie kobiet, w głębi domu; taksę: gynaeconïtis, idis, acc. tin (yovat-чот-iç) N.

gypsum, i, n. (por. gr. yü’io; tj) gips; stąd gypsätus 3. gipsem powleczony:

g. pes: noga niewolnika, bo na targu niewolniczym nogi niewolników były pobielone gipsem.

Gyrtón, ónis, f. (Гир-wv) G., miasto w Tessalii u wejścia do doliny Tempe.

gyrus, i, m. [s gr. yupog) zakręt, koło: anguis septem gyros traxit V, equi gyros dant V, gyrus rationis Ci szranki rozumu, ex ingenti campo in exigu um gyrurn compellere Ci w małe kółko, bruma nivalem interiore diem gyro trahit H w ciaśniejszym obiegu.

Gythëum, i, n., taksę Gythium (ru&etov i Tiithov) G., miasto nad zatoką lakońską, dziś. Palospoli.

H.

habèna, ae, f. (od habere, a więc magni h.: wysoko cenić; wlaść. przyrząd do trzymania) mian. w vlur. 1) cugle, lejce: dare, effun-dere, excutere, immittere habenas: roz-

we zwro

tach: pro amico, pro certo h., inter felices h. 0, alqm (in) numéro, loco hostis h. ; s dat. celu: alqd honori h.: puścić, h. adducere, premere: ścią-    uważać za zaszczyt, rem religioni h.

gnąć; taksę prsen .classi immittit habe-    Ci mieć skrupuły, alqm ludibrio h. C

nas V przyspieszyć bieg; 2) wogóle zażartować sobie; h) reflex, mieć się, rzemień: fundam egit habena V, scu-ticae habenae Ж bicze; 3) prsen. rząd, ster.

iść, stać: quoquo modo se illud habet Ci jakkolwiek sprawa stoi, res se male habet Ci idzie, stoi, mores ita se habent S taki jest stan obyczajów; taksę bes se: sic habet H; również

habeo 2. habui, habitum I) pierw, snacs., które występuje w kompositach:

mieć = a) trzymać, nosić, dźwigać:    w pass.: sicut pleraque haec haben-

ensem aptat habendo V do trzyma-    tur S stoi; II) mieć = a) posiadać: ha-

nia, tellus lentescit habendo V gdy się ją trzyma, ugniata, tunicam h., barbiton hic paries habebit H, procul    obj. amor habendi: chciwość, habens

h.: trzymać zdaleka, niedopuszczać,    et inops V zamożny i ubogi, in Ve-

aetatem procul a r. p. h. S żyć zdała;    iente agro h. L mieć posiadłości, in

b) trzymać (w swej mocy): alqm in    nummis idem h. H w gotówce; b) o-

custodia, alqd promptum (in promptu)    trzymać (a więc mieć): bénéficia ab

h.: w pogotowiu; stąd: wprawić w jakiś stan (i trzymać w tym stanie): alqm sollicitum h. Ci w niepokój, a-gros infestos h. L wzburzyć; c) zatrzymać (dla lub u siebie): sibi ut ha- taksę zamieszkiwać: moeniah.; d) mieć beret hereditatem Ci; stąd prsy wodach: tuas res tibi habe; d) zawierać (w sobie): epistoła nihil habebat, nach dussy: ogarniać: ira me habet 0, quod legi non posset Ci; e) odbywać: somnus h. animalia; III) mieć (wsna-censum h., comitia h.; podobnie: ora- cseniu najogóln.J unicam filiam h.; b) tionem h.: mieć, honorem alcui h.: mieć w kimś coś: Placcum in oonsu-oddać cześć; taksę zapłacić honora- latu collegam N; c) mieć ze sobą, ryum Ci, rationemh.: brać w rachu- przy sobie: legionem secum h. C, bę, uwzględniać; f) obchodzić się z kim equitatum circum se h. C; d) s ab-(z adverbialnymi dodatkami): alqm liberalissime Ci. hostes male h. C niepokoić, omnes nullo discrimine h. V; z adv. satis: zadowalniać się, poprze- wierzyć, res fidem h. 0 znalazła wia-stawać na czem; g) uważać kogo za rę; podobnie: mieć do siebie, pociągać co ; w pass. uchodzić za co ; s podw. za sobą : virtus hoc habet, ut... Ci, асе. (wsgl. nom.) deos aeternos h. Ci, marîtimae res motum habent N wła-lJharnabazus habitus est imperator N, ściwą jest ruchliwość; e) budzić, po-habitae Graiis oracula quercus V uchodzące u Greków za...; s gen. pretii:

bes tantam pecuniam; mieć za żonę: di habuere suas sorores 0; taksę bes

alquo; w sapaśnictwie: hoc habet V dostał! trafiony!; c) zajmować, mieć w posiadaniu: hostis muros h., sol habebat spatium ulterius medio 0;

ros-

pod władzą, panować: urbem Romam reges habuere T; e) podobnie o sta-

straktami: mieć, czuć, okazywać: satis eloquentiae, facultatem, auctorita-tem h., odium h., fidem alcui h. C

wodować: magnam invidiam h., pons magnum circuitum habebat C wyma-

habitabilis, e (habitare) miesz

kalny.

kanie.

gał; f) (in) animo h.: zamierzać; ale także: eum in animo habebat S pamiętał, id semper in ore atque animo

h. Ci ma; także: in manibus habere Ci mieć pod ręką; ale: victoriam in manibus h. L prawie odniósł; g) z inf. mieć do zrobienia, módz: an melius quis habet suadere ? H-, podob. zpyt. zawisł, lub zd.wzgl.: nihil habeo, quod ad te scribam Ci nie mam со; IV) jako przejście do znaczenia słowa posiłk. a) z PPP. dla uwydatnienia trwałego stanu: persuasum habeo: mam przekonanie, przekonałem się, alqd com-pertum h. : wiedzieć, propositum habere: mieć plan ; b) z PFP. mam, muszę: habeo dicendum = mihi dicen-dum est, cum respondendum habe-ret T: z neg. nihil excusandum habeo T nie mam żadnej wymówki.

habilis, e (habere) fj dający się trzymać, ująć, łatwy do ujęcia, lekki: framea h., ensis h., galea h., currus, navis h. : łatwy do kierowania; 2) przystający, odpowiedni, zdatny, zręczny: clipeus lateri h. F; adv habiliter.

habilitas, ätis, f. (habilis) zdatność, zręczność.

habitatio, onis, f. (habitare) miesz

habitator, oris, m. (habitare) mieszkaniec.

habito 1. (frequ. do habere) 1) trans, zamieszkiwać; w pass, być zamieszkanym, służyć za mieszkanie; 2) intr. mieszkać: ruri h.; subst. habitantes, um, m. mieszkańcy; 3) ciągle przebywać: in carcere h.; omnibus in terris habitabit gloria nominis mei Ci rozejdzie się; oculi mei in vul-tu alicuius habitant Ci ciągle spoczywają; habitavi in oculis Ci stałem mu przed oczyma; in una ratione tractan-da h. Ci zajmować się bezustannie; cum curis h. Ci być w ciągłych troskach.

habitus, us, m. (habere) 1) postać, kształt, wygląd: h. corporis; 2) ubiór, strój : habitu messoris 0; 3) właściwość, usposobienie, stan: h. locorum,

h. provinciarum; h. Italiae: położenie, hac, zob. hic. häctenus, zob. hic.

Hadria i Adria, także Hatria i Atria, ae, f. 1) miasto w Picenum, miejsce urodzenia Hadryana, dziś Atri; 2) miasto między ujściem Padu i A-dygi, dziś Adria; stąd Hadria, ae, m. Adryatyk, morze adryatyckie; stąd a di. a) Hadriacus 3. i b) Hadriaticus 3. adryatycki; 3) Hadriänus, hadryań-ski l. adryatycki; subst. Hadriäni, orum, m. mieszkańcy Hadryi ; P. Aem. Hadrianus, cesarz 117—138.

Hadrumëtum i Adrumëtum, i, n. H., miasto w prowincyi Afryce nad małą Syrtą.

haedilia, ae. /. (haedus) koziołek H (inni uważają Haedilia za górę w Sa-bińskiem).

haedlnus 3. (haedus) koźli. Haedui, zob. Aedui. haedus, i, m. 1) kozieł; 2) kon-stellacya kozłów, 2) gwiazdy u lewej ręki Bootesa, których zachód zwiastował początek burzliwej pory roku.

Haemon, onis, m. (AYjjW) н., imię męzkie: 1) syn Pelazga, ojciec Tessa-la; 2) syn Kreona, narzeczony Antygony; 3) imię jednego z Rutulów V.

Haemonius 3. (Atfxôvtoç) tesalski (od Hemona syna Pelazga); subst. Hae-monia, ae, f. (sc. terra) Tesalia; Hae-monis, idis, f. (Alfiovî;) Tesalka.

Haemus, i, m. (ATjaoç) Bałkan, między doliną Marycy a doliną Dunaju.

haereo 2. haesi, haesum, 1) tkwić, przylegać, wisieć: (in z abl. I. abl.) tela in pulmonibus Ci, haeret pede pes F, lilia haerentia virgis 0; equo

h.: siedzieć; navis h. litore F przytyka; h. osculo L zawisnąć u ust ; przen.

h. criminibus, poenis: zawikłać się, popaść; 2) przebywać: sub foliis hae-

półn. wybrz. Sycylii,

na

z a.

Ib gr. àXiaîe-oç)

m.

Hannibal, alis, m. H., imię puni-ckie, mian. H., syn Hamilkara, ur. w r. 247, od r. 221 wódz Kartagiń-czyków. W r. 218 zdobywa Sagunt i przybywa do Italii, skąd go odwołano w r. 207. W r. 202 ponosi klęskę pod Zamą. Wypędzony z ojczyzny

rent somnia V; nie odstępować: Ve-neri semper haerentem quorum H; in virgine haeret O nie może oczu odwrócić; haerens in tergo: my: »siedzący na karku«; 8) zatrzymać się, stanąć: adspectu territus haesit V; vox faucibus haesit V zamarł; haerere in salebra Ci utknąć; stąd: ustać: haoret a mor O ; wahać się, być niepewnym: haererem, nisi tu me expe-clisses Ci.

haeres, sob. heres. haeresis, eos, f. gen. pl. eon, acc. im, obi. i (s gr. a'ipsaiç) metoda, szkolą filozoficzna.

haesitantia, ae, f. (haesitare) jąkanie się.

haesitätio, Sois, f. (haesitare) chwiejność, niepewność.

haesito 1. (frequ. do haerere) I) uwięznąć, ugrzęznąć: in vadis; preen. w mowie jąkać się: sunt quidam lingua haesitantes Ci; 2) chwiać się, wahać się, być niepewnym: in novis Ve-bus Ci.

Halaesus, i, m. H., potomek A&a-memnona VO.

halcëdo, sob. alcedo. halcyon, sob. alcyon, hälec, sob. allée.

Halësa l. Halaesa, ae, f. (vAXato*) H., miasto 80 km. na wsch. od Palermo; adi. Halësïnus 3. halezyjski.

Haliacmôn, onis, m. ('AXià/ixwv) H., rzeka wpadająca do zatoki salonickiej, dziś V i s t r i t haliaeëtus, i, orzeł morski.

Haliartus, i, f. ('АХ(арто;) H., miasteczko w Beocyi na połud. brzegu jez. Kopais; stąd Haliartii, orum, m. l'AXtâpxtot) mieszkańcy H.

Halicarnassus i Halicarnäsus, i, /. fAXtxapvaaaôç) Halikarnas, dorycka osada w Karyi na połud. zach. Małej Azyi, dziś Bod run, miejsce urodź. He-rodota, historyka Dionizyusza i poety

Kallimacha; królowa Artemizya wzniosła tu dla swego małżonka Mausolo-sa grobowiec (Mauzoleum); stąd Ha-licarnassëus, ei, m. ('AXtxapvaoaeuç) Ha-likarnazyjczyk ; us. rsees. adi. Hali-carnassii, órum, m. i Halicarnas-senses, ium, m. Halikarnazyjczycy.

Halicyae, ärum, /. ('AXixüai) H., miasteczko obok Lilibeum na zach. krańcu Sycylii; stąd adi. Halicyensis, e, halicyjski; jako subst. w pl. Halicyen-ses, ium, m. Halicyjczycy.

hälitus, üs (halare) 1) dech, tchnienie; 2) wyziew.

halo 1. 1) tchnąć; 2) pachnąć.

hallQcinâri, sob. allucinari.

Halus, i, /. H., miasteczko w As-•syryi, 150 km. od Babilonu.

Halys, vos, m. fAXoç) H., rzeka wypływająca z Antitaurus i tworząca w dolnym biegu granicę m. Pontem a Paflagonią, dziś К i sil-Ir mak.

Hamadryas, adis (аца-Вриа?) 1) Ha-madryada, nimfa mieszkająca w drzewie i z niem ginąca; 2) w og. nimfa.

hamatus В. (hamus) haczysty, zadzierżysty: harundo h. ; ensis h. O zakrzywiony.

Hamilcar, aris, w. H., imiępunic-kie, mian. H. Barkas, ojciec Hannibala, który się wsławił w I. wojnie punickiej 247—241, a następnie zdobył Numidyę i prawie całą Hiszpanię. Zginął w walce z plemionami hiszpańskiemi.

hamus, i, 1) hak: h. ferreus; taksę ogniwo, kółko (w łańcuchu): lorica conserta hamis 7; 2) haczyk u wędki: hamo pisces capere Ci; vafer insidia-torem praeroso fugerit hamo H ponęta.

w г. 195, ucieka do Antyocha Wielkiego, a po bitwie pod Magnezyą wr. 190 do króla Bitynii Prusiasa, który go wydaje Rzymianom; aby ujść ich rąk, zażywa H. truciznę w r. 183.

Hanno, önis, m. H., imię punickie, mian. H. Wielki, przeciwnik stronnictwa Barcydów.

hara, ae, f. chlew, karmnik, harëna, sob. arena.

Harii, ôrum, m. Нагуо\л ie, nazwa ludu ligijskiego.

hariolor 1. (hariolus) wróżyć, przepowiadać.

hariolus, i, m. [por. haru-spex) wieszczbiarz, wróżbita (zwykle w snacs. wsgardliwem).

Harmodius, ii, m. (cApfxó8to;) Har-modius, zabójca Hipparcha Ci ; sob. Aristoglton.

harmonia, ae, /. (ареста) zgodność, harmonia; jako imię wł. Harmonia, ae,f. H., córka Marsa i Wenery, matka Semeli i Inony, żona Kadmusa.

harpago, önis, m. [por. аргасуг)) hak, osęka do niszczenia murów.

Harpalycë, es, /. ('АртасХияг)) Har-palice, Traczynka, która trudniła się rozbojem po lasach, a wreszcie zginęła zabita przez pasterzy.

harpe, es, f. (s gr. aрщ, sierp) miecz zakrzywiony, który Hermes dał Per-seuszowi, celem zabicia Meduzy.

Harpyia, ae, /. ("Aprcuta por. àpjriÇw) Harpia, drapieżny potwór, w połowie ptak, w połowie kobieta.

Harudes, urn, m. (Xapoüikç) Haru-dowie, szczep germański, harvïna, sob. arvlna. harundo, sob. arundo. haru-spex, spicis, m. wieszczbiarz wróżący z trzewi ofiarnego zwierzęcia, wieszczbiarz w og. ; stąd adi. ha-ruspicïnus 3. tyczący się wieszcz-biarstwa z trzewi : libri h. Ci ; jako snbst. haruspiclna, ae, f. (sc. ars) sztuka wróżenia z trzewi.

Hasdrubal, alis, m. H„ imię pj-nickie, mian. 1) zięć Hamilkara Bar-kasa, po którego śmierci dokończył podboju Hiszpanii, zginął z ręki skrytobójcy w r. 221; 2) brat Hannibala, który poległ w r. 207 nad Metaurem.

hasta, ae, /. 1) pręt, laska, drzewce: folds lentas intexere hastas O; do-natus est hasta l(sc. pura, bez grotu) T; 2) dzida, włócznia: hastam mittę-re; abiecit hastas Ci stracił odwagę; ponieważ przy sprzedaży zdobyczy wojennej zatykano na znak dzidę, przeto h. znaczy także: publiczna sprzedaż, licytacya: infmita Pompei h. Ci.

hastatus3. (hasta) uzbrojony w dzidę; stąd subst. hastäti, örum, m. pierwszy z 3 szeregów legionu uszykowanego do bitwy: hastaci; stąd taksę sing hastätus (sc. ordo) mani-puł hastatów: signifer primi hastati L.

hastïle, is, n. (hasta) 1) drzewce (dzidy), osada: telum hastili abiegno L; takśe: dzida, włócznia: hastilia bina ferebat O; 2) gałąź: mirtus validis hastilibus V; taksę: laska, kół, pal: hastili nixus Ci; rasa hastilia aptare V.

haud, taksę haut, nie, rzadkie w prozie, częstsze u poetów i pisa-rzów późniejszych.

haud-dum, jeszcze nie. haud-quäquam, bynajmniej, haurio 4. hausi, haustum, u Verg. taksę hausurus, 1) czerpać: a) właśc. aquam ex puteo h. Ci ; o krwi przelać : haurite cruorem; b) prsen. brać: sumptu m ex aerario Ci; c) zbierać, gromadzić: pulverem palmis h. O; 2) wyczerpać, wypić: pateram h.; prsen. a) dolorem, supplicia: wycierpieć; b) zniszczyć, strwonić: Italiam fenore T; ganeo, ut plerique sua haurientium T,

c) dokończyć, przebiedz: sol orbem h. V; d) zranić, przeszyć: pectora ferro O; 3) zaczerpnąć np. powietrza, auras h. V, pecudes lucern hausere Vnarodziły się; prsen. pochłaniać, o ogniw: multos hausit flamma L; o zmysłach:

vocem auribus h. V usłyszeć; alqd głowach; stąd adi.: 1) Hecatëïus 3. oculis O ujrzeć; podob. cogitatione hau- (*Exa-n)toę) tyczący się Hekaty, czaro-rire Ci; animo spem haurire V po- dziejski; jako fern, także, 2) Hecatëis, wziąć; expugnationes hauserat animo idis, herbae H. czarodziejskie O.

T zamierzał.

haustus, ils, m. (haurire) 1) czerpanie, mian. prawo czerpania, używania wody Ci; 2) to, co zaczerpnięto: haustu śparsus aquarum V zaczerpniętą wodą; o piasku: h. arenae O garść: 3) przen. wciąganie, wdychanie: h. aetherii V; o płynach-, łyk: e-xiguis haustibus bibere O; h. Bacchi sumere alcui O pić na czyje zdrowie; h. fontis Pindarici H o naśladownictwie.

Hector, oris, m. ("Extwp) H., syn Pryama i Hekuby, obrońca Troi; zginął w walce z Achillesem; stąd adi. Hactoreus 3. hektorowy, Hektora: hasta O; lecz także trojański: gens H. V

Hecuba, zob. Hecabe. hedera i edera, ae, f. bluszcz; h. collecta capillos 0 wieniec bluszczowy we włosach.

hëdychrum, i, n. (z gr. rjStfypouv) wonność, balsam.

Hëbë, es, /.    ml. młodzień

czość) Hebe, córka Junony, podczaszym bogów, później małżonka Heraklesa.

hei, heia, zób. ei, eia.

czynnym, gnuśnym.

hebes, etis, abl. hebeti, 1) tępy, ml. i przen. gladius h., ingemum h.; 2)    prowadził ją do Troi; po wojnie wrosłaby, nieczuły, ociężały: sensus h.    ciła do Menelausa.

CiL, exercitus h. S.

Helena, ae i Helenë, es, /. fEXevjj) H., córka Ledy i Jowisza, od męża Ledy Tyndareusa, zwana także Tyn-hebeo 2. (hebes) być tępym : fer- darydą, siostra Dyoskurów. W młodo-rum h.; przen. być ociężałym, nie- ści uprowadził ją Tezeus, ale ją bracia oswobodzili, później była żoną Menelausa, króla Sparty, skąd Parys u-

Helenus, i, m. ("EXevoç) Helenos,

syn Pryama, wieszczek, schwytany przez Odysseusa obwieścił, że Troję można zdobyć tylko przy pomocy strzał.Filoktetesa. Po upadku Troi udał

hebësco 3. (incoh. do hebere) 1) tępieć, ml. i przen. gladii hebesce-bant; mentis acies h. Ci; 2) słabnąć, niedołężnieć; o śmietle: blednąc.

dostał za żonę Andromachę; na podarowanym mu kawałku ziemi zało-Hebraeus 3. ('Eßpoio?) hebrajski, żył tam nową Troję, żydowski.

hebeto f. (hebes) 1) stępić: ferrum się z Neoptolemem do Epiru, gdzie h. L; 2) osłabić; dies h. sidera 0 zaćmiewa.

Hëliades, zob. Helios, helica, ae, f. (z gr. âXtxrj) ślimak. Helicë, es, /. ('EXiV.rj) H., 1) wielka niedźwiedzica; 2) miasto nadmorskie

Hebrus, i, m. ("Eßoo;) 1) H., główna rzeka Tracyi, dziś M а г у c a; przen.

Tracya; 2) jako imię u V.

Helicon, onis, m. (’EXixwv) H., góry

Hecabë, es ('Exäßr)) i zlatynizomane w Achai, które w r. 372 skutkiem Hecuba, ae, /. Hekuba, żona Pryama, trzęsienia ziemi zapadło się w morze, córka Dymasa; po zdobyciu Troi dostała się jako niewolnica Odysseusowi. w Beocyi koło Tespiów, z świątynią Hecatë, es l. Hecata, ae, f. ('Exà-n])    Apollina i gajem Muz; adi. Helico-

Hekate, bogini księżyca i czarów, cór-    nius 3. (’EXtxûvtoç) helikoński.

Hëliodôrus, i, w. (*HXtó8wpot) Heliodor, imię męskie, mian. znany retor za czasów Horacego.

ka Tytana Persesa i Asteryi, identyfikowana z Dyaną lub Prozerpiną; wyobrażano ją sobie jako bóstwo o 3

Helios, i, m. (SjXioj, słońce) Helios; stąd Heliopolis l. Heliopolis, H., miasto w dolnym Egipcie na wsch. od Nilu, nad kanałem, prowadzącym do zatoki Arabskiej; od Helios rôwnieè: Hëliades, urn, f. ('HXta'âsç), córki boga słońca, Heliady, siostry Faetonta: Fae-tuza, Lampetis i Ajgle: po śmierci brata zamienione w topole, a z ich łez miał powstać bursztyn.

Hellë, es, f. ("ЕХХг,) Hella, córka Atamasa i Nefeli, siostra Fryxusa; u-ciekając wraz z bratem na baranie o złotem runie, wpadła do Helespontu i utonęła, stąd pontus Nepheleidos Helles 0 i Hellëspontus, i, m. ('EXXrfc-tov-oç) Helespont, Dardanele, i ich wybrzeże; adi, Hellespontiacus 3. he-lespontyjski.

helluätio, önis, f. (helluari) rozpusta, zbytek (w jedzeniu i piciu).

hëlluo, önis, m. (helluai.j marnotrawca, rozpustnik.

hëlluor 1. 1) kąpać się, pławić się: sanguine rei publicae h. Ci, helluari libris Ci zagrzebać się; 2) zbytkować, oddawać się marnotrawstwu: in exo-stra h. Ci.

Hellusii, örum, m. Helluzyowie, lud sarmacki u Tac.

helops, także elops i ellops, opis, m. (cXXo'i) sterlet, ryba morska.

Hëlotae, także Hïlotae l. llótae, arum, m. (EîXôkai) Heloci. niewolnicy państwowi z Lacedemonu, potomkowie podbitej ludności achajskiej NL.

heluor, zob. helluor.

Helvëtii, örum, m. ('EXßrfnot) Hel-wetowie, lud celtycki, mieszkający za Cezara w dzisiejszej Szwajcaryi; stąd adi. Helvétius 3. i Helvëticus 3. hel-wecki C.

Helvidius 3. imię rodowe, mian. H. Priscus, trybun z r. 66 po Chr. wygnany przez Nerona z Italii, a później jako nieprzejednany republikanin skazany na śmierć przez Wespazyana.

Helvius 3. plebejskie imię rodowe.

Helvii, örum, m. Helwiowie, szczep celtycki nad dolnym Rodanem C.

hem, hm, hm, na wyrażenie zdziwienia.

hëmerodromus, i nom. pl. oe (zgr. rjgEpoSpóiAo;) »biegacz dzienny« goniec.

hëmicyclium, i, ń. (fjgt/.üxXtov) wl półkole; (półokrągłe) krzesło z poręczami, kanapka.

hëmina, ae, f. (por. gr. he-mina, 1) jako miara płynów = pół sextara; 2) jako miara rzeczy sypkich = i/ie sextara.

Hëniochus 3. heniochijski, tyczący się ludu Heniochów, który mieszkał u stóp Uralu.

Henna i Enna, ae, f. (vEw*) Henna. miasto w środku Sycylii, dziś C a-stro Giovanni, ze sławną świątynią Cerery; tu miał Pluton porwać Pro-zerpinę; stąd adi. 1) Hennaeus 3. hennejski; 2) Hennensis, e—poprzedź.; pl. Hennenses, ium, m. mieszkańcy. Henny.

Hephaestus, i, m. ("Нашатос) He-fajst, grecka nazwa Wulkana.

heptëris, is f. {por, gr. Ьс-фг,;) sie-dmiorzędowiec, okręt o siedmiu rzędach wioseł.

hera i era, ae, f. {por. herus) pani domu, pani.

Hëra, ae, f. ("Hpa) Hera, gr. nazwa Junony; stąd Hëraea, örum. n. (та *Нра1а) Herey, uroczystość Hery; He-raea, ae, f. ('Hpaîa, sc. rcôXtç) H., twierdza na zach, granicy Arkadyi.

Hëraclëus i Hëraclïus 3. (*Hptv.Xao;) herkulesowy; stąd: 1) Hëraclëa i Hë-raclla ('Hpd/.Xeia) H., częste imię miasta: a) H. w Lukanii, nad zat. taren-tyńską; b) H. na połud. wybrz. Sycylii, 40 km. na zach. od Agrygentu;

c) H. o 10 km. na zachód od Termo-pil; d) dziś Melnik w Macedonii na pr. brzegu Strymonu; e) dziś Erecli na połud. zach. brzegu m. Czarnego, 150 kl. na wsch. od Bosporu; stąd: 1) Hëracleôtës, ae, m. ('НрахХаоф he-

m.

we

m.

raklejski ; pl. Hëracleotae, arum, m. Heraklejczycy ; 2) Hëracleenses, ium, = poprzedź. 2) Hëraclëum, (~6 'llpctxXsiov, sc. ćspóv) H., świątynia Herkulesa, najbardziej na połud. wysunięta miejscowość Macedonii, w pobliżu doliny Tempe.

Hëraclldës, ae, m. ('HpaxXeiSr,?) He-raklida, potomek Herkulesa; jako n.pr. H., filozof, uczeń Platona i Arystotelesa (z Heraklei pontyjskiej) Ci.

Heraclitus, i, m. ('HpàxXenro;) Hera-klit: 1) filozof z Efezu, należący do szkoły jońskiej, ok. 500 prz. Chr. usiłował wytłómaczyć powstanie wszechrzeczy wzajemnem oddziaływaniem kłótni (śpię) i zgody (àpp.cma); 2) H. ty-ryjski, filozof starszej Akademii Ci.. Hëraea, sob. Hera. herba, ae, f. (por. gr. ?epßw, oopßrj) 1) zioło, ziele, roślina: h. palustris; takèe ziele czarodziejskie: revocatus herbis V i zielsko: ne officiant frugi-bue herbae V; 2) trawa, murawa: somnus in h. V; takèe ruń zbożowa: segetes in herbis sunt C zielenią się dopiero; stąd przysłowie: adhuc tua messis in herba est O zaledwie nadzieja żniwa; 3) przen. zwycięstwo, bo na znak zwycięstwa miano zwyciężającemu podawać trawę: imme-mor herbae victor equus V.

herbësco 3. (por. herba) puszczać źdźbła, wschodzić.

herbidus 3. (herba) trawiasty, zielony, obfity w trawę.

herbi-fer, fera, ferum (herbas fe-rens) obfity w trawę, wydający trawę.

herbi-gradus 3. (per herbas gra-diens) pełzającym w trawie.

Herbita, ae, f. ("Epßtx«) H., miasto wnętrzu Sycylii, 50 km. na zach. od Etny; adi. Herbitensis, e, należący do H. ; subst. Herbitenses, ium, mieszkańcy H.

herbösus 3. (herba) obfity w trawę, w zioła.

herbula, ae, f. (demin. do herba) ziółko, trawka.

Hercëus 3. (s gr. ipxsto?) chroniący (domu, ogniska), przydomek Jowisza, herclsco 3. rozdzielić, hercle, sob. Hercules, herctum, i, n. {por. hercisco) we zwrocie: herctum ciere Ci podzielić spadek.

Herculaneum, i, n. H., miasto: 1) w Samnium niepewnego położenia; 2) w Kampanii, 7 km. od Neapolu, w r. 79 po Chr. pokryte lawą z Wezuwiusza ; pod dziś. Portici-Remia odkryto je w r. 1720; stąd adi. 1) Her-culäneus 3. z H. I. do H. via ; 2) Her-culänensis, e, herkulaneński ; subst. in Herculanensi; w Herkulaneńskiem.

Hercules, is, rzadko i, m. (fenicki bóg Harqual przeszedł u Greków w Heraklesa, stąd u Rzymian w Herkulesa), Herkules, syn Jowisza i Alkmeny, wnuczki Perseusa. Jego imię spotyka się w rozmaitych zaklęciach: 1) Hercule; 2) hercle; 3) hercules; 4) me-hercule [por. mon dieu, madonna); 5) mehercules; na Herkulesa = naszemu: przebóg! Stąd adi. Herculeus 3. herkulesowy; h. arbor: topola czarna.

Hercynius 3. (jpor. gr. ’Apxüvta oprj) tylko w połączeniu: H. silva: las Her-cyński; takèe Hercynia, ae, f.; według C między źródłami Dunaju a Dacyą.

Herdonius 3. nazwisko rzymskie. Herdonia, ae,/".H., miasto wApulii. hërëditarius (hereditas) 1) tyczący się dziedzictwa: auctio Ci; 2) dziedziczny: cognomen Ci.

hêrëditas, ätis, f. (heres) dziedzictwo, spadek.

Herennius 3. imię rodu pochodzenia samnickiego.

hères, edis, mniej poprawnie ërës, m. f. dziedzic, dziedziczka; wl. i prsen.

herï i here (por. hesternus i niem. gestem) wczoraj.

terski.

herïlis, ei erïlis, e (herus) pański.

Herillus, i, m. H., stoik z Kartaginy, uczeń Zenona Ci.

Herma, Hermaeum, sob. Hermes.

Herniagoräs, ae, ж. ('Eppayópaę) И., retor za czasów Augusta.

Herm-aphrodïtus, i, ж. ('Ерр.а©р6-St-oę) Hermafrodyt, syn Hermesa i Afrodyty, zrośnięty z nimfą Salmacis w postać na pół męską i na pół kobiecą.

Hermes i Herma, ae, m. ('Epp.%) wł. bóg Hermes; następnie: herma t. j. słup czworogranny z głową Hermesa; stąd Hermaeus 3. poświęcony Hermesowi, mian. Hermaeum, i, n. (sc. ;epóv) świątynia Hermesa; tamse miasteczko w Beocyi.

Herminones, urn, m. Herminono-wie, jeden ze szczepów germańskich, między Elbą a Wisłą T.

Hermione, es, f. fEpp.tcw)) Hermio-na: 1) córka Menelausa i Heleny, narzeczona Neoptolema; 2) miasto w poł. części półwyspu argolickiego, dziś K a s t r i L.

Hermogenës, is, ж. ('Epfwyéwjï) Ti-gellius H., muzyk, znany rozrzutnik za czasów Horacego.

Hermunduri, orum, m. Hermundu-rowie, związek szczepów germańskich w Turyngii, od Menu po środkową Elbę T.

Hermus, i, m. fEppoç) H., rzeka w Lidyi, obfitująca w złoto.

Hernici, órum m. (od herna = sa-xum) Hernikowie, w górzystej części Lacyum, między górnym Lirysem a Trerem CiL-, jako adi. Hernicus 3. hernicki.

Hërodës, is, m. (‘HpwSrj;) Herod, znany w biblii król judejski, um. w r. 2 po Chr. Sławne były jego ogrody palmowe, z którycb miał wielkie dochody TH.

Herodotus, i, m. fHpóSotog) Hero-dot z Halikarnasu, historyk grecki, ur. w r. 484, urn. w Thurii w r. 404 prz. Chr.

heroicus 3. (z gr. fjpwïxôç) boha

hërôis, idis,/. (s gr. fjpwtc) heroina; dat. pl. heroisin u 0.

héros, ois, m. (s gr. fjpwg) heros, bohater.

heröus 3. (z gr. (rjptpog) bohaterski, epicki: versus h.: hexameter Ci.

Hersë, es, f. (spar,) Herse, córka Cekropsa, kochanka Hermesa O.

Hersilia, ae, /. H., jedna z porwanych Sabinek, żona Romulusa; po śmierci czczona jako: Hora Quirini.

Hertha, sob. Nerthus.

herus i erus, i, m. pan (domu), właściciel.

Hësiodus, i, m. flbioSo;) Hezyod, według podania najstarszy po Homerze poeta grecki, z miasta eolskiego Kyme, skąd z ojcem przesiedlił się do beockiej Askry. Dzieła: 1) еруа xa't guipai kalendarz rolniczy, 2) tkoycma, próba genealogicznego zestawienia mitów gr., 3)    opis walki Heraklesa

z Cyknusem. Niezachowane: Tlwot i xa-таХоуо? yuvatxwv, które zawierały genealogie bohaterów; adi. Hësiodëus 3. fHaióoEio;) hezyodowy.

Hësionë, es, acc. en i Hësiona, ae, /. *łlaió\»ri) Hezyona, córka króla trojańskiego Laomedonta. Ponieważ Lao-medont nie uiścił Neptunowi zapłaty za wzniesienie murów Troi. zesłał bóg potwora morskiego, któremu na rozkaz wyroczni oddano H. na pożarcie. Herkules uwolnił ją, ale nie otrzymawszy umówionych jako zapłatę koni Laomedonta, zdobył Troję a Hezyonę oddał swojemu towarzyszowi Telamonowi 0.

Hesperia, sob. Hesperus.

Hesperië, es, /. 'Ea^pirj) Hesperya, córk a boga rzeki Cebrenus wTroadzieO.

Hesperus, i, ж. (s gr. '"Ез^ро?) gwiazda wieczorna; stąd' adi. 1) He-sperius 3. (ianspioę) zachodni; lluctus H.: morze tyrreńskie; jako subst. Hesperia, ae, f. (sc. terra) H. = Italia

leśny.

ale ultima H.: kraj położony najdalej na zachód: Hiszpania; 2) Hesperis,idis, /. = poprzedź.-, jako subst.: Hesperi-des. urn, /. (sc. nymphae) Hesperydy, córki Nocy lub Atlasa (w liczbie 3, 4 lub 7), które na dalekim zachodzie razem z nieśpiącym nigdy smokiem strzegą; złotych jabłek (jabłka Hespe-ryd) O.

hesternus 3. (por. heri) wczorajszy; hesterna iacet O z wczorajszą fryzurą.

hetaericë 3. (z gr. haiwĄ) przyjacielski: ala, quae hetaericë appella-batur N.

heu! wykrzyknik skargi: och! ach!

héus! wykrzyk mający zwrócić u-wagę: hola! hej!

hexameter 3. (= iÇâgeTcoç) sześcio-miarowy, sześciostopowy: versus h.; także samo: hexameter, tri, m. hexameter.

hexapylon, i, n. (z gr. iÇâ-uXov) brama sześciołukowa L.

hexëris, is, f. (z gr. Щрт$) sześcio-rzędowiec, okręt o sześciu rzędach wioseł.

hiatus, üs, m. (hiare) otwór, rozpadlina, przepaść: terrenus h.; 2) o-twarte usta, paszcza, gardziel: auras captare hiatu O, immanis hiatibus hydra V, quid dignuin tanto feret hic promissor hiatu ? H pompatyczna zapowiedź; hiatus praemiorum T żądza; Bi rozziew, zbieg samogłosek.

Hiber, cris, pl. Hibëres, um (’'Iß*)-P£;) i Hibëri, orum, m. Iberyjczycy; 1) lud mieszkający nad Ebrem i Hiszpanie w ogólności; stąd. adi.: a) Hibërus 3. iberyjski, hiszpański: gur-gos V — ocean, piscis H.: makrela, U- pastor = Geryones, a jego woły: H. bovos; jako subst.: Hibërus, i, m. (sc. iluvius) Ebro; b) Hibëricus 3. =poprzedź.; c) Hibëria, ae, f. (sc, terra) Iberya, Hiszpania; 2) lud mieszkają-c> na połud. od Kaukazu; ich kraj: Hibëria, ae, f.

Stu Wink,

hlbernäculum, i, n. (hibernare) 1) namiot zimowy; w pl. a) namioty zimowe; b) leże zimowe.

Hibernia, ae, /. Irlandya. hlberno 1. (hibernus) zimować, być na leżach zimowych.

hibernus 3. (por. hiems i /

1) zimowy; pl. subst.: hiberna, orum (sc. castra) leże zimowe: terna trans-ierint hiberna V trzy zimy; 2) zimny: Alpes, mare h. H burzliwe.

hibiscum, i, n. (z gr. "ßtazo;) ślaz

hlbrida i hybrida, ae, mf. mieszaniec, pochodzący od nierównych pod jakimś względem rodziców.

hic, haec, höc (skrócone z hice, haece, hoce = hodce, które u poetów jest długie, w prozie krótkie; w formach na s zakończonych ce zwykle odpada, ale może być dodane bez widocznej różnicy: huiusce = huius; przed pyt. ne zachowuje się pierwotne e z końcowego ce w postaci I : kleine, huncine l)*ten, ta, to, wskazuje na coś najblièszego, w przeciwstawieniu do ille: tamten, ów; stąd hic homo = czasem »ja«, hunc hominem H = me; 2) o obecnej chwili — obecny, teraźniejszy: quantum haeć Niobe Niobe distabat ab illa O; także o najbliższej przeszłości: hoc triduo Ci w o-statnich 3 dniach; 3) o tern, co bezpośrednio następuje: = następujący: in hunc modum locutus est C.

Formy uèywane przysłówkowo: 1) hac (abl. sc. parte lub via) tędy, tu, z tej strony; häc-tenus (także rozdzielone) a) dotąd: o przestrzeni i o czasie; b) o mowie: do tego punktu, tyle;

c) stopniująco: do tego stopnia, o tyle; 2) hic (loc. dawny hice); a) o miejscu: tu, tam; b) o czasie: tu. wtedy; c) przen. tu, w tych okolicznościach;

3) hinc (z him, por. olim, i enkl. c.) a) o miejscu: stąd, z tej strony; b) o czasie: odtąd, następnie; c) przen. stąd, z tej przyczyny: hinc illae lacri-24

ter.

rżenie.

mae Ci; 4) hue, dawniejsze hôc {por. eö, quö) a) tu; pierw, hüce z doda-пет ne powstało hucine; b) do tego, nadto: hue accedit, quod...; c) do tego stopnia: hue arrogantiae venerat T.

Hicetaonius (*Ixexa<5vioę) : Thymoetus, syn Hiketaona, syna Laomedonta.

Hicetäs, ae, m. (Ъ.е-г,д) Hicetas 1) Pitagorejczyk, który poznał ruch o-brotowy ziemi; 2) tyran z Leontini na Sycylii N.

Meine zob. hic.

hiemälis, e (hiems) 1) zimowy: tempus h.; 2) burzliwy: nimbi h., na-vigatio Ci.

hiemo 1. (por. hiems i /etfxcéÇù)) 1) zimować; także o wojsku; 2) być burzliwym; mare hiemat H.

Hiempsal, alis, m. H., imię punic-kie; 1) syn Micypsy, króla Numidyi; 2) król Numidyi, przyjaciel Pompe-jusza Ci.

hiem(p)s, mis, f. (por. gr. y,tó>v, yet(jLó>v, poi. zima) 1) zima: in Gallia maturae sunt hiemes C; uosob. bóstwo zimy, glacialis Hiemps O, także pora deszczowa na południu; 2) przen. a) rok: post certas hiemes H; b) deszcz, zimno: h. letalis 0, hiemes amoris mutati O oziębłość; 3) burza, niepogoda : navem ex hieme servare N.

Hierö, onis, in. (*Iept»v) Hieron, 1) tyran Syrakuz (477—467), na którego dworze bawił Pindar, Simonides i Eschilos; 2) H. II, syn Hieroklesa, panował w Syrakuzach od r. 269—215 prz. Chr., w I. wojnie punickiej był sprzymierzeńcem Kartagińczyków, ale przeszedł potem na stronę Rzymian; stąd. adi.: Hieronicus 3. ('lepwvtxo«) hieronowy.

Hierocaesarea, ae, /. ('Цоохоааа-psta) Hierocesarea, miasto na północ, krańcu Lidyi; mieszkańcy Hierocae-sarienses, ium, m.

Hieroclës, is, m. (*IepoxXîfc) Hiero-kles; 1) ojciec Hierona II, tyrana Syrakuz; 2) H. z Alabandy, retor na Ro-dus za czasów Cycerona.

Hieronymus, i, m. (*Iep«iv-jjxo;) Hie-ronimus; 1) Syn Gelona, wnuk Hierona II; 2) H. z Rodus, perypatetyk za czasów Ptolomeusza Filadelfa; najwyższe dobro widział on w uwolnieniu od bólu.

Hierosolyma, orum, n. (ЪроабХор.*, hebr. Ieruszalajim) Jeruzalem, Jerozolima.

hilaris, e zob. hilarus. hilaritäs, ätis, f. (hilarus) wesołość, pogoda umysłu.

hilaro 1. (hilarus) rozweselać, hilarus 3. także hilaris 2. (z gr. ftapdî) wesoły; adv. hilare i hilari-

hilla, ae, /. (demin. do hira) kiszka nadziana, kiełbasa.

Hllotae zob. Hëlotae.

Ml urn, i, n. (dyalektycznie zam. Шит, włókno) odrobinka: neque pro-ficit hilum Ci ani trochę.

Himella, ae, /. H., dziś Imele, strumyk koło Reate w Sabińskiem.

Hlmera, ae flptspa) 1) m. Hime-га, imię dwóch rzek w Sycylii, wypływających z gór Nebrodes obok miasteczka Petra; jedna z nich płynie na połud. i uchodzi do morza w pobliżu przylądka Ecnomus, druga, płynąca na północ, wpada do morza o-koło miasta Himery; 2) Himera, ae, f. H., miasto leżące w odległości 50 kra. na wschód od Palermo.

hinc, zob. hic. 3.

hinnltus, Gs, m. (od hinnire, rżyć)

hinnuleus l. hinuleus i inuleus,

i, m. jelonek, sarenka.

hio 1. (por. hisco) 1) stać otworem: hiantes venae V; 2) rozdziawić gębę, paszczę; a) wtaść. leo gaudet hians V; b) przen. rozdziawiać gębę z chciwości; więc pragnąć, być chciwym: emptor hians H, cupiditates hiantes T nienasycone; c) rozdziawiać gębę z podziwu, dziwić się : hunc plausus hiantem corripuit F; 3) (o mowie) mieć luki, nie mieć związku: hiantia loqui Ci, poëtae hiabant Ci dopuszczali rozziew.

hippagogoe, ön, acc. Gs [s gr. дагауо>уо£ sc. vfjs;) okręty przewozowe dla koni.

Hipparchus, i, ж. (Чяпаруо?) Hi-parch, syn Pizystrata, zamordowany przez Harmodiosa.

Hippiäs, ae, m. (Tmrfa?) Hipias, brat poprzedź., uciekł w r. 510 do króla perskiego, a w 490 poległ pod Maratonem.

Hippo, Snis, m. (ijTJtwv) Hippo, i-mię'miasta; 1) H. regius: w Numidyi, dziś. Bona; 2) nad Tagiem, na połud. od Toledo, dziś. Y e p e s; 3) w Bruttijum na wybrzeżu, po łać. Vibo, dziś. fei-fona.

hippo-centaurus, i, m. (Ылох^таи-?o;) centaur.

Hippocoön, ontis, m. (Чтгтохоыу) Hippokoon; 1) król w Amykle, którego synowie brali udział w polowaniu na dzika kalidońskiego ; 2) łucznik trojański, syn Hirtacesa F.

Hippocrates, is, m. (Тяяохратт};) H., sławny lekarz z Kos, żył ok. 440 pr. Chr.

Hippocrënë, es, f. (innou xprjvjj) H., źródło na Helikonie, które Pegaz miał wybić kopytem O.

Hippodamäs, antis, ж. (*1зпг<58арас) H., ojciec Perymeli, kochanki Achelou-sa, którą ojciec strącił w morze; zamieniła się w wyspę O.

Hippodamë, ës, i Hippodamëa lub Hippodamïa, ae, f. ('ЬглоЗа^л) Hippodameia; 1) córka Enomausa z Pizy; ojciec postanowił ją temu oddać za żonę, kto go pokona w wyścigach. f*elops przekupił jego woźnicę Mirty-lusa, który wyjął gwoździe z kół swego pana, wskutek czego wóz jego podczas wyścigu się rozbił; 2) małżonka Pirytousa; podczas jej wesela przyszło do walki Lapitów z centaurami.

Hippolytê, es, /. (irc^oXûtrj) Hipolita; 1) królowa Amazonek, córka Aresa; na rozkaz Eurysteusa zdobył Herkules jej pas, poczem została żoną Tezeusa; 2) żona Akastosa z Iolkos, która postąpiła z Peleusem, jak żona Potyfara z Józefem, a następnie oskarżyła go przed mężem.

Hippoiytus, i, m. (ТяхбХито;) Hipolit, syn Tezeusa i Hipolity; macocha Fedra, nie mogąc pozyskać jego miłości, oskarżyła go przed mężem, który go przeklął, wskutek czego na rozkaz Pozejdona konie go poniosły i zabiły. Miał go wskrzesić Eskulap na prośbę Artemidy.

hippomanes, is, n. (forco-fWg) 1) kleista materya z klaczy; 2) narośl na czole świeżo narodzonego źrebięcia; obydwóch używano jako środków wzbudzenia miłości.

Hippomenes, ae, m. (Чяяоpévr,;) H., syn Megareusa, mąż Atalanty, córki Schojneusa O.

Hippönax, actis, m. 'tarana!-) H., iambograf z Efezu, żył około г. 550 prz. Chr.; swoimi dokuczliwymi wierszami miał doprowadzić dwóch swoich przeciwników do takiej rozpaczy, że się powiesili Ci.

Hippotadës, ac, m. ('1тигата8г^ Hip-potada, tj. potomek Hippotesa, mian. Ęol, król wiatrów: stąd. Hippotadae regnum O wyspy eolskie (liparyjskie).

Hippothous, i, m. ('Ijctió&jo;) Hip-potoos, jeden z polujących na kalidońskiego dzika O.

hirclnus 3. (hircus) kozłowy, koźli, hircus i hirquus, i, m. 1) kozieł; 2) zapach kozłowy.

Hirpïni, ôrum, ж. Hirpinowie, lud samnicki między Benewentem a We-nozą ; jako adi. Hirpfnus 3. hirpiń-ski.

hirsutus 3. 1) kolczysty, najeżony;

24*

castaneae h. V, bestiae spinis h.: 2) ryczny; jako subst. historicus, i, m. szorstki, kosmaty: crihes h.; dziki, historyk, dziejopis. niezgrabny.

Hirtius 3. imię rodu plebejskiego,    Istryjczyey; stąd:    Histria    i Istria,

mian. A. H., legat Cezara, który na-    ae, f. Istrya, między zatoką    tryesteń-

pisaî 8. ks. pamiętników Cezara o woj-    ską a fiumeńską;    adi. Histricus 3.

nie gallickiej, zginął w r. 43. w zwy-    (’Jcirpty.óg) istryjski.

cięskiej bitwie z Antoniuszem pod Mutin ą CiO.

histrio, ónis, m. (por. hister) aktor; adi. histriönälis, e, aktorski T.

hiulcus 3. spękany, rozpadły: arva siti h F; przen. o mowie: przerywany, niezwiązany Ci.

hodie (= ho(c) die z o pierw, dłu-hirundo, inis,/. (por. /eXiScôv) ja- giem) 1) dzisiaj właść. i przen.-, 2) jeszcze dzisiaj : quo facto is hodie saltus Graius appellatur N; 3) dziś jeszcze, natychmiast: non dices hodie, quor-sum haec tendant? H.

hirtus 3. (por. hirsutus) kudłaty, kosmaty: crinis h.; przen. nieokrzesany : ingenium H.

hirüdo, inis, /. pijawka.

skółka.

hisco 3. (incoh. do hiare) 1) otwierać się: tellus, hisce! rozstąp się, ziemio! 0. 2) otworzyć usta: non hiscere audent L.

Hispali, is, n. i Hispalis, is,/. H., dziś. Sevilla, nad dolnym Guadal-quivirem; Hispalienses, ium, m. mieszkańcy H.

Hispanus 3. hiszpański; jako subst. w plur. Hispäni, orum, ж. Hiszpanie; stąd: Hispänia, ae, f. Hiszpania albo w całości, albo podzielona na H. cite-r i or (Tarraconensis) i H. ulterior (Lu-sitania et Baetica); granicę stanowi linia pociągnięta od Cap de Gata na połudn. wsch., do Cap Ortegal na półn. zacb.; stąd także w plur. Hispä-niae, ärum, prowincye hiszpańskie; adi. Hispäniensis, e, zob. poprzedź.

hispidus 3. włosem pokryty, zarosły, chropawy.

hister (z etruskiego według L) mimik, aktor.

Hister i Ister, stri, m. ^Ioipo;) Hister, Dunaj w dolnym biegu od Żelaznej bramy po ujście.

historia, ae, f. [z gr. trropia) 1) wiadomość, poznanie: alqud historia dig-num Ci; 2) opowiadanie, mian. podanie, mit: peccare docentes historiae H; 3) historya, dzieje: h. vitae magistra Ci.

historicus 3. (z~gr. Joroptzó;) histo-

Histri i Istri, orum, m. ("larpot)

hodiernus 3. (hodie) dzisiejszy, holus, eris, zob. olus.

Homerus, i, m. (f'Op;po;) Homer, według podania starożytnych najdawniejszy poeta gr. niewiadomego pochodzenia; także czas, w którym żył, różnie podają, między r. 1000— 600 przed Chr. Dzieła jego: Iliada i Odysseja, zdają się być zbiorem i przeróbką dawniejszych pieśni, nieznanych poetów; adi. Homëricus 3. homery-cki; także Homëriacus 3.

homi-cïda, ae, m. (homines cae-dens) mężobójca, morderca.

homi-cïdium, ii (homicida) mord, zabójstwo.

homo, inis, m. człowiek: hominem ex homine tollere Ci pozbawić ludzkiej natury, si h. esset, ilium legeret Ci gdyby miał zdrowy rozum, hominem exuere O zrzucić postać ludzką; czasem h. użyte pleonastycznie; w pol-skiem się je opuszcza : nemo homo, h. Thebanus; niekiedy h. zastępuje zaimek wskazujący : ego tantum esse in homine sceleris non putavi Ci w nim, hunc hominemIImnie; 2) pieszy: cum XXX milibus hominum et IV milibus equitum L; 3) niewolnik, człowiek należący do kogo.

honöräbilis, e (honorare) zaszczytny, szanowny.

homullus, i (s homön-lus) człowieczek, slaby, biedny człowiek.

homuncio, ónis, m. (homo) człowieczek Ci.

homunculus, i, m. (demin. do homo) człowieczek Ci.

honestäs, ätis, f. (honestus) cześć, znaczenie: honestate spoliari Ci; w pl.

a)    odznaczenie: honestatibus privare Ci ;

b)    znakomitości: h. civitatis Ci; 2) zacność, uczciwość, przyzwoitość; 3) piękność, okazałość.

honörärius 3. (honor) dany dla zaszczytu, honorowy: vinum h., de-lectare honorarium est Ci objawem szacunku.

honöri-ficus 3. (honorem faciens) zaszczytny; adv. honörifice, comp. honorificentior, ius, superl. honori-ficentissimus.

honoro 1. (honor) czcić, uczcić,

nić znakomitym.

zaszczycić; PPP. jako adi. honörä-honesto 1. uczcić, uświetnić, uczy- tus 3. 1) czczony, szanowany, poważany: senectus h., Achilles h.: sławny; honestus 3. (por. honor) 1) zacny, 2) zaszczycony, obsypany zaszczytami: znakomity,szanowny, poważany: equi-    h. senes; 3) zaszczytny: h. decretum;

tes honestissimi ; jako subst. honesti, adv. honöräte. örum, m. ludzie znaczni ; 2) zacny, ucz-    honörus 3.    (honor)    zaszczytny,

ciwy, godziwy, przyzwoity, zaszczytny:    honös, sob.    honor,

mors honesta saepe vitam turpem    honus, sob.    onus,

exornat Ci, honestarum rerum egensS    Hora, ae, /.    H., imię    Hersylii jako

odpowiednich środków; jako subst. ho- bóstwa.

nestum, i, n. zacność, cnotą, godność:    hora, ae, f. (gr. ûpa) 1) godzina,

honestum a virtute divelli non potest u Rzymian, dzielących dzień od wscho-Ci; 3) piękny, przystojny: oratio h. Ci; du do zachodu słońca na 12 godzin, adv. honëstë.    różnej długości według pory roku: h.

honor, dawniej honos, öris, m.    undecimä: na godzinę przed zacho-

zaszczyt 1) cześć, poszanowanie: sum-    dem, h. novissima: ostatnia, in horam

mo honore esse, quem honoris causa    vivere Ci żyć z dnia na dzień, in ho-

nomino Ci z uszanowania, h. exsilii    ras: co godzina, horae legitimae: czas

T zaszczytne, h. supremus: cześć po-    wyznaczony mówcy; 2) prsen. a) w pl.

śmiertna, ostatnia przysługa, honorem    zegar: machinatione horae moventur

non praefari Ci mówić bez ogródek;    Ci; b) czas: crastina h. V; 3) pora ro-

takśe cześć dla bogów : in Iunonis ho-    ku: verni temporis H; tiosob. boginie

norem H i ofiara, aris honores impo-    pór roku, Hory, córki Jowisza i Te-

nere V; uosob. bóg czci ; 2) odznaczę-    midy ; u O taksę uosob. godsiny.

nie : talis honos habitus est N, caeli h. :    Horätius 3. imię rodu rzymskiego,

zaliczenie w poczet bogów; taksę na- mian. 1) Horacyusze, którzy walczyli groda: geminum pugnae proponit ho- z Kuryacyuszami albańskimi; jedy-norem V, h. medici Ci honoraryum; nym pozostałym przy życiu był M. I.

3) urząd, godność, dostojeństwo: ho- P. H.; 2) Hor. Codes, obrońca mostu nores petere; 4) znaczenie, sława: in palowego przed Etruskami; 3) Q. Ho-honore esse.apud alqm, alqud in ho- ratius Flaccus, liryk rzymski, urodź, norem adducere Ci nadać znaczenie; w Wenuzyi r. 65, urn. w Rzymie r. 8

3) ozdoba: silvae h. o liściach; pięk- przed Chr.

w plur,

ność, wdzięk: oculis adflarat hono- hordeum, i, n. jęczmień; także res V.

cający, pobudzający: h. scelerum VO podżegacz do...

hortâtus, üs, m. (hortari) zachę-

hortensia, drum, w. (por. horten-sius od hortus) ogrodowiny.

hornö-tinus 3. tegoroczny, hornus 3. tegoroczny: vina H. horrendus 3. (horrere) 1) straszny, okropny: arma horrendum sonuere V canie, pobudzanie, zachęta, strasznie; 2) przejmujący dreszczem, poszanowaniem, czcigodny: virgo h. horreo 2. horrui 1) jeżyć się: pha-

Hortensius 3. imię rodu rzymskie-lanx hastis h.; 2) wzdrygać się, drżeć go, mian. Q. H. Hortalus, mówca, z zimna lub przed czem, lękać się    współzawodnik Cycerona, ur. r. 114,

z acc., z inf., z sd. pyt. lub ват. jak    um. 50. pd Chr.; jako adi. lex Hor

po verba timendi.

horresco 3. horrui 1) zajeżyć się: saetis horrescere coepi 0 (coepi dodane pleonastycenie)', horrescit segeś ensibus V; 2) przeląc się, zadrżeć, wzdrygnąć się; taksę trans.

tensia: prawo Hortenzyusza z r. 289.

Hortlnus 3. hortyński, od miasta etruskiego Horta, dziś. Orte, u ujścia rzeki Nar u.

hortor 1. zachęcać, zagrzewać, pobudzać, dodawać serca, napominać, horreum, i, n. stodoła, śpichlerz.    namawiać: alqm ad lub in alqd; także

skład; taksę o zapasach pszczół, mró-    de alqä re; pacem h. C do pokoju;

wek.

hortulus, i, m. (demin. do hortus)

s sd. sam., s ut lub bes ut, rzadziej horribilis, e (horrere) straszny, z ne; także z inf. okropny, przerażający.

horridus 3. (horrere) jeżący się, ogródek; w plur. park. sterczący, szorstki: capillus; o ziemi:    hortus, i, m. (gr.    por. niem.

nieuprawna; 2) dziki, nieokrzesany, Garten) 1) ogród; w plur. park; 2) ro-surowy: gens, miles; o mowie: chro- ślina ogrodowa, ogrodowina H. pawy; 3) straszny, okropny: bellum; hospes, itis, m., rzadko f. (por. poL

4) drżący z zimna: bruma h.F przej- gospodarz) 1) gospodarz (przyjmujący mująca drżeniem; adv. horridë.    gościa) i gość, przyjaciel (związany

horri-fer, fera, ferum (horrorem prawem gościnności) : Iuppiter hospes ferens) dreszczem przejmujący z zim-    (Zîùg î-evtoç) O bóg gościnności; 2) obcy,

na: boreas, lub z trwogi: Erinys 0.    nieobeznany, nieświadomy: h. in a-

horri-fico (horrorem facere) prze- gendo Ci.

hospita, ae, f. (właść. f. do hospi-tus, ale игу w. jako f. do hospes ; taksę jako neutr. pl.) 1) obcy, gość: hue

raźać.

horri-ficus 3. (horrorem faciens) przerażający, straszny.

horri-sonus 3. (horrendus i sonus) hospita veni O; 2) gościnny: terra h.;

strasznie brzmiący, huczący.

3) gospodyni: ardebat amore illius horror, öris, m. 1) dreszcz: frigi- hospitae Ci. dus h.; 2) strach, trwoga: luridus h. hospitälis, e (hospes} gościnny: Obiady; h. armorum: straszny szczęk ;    h. cubiculum, h. invitatio, Iuppiter h.:

mian. trwoga religijna, uszanowanie: Jowisz, bóg gościnności, pectus h. H numinis h.    otwarta; adv. hospitäliter.

hospitälitas, ätis (hospitalis) gościnność.

hospitium, ii, n. (hospes) prawo,

hortämen, inis, n. (hortari) zachęta, rzecz służąca do zachęcenia, hortämentum, i, zob. poprzedź, hortatio, onis, /. (hortari) zachę- związek gościnności: hospitium mihi

canie.

cum alquo est, intercedit; 2) ugo-hortätor, öris, m. (hortari) zachę- szczenię, gościna: alqm hospitio acci-

реге; 3) gospoda, dom gościnny: ex örum, n. ludzkie sprawy, losy; 2) vita discedo tamquam ex hospitio Ci; przen. ludzki, łagodny, uprzejmy; 3) przen. mieszkanie: hospitio prohibe- wykształcony, z polorem; adv. a) hü-mur aronae V odpycha nas niegościn- manę ; b) humaniter. ne wybrzeże.

humätio, onis, /. (humare) po-

humecto 1. (por. humidus) zwilżyć, zrosić, skropić.

hümectus 3. (por. humecto) wilgotny, mokry.

humeo 2. (por. yuuóę) być mokrym, wilgotnym; PPr. humens, tis, wilgotny, mokry ; jako subst. humentia, ium, n. wilgoć: ultra humentia T poza bagnami.

humerus i umerus, i, m. (por. togo;) ramię, barki; u zwierząt: łopatka.

hostia, ae,/. bydlę ofiarne: hostias grzeb, im molare Ci, h. humanae Ci ofiary z ludzi.

hosticus 3. (hostis) nieprzyjacielski ; jako subst. hosticum, i, n. kraj, grunt nieprzyjacielski.

hosti-ficus 3. nieprzyjacielski.

Hostilia, ae, f. H., dziś. Ostiglia nad Padem na połudn. wsch. od We-

rony.

hostllis, e (hostis) nieprzyjacielski, nieprzyjazny ; jako subst. hostilia, ium, ». kroki nieprzyjacielskie; adv.

humesco 3. (incoh. do humere) zwilgotnieć, zwilżyć się.

hümidulus 3. (demin. do humidus) wilgotnawy, nieco wilgotny.

humidus, takśe umidus 3. (por. humere) mokry, wilgotny; jako subst. humidum, i, n. miejsce wilgotne, mokradło.

hostlliter.

Hostllius 3. imię rodu rzymskiego; może z tego rodu był Tullus H., trzeci król rzymski; jako adi. curia Hostilia, przypisywana Tullusowi Ho-stiliusowi, nacomitium, w kierunku półn. wsch. od forum.

humi-fer, fera, ferum (por. hume-

humilis, e (od humus, włość, bę

dący przy ziemi) 1) nizki : h. casa; mały: h. statura; płaski, płytki: h. fossa; także przen. h. oratio; 2) przen. a) nizki, nizkiego pochodzenia: h. loco ortus L\ b) mały, słaby, nieznaczny: ex humili potens H; c) nędzny, lichy, prosty: h. vestitus; d) pokorny, uni-

hostis, is, m. rzadko f. (por. pól. gość, niem. Gast) 1) obcy: apud ma-iores nostros hostis is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus Ci; 2) nie- re) wilgotny, przyjaciel a) kraju, b) osobisty, prywatny przeciwnik.

HS włość. IIS, z ob. sestertius, hüc, hücine, zob. hic 4. hui! wykrzyk zdziwienia: co?!

jak ? !

huiusce-modi i huius-modi, tego rodzaju, taki.

que F; e) tchórzliwy: h. mens, h. pa vor F nędzny; adv. humiliter.

humilitas, atis, /. (humilis) 1) niz kość: arborum h., animalium Ci ma-

humänitäs, atis, f. (humänus) 1) żony, uległy, podły: humilis supplex-człowieczeństwo : humanitatem exuere Ci\ 2) ludzkość, dobroć, życzliwość, łagodność; 3) wykształcenie, polor, hümäniter, zob. humanus. hümänitus, po ludzku: si quid łość; o gwiazdach: nizkie położenie;

mihi h. accidisset C coś ludzkiego (śmierć).

hümanus 3. (por. homo) 1) włość. ludzki; jako subst. a) humänus, i, człowiek, śmiertelnik; b) hümäna,

2) nizki stan, ród: h. generis; 3) słabość, bezsilność; 4) pokora, uniżoność:

h. causam dicentium Ci.

m.

humo 1. (humus) pogrzebać: także o spaleniu N. ,

humor, öris, m. (por. humere) wilgoć, ciecz, płyn.

humus, i, /. (рог. ул^лî) ziemia, grunt: h. pinguis; loc. humi, na ziemi; proleptycznie takèe na ziemię: humi sternere, spargere, hindere; humum, zwykle z praep. na ziemię; humo abl. z ziemi; 2) kraj, okolica: h. Pontiea.

hyacinthus, i, m. (6aziv$os) kosaciec; jako n. pr. Hyacinthus l. Hya-cinthos, i, w. Hyacynt, syn króla la-cedemońskiego Ebalusa, ulubieniec A-pollina; zginął wskutek nieszczęśliwego rzutu dyskiem, a z krwi jego powstał kwiat hyacynt; stąd Hyacin-thia, orum, n. (sc. sacra) Hiacyntye, trzydniowa uroczystość w Lacedemo-nie na cześć Hiacynta.

hyades, um, f. acc. as (баЗн;, dżdżyste) Hyady, konstellacya 7 gwiazd u głowy Byka; jej wschód (w połowie maja) przynosił zwykle deszcz, hyaena, ae, /. (3«va od ug) hyena, hyalus, i, m. (öaXog) szkło. Hyampolis, is, acc. in, f. (Ti[x7coXtę) H., miasto w wsch. Focydzie.

Hyantëus 3. (Tàvxeiog) beocki (od bajecznego ludu Hyantów, który miał mieszkać w Beocyi).

Hyantius, ii, m. (por. poprzedź.) Hiantyjczyk = Akteon, wnuk króla beockiego Kadmusa.

Hyäs, antis, m. ("Г«;) Hias, brat (1. ojciec) Hyad, syn Atlasa.

Hybla, ae l. Hyble, es, f. ("ITßX-irj l. "TßXa) H. : 1) góra na wsch. wybrzeżu Sycylii; stąd adi. Hyblaeus 3. hy-blejski; 2) imię 3. miast w Sycylii; stąd Hyblenses, ium, m. Hyblejczycy. hybrida, zob. hibrida.

Hydaspes, is, acc. Sn, m. H., rzeka w Pendżabie, dziś Behüt 1. Dje-lun; stąd u Hor. jako imię niewolnika.

hydra, ae, f. (uSpa) hydra, wąż wodny; także konstellacya; h. Lernaea: hydra lernejska, wąż o wielu głowach, które odciete odrastały, aż Herkules wypalił kadłuby po odcięciu głów i w ten sposób węża zabił.

hydr-aulus, i, m. (z gr. uSpauXo;) organy wodne Ci.

hydria, ae, f. (z gr. 68pia) hidrya, rodzaj dzbana.

hydröps, opis, m. (uSpwó) wodna puchlina; stąd hydröpicus 3. (óBpwra-xó;) cierpiący wodną puchlinę.

hydrus, i, m. (uSpog) wąż (wodny).

Hydrüs, untis, f. (TSpoüî) i Hy-druntum, i,n. Hidrunt, miasto na wsch. wybrzeżu kalabryjskiem.

Hyläs, ae, m. (ТХа;) Hilas, syn Teiodamasa, ulubieniec Herkulesa, któremu towarzyszył w wyprawie Argonautów ; nimfy, zachwycone jego pięknością, wciągnęły go do wody na wybrzeżu Pontu V0.

Hyleus, ei, m. (TXeó;) Hilejczyk, mieszkaniec miasta Hyle w Beocyi.

Hyllus, i, m. (гТХХо;) H., syn Herkulesa i Dejaniry O.

Hymen, menis, m. (üu.ïjv) Hymen, bożek małżeństwa; przen. pieśń weselna: cantatusH. O; stąd hymenaeus, i, m. (ûfxevoîog) 1) pieśń weselna ; przen. wesele, gody; 2) = Hymen, zwany takèe Hymen Hymenaeus O.

Hymettus, i, m. (T|«]T-8ę) Hymet-tus, góry w Attyce, znane z łomów marmuru i miodu; stąd Hymettius 3. (Tfj.7jrcto;) z Hymettu; trabes H.: belka (architraw) z hymettyjskiego marmuru H.

Hymnis, idis, /. (Tpig) Hymnida, tytuł komedyi Caeciliusa u Ci.

Hypaepa, orum, n. (ха "Гяата »podgórze) Hypepa, miasteczko w Lidyi u stóp Tmolu, dziś Birghe.

Hypanis, is, m. rzeka Bug.

Hypata, ae, /. ПГгохтл) H., miasto w dolinie Sperchejosa na półn. stoku gór Oeta, dziś Hypati; stąd adi. Hy-pataeus 3. (Trcaxato?) z H.; jako subst. w pl. Hypataei, orum, m. Hypatej-czycy; 2) Hypatensis, e = poprzedź.

Hyperborêi, örum, m. (öxepßöpetoi) Iowa państwa kobiecego na Lemnos; Hiperboreowie, lud bajeczny z naj- stąd adi. Hypsipylëus 3. (TimuXrjo;) dalszych okolic półn., umieszczany należący do H.; tellus = Lemnos.

w Tracyi; stąd jako adi. Hyperbo-rëus 3. północny, tracki.

Hyperïdês, is, m. (Treepetorj;) Hipe-rydes, mówca i polityk ateński z czasów Demostenesa.

Hyrcania, ae, f. (Tpxavîa) H., kraina na polud. wsch. wybrzeżu morza Kaspijskiego, dziś Gorgan; mieszkańcy Hyrcäni, órum, m. Hyrkano-wie.

Hyrie, es, f. (Tpój) Hyrya, jezioro

Hyperion, onis, m. (Trapt'wv) H. :

1) syn ziemi i nieba, tytan, ojciec bo- w Etolii. ga słońca; 2) bóg słońca; Hyperion is urbs = Heliopolis; stąd Hyperlonis, Oryona; stąd adi. Hyriëus 3. (Tcielo;) idis, /. córka Hiperyona (słońca) = Hyryeusa O.

Aurora 0.

Hyrieus, ei, m. (TptrJ;) H., ojciec

Hyrtacidës, ae, m. (ТртахЙт^) Hyr-Hypermnëstra, ae, i e, es (Ттар- tacyda, syn Hyrtaka, Nisus. fiv^aipa) H., najmłodsza z Danaid.

Hypsipylë, es, f.    H., kró- taspes, ojciec Daryusza I.

Hystaspes, is, i i (Татаагаг;;) Hys-

I.

I, i. służy zarówno do wyrażania i invidia iaceat in iudiciis Ci; d) leżeć samogłoskowego i spółgłoskowego (j).    odłogiem: vestrum studium iacet Ci ;

lacchus, i, m. (wlar.-/o;) I., nazwa    verba iacentia Ci wzgardzone, po-

Bakchusa; przen. wino: inflatus venas spolite.

lacetäni, órum, m. Jacetanowie, lud iberyjski w półn. wsch. Hiszpanii (Katalonii).

iacio 3. iëci, iactum, 1) rzucić, zrzucić, zarzucić: lapides, arma, an-coram; Qtho iacere oscula T rzucał ludowi pocałunki; także sypać: flores, semina; 2)przen. rzucać, miotać: eon-tumeliam, probra; także rzucić słowo,

Iaccho V.

iaceo 2. iacui (forma nieprzech. do iacëre,jak pendeo wobec pendo, a więc: być rzuconym) leżeć: 1) wł. in Tyrio ostro i. mian. a) leżeć w łóżku: ad-quartam iaceo H\ b) 1. przy stole: in acta iacebat ebrius Ci ; c) 1. chorym ;

d) poledz: Aeacidae telo iacet Hector V\ także być zwyciężonym: victa iacet pietas O; e) o szatach: wlec się    napomknąć: quaedam de habitu eius

pp ziemi: iacent pallia terrae O; f) za-    iecerat T; 3) sypać, wznosić, zakła-

iactantia, ae,/. (por. iactans, iactare)

iactatio, onis, f. (iactare) wł. rzu-

trzymać się, przebywać: senator in dać: aggerem, murum, fundamenta, vestro oppido iacuit Ci ; tu należą zwroty: lora iacentia: zwisające; oculi pyszałkowstwo; verborum i. T prze-iacentes: zmorzone (snem) ; vultus ia- sada w mowie; i. sui T samochwal-centes: spuszczona; 2) przen. a) być stwo. położonym (o miejscowości), leżeć, rozciągać się; mian. być nizko położo- canie; stąd: 1) wstrząsanie, poruszanym: Tiberis iacentia loca implevit T; nie: corporis; 2) chełpliwość: virtutis; pretia praediorum iacent Ci spadły, 3) miotanie: navis; ex magna iacta-stoją nizko; b) być pogrążonym: in tione terram videre Ci z pośród wzbu-maerore, oblivione; c) być bezsilnym : rzonych fal widzieć ląd ; przen. chwiej-

ność 1. niepokój: animi i.; 4) nadskakiwanie (ludowe), popularność: aditus ad popularem iactationem Ci.

iactätus, ûs, m. (iactare) rzucanie (ciągłe); pennarum 0 trzepotanie.

iactito 1. (podwójne frequ. do ia-cere) rzucać ustawicznie; ridicula inter se L wyszydzać się nawzajem.

iacto 1. (frequ. do iacio) 1) rzucać (często), miotać: Iuppiter fulmina i.; semina i.: siać; odorem i.: rozsiewać; rozpościerać; arma passim: porzucać; o bursy: miotać: ventis iactabar et undis 0; prsen. niepokoić, dręczyć: iniuriis; inter spem metumque iacta-ri T chwiać się; podobnie: nummus iactatur Ci niema stałej wartości; 2) rzucać słowa: a) mówić, omawiać, wzmiankować, poruszać (w mowie): iactata res erat in contione Ci; fabuła iactaris in urbe 0 jesteś przedmiotem powszechnych rozmów ; b) rzucać groźby, obelgi it. p.: minae iactan-tur; o rzucać czemś ciągle (w słowach), chlubić się, chełpić się, z acc. obi. iactare urbanam graliam C, lub reflex, quam se iactare solebat Ci; se sumptuosius iactare Ci postępować pyszniej, chełpliwiej; 3) rzucać, miotać ciałem, wstrząsać: cerviculam i. Ci głowrą potrząsać; bracchium i. C; febri iactari Ci; PPr. iactans, tis (por. 2 c.) chełpiący się, chełpliwy, junacki; adv. iactanter; iactanlius maerere T ostentacyjnie.

iactura, ae, /. (iacio) wyrzucanie, mian rzeczy z okrętu dla ulżenia ciężaru; stąd: 1) poświęcenie, ofiara, hu-ius dignitatis iactura facienda est Ci; 2) koszt, nakład, zachód: quae iactura, qui sumptus? Ci; 3; strata, szkoda: iacturam accipere L ponieść; i. sanguinis 0 utrata dzieci.

jactus, üs, m. (iacio) rzucanie, miotanie, rzut: fulminum i.; teli i. У odległość strzału.

iaculäbilis, e (iaculari) dający się rzucić, zdatny do rzucania.

iaculätor, öris, m. (iaculäri) rzucający pociskiem, uzbrojony w pocisk.

iaculätrix, icis, f. rzucająca pociski, o Dyanie, łowczy ni.

iaculor 1. (iaculum) 1) rzucać, mian. pociskiem, ale taksę: ignem; aëra disco 0 przeszyć; 2) zabić (pociskiem);

3)prsen. ai rzucać obelgi: probrai; b) (polować) ubiegać się o co : quid multa iaculamur? H.

iaculum, i, n. (wł. neutr. adi. ia-culus, dający się rzucać) 1) (sc. telum) pocisk; 2) (sc. rete) sieć.

iam 1) już: cum iam advespera-sceret Ci; przy fut. wnet, zaraz: iam te premet nox H; podobne znaczenie ma iam-iam i iam-iam-que, tuż, tuż, tuż prawie ; ale rozłączone iam, iam, jużto, jużto; to, to; iam-diu, już dawno; iam-düdum, już od dawna; iam-pridem = poprzedź.; 2) jako partykuła, służąca do połączenia zdań: teraz, dalej, zatem: reliquum est iam, ut illud quaeramus Ci.

iambus, i, m. (üxjxßo?) 1) iamb, stopa wierszowa (•uJL); 2) poemat iam-biczny; stąd adi. 1) ïambëus В. (Ł*p-ßsto;) iambiczny; 2) Yambicus 3. (Ц*-ßao;) = poprzedź.

Iäniculus, mons (collis) »góra Janusa« lub Iäniculum, i, n. Janiculum, wzgórze na pr. brzegu Tybru, przeciw Etruskom silnie obwarowane.

Iäni-gena, ae, m. f. potomek, dziecię Janusa.

iänitor, Sris, w. [por. ianus) odźwierny; i. carceris: dozorca więzienia.

iänua, ae, f. (por. iänus 2) 1) brama, drzwi; 2)prsen. przystęp, wejście: earn urbem sibi Asiae ianuam fore putavit Ci.

Iäntiärius, sob. Iänus.

Iänus, i, m. 1) Janus, bóg biegu słońca, początku miesiąca, roku i wo-góle wejścia i wyjścia; przedstawiano go o dwóch obliczach, jednem bro-datem, drugiem bez brody, później z oboma brodatemi; stąd 2) iänus, i,

bëres.

m. wejście l. wyjście, brama: ianos très faciendos locavit L; godne wzmianki'■ 1) luk Janusa, w ulicy prowadzącej na póln. od rynku, zbudowany wrzekomo przez Numę, przez który przechodziło wojsko, idące na wojnę; dlatego był otwarty w czasie wojny, a zamknięty w czasie pokoju; 2) ia-nus summus, médius i imus: trzy bramy łukowe, prowadzące do ulic na połud. od rynku, centrum interesów handlowych, pieniężnych, mian. ianus médius: res mea ianum ad medium fracta est H straciłem mienie w interesach bankowych; hoc ianus summus ab imo prodocet H wszyscy zajmujący się kupiectwem ; adi. 1) Iä-nâlis, Janusa; 2) Iänuärius 8. poświęcony Janusowi, mian. Iänuärius, ii, m. (sc. mensis) styczeń; Calendae Ianuariae: nowy rok.

lapetus, i, m. (ЧатсЕтб;) lapet, tytan, ojciec Prometeusa i Atlasa; stąd Ia-petïonidés, ae, m. (’Iajïs-novtèjjç) syn Iapeta.

Iäpudes i Iäpydes, um, m. (’Icćreu-&>) Japudowie, lud illiryjski w Kar-sie, między Kulpą a Tryestem.

Iäpyx, gis, m. acc. ga, m. (Чало?) 1) Iapix, heros apulijski; jako adi. południowo apulijski; 2) wiatr półn. zach. (ze stanowiska Greków); adi. läpygius 3. japigijski, apulijski; jako subst. Iäpygia, ae, f. (sc. terra) Japy-gia, połud. kraniec Apulii aż po Cap Santa Maria di Leuca.

larbas, także Iarba i Hiarbas, ae, m. larbas, król Getulów, syn Jowisza i Garamantydy, który się starał bez powodzenia o rękę Dydony; stąd Iarblta, ae, m. (’lapßtaj?) Iarbita, współ-plemiennik Iarbasa, poet, o Getulach, Mauretańczykach H.

iasides, ae, m. (’laoiSr^) syn 1. potomek lasiosa.

lasion, onis, acc. a, m. (’Iaoîwv) = lasius, ii, m. (’làatoç) I., Trojanin,

syn Jowisza i Elektry, brat Dardano-sa, ojciec Plutusa.

läsön, onis, m. (’làatov) Iazon, l) syn Ezona, dowódca Argonautów ; stąd Iäsonius 8. (’laaówo?) iazonowy; 2) tyran z Fere, z którym Pelopidas prowadził wojnę CiN.

ïaspis, idis, acc. idem l. in, f. (îa-ojn«) jaspis; fulva i. V(zapewne) topaz.

lassus i Iasus, i, f. lazus, dziś A s - к e m, miasto portowe na wybrzeżu ; stąd zatoka między Meletem a Ha-likarnassem zowie się sinus Iassicus; mieszkańcy lassenses, ium, m.

Iäzyx, gis, m. (’lâÇulj) Jazyg; Jazy-gowie, lud sarmacki nad doi. Dunajem; także jako adi. jazygijski.

Ibërus, Ibères, sob. Hibërus, Hi-

Ibi (pierw, ibl od is) 1) o miejscu : tam; 2) o czasie: wtedy, wtenczas : ibi infit L; 3) w tych okolicznościach, warunkach, przytem: nulla est laus ibi esse integrum, ubi nemo est Ci.

ibl-dem (ibi, por. idem) 1) tamże; 2) w tych samych okolicznościach, również przy terns laesit in eo ilium, sublevavit ibidem Ci.

Ibis, is (także idis) f. (Ißt?) ibis, e-gipski ptak bagienny, poświęcony Izy-dzie CiO.

ibrida, sob. hibrida.

Ibycus, i, m. (wIßtntog) I., dorycki liryk z Regium, żył ok. 550 prz. Chr.; znane jest podanie o żóra viach Ibika.

Icarius, ii, m. (’Ixipto?) I., syn Eba-la z Lacedemonu, ojciec Penelopy; stąd Icaris, idis, /. i Icariótis, idis, /. córka Ikariosa, Penelopa O.

Icarus, i, m. (’Wpoę) Ikar: 1) Ateń-czyk, który, przyjąwszy gościnnie Bakchusa, otrzymał od niego winną latorośl i pierwszy ją zasadził; gdy go pasterze zamordowali, powiesiła się jego córka Erygona; została ona wraz z ojcem zamieniona w gwiazdy; Icarus = Bootes, Erigone = Panna, a jej

pies Мега = Kanikuła; stąd Icarius canis 0; 2) syn Dedala, uciekł z ojcem z Krety za pomocą zlepionych woskiem skrzydeł, lecz gdy zbytecznie dem, według Pryscyana powstałe z de-zbliżył się do słońca, wosk się stopił,    mum) 1) ten sam, tenże, jako adi. i subst.

id-circo, dlatego.

idea, ae, f. {z gr. \Ыл) idea, ideał.

idem, eadem, idem (is, ea, id i

a on spadł w morze, które od niego    2) jako wyrażenie jedności podmiotu:

quid honestum est, idem est utile Ci; 3) także w przeciwstawieniach, w tłómaczeniu: lecz: formosior horto, sae-vior eadem iuvencis O.

otrzymało nazwę ikaryjskiego: (mare) w tłómaczeniu: także, również: quid-Icarium {wł. od wyspy Icaria na zach. od Samos).

iccirco = idcirco, gdzie zób.

identidem (idem [e]t idem, właśc. zawsze to samo) wielokrotnie, częstokroć.

Icelos, i, m. (IxsXôç) Ikelos, bóg snu, brat Morfeusza; także wyzwoleniec G alby T.

id-eö, dlatego, rzadko samo, zwykle przy zd. przycz. I. cel.

idiota, ae, m. (ISkóttjs, wł. człowiek

Iceni, orum, m. Icenowie, lud bry-tański na półn. od Londynu.

prywatny) nieznający się na czem, nieuczony, laik, prostak Ci.

Idisiavïso campus u T., równina

ichneumon, önis, m. (fyveüp.o>v) ichneumon, szczur egipski, pożerający jaja krokodyle.

(ico) lub (icio) 3. lei, ictum {por. gr. foTOfAoci) 1) uderzyć, ugodzić: ictus

Idmonius 3. Idmonia: Arachne I.,

Tdölum i efdölum, i, n. (eîSwXov) wyobrażenie (u stoików) Ci.

Idomeneus, ei, także ëî, acc. ëa l. eum (’ISojxeveû;) I., syn Deukaliona, wnuk

lapide C; 2) zawrzeć przymierze (przy między Wezerą i Lejną. zabiciu zwierzęcia ofiarnego): foedus iceras Ci; 3) w PPP. ictus 3. przen. córka Idmona. dotknięty, przejęty, zaniepokojony: ictum vino caput H zamroczony.

ictus, us, m. (icere) 1) uderzenie, raz, cios miecza, dzidy, wog. pocisku: przen. bella singulis ictibus transigere Minosa.

idoneus 3. 1) zdatny, stosowny, odpowiedni, zdolny, dostateczny: ad rem; także dat. mian. poet, vixi pu-ellis idoneus H dobrze widziany; z inf. 3) przen. cios: i. calamitatis Ci, ale fons rivo dare nomen idoneus 2) yoluptas non habet ilium ictum Ci godny, wiarogodny: auctor i.; z zd. wstrząsający powab.

Ida, ae i Ide, es, f. Ida, 1) góra na Krecie, gdzie się wychował Jowisz;

2)    góry w Frygi i na granicy Mizyi, dziś К as-dag, główny punkt kultu Martwego; adi. Idumaeus 3. idumej-Cybeli; tu Parys pasł bydło i tu orzeł ski, palestyński.

Jowisza porwał Ganimeda; stąd adi.

Idaeus 3. idejski; I. parens: Cybela;

3)    imię kobiety.

fdalium, ii, n. I., miasto na Cyprze; stąd adi. Idalius 3. idalijski,

mian. Idalia, Venus lub Idalië, es, f. u Liv. iocineris (por. gr. ^rap) wą-Afrodyta cypryjska; Idalia, ae, f. (sc. troba, według starożytnych siedzi-terra) I., kraj około Idalium.

T za jednym razem, aqua ictibus aëra rumpit O w wytryskach; 2) uderzenie w struny, takt: mei pollicis ictus H; reddit senos ictus H ma 6 taktów:

wzgl. skutk. si tibi idoneus videor, qui de homine iudicem Gi.

ldume, es i Idumaea, ae, f. (’ISou-(xaîa) Idumea, kraj na połud. od m.

Idus, uum, f. idus 13 albo (w marcu, maju, lipcu, październiku) 15. dzień miesiąca.

ldyfa, ae, f. (tlMa.) I., matka Medei. iecur, oris, także iecinoris i t. d.,

ba namiętności H.

igniculus, i, m. (demin. do ignis) iskierka.

ieiunitas, atis, f. (ieiunare, pościć) czczość, trzeźwość, wł. i prsen.

iëiünium, ii, n. (ieiunare) 1) post;    igni-fer, fera, ferum (ignem ferens)

invalidi nati referunt ieiunia patrum    ognionośny, ognisty.

V liche odżywianie się; 2) głód: pla- igni-gena, ae, m. (in igne genitus)

care voracis ieiunia ventris О.

w ogniu zrodzony (o Bakchusie). iëiünus 3. 1) czczy, na czczo; 2) ignipës, edis (ignis-pes) rzucający głodny: canes i.; 3) prsen. Romowie iskry nogami: equus O.

I. umyśle', czczy, oschły: oratio i.; b)    ignipotens, tis, władający ogniem V.

o roli: chudy, lichy: ager i.; c) o rse-    ignis, is, m. (por. pol. ogień) 1)

esach: drobny, lichy, mało znaczący:    ogień: in medios ignes se coniecit;

wiele; adv. ieiune.

calumnia i. Ci, sanies i. V mało, nie taksę: a) pochodnia: i. e manibus extorsi Ci; b) stos: ignes supremi O, ni-Igilium, ii, n. I., dziś Giglio, wy- gri O; pożar: i. coorti sunt L; d) pio-sepka u wybrzeża toskańskiego na    run: igni nubila dividens H; taksę o

połud. wsch. od Elby.    gwiasdaeh : inter ignes luna minores

igitur 1) więc, zatem, przeto, te-    H; 2) prsen. a) ogień: ne parvus hic

dy w sd. wnioskującem, taksę w for-    ignis incendium exsuscitet L o Han-

mie sd. pyt. lub roskasuj.; 2) przy na-    nibalu; b) blask, światło: oculi igne

wiązaniu głównego wątku, po jakiejś    micantes; lunae curvati ignes H roż-

dygressyi: otóż; tak samo prsy prsej-    ki; stella ostendit ignem suum H;

ściu od twierdsenia ogólniejssego do    ignis ob os offusus Ci rumieniec (por.

specyalnych wypadków, nunc iuris    »cały w ogniach«); stąd taksę: sacer

principia videamus: igitur...; 3) prsy    ignis: rodzaj choroby; c) ogień na-

sebraniu sseregu posscsególnych wy-    tchnienia; d) żar namiętności, gniewu,

padków: słowem, mówię: pro impe-    miłości: Dido caeco carpitur igni V;

rio, pro exercitu, pro provincia... pro    stąd: meus ignis, Amyntas V kocha-

nek; e) gorąco, ciepło, żar: ignes solis. ignltus 3. (por. ignis) ognisty, ignöbilis, e (in i nobilis) 1) nieznany, niesławny; 2) nizkiego rodu, nizki, nikczemny.

ignöbilitäs, atis, /. (ignobilis) 1) brak znaczenia, sławy; 2) nizkie pochodzenie.

his igitur omnibus rebus... Ci.

i-gnarus 3. 1) esyn. niewiedzący, nieznający, nieświadomy, niebiegły,

8 gen., pyt. saw. lub acc. c. inf. 2) bier. nieznany (poet, i retor.); adv. ignare.

ignävia, ae, f. (ignavus) 1) gnuśność, lenistwo; 2) bojaźliwość, tchó-rzostw'o.

ignöminia, ae, /. (in i nomen) właść. utrata dobrego imienia; stąd: niesława, hańba, obelga, zniewaga:

imienia.

ignöminiösus 3. (ignominia) haniebny.

ignörantia, ae, /. (ignorare) nieświadomość, nieznajomość.

ignoratio, ónis, /. (ignorare) nieświadomość, nieznajomość.

ignöro 1. (por. ignarus) nie znać, nie wiedzieć s acc. obi., s acc. c. inf.

ignävus 3. (in i navus) 1) gnuśny, opieszały, leniwy; 2) bojaźliwy, tchórzliwy : miles i. ; jako subst. tchórz ; 3) bezsilny, bezskuteczny : preces; ignavo alqm ign. notare CiCpozbawić dobrego stupuerunt verba palato 0 my: ugrzęzły im w gardle; 4) ubezwładniający: frigus; adi. ignavë i ignäviter.

ignesco 3. (por. ignis) zapalić się, zapłonąć właść. i prsen.

igneus 3. (ignis) 1) z ognia: sidera M 2) ognisty a) właść. sol, Chimaera: ogniem zionąca; b) prsen. ognisty, gorący, zapalczywy: vigor, Tarchon.

i pyt. saw. PPP. ignörätus 3. nieznany, taksę niepoznany, niespostrze-żony.

Ilium.

wany.

ignösco 3. gnövi, gnötum (in-[g]no-sco) przebaczać: alicui, s sd. war. lub prsycs.

i-gnötus 3. (in i [gjnotus) 1) nieznany, obcy; 2) nieznanego, nizkiego rodu: i. mater H; 3) csyn. nieznający: ignoti eum contemnebant N.

Iguvium, ii, n. I., miasto w Um-bryi między Spoleto a Rimini, dziś. Gubbio; stąd adi. Iguvïnus 3. igu-wiński, w pl. jako naswa mieszkańców: Iguwińczycy; taksę Iguvînâtes, ium, m.

île, sob. ilia.

Herda, ae, f. I., dziś Le rida nad Sicoris w kraju Ilergetów; Ilergëtes, um. m., mieszkający między Ebrem a Pirenejami CL.

Ilergäones, urn, lub Illurgävo-nenses, ium, m. Ilergaonowie, lud hiszpański koło ujścia Ebru; adi. 1) Hergaonius 3. należący do I.; subst. Ilergäonia, ae, /. I., ich główne miasto; 2) Ulurgävonensis, e, ilerga-oński.

ïlex, icis, f. dąb (quercus ilex L). ïlia, ium, n. 1) jelita, wnętrzności; 2) słabizna, brzuch: rumpantur ilia Codro V, ilia ducere H robić bokami.

Ilia, Iliacus, Iliades, Ilias, sob.

I-licet /'właść. idź, wolno ci ; por. ite, missa est! formuła używana u Rzymian przy skończeniu jakiejś czynności, np. ofiary) poet, w znacz, adverb. natychmiast, zaraz, bezzwłocznie.

ï-1 ico, także illico (z in loco, dawniej in istloco) 1) na miejscu; 2) natychmiast.

Ilienses, zob. Ilion, llignus 3. (ilex) dębowy.

Ilion i Ilium, ii, n. ("IXtov), także llios, ii, f. (rj ЧХюс) Ilion, Troja, także później pod tern imieniem zbudowane miasto; stąd adi. 1) Ilius 3. trojański;

jako subst. Ilia, ae, f. Trojanka = Rhea Silvia, matka Romulusa i Re-musa; od niej patron. Iliadës, ae, w. syn liii = Romulus; ale Iliadës, u-tworsone wprost od Ilion, snacsy takèe Trojanin; 2) Ilias, adis (’IXG;) jako fern, do Ilius; subst. a) llias, adis (sc. •yuvij) Trojanka; b) (sc. mirjsię) Iliada; 3) Iliacus 3. (’IXtaxdç) = I.; 4) Iliensis, e —poprsed., mian. jako subst. Ilien-ses, ium, m. Ilijczycy, Trojanie; taksę lud w Sardynii u L.

Iliona, ae, lub Ilionë, es, f. (’IXtôvr; od MIXtov) I., najstarsza córka Pryama, żona Polymestora; jej dzieje były przedmiotem tragedyi Pacuviusa p. t.: »Iliona«; stąd u Hor.: Fufius Ilionam edormit: wysypia się w roli Iliony; śpi ona w sztuce na scenie.

Ilïthyla, ae, f. (tlkz&uia) I. = lać. Luci na, bogini porodów.

ilia, sob. ille.

il-labefactus 3. (in-labefacio) niezachwiany.

il-läbor 3. lapsus sum 1) wśliznąć się, wpaść, wejść właść. i prsen. 2) zapaść się.

il-laböro 1. pracować, trudzić się nad czem: domibus T.

iliac ( ilia i c[e] deikt. ) — illä, sob. ille II, 1.

il-lacessïtus H. niezaczepiony.

il-lacrimäbilis, e 1) nie dający się wzruszyć Izami: Pluto; 2) nieopłaki-

il-lacrimo 1. płakać nad czem, o-płakiwać z dat.; także deponens: illa-crimor 1. H.

il-laesus 3. nieuszkodzony, nie-skrzywdzony.

il-laetäbilis, e, niewesoły, smutny.

il-laqueo 1. wplątać, usidlić, skrępować.

il-laudätus 3. nie chwalony, nie zasługujący na pochwałę, (nielito-ściwy).

ille, illa, illud, gen. illius u poet, także illius, dat. ill! (dawniejsza for-

■ma: ollus, ölus) I) przen. 1) tarnten, ów; wskazuje (w regule) na coś dalszego, podczas gdy hic «a coś bliśsze-go od mówiącego: non antiąuo illo    wbić, wepchnąć: fragili dentem H,

il-Iicitus 3. niedozwolony, illico zob. ilico.

il-lido 3. lisi, llsum (laedere) 1)

more, sed hoc nostro Ci; ex illo (sc.    vadis V; 2) uderzyć, trącić o co: sco-

tempore: od owego czasu; 2) wskazu-    pulis inlisa aequora V; 3) rozbić, roz-

jąc na coś juz wspomnianego: ten, ów;    gnieść, roztrzaskać: serpens illisa Ci.

il-ligo 1. przywiązać, przymoco-

mian. o kimś sławnym: ów sławny:

Pittacus ille N ; na coś następnego    wać, przytwierdzić: tauris (illigat) iuga

wskazuje tylko wtedy, kiedy autor coś    H; 2) zobowiązać, związać: alqm pi-

zupełnie nowego ma przytoczyć: cum    gnoribus Ci, pacem conditionibus i. L

multa alia mirabilia, tum illud impri-    uczynić zależnym od...; 3) wplątać, u-

mis... Ci; 3) w osłabionem znaczeniu:    wikłać: bello i., praeda inligatus Tma-

on, jego itd.: ignis emicuit... proximus    jąc zawadę w ..., copias locis i. Tpo-

est aër illi 0; tak mian. z quidem,    wstrzymywać, veneno i. Г zabić, ver-

czasem w pol. nieuwydatnione: philo-    bis sententiam Ci wpleść,

illim zob. ille II, 2.

il-limis, e (limus) niezamulony,

illinc (illim -|- c(e) deikt.) — illim. il-lino 3. lëvi, litum: pomazać, na-

sophi minime illi quidem mali Ci wprawdzie wcale nie źli; II) Formy używane adwerbialnie: 1) illâ (abl. czysty. sg. fern.) z tamtej strony, tam, tamtędy; 2) illinc (illim) (por. hinc) a) o miejscu: stamtąd; b) o czasie: od owe-    mazać, powlec: oculis collyriaH;quid-

go czasu; c) o osobie: od niego: illim    quid chartis inleverit H nasmarował;

oinnes fallaciae Ci; 3) illö (por. quo,    aurum vestibus inlitum H przytyka-

eo) 1) tam; na pyt. dokąd? 2) do te-    jące.

il-liquefactus 3. roztopiony, roz-

go: illo pertinent Ci.

il-litteratus 3. niewykształcony, illö zob. ille II, 3. il-lötus 3. niemyty, brudny, illflc (dawniej illöo, illö -f- c(e) deikt.) = illö zob. ille II, 3.

il-lecebra, ae, f. (illicio) ponęta, puszczony, powab, podnieta.

il-lectus 3. 1) od illicio, gdzie zob.;

2) (in i lectus) nieczytany.

il-Iepidus 3. niezgrabny, niesmaczny; adv. illepidë.

il-lucesco 3. luxi, zajaśnieć, zaświecić; przen. vox il. Ci zabrzmiał.

il-lïbàtus 3. nieuszczuplony, nietknięty: imperium L, divitiae Ci.

il-Iüdo 3. lüsi. lösum 1) igrać na nizki; 2) skąpy, nieuczynny; ad«, il- czem: illudo chartis H bawię się pisaniem; 2) żartować, drwić, naigra-ü-llberälitäs, atis, /. (poprzedź.    wać się z kogo: alicuił«b alqm: cap

to il., virtutem il.; 3) zhańbić, znie-

il-l!berälis, e 1) nieszlachetny,

lïberaliter.

skąpstwo, nieuczynność, sknerstwo.

illïc (ill! loc. od illud-f-c(e) deikt.) ważyć: corpus Vari T trupa; 4) o-tam; przen. a) na tamtym świecie 0; szukać: illusis Cretensibus N, pedes

b) u niego, u nich lub t. p.: profana illusi H nie mogące ustać.

•Hic omnia T u nich.    il-lumino 1) (lumen) oświetlić, o-

il-lustris, e, (illustrare) świetny, il-licitätor, öris, m. podbijający jasny: solis candor Ci;2) przen. a) jasny, cenę przy licytacyi.

il-licio 3. lexi, lectum (lacere) przy- świecić: sol lunam Ci; przen. uświe-wabić, przynęcić, pociągnąć do cze- tnić, ozdobić: orationem sententiis Ci. go; z ut zam.

wyraźny, widoczny, dobitny : exem-

bie.

plum; b) znakomity, sławny: vir, familia, causa; furta inlustriora Ci o-slawiona.

il-lustro 1. 1) oświecać: horas H; 2) wyjawić, w pass. wyjść na jaw: consilia Ci; 3) wyjaśniać, tłómaczyć: ius obscurum„Ct; 4) uświetniać, wsławiać; w pass. wsławić się: brevi tempore illustrabatur N.

il-luviês, ëi, f. (por. lavere) 1) brud, plugastwo: dira i. F; 2) powódź, woda występująca z brzegów: placida

i. T.

Illyrii, órum, m. (’IXXûpiot) Illiryj-czycy, ludy zamieszkujące półn. zach. półwyspu Bałkańskiego; adi.: 1) Illy-rius 3. z gr. fem. Illyris, idis (Ширц) iłliryjski; 2) Illyricus 3. —poprzedź.; jako subst. Illyricum, i, n. Illirya, dzisiejsza Dalmacya i Albania, flötae sob. Hilotae.

Hus, i, m. (*IXo;) llos, 1) syn Tro-sa, brat Ganimeda, ojciec Laomedon-ta, bohater trojański; 2) imię pierwotne Askaniusza wedł. V.

Il va, ae, f. Elba, dz. Elba, wyspa wybrzeża toskańskiego, sławna z bogactwa w kruszce.

Imachara, ae,/. I., dziś Ma cc ara, miasteczko na wybrzeżu wsch. Sycylii; adi. Imacharensis, e z I.; mieszkańcy Imacharenses, ium, m.

imäginärius 3. (imago) urojony, pozorny.

imäginätio, önis, /. (imaginari) u-rojenie, rojenie, marzenie.

imäginor 1. (imago) wyobrazić so

imago, inis, /. (potcr. s imitari) 1) obraz, wizerunek; a) właść. imagines deüm T; taksę wizerunki przodków. Rzymianie, których przodkowie piastowali urzędy kurulpe, mieli prawo ustawiać ich wizerunki, tj. maski woskowe w atrium domu w osobnych szafkach, uwieńczone wawrzynem i połączone z sobą girlandami; podczas pogrzebów ludzie do tego najęci nosili je przed pochodem pogrzebowym: imagines maiorum Ci; b) prsen. a) vitae i.; ß) cień zmarłego: i. mortuorum Ci; у) marzenie senne: vana i. V; 8) echo (jako obras głosu) recinit nomen

i. H; z) obraz, porównanie, przenośnia: i. ad te adludit H odnosi się; 3) pozór, ułuda: i. pacis T; 4) widok: i. venientis Turni F; wyobrażenie: il-lius noctis i. O.

imbecillitas, ätis (imbecillus) 1) słabość, osłabienie: materiae i., corporis i.„ vałetudinis; niemoc, choroba; 2) prsen. niedołężność, nieudolność: animi, sociorum.

im becillus 3. rzadko imbecillis,

e 1) słaby, bezsilny: regnum i., senex

i., aetas i.: o wieku dziecięcym; jako subst. imbecillum, i, n. słabość Ci; 2) o zdrowiu: słabowity, chorowity: P. A-fricani filius Ci; 3) o umyśle: słaby, niedołężny: animus i. Ci; adv. imbe-cilliter, zwykle w compar.

im-bellis, e (bellum) i) niewojo-wniczy, bezbronny: i. dii, i. telum F słabą wypuszczony ręką ; przen. tchórzliwy: ignarus et imb. L; 2) spokojny: annus i., i. lyra H.

imber, bris, m. abl. i, rzadziej e (por. gr. ofißpo;} 1) deszcz, nawałnica: cadunt imbres 0, imber maximus Ci burzliwe powietrze, niepogoda; taksę o deszczu pocisków: imber ferreus F, o strumieniu łez: imbre per genas ca-dente 0; 2) prsen. woda fdeszczowa/: piscinae servandis imbribus T, naves accipiunt imbrem F.

im-berbis, e i imberbus 3. (barba) bezbrody, gołowąs.

im-bibo 3. bibi, właść. napić się; stąd 1) przejąć się czem, powziąć coś: opinionem, spem; 2) przedsięwziąć sobie: memor eius, quod imbiberat L.

imbrex, ieis, rzadko nv (imber) dachówka.

imbri-fer, fera, ferum (imbrem fe-rens) deszczonośny, dżdżysty: ver. V Imbrus, i, /. riufoûS) Inibros, dzi-

Embro, wyspa na póln. morzuEgej-skiem, na połud. od Samotraki; adi. Imbrius 3. fltAßpto«) imbryjski.

im-buo 3. bui, bütum 1) napoić,

i. Ci; niekiedy o człowieku: quae i. in provincia versata sit Ci jak nieludzki człowiek...

im-mansuetus 3. nieułaskawiony, namoczyć, zmoczyć, zwilżyć: testam nieoswojony; stąd dziki, niewykształ-H, sanguis arma V; 2) przejąć, zapra- eony .Ingenium, ventus i. O gwałtowny, wić, skalać: imbutum odio bellum Ci;

im-maturitas, ätis, f. (immatürus)

także: zaprawić kogoś do czegoś, zbytni pośpiech Ci. przyzwyczaić, wykształcić: alqm al-quä re: litteris Gr. imbutus; imbuit auc-tor opus 0 wypróbował, doświadczył;

3) przyjąć, napełnić: superstitione L. 2) zadający nieuleczalne rany: telum.

im-memor, oris, niepamiętający,

imitäbilis (imitari) dający się na- niepomny; absol. lub в obj. w gen.

im-memorätus 3. niewspomniany,

immatürus 3. 1) niedojrzały: uva; 2) przedwczesny: mors Ci.

im-medicäbilis 2. 1) nieuleczalny;

im-burim = in burim sob. buris.

śladować.

imitamen, inis, n. (imitari) naśla- niesłyszany, nowy. dowanie, naśladownictwo.

im-mensitäs, ätis, f. (immensus) imitämentum, i, n. używane w pro- niezmierność, ogrom: altitudinum, cam-zie zam. poprzedź.: tristitiae imitamen- porum Ci.

im-mensus 3. (metiri) niezmierny, imitätio, önis, /. (imitari) naślado- ogromny, nieskończony: mare i.; jako wanie, małpowanie.

imitator, oris, m. (imitari) naśla- przestrzeń: i. altitudinis L niezmierna dowca: Brutus — stulti imitator O u- głębokość; immensum także jako adv.:

niezmiernie.

ta T udany smutek.

subst. immensum, i, n. niezmierna

dający; jako jem. imitatrix, icis: naśladowczym. naśladująca CiO.

im-merens, tis, wlaść. niezasługu-imitor 1. (spokr. z imago) naśla- jący; stąd niewinny, dować; mian. 1) przedstawić w sposób podobny, udać: aere imitans i imitätus: podobny; cornua lunam imitata O; także zastąpić: fer- 2) przen. wcisnąć się: sein consuetu-rum sudibus V, pocula vitea sorbis V; putre solum arando i. naśladować

im-mergo 3. mersi, mersum 1) za-capillos; stąd nurzyć, zatopić: virum undä V, proles immersa visceribus 0 pochłonięte;

dinem alcuius Ci.

im-meritus 3. 1) niezasługujący; więc niewinny: delicta maiorum i. lues H\ mian. jako adverb.: immeritö, nie-zasłużenie, niewinnie; non i.: słusznie; 2) niezasłuzouy: i. triumphi L.

im-mersabilis, e (mersare) nieda-jący się zatopić, pogrążyć: (Ulixes) re-im-mänis, e (por. Manes) 1) stra- rum undis H. szny, okropny, dziki: scelus i., bestia *•» 2) ogromny, niezmierny, nadzwy- géra H. czajny: corporum magnitudo Ci; im-

oraniem pulchną ziemię tj. spulchnić; 2) naśladować w postępowaniu: exem-plum; imitatus także biernie: simulacra i. Ci.

im-madesco 3. zmoknąć, zwilżyć

się 0.

im-metatus 3. nieodmierzony : iu-

im-mlgro 1. wejść, wprowadzić mane quantum: nadzwyczajnie (wiele): się; przen. wkraść się, zagnieździć się: i- qu. pavoris indidit T; adv. immâ- avaritia L.

im-mineo 2. (por. promineo) 1) ster-immänitas, ätis, /. (immanis) 1)    czeć, wznosić się, wisieć nad czem:

dzikość, nieludzkość, srogość: sceleris    pópulus antro, silex imminet F; we-

Słownik.

ne, później immaniter.

25

kiedy: panować nad czem: imminet moenibus tumulus L; 2) prsen. grozić, zagrażać : mûris imminet hostis F, imbres i. ; imminentia, ium, n. groźna przyszłość ; podobnie: imminens prin-ceps T przyszły; 3) czyhać na co: in (ad) alqd lub s dat.: in tribuniciam potestatem Ci.

im-minuo 3. minui, minutum 1) zmniejszać: copias i.: 2)prsen. uszczuplać, ograniczać; osłabiać: imperiumCi, corpus; bellum exspectatione Pompei imminutum est Ci straciła na znaczeniu; 3) lekceważyć: Augusta se immi-nui querebatur T.

im-minutio, önis, f. (imminuere) zmniejszenie, uszczuplenie; wlaść. i preen, dignitatis Ci.

im-misceo 2. miscui, mixtum i mi-stum 1) wmieszać w co, pomieszać z czem: se equitibus L, immixta fulgu-ra ventis 0, se nocti F umknąć, manu* manibus i. F rozpocząć walkę; 2) prsen. a) połączyć: vota, preces F; b) brać udział: se periculis T.

im-miseräbilis, e, nieżałowany, nie budzący litości H.

im-misericors, dis, nielitościwy. im-missio, onis, f. (immittere) wlaść. wpuszczanie; stąd. zapuszczanie, sadzenie, szczepienie.

im-mïtis, e 1) cierpki, niedojrzały: u va H; 2) prsen. przykry, okrutny, srogi: i. Glycera H.

Im-mitto 3. misi, missum 1) wpuścić: in urbem, timorem i.: wzniecać, iniuriam i.: wyrządzić, aquam i.: przeprowadzić, filis aurum 0 przetykać, in bona Ci wprowadzić; 2) zapuścić: barbam, feraces plantae immittuntur F szczepi się; 3) rzucić: tela in alqm; w pass. lub reft.: rzucić się: se in me-dios hostes L; 4) wypuścić na kogo: iuvencos in Romanos N, poszczuć: tamquam canes i.; 5) popuścić: frena, habenas i.; taksę prsen.

immö (nie ïmo) owszem; po sd. neg. twierdsące, po affirmai, prsecsą-ce: causa non est bona? immo, optima Ci; egebat? immo, locuples erat Ci.

im-möbilis, e, 1) nieruchomy: terra, phalanx L niewzruszony, ardet Ausonia imm. ante V nieczynna; 2) nie dający się wzruszyć, niewzruszony: i. lacrimis F.

im-moderätio, onis, /. nieumiar-kowanie, brak miary.

im-moderatus 3. 1) nieumiarko-wany, nieokiełznany: homo i,, libertas

i., 2) bezładny: oratio i. Ci; 3) poet. niezmierzony, nieskończony: aether i. Ci; adv. immoderate.

im-modestia, ae, f. nieskromność, zuchwalstwo, niekarność.

im-modestus 3. nieskromny, zuchwały: adv. immodeste.

im-modicus 3. nieumiarkowany, niepowściągliwy, bez miary: homo i. lingua L; poet, niezmierny, wielki; adv. immodicë.

im modulatus 3. niemelodyjny: poëma H.

im-molâtio, onis, f. ofiarowanie, ofiara: immolationes nefandae T czarodziejskie obrzędy.

im-molätor, öris, ofiarujący Ci. im-mölltus 3. (in — moliri) postawiony.

im-molo 2. (mola, więc wlaś& posypać mąką ofiarną) 1) zabić na ofiarę, ofiarować: hostiae immolantur Ci; takèe s dbl.: Iovi singulis bubus i. L; 2) zabić: Pallas te immolât F.

im-morior 3. mortuus sum, im-moritürus: umrzeć naczem lub w czem: ilia sorori imm. O, studiis immori H zapracować się na śmierć.

im-morsus 3. ukąszony: stoma-chus hillis i. H podrażniony.

im-mortälis, e, nieśmiertelny, niespożyty, wieczny; jako subst.: bóg.

im-mortälitäs, atis, f. (immorta-lis) nieśmiertelność Ci.

im-mötus 3. niewzruszony; a) wlaść nieruchomy, bez ruchu: i. silex, i. virgo; Ъ)рггеп. 1) niezmieniony,

im-pastus 3. nienakarmiony

stały: pax i. T, mens i.; 2) nie dający się wzruszyć, głuchy.

im-mügio 4. huczeć, rozlegać się: regia luçtu F.

im-mulgeo 2. wydajać, doić. im-mundus 3. nieczysty, brudnv. im-münio 4. wybudować. im-mQnis, e (munia, munus) 1) wolny od obowiązku, od podatków : i. fucus F, i. civitas, te immunem tingere meis poculis nolo H bez udziału w składce, immunem Cinarae placuis-se H bez podarunków, Grai immunes poet, u Cic.: zapominający o obowiązkach; 2) wolny, uwolniony: urbs belli

i., boni i.: nie mający udziału; podobnie: aequoris i. arctos, manus i. (sc. scelerum) H czysta, tellus i. 0 nie-uprawna.

im-münitäs, atis, /. limmunis) 1) wolność od obowiązków, podatków; i. omnium rerum; 2) przywilej: venï-bant immunitates Ci; 3) wolność: Strato dat isti Deo i. Ci.

im-münîtus 3. nieobwarowany: oppidum; o drodze: niebrukowana.

im-murmuro 1. mruczeć, szemrać, szeptać w coś lub w czemś: terrae; silvis F szumieć.

im-mütäbilis, e, niezmienny, immütäbilitäs, ätis, f. (od poprę.) niezmienność Ci.

im-mutatio, onis, /. (immutare) zmiana, zamiana, wymiana: verbo-rum Ci.

Im-mQto 1. zmienić: figuram i. O. im-päcätus 3. niespokojny, im-par, is, dbl. i, rzadko u poet, e

1)    nierówny: boves et uri impares F, matemo genere i. S niższy, pugna i.;

2)    nieparzysty: musae i., par impar ludere H w cetno-licho; 3) niedorów-nujący, niemogacy sprostać: puer im-par A chilli V; adv. impariter.

im-parätus 3. nieprzygotowany, Biezaopatrzony w co: inermiś atque Inap. Ci, imp. a pecunia- Ci w pieniądze.

głodny.

im-patibilis i impetibilis, e, nieznośny: dolor Ci.

im-patiens, tis 1) niecierpliwy, nie-wytrzymały: animus i., corpus labo-rum i., solis, viae: nie mogący znieść, irae i.: niepanujący; 2) nieczuły: impatiens latus 0: adv. impatienter.

im-patientia, ae, /. (impatiens) niecierpliwość, niewytrzymałość : i. cari-tatis T czułość na..., ad impatientiam delabi T osłabnąć na duchu, silentii impatientiam retinuit T nie zdołał zmusić się do...

im-pavidus 3. nieustraszony; adv.

impavide.

im-pedfmentum, i, n. (impedirè) 1) przeszkoda: libertati tempora sunt impedimento Ci; 2) w pl. t. t. wojskowości: bagaże, tłumoki, tabor: se ad imp. recipere C.

im-pedio 4. 1) wiązać, więzić : im-pediunt vincula nulla pedes O, caput myrto H przepasać; 2) uwikłać: a) właść. orbes orbibus i. F kręgi między sobą nawzajem ; b) preen, powikłać, zmieszać: causam interrogatio-nibus Ci, men tern dolore Ci; 3) stać na zawadzie, przeszkadzać, wstrzymywać, tamować: absol i alqm, alqm alquä lub ab alquä re, z zd. earn, z ne lub quominus, rzadko z infin.: oal-tum munitionibus impedire L uczynić nieprzystępnym; PPP. impedïtus 3. 1) doznający przeszkody, powstrzymany: legatione i., solutiöne impeditä Ci gdy ustały wypłaty, nomina impe-ditiora Ci trudniejsze do ściągnięcia, oratio i. Ci ciężka, utykająca, quid horum non impeditissimum? Ci naj-przykrzejsze; 2) nieprzystępny, trudny do przebycia: saltus; 3) (o żołnierzu) obładowany, a więc nieprzygotowany do walki; ł) przen. zawikłany, trudny: tempora rei publicae Ci.

impedltio, onis, f. (impedire) przeszkoda, zawada.

25#

im-pello 3. puli, pulsum 1) trącać, uderzać o co: cordas; 2) pchnąć, w ruch wprawić, popędzić: navem remis, sa-gittam nervo 0 wypuścić, aequora remis V pruć, impellite remos V wiosłujcie!, arborem, segetes: smagać, impulsae imperatoris res T upadające, aciem, hostes: odeprzeć; 3) przen. pobudzić, skłonić, spowodować absol. lub z obj., w pass. z abl., do czego ad lub in z acc., także zd. zam.,-rzadko z inf.

im-pendeo 2. 1) wisieć nad ozem, zwieszać się: gladius cervicibus Ci; 2) przen. zagrażać: periculum Ci.

im-pendium, ii, n. (impendere) nakład, koszt: i. suo; w abl. adver-bialnie przy compar. znacznie, o wiele: impendio magis Ci.

im-pendo 3. pendi, pensum 1) na-ważyć pieniędzy, a więc nakładać, łożyć na co, wydawać; 2) przen. dokładać starania, trud poświęcać: laborem; PPP. impensus 3. (o cenie) wysoki: impenso pretio (także bez pretio) eme-re C; adv. impensë; 2) przen. znaczny, wielki, usilny: cura; subst. im-pensa, ae, f. {sc. pecunia) a) nakład, koszt: sine i.; 2) przen. poświęcenie.

im-penetrabilis, e, nieprzebyty, trudny do przejścia, przebicia l. t. p.: pudicitia i. 1 nieprzystępna, impensa, zob. impendo. im-perator, ôris, m. (imperare) 1) władca : Iuppiteri.; 2) wódz, dowódca, wmdz naczelny: aliae sunt legati partes, aliae imperatoris ; stąd 3) jako tytuł: a) zwycięski wódz, którego wojsko okrzyknęło imperatorem; b) cesarz: imp. Augustus T.

imperätörius 3. (imperator) 1) wodza, należący do wodza: virtutes i.; 2) cesarski, cesarza: uxor T.

imperätrix, Icis, /. (imperator) władczy в i.

imperatum, i, n. {wlaść. neutr. PPP. od impero) rozkaz C.

im-perceptus 3. niespostrzeżony, niepoznany.

im-percussus 3. nieuderzony: im-percussos pedes movere 0 bez szmeru.

im-perditus 3. niezgubiony, nie-zabity: corpus V.

im-perfectus 3. niedokonany, niedokończony; adv. imperfectë. im-perfossus 3. nieprzeszyty. imperiosus 3. (imperium) 1) rozkazujący, panujący: sibi i. H; 2) despotyczny, srogi, tyrański: dictatura; takèe przen. aequor H.

im-pentia, ae, /. (imperitus) nie-doświadczenie, nieświadomość, nieumiejętność.

imperito 1. (freąu. do imperare) rozkazywać, panować, władać.

fm-peritus 3. niedoświadczony, nieświadomy abs. i z gen. niezręczny: i. adulescens, i. foederis, quid potuit dici imperïtius? Ci; adv. imperïtë.

imperium, ii, n. (imperare) 1) rozkaz: eas statuas per imperium dede-runt Ci, i. abnuere L odmówić posłuszeństwa ; 2) moc rozkazywania, władza, panowanie: i. orbis terrae;

3) stanowisko urzędowe a) dowództwo (naczelne): summum i.; b) najwyższy urząd: insignia i.; c) także osoba u-rzędnika: imperia urbe exeunto; 4) urzędowanie, czas urzędowania: in imperio suo Ci; 5) państwo: fines imperii propagare Ci.

im-per-iürätus 3. mian. aqua i.: na którą nie można krzywo przysięgać (o Styxie).

im-per-missus 3. niedozwolony : gaudia H.

im-pero 1. (parare) 1) rozkazywać, nakazać, kazać absol. z obj., z zd. zam., czasem z acc. c. inf. i z inf.: num du-bitas id me imperante facere ? Ci, quae imperantur, facere Ci; stąd: imperata jako subst. rozkazy; także nakazać coś zrobić, dostarczyć itp.: provinciae milites i. C; 2) dowodzić, panować, rządzić: cłassi imperare Ci, Tiberio imperante T, pop. R. omnibus genti-bus Ci.

im-pigritas, ätis, f. (impiger) czynność, ochoozość Ci.

im-per-territus 3. nieustraszony, im-pertlo 4. (partire) udzielić, poświęcić, obdarzyć: alcui alquid.i aîqm alquä re: multis civitatem i., laborem    re) 1) wbić: uncum fugitivo    Ci, clitel-

hominibus sublevandis i. Ci, alcui sa-    las i. H uderzyć о со, saxo    impactus

lutem i. Ci pozdrowić, iis doctrinis    L który upadł, alicui calicem    mulsi Ci

aetas puerilis impertiri debet N naîe-    zmusić ; 2) wpędzić : agmina    mûris F

ży, aby te nauki byïy udzielane.

imperturbätus 3. niezmieszany, spokojny: os О.

im-pervius 3. nie do przebycia, nieprzebyty : amnis 0, lapis ignibus i.

T ogniotrwały.

impete, abl. do impes P — impetus, gdzie zób.

im-petibilis, zób. impatibilis. im-peträbiiis, e, dający się osiągnąć, uzyskać.

im-petrio 4. (por. impetrare) usiłować uzyskać, t. t. huruspików.

im-petro 1. (patrare) uzyskać, wyjednać, osiągnąć, otrzymać, dokazać absol. lub s obj. (także de alquä rë: w sprawie); także z sd. sam.

im-pingo 3. pegi, pactum (pange-

exercitus alcui impingitur T wpada, im-pius 3. bezbożny, występny, niegodziwy; adv. impie.

im-pläcäbilis, e, nieubłagany: i. motus T nie dający się uspokoić.

im-plâcâtus 3. niedąjący się zaspokoić, nienasycony V0.

im-placidus 3. niespokojny, wojowniczy H.

implecto 3. wpleść, uwikłać; zwykle tylko w PPP. îm-plexus 3. wpleciony : Eumenides implexae crinibus angues F z wężami we włosach (wplecionymi), vidua luctu i. T pogrążona.

im-petus, us, m. (impetere) 1) pęd,

Ci, consilium i. T.

im-plicatio, önis, f. (implicare) powikłanie, zamieszanie.

im-plico 1. perf. i sup. także plicui, plicitum 1) powikłać, zawikłać, wplą-im-pexus 3. nieuczesany: capilli, tać: a) włość, ordines stipitum inter leonis tegumen F kosmate; przen-

im-pleo 2. plëvi, plëtum 1) napełnić, wypełnić z abl., rzadziej z gen.: fossas i., manum pinu F bierze w rękę, vela ventis F wydąć; przen. a) napełnić: urbem tumultu, Turnum nun-zapęd: partes oppidi continenti impetu tius i. F dochodzi; podobnie aures ali-petunt Ci, i. maris, tluminis, i. caeli Cui; także przejąć: pectus curis; b) do-Ci ruch, imp. caper el rozpędzić się; pełnić, uzupełnić, dojść do liczby : im-2) napad, natarcie: impetum facere in pieta VI milia armatorum L; c) prze-alqm; 3) przen. a) popęd, skłonność, żyć; fmem vitae i. T umrzeć ; d) locum chęć: primo gaudentium impetu T, principem T zająć; e) spełnić, officium i. régis occidendi; b) zapał, natchnienie, namiętność: nullus impetus in oratione Ci, divino impetu Ci, i. offen-sionie T wzburzenie wskutek..., impetu et temeritate ducimur Ci.

se C, implicat orbes F wije się w po-nieokrzesany, rubaszny: antiquitas T wikłanych kręgach; b) przen. bello i.;

dentia inscitiä implicata est Ci, acies

im-pietäs, ätis,/. bezbożność, nie- w pass. popaść: morbo implicari; 2) godziwość: imp. in principem T brak połączyć, zmieszać, związać: impu-uszanowania, obraza majestatu.

nie.

im-piger 3. nieleniwy, a więc czyn- inter se, familiaritate i. Ci; także wpra-ny, ochoczy, żwawy; adv. impigrë wić w zamieszanie: aciem, animos; (w dwóch miejscach u L i S znaczy 3) oplątać, obwinąć, otoczyć: aquila baud impigre wprost: ochoczo, dziel- pedes i. F, implieitam sinu (Ariadnam)

abstulit 0, crinem auro V, bracchia

collo 0, comae angue impl. 0 z wplecionym, dextrae se lulus V przyczepił się, legibus implicitus Ci skrępowany : uèyte przymiotnie PPP. implicâtus 3. i implicitus 3. zawiklany, zagmatwany; adv. implicite.

im-plörätio, onis, f. (implorare) błaganie, wzywanie pomocy Ci.

im-plöro 1. błagać, usilnie prosić, błagalnie wzywać absol., aląm, alquid, takèe z ed. zam.: adsunt et implorant Ci, deos i., misericordiam i., nomen filii i. Ci błagalnie wywoływać.

im-plümis, e, niepokryty pierzem, nagi: pullus H.

im-pluo 3. plui, skrapiać [mian. o deszczu).

im-pluvium, ii, n. (impluere) i., miejsce w środku atrium niepokryte dachem, z cysterną, w której zbierała się woda deszczowa Ci.

im-polltus 3. wlaść. niewygładzo-ny: scriptor non imp. Ci o gładkim stylu; stąd: niewykształcony: genus hominum i. Ci, res impolitae Ci niewykończone.

im-pollötus 3. nieskalany, nieska-itelny T.

im-pono 3. posui, positum [и V takèe postum) 1) włożyć, wsadzić, wstawić w coś z dat. lub praep.: membra sepulcro O, legiones in naves С; 2) nałożyć, włożyć na co z dat. lub praep.: mortuum in rogum, alcui tri-butum; a) przen. ustanowić nad kimś, przełożyć: alcui dominum; b) oszukać: Catoni Milo imposuit Ci; c) nadać imię: honesta nomina turpissimis rebus Ci; 3) przyłożyć: manum i., extre-mam manum alcui rei O: wykończyć; podobnie: operi fastigium i. Ci; stąd: finem i.: ukończyć, iniurias, plagam i. Ci wyrządzić, zadać.

im-porto 1. wlaść. wnosić; stąd: 1) sprowadzać, przywozić: iumenta i. C; 2) przen. sprowadzać, sprawić, wyrządzić, spowodować: calamitatem Ci, fraudem L.

im-portünltas, ätis, f. (importunus)

1)    niedogodność; 2) natręctwo, bezczelność, opryskliwość.

importunus 3. (sine portu według Porfiryona) 1) nieprzystępny a) wlaść. quos importunus Caphareus mersit 0\

b) przen. o charakterze: nieprzystępny, bezwzględny, natrętny, bezczelny: hic importunus dabit curule ebur, cui volet H lekkomyślnie; 2) niedogodny, przykry; adv. importune.

im-portuösus 3. ubogi w porty, bez portu: litus L.

im-potens, tis, abl. i i e 1) bezsilny, bezwładny, słaby: infans ; 2) nie panujący nad czem z gen. irae; stądi niepanujący nad sobą, nieumiarkowa-ny, gwałtowny, rozpustny, rozpasany; adv. impotenter.

im-potentia, ae, /. (impotens) 1} wlaść. bezsilność, słabość; 2) brak panowania nad sobą, niepowściągliwość, popędliwość, porywczość: astri impo-tentia H nadmierne gorąco.

im-praesentiärum = in praesentia rerum, zob. praesentia.

im-pransus 3. (nie śniadawszy), na czczo EL.

im-precor 1. życzyć, mian. czegoś złego: homini diras i. T przeklinać.

im-pressio, ónis, f. (imprimere) wlaść. wycisk; stąd: 1) wrażenie Ci;

2)    wyrażenie, dobitne wymawianie: vocum Ci; 3) nacisk, napór, napad, najazd.

im-prlmis, lepiej in prïmis, prze-

dewszystkiem, szczególnie, mianowicie.

im-primo 3. pressi, pressum (pre-mere) wycisnąć, wytłoczyć, wyryć: vestigia i., signa in cera i., crater im-pressus signis F z wyciśniętemi (wy-pukłemi) figurami, memoria tabulis impressa Ci; 2) przen. a) napiętnować: imprimitur rei p. dedecus Ci; b) wy-ryć, wywołać wrażenie: visum obiec-tum imprimet in animo speciem Ci; deorum notionem in animis impressit

im-pudens, tis, bezwstydny, bez-

natura Ci; 3) przycisnąć, nacisnąć: impresso genu nitens V; aratrum mu- czelny; adv. impudenter.

im-pudentia, ae, f. (impudens) bez-im-probatio, onis, /. nagana, od- czelność, zuchwalstwo Ci. rzucenie Ci.

ris i. H zaorać.

im-pudicitia, ae (impudicus) nie-im-probitäs, ätis, /. nieuczciwość, czystość, wszeteczność.

niegodziwość.

im-probo 1. zganić, odrzucić, im-probus 3. 1) niepoczciwy, zly,

im pudicus 3. nieczysty, wszetecz-ny, bezwstydny; adi. impudïcë. im-pugno 1. 1) nacierać, napadać; niegodziwy, występny; także żuchwa-    2) preen, występować przeciw komu

ly, bezczelny: scurra i. Ci; 2) nadmier-    1. czemu, targnąć się na co, zbijać:

im-pulsio, onis, /. (impellere) 1)

ny, zbyteczny: labor V; rabies ven- dignitatem, sententiam T. tris i. V nienasycony; adv. improbë.

im-prôcërus 3. niewysmukły, nie- pchnięcie; 2) popęd, pobudka.

pozorny: corpus T.

im-pulsus, us, m. (impellere) 1) im promptus 3. nieporęczny, nie- uderzenie: scutorum Ci; 2) podnieta, zręczny: lingua; Arminio imprompto zachęta; deorum i. Ci zrządzenie.

im-pQnis, e, uzyw. tylko adverb. im-properätus 3. niespieszny, po- rv acc. sing. n. impüne: 1) bezkarnie,

2) bezpiecznie, bez szkody.

im-pfinitäs, ätis, /. (impunis) bezkarność.

im-pulsor, ôris, m. (impellere) po-im-prodictus 3. (por. prodicere) budzający, namawiający, podżegacz, nieodîozony Ci.

T niegotowy, nieochoczy.

wolny.

im-prosper 3. niepomyślny; adv.

improsperë.

im-pünitus 3. 1) bezkarny: cor-

im-püritäs, ätis, f. (impurus) nie-im-prôvïsus 3. nieprzewidziany, czystość, sprosność, zbrodniczość.

im-pürus 3. 1) rvł. nieczysty, bru-

im-prôvidus 3. 1) nieprzewidują-cy, nieprzeczuwający: i. certaminis L; ruptela i.; 2) wyuzdany: mentiendi li-2) nieostrożny, nieuważny, niebaczny; centia i. Ci. adv. imprôvidë.

niespodziany ; jako subst. improvisa, n. niespodziewane wypadki; także we dny: corpus i.; 2) preen, występny, zwrocie (de, ex) improviso CCi niespo- bezecny, sprośny: homo, vox Ci; adv.

impure.

im-putätus 3. (in I i puto 1) nie-

dzianie.

im-prüdens, tis 1. niewiedzący, nieprzeczuwający: haec imprudente obcięty: vineae.

im-puto 1. przypisywać co komu:

Sulla facta sunt Ci; 2) z gen. obi. nie-znający, niedoświadczony, nieświado- exercitui moram belli T; mortem se-my: i. iuris; 3) nieumyślny: si quis    nioribus annis i. 0 odkładać do...;

quem imprudens occiderit Ci; i) nie-    quis mihi plurimum imputet T kto mi

rozumny, nieroztropny; adv. impru- się najbardziej zobowiąże, denter.    Tmus, zób. inferus.

im-prOdentia, ae, /. 1) niewiado-

m°ść, nieznajomość, nieuwaga, nieba- w eloèeniu z imionami * partie. — nie czność; per imprudentiam: nieumyśl- (oznacza brak przymiotu wyrażonego nie; 2) nierozsądek, nieroztropność.

im-pübës, eris i poet, impübis, e, doctus: uczony, nieuczony; wyraz wia-niedojrzały, niedorosły; genae i. 0 nie- ściwy pozostaje zwykle niezmieniony,

czasem doznaje zmiany, jak w innych

in I. (= gr. « privativum, niem. un)

przez wyraz właściwy) np. doctus, in-zarosłe.

imbri; in tanta hominum perfidia Ci; in II. (= gr. iv i et; z e’v;, niem. in)    c) o większej liczbie, do której ktoś Па-

złożeniach, np. sapiens, insapiens i in-    doszło do tego, że; in animo habere:

sipiens, a zawsze inimicus iners, in-    mieć na myśli, zamierzać; in oculis

cestus itp., czasem oddzielone od swe-    esse: stać przed oczyma ; in armis es-

go wyrazu (w tmezie) : inque cruen-    se Ci stać pod bronią ; b) o czasie : w,

tatuś O; co do zmian przed następu-    podczas, przy: hoc in tempore; in

jącemi głoskami por. in II.

A. adwerbialnie jako przybranka;    leży:' między: in hoc numéro fuit Mil-

przed bpm in zwykle się assymiluje    tiades N; 3) odmiennie od jçz. polsk.

w im-, przed 1 w il-, przed r w ir-,    kładzie jęz. lac. in s ace. we zwrotach:

zresztą niezmienione; w polskièm zwy-    in senatum adesse: (przybyć) i być

kle: w, na: incidere, inire; incidere,    obeonym; in potestatem esse, habere,

insequi, często takśe inne przybranki:    retinere: pod władzą; in carcerem as-

za, u, itd. B. jako prepozycya: 1) z acc.    servari (duci et ass.); aliquid in medium

mian. po słowach wyrażających ruch :    relinquere : zostawić nierozstrzygnię-

a) o kierunku : w, do, na : corpus abie-    tern ; in vulgus ignotus N wśród lu-

cit in mare Ci; in Europam exercitum    du, ludowi; niektóre słowa mają po-

traiecit N; terra vergit in septentrio-    dwójną konstrukcyę: in templum l. in

nem C na 1. ku północy; b) o stos.    templo (arma) comportabantur, my

przyjaznym lub nieprzyjemnym: wzglę-    do świątyni; in tenebras Z. in tenebris

dem, ku, wobec, przeciw; c) o czasie:    ее abdere Ci.

in-ac-cessus 3. niedostępny; subst.

na: in posterum; in diem znaczy] л) z dnia na dzień: in d. vivere; ß) co    inaccessa mapalium T niedostępne

dnia, zawsze: in d. rapto vivere L;    mieszkania,

in-acesco 3. acui, wl. kwaśprieć;

Inachus, i, m. flvayoç) L, rzeka

y) na dzień oznaczony: in d. fundurn emere N; 8) na (jeden) dzień: in diem haec tibi inacescant O niech ci przy-adesse L; o czasie również: aż do, do: krość sprawi, in lucern dormire H do białego dnia; in multam noctem pugnare C; d)przy    w Argolidzie, uchodząca obok Argos,

oznaczeniu podziału: na: Gallia divisa    dz. Na jo i bóg tej rzeki, heros oko-

est in partes très C; podobnie przy    licy nadrzecznej, Inach, ojciec Jony;

liczeb. podział: terna milia in singu-    adi. Inachius 3. (’Ivàytoc) Inachowy,

los dies, także in dies: na każdy dzień;    przen grecki: urbés I. V; jako fern.

e) o celu: na, dla: in classem sumptum    do tego także Inachis, idis; jako subst.

facere N, pecuniam in rem militarem    córka Inacha. Io lub z nią utożsamio-

dare Ci; f) o sposobie: w: hostilem in    na Izys; patronym. Inachidës, ae, m.

modum; in haec verba; in earn sen-    Inachida o Epafosie i Perseusie O.

in-ad-c... zob. inacc.

in-ad-s... zob. inass... in-ad-t... zob. inatt...

in-ad-ustus 3. nieprzypalony. in-aedifico 1.1) wybudować, przy-

in-aequabilis, e, niedający się po-

tentiam Ci tej treści; in eas leges L pod tymi warunkami; in ea munera T pod warunkiem dostarczenia tych darów; in plumam V jak pióro; g) adwerbialnie: in vicem: nawzajem; incassum zob. cassus; in Universum: budować: sacellum; 2) zabudować, wogóle; in rem esse: być odpowie- zamurować: portas L. dniem, korzystnem; in barbarum T

in-aequalis, e, 1) nierówny: loca,

w sposób barbarzyński; 2) z abl. na równać, więc nierówny. pytanie: gdzie? a) o przestrzeni: w: in lecticä Cubans Ci; in eo est, ut: portus; i. tonsor H nierówno strzy-

gący; 2) zmienny, niestały: autumni 0; o ludziach-, vixit inaequalis H; adv inaequäliter.

in-äresco 3. ärui, wysychać. Inarimë, ës, /. I., dziś Ischia, wysepka w zatoce neapolitańskiej.

in-assuetus 3. (in-ad-suetus) nie-przyzwyczajóny, niezwyczajny.

in-attenuätus 3. nieosłabiony, nie-zmniejszony.

in-audax, äcis, nieśmiały, trwo-

in-aequälitäs, atis, /. (inaequalis) nierówność.

in-aequo 1. zrównać, wyrównać: fossas Ci zasypać.

in-audio 4. dosłyszeć, posłyszeć, in-audîtus 3. 1) niesłyszany: ma-ribus inaudita sacra; 2) niewysłucha-

in-aestimäbilis, e, ml. nie dający się ocenić, obliczyć: animus multitu- żliwy H. dinis L; stąd: 1) bez wartości {moral.)

Ci; 2) nieoceniony, cenny, nadzwyczajny.

burzyć się H.

in-auguro 1. 1) zasięgnąć wieszczby z lotu ptaków: ad inaugurandum in-amaresco 3. (incoh.; por. amä- templa capere L\ inaugurate [abl. abs.) rus) gorzknieć, brzydnąć.

in-ambitiösus 3. nie znający zabiegów o godności: rura 0.

in-ambulätio, önis, /. (inamnulare) przechadzka.

in-aestuo 1. zawrzeć w czemś, ny: alqm inauditum capere T; 3) niesłychany, nadzwyczajny: novum et iii-amäbilis 2. niemiły,eufemistyce- inauditum genus Ci. nie zamiast »nienawistny« (o podziemiu).

po zasięgnięciu wróżby; 2) poświęcić {zapomocą auguryów) : flaminem L, templum Ci.

In-auro 1. pozłocić; zwykle w PPP. inaurätus 3. pozłocony: columna; ve-stis i. 0 złotem przetykana.

in-auspicatus 3. nie stwierdzony, nie pochwalony wieszczbą; inauspicato {abl. abs.) pomoerium transgressus est L nie zasiągnąwszy wieszczby.

in-ausus 3. to, na co się nie odważono VT.

in-ambulo 1. przechadzać się. in-amoenus 3. nieprzyjemny, smu

tny 0.

in-animalis, e, nieżywotny, in-animatus 3. = następ, in-animus 3. nieżywotny, bez życia, bez duszy CiL.

łn-b... zob. im-b...

in-caeduus 3. (caedere) nierąbany,

in-änis, e, 1) próżny, czczy: do-mus; inania régna V o królestwie cieniów; subst. inane, is, n. próżnia,    nietknięty siekierą,

in-calesco 3. calui {incoh. por. ca-

próżna przestrzeń: lapis per inane

volutus F; także biedny : civitas; o èo-    lëre) zagrzać się, zapalić się, mlaśc.

lądku : czczy, głodny ; 2) przen. a)    i przen.

ifl-calfacio 3. rozgrzać, in-callidus 3. nieroztropny, nie-

czczy, bez treści, marńy: minae, no-nien; b) próżny, chełpliwy: homo i.

et regiae superbiae S\ adv. inäniter.    zręczny, zwykle w litotes: non    i.    Ci

inänitäs, ätis, f. (inanis) czczość,    bardzo zręczny; adv. incallidë.

próżnia, marność, wl. i przen.

in-candesco 3. candui {por. can-in-aratus 3. niezorany, odłogiem dëre) wl. zbieleć; stąd: rozgrzać się leżący V0.    do białości, zapłonąć, zapalić się, roz-

in-canesco 3. canui (canere) zabie-

in-ardësco 3. arsi. 1) zapalić się żarzyć się: ara ignibus O. na czem: vestis humeris Herculis H;

in-canto 1. oczarować, in-cänus 3. siwiejący, siwawy.

2) zapalić się, zapłonąć, rozpłomienić lić się, bieleć, się, wl. i przen. nubes radiis sobs V czerwieni się; araor i. 0.

incassum, sob. cassus. in-castigatus, nieskarcony, nieu-karany H.

in-cautus 3. 1) czynnie: nieostrożny, niebaczny, niedbały; 2) biernie: niestrzeżony, niezabezpieczony ; adv.

incautë.

in-cëdo-3. cessi, cessum, 1) stąpać, kroczyć, iść: magnifiée i.; o wojsku: ruszać, postępować, nacierać: in Romanos acrius i. S; 2) nastąpić, nadejść, powstać: tenebrae incedebant T; nun-tii incedunt T; rumor occultus ince-debat T; 3) ogarnąć, opanować: timor i. C; cura patribus L; vis morbi in eos L; w tem znacz, takèe trans. incessit omnes admiratio viri L; 4) trans, takèe w znaczeniu: wstąpić, wejść: locos maestos T.

in-celebratus 3. niesławiony, nie-wspominany.

incendiärius, ii, m. (incendium) podpalacz T.

incendium, ii, n. (incendere) 1) pożar : incendium conflare ; 2) pochodnia, żagiew: socios incendia poscit F; 3) prsen. a) żar (namiętności) : invidiae i.;

b) zagłada, zniszczenie, klęska: belli civilis i. Ci.    *■

in-cendo 3. cendi, censum (por. candëre) 1) zapalić, podpalić: coniu-rati urbem incendere voluerunt Ci; w pass. zapalić się: locus N; 2) oświecać, dodawać blasku : luna incensa ra-diis solis Ci; sq'uamam incendebat fulgor F łuska lśniła się blaskiem;

3) prsen. zapalać, podniecać, uifosić: odio, libidine ; clamore incendunt caelum F napełniają; 4) powiększać: pu-dor incendit vires F.

incensio, ônis, f. (incendere) zapalenie, pożar Ci.

in-census 3. 1) PPP. od incendere; 2) (in priv. i census od censere) nie-szacowany przez cenzora L.

in-ceptio,Łonis, /. (incipere) rozpoczęcie.

in-ceptum, i, n. (użyte rzecz. n. PPP.

od incipere) wl. rzecz rozpoczęta; stąd: przedsięwzięcie, zamiar.

in-ceptus, üs, m. (incipere) rozpoczęcie, przedsięwzięcie L.

in-cerno 3. crëvi, crëtum, posypać H.

in-certus 3. 1) niepewny, nieokreślony : i. exitus pugnarum Ci ; 2) o osobach: niepewny, wahający się: plebs incerta pendet Ci; incertus animi T w duchu; 3) nierozdzielony, nieuporządkowany: crines 0; jako subst. a) incertum, i, n. niepewność: in incerto esse;

b) incerta, örum, n. zmienne wypadki.

in-cesso 3. cessivi (frequ. do ince-dere) 1) napadać, uderzać, napastować: muros i. F; 2} {słowami) napastować, ganić, obwiniać: uxorem Vi-tellii i. T.

in-cessus, üs, m. (incedere) 1) chód: citus i.; 2) chodzenie, przejście: iu-mentorum inceesu nix dilapsa est L; hostis incessGs claudere T; 3) natarcie, napad: Parthorum i. T; très in-cessüs parare T trzy kolumny do marszu.

in-cesto 1. zhańbić, zbezcześcić, splamić TO.

in-cestus 3. (castus) 1) nieczysty, wszeteczny, sprośny; jako subst. in-cestum, i, n. nieczystość, mian. kazirodztwo; 2) w og. nieczysty, splamiony: manus; 3) niedozwolony: apud eos concessa, quae nobis incesta T. in-cestus, üs, m. kazirodztwo Ci. inchoo, Bob. incoho. in-cido 3. cidi (cadere) 1) wpaść: a) wl. belua in foveam Ci; b) = rzucić się, uderzyć: castris i.; acrius ultimie i. L; c) paść na kogo, wybuchnąć: terror acercitui C; pestilentia in urbem L; d) o rzekach: duo amnes incidunt flumini L; 2) wpaść = natrafić, popaść: in quos de improviso in-cidant Ci, in morbum ; 3) zdarzyć się, trafić się: fatalis quaedam calami tas Ci; 4) przypadać: aetas in ea tempora incidit Ci.

in-cipio 3. cep i, ceptum (capere) rot. pochwycić; stąd zacząć : canere i.; pugnam i.; takee zacząć mowę, przemówić: sic rex incipit S: intrans. zacząć się: ver incipit Ci; incepto opus est S potrzeba początku.

in-citâmentum, i, n. (incitare) pobudka, zachęta, bodziec T.

in-citätio, ônis, f. (incitare) 1) pobudzenie do ruchu: sol fertur tanta

goś.

in-cïdo 3. cîdi, cisum (caedere) 1) naciąć, wyryć, wyrżnąć: tenerae arbores incisae C, incisus pulmo Ci z nacięciem, epigramma incisum in basi Ci, amo-res arboribus i. O, ferro incidit per-petuos dentes O wycina zęby (w pile)t novas faces i. V przygotować; 2) obcinać, obrzynać: vîtes i.; 3) przecinać: linum i. Ci otworzyć list; venas i.; preen, nervös populi R. i. Ci pozbawić sil ; spes incisa L zniweczona ; 4) przerywać: sermonem L.

in-cingo 3. cinxi, cinctum, przepasać, opasać, otoczyć : zona i. O; ur-bem moenibus 0; lauro i. 0 uwieńczyć.

incitatione Ci szybkością ; 2) preen, popęd wewnętrzny: i. animi G.

in-cito 1. 1) pobudzić do szybkiego ruchu, popędzić: currentem inci-tavi Ci; milites ex castris se incitant C spiesznie wychodzą; aestus se incitât C napiera; motus incitatur Ci przyspiesza się; amnis incitatus pluviis L rozszalała; 2) preen, pobudzać, podniecać, poduszczać: animum, studium, usque ad sanguinem incitari odio Ci; non desunt, qui istos in me incitent Ci; PPP. incitatus 3. I) popędzony: equo incitato Ci cwałem; 2) szybki, spieszny: cursus i. C.

in-citus 3. szybko się poruszający, szybki.

in-clämo 1. zawołać; trans, zawołać na kogo.

in-clarësco 3. clärui, wsławić się. in-clemens, tis, surowy, srogi; adv. inciëmenter.

in-clëmentia, ae, f. (inclemens) surowość, srogość, nieludzkość.

in-clïnatio, önis, f. (inclinare) 1) pochylenie, zgięcie; 2) preen, a) zmiana: repentina voluntatum incl. Ci; b) skłonność, życzliwość.

in-clïno 1. (por gr. xXiv<o, poi. nakłaniać) l) nachylać, zginać: genua i.; intr.pass. i reflex, nachylać się, chwiać się, ustępować, cofać się: acies Romana inclinatur, in neutram partem inclinabant acies L; o słońcu popołudn.: sol se inclinavit meridie L, inclinato die Ci; preen, skłaniać się ku czemu, przechylać się na jaką stronę: inclinare se ad Stoicos Ci; sententia sena-tus inclinât ad pacem Ci; 2) skierować, zwrócić: cursum; preen, zwalić, złożyć na kogo: culpam in collegam L; takee zmienić: omnia inclinât fortuna L; H) przechylić, przeważyć, rozstrzygnąć: fraus rem inclinavit L; PPP. inclïnâtus 3. 1) nachylony, skłaniający się (ku zachodowi): dies; 2) upadający : domus i. ; 3) skłonny: mens ad suspiciones i. T\ 4) o głosie : nizki, zniżony.

in-clitus, eob. inclutus. in-cludo 3. clüsi, clüsum (claudere) 1) zamknąć: includuntur in carcerem condemn ati Ci; lucum colles inclusere V otaczały; preen, senatus consultum inclusum in tabulis Ci »na papierze«; inclusae libidines Ci tajemne; 2) zamknąć = zatamować : dolor includit vo-cem Ci; 3) wprawić, wstawić, umieścić w czem : emblemata in scaphiis Ci; tempora fastis H; suras auro V przybrać, hue alieno ex arbore ger-men V zaszczepić; sententiam versi-bus Я przybrać.

in-clüsio, ônis, f. (includere) zamknięcie Ci.

in-clutus, późniejsze in-clitus 3. (clutus PPP. od clueo, por. xXuxöj) sławny, słynny, głośny.

in-c6gito 1. wymyśleń coś na ko-

in-cognitus 3. 1} niepoznany, nie-

in-comptus 3. (comere) właść. о znany, niespostrzeżony: insulae i.; 2) włosie: nieuczesany; stąd: zaniedba-niezbadany : res i. ; 3) nierozpoznany : ny, nieozdobny : signa, oratio ; prosty, incognita veniere L.

in-coho, takèe in-choo 1. zaczynać: templum, perfecta anteponuntur incohatis Ci nad nieskończone, niedo- składny H. skonaïe, aras i. F zacząć ofiarę; takèe zaczynać mówić, opisywać: mihi nu-per incohasti de oratoribus Ci.

incola, ae, m. rzadko f. (incolere)

niewykwintny: apparatus T.

in-conce&sus 3. niedozwolony, in-concinnus 3. niezgrabny, nie-

in-concussus 3. niewstrząśnięty ; preen, fratres i. certami nibus T nie-rozdwojeni, pax i. T nienaruszony, in-conditus 3. nieuporządkowany, mieszkaniec, ceasem w przeciwstawię- nieporządny, zamieszany : acies, liber-niu do civis: id signum cives atque    tas i. L nie uznająca praw; podobnie

incolae colere solebant Ci i wogóle    o stylu: carmina i. L nie trzymające

się prawideł sztuki, niezgrabne ; adv.

incondite.

mieszkańcy.

in-consideratus 3. nieostrożny,

in-colo 3. colui, cultum 1) intr. mieszkać; 2) tr. zamieszkiwać,

in-columis, e, nietknięty, nienaru- niebaczny; adv. inconsiderate.

szony, cały, w dobrym stanie, zdrowiu: incolumi Agrippina T dopóki żyła.

in-consoläbilis, e, niepocieszony, in-constans, tis, niestały, zmienny, chwiejny, niekonsekwentny Ci; adv.

in-columitas, atis, /. (incolumis) inconstanter.

całość, bezpieczeństwo, dobry stan.

in-consultus 3. 1) niepytany o radę: inconsulto senatu L; 2) który nie in-commendätus 3. włość, niepo- otrzymał rady: inconsulti abeunt F; lecony: tellus i. O wystawiony (na 3) niebaczny, nierozważny Ci; adv. wiatry).

in-commoditäs, atis, f. (incommo-

dus) niedogodność, niewygoda.

in-commodo 1. (incommodus) zawadzać, przeszkadzać Ci.

in-commodus 3. niedogodny, przykry, dokuczliwy, nie w porę (np. przychodzącyJ; o osobach: nieprzyjazny, przykry; jako subst. incommodum, i, n. 1) niedogodność; 2) szkoda, strata, klęska, przykrość: amicorum peri-cuła aut incommoda Ci; adv. incommode.

in-constantia, ae, /. (inconstans) in-comitätus 3. bez towarzystwa, niestałość, zmienność, chwiejność. bez orszaku; virtus incomitata bonis

0 której nie towarzyszą.

inconsuite.

in-consumptus 3. niezniszezony, niezużyty.

in-contäminätus 3. niepokalany, czysty L.

in-contentus 3. nienastrojony (o lutni) Ci.

in-continens, tis, niepowściągliwy, chciwy: manus; adv. incontinente!*.

in-continentia, ae, f. (incontinens) niepowściągliwość Ci.

in-correctus 3. niepoprawiony 0. in-corruptus 3. 1) niezepsuty, nie-

in-coquo 3. coxi, coctum, warzyć w czem : radices Baccho i. F (w wi-in-commutabilis, e, nieodmienny, nie); preen, farbować: vellera incocta in-compertus 3. niezbadany, nie- rubores V. docieczony, nieznany L.

in-compositus 3. nieuporządkowany, nieuszykowany, nieporządny, skażony, czysty: i. sanguis, i. virgo, niezgrabny: agmen, versus, motus;    templum pro incorrupto restituere L

jakby nietkniętą; 2) prawdziwy, szcze-

adv. incompositë.

ry: monumentum, iudicium; 3) o osobach: nieprzekupny, nieposzlakowany; adv. incorruptë.

in-crëbrësco 3. crëbrui i in-crë-bëSCO 3. crëbui, wlaść. stać się częstym; stąd: wzmagać się, wzrastać, powiększać się, rozszerzać się: con-suetudo, sermo; proverbio increbuit L weszło w przysłowie.

in-crëdibilis, e, nie do uwierzenia, nadzwyczajny, niesłychany; adv. in-crëdibiliter.

in-crëdulus 3. niedowierzający, niewierzący H.

in-crëm en tum, i (increscere) wzrost, przyrost, przybytek : dentes, incremen-ta populi O zaród; podobnie: magni Iovis incrementum V potomek.

in-crepito 1. (frequ. do increpare) łajać, strofować: pertinaciam praeto-ris L, tura Bitiae dedit (poculum) incre-pitans V zachęcając.

in-crepo 1. perf. i sup. pierwotnie increpui, increpitum, później. avi, atura 1 )intr. zachrzęścić, zaszeleścić, szczęknąć: Mavors clipeo i., arma i., Umber malis i. V zgrzyta, i. suspicio tumul-tus Ci obiło się o uszy ; 2) trans, uderzyć z szelestem, wydobyć dźwięk: digitis lyram O, manus incr. O klaskać, corvorum increpuit exercitus V przeleciał z szumem; 3) głośno, wołać, krzyczeć, mian. łajać, ganić: increpor a cunctis O.

in-crësco 3. crëvi 1) naróść: squamae cuti i. О; 2) wzrastać, wzmagać się wlaść. i przen.

in-crëtus 3. zob. incerno. in-cruentätus 3. fu Owid. w tmesis) nieskrwawiony.

in-cruentus 3. niekrwawy, wolny od przelewu krwi L.

in-crusto 1. (crusta) powlec: sin-cerum vas i. H zabrudzić.

in-cubo 1. cubui, itum, rzadko cu-hävi, ätum 1) leżeć na czem: i. pul-vino, in fano incubare Ci spać, celem otrzymania wieszczych snów; 2) wysiadywać (o ptakach): nidis i. O; 3) leżeć na pieniądzach, strzedz : pecuniae spe iam atque animo incubabat Ci.

in-culco 1. (calcare) wlaść. na-deptać; stąd: U wbić, wpoić, wyryć (w pamięci): imagines animis i. Ci; 2) wtrącić: Graeca verba i, Ci.

in-culpätus 3. wolny od winy, nienaganny, nieposzlakowany O.

in-cultus 3. 1) nieuprawny: ager; 2) zaniedbany, nieozdobny, prosty, dziki: via, versus: lichy, vita rustica

i., homines intonsi et inculti L; 3) niewykształcony, nieokrzesany: ingenium, mores; adv. inculte.

in-cultus, üs, m. zaniedbanie, in-cumbo 3. cubui, cubitum 1) położyć się, oprzeć się na czem: toro, olivae V, silex ad amnem i. V zwisa, grozi upadkiem; podobnie: laurus in-cumbens arae V; 2) rzucić się na co: in gladium Ci, in hostem L, invidia mihi j. T przygniata mię; 3) przyłożyć się do czego, oddać się czemu, zajmować się czemś: inc. remis LV szybko wiosłować, inc. fato V przyspieszyć; zwykle ad lub in aliquid: ad rem p. conservandam i. Ci ; 4) zwrócić się, przychylić się do czego: ad virum bonum Ci, eodem incumbunt municipia Ci.

in-cünäbula, örum, n. wlaść. powijaki; stąd: 1) kolebka, dzieciństwo: ab incunabulis odio imbütus L; także miejsce urodzenia: Iovis i. Creta O; 2) przen. początek: i. doctrinae Ci. in-cOratus 3. nieuleczony. in-curia, ae, f. (por. cura) niesta-ranność, niedbalstwo, zaniedbanie.

in-cüriösus 3. (incuria) 1) niestaranny, niedbający, niedbały, lekkomyślny: filius iuventä i. L\ 2) zaniedbany: i. finis T; adv. incûriôsë.

in-curro 3. curri (rzadko cucurri) cursum 1) wbiedz, wpaść na co: in columnam i. Ci uderzyć głową o...; stąd: agri in Campanum publicum in-currebant Ci wbiegały, tj. stykały się;

żony.

2) wpaść, uderzyć: alcui i in alqm: Romanis lub in Romanos; także stówami: napaść: in alterius famam i. Ci; 3) wpaść przypadkiem: in eum non invasisse (umyślnie), sed incucur-risse videor Ci, casus in sapientem incurrit Ci ; ea in oculos incurrunt Ci wpada; 4) popaść, ściągnąć na siebie: in fraudem, in odia Ci.

in-cursio, önis,/■.. (incurrere) 1) napływ: atomorum; 2) napad, najazd.

in-curso 1. (frequ. do incurrere) 1) (często) wbiegać, wpadać na co: delphines ramis i. O, Cyclops rupibus i. O; -2) (często) napadać, najeżdżać: agros Romanorum i. L, agmen in-cursatum L niepokojony.

irt-cursus, üs (incurrere) 1) naparcie: aquarum 0; 2) natarcie, napad. in-curvo i. zakrzywiać, zaginać. in-curvus 3. zakrzywiony, krzywy : aratrum ; pochylony : statua senilis Ci.

incus, fldis, f. (incudere) kowadło, in-cüso 1. (incusso frequ. do in-cutere ?) zarzucać, oskarżać, obwiniać: alqm ob rem, później także al-cuius rei; również z acc. c. inf. i z quod.

in-cussus, üs, m. (incutere) uderzenie: armorum T.

in-custôdïtus 3. niestrzeżony: ovile

i., amor i. T nieprzestrzegany.

in-cüsus 3. (PPP. od incudere) wykuty, obrobiony : lapis V.

in-cutio 3. cussi, cussum (quatere) 1) uderzyć o co: i. scipionem in caput L; 2) rzucać: tela; 3) przen. rzucać, wzniecać, spowodować: formidi-nem, incute vim ventis V daj.

indägätio, ônis, f. (indagare) badanie, śledzenie.

indägätrix, icis, f. (do indagator) badająca, śledząca: virtutis i. Ci.

indägo, inis, /. (indagare) osaczenie (w kniei), otoczenie, rozstawienie sieci: indagine saltus cingere V obie-żą, obławą, velut indagine Samnites agere L jakby w sieci.

indägo 1. (indu — in i agere) wlaść. osaczyć i wyśledzić; stąd: wyśledzić, zbadać: iudicia i. Ci.

in-de (elośone z im, por. illim, istim, od tematu zaimka is i z de) 1) o miejscu: stąd, stamtąd; przen. z tego, stąd: inde nives fiunt 0, inde cognomen factum L; 2) o czasie: а) odtąd, od: tibi inde praescribo C, inde a principio Ci; b) następnie: inde ora solvit 0.

in-dëbitus 3. nienależny, niezasłu

in-dëclînâtus 3. niezmienny, stały, in-decoris, e (decus) nieprzystojny, szpetny, nieprzyzwoity : genus non i.: przyzwoity.

in-decoro 1. hańbić.

in-decorus 3. 1) nieozdobny, n.ie-piękny, brzydki: forma i.; 2) nieza-szezytny, niechlubny: genus non i. T; adv. indecôrë.

in-dëfensus 3. nieobroniony, bez obrony Ci.

in-dëfessus 3. niezmęczony, nie-znużony, niezmordowany, in-dëflëtus 3. nieopłakany. in-dëiectus 3. nieobalony: domus O. in-dëlëbilis, e, niezatarty, niegi-nący, wieczny.

in-dëlîbâtus, nietknięty, nienaruszony O.

in-demnatus 3. (damnatus) nieska-zany, niezasądzony.

in-demnis, e (damnum) bez szkody, in-dëplorâtus 3. nieopłakany O. in-deprensus 3. niedostrzeżony, niepojęty: error V.

in-dësertus 3. nieopuszczony. in-dëstrictus 3. nietknięty, nieza-draśnięty.

in-dëvïtâtus 3. nieunikniony, index, icis (por. indicare) 1) donosiciel, szpieg ; 2) o nieèyw.: wskazówka, znak, cecha, znamię: auctoris anulus

index 0, digitus index H palec wskazujący; 3) tytuł, napis: i. orationis, tabula cum indice; legis index Ci treść; silex, qui dicitur index O kamień probierczy.

Indi, sob. Indus.

India, sob. Indus.

Indicus, sob. Indus, in-dïcens, tis. niemówiący: indi-cente me L bez mojego rozkazu.

indicium, ii, n. (indicare) doniesienie, oznajmienie; mian. zeznanie w sądzie: i. profiteri, si tibi indicium postulas dari Ci pozwolenie na donosy; taksę nagroda za donos: partem indicii accipere Ci; 2) znak, znamię, cecha, wskazówka, dowód: i. sceleris, virtu tis, veneni Ci.

indico 1. (index) 1) donieść, wskazać, wyjawić, wydać: ut, quae sciret, indicaret Ci; postulat, ut sibi fundus indicetur Ci aby mu podano cenę...

in-dlco 3. dixi, dictum 1) zapowiedzieć, oznajmiać, ogłaszać, obwieszczać: funus, cómitia; 2) wypowiedzieć {wojnę): bellum i.; 3) wezwać dokąd, kazać się stawić: exercitum Aquileiam i. L; 4) wyznaczyć, nałożyć (podatki): gentibus indicia tributa LT.

in-dictus 3. (in priv. dictus) niepo-wiedziany: carminibus i. V nieopie-wany; 2) bez przesłuchania, bez o-brony: indicta causa Ci.

indi-dem [sam. inde-dem) również stąd, stamtąd, również z...: indidem Thebis N.

in-differens, tis (—gr. «Stâoopov) obojętny (ani sly, ani dobry).

indi-gena, ae, f. (sam. in-gena = gr. èyYEvrjg) krajowy, swojski: bos i.; jako subst. krajowiec, rodowity.

indigentia, ae, /. (indigens) 1) potrzeba; 2) zachłanność Ci.

ind-igeo 2. igui (indu = in-f-egere)

1) potrzebować; s gen. i abl.: celeri-tatis, consilii; a) indigens, tis, potrzebujący, ubogi; 2) nie mieć, być pozbawionym: armorum, pecuriiä N auri i.: pragnąć.

indigës, élis, ubóstwiony (indige-tes sunt dii ex hominibus facti Ser-vins).

in-dïgestus 3. nieuporządkowany, in-dlgnäbundus 3. (por. indignari) gniewny, gniewnie przemawiający i.

indignatio, ónis, /. (indignari) o-burzenie, niechęć: publicae indignatio-nes L objawy oburzenia, niechęci.

in-dïgnitâs, ätis, /. (indignus) 1) niegodność, nikczemność: indignitate servos vicit Ci; 2) niegodziwość,-niegodziwe postępowanie, nikczemność: indignitates perferre C; 3) oburzenie: primum miseratio, deinde i. L.

in-dïgnor 1. (indignus) uważać za niegodne, niegodziwe, oburzać się, być niechętnym: casum amici i. F, vestis leçto non indignanda 0 na którą nie powinnno się gniewać; PPr. indi-gnans, tis, oburzony, gniewmy, niechętny: verba i. 0.

in-dïgnus 3. 1) niegodny, niewart, niezasługujący na coś; s abl., taksę s sd. (rosgl.) skutk. lub inf.: beneficio i.; 2) niewłaściwy, nieprzystojny, nieodpowiedni : non indignum videtur memorare S; adv. indigne: indigne pati, ferre; oburzać się, być niezadowolonym s acc. c. inf. lub quod.

indigue 3. (por. indigere) potrzebujący VT.

in-dlligens, niestaranny, niedbały; adv. indlligenter.

in-dlligentia, ae, f. (indiligens) niedbalstwo: indiligentiä veri gaudia mis-cebant T nie troszcząc się.

ind-ipiscor 3. eptus sum (apisci): dosięgnąć, doścignąć L.

in-dlreptus 3. niezrabowany. in-discretus 3. 1) nierozdzielony, zmieszany; voces i.; 2) nie różniący się, bez różnicy: indiscreti ineunt lo-. cos T, indiscretum est T nie ma róż-nicy; 3) nie dający się odróżnić: proles i. suis V od swoich.

in-disertus 8. niewymowny Ci. in-dispositus 3. nieuporządkowany, w nieładzie T.

in-dissolübilis, właść. nie dający się rozwiązać, niezniszczalny, nie ulegający zniszczeniu.

in-distinctus 3. niewyraźny, niejasny: defensio T.

in-dïviduus 3. (dividere) niepodzielny: atomi id est corpora indivi-dua Ci; stąd jako subst.: individuum, i n. (atom); 2) nierozdzielny od kogo T.

in-do 3. didi, ditum (dare) 1) włożyć, wsadzić, wprowadzić: vinclo cer-vicem T, inditus lecticae T, novos ri-tus i. T wprowadzać; 2) wzbudzić, wzniecić: pavorem suis T; 3) nałożyć, nadać: vincla alcui i., cognomen fami-liae i., alcui custodes T przydać.

in-docilis, e 1) niepojętny, nieu-miejący: i. pauperiem pati H; 2) trudny do pojęcia: disciplina Ci; 3) nie-uczony, prosty: avis indocili gutture 0, numerus i. 0 rytmy nieuczone, proste.

in-doctus 3. nieuczony, niewykształcony, niewyćwiczony: canit in-docturn H bez szkoły, po prostu; i. iuga ferre H nieumiejący; adv. in-

doctê.

indolentia, ae, /. nieczułość. ind-olës, is (indu = in i olere, por. suboles) 1) własność przyrodzona: semina ad servandam indolem valent L; 2) zdolność, talent, skłonność.

in-dOlësco 3. dolui (incoh. do do-lere) uczuwać ból, boleć, smucić się; absol., z abl. przyczyny, acc. c. inf. lub zd, z quod.

(in-dolöria, ae, /. = indolentia, gdzie zob.).

in-domitus 3. 1) nieokiełzany, nieposkromiony, dziki: i. pastores C; 2) preen, nieposkromiony, wyuzdany: licentia, cupiditâtesj- 3) niezwyciężony: mors H. dextra 0.

in-dormio Ł spać na czem, przy czem: i. saccis H; preen. tantae causae Ci zasypiać sprawę, huic tempo-ri Ci zaniedbać.

in-dötätus 3. niewyposażony: so-ror H, corpora i. 0 bez darów grobowych.

in-dubitätus 3. adv. б, nie budzący wątpliwości, niewątpliwy.

in-dubito 1. wątpić o czemś: viribus V.

in-dubius 3. niewątpliwy L. indficiae, zob. indutiae. in düco 3. duxi, ductum 1) wprowadzić: hostes in curiam Ci, novum morem Ci; także, wprowadzić, wciągnąć w rachunek: hic ager vobis in-ducetur Ci; prsen. a) wprowadzić do domu jako żonę, pojąć za żonę: Lol-liam i. T; b) wprowadzić na scenę, przedstawić: iuvenes armatos i. L, gravera personam Ci; c) prowadzić (wojsko jako wódę): exercitum in Macedo-niam i. i; d) (in) animum inducere: (wprowadzić do umysłu), postanowić z obj, e inf., s ed. zam., po neg. e quin, także e acc. c. inf.: in animum indu-cit rem ita factam esse L przekonywa się; 2) nakłonić, pobudzić: ad mi-sericordiam Ci; także uwieść, omamić: cupiditate; 3) powlec, pokryć: scuta pellibus, victima inducta cornibus au-rum O z rogami pozłacanymi, laurus inducta capillis 0 wieńcząey, novum tectorium i. Ci założyć; mian. o ubraniu: wdziać, przybrać się, odziać ; także to, co napisane na tabliczce woskowej, powlec woskiem, a więc zmazać, skreślić: nomina i. Ci; stąd wogóle: znieść, skasować: eas locationes i. L.

in-ductio, onis, f. (inducere) 1) wprowadzenie, sprowadzenie: aqua-rum i.; 2) wprowadzenie, przedstawienie na scenie; 3) nakłonienie: erroris

i., tantum inductio animi valet Ci Skłonność.

in-ductus, üs (inducere) m. tylko

BIBLIOTEKA I WOJCIECHA FYKOSZAJ

tv аЫnamowa: huius inductu Ci za Sind, główna rzeka Pendżabu; 2) rzeka w Karyi. Jako adi. Indus 3. indyjski: dentes O kość słoniowa — Indum ebur V.

sprawą.

indulgehs, sob. indulgeo. indulgentia, ae, f. (indulgens) pobłażliwość, łagodność, dobroć Ci.

Indus, i, m. 1) Ind, Hindus, mie-

indulgeo 2. ulsi (ultum) 1) pobła- szkaniec Hindostanu: avertis Roma-żać, być powolnym: civitati Haeduo-    nis arcibus Indum V; 2) poet. Etyop:

rum i. C; 2) dogadzać sobie, pozwolić    Nilus devexus ab Indis V; 3) Arab:

India, ae, /. Indye, kraj między rzekami Indem i Gangesem. Adi. In-dicus 3. indyjski: ebur H.

industria, ae, /. (industrius) pilność, pracowitość, skrzętność, usilność, staranie: ab industria plebem ad de-sidiam avocare Ci, industriam in re

sobie na co, oddać się czemu: vino, turifer Indus O. aviditati; taksę troszczyć się o co: va-letudini i. Ci; 3) później trans.: pozwolić na co, ofiarować: alicui san-guinem suum L; PPr. indulgens, tis, pobłażliwy, łagodny, łaskawy; adv. indulgenter.

industrius 3. adv. industrie (indu-

induo 3. ui, ütum [por. exuo) 1) wdziać, odziać, włożyć (alicui) aliquid ponere Ci dokładać starania; industria, lub (alqm) alquä re: tunicam Herculi de industria Ci, ex industria L z umy-

i., indutus muliebri veste Ci odziany, słu, umyślnie, anulum i. CiO włożyć na palec, scalas iuduerat 0 wziął na barki: 2) wziąć struere — in-struere) pilny, pracowity, na się, przybrać: dii induti specie hu- skrzętny, czynny, zapobiegliwy: ho-mana Ci, arbor induit se in florem V mines ind. Ci.

indutiae, ärum, f. (indu[ = in]itiae

Indutiomarus, i, m. książę Trewi-rów, zabity przez Labiena C.

indutus, us, m. (induere) zwykle tylko w dat. indutui, odzienie, odzież: ea, quam indutui gerebat, vestis T. in-edia, ae, f. (edere) »nie jedze-

diae S.

in editus 3. niewydany: in. cura iuvenum 0 pisma, utwory młodzień-

stroić się, cratera corona i. V uwieńczyć, alicuius personam i.: grać czy- [=ire]) wl. ugoda, umowa, zawiesze-ją rolę (właść. wziąć na się maskę): nie broni, rozejm: per indutias SL philosophi personam i. Ci; podobnie: w czasie rozejmu, indutias facere Ci proditorem i. T; stąd wog. przybrać: zawrzeć, cognomen; munia ducis T objąć; ho-stilia adversus eum T wystąpić nie-przyjaźnie; 3) zanurzyć się, popaść w co, zawikłać się: venti se in nu-bem induunt Ci, se in laqueos i. Ot, non se purgavit, sed induit Ci, se mu-croni i. V (nadziać się) przebić się, nie«, głód, post: corpus patiens ine-rzucić się na...

in-dürësco 3. dürui (por. durus)

in-elegans, tis, adv. ineleganter,

niesmaczny: historia non inëleganter

1) twardnieć, tężeć: saxo oculorum humor i. O w kamień; 2) zahartować cze niewydane. się: corpus usu 0: milites induruerant pro Vitellio T uparcie trwali przy V. niewytworny, niepiękny, niedelikatny,

in-ëluctabilis, e, ten, który się

in-duro 1. (dürus) 1) czynić twardym, nadawać twardość: nives i. 0; scripta Ci wytwornym stylem, hostium timor induratus est resisten-do L przez opór nieprzyjaciel pozbył nie da pokonać w zapasach, niepoko-się bojaźni.    nalny; prsen. fatum, tempus V nieda-

26

Indus, i, w. flvodç) 1) Indus, dziś jący się odwrócić, nieunikniony.

Słownik.

in-ënarrâbilis, e (ënarrâre) nieda-jący się opowiedzieć, opisać, niewymowny, niewysłowiony, straszny: labor L.

in-ëmorior, mori, umierać: muta-lae dapis inemori spectaculo (dat.) H na widok...

in-emptus 3. niekupiony: clapes inemptas adparat H z własnej spiżarni, corpus inemptum reddite O bez okupu, inemptus consulatus T niekupiony.

in enödäbilis, e (enödäre) nicda-jący się rozwikłać, rozwiązać; prsen. nierozwikłany: suscipit res duas ine-nodabiles Ci.

in-eo, ire, ii (rzadko Ivi), i tura, 1)-intr. ml. wchodzić, zaczynać się: in urbem L, ut ovans iniret T. decus hoc aevi te consule inibit V, vere ineunte Ci z początkiem wiosny, ab ineunte adulescentia, aetate Ci od pierwszej młodości, inita aestate, hienie C; 2) tr. a) wchodzić: domum Ci ; (pass.) Hispa-nia prima Romanis inita L, convivia non inibat Ci nie brał udziału, som-num i. F zasnąć, rationem Ci obliczyć, consilium Ci powziąć plan, caper init pecudes 0 zapładnia, vacca inita L odstanowiona; b) prsen. rozpocząć, objąć (urzędowanie): consulatum CiL, munus F, decus aevi F złoty wiek, suffragia i. CiL przystąpić do... głosowania: c) {układ, prs y mierze) zawrzeć: societatem i. Ci, Veneris foe-dus i. F nawiązać stosunek miłosny, nexurn i. L zobowiązać się, gratiam i. Ci zaskarbić wdzięczność.

ineptia, ae, /. (ineptus) niestosowność, niedorzeczność, głupota: video (>go tuam ineptiam; pl. niedorzeczności, brednie, fraszki: suis ineptiis plaudere T przyklaskiwać własnym błazeństwom, ineptiae aniles Ci babskie powiastki.

in-eptus 3. adv. inepte (aptus) a) nieprzydatny: quidquid charlis amici-tur ineptis H co się zawija w papier

niepotrzebny; b) niestosowny, niedorzeczny, niesmaczny, nieprzyzwoity, plaski, głupi: risus, ioea inepta Ci, fa-bulae Ci, Heracłides homo ineptus et loquax Ci, quis fautor tam inepte est H tak głupio.

in-ermis, e i in-ermus B. (arma) bez broni, bezbronny, nieuzbrojony, z wojska ogołocony: inermem tribu-num gladiis adoriuntur Ci, civitatem servavi inermis Ci bez użycia broni; prsen. carmen inenne 0 nieszkodliwy, in philosophiae altera parte inermis Ci nieobeznany.

in-errans, tis, niebłąkający się: stellae errantes et inerrantes Ci planety i gwiazdy stałe.

in-ers, ertis (in i ars) a) niezręczny, niezgrabny, niezdarny: qui his artibus carebant, inertes nominaban-tur Ci, versus if; b) leniwy, gnuśny, nieczynny, opieszały: in. seneetus Ci, aqua O woda stojąca, terra Ii nieruchoma, glebae F nieurodzajna, horae H — tempus O leniwie wlokący się. querela L próżna, interrogatio Ci zbędne, caro iners H niesmaczne: c) tchórzliwy, nieśmiały, bez odwagi: iners atque imbellis L; d) osłabiający, usypiający, wprawiający w odrętwie-nie: frigus O, bruma H.

inertia, ae, f. (iners) a) niezręczność, niezdarność. niezgrabność, niezdatność: animi spectantur, quomodo adfecti sint virtutibus vitiis, artibus inertiis Ci: b) gnuśność, opieszałość, lenistwo, niechęć do pracy: inertia la-boris Ci, mollis inertia H.

in ërudîtus 3. niewykształcony, nieokrzesany, prostak, gbur: non tam insolens, quam hier. Ci, ineruditum respondere Ci' po prostacku.

in-esco 1. (esca, przynęta) wabić, nęcić: valut inescata temeritas consu-lis L.

in-ëvîtàbilis, e, nieunikniony: ful-men O. crimen T którego nie można uniknąć.

in-excïtus 3. niebędący w ruchu, nioporuszony, spokojny: ardet Auso-nia antea inexcita F.

in-expletus 3. (explere) nienapeł-niony, nienasycony: inexpletus lacri-mans F nieustannie, lumine inexpleto

in-explicäbilis, e, niedający się rozwikłać, rozwiązać; przen. res Ci niewyjaśniona, trudna do rozwiązania, via L nieprzebyta, i. bellum T bez końca, facilitas i. L bezskuteczna, daremna.

in-excüsabilis, e, nie wymagają- spectare O. cy usprawiedliwienia: tempus O, in-excusabilis absis H bez usprawiedliwiania się.

in-exencitätus 3. niewprawny, nie-wprawiony, niewyćwiczony : rudis et inexercitatus miles Ci, in. Helvidii sa-

in-explörätus 3. (explorare) nie-in-exhaustus 3. (exhaurire) nie- wytropiony, niewyśledzony, niezba-wyczerpany: inexhausta metalla F, dany: vada L nieznane, inexplorato pubertas T nieosłabiona, niewycień- profectus in insidias praecipitatus est czona, in. aviditas legendi Ci niestru- L nie zasięgnąwszy języka, nie wędzona.    sławszy wywiadów.

in-exoräbilis, e (exorare) nieubla- in-expugnäbilis, e (expugnaro) nie gany: iudex Ci, i. in ceteros Ci, ad- do zajęcia, nie do zdobycia, niezdo-versus te inex. L; (z dat.) inexorabilis byty: urbs, arx L, przen. [o osobach) delictis T wobec...; przen. disciplina T niezwyciężony: beatus... inexp. Ci, surowa, odium O nieubłagany.

in - expedïtus 3. niewywikłany, ciężki, trudny: inexpeditior pugna L. przebycia.

in-experrectus 3. (expergisci) nie in-exspectätus 3. (exspectare) niedający się zbudzić, niezbudzony: ia- oczekiwany, niespodziewany: hostis O,

vis Ci.

pientia T.

pectus amori O niedostępny, gramen O niewypleniona, via L trudna do

cebat in. Aphydnas O.

in-expertus 3. a) niedoświadczony, in-exsuperabilis, e (superare) nie nieobeznany z czem, niedoświadczony do przebycia, nie do przejścia, nie-w czem: dulcis inexpertis cultura po-    przebyty: Alpes, paludes Ц; przen. vis

tentis amici H; (z gen.) lasciviae inex-    fati L niezmożona, inexsuperabilibus

peiti T; ad contumeliam inexp. ani-    vim afterre L chcieć dokonać rzeczy

mus L, bonis inexpertus et insuetus    niemożliwych.

in-extricabilis, e (extricare) nie-

exercitus L. (dat. »bonis« zawisły od in-extinctus 3. (cxtinguere) nicui-»insuetus«) ; b) niepróbowanj, bez pró- gaszony, niewygasły: ignis O, przen. by: ne quid inexpertum relinquat V; fames O nienasycony, niezaspokojo-

c) niewypróbowany: legiones bello in- ny, nomen O nieśmiertelne, expertae T, i. puppis O, fides L.

in-expiabilis, e, a) nie dający się    rozwikłany, niedający się rozwikłać,

odpokutować, przebłagać: religio Ci;    nierozwiązalny, zawiły: i. error do-

b) nieodpuszczony, nieprzebaczóny:    mus V — labirynt,

scelus Ci, poena Ci; c) nieubłagany, in-fabre, nie po mistrzowsku, nie-zawzięty, uparty: si se mihi inexpia- zręcznie, niezgrabnie: vasa non infa-bilein praeberet Ci; przen. in. bellum bre facta L, sculptum infabre H.

in-fabricatus 3. nieobrobiony: ro-in-explëbilis, e (explere) nienasy-    bora F.

cony, nieugaszony: inexplebilis cupi-

ditas Ci, i. libido CiT, (z gen. obi.) vir    niedelikatny, niegrzeczny,    szorstki,

inexplebilis laudis L zawsze chciwy.    niezgrabny: eques    Romanuś Ci,    ho-

C», odium L.

in-facetus i in-ficetus 3. (facetus)

mo non inf. Ci dowcipny, menda-cium Ci.

in-facundus 3. (facundus) niewymowny: vir L, infacundus adversus eloquentiam collegae L w porównaniu do...

infamia, ae, /. (infamis) niesława, zIdl sława, hańba, sromota: quos in-famiae suae neque taedeat neque pu-deat Ci; (gen. subi.) infamia Verris Ci; {gen. expi.) superbiae crudelitatisque infamiam inurere Ci, Cacus... infamia silvae 0 zakała.

in-famis, e (fama) zniesławiony, okryty hańbą, bez czci: filium habe-bat infamem N, mulier infamis Ci, domus Ci, ea apud nos infamia ha-bentur N uchodzi za hańbę, infame carmen 0 pieśń czarodziejska; osławiony, znany z czegoś: homines vi-tiis atque omni dedecore infames Ci, Alpes frigoribus infames L, infamis pestilentiä L, scopuli H, infamis per flagi ti a T.

in-fàmo 1. (fama) a) zniesławić, zbezcześcić: Alcibiades infamatus a plerisque N, infamata dea 0 osławiona bogini, t. j. Circe; b) podać w podejrzenie, czernić: aliquem secretis criminationibus infamare T.

in-fandus 3. fpor. ne-fandus) a) niewypowiedziany, niewysłowiony, o-kropny, straszny: infandum iubes re-gina renovare dolorem F, infandum fallere amorem V, (acc. pl. n.) infan-da furens V, navibus (infandum!) amis-sis F, subst. omnia infanda facere et pati L zbrodnie; b) szkaradny, ohydny, podły, obrzydły: eius corpus im-purum-et infandum Ci, infandum caput (= homo) F, infandi Cyclopes F, infandum contra omnia bellum F.

in-fans, tis (fan) a) niemówiący, niemy: scribit Herodotus Croesi filium, cum infans esset, locutum Ci; b) (о dzieciach) jeszcze niemówiący, niemowlęcy, dziecięcy, bardzo młody: infanti vagiat ore puer O, infantes pueri

Ci, infanti pupillae fortunas ademit Ci, defuncta infante T (obras.), inlans pudor H skromność; c) nie posiadający wymowy, niewymowny: homines diserti... et infantes Ci.

infantia, ae (infans) niemota, brak wymowy, niebieglość w wymowie: accusatorum incredibilis infantia Ci; dzieciństwo, lata dziecięce: prima ab infantia educatus in domo regnatrice T.

in-fatuo 1. (fatuus) zwodzić, omamić, łudzić: hominem stupidum magis etiam infatuat mercede publica Ci.

in-faustus 3. (faustus) nieszczęśliwy, nieprzynoszący szczęścia: omen, nomen, auspicium F, infausta dies, amicitia T, infàustas exurite puppes F; nieszczęśliwy, nie mający szczęścia: socors domi, belli(s) infaustus T.

infector, óris, m. (inficere) farbiarz Ci.

in-fectus 3. (factus) a) niewykonany, nieuczyniony, niezrobiony, niedokończony: facta atque infecta ca-nere V »rzeczy prawdziwe i zmyślone«, factum infectum reddere H u-ważać za niebyłe, omnia sint pro in-fecto L niech uchodzi za niebyłe, dis-cessit infectis rebus N nie dokonawszy nic, nic nie wskórawszy = infecta re С = infecto negotio S, infecta pace L nie doprowadziwszy do skutku, infecto bello L nieukończywszy ; infec-taque pensa reponunt O niegotowe, infecta sacra relmquunt O nieukoń-czone; b) nieobrobiony, surowy: au-rum F, argentum L, corium, pellis;

c) niewykonalny, trudny do zrobienia: rex nihil infectum Metello cre-dens S.

infëcunditas, tatis, /. (infecundus) niepłodność, nieurodzajność : terra-rum T.

in-fëcundus 3. nieżyzny, niepłodny, nieurodzajny: (arbusta) infecunda quidem sed laeta... V; (z abl.) ager arbore infecundus £ ubogi w..., przen. fons 0.

infêlîcitas, tâtis, /. (infëlix) nieszczęście, niepowodzenie, nieszczęśliwe położenie, bieda: omnem infelici-tatem in dolore ponunt (Epicurei) Ci, eius in liberis infelicitas L.

in-fëlix, lois, a) niepłodny, niewy-datny, nieurodzajny: lolium, oleaster F, arbor infelix L przeklęte drzewo, bo niepłodne, nieprzynoszące owoców. Takich drzew używano na szubienice, stąd: caput obnubito, arbori infellci suspendito CiL, cadaver infelieissimis lignis ustulatus Ci; b) nieszczęśliwy, nie mający szczęścia, nieszczęsny io ludziach): o infelix, o sceleste! Ci, infelix patria, victus V; (z locat) inf. a-nimi Phoenissa F, infelicem (enallage) animam exhalat O. Jako subst crux infelici parabatur Ci; c) nieszczęsny, nieszczęście przynoszący, przeklęty (o rzeczach): o miserum et infelicem diem Ci, infelix... Erinys O, thalamus F.

infenso 1. (infensus) po nieprzy-jacielsku, jak z nieprzyjacielem postępować, nękać, pustoszyć, niepokoić: bello Armeniam T, infensare pabula T nie pozwalać zbierać paszy, quasi in-fensantibus diis У jak gdyby go bogowie nienawidzili.

in-fensus 3. adv. intense - {PPP. jako adi. od nieuzyw. fendere, por. defendere) rozgniewany, rozsierdzony, wrogi, srogi : rex ira infensus L, in-fensior miles T, infenso animo Ci, intense... invectus T, infensius pugnare L, {obraz.) inf. valetudo T złe, servi-tium T gniotąca, ignis hasta F; (s dat.) mentes improborum mihi infensae sunt Ci, opes principibus infensae T. infer, zob. inferus. inferiae, arum, /. ofiara dla umartych, obiata: Herculi inferias adfe-runt Ci, inferias dare manibus O, inferias Neroni facere T, inferias Orphei... papavera mittes VO w ofierze, nepo-tes rettulit inferias Iugurthae H. inferior, zob inferus. infernus 3. adv. inferne [od inferus).

a) na dole położony, w dole się znajdujący: hue sese infernis e partibus erigit hydra Ci, amnis fluens in stagna inferna L; b) podziemny, piekielny: inferno de gurgite suspicere O, eadem de infernis persuasio, caelestium contra T, tenebrae i. HT, sedes O. rex, tyrannus 0 Pluton, luno F władczyni piekła, in. palus O Styx.

inferus 3. albo infer 3. compar. inferior, ius, superlat. infimus albo ïmus 3. dolny, spodni, nizki: mare inferum, tyrreńskie, superum Ci a-dryatyckie, inféra loca Ci; eufemistycznie o podziemiu, bogach jego i duszach zmarłych: dii superi inferique CiL bogowie nieba i piekła; subst. in-feri, órum, m. podziemni, podziemie, piekło: existimamus ilium apud inferos impiorum supplicia per ferre Ci, ad inferos poenas parricidii luere Ci, in-ferorum animas elicere Ci zmarłych z podziemia. Stąd partykuła: infrä (= infers dom. parte) 1) jako adv : w dole, u dołu, na dole: iumen-ta in flumine supra atque infra con-stituta C, mare quod supra quod que adluit infra F morze tyrreńskie i a-dryatyckie; (w mowie) earum littera-rum exemplum infra scripsi Ci poniżej; {przy stole) Nomentanus erat super ipsum, Porcius infra H oznacza infra tego, co po prawej, super tego, co po lewej ręce leżał, non infra descendunt, ut ad infimos perve-niant L przy głosowaniu centuryi schodzić do klasy najniższej, aliquem ut multum infra despectare T jako niżej stojącego; 2) jako praep. z acc a) niżej, poniżej: infra eum locum C, ut una pars supra Ephesum, altera infra Ephesum navigaret Ci; o leżeniu przy stole: infra aliquem cubare, iu-cumbere CiL po prawej ręce; b) (przy czasownikach ruchu) poniżej: delata materia infra Veliam L; c) [o czasieI później: Homerus infra Lycurgum fuit Ci; d) to wzroście, stanowisku, warto-

auricula

ści, znaczeniu) mniejszy, mniej wart: uri magnitudine infra sunt elephan-tos C, qui praegravat artes infra se positas H zalety niższe od swoich, infra servos, ingenium T. Stąd comparative-. inferior, ius, a) niższy, niżej położony, leżący, dolny: locus inferior Ci, sublicarum pars inferior C, inferior aedium pars Ci dół (parter), Germania superior et inferior T; subst. pondéré in inferius ferri 0 w głąb, w dół, altius... inferius egredi 0 za wysoko... za głęboko, (w opowiadaniu) id persequar inferius 0 niżej; b) {o czasie) późniejszy, młodszy: aetate inferiores Ci; c) (co do liczby, rangi) mniej liczny, słabszy, niższy, gorszy, lichszy, mniej wart: erat inferior numéro na-vium C, inferior copiis N, scelere par est illi, industriâ inferior Ci, inferius est eorum foedus, quam ceterorum Ci, inferius genus hominum Ci, homines inferiores loco Ci co do stanowiska, inferiores ordines C niższa ranga, gen-te fama inferior L, Romani inferiores animo C mniej skorzy do walki = nostros non esse inferiores intellexit C, inferiorem discedere Ci ustąpić z pola walki jako pokonany. Dalej superlative: inf imus albo ïmus 3. a) najniższy, najniżej leżący, najgłębszy: infimus collis C, mons N stopa pagórka, góry, nomen infimum in litura est Ci koniec imienia..., ab infima ara anguis emergit Ci z pod ołtarza infima Ci miękisz, koniuszek ucha, ima sedes Ci, conviva imus H ostatni; subst. infimum, i i Imum, i, n. najniższa część, głąb: collis ab infimo ac-clivis C u spodu, u dołu..., angustius ad infimum fastigium C całkiem w dole, collis infima (acc. pl. n.) apertus C u stóp otwarty, ab imo pectore У z głębi piersi ; b) stanowiskiem, godnością, rangą najniższy, najgorszy, najlichszy: homo infimo loco natus Ci, infima multitudo Ci, piebs L, faex populi Ci szumowiny, superi imique deorum O,

valet (deus) ima summis mutare H potrafi wysoko stojących poniżyć, niz-kich wywyższyć; c) (o csasie) ostatni: imus mensis 0, ad imum H do końca, w końcu.

in-fero, inferre, in tuli, illâtum, a) wnieść, wnosić: in ignem inferre C, scalas ad moenia L przystawić, ali-quem in equum C wsadzić, Prometheus ignem gentibus intulit H przyniósł, dał, fontes urbi inferre T sprowadzić; b) nieść na wroga chorągiew, broń, uderzyć na wroga: cum Hirtius ipse aquilam quartae legionis inferret Ci, tunc illud vexillum Campaniae co-loniae (dat.) inferetur Ci, Catilinam patriae signa inferentem interemit Ci wojnę wydającego, signa in hostem C, arma inferre Italiae N, Spythis bellum inferre NCi wojnę wydać, bellum contra patriam inferre Ci wszcząć, alicui pugnam inferre L rozpocząć walkę, deorum templis ignis inferre Ci podpalić, alicui, in aliquem manus inf. Ci rzucić się na kogo; c) pochować: corpus eodem inf. N, ne quis a-lienum inférât (dom. sepulcro) Ci ; d) składać ofiary na ołtarzu, ofiarować: inferimus spumantia cymbia lacté V, honores Anchisae inf. V: e) spieszyć się, pędzić: quo se Catilina inferebat Ci, se per medios inf. V, ne quis se in vitae discrimen (in periculum) inferret Ci narażać się..., se stantibus nobis intulerunt L rzucili się..., flumen mari infertur L wpada do..., turbatis acri-ter pedem inferre coeperunt L rzucili się na..., qua iuvenis gressus inferret V kroki skierował, podążył..., hostibus gradum inferre L iść na nieprzyjaciela; f) rachunki do księgi zaciągnąć, obliczać, zaliczać: falsas rationes inferre et in tabulas referre soient Ci, sumptum civibus inf. Ci; g) (afekt) wywołać, obudzić, wzniecić: terrorem nobis Ci, cui belli metus inferebatur Ci, alicui spem inf. C, misericordiam inf. Ci, moram, cunctationem inf. C spowodować...; h) sprawić coś komuś (złego), wyrządzić: hostibus inferre vulnera C zadać, vim inf. patriae C, supplicia hostium urbibus inf. Ci nałożyć..., optimis civibus periculum inf. Ci narazić na..., mortem Ci zadać, crimen Ci zarzucić, obwinić; i) (w momie) użyć, przytoczyć: in re severa delica-tum inf. sermonem Ci, mentionem rei in. L uczynić wzmiankę, causam in. C podać.

in-fervësco 3. ferbui, zaczynać kipieć, wrzeć H.

infesto 1. (infestus) niepokoić, zagrażać, zaczepiać: Scylla latus dex-trum, laevum Charybdis infestât F.

in-festus 3. adv. ë (festus) a) (o miejscu) niepewny, niespokojny, niebezpieczny, zagrożony: via barbarorum excursionibus inf. Ci, infestissi-ша Ciliciae pars Ci, inf. terra colu-bris O z powodu wężów, vias inf. habitant Ci niepokoili ustawicznie = agrum infestum facere (efficere, red-derei L, libertas acerbitate suppliçio-rum inf Ci zagrożona, totam vitam inf. reddemus Ci narazimy na niebezpieczeństwa, vectigal bellis infe-stum Ci, salus Ci, vulnus F śmiertelna; b) wrogi, nieprzyjazny: infesta filio mater Ci wrogo usposobiona, ho-slis infestissimus Ci bardzo zawzięty, infestus in suos Ci; c) gotowy, skory, ochoczy do walki, wojowmiczy, groźny, zacięty, zawzięty: infesto exerci-tu in Numidiam procedere C, inf. ag-mine Gallias petere T, infestis signis inferuntur Galii in Fonteium Ci, infestis signis iinpetum fecerunt C, in-lestis pilis procurrere C z gotowymi do rzutu = infesto spiculo L, infesta hasta (sarissä, lanceä) VL z wymierzoną do ataku, infestis mucronibus T z dobytym mieczem, inf. fulmen V zabijający.

in-ficio 3. leci, fectum (facere) a) ml. włożyć w co, zabarwić co czem, napoić: Britanni se vitro inficiunt C malują ciało, ora pallor inficit H pokrywa; b) zmoczyć, skropić, zrosić, zwilżyć: arma sanguine infecta V zbroczony, aequor sanguine H, nigri volumina fumi infecere diem O zaciemnić, arcus inficit caelum 0 tęcza niebo upiększyła; przen. puer infici debet iis artibus Ci kształcić — ani-mos Ci, infectum eluitur scelus F złe zakorzenione; c) zaszczepić, zarazić, pokalać, skazić, splamić: (morbus) in-fecit pabula tabo V, dictamno... am-nem inficit F udziela wodzie siły..., dyktamnu, Allecto infecta venenis F ma włosy przystrojone jadowitymi więzami, nos deliciis animum infeci-mus Ci, teneros animos inficiunt, ut volunt Ci, cupiditatibus principum infici solet civitas Ci, blandimentis in-fectae epistolae T naszpikowany.

in-fidëlis, e, adv. infidëliter (fides) który nie dotrzymuje wiary, słowa, niewierny, przeniewierczy, wiarołomny: nullarn esse fidem, quae infidëli data sit Ci, infideliś Allobrox, arbiter H.

infidelitas, tätis, f. (infideliś) niedotrzymywanie wiary, wiarołomstwo, nierzetelność, nieuczciwość: vide, quan-tae sint infidelitates in amicis Ci jak nierzetelni są.

in-fîdus 3. niewierny, niezasługu-jący na wiarę, niewiarygodny, wiarołomny: amicus Ci, infidi Persae H, (z dat.) civitas nobis infida S wiarołomny, Numida ingenio infido S, infida societas regni L, fuga infida L niepewna, portus O niepewny.

in-fïgo 3. fixi, fixum, a) wbić, wetknąć, utkwić: signum Ci zatknąć sztandar w ziemię, taleae ferreis hamis in fixi s C przymocowane, gladium ho-sti in pectus Ci, {z dat.) portae infigi-' tur hasta F, hominem scopulo F, sidéra certis in fixa sedibus Ci umieszczone, sagitta infigitur arbore F wbiła się w maszt, pila in tergis infixa L; infixum stridet sub pectore volnus F zadana; b) przen. wbić w pamięć, u-twierdzić w pamięci; pass. wryć się w pamięć, tkwić, utkwić w pamięci, w myśli głęboko : cura infixa animo Ci, infixus haeret animo dolor Ci, res memoriae infixa L, animus infixus in re Ci zwrócony ku czemu, zajęty, (subst.) infixum erat arma Romana vitandi T miał stałe postanowienie unikać... infimus 8. zob. inferus. in-findo 3. fidi, fissum, wyciąć, krajać: sulcos inf. telluri V brózdy robić, orać; przen. infindunt pariter sulcos V prują morze.

infinitäs, tätis, /. (finis) nieskończoność, bezgraniczność: locorum Ci; przen. infmitatem peregrinari Ci cały świat.

in-flnltio, önis, f. (finire) nieskończoność Ci.

in-flnltus 3. adv. ë (finire) a) nieograniczony, bezgraniczny, granicami nie objęty, nieskończony (pod względem miejsca, czasu, liczby, miary) : spe-lunca infmita altitudine Ci, loci infiniti Ci, imperium, potestas CiL, tempus Ci wieczność, caedem infinitam civium facere Ci nieprzeliczony, infinita illa hasta Ci sprzedaż na licytacyi, inf. quaestiones Ci, plausus infiniti Ci bez końca, spem infinitam persequi Ci której końca nie można pzzewidzieć, infinita facta, scelera, crimina Ci niezliczone, ambitus, largitio, licentia, cu-piditas Ci bez wiary, singillatim ea dicere infinitum est Ci nie możnaby skończyć; b) nieokreślony, ogólny: »convenerit« aeque infinitum est »con-senserit« Ci, inf. res Ci.

in-firmätio, önis, /. (infirmare) o-słabianie: rerum iudicatarum Ci unieważnienie.

infirmitäs, tätis, /. (infirmus) a) niemoc, słabość, osłabienie: corporis infirmitäs Ci, puerorum Ci; b) słaba płeć, kobieta: patiendum huic infirmi-tati est... L; c) nieudolności umysłowe, niemoc duchowa: anirni Ci, inge-nii CiT, hominum Ci; d) niemoc moralna, chwiejność, niestałość: mulieres propter infirmitatem consilii in tuto-rum potestate sunt Ci, inf. Gallorum C, iudiciorum Ci niepewność,

infirmo 1. (infirmus) a) osłabić, złamać: infirmatus conscientia scele-rum Ci, legiones commeatibus infir-mare T skutkiem udzielania licznych urlopów; b) przen. osłabić, wzruszyć, zaniepokoić: vis frangit infirmatque opes Ci, mea oratio non pertinet ad infirmandum foedus Ci; c) zbić, odeprzeć, uznać za nieważne: id is no nutu quidem infirmare conatur Ci, nun-quam me infirmare conabitur Ci, leges infirmare Ci, Cn. Pompei beneficium Ci.

in-firmus 8. adv. ë, a) niosilny, bezsilny, niedołężny, słaby, chory, infirmus ex morbo Ci, senex L, infirma valetudo Ci, infirmissimum tempus ae-tatis Ci młodość, corpus debile infirmo capite Ci z powodu bólu głowy, classis infirma Ci; b) przen. (o duszy) słaby, niezdecydowany, bez odwagi, bojaźliw^y, trwożliwy: tenuis et infirmus animus C, eorum vocibus terren-tur infirmiores Ci, mihi religio est... sum paullo infirmior H nie jestem tak pewny siebie; c) mały, drobny, nieznaczny: causae Ci, res ad proban-dum inf. Ci, senatus consultum T.

in-fit (fieri) zaczyna: i ta farier in-fit V, talibus infit V.

in-fitiae, ärum,f. (od »fateri«) wypieranie się, zaprzeczenie: (tylko w połączeniu) infitiäs ire; zaprzeczać: infi-tias eunt mercëdem se pactos esse L; (z neyacyą) nie zaprzeczać = przyznawać: si hoc unum adiunxero, quod nemo it infitias N.

infitiätio, onis, f. (infitiari) zaprzeczanie: nostrae fere causae infitiatio-ne defenduntur Ci; (z gen. subi.) infi-tiatio adversarii Ci; (z gen. obi.) inf. facti Ci wypieranie się czynu.

infitiator, öris. m. (infitiari) ten, który się wypiera, kłamca, łgarz, krę-

serabilem sonum voce Ci; c) prawo naginać, odmienić, przekręcać: ius civile

tacz: infitiatorum impudentia Ci, lentes inf. Ci wytrwały.

infitior 1. (infitiae) zaprzeczać, nie-przyznawać, odmawiać, odpierać: ta-cendo loqui, non infitiando confiteri videbantur Ci, magna meorum noti-tiam pars est infitiata mei O wyparła się znajomości ze mną, nec tuus est gonitor nos infitiatus amicos O uznał nas za przyjaciół, non est infitiandum N nie można zaprzeczyć (sacc. c. inf.).

inflammätio, önis, f. (inflammare) podpalanie: inflammationem... agris inferre Ci podpalić; prsen. infl. ani-morum Ci wzburzenie.

in-flammo 1. (flamma) a) podpalić, zapalić, wzniecić pożar: inf. urbem Ci, deorum templa inflammata vidistis Ci, classem inllammari iussit Ci; b) prsen. zapalać, podzielać, zagrzewać, zachęcać, podburzać: sic cupiditate inflam-matus est Ci, inflammatus odio Ci, in-flammatus ad gloriam Ci, civern in-flammat vester consensus Ci, (o namiętnościach) тПлтт&ге studium, libi-dinem, invidiam, furorem, impetum Ci.

inflätio, 6nis, f. (inflare) wydęcie: faba habet inflationem magnam Ci wydyma się, pęcznieje, inflätus 3. zób. inflo. inflätus, us, m. (inflare) za- wydęcie, wydymanie: primo inflatu tibici-nis Ci; prsen. natchnienie: inflätus di-vinus Ci.

in-fiecto 3. flexi, flexum, a) zakrzywić, zgiąć: inflexum bacillum Ci, cum ferrum se inflexisset C, ex alto sinus in urbem inflectitur Ci tworzy łuk ku wnętrzu, suo squalore oculos inflexit Ci oczy zmusił odwrócić z odrazą; b) (głos) modulować: indexa ad mi-

neque inflecti gratia neque per-fringi potentiä potest Ci; d) {umysł, serce) zgiąć, poruszyć, zmiękczyć: cor-rigendus potius, quam leviter inflec-tendus videtur Ci, solus hic inflexit sensus F, precibus inflecti F dać się wzruszyć.

in-flëtus B. (flëre) nieopłakiwany F.

in-flexio, önis, f. (inflectere) zginanie, zgięcie Ci.

in-flïgo 3. flixi, flictum. a) wbić, uderzyć czem, trącić: rei publicae se-curim? Ci zadać cios, puppis inflicta vadis F osiadł na mieliźnie, cratera viro infl. O rzucić; b) zadać, wyrządzić: vulnus rei publicae Ci, morlife-ram plagam Ci, tibi sempiternam tur-pitudinem inflixerunt Ci okryli cię wieczną hańbą.

in-flo 1. a) dąć, trąbić, dmuchać: simul inflavit tibicen, a perito carmen agnosęitur Ci skoro zaczął grać. (doctus) calamos inflare leves F grać na fujarce, tubam infl. L zatrąbić, classica inflantur F ozwał się głos trąby; nadąć, wydymać: iratus buc-cas intlat H, serpens inflate collo Ci, carbasus inflatur austro F, inflates venas Iaccho F żyły nabrzmiały od wina, intlati amnes L wezbrane; b) wydymać, dumnym czynić, wzbijać w dumę: crescentem tumidis infla sermonibus utrem H, cum animos rumor inflasset Ci, animos inflare spe L;

c) natchnąć: poëtam quasi divino spirite inflari Ci, spem L; PPP. jako adi.:

inflätus B. adv. ë a) nadęty, na-puchnięty: inflatum collum Ci, inflates venas vino F, infl. amnis L wezbrana, inflati capilli O wiatrem wzburzone; b) nadęty, dumny, pyszny: iuvenis haud dubie inflatior L;(sabl. causae) homines intlati opinionibus Ci, videbant Catilinam inflatum conlegae mei promissis Ci; c) (o stylu) przesadny, napuszony: Cicero quihusdam inflätus et tumens videtur T; d) gniewny, oburzony: inflates animus Ci.

in-fluo 3. fluxi a) wpływać: flu-vius in pontum Ci, influit portus in urbis sinum Ci wrzyna się, palus influit in Sequanam C wpada, Rhodanus lacum Lemannum influit C; prsen.

influentes in Italiam Gallorum copiae Ci zalewające; b) [niepostrzeżenie) wciskać się: in universoruin aniinos tamquam influere Ci względy sobie jednać, Papirius influebat in aures contionis Ci jednał sobie chętnych słuchaczów.

in-fodio 3. fôdi, fossum, wkopać, zakopać: infossus puer H, unguibus infodiunt fruges F zagrzebywać, Pau-saniam (mortuum) infoderunt N pochować, taleas in terrain C wbić, (z dat.) corpora terrae F pochować.

informätio, önis, f. (informare) obraz, wizerunek, zarys, rys; przen. in animo insita quaedam informätio dei Ci wyobrażenie.

in-formis, e (forma) nieforemny, niekształtny, brzydki: pedibus informe cadaver protrahitur T, alveos informes faciebant L niezgrabne, nec sum adeo informis F, informes hiemes re-ducit Iuppiter H, inf. exitus T samobójstwo, letum inf. F oszpecająca.

in-formo 1. (forma) a) formę, kształt nadać, formować, tworzyć: ingentem clipeum informant F, ful-men informatum F, animus a natura bene informatus Ci; b) przen. kształcić, uczyć: quibus artibus aetas pue-rilis ad humanitatem informari solet Ci; c) opisać, przedstawić: oratorem Ci; d) wyobrażać sobie: in animis hominum in formatas esse deorum no-tiones Ci, ita ignoti dii, ut eos ne conjectura quidem informare possimus Ci.

in-fortünätus 3. nieszczęśliwy: nihil me infortunatius Ci.

in-fortünium, ii, n. (fortuna) a) nieszczęście, bieda: tune tua me infor-tunia lacdent II; b) chłosta, cięgi, razy: ni pareat patri, habiturum esse infortunium L.

infrä, zob. inferus. infractio, önis, /. (infringere) złamanie, niemoc: animi Ci.

infractus 3. zob. infringere.

in-fragilis, e, ml. niezlamany, nie-osłabiony, silny: vox О.

in-fremo В. fremui, zacząć mruczeć, parskać, rechtać: aper infremuit F.

in-frënatus 3. (frenum) a) okiełznany: equus L; b) bez wędzidła, bez trenzli, bez uzdy: équités frenati et infrenati L.

in-frendeo, ère, zgrzytać: dentibus infrendens F.

in-frënis, e i in-frenus 3. (frënum) bez uzdy, nieuzdany: Numidae infieni F na nieokiełznanych koniach, equus infr. F.

in-frëno 1. (frenare) a) uzdać, kiełznać: equum infrenare L; poet. currüs infrenare F zaprządz konia do wozu; b) hamować, ukrócać, poskramiać: horum alterum fuisse infrena-tum conscientiä scelerum suorum Ci.

infrequens, tis, a) nie częsty, rzadki : parcus deorum cultor et infrequens H czciciel bogów, który im rzadko i niezbyt się naprzykrza; b) nieliczny copiae infrequentiores, quod multi... defecerant C, hostes infrequentes L, infrequens senatus Ci nielicznie zgromadzony, więc niezdolny do powzięcia uchwały; c) nieludny, pusty: qua infrequentissima urbis sunt L nieludne dzielnice miasta; [z abl.) signa infre-quentia armatis L nieliczne chorągwie, pars urbis infrequens aedificiis L słabo zabudowany.

in-frequentia, ae, /. (infrequens) mała liczba: infrequentia senatus L brak kompletu, exereitus infrequentia T wojsko nieliczne, infrequentia loco-rum T brak mieszkańców, pustki.

in-fringo 3. frëgi, fractum a) złamać: hastam L, vestes O rozedrzeć, violas O zerwać; b) przen. złamać, zgiąć, osłabić: ilorem dignitatis Ci, non modo non infracto animo sed confirmato Ci, infractae vires F, veritas infracta T fałszowana, infracti adverso Marte Latini V, ius consulis

łonie, collo O obejmując za

cnego.

T, tributa infr. T zmniejszyć, uszczuplić, famam VT, пес infracta (Venus) imperio lovis V nieugięta, infracta lo-qui Ci przemawiać zdaniami krótkie-mi, urywanemi, numeri infringuntur Ci rytm urywa się, fortia facta modis infr. 0 przedstawieniem pomniejszyć;

c) rozbić: cratera O, latus H.

in-fröns, dis, bez liści, bez drzew, ogołocony z liści, z drzew: ager O.

in-fructuosus 3. nieurodzajny, bezskuteczny, bezowocny: militia infr. T nie przynosząca korzyści, inanis et infr. laus T.

infuła, ae, /. a) szeroka opaska wełniana na głowę kapłanów, westa-lek, a także zwierząt ofiarnych : Phoebi sacerdos, infuła cui sacra redimibat tempora vittä V, velata infulis navis L, lanea dum niveä circumdatur infuła vittä V; b) preen, ozdoba, chluba: infulis populi Romani venditis Ci dobra państwowe.

in-fundo 3. fudi, fusum a) wlać, nalać: sincerum est nisi vas, quod-cunque infundis acescit H, infundam tibi poculum H napełnię, latices in-serto cornu inf. V zapomocą rogu; b) prsen. zasiewać, zaszczepiać, wnosić: vitia in civitatem Ci, in aures orationem inf. Ci sączyć, populus in-iusus V licznie zgromadzony, infusa per artus mens F rozlany, przenikający ; c) zlać, nalać, oblać, zsypać, nasypać: nimbum desuper infundam F, humeris infundere rores F, cera infusa tabellis O pomazana, nix infusa F śniegiem okryty, humeris infusa capillos O z rozwianym włosem; d) rozpościerać się: iam sole infuso F promienie, coniugis infusus gremio F leżąc na

szyję.

in-fusco 1. (eob. fusco i fuscus 3.) a) czernić: vellera pullis maculis inf. У nakrapiać, infuscatur arena F spławić, zabarwić; b) zeszpecić, zepsuć: 'icinitas non infuscata malivolentiâ Ci, barbaries eos non infuscaverat Ci ich mowy.

Ingaevones, um, m. szczep germański na wybrzeżu morza Półno

Ingauni, órum, m. Ingaunowie, szczep liguryjski na północ od Genuv; ich główne miasto Album lngaunum, albo Albingaunum, i, n. T; Albin-gauni, örum, m. L mieszkańcy.

in-gemino 1. (geminus) a) tr. podwajać, powtarzać: ictus F, multa vulnera lateri F zadawać, Creusam ingeminans, iterumque iterumque vo-cavi F raz po raz; b) intr. podwajać się, powtarzać się, powiększać się: in-geminant austri et imber F, ingemi-nat clamor, cura F, ingeminant Ty-rii plausu F biją ciągle oklaski.

in-gemisco 3. ingemui (incoh. do ingemere) a) intr. zacząć wzdychać, jęczeć, westchnąć: hoe nemo adspicit, quin ingemiscat Ci, civitas ingemuit Ci, ingemuit solum, limen 0; (in eabl.) puto te in hoc ingemuisse Ci z powodu; (г dat J diceris exiliis ingemuisse meis O, ingemuerunt condicioni suae L, fletu nostro F; b) tr. żałować, płakać nad czem, opłakiwać: leones tuum ingemuerunt interitum F, quid ingemiscis Dolabellam? Ci.

in-gemo 3. (gemere) wzdychać, jęczeć, stękać: taurus aratro (dat.) V pod ciężarem pługa, ingemens labori-bus (dat ) H, ingemere agris T ciężko pracować.

in-genero 1. (genus) wszczepić, zaszczepić, stworzyć: hominibus mores Ci, societas, quam ingeneravit natura L stworzyła, animus ingeneratus a deo Ci.

ingeniosus 3. adv. ôsë (ingenium)

a) utalentowany, zdolny, genialny: ingenii virtutes qui habent, ingeniosi vocantur Ci, gravis et ingen. poeta Ci, ista ingeniöse tractantur Ci, furtum ingeniosus ad omne O zdolny, sprytny; s dat.: notis dandis ingeniosa 0;

re ingenuitatem Ci, eloquentia sine ingenuitate T.

b) dowcipny, zręczny, zdatny do czego (o rzeczach): ingeniosa defensio Ci, res est ingeniosa dare O do tego potrzeba rozumu, vox ingeniosa sonis mutandis O, terra ingeniosa colenti O, ad segetes O.

ingenitus 3. zob. ingignere.

ingenium, ii, n. (ingignere) a) wrodzona zdolność, uzdolnienie, skłon-

nihil adparet in eo ingenuum Ci, nihil ingenuum habet officina Ci; b) szczery, otwarty: aperte atque ingenue aliquid cónfiteri Ci; c) delikatny,

in-genuus 3. adv. e a) z wolnych rodziców zrodzony, wolno urodzony, wolno urodzonego godny, szlachetny, zacny, uczciwy, przyzwoity : homo ing. Ci, mulier ingenua Ci; subst. quid est turpi us ingenuo, quam...? Ci, edu-catus est ingenue Ci, ingenuis oculis ność, charakter, usposobienie: vi na- legi Я, ingenua studia atque artes Ci, turae atque ingenii Ci, vera loqui, etsi

meum ingenium non moneret, néces

mihi (erant) O ; przen. ingenua... gula

O delikatny smak.

in-gero 3. gessi, gestum a) z góry nosić, sypać, rzucać: ingestä contu-muleris humo 0, eorum nomina parentes liberis ingerunt T nadają; b) przen. ciskać, miotać: fugientibus in-gerit hastas in tergum V, in subeun-tes ing. saxa L, ingestis volneribus concidit T zadane; obraz.: tum pueri nautis convicia ingerere Я miotali, probra in eum ing. L; c) nadać, narzucić komu co : nomen patris patriae Tiberio ingestum T.

in-gigno 3. genui, genitum, szczepić, wszczepić, wkorzenić: natura ingenuit hommi cupiditatem veri vi-dendi Ci; PPP. jako adi. ingenitus 3. wszczepiony, wrodzony: hominis natura habet quiddam ingenitum civile Ci, ing. nobilitas T.

in-glörius 3. (gloria) niesławny, zniesławiony: beati, qui honorati sunt, videntur; miseri, qui inglorii Ci, vita Ci, imperium T; (z locat.) inglorius militiae T we wojnie.

sitas cogit L, suo ingenio vivere L na swój sposób, ing. leve, liberale, inhumanum; b) {wrodzona) zdolność, słaby: invalidae vires ingenuaeque rozum, bystrość, talent, geniusz: tar-do, (acri, acuto hebeti) ingenio esse Ci, expers consilii et ingenii est Ci, tan-

tum haberent... ad fingendum ingenii Ci, homo extremi ingenii L słabych zdolności; c) odwaga: Volscis levatis suum rediit ingenium L, quorum ingénia validissima erant S; d) (o rzeczach) natura, charakter, zdatność: ar-vorum V, loci &

za-

in-gens, tis a) nader wielki, ogromny. niezmierny, olbrzymi: aper ingens Ci, ingens pinus Я, campus Ci, ae-quor Я, ingentes aquae L bardzo wielka woda, wylew; b) przen. bardzo wielki, nadzwyczajny, niezmierny : ingentes divitiae Ci, ing. pecunia Ci, o-pus, numerus Ci, populus SV bardzo liczny, ingentia facta Я, cui genus ingens a proavis V bardzo starożytny ;

{z obi.) vir fama ingens, ingentior ar-mis V głośny, sławny, (z locat.) fe-mina ingens anirni T, z gen. vir i. rerum T który dokonał nadzwyczajnych czynów.

in-gluvies, ei, /. a) gardziel, gardło, paszcza: improba V, anguis in-

ingenuitäs, tätis, f. (ingenuus) a) stan wolno urodzonego (w przeciwieństwie do niewolników i wyzwoleńców): ius ingenuitatis Ci, pupillae eripere ornamenta ingenuitatis Ci; b) przen.    gluviem ranis explet V; b) żarłoczność,

rem Я.

ingräti-ficus 3. niewdzięczny.

szlachetny, godny wolnego człowieka    obżarstwo: avi stringit malus ingluvie

sposób myślenią, charakter, szlachetność, prawość, szczerość: prae se fer-

ingratiis albo ingrätls, adv. bez podziękowania, wbrew woli, niechętnie: extorquendum est invito atque ingratiis Ci, ut ingratiis ad depugnan-dum omnes cogerentur N.

in-gratitüdo, inis, f. (ingratus) niewdzięczność.

in-grätus 3. adv. ingräte a) niemiły, nieprzyjemny, przykry: diis oratio ingrata CiC, ingrata Veneri super-bia H, vita H, otium H, labor F, ei non ingratus T ulubiony; b) niepożądany : si ea ingrata esse sentiam, non committam Ci, ingratus labor S bez uznania, pericula F wstrętny, przykry; c) niewdzięczny: ingrata civitas Ci, animus ingr. Ci, ingr. ingluvies H nienasycony, urbs ingrata in princi-pem L, ingratus salutis F za ocalenie, ingratus civis F który odwdzięczyć się nie może, cubile V za które nie można oczekiwać wdzięczności.

in-gravësco, 3. a) stawać się ciężkim, ociężałym : corpora defatiga-tione ingravescunt Ci; b) stawać się przykrzejszem, cięższem, uciążliwszem, wzmagać się: aetas ingravescens Ci, annona CiC drożyzna, faenus L, hic morbus vehementius ingravescet malum intestinum Ci ; (o osobach) fal-sis ingravescere T tracić skutkiem...

in-gravo 1. (gravis) ml. obciążać; przen. pogorszyć, cięższym, przykrzejszym czynić: (imago) meos casus in-gravat O, ingravat haec Drances F skargi te powiększa.

ingredior, gredi, gressus sum (gra-dior) 1) intr.: a) stąpać, kroczyć: tar-dius ingredi Ci, altius ingredi F, per glaciem L, Mezentius ingreditur cam-P° V, vestigiis ingredi Ci iść za śladem: b) iść dokądś, wejść, wstąpić: in navem Ci, in fundum Ci, intra finem eius loci C; (s dat.) castris ingr. F; przen.: zaczynać, rozpoczynać mówić ł«b działać: rebus, in quas ingressa est oratio Ci, quem iam ingressum esse in bellum videbam Ci, quibus ducibus

in hanc spem sententiamque ingres-sus sum Ci, in Sesti tribunatum Ci, ingredior in reliquam orationem Ci, in sermonem Ci, in spem Jibertatis ingr Ci nabrać nadziei; 2) tr. a) wstąpić dokądś, wejść, nawiedzić: dom um, urbem Ci, viam, iter Ci wybrać się, mare ingr. Ci wybrać się w podróż morską, puścić się na...; qui eadem pericula ingrediuntur Ci narażają się, vestigia patris L wstępować w ślady, Latinium ingr. T zaczepić; b) zaczynać: disputationem Ci, viam vivendi Ci, res antiquae laudis F, ingredior dicere, scribere Ci, sic contra ingressa est Venus F zaczęła mówić.

ingressio, önis, /. (ingredi) wejście, wstęp: ingressio fori Ci na forum.

ingressus, Gs, m. (ingredi) a) kroczenie, stąpanie: ingressus, cursus Ci, ingressu prohiberi C nie módz stąpać, odorantes ingressus tuos Ci twoje kroki; b) wejście, napad: qui fuit ingressus eius in forum? Ci, ingressus hostilis T, unde nova ingressüs ho-minum experientia oepit F skąd wzięło początek.

in-gruo 3. grui (ruere): wpaść, spaść, zwalić się, napaść na kogo: in-gruit Aeneas Italis F, ingruentes ac-cusatores T; obraz.: ingruere morbi in remiges coeperunt L spadły, ingruit ferreus imber F pada, tela T, pericu-lum L spadło, bellum T, si quid subitum ingrueret T zdarzyło się.

inguën, inis i pl. inguina, um, n. słabizna, pachwina, brzuch: inguen (tnguina) hasta percutere F; deus, qui fures inguine terret 0 t. j. Pryapus kołkiem sterczącym ze słabizny.

in-gurgito 1. (gurges) wpaść, zanurzyć się jakoby w wir: te in tot flagitia numquam ingurgitasses Ci; in viri copias se ing. Ci w bogactwach nurzać się.

in-gustätus 3. (gustare) niekoszto-wany, niejedzony: ilia rhombi H.

in-habilis, q, a) trudny, niezdatny do trzymania, władania, kierowania, nieruchawy, niezgrabny: telum impe-ritis ad remittendum inhabile L, navis inhabilis magnitudinis L, inh. na-viutn genus L, tegimen inhabile ad resu rgendum T; b) przen. niezdatny, nie na rękę, niesposobny, niezdolny: id e-rat hostibus inhabile T, inhabilis au-daciae; (dat.) valetudo V; (o osob.) inhabiles inferendis ictibus T, ad paren-dum inh. T, inh. ad consensum L nie mogący się zgodzić.

in-habitäbilis, e, niezdatny do mieszkania: terrae, regiones Ci.

in-habito 1. zamieszkiwać: eum se-cessum O.

in-haereo 2. haesi, haesum: a) tkwić w czemś, przylgnąć do czego, przyczepić się, uwięznąć, trzymać się czego: lingua inhaeret Ci przyrósł; (z dat.) sidéra suis sedibus inhaerent Ci wiszą, aniini corporibus non inhaerent Ci, ad saxa inh. Ci; b) przen. tkwić, trzymać się kogo lub czego, na krok nie odstępować kogo: vultibus ilia tuis inhaeret 0 wpatruje się, tibi semper inhaereat uni O nie rozłączaj się, inh. pectoribus O tkwić w sercu, inh. studiis O oddać się, tergo (fugientis) inh. L siedzieć na karku = ścigać, ca-nis inhaesuro similis O idzie za nogą.

in-haeresco 3. haesi <incoh. do inhaerere) tkwić, przylgnąć, przyczepić się; przen.: dextram amplexus in-haesit V ujął za rękę i trzymał ją mocno, poëtae inhaerescunt in mentibus Ci pozostają w pamięci.

in-halo 1. wyziewać, zionąć: popi-nain Ci.

in-hibeo 2. hibui, hibitum (habere) a) zatrzymywać, wstrzymywać, hamować: frenos L, volantes equos 0, re-mos L przestać wiosłować, navis retro inhibita L wiosłować wstecz, di-vellere se ab hoste cupientes inhibe-bant Bhodii L; b) przen.: wstrzymywać, tamować, przeszkadzać: si te il-lius imploratio non inhibebat Ci, tela inhibete V schowajcie, cruorem 0 zatamować, fugamque inhibe O wstrzymać, impetu m victoris L; c) ( = adhi-beo) używać: eadem supplicia Ci, imperia inhibita ultro citroque L, damnum L karać.

in-hio 1. (hiare) a) usta otworzyć, chwytać ustami : Romulus uberibus lupinis (dat.) inhians Ci\ b) pożądać, pragnąć: saccis indormis inhians H z chciwości; (z dat.) opiDus, domination T; z acc. varios testudine postes V chciwie spoglądać; c) z otwartemi ustami spoglądać na co, podziwiać, gapić się: tenuit inhians tria Cerberus ora V, turba inhiat, ut (jak) ostrum ve-let humeros V; (z dat.) pecudum re-clusis pectoribus inhians V przy ofierze badać dokładnie otwarte wnętrze zwierząt.

inhonesto 1. (inhonestus) zbezcześcić, zhańbić.

in-honestus 3. adv. ë, a) brzydki, szpetny: volnus V; b) nieuczciwy, haniebny, bezecny: cupiditates Ci, lubi-do S, inhonestum factu T; c) niesławny, zhańbiony, sromotny: vita ST, mors L, hominem inhonestissimum iudicares Ci; (z abl.) ignots, matre H, ventre inh. T osławiony jako żarłok, inhonesta vela parare O haniebnie u-ciekać.

in-honörätus 3. nieszanowany, nieczczony, niepozorny, nieznaczny: vita inh. et ingloria; b) nienagrodzo-ny, bez nagrody, bez daru: regem in-honoratum dimittere L.

in-honörus 3. (honor) nieozdobio-ny, szpetny, brudny: signa T.

in-horreo 2. tężeć, sztywnieć, nie ruszać się, stać bez ruchu: inhorret acies L.

in-horrëSCO 3. horrui : a) zacząć tężeć, sztywnieć, najeżyć się, sterczeć w górę: aper inhorruit armos V, messie campis V, hiems 0 sroga zawitała zima; b) marszczyć się, burzyć się (o morzu)', inhorruit unda F; c) drżeć, trząść się: agitatus inhorruit aër 0, mobilibus veris inhorruit ad-ventus foliis H nadchodząca wiosna wstrząsa liśćmi, vepris inhorruit ad ventum F głogiem wiatr porusza; d) drżeć ze strachu, przestraszyć się, lękać się: domus principis inhorruerat T, inhorrescit vacuis T pustka przeraża go.

in-hospitälis, e, niegościnny: Caucasus H.

inhospitälitas, tätis, f. (inhospitä-lis) niegościnność Ci.

in-hospitus 3. (hospita) niegościnny, Syrtes OV, saxa F.

inhümänitas, tätis, /. (inhumanus, homo) a) nieludzkość, srogość, okrucieństwo, dzikość: crudelis inhumani-tas Ci, dementia in tantam crudelitatem inhumanitatemque conversa est Ci;

b)    prostactwo, gburowatość, szorstkość, brak wychowania: te in isto ipso convinco non inhumanitatis solum sed etiam amentiae Ci, importu-nitas et inh. omni aetati molesta est Ci; c) skąpstwo: non amat profusas epulas, sordis et inhumanitatem mul-to minus Ci.

in-hûmânus 3. adv. inhumane i inhümäniter, a) nieludzki, okrutny, srogi : quis tam fuit illo tempore ferreus⁻, quis tam inhumanus? Ci, utrum clemens an inhumanissimus esse videatur Ci; b) niewykształcony, bez w j chowania, prostak, gbur: etiam si (eum) agrestem et inhumanum exi-stimares Ci, inhumane feceris contra-que naturae legem Ci nie po ludzku;

c)    niegrzeczny: senes non inhumani Ci uprzejmi, respondit ilia non inhuman iter Ci dość grzecznie.

in-humltus 3. (humäre, humus) niepochowany, niepogrzebany : inh. corpora VO, haec omnis inops inhu-mataque turbast F.

in-ibi i in-ibi, (o miejscu) tamże: (o czasie) rychło, blizko, prawie: hoc aut inibi esse, aut iam confectum Ci.

in-icio 3. iëci, iectum (iacere) a) wrzucać, rzucać coś na coś: ignem tectis inicere L, faces castris T głownie do obozu, iniecta est fax rei pu-blicae Ci, domus ardebat iniectis igni-bus Ci od podłożonego ognia, milites (in naves) inic. C wsadzić na ..; (reflex.) rzucić się: se in medios ignis (hostes) inicere Ci, sese medium in agmen V, se morti inic. F iść na niechybną śmierć; b) (afekt) wywołać, o-budzić, spowodować: terrorem Cae-sari Ci, formidinem Agyrinensibus Ci, metus iniectus Agyrinensibus Ci, re-ligionem Ci, scrupulum, suspicionem Ci; ira deorum iis iniecit amentiam Ci, admirationem sui N podziwienie dla siebie, studium pugnandi exerci-tui C żołnierzy zapalić do walki, ei iras F rozgniewać, curam L spowodować, hostibus terrorem et fugam L nabawić strachu i spowodować u-cieczkę, iniectus a me tumultus civi-tati Ci wywołać zamęt ; e) (w mowie) wtrącić, nadmienić: primum illud iniecit Ci, nomen iniecerat Ci, mentio-nem H uczynić wzmiankę; d) rzucić coś na coś, za-, narzucić: eo super tigna iniciunt C, strainentis pełłem

N. flumini pontem L rzucić most na rzece, iniecta veste latent pedes O pod odzieniem..., tu mihi terram inice F posyp mnie ziemią = pochowaj mnie, iniecti humeris capilli O spuszczone na..., spadające; bracchia collo inic. O zarzucić ramiona, objąć: securim pe-titioni tuae Ci przyłożyć, humeris o-strum F, catenas Ci włożyć, lacjueum inic. L zarzucić, vincula F uwięzić, frenos furori Ci szał powstrzymać, frena licentiae H poskromić swawolę, animo vincula Ci pohamować; e) rękę na kogo położyć; prawa XII tablic pozwalały skarżącemu oskarżonego, podejrzanego o ucieczkę, przemocą zaprowadzić do sądu; stąd przenośnie'. mihi veritas ipsa manum iniecit

Ci związała ręce; nadto położenie ręki na kogoś oznaczało w starożytności symbolicznie objęcie w posiadanie: virgini... minister decemviri ma-num iniecit L\ stąd prsen.; iniecere manum Parcae F uznały za swoję własność, zabrały.

iniectus, us, m. (inicere) narzucenie: vestium T.

inimicitia, ae, f. (inimicus) nie-przyjaźń, niechęć; poróżnienie (zwykle pi.) tibi inimicitiae cum Sex. Roscio sunt Ci między tobą a R. jest nie-przyjaźń; in. cum aliquo agere, exer-cere S żyć w..., inimicitias suscipere Ci powaśnić się, inimicitias deponere Ci pogodzić się.

inimlco, are (inimicus) poróżnić, powaśnić: urbes H.

in imicus 3. adv. e (amicus) a) nieprzyjazny, niechętny, wrogi; jako subst. inimicus, i, m. nieprzyjaciel; inimlca, ae, f. nieprzyjaciółka: utrum tibi Siculos amicos an inimicos exi-stimari velis ? Ci, gentes inimicae huic imperio Ci, homo mihi inimicissimus Ci mój największy wróg, inimici M. Fontei Ci, ipsius inimicissimus Ci jego śmiertelny wróg, paternus inimicus Ci; b) niekorzystny, szkodliwy: ea sunt inimica otio communi Ci, con-silia sibi inimica capere N; irnber, lux F, odor nervis inimicus H, nec iuri quicquam tam est inimicum Ci sprzeciwia się; c) wrogi: humeris inimicum insigne gerebat F oręż zdobyty, ensis, castra V, nomina F ludów nieprzyjacielskich, tela inimica F cios śmiertelny ; d) nielubiany, znienawidzony: dis inimicus H, nomen Ci, gener in-visus inimici soceri T.

iniquitäs, tätis, /. (iniquus) a) nierówność gruntu: locorum in. L, loci C; b) prsen. trudne, przykre położenie: in. rerum Ci, temporis Ci ciężkie czasy; c) niesprawiedliwość, niesłuszność, bezprawie, ucisk, srogość: deni-que aequitas certat cum iniquitate Ci, iniquitäs tribuni Ci, Dionysii Ci, per iniquitatem iudicii agrum suum fecit Ci skutkiem niesprawiedliwego wyroku przywłaszczył sobie, Sicilia iniqui-tates perpessa Ci, obtinere iniquita-tes T przeprzeć.

in-ïquus 3. adv. ë (in-aequus) a) (o miejscu) nierówny, niedogodny, niekorzystny, przykry, niebezpieczny: locus, ascensus L trzeba się spinać po niedogodnem dojściu; palus T, dorsum F, spatium F za wązki; b) (о czasie) nie w porę, niedogodny, niekorzystny: iniquo tempore/imperatum L, pugnâ iniquâ F nierównemi siłami; c) prsen.’. niesłuszny, niesprawiedliwy, srogi, twardy: sors FL przeciwny, ius Ci, defensio Ci, inique il-lud cum eo comparo Ci niestosownie;

d) (o stanie duszy) niespokojny, niecierpliwy, niełagodny, niechętny: ali-qnid animo iniquo ferre, pati CiLO niechętnie, z przykrością; te nostris vitiis iniquum H zagniewany, iniquae mentis asellus H uparty; e) (o osobach) niechętny, źle usposobiony, nieprzychylny, nieprzyjazny, przeciwny, zawistny; jako subst: iniquus, i, m. nieprzyjaciel, przeciwnik: nemo huic tam iniquus praeter parentem fuit Ci Parcae, fata F zawistne; f) niesprawiedliwy, niesłuszny: homines inique a suis civibus damnali Ci, iniqui iu-dices Ci, aliquem iniquo iudicio op-primere Ci, iniquo pondéré rastri F bardzo ciężkie, sol iniquus F palące, trudne do zniesienia.

initio 1. (initium) wejścia, wstępu komuś dozwolić; przyjąć, przypuścić kogo do tajemnic kultu, misteryów, wtajemniczyć: initientur eo ritu Cereri Ci, Bacchis eum se initiaturum esse L do udziału w Bakchanaliach, sica... initiata sacris ac devota Ci poświęcony.

initium, i, n. (initare frequ. do in-ire) a) wejście, wstęp, początek, quömodo initium nobis rerum omnium

mors

in-iüriösus 3. adv. 6së (iniuria) bezprawny, niesprawiedliwy, niesłuszny, krzywdzący: alqm iniuriosius trac-tare Ci, iniuriosa vita Ci, iniuriosus in proximos Ci, (enallage) iniuriosus pes H.

27

ortus noster adfert, sic exitum mors Ci; veris init. Ci, initium ab aliqua re sumere, facere Ci, capere O zaczynać, initia Tiberii T początek panowauia T.; (abl.) initio, początkowo, z początku, na wstępie: initio belli Punici, orationis, dicendi Ci; takèe ab initio: ab initio res quemadmodum gęsta sit exponamus Ci; b) pierwiastek, element: inde est indagatio nata initio-rum, unde essent omnia Ci, initia ma-thematicorum Ci początki umiejętności, zasady; d) tajemny kult, misterya: myeteria, quae initia adpellantur Ci; initia Bacchi L tajemnice kultu Bak-dha.

initus, us, m. (inire) nadejście, zbliżanie się.

iniücunditäs, ätis, /. (iniucundus) nieprzyjemność.

in-iucundus 3. nieprzyjemny, niemiły, wstrętny: homo adversus malos iniucundus T nieprzyjaciel.

ifl-iungo 3. iunxi, iunctum a) wetknąć w coś, wbić, przyłączyć: in as-eeres tignos L, vineae tantum non in-iunctae L dotykały prawie, aggerem muro L; b) preen, włożyć, nałożyć, obarczyć, obciążyć, narzucić: civitati-bus servitutem C, alicui laborem L, munus L włożyć, iniquum onus L, delectum T, .tributum T; c) wyrządzić komu co, nabawić kogo czego: iniuriam aliis L, alicui ignominiam L.

in-iürätus 3. (ius i iuro) nieza-przysiężony: Chaereae iniurato credere Ci bez przysięgi.

iniuria, ae. f. (ius) a) niesprawiedliwość, bezprawie, niesłuszność: si sceleris est tanta iniuria nostri F, praetoris iniuria Ci, qui iniuriam de-cernebat Ci wydał wyrok niesprawiedliwy; iniuriam queri, facere Ci żalić się na krzywdę, wyrządzić krzywdę; (abl. jako adv.) iniuriä i per iniuriam Ci niesłusznie; b) bezprawie, gwałt, niesprawiedliwe postępowanie, krzywda Antonium in mediis iniuriis Słownik.

oppressit Ci, Verris iniuria Ci; socio-rum iniuriae CiS krzywdy doznane przez sprzymierzeńców, iniuria lega-torum violatorum L z powodu znieważenia posłów; alicui iniuriam facere, inferre, imponere Ci krzywdę wyrządzić, skrzywdzić; aliquem iniuria adficere Ci; iniuriam accipere, pati, subire Ci doznać; iniuriam defendere, propulsare Ci bronić się; iniur. ulcisci, vindicare Ci mścić się ; c) obraza, zniewaga, lekceważenie: iniuria spre-tae forrnae F obraza doznana z powodu lekceważenia jej piękności przez Parysa, condemnatus (damnatus) in-iuriarum Ci za obrazę czci ; d) zły nabytek, rzecz nieprawnie nabyta: per-tinaces ad obtinendam iniuriam L; e) zemsta za doznaną krzywdę: nostrae iniuria caedis F.

in-iurius 3. adv. ë (ius) niesprawiedliwy.

in-iussus 3. (iubere) bez wyroku, nie wezwany: numquam inducunt ani-mum cantare rogati, iniussi numquam desistunt H, iniussae veniunt capellae H same.

in-iussü (por. iussu) bez rozkazu, bez wezwania, niewezwany, niezachę-cony: iniussu praetoris Ci; iniussu plebis, senatus, populi, iniussu suo Ci.

iniustitia, ae, /. (iniustus) niesprawiedliwość, niesprawiedliwe postępowanie: iniustitiae duo genera sunt Ci.

in-iustus 3. adv. ë (iustus) niesprawiedliwy, bezprawny, niesłuszny: civis Ci; bellum, poena Ci, noverca F sroga, in. dens O zawiść; subsi. inius-tum, i, n. niesprawiedliwość H, in. dens 0 ząb zawiści, fasces F ciążące, ponad siły.

in-1, eob. il-1.

con-

na

in-m, sob. im-m.

in-nabilis, e (nare) nieprzydatny do pływania.

in-näscor, näsoi, nätus sum, urodzić się w czemś albo na czemś, róść na czem, róść: Fauni... innati triviis H, filix innascitur agris H, salicta ri-pis.

in-nätus 3. wrodzony: omnibus innatum est esse deos Ci-, innata cu-piditas, libertas Ci.

in-nato 1. a) wpływać w coś, pływać na czem, po czemś: pisciculi in-natant in concham Ci; {s dat.) lactu-ca innatat stomacho H, innatat nuda freto 0 wpływa, wpada (s accus.) un-dam innatat alnus F.

in-nävigäbilis, e (navigare) nieprzydatny do żeglugi, niespławny: Ti-beris L.

in-necto 3. nexui, nexum a) wplatać, oplatać, otaczać, obwiązać: anguis innectit comas F, colla auro in-nectantur F naszyjnik włożyć, hume-ros amictu F zarzucić, tempora sertis 0 wieńczyć skronie, vincula gutturi H, colla lacertis 0 objąć, cervicibus innecti T objąć za szyję, fraus inne-xa clienti F oplątać zdradą, podejść, oszukać; b) powiązść, połączyć, splątać: inter se innexi rami L, causas morandi inn. F podawać przyczynę; c) prsen. związać,': Hyrcanis per ad-finitatem innexus T, innexus scientiae eius T spólnik.

in-nïtor, nlti, nixus albo nïsus sum, opierać się na czem, o coś: ba-culo O, scutis G, innisus fratri T po-legając, ufny w pomoc, in cubitum N, udae innitor arenae 0 stoję brzegu, avis innixa alis O na skrzydłach, templa innixa columnis 0 spoczywające; b) prsen. polegać, opierać się na czem: artium adminiculis T, uni viro hostium fortuna innititur L, salutem suam incolumitate Pisonis in-niti Ci.

in-no 1. (nare) wpłynąć, płynąć po czem, przepłynąć: (s acc.) fluvium vin-clis innabat Cloelia F we więzach spętana, btygios lacus V przebyć, innans Maricae litoribus LirisJET, nymphae in-nabant F; в dat. naviculae... innant aquae L, classis mari T.

in-nocens, tis, adv, innocenter (nocere) a) (o rsecsach) nieszkodliwy, niewinny: innocens Lesbium (vinum) H, epistoła Ci, loca T; b) (o osobach) niewinny, nieposzlakowany, nieskazitelny, cnotliwy, prawy: innocentem reum condemnat Ci, innocentium sanguis Ci; stąd taksę: innocens sanguis T, innocenter agere T, ut sibi liceat innocenti vitam degere Ci, vir in. Ci;

c) bezinteresowny, wstrzemięźliwy, u-miarkowany: innocentes praetores Ci. nóbilitas integra atque innnocens Ci, opes innocenter paratae T uczciwie nabyte.

innocentia, ae, f. (innocens) a) rvl nieszkodliwość; b) niewinność: iudices ad praesidium innocentiae constitué (sunt) Ci', c) nieposzlakowany charakter, prawość, uczciwość: rigidae innocentiae Cato erat 0; d) bezinteresowność, wstrzemięźliwość: quanta innocentia debent esse imperatores! Ci.

in-nocuus 3. adv. in-nocue (nocere) a) nieszkodliwy, niewinny: herbae

0. litus F bezpieczny; b) niewinny, prawy, uczciwy: viximus innocuae 0 causae innocuae 0 sprawy niewinnych; c) nieuszkodzony, bez szkody: sedere carinae omnes innocuae F.

in-nötisco 3. nôtui (notus) stać się znajomem, wiadomem, rozpowszechnić się: quod ubi innotuit L, ea in ma-ius innotuere I nabrało rozgłosu, (Corinna) innotuit libellis nostris O stała się sławną.

in-novo, are (novus) odnowić: te ad tuam intemperantiam innovasti Ci wróciłeś.

in-noxius 3. (nocere) a) nieszkodliwy: anguis innoxius F nie wyrzą-

w morze razem

dzający szkody, flamma F, verba non innoxia F zgubne; b) prsen. bezpieczny: iter T; c) niewinny, niezasłużony: homo innoxius NSL, (s gen. obiecł.) innoxius criminis L, paupertas T; d) nieuszkodzony, cały: innoxii sine mętu aetatem agere S nie doznawszy szkody.

in-nübo 3. nupsi, nuptum, przez małżeństwo dostać się do rodziny: quo innupsisset L, (z dat.) thalamis nostris in. 0 została żoną moją.

in-nuba, ae, /. niezamężna, dziewicza: Atalanta innuba O, innuba lau-rus 0 w który została przemieniona dziewica Dafne.

in-numerabilis, e, adv. iter, niezliczony, niepoliczony, bez liczby : in-numerabiles leges Ci, hostium copiae, gentes Ci, series annorum H, fru-menti numerus, pecunia Ci ; subst. in-numerabilia parentibus debemus Ci.

innumeräbilitäs, ätis, f. (innume-rabilis) niezliczona liczba, mnogość, mnóstwo Ci.

in-numerus 3. nieprzeliczony, niezliczony : gentes F, hostis 0, pecunia T.

in-nuo 3. nui, skinąć głową, poruszyć brwiami, mrugać okiem na znak przyzwolenia, zgody, potakiwać.

innupta, ae (nubere) niezamężna, niezaślubiona: puella F, Minerva F, Phoebe 0; subst. dziewica: sunt aliae innuptäe Latio F, innuptae nuptiae Ci nieślubne małżeństwo.

in-nütrio 4. wychować w czem; pass. wzrastać w czem : pessimis T we wszelkich zdrożnościach.

Ino, gen. Inus albo Inônis, f. (ivó>) Ino, córka Kadmusa, żona Atamasa, wychowała Bakchusa; stąd: materia dei O; za karę przez Junonę szałem opętana wpadła z synem Melikertesem i zamieniona w boginię Leukoteę. Adi. Inóus 3. Jnony: Melicerta F, sinus 0.

in-oblïtus 3. (obliviscor) niezapo-minający, pamiętny: mens O.

in-obrutus 3. (obruo) niezasypany, nieprzewalony, niezatopiony : fugit in-obrutus undas O.

in-observätus 3. (observo) niedo-strzeżony: inobservatus in herbis it О.

in-offensus 3. (offendere) mł. nie-potrącony; prsen. bez przypadku przebyty, cało, zdrowo : iter in. T, vita O, cursus honorum T, mare inoff. F bez raf.

in-officiosus 3. (officium) niezgodny z powinnością, nienależyty: te-stamentum non inoff. Ci bo nie pominął krewnych w nim.

in-olesco 3. olëvi, olitum, wróść, przyróść: germen docent inolescere libro F; prsen. zakorzenić się: necesse est mala inolescere F.

in-öminätus 3. (omen) bez szczęśliwej wróżby, klątwą obciążony, przeklęty: cubilia H.

in-opia, ae, /. (inops, opes, por. copia) a) niedostatek, brak, bieda, u-bóstwo : suis opibus alienam inopiam levare N; (s gen. obiect) inopiâ omnium rerum Ci, in. rei frumentariae Ci, inopia frumentaria (= frumenti) C, amicorum, criminum, argumentorum Ci, consilii Ci nieporadność; b) brak pomocy, opuszczenie, osamotnienie: huius inopia et solitudo memoratur Ci, inopiâ coactus ad Caepasios con-fugit Ci.

în-opïnans, tjs (opinari) nie spodziewający się, nie domyślający, nie przewidujący: inopinantes eos oppres-sit C, inopinante Curione C.

in-op!natus 3. (opinari) niespodziany, nieoczekiwany: hoc illi inopi-natum accidit Ci spadło nań niespodzianie, in. maluni C nieprzewidziane; subst. non inopinata perpetior N przewidziane, ex inopinätö Ci = inopinätö L (jako adv.); (activ.) aliquem inopi-natum invadere, opprimere L niespodzianie.

27*

in-opïnus 3. (opinari) niespodziewany, nieprzewidziany, nieoczekiwany, nagły: inopina quies Ci, inopino visu territa O.

in-ops, pis (ops, opes) a) bezsilny, slaby: leges salubriores sunt inopi quam potenti L-, b) pozbawiony pomocy, bezsilny, bezradny: solus, inops, exspes... O, trahens inopem senectam 0, inops animi; c) bez środków, biedny, ubogi, nędzny : inopem me copia fecit O, vendit inops 0 z biedy; subst. régis mensa non differebat a cuiusvis inopis atque privati N biedaka, inops victus, domus, inferiae 0 skromny, aerarium Ci próżny, wyczerpany; (enal-läge) inops cupido H, animus H, vita Ci nędzny; (e gen. obi.) inops pecuniae L bez pieniędzy, messium L bez zboża, somni cibique 0 bez snu i głodny, mentis 0 pozbawiony rozumu, consilii LO bezradny, amicorum, ver-borum inops Ci bez przyjaciół, niewymowny.

in-ôrâtus B. (orare) niewygłoszony. in-ordinâtus 3. (ordinare-ordo) nie-ustawiony w porządku, nieuporządkowany: exercitus incompositus in-ordinatusque incedit L bez ordynku, in. milites L, ex inordinato in ordinem redigere Ci przywrócić ład.

in-ornätus 3. adv. ê (ornare) nie-przystrojony, nieupiększony, nieozdo-biony: crines 0 nietrefione, mulier Ci, non te meis chartis inornatum silebo H wsławię cię moimi wierszami, in. verba H proste, bez sztucznych ozdób, inornate dicere Ci.

Indus 3. sob. Ino. in-quam 2. (defectiv.) inquis, inquit, inquiunt, fut. inquîes, prf. inquii, in-quisti, inquit, rzec, mówić; uèywa się tylko 1) tv or at. recta wtrącone po jednym, dwóch lub więcej wyrazach: patri, inquit, non placebat Ci, cui pro-cul Aegides : »0 me mihi carior« in-quit...; 2) s przyciskiem powtarzajcu: jakiś wyraz: te, te, içquam, citabo Ci, armis fuit, armis, inquam, dimican-dum Ci.

in-quiës, ëtis, niespokojny: huma-num genus, homo S, homo inquies animi (animo) ST.

inquiëto 1. (inquiês) niepokoić; preen, victoriam T utrudniać.

in-quiëtus 3. niespokojny: dux in-quieti Hadriae H burzliwego Adrya-tyku, nox L\ preen, inquiéta praecor-dia H, animus L.

in-quilïnus 3. mieszkający; subst. mieszkaniec obcego miasta, metojkos, komornik, lokator, czynszownik: at vero te inquilino — non enim domino — personabant omnia vocibus ebrio-rum Ci. Sallustyusz nazywa Cicerona »inquilinus« jako pochodzącego z Ar-pinum.

in-quino 1. zanieczyścić, zbrudzić, zwalać, splamić, oszpecić, splugawić: caput H, aqua cadaveribus inquinata Ci, aere... tempus aureum H wiek złoty zeszpecił spiżem, tj. zmienił na spiżowy; przen. flagitiis vita inquinata Ci, fama L.

in-qulro 3. quïslvi (quïsii), quïsï-tum (quaerere) a) szukać, poszukiwać: corpus magna cum cura inquisitum non invenit L; przen. vera ilia hone-stas, quam natura maxime inquirit Ci‘, b) śledzić, badać: iuvenis rem inqui-sitam detulit L, vitia inq. H, filius inquirit in patrios annos 0 pyta wieszczków syn, jak długo ojciec będzie żył, cui placeas, inquire 0; c) badać w procesie, śledztwo przeprowadzić: istius in inquirendo multa furta cognovi Ci w śledztwie.

inquIsTtio, önis, f. (inquirere) szukanie, badanie: veri Ci śledztwo (sądowe), existimatis reum absentem contra inquisitionem esse defensum Ci, i. annua T cały rok trwające.

inquisitor, ôris,'w. (inquirere) poszukiwacz, szpieg; sędzia śledczy: Fan-nius... inquisitor T. in-r... eob. ir-r...

in-salOber, bris, bre, niezdrowy.    pęd li wy, zapalczywy, złośliwy, wście-

in-salutätus 3. niepozdrowiony,    kły, oszalały: homo insanissimus et

ranni Ci, homo flagitiis insanus Ci, insanissima contio Ci ; c) (nierozumnie)

bez pożegnania: inque (łmeza) saluta- audacissimus Ci, insani edictum ty-tam linquo V.

prawny.

insania, ae, /. (insanus) a) szał,    cupido V, ins. trepidatio L; d) spro-

szaleóstwo: nomen insaniae significat    wadzający choroby: insana caprae

mentis aegrotationem Ci, an me ludit sidéra H, amnis insanä... aquä О. amabilis insania? H słodkie omamie-

in-sänäbilis, e, niewyleczalny: morbus Ci, caput H, contumeliae Ci nadmierny, ogromny, olbrzymi: in-niestarte, ins. ingenium L niepo- sanae illae substructiones Ci, ins. montes L, ins. amores H, caedis insana

in-satiabilis, e, adv. iter a) niena-nie, złudzenie; b) przen. mania, sza- sycony: lupus O; przen. animus L, lone postępowanie, żądanie : huius in- avaritia S, crudelitas Ci, ins. cupidi-sania mihi tum molesta fuit Ci, see-    tas veri, videndi Ci; b) nienasycający,

' lerati insania belli V żądza wojny,    nie budzący przesytu, niezaspokaja-

in-saturäbilis, e, adv. iter, nienasycony: abdomen Ci żarłok, insatura-biliter expleri Ci.

in-scendo 3. scendi, scensum (scan-dere) a) intr. wstępować: inscendere in rogum ardentem Ci; b) tr. insc. scaenam T.

explere populäres insanias Ci; c) nie- jący pragnienia, niewyczerpany: in-dorzeczność, głupota, zbytek, przesa- satiabilis pulchritudo Ci. da w czem: res in hanc insaniam ve-

nit L, insania libidinum Ci wyuzdana rozpusta.

insänio 4. (insanus) być szalonym, szaleć, odchodzić od rozumu: nemo fere saltat sobrius, nisi forte insanit Ci, eos vatîcinari et insanire dicebat

in-sciens, tis, adv. inscienter: nie-

scientem Ci świadomie czy nieświadomie; przervaènie z abl. ahs.: omnibus (cunctis L) inscientibus Ct bez

inscientia, ae, /. (insciens) nieświadomość, niewiedza, brak wiedzy:

• •>

CiV być natchnionym, insaniens Bosporus Hszalejący, insanienssapientia wiedzący, nieświadomy: tuba inscien-H nierozumna filozofia epikurejska, ter a Graeco inflata L, utrum inscien-erravit aut potius insanivit Арго- tem voltis contra foedera fecisse an nius Ci nierozumnie postąpił, insanire certa ratione H szaleć według pewnych zasad, pewnej metody, insanire statuas emendo H jak szalony kupu- wiedzy, jąc, in libertinas ins. H szaleć za. similem errorem ins. H popełnić taki

głębokiej nieświadomości; (zgen. subi.) inscientia hostium C; (z gen. obi.) in-insänitäs, tätis, f. niezdrowie, cho- scientia locorum C nieznajomość miejscowości (okolicy), in. eius usus (lini) C nie umieli z niego korzystać.

sam błąd, sollemnia ins. H zachoro- in tantis tenebris inscientiae Ci w tak wać na modne powszechnie szaleństwo.

roba : animi Ci.

inscltia, ae, f. (inscltus) a) niezręczność, niezgrabność : inscitia gu-bernatoris Ci, amissae naves per in

scitiam regendi T, insc. negotii ge-rendi Ci; b) niewiadomość, nieznajo-

in-sanus 3. adv. insane (sänus) a) niezdrów, chory; b) (o chorobach duszy) szalony, chory na umyśle, nierozumny; subst. waryat: Theomnastus homo ridicule insanus Ci, insanam vatem adspicies V natchnioną, insani feriunt litora fluctus V jak wściekłe, mość, niedoświadczenie: aliquem per •ns. forum VT hałaśliwe; b) przen. po- inscitiam occidere T nieświadomie,

insectatio, onis, f. (insectari) a)

insc. legionum T, insc. legum H, ae-dificandi T.

in-scltus 3. adv. ë, niezręczny, niezgrabny: naves inscite factae L, non inscite nugari Ci dowcipnie.

in-scrlbo 3. scripsi, scriptum a) pisać na czem, napisać, umieścić: versa pulvis inscribitur hasta V, statuas in-scribi iussisti Ci, sepulcrum inimico nomine Ci, flores inscripti nomina re-gum V nazwane imieniem królów, sua quemque inscribet facies O mówić za niego; b) na książce tytuł u-mieścić, zatytułować, napis umieścić na czele książki : inscribere librum Ci, liber, qui »oeconomicus« inscribitur Ci, epistolam inscribere patri Ci zaadresować, M. Curio Ci wystosować; c) napis umieścić, wypisać, wyryć: ut esset, quod in basi tropaeorum in-scribi posset Ci, nomen in porta inscr. Ci; (z dat.) vestris monumentis suum nomen inscripsit Ci, sibi nomen philosopha inscr. Ci przywłaszczyć, in-scriptum sit in fronte eius Ci na czole niech będzie wyryte, inscripsere deos sceleri V przypisali bogom, mea dex-tera leto inscribenda tuo est O mojej prawicy należy przypisać twoją śmierć.

inscriptio, ónis, f. (inscribere) a) napis tytuł: statua cum inscriptione Ci, inscriptio plenior 'de officiis’ Ci pełniejszy, (dokładniejszy) tytuł; b) napisanie, umieszczenie napisu: in. no-minis Ci.

inscriptus 3. =■ non scriptus, nie-napisany.

insculpo 3. sculpsi, sculptum, wyryć: foedus insculptum columns aë-neä L, summam patrimonii saxo insc. H, sortes in robore Ci, natura inscul-psit in mentibus, ut... Ci.

in-seco 1. secui, sectum, wyciąć, naciąć: insectis gurgulionibus Ci z roz-ciętem gardłem, cutem insec. L naciąć.

(■ustawiczne) ściganie, prześladowanie: ut sine insectatione hostis copias tra-duceret Ci, insectatio principum Ci prześladowanie; b) naigrawanie się, wyszydzanie: temporum... insectatio T napaść, hostem ad proelium per in-sectationes voeare T wyzywać, drażniąc słowami.

insectätor, oris, m. (insectari) prześladowca, wróg: plebis L.

insector 1. (frequ. do insequi) a) ścigać, prześladować: aquila insectans alias avis Ci, impios insectantur Fu-riae Ci, herbam rastris V plewić; b) przen. napastować, prześladować, dokuczać: insector ultro atque insto ac-cusatori Ci, ficto crimine insectari Ci, alterius innocentiam Ci; c) wyszydzać, drwić, naigrawać się: nullius insector calamitatem Ci.

in-senësco 3. senui, starzeć się przy czem: libris insenuit H, nostris malis te insenuisse credibile est O posiwieć, iisdem negotiis T.

in-sepultus 3. niepochowany, nie-pogrzebany, bez pogrzebu: insepulta sepultura Ci pogrzeb, który na tę nazwę nie zasługuje, pogrzeb nie-pogrzeb.

in-sequor, sequi, secütus sum a) iść za kim, w ślad za kim postępować: proximus huic insequitur Salius V, insecutae Orphea silvae H, insequitur fugientem lumine pinum 0 wodzi oczyma; b) (o czasie) następować: dies insequens L, insequentibus con-sulibus L za następnych konsulów, te mea aetas insequitur V dopędzam cię w latach, mors eum insecuta est Ci nawiedziła; c) pędzić, gonić, ścigać: tu ilium in foro gladio insecutus es Ci, pars cedere, alii insequi S, hostem ins. SL; d) przen. prześladować słowami, krytykować, lżyć, hańbić, szkalować: ut eos irato animo ac litteris insequatur Ci, amplissimum quemque... inridendo Ci; e) rzecz rozpoczętą dalej prowadzić, kontynuować:

pergam atque insequar longius Ci, miał się zastosować do okoliczności semine iacto protinus arva insequi F i wyzyskać na swoję korzyść; c) cho-siejąc chodzić po roli; (z inf.) convel- dzić troskliwie kolo czego, dbać, do-lere vimen insequor F zabieram się glądać: suis commodis Ci dbać o swój natychmiast do czego, próbuję.

interes, honoribus ins. Ci, famae TN.

in-sero 3. sévi, situm, zasiać, za- in-sibilo 1. świstać, dąć w co: sadzić, zaszczepić: inutilesque fal-    ventus insibilat pinëtis (dat.) O.

ce ramos amputans feliciores inse- in-sideo, sëdi, sessum, intr. a) sie-rit H zaszczepia, mala insita fert pi-    dzieć na czem, osiąść, osiedlić się:

rus F zaszczepiona grusza; b) prsen.    equo L, toro O; b) prsen. mocno sie-

zaszczepić, wszczepić: quae vitia tibi    dzieć, czepiać się czego: insidens ca-

inserit natura H, alter in Calatinos    pulo manus T silnie dzierży, his insi-

insitus CiT adoptowany; PPP. insi-    dentibus malis Ci zakorzeniły się, in

tus 3. (z natury) wrodzony, zakorze-    animo fictum crimen insidet Ci tkwi,

niony, wszczepiony : insitum natura    omen insidet unimis L utkwiło ; c) tr.

malum Ci, odium (amor, opinio) pe-    obsadzić, zasadzić się na kogo, cza-

nitus insitum Ci.    tować: Mago locum monstrabit, quem

in-sero 3. serui, sertum a) wtykać, insideatis L, viae praesidiis insidentur zatknąć, wsadzić: homo collum in la- F, qui ea loca insident T zamiesz-queum inserens Ci, falces insertae    kują.

longuriis C, pellis auro inserta F obło- insidiae, arum, f. (insidëre) a) za-żony, insertae fenestrae F wpuszczo-    sadzka: milites in insidiis locare L,

ne, inserto latices infundere cornu F    collocare G, insidias instruere L, po-

włożony, trecentos inseris H wtła-    nere Ci, disponere L, insidias intrare

czasz, telum inserere L wbić, nunc    C dostać się w..., subito ex insidiis

inserite oculos in curiam Ci zwróćcie;    consurgere C, ex insidiis invadere,

Ы prsen. dodać, dołączyć: historiae    donee insidiae coorirentur T wojsko

iocos 0, querelas et ambiguos ser-    w zasadzce; b) zasadzka, podstęp,

mones T; (reflex.) inséré te turbae 0    zdrada, zamach: si vita nostra in ali-

wmięszaj się, пес te insere bellis 0    quas insidias incidisset Ci, moliri (raa-

wdawaj się, inserentibus se centurio-    chinari) mulier coepit insidias filio Ci,

nibus T wdali się, wmieszali się, igno-    insidias Habito comparare Ci podstęp

bilitatem suam magnis nominibus ins,    uknuć, avibus insidias moliri F zasta

T wstawić się; c) wliczyć, zaliczyć: si me lyricis vatibus inseris H, Pleia-dum choro H do orszaku Plejad.

inserto 1. {freqii. do inserere) raz deponere Ci wykonanie skrytobójstwa, po raz wtykać, często wkładać: clipeo per insidias, ex insidiis, insidiis cir-sinistram F.

wiać sidła, pecori lupus insidias me-ditatur F czyha na..., insidiae noctis F zwodnicza noc, insidias caedis sibi

cumventus Ci z zasadzki, podstępnie,

in-servio 3. ivi (iii, itum a) być zdradą, służyć, być lennikiem, wasalem, podwładnym: Antiochus inser-vientium regum ditissimus T, b) być tach, zbójca, rozbójnik : nullis est por-powolnym, uległym, usłużnym, wysługiwać się: improbi magistratus in provinciis publicanis (dat.) inservie-bant Ci, plebi inservïtum erat L, tem-poribus callidissime inserviens N u-

insidiator, oris, w. (insidiari) żołnierz, który stoi na zasadzce, na cza-

tis custos, nullus insidiator viae Ci nikt nie strżeże bram, nikt nie cza

tuje przy drodze.

insidior 1. (insidiae) a) zasadzać się na kogo, czatować, czyhać: lupus

tam insigne vestrum beneficium Ci, benevolentia ins. in rem publ. Ci szczególna, homo insigni magnitudlne ani-mi Ci, insignes ab arte viri O, insignis impudentia, iniuria Ci; stąd must.: insigne, is, n. a) znak, godło, mię: clipeo insigne paternum... hy-dram gerit F, tectis insignibus suo-rum C, id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse C; navem ex insigni agnoscere C; b) odznaka urzędu lub godności: sedens cum insignibus regiis Ci z odznakami władzy królewskiej, insignia imperatoris C buława, fascibus ceterisque insignibus ornati Ci, ins. magistratum Ci, sacer-dotum L; c) znak, znamię: pacis insigne et otii toga est Ci, maeroris insignia, virtutis, laudis, dignitatis Ci;

d) ozdoba: insigne penatium Ci; e) sygnał, hasło: id erat insigne, cum ad arma concurri oporteret C.

insidiatur ovili F, hostibus 0, somno maritorum ins. Ci czyhać, aż zasną, huic tempori insidiandum ratus L u-ważał za stosowne czekać na tę chwilę.

insidiosus В. adv. ôsë (insidiae) a) podstępny, chytry, czyhający na kogo, na czyją zgubę: omnia insidio-se ficta sunt Ci, condicio insidiosa pads Ci; b) pełen zasadzek, niebezpieczny: locus ins. et plenus latronum Ci, totam vitam insidiosam reddemus Ci.

in-sïdo 3. sedi, sessum, a) siąść, u-siąść na czem, osiąść, osiedlić się, zamieszkać: apes floribus insidunt F, digiti membris 0 dadzą się wcisnąć; tr. insessum avibus Capitolium T, Lydia gens... iugis insedit Etruscis F, Apuliae insedit vapor H, insedit deus miserae F, cineres patriae (urbis) at-que solum F; b) obsadzić, zająć: sil-vis insedit iniquis F, saltus insessus ab hoste L, arcem (dux) insedit milite T, viam insidere L; c) preen, osiąść, utkwić, zakorzenić się: ea macula pe-nitus insedit C, semen in locis Ci. insigne, eob. insignis. insignio4. znakiem opatrzyć, przyozdobić, naznaczyć: tropaeis agros, clipeum auro F; preen. Postumius nota insignitus est L, annum dii morbis insignivere T; PPP. jako adi. insignitus 3. adv. insignltë, naznaczony, wyraźny, widoczny, odznaczający się, nadzwyczajny: annus calamitatibus insignitus T.

zna-

in-silio, silui, sultum, intr. wskoczyć, wyskoczyć: in equum insilit L, in phalangas C rzucić się, (e dat.) in-siluit arboris ramis 0, (unda) puppi insilit 0 wdziera się; tr. (Empedocles) Aetnam insiluit H.

insimulatio, 6nis, /. (insimulare) obwinienie, oskarżenie: ins. capitalis cri minis Ci.

in-simulo 1. a) (niesłusznie) obwiniać, oskarżać, winić, posądzać: que-runtur, quod eos insimulemus omnia incerta dicere Ci; (e gen.) probri insi-insignis, e,adv. insigniter (signum)    mulasti pudicissimam feminam Ci;

a) naznaczony, widoczny, wyraźny,    (abl.) falso, falsis criminibus, falso cri-

in-sinuo 1. (sinus) a) tvl. włożyć co w fałdy togi; preen, wpychać, wtłaczać ; refllex. i intr. wdzierać się : Romani quäcumque data intervalla es-

wpadający w oczy, odznaczający się:    mine CiLO.

bos maculis insignis et albo F z białymi płatkami, homo omnibus notis turpitudinis insignis Ci napiętnowany, crinibus insignis Phoebus F piękno włosy, insignis tenui fronte puella    sent, insinuabant ordines suos L, se

H o wązkiem czole, ostro insignis    inter equitum turmas C, me in eorutn

(equus) F ozdobiony, insignius ornari    sermonem insinuavi Ci wmięszałem

N, ins. ilia laureä Ci uwieńczony; b)    się, Zeno insinuasse se in antiquam phi-

osobliwy, nadzwyczajny, znaczny, od-    losophiam videtur Ci zagłębił się, ма-

znaczający się, wyborny, znakomity:    lum insinuare potest in rem publicam

Ci, in forum insinuare Ci v targnąć,    saepe etiam insistunt Ci, quae cum di-

cunctis insinuât pavor V serca prze-    xisset paullumque institisset Ci, si

insitio, onis, /. (inserere) szcze-

nika, per obsequium se ins, in fami- singulis insistere velim, progredi iste liarem usum L usłużnością wkradł się non possit Ci. w przyjaźń.

in-sipiens, tis, adv. insipienter (sa- pienie CiO. piens) niemądry, nierozumny, głupi :    in-sitïvus 3. (inserere) a) szczepio-

cuiusvis hominis est errare, nullius ny, uszlachetniony: pira H; b) przen. nisi insipientis in errore perseverare Ci. zaszczepiony, wprowadzony, podsu-

insitus, zob. insero. in-sociabilis, e, niezgodliwy, nie-

insipientia, ae, f. (insipiens) nie- nięty, obcy: ins. quaedam disciplinae rozum, głupota, naiwność: insipientia Ci, insitivus Gracchus Ci. quasi insanitas animi est Ci.

diendi T, b) niezwykły, nadzwyczajny, zuchwały, pyszny, zarozumiał), hardy, przesadny: verbum Ci, qui in sua re egentissimus fuisset, erat inso-

solens in dicendo Ci, exercitus H, vi-

insolentia, ae, /. (insólens) a) niezwykłość, nadzwyczajność: verborum Ci; b) duma, buta, pycha: M. Antonii insolentia, superbia Ci, insolentiä ela-

ins. Ci; d) nieprzyzwyczajenie, nieo-

tulerat animos Ci, ins. rerum secunda-

rum Ci niezwyczajne szczęście.

, munus

insolesco 3. pysznić się, być dumnym, wbijać się w dumę: rebus se-cundis insolescere = insolescentem fie-

eos

in-sisto 3. institi (por. (a)îa-ïj[xi i stare) a) stanąć na czem, wstąpić na co, towarzyski, nie cierpiący towarzystwa: przystąpić z blizka. zbliżyć się, zbli- gens L, insociabile est regnum T nie żyć się do nieprzyjaciela, nacierać: ut znosi drugiego; (z dał.) homines generi proximi iacentibus insistèrent C, in humano insociabiles L, nurui ins. T. iugo insistebant C, insistebat in manu in-söläbiliter, niepocieszeni : ins. Cereris simulacrum victoriae Ci po- dolere H w bólu być niepocieszonym, eąg Wiktoryi na ręce Cerery w po- in-solens, tis, adv. insolenter, a) stawie stojącej, vestigiis insistere L nieprzywykły, niezwyczajny: aspera iść śladem, vestigia insistere plantis aequora emirabitur insólens H, inso-primis V pierwsze kroki stawiać, ne- lens belli C, maiarum artium S, au-que ordines servare neque firmiter insistere poterant C wystąpić naprzód, zrobić kroku naprzód; konkretnie: sceleratum insistere limen V przestąpić, iter, quod insistis, approbo L po- lens in aliéna Ci, se in... pecuniis in-dejmujesz, viamque insiste domandi V solentius iactare Ci, non sum tam in-wstąp na drogę, aliquam rationem pugnae insistere C wybrać, non ex ctoria quae natura suä insólens et su-proelio excessit, sed acrius hostibus perba est Ci, laetitia H. institit NL nacierał, bellum insistit moenibus L grozi = vis mali insistit alicui Ci, nimium institerat viventi H dokuczał; b) przen. gorliwie do czegoś się przykładać, zająć się czemś, tus Ci; c) rozrzutność: huius saeculi trwać w czem, obstawać przy czem; totus insistit in bellum C, in exitium swojeniesię: insolentia dominatös ex-insistitur T nastają na zgubę, ad spolia legenda ins. L, negotium Ct, sic institit ore V tak dalej mówi, sequi insistit L ściga dalej, insistit Arpoe oppugnare L gorliwie zabiera się do oblężenia A. ; c) zatrzy- ri T, per licentiam insolescit animus S. mać się, przystanąć, (rv mowie) zatrzy- in-solidus 3. bez silnych podstaw, mać się, przestać mówić, zatrzymać słaby, mdły: herba O. się przy czem: (planetarum) motus in-solitus 3. (soleo) a) nieprzywy-

kły do czego, nienawykły, nieznający czego: genus insolitum servitii S, ci-vitas insolita rerum bellicarum S, ins. ad laborem exercitus C, insolitae... fu-giant in flumina phocae F wbrew swej naturze, feminas insolitas prodi-re cogis Ci; b) niezwykły, obcy, nieznany: insolitum genus (ratio) dicen-di Ci. lis Ci, labor 0, nova atque insolita libertas L, novum et moribus veterum insolitum T; c) niezwykły, nadzwyczajny, rzadki: verbum Ci, insolita victoria Ci, ins. animalium partus T.

insomnia, ae, /. (insomnis) bezsenność, niedospanie, nieprzespana noc: vigilari neque insomniis fatigari S, insomniis senes carent Ci sypiają dobrze.

in-somnis, e (somnus) bezsenny: nox insomnis ludo VH przepędzona na zabawie, ins. draco 0 czuwający.

in-somnium, ii, n. (por. Iv-üjwov) sen, widziadło senne: falsa ad caelum mitiunt insomnia Manes F.

in-sono 1. insonui, zabrzmieć, odezwać się, zahuczeć: unda, aether 0, ventus insonat Achaeo F na morzu E., insonuit pennis 0 zaszumiał, flagello F trzasnąć biczem, insonat ea-lamis 0 zagrał, insonuit vento nemus 0 wiatr zaszumiał w borze, verbera insonuit F z bicza trzasnęła.

in-sons, tis, niewinny, bez winy: insontes sicuti sontes iugulare S, in-sontes casae 0 które nic nie zawiniły, crimine L, culpae L, insons Cerberus N nie czyniąc nic złego.

in-sôpïtus 3. (sopïre) nie dający się uśpić, nieuśpiony, czuwający, czujny : draco 0.

in-specto 1. (frequ. do inspicere) przyglądać się, przypatrywać się: in-spectata arma L widok, ipsis inspectantes Ci w ich oczach, w obliczu...

in-spërans, tis (sperare) nie spodziewający się: insperanti mihi ceci-dit Ci wbrew memu oczekiwaniu, chociaż się nie spodziewałem.

in-spëratus В. (sperare) niespodziewany : insperato adspectu Ci na ten widok n..., insperatum malum Ci nieprzewidziane, ex insperätö L niespodzianie.

in-spergo B. spersi, spersum (spar-gere) skropić, zrosić: si molam atque vinum insperseris Ci mąką posypiesz i winem skropisz, inspersi corpore naevi if piegi po ciele rozsiane.

in-spicio 3. spexi, spectum, a) patrzyć w co, na co, zaglądać, zajrzeć: tabulas societatis Ci, leges Ci, libros Sibyllinos L, machina inspectura do-mos V, cum Romam inspexerit Eos 0 jutrzenka zeszła; b) przyjrzeć, przypatrywać się czemu, oglądać : signum Ci, inspiciendum turibulum poposcisti Ci aby zobaczyć, auditi saepius Cae-sares quam inspecti T oglądano, (in— de omne) inspicitur 0 można widzieć, inspice, quid portem 0 zobacz; c) przegląd odbywać, musztrować: milites, viros, equos L.

in-spïro 1. (spïrâre) a) dąć w со, dmuchać: inspirât conchàe 0; b) rozdmuchać, rozniecić, tchnąć, natchnąć kogo czem: occultum inspiret ignem V, magnam cui mentem inspirât va-tes V, animam 0; prsen. venenum ali-cui VO ukłuciem zastrzyknąć, fames se viro inspirât 0 wciska się.

in-spoliatus 3. (spoliare) nieobra-bowany, niezrabowany: arma V.

in-stabilis, e (stare) a) bez stałej, silnej podstawy, nie stojący mocno, słaby: ubi pedes instabilis... perverti posset L ponieważ silnie stać nie mógł w wodzie, erat instabilis tellus 0 nie miała stałego miejsca, inst, cumba F, navis 0 poruszał się, arbor inst. F podcięte, hostis instabilis ad cominus conserendas manus L za słaby, locus ad gradum instabilis T nie dawało punktu oparcia; b) prsen. niestały,

niepewny, chwiejny: res maritimae instabilem motum habent C, fama T, animus V.

odnowienie, przywrócenie: ludorum Ci, sacrorum L.

instaurativus 8. (instaurarej od-

instans, tis, adv. instanter (instâre) nowiony: ludi Ci. a) blizko, obok stojący, zagrażający, blizki: bellum Ci, periculum N; b) o-becny: controversia futuri, instantis facti Ci; c) groźny, gwra!towny: iu-stum virum non vultus instantis ty-

in-Stauro 1. (por. <r:aupóę— avaupouv) a) ustawić, postawić, urządzić: cLo-ros instaurare V, epulas T, sacrum diis T, instauramus Polydoro funusF sprawić; b) na nowo postawić, przy-ranni mente quatit H, praeverti ad    wrócić, pokrzepić, odświeżyć: sćelus

Armenios instantior cura fuit T na-    illud pristinum instauravit Ci odno-

giąca, Pharasmanes instantius eon- wił, novum de integro bellum inst. L currit T.

świeżą, nową wojnę podjąć, talia Grais instantia, ae, f. (instans) obecność, instaurate V odpłaćcie, sacra-ludos instar (subst. indecl.) od instare tj. inst. CiL odnowić, instauratque diem

donis V nowe składa ofiary, instaura-ti (sunt) animi V nowa wstąpiła w nas

stania języka wagi w równowadze, stąd: a) wŁ równowaga wagi; przen. równowaga, liczba równoważąca, ró- odwaga, duch. wnoważnik, równoważny, równoznaczny z czem: Plato mihi unus est in- pościerać, rozścielić, zaścielić, nakryć:

pulpita tignis inst. H, equus instratus L osiodłany, instrati ostro alipedes

in-sterno B. stravi, stratum, roz-

star omnium Ci, unus file dies im-mortalitatis mihi instar fuit Ci, id si accidat, mortis instar putamus Ci (equi): czaprakiem przykryte, inster-równa się śmierci, munus fundi urba- nor pelle leonis V okrywam się. ni instar Ci równej wartości; b) o- instigator, oris, m. i instïgatrix, brąz. postać, kształt: quantum instar îcis, f. (instigare) podżegacz, podże-in ipso Fjaka powaga, majestat .w nim; gaczka, poduszczyciel-lka. c) (jako adv.) na wzór, na kształt, in-stlgo 1. (por. cm£w) a) podżegać, równie tak samo, podobnie jak: co- podniecać, szczuć: agmen canum O, hortes quaedam, quod instar legionis b) przen. pobudzać, podniecać, podu-viderentur C, milites duarum instar le-    szczać:' instigante deä L za    podnietą

gionum L w sile 2 legionów, Hector    bogini, mea domus ardebat    instigan-

innumeri militis instar habet Ó zastępuje niezliczone wojsko, Erana non fuit vici instar sed urbis Ci wyglądała nie jak wieś ale jak miasto. Nea-polis et Tycha nornina ea partium urbis et instar urbium sunt Ci wprawdzie dzielnicami są miasta, ale są jak    b) spadać kroplami: guttae    instillant

gdyby miastami, instar montis equus    saxo Ci; c) przen. wlewać,    wpajać:

^ na kształt góry, wielki jak góra,    praeceptum auribus H.

lumen clipei instar V, instar muri hae instimulätor, öris, m. (instimulä-saepes munimenta praebent C tak jak re) podżegacz: seditionis Ci. mur, instar veris vultus tuus adfulsit in-Stimulo 1. bodźcem pobudzać, populo H jak wiosna, terra in medio podniecać; przen. zachęcać: Saturnia posita quasi puncti instar obtinet Ci Bacchas instimulat 0. jako punkt środkowy.

instaurätio, önis, /. (instaurare) sceleris T, belli T.

te te Ci a ty podjudzałeś! Romanos in Hannibalem inst. L przeciw H..., Clo-dium in arma inst. Tdo walki zachęcać.

in-stillo 1. (stilläre) a) wlewać kroplami, sączyć: lumini oleum Ci, oleum caulibus inst. H, merum in ignés О;

instinctor, oris, m. podżegacz-

instinctus, üs, m. podnieta, pobudka, zachęta: instinctus divinus Ci natchnienie z nieba, instinctu centurio-num milites transiere T.

in-stinguo 3. stinxi, stinctum, kłuciem podniecać, pobudzać, zachęcać: his vocibus instincti milites L, instino-tus furiis L, divino spiritu L natchniony, finierat Maternus velut instinctus T jak gdyby od boga natchniony.

instita, ae, f. (insistere) bramowanie, obrąbek u sukni, falbana : subsu-ta talos tegit instita veste H; рггеп. luditur in nostris instita nulla iocis 0 żadna uczciwa kobieta, gdyż tylko takie kobiety nosiły suknie z «instita».

in-stitio, önis, f. (insistere) zatrzymanie się: stellarum Ci.

Institor, oris, m. [por. instare mer-caturam: kupczyć) kramarz, handlarz, domokrążca: fuit institor mercis L.

in-stituo 3. stitui, stitutum (statue-re) a) dostawić, postawić, ustawić, u-mieścić, ułożyć, zrobić, urządzić: amphora instituta consule Tullo H w piwnicy ustawiona za konsula T., vestigia F stawiać, institutas turres ho-stium admiratur C, inst, pontem C budować, amphora coepit institui H zaczęto robić, ubi institui vineae pos-sunt Ci założyć, iste textrinum institué Ci urządził, offîcinam Ci, earum rerum mercatum Ci, codicem Ci główną księgę założyć: dapes F biesiadę urządzić; b) ustawić, uszykować: aciem C, exercitum Ci; c) ustanowić, wyznaczyć, mianować kogo czem: here-dem institué Oppianicum Ci, aliquos sibi amicos inst. Ci, wybrać, tutorem liberis non instituit Ci, leges Ci nadać, accusatores Ci postawić, remiges ex provincia inst. C; postanowić, zamierzyć, przedsięwziąć: nos, ut institui-mus, ad reliqua pergamus Ci litium actiones Ci zacząć, amicitiam cum aliquo S zawrzeć, institutus cursus Ci rozpoczęty, instituta est quaestio de eius morte Ci wdrożono śledztwo, iter H, viam Ci przedsięwziąć, sermonem inst. C rozpocząć, quod institueram dicere Ci zacząłem mówić; e).wprowadzić, urządzić: dies ffestos) Ci, lu-dos 0, portorium inst. novam religio-nem, poena a te in ilium instituta Ci wymierzona; e) uczyć, kształcić: Daphnie tigres subiungere curru instituit F, si in pueritia non his artibus institutus eras Ci nos ita a maioribns instituti suinus C. Ceres mortales ter-ram vertere instituit F.

institütio, ônis, /. (instituere) a) urządzenie, instytucya: conservans in-stitutionem nostram Ci; b) nauka, nauczanie: Graecis institutionibus eru-diti Ci, omnis de aliqua re institütio debet a definitione proficisci Ci.

institütum, i, n. (instituere) a) u-rządzenie, obyczaj : vetere instituto pu-blicanorum Ci, haec a maioribus institua accepimus Ci wprowadzony zwyczaj, praetoris inst. Ci zarządzenie, ex instituto militem non dede-runt L według umowy; b) przedsięwzięcie, zamiar, plan, zasada: omnes eius instituta laudare facilius possunt, quam aemulari Ci, manere in instituto Ci, institutum vitae capere CiN; c) nauczanie, nauka zasada naukowa: abundare praeceptis institutisque phi-losophiae Ci teoretyczna i praktyczna filozofia.

ifi-sto, 1. institi, instâturus, a) stanąć na czem, zatrzymać się: instare iugis F obsadzić wyżyny, file instat aquae F pochyla się nad wodą, sterczy; b) być tuż, znajdować blizko: alii dixerunt cum legionibus instare Varum C, vestigiis instare L iść śladem; c) nacierać z blizka, następować na pięty, dogrzewać: instare ferro coeperunt Ci, nostros premere at-que instare coeperunt C, instare hosti NL, instatur LT gonią, ścigają; d) prsen. nastawać, nie dawać spokoju, grozić, dokuczać: quoniam tibi instat

Hortensius Ci, eg о instare, ut mihi responderet Ci nalegać; e) nalegać, nastawać, nie ustawać, obstawać: in-

gotowywać: excusationem et petitio-nem Ci, fraudem L uknuć, dicta ad fallendum instr. L układać; c) ustawić, uszykować: exercitus Ci, aciem Ci, aciem, agmen, legiones, ordines, instare de indutiis Ci, Marti instant copias, elephantos CL, suos pugnae S currum (facere) V robią szybko, in-stabat tempus proficiscendi N nadchodził, zbliżał się, instans bellum Ci, periculum N grożące, instant ludi Ci e) zaopatrzyć w co, urządzić, wypo-zbliżają się, de instantibus iudicare N sażyć, uzbroić: classem omnibus re-rozstrzygać o rzeczach pilnych, nie cierpiących zwłoki.

in-strätus 3. (sternere) nienakry-ty, nieposłany: cubile O.

in-strepo, 3. skrzypieć: sub pondéré instrepit axis V.

instructio, Snis, f. (instruere) usta- (Capua) bellum instruere potest Ci

począć; preen, se armat et instruit ira O, ad iudicium non satis se instruxe--

stat Scanditius poscere recuperatores Ci, instant operi V gorliwie pracują,

do walki, insidias L zasadzkę zastawić; d) przysposobić, przygotować: aliquem ad alterius caedem instr. L;

bus Ci, mensas epulis 0, cultibus suis Herculem instruit (Omphale): odziała go w swój strój, vias copiis inst. T obsadzić, civem sceleratum copiis instr. Ci, domum Ci, agrum instr. L zaopatrzyć w narzędzia gospodarcze,

roz-

wienie, uszykowanie: militum Ci.

instructor, öris, m. (instruere) u-rządzający, przygotowujący: convi-vii Ci.

rat Ci nie przygotował się; f) pouczyć, poinformować: accusatores Ci, instrumentom, i, n. (instruere) a) pectus talibus dictis O, disciplinae et sprzęt, narzędzie: instrumentum ara-    artes, quibus instruimur ad usum fo-

torum Ci, in agris minore instrumen-    rensem Ci sposobimy się, regina dei

to remanere Ci narzędzia gospodar- ritibus instruitur 0 daje się wprowa-skie, hostium spolia., in instrumen- dzić w...; PPP. jako adi.: instructus to... Verris nominabantur Ci sprzęty 3. adv. ë, a) ustawiony, urządzony, domowe, instr. militare C rynsztunek, instr. belli Ci, sutor abiecto instrumente H; b) ubiór, odzież, ozdoba, strój : instr. anilia O, felices ornent haec instrumenta libellos O; c) środek, pomoc do czego : instrumenta virtutis Ci, quanta instrumenta habet ad obtinendam sapientiam Ci, instrumenta luxuriae S, amici... imperii instrumentum T podpora; d) dokument: ut praeclarum instr. tribunatus ad ali-

uszykowany, uporządkowany: exercitus L, taberna Ci, navis Ci zaopatrzony, uzbrojony, ludos instructius fecit L starannie urządził; b) zaopatrzony w co :copias omnibus rebus instructas fuisse Ci, vitiis instructior H, provin-cia pecuniä instructa Ci: c) nauczony, biegły, zręczny w czem: dolis et arte Pelasgä V, instructissimus ad di-cendum Ci, his rebus instructus ac-cusator Ci, instructus in iure civili Ci,

nisi quia philosophia esset instructior in-struo 3. struxi, structura (strue- Ci lepszy znawca filozofii. ге) 1) a) kłaść jedno na drugie, układać jedno na drugiem, piętrzyć: con-tabulationes in parietes instruxerunt ita C, tigna C, muros N budować, ag-

gerem T sypać, epulas L zastawiać; ium, m. plemię celtyckie koło Medyo-Ь'рггеп.urządzać,przysposabiać,przy- łanu CUL.

quem deferre posses Ci.

in-suâvis, e, niesłodki, nieprzyjemny, niemiły : vita Ci, quod mihi concédas, habeare insuavis H.

Insuber, bris, pl. Insubres, um i

vus

ciendi T powziął postanowienie.

in-suo 3 sui, sütum, zaszyć: (par-ricidam) vivum in culeum Ci, plumbum insutum F zaszyte bryły ołowiu , haft.

aurum

in-sudo 1. pocić się Я insuë-factus 3. przyzwyczajony, wytresowany: equi C.

in-suësco 3. suëvi, suêtum a) intr. przyzwyczaić się do czego : corpori T, miles insuescitr"ad disciplinam L, in-suesco largiri S, fruii; tr. przyzwyczajać kogo : insuevit pater hoc me Я do tego, ita se a pueris insuetos {esse) L nawykli.

in-suëtus 3. a) od insuesco, sob. tamże; b) (z in privativ, i suetus) niezwyczajny, do czego ktoś nie przywykł : insueta pabula F, iter V. soli-tudo L, insuetum limen F obcy, nieznany, ins. sol 0 niezwykłe światło, insueta rudens F w niezwykły sposób rycząc; b) nienawykły, nieprzyzwy-czajony: [z dat.) Syphax insuetus mo-ribus Romanis L, corpora insueta ad onera portanda C; (zinf.) Arcades in-sueti acies inferre pedestrls F; [z gen.) homo insuetus laboris, operum, navi-gandi C, male audiendi N.

insula, ae, f. a) wyspa; b) dom czynszowy, oddzielnie stojący: intel-lego P. Clodii insulam venalem esse Ci.

Insula, ae, dzielnica miasta Syra-kuz, na wyspie położona.

insułanus 3. (insula) wyspiarski; subst. wyspiarz Ci.

insulsitäs, ätis, f. niesmaczność, mdłość, czczość: Graecorum Ci.

in-sulsus 3. adv. sulsë (salsus, sal) a) niesłony, niesmaczny ; b) przen. nie-dowcipny, niedorzeczny, mdły, czczy : Epicharmus acutus neque insulsus homo Ci dowcipny, multa insulse di-cuntur Ci, insulsum genus ridiculi Ci.

in-sulto 1. (frequ. do starolac. in-salire — insilire) a) skakać: insultare solo V harcować na polu, haedi flo-ribus insultant V skaczą, harcują po ilące kwiecistej, Priami busto insultât armentum Я, Batavi insultant aquis T skaczą do wody, carinae insulta-vere fluctibus V okręty na falach ko-łysały się, nemora insultant (Bacchae) thyasis F hasają w szale po gajach; b) przen. urągać, szydzić, naigra-wać się, drwić, znęcać się: insultare iacenti O, unus insultabat multos Ci, ins. alicuius patientiam T wystawiać na próbę, cernis, ut insultent Rutuli? F jak się naigrawają?...

in-sum, esse, fui a) być w czemś, na czemś, znajdować się: inerant cornua fronti O, homines non inerant in urbe Ci; b) przen. być w kimś albo czemś, mieścić się, znajdować się: auctoritas inest in oratione Ci, in rebus culpa Ci, in uno omnia maleficia insunt Ci, in imperatore quattuor has res inesse oportet... Ci powinien posiadać, in facie vaecordia inerat S przebijała się, [z dat.) auctoritas ser-moni inest S, genti ingenium NS.

in-sümo 3. sumpsi, sumptum, brać na coś, używać do czegoś, łożyć: o-peramCi, paucos dies reficiendae clas-si T, vitam versibus T poświęcać, in evolvenda antiquitate operam T, ser-insumit animum domini interfi-vestibus ins. O złoty

in-super, w górze, powyżej, ponad : ingens insuper Aetna imposita V, insuper incumbere L, via subiecta iu-go insuper imminenti L; b) przen. o-prócz tego, nadto: haec insuper ad-didit V, insuper his [dat.) campi quod rex habet F.

in-superâbilis, e (superare) niezwyciężony, niepokonany: genus in-superabile bello VO, fatum O nieuniknione, Alpium transitus L nieprzebyte A.

in-surgo 3. surrexi, surrectum a) dźwignąć się, powstać, podnieść się w górę: (anguis)... arduus insurgens F, socii pariter insurgite remis Fbierz-

cie się do wioseł, silnie wiosłujcie ; b) integrum discipulum accipe Ci nie-prsen. wznosić się w górę, sterczeć: insurgit silex V, collis L, silva T, te- prsen. czysty moralnie, niezepsuty, nebrae campis P. insurgit aquilo H nieskażony, nieposzlakowany, prawy: zrywa się, insurgit Caesar T dąży,

wykształcony; b) czysty, niemieszany ;

fontes H, vinum, vini sapor H, homo castus atque integer Ci nieskazitelny, bona integraque natura Ci niezepsuta, honestus atque integer Ci nieposzla-

Miletum... credens suis insurgere regnis O burzy się przeciw...

in-susurro 1. (susurrus) szeptać coś do ucha: in aurem Ci, ad aurem    kowany, Cato vir integerrimus Ci,

vigandi tempus esse Ci daje znać.

in-täbesco 3. täbui (tabes) a) topić się, topnieć: cera igni intabescit O;

b) prsen. niknąć, chudnąć, marnieć: quam integrum (aprum) consumere H diuturno morbo Ci, cum intabuissent którego już czuć, nieświeży; cały, pupulae H zgasły i zamknęły się, in- zdrów: ne patiamur scelus ad inte-vidia intabescit videndo O.

familiariter C, favonius insusurrat na-    Diana int. H dziewicza; (s genet.) in

teger vitae H nieskalany niczem w życiu; (o potrawach, mięsie) niezepsuty, świeży: vitiatum commodius

gros contactu procedere £ niezarażo-in-tactus 3. (tangere) a) nietknięty :    nych, pars corporis integra Ci, inte-

intactum ferro corpus L, int. cervix    gra valetudo Ci kwitnące, integer aevi

V jarzmem, intacta Pallas H dziewi- V= integerrima aetate Ci w sile wieku; c) nieskazitelny, nieprzekupiony, nieprzedajny, bezinteresowny, uczciwy, zacny: testes Ci, iudex Ci, servus

cza == cui pater intactam dederat V, bellum intactum trahitur S; b) nieu-szozuplony, nietknięty, cały: intactis

assidëre mûris L nie próbując zdo- Ci wierny, nulla est laus ibi esse in-być, integri intactique fugerunt L, in- tegrum Ci bezstronnym, int. consula-tacta Britannia H niepodbita; c) nie- tus T bezinteresowny, vultum (puellae) tknięty niczem, niedosiągnięty, wolny integer lau do H bezstronny, integra od czego: intactus infamia L, animus    mente Milo Romam revertit Ci z czy-

religione L wolny od zabobonów; d)    stem sumieniem, adhuc integer H nie

famä Ci nie doznawszy uszczerbku na sławie, integFa fides T niezłomna, saucii et integri C, cohortes integrae ab labore C które nie brały udziału w walce, niezmęczone, integris corpo-ribus fessos adoriri L, amnis locum

niepróbowany: nihil intactum... pati zakochany; d) nietknięty, nienaruszo-S wszystkiego próbować, Graecis in- ny, niezraniony, cały, zdrów: litterae tactum cai men H satyra, Grekom nie- integris signis praetoribus traduntur znany rodzaj poezyi, saltus intacti V Ci z nienaruszoną pieczęcią, integrä suä nietknięte stopą, tj. przez Rzymian nieopiewane.

in-taminatus 3. nieskalany, nie-splamiony : honores H.

bus

in-tectus 3. (tegere) nieprzykryty : domus S bez dachu, tegumen omni-

pedes intecti T bez obuwia, Tiberius int. T

sagum, cetera intecti T nadzy, integer perfluit T z równą szybkością;

szczery.

in-teger, tegra, tegrum, adv. intégré (tangere) a) nienaruszony, nie- H, opes integrae H nienaruszone, tknięty, cały: gens a cladibus belli    fortuna Ci nienadwerężona, fames Ci

integra L, omnibus rebus integri Ci,    wilczy; f) [w prawodawstwie) stan

loca integra Ci których niedosięgła prawny, nienaruszony, pierwotny, po-wojna, ius integrum Ci, rudern me et przedni: ut damnati in integrum re-

e) nietknięty, nieuszczuplony, cały, pełny: praeda Ci, integra aestas Ci całkowite, annus Ci cały, integro die

stituerentur Ci; g) świeży, nowy: la- lectum habent, aut munus... ignora-bor Ci, bellum S, de integro: na no- tur T są zrozumiale, wo, znowu, rsadsiej ab integro ; h) nierozstrzygnięty, wolny: ea omnia te-stibus integra reservabo Ci zostawię nie, rozum, przenikliwość, bystrość: do rozstrzygnięcia, res Ci, tibi in in- deus intellegentiam in animo, animum tegro res erat Ci miałeś ręce wolne    inclusit in pectore Ci, id in nostram

intellegentia lub intelligent a, ae,

f. a) zdolność pojmowania, rozumie-

w tej sprawie, sibi de aliqua re inte-    intellegentiam cadit Ci możemy to pro

iuris Ci, intellegentia in rusticis rebus Ci ; c) pojęcie, wyobrażenie : rerum ad-umbratas intellegentias animo conci-pere Ci.

intel-Iego i inteliigo 3. lexi, lectum (inter-legere) a) rozróżniać, pojmować, rozumieć: hoc ex hac frequentia co-lonorum intellegi potest Ci, Pausanias ex vultu ephori cuiusdam intellexit insidias sibi fieri N, intellegor talsus esse T poznają się na tem, iż jestem fałszywym, de gestu intellego, quid re-spondeasC*; b)być znawcą, rozumieć się na czem: non multum in ea re intellego Ci, nihil int. Ci, homo intel-legens Verres Ci znawca; c) sądzić, myśleć, wyobrażać sobie: sanguinem quid intellegis? Ci; PPr. jako adi. intellegens, tis, adv. intellegenter, ten, który się na rzeczy zna, rozumie, znawca, rozumny człowiek: praetor intellegens negat sibi placere Ci, homo in. Ci znawca, intellegenter audiri Ci, [gen. obi.) cuiusvis generis (volup-integumentum i integimentum, tatis) intellegens Ci, intellegens immi-i, w. (integere) nakrycie, przykrycie, nentium T przeczuwający przyszłość, osłona: laus cum integumentis deci-dit L; рггеп. integumenta flagitiorum ryjski Ci, nequitia fron tis integumento invo- nadmorskich; miasto ich Album In-luta Ci pod bezwstydnem czołem kryje temelium albo Alb-intemelium, dziś się niegodziwość.

gram reservare Ci zastrzedz sobie- zumieć; b) zrozumienie', świadomość, swobodę, non est integrum Pompeio pojmowanie, znajomość: intellegehtia tuo consilio uti Ci nie wolno — non integrum ei erat, ut.,Ci.

in-tego 3. texi, tectum, przy- za-nakryć, zasłonić: tecta stramento L pokryć, vallo integi Romanos L bronić.

in-tegratio, onis, /. (integrare) odnowienie: amoris Ci.

integritäs, ätis, /. (integer) a) nietknięty, całkowity stan: int. corporis, valetudinis Ci zdrowie ciała, dobre zdrowie; b) uczciwość, nieskazitelność, czystość: int. vitae N nieskalane życie, Scaevola, vir omnibus iustitia et integritate praestans Ci.

integro 1. (integer) a) przywrócić do dawnego, dobrego, pierwotnego stanu: artus elapsos T; b) na nowo rozpoczynać, odnawiać: pugnam L, seditionem L, conspectus intégrât lacrimas L nowe wyciska łzy, Philomela carmen intégrât V zaczyna na nowo.

Intemelii, orum, m. szczep ligu-na wschodnich stokach Alp

Ventimiglia.

intellectus, us, m. (intellegere) a)

in-temerätus 3. nieskażony, niepojmowanie, rozumienie: quibus ne- pokalany, uczciwy, czysty: Penelope que boni [gen. obi.) intellectus neque    O, coniugum corpora T, (vini) munera

mali cura T, dissimulare iritellectum    V czyste wino, castra intemerata ser-

in-temperans, tis, adv. intempe-

insidiarum T udawać, że się nie do- vare T. myślą; b) zrozumienie, pojęcie znaczenia: hiems et ver et aestas intel- ranter, nieumiarkowany, wyuzdany:

intemperantissimae perpotationes Ci, fui in te intemperantior, quam debui Ci bezwzględny, non intemperanter concupiscere N niezbyt namiętnie.

intemperantia, ae, f. (intemperans) a) ogólnie: nieumiarkowanie, buta, nie-powściągliwość, samowola, wyuzdanie: intemperantia Pausaniae et iustitia A-ristidis factum est, ut... N; b) szczegół.: brak umiarkowania, rozwiązłość: haec ego vos concupisse pro vestra intemperantia non miror Ci, eorum intemperantia expleta est in stupris Ci, int. civitatis T anarchia, int. vini L w piciu wina.

in-temperätus 3. adv. ë, nieumiar-kowany, bezmierny, przesadny: intemperate vivere Ci, int. benevolen-tia Ci.

in-temperiës, ëi, f. a) niestała pogoda, niepogoda, słota: int. verna L, caeli, anni L, solis L spiekota, int. a-quarum L ulewy; b) nieumiarkowanie, niesubordynacya: amici intempe-riem ferre Ci, brevis laetitia fuit co-hortium intemperie T.

in-tempestïvus 3. adv. ë (intem-pestus) nie w porę, niestosowny: ami-citia nunquam intempestiva est Ci, timor, cupido 0, honor T, aliquem intempestive iuvare T narzucać się z pomocą w niestosownej chwili.

intempestus 3. (imamie = in temp e-stivus) niestosowny: nox int. VCi burzliwa, ciemna; obraz, intempestae Gra-viscae V niezdrowy.

in-tendo 3. tendi, tentum (tendere) ai napinać, natężać: arcum V, vela secundi intendunt zephyri V, taberna-cula carbaseis intenta velis Ci rozpina namiot z żaglowego płótna, intendit-que locum sertis V wieńczy, int. bracchia tergo V opleść rękę rzemieniami do walki zapaśniczej, vincula collo intendere V owinąć dokoła szyi; b) przen. powiększyć, pomnożyć : cor-nQ • • •. intendit vocem V potęguje, inlentis oculis contemplari Ci wytę-Słownik.

żonym... intenditur socordia T wzmaga się, tenebrae se intendunti, int. odium T, gloriam T, cupiditates T, int. officia S wytężyć gorliwość, se intend ere Ci natężać się; c) wyciągać, wyprężać, skierować, zwrócić : manus T, dextram ad statuam Ci, aciem (oculorum) in om-nes partes Ci, aures ad verba O; (z dat.) manus verberibus T, bracchia remis int. V wyprężyć ręce do wiosłowania, być gotowym do... sagittam int. V wymierzyć, tela in patriam Ci, tela iugulis civitatis Ci, signa legio-num intenta cervicibus vestris Ci; d) skierować się, zwrócić się dokądś, dążyć: ad praetorem iter intendit L, iter in Italiam L, fugam ad Euphrätem L, quo ire intenderant S, eo, quo intendit, mature cum exercitu pervenit Ci, quocunque intenderat, res adversae erant S; e) (rv zamiarze nieprzyjaznym) coś zamierzać wykonać, coś zamierzać przeciw komuś: facinus iii alienum hominem Ci, periculum in omnes Ci, bellum in Hispaniam L, actionem... intenderat Ci wytoczył; f) zwrócić myśli, uwagę, zamierzać: animum in-tendere in ea, quae... Ci, oculos et mentes ad pugnam int. C śledzić u-ważnie, animum intendere rebus ho-nestis H, cogitationes ad aliquid L, curam in apparatum belli int. L zająć się gorliwie, quod (animo) intenderat, perficere non potuit CiS, quod intenderat, ut Adherbalis potiretur S, fuga salutem petere intenderunt C, Lupus intendere coepit se oportere... facere Ci zaczął twierdzić; PPP. jako adi. intentus 3. adv. të a) napięty, wyprężony, naciągnięty : arcus O; przen. intentus labor O natężona, intenta ali-mentorum pretia T wysokie, intentior disciplina T sprężysta, intenti milites T gorliwi; b) przen. baczny, uważny, gotowy: intenti exspectant signum V, custodia L, ad pugnam intenti C gotowi do..., mens malis (dat.) L, intenti, quam mox signum daretur L oczeku-28 jąc = intenti si lacesseruntur L ; c) gorliwy, pilny : intentius delectus habereL, intentius bellum apparare L, intentus open L, officiis £ oddany zupełnie, zajęty == agendo censui intentus T, exercitui scribendo L, int. ad curas L, ad parendum L\ d) (do walki) gotowy: exercitus ad proelium intentus T, dimicationi... intentus L.

in-tentätus 3. (tentare) nietknięty; przen. niewypróbowany: nil intenta-tum nostri liquere poetae H próbowali wszystkiego, int. iter T nieuto-rowany, quibus intentata nites H jaśniejesz wobec nich (= w ich oczach), gdyż cię nie znają.

intentio, ónis, f. (intendere) a) naprężenie, natężenie : corporis Ci, men-tem a cogitationum intentione ad tran-quillitatem perducere Ci natężone myślenie; b) uwaga: animus intentione... omnia considerabit Ci, int. vultus T, intentio luxus L uwaga, zwrócona na zabawę; c) zamiar, chęć, intencya, wola: haec intentio adversariorum Ci.

intento 1. ( frequ. do intendere) a) wyciągać, wyprężać, kierować, zwracać: manus L, tela ac manus in ora legatorum T, gladii plerisque intentati (sunt) L, haec sica nobis intentata est Ci, sinistra intentans angues V trzymać zwrócone grożąc; b) godzić, grozić: ictus T, arma Latinis L grozić wojną, viris intentant omnia mortem lr, iis fulmen dictatorium int. L grozić surową dyktaturą.

intentus, üs. m. (intendere) rozciąganie, wyciąganie, rozpostarcie: palmarum Ci.

in-tepësco 3. tepui, rozgrzać się, ogrzać się: (solis) radiis intepuere comae (arborum) 0 liście.

inter 1. jako adv. a) w połączeniu z czasownikami spoczynku i ruchu, rzeczownikami, zaimkami i przysłówkami: inter-esse, inter-iacere. intercedes, intervenire, interrex, interea, in-lerdum; b) jako praep. z acc. : między, wśród, pośród, podczas: mons Iura est inter Sequanos et Helvetios C, ut Tiberis inter eos et pons interessetCï żeby (rzeka) Tybr i most ich dzieliły, qui vicus inter Tolosam et Narbonem est Ci leży między; [po rzeczowniku) Faesulas inter Arretiumque, aliquid inter manus habere Ci mieć pod ręką, inter Antonium et Dolabellam foe-dere sanctum est... Ci stanęła ugoda, inter bellum et pacem dubitare T wahać się, quid interest inter periurum et mendacem! Ci jaka różnica między krzywoprzysiężcą a kłamcą, inter patres lectus L wybrany senatorem, erat inter planitiem mons S w środku równiny, adolescens inter suos nobilis Ci wyróżniający się pośród, inter falcarios, lignarios Ci w u-licy nożowniczej, sprzedaży drzewa; [wyraz sądowy) inter sicarios accusare Ci oskarżać o skrytobójstwo, quaestio inter sic. Ci śledztwo w procesie o skrytobójstwo, inter paucos L między kilkoma = jak mało kto, inter cuncta, cetera L przedewszystkiem, szczególnie, inter alia prodigia et carnem pluit L obok innych zjawisk padał też deszcz mięsny, id inter omnes constat Ci powszechnie wiadomo; c) (wpołączeniu z zaimkami zwrotnymi dla oznaczenia wzajemności) nawzajem, wzajemnie, obopólnie: ut uterque inter se satis daret Ci obopólnie, si verba inter nos aucupabimur Ci będziemy wzajemnie słowa sobie podchwytywali, furtim inter seseadspiciebant Ci spoglądali na siebie ukradkiem, vitarn inter se utriusque conferte Ci porównajcie tryb życia jednego i drugiego, res maxime inter se répugnantes Ci wręcz sobie pYzeciwne, caedes ci-vium inter se fit Ci obywatele wzajemnie się mordują, colles inter se propinqui <S blizko siebie leżące; d)

(dla oznaczenia czasu) między, wśród, podczas: inter horam tertiam et quar-tam L, inter ipsum pugnae tempus

L właśnie wśród walki, si inter ce- przeciw uchwałom senatu, ludu i zarządzeniom urzędników): tum tribu-nus intercedere poterit Ci, paratos ha-bemus qui intercédant Ci mamy na interäre) wewnętrzne urządzenie: na- pogotowiu takich, którzy się sprzeci-vium L.

nam hoc accidisset Ci podczas..., inter haec" (quae) L.

interämenta, örum, n. [por. ex-

wią, consulibus legem ferentibus est Interamna, ae, f. miasto w Urn-    intercessum Ci, praetori int. Ci, legi

bryi, dziś Terni, miejsce urodzenia    (senatus consulto) intercedere Ci; g)

Tacyta; adi. Interamnänus 3. z In-teramny; subst. Interamnäs, ätis, m.

mieszkaniec Iteramny; także jako adi. \    pro te intercessisse Ci.

ager Int. L.

inter-ârësco 3. wyschnąć Ci. intercalates i interkaläris, e = intercalärius i interkalärius 3. in- przechowywacz, przejemca: praedae terkalarny, przybyszowy, wstawny, L, donativi T, litis L. przestępny: mensis int. CiL miesiąc przestępny, Kalendae interkalariae L a) sprzeciwienie się, intercesya trybu-pierwszy miesiąca przestępnego.

inter-calo i -kalo 1. wtrącić, usu- tas senatus emptä intercession« sub-nąć. dodać. Przed wprowadzeniem ka- lata est Ci, intercessiones pecunia-lendarza juliańskiego przez Cezara rum Ci poręka w sprawach pienię-starano się zrównać rok słoneczny żnych. z księżycowym, a czynili to pontyfi-kowie, przez wstawianie miesięcy a) trybun, który się sprzeciwia, za-przestępnych, co się zwało inter ca-    kłada»veto«: agrariae legi se interces-

lare: hoc anno intercalatum est L;    sorem fore professus est Ci; b) sprze

ciwiający się, przeszkoda: i. rei ma-

pośredniczyć, ręczyć: si tui recupera-tores non intercederent Ci, tantum se

înterceptio, onis, f. (interciperei odjęcie, odebranie: poculi Ci.

interceptor, öris, m. (interciperei

intercessio, onis, f. (intercedere)

nów, pośrednictwo, poręka: auctori-

intercessor, öris, m. (intercedere)

preen, odłożyć: poenam L.

intercapëdo, inis,/. (capere)przer- lae Ci; c) pośrednik: isto intercesso-

re Ci.

wa, zwłoka Ci.

inter-cëdo 3. cessi, cessum, a) iść,

inter-cïdo 3. cldi, cisum (caederei postępować między czem: inter sin- przecinać, podcinać: venas T, mon-gulas legiones impedimenta interce- tem Ci przekopać, pontem L zerwać, dunt C; b) wchodzić między со, le- zburzyć, żeć, rozciągać się: palus intercedabat C, intercedunt silvae inter... hostes Ci

inter-cido 3. cidi (cadere) ai wpadać między co: telum inter corpora dzielą; c) (o czasie) mijać : nox, annus intercidit L; b) ginąć: pereant amici, intercessit Ci; d) (o wypadkach) zajść, dum inimici una intercidant Ci; c) zdarzyć się: saepe in bello magni ca- wypaść z pamięci: si interciderit tibi sus intercedunt C, senatus consultum aliquid H. intercessit Ci; et (o stosunkach między dwiema osobami) istnieć, być: inter szać, włożyć, wtrącić między co: neu eos...

inter-cino 3. (canere) śpiew wmie-

querimoniae, aemulatio int. N, quid medios intercinat actus H. mihi cum Siculis causa tantae neces-situdinis intercedit Ci łączy mnie, intercedunt inimicitiae Ci dzieli; f) sprze- chwycić: pila intercepta remittere C, ciwiać się, przeszkadzać (trybunowie ludu mieli prawo zakładania »veto«

inter-cipio 3. ëpi, ceptum (capere) a) przychwycić, w drodze coś po-

litteras Darei int. Ci, hostes in fuga T, ipsum ab suis int. L zdała od swo-

28*

ich, Rhoetus hastam intercipit V został ugodzony dzidą, która była dla kogo innego przeznaczona; b) prsen. wydrzeć, wyrwać, zabrać, zgubić, zniszczyć: agrum ab aliquo L, pecuniae e publico interceptae T skradzione, veneno interceptus T zgładzony, ale Myrrha intercepta nęci O wydarta śmierci, spem anni, Cererem 0; c) przerwać w środku: iter L, in-gressum hostium T.

inter-cludo 3. dusi, elüsum (clau-dere) zamknąć, odciąć: omnes aditus Ci, alicui iter, viam, exitum, perfugia C4L, dolor intercludit vocem Ci nie pozwala mówić, animum, spiritum LT oddech zaprzeć, a tergo hostem Ci, intercludi in insidiis Ci; (s abl.) nostros commeatibus intercludere coe-perunt C odciąć dowóz żywności, re frumentariä, itinere, Dyrrhachio intercludi C; (z abl.) ab oppido intercludere adversarios C, legiones ab impediments interclusae C.

inter-columnium, ii, n. oddalenie, odstęp między dwiema kolumnami.

inter-curro 3. curri, biegać między czem, wejść między co, w środek czego: qui intercurrerent,misimus Ci, dolor intercurrit exercitationibus Ci towarzyszy.

inter-curso 1. (freąu. do intercur-ro) raz po raz między kogo lub co wbiegać.

intercursus, üs, ni. a) nadejście: repentino intercursu viam dare L; b) wmieszanie się: consulum L.

inter-cus, cutis, zaskórny, wewnętrzny: aqua Ci wodna puchlina.

inter-dîco 3. dixi, dictum, zakazywać, wzbraniać, wykluczyć od czegoś: neque hoc liberis nostris interdi-cendum est Ci, ei orbem terrarum int. 0, interdicit Cassivellauno, ne Trino-bantibus noceat C; (z dat. osoby i abl. rzeczy} feminis purpurae usu interdi-cemus L zakażemy używać, Romanis omni Galliä int. C wzbronić wstępu do G., domo interdicere T wzbronić wstępu do domu, male rem gerenti-bus patriis bonis interdici solet Ci bywają pozbawiani, ei Hispaniä inter-dictum est Tma zakazany pobyt w H., takèe : interdici non potest socero (dat.) genero (abl.) H nie można zabronić teściowi obcowania z zięciem; (formuła) aqua et igni, aqua ignique, (igni atque aqua T), interdicere Ci wypędzić z kraju, ogłosić banitą, sacrificiis interd. (ei) C obłożyć klątwą, wykląć; pretor ograniczał prawo posiadania lub używania formułką: praetor de fossis, de cloacis, de minimis aqua-rum itinerumque controversiis interdicit Ci.

interdictio, ônis, f. (interdicere) zakaz: fînium nostrorum L wchodzić do naszego kraju, aquae et ignis int. Ci wygnanie, banicya.

interdictum, i, n. i PPP. jako subst. od interdicere) a) interdykt, zakaz, prawo zabraniające: int. Caesaris Ci, deorum interdictum vendidit Ci, inter-dictum de vi Ci; b) edykt, rozporządzenie wydane przez pretora: praeto-rum interdicta Ci, possesio per interdictum repetita est Ci, eo verbo prae-tores in hoc interdicto uti solebant Ci.

inter-diü (diu) za dnia, we dnie, przez (cały) dzień: interdiu, nocte L we dnie i w nocy.

inter-dum, czasem, niekiedy, od czasu do czasu: ut solemus interdum in defensionibus dicere Ci, ire modo ocius, interdum consistere HN.

inter-eä (eä, abl. sing, fern.) adv. a) (czasowe) tymczasem, wśród tego: teritur interea tempus Ci, haee dum Romae geruntur, Quinctius interea de agro vi detruditur Ci; b) (rv połącz, z cum) gdy tymczasem, a tymczasem: cum interea pecuniae vestigium nullum invenitis Ci, neque interea ver-bum ullum imposuit Ci.

interemptio, önis, /. (interimere) zgładzenie, zamordowanie.

inter-eo, Ire, ii, itum, a) wł. za- między czem, płynący: novies Styx chodzić o słońcu, księżycu, stąd: ni- interfusa V; (s acc.) interfusa nitentes knąć, ginąć: luna, sol, aestas interit aequora Cycladas H między Cykla-H, naves naufragio intereunt Ci roz- darni, maçulis interfusa genas V nabiły się; b) prsen. ginąć, upadać: res biegłe, okryte,

między słońcem a ziemią; b) wogóle czas, zwłoka, przerwa: petito pauco-rum dierum interiectu T, interiectu noctis T po upływie nocy.

inter-icio 3. iëci, iectum (iacio)

publica funditus interit Ci, ignis in- inter-iaceo 2. leżeć w środku, mię-terit, nisi alitur Ci gaśnie, jeźli się go dzy czem, rozciągać się, dzielić: innie podsyca, statuae intereunt tempe- teriacebat campus, colles imminebant state Ci niszczeją skutkiem niepogo- L, planities, quae Capuam Tifatam-dy, tabulae interierunt (incendio) Ci que interiacet (= inter C. et T. iacet) spaliły się, intereunt segetes V — fru- L; (s dat.) campus interiacens Tiberi ctus annuus int. Ci zostały zniszczo- ac moenibus Romae L. ne, pecunia interibat largitione N wy- inter-iectus, üs, m. (interiicere) a) czerpały się, interit ira morä O czas wejście między co: luna deficit inter-uśmierza gniew; c) (o osobach) zginąć: iectu terrae Ci zaćmienie księżyca exercitus noster interiit Ci, inteream! powstaje, jeźli księżyc znajdzie się H niech zginę!

inter-equito 1. (equitare, eques) przejeżdżać środkiem: ordines intere-quitare L.

wrzucać między co, wkładać, wstawiać: rubis sentibusque interiectis ef-inter-fectio, önis, f. (interficere) ficere, ut... C, trabes saxis interiectis...

continentur C kamienie umieściwszy inter-fector, óris, m. (interficere; między belkami, sagittarios inter equi-zabójca, morderca: tyrannorum Ci; tes int. C między jeźdźcami umieścić prsen. interfectores rei publicae Ci.    łuczników; prsen. multa Latino ser-

inter-fectrix, lois, f. (interficere)    monę int. T naleciałości, preces et

morderczyni, zabójczym.

inter-ficio 3. fëci, fectum (facere) ctus 3. leżący w środku, między czem:

interiectis paucis portibus C, nasus quasi munis oculis interiectus Ci; prsen. interiecti inter philosophos et eos... Ci stojący pośrodku, duorum fra-trum aetatibus médius interiectus Ci

inter-fätio, onis, f. ifari) przerywanie mowy: contra interfationem legibus sacratis armatum esse Ci.

zabójstwo, morderstwo.

minas int, T; PPP. jako adi. interie-

a,i wł. uczynić tak, by coś z oczu oddalić, usunąć, zabić, zgładzić, sprząt-nąć: suâ manu sororem interfecit Ci, mulierem veneno Ci, eum insidiis N skrytobójczo, tris exercitus Ci; b) zniszczyć: interfice messis V.

inter-fluo 3. fluxi, płynąć środkiem, przepływać: fretum, quod Nau-pactum et Patras interfluitL; (s dat.) aurum cumulo aliarum rerum inter-fluens L.

średni między dwoma braćmi, inte-riecto brevi spatio C po upływie = anno interiecto Ci — aliquot diebus interiectis C.

inter-im, adv. tymczasem, wśród tego: interim, dum de condicionibus inter-for, färi, fätus sum, przer-    inter se agunt, circumventus interfi-

wać komuś mowę, wtrącić swoje sło-    citur C wśród tego gdy, interim Op-

atque interim legiones pro ripa Eu- -inter-füsus 3. (fundere) rozlany phrätis locat T na razie, cum tu in-

wa, odezwać się: Venus sic interfata pianicus iudicem pecunia corrupit Ci, est V.

interim verbo numquam significaris sententiam tuam Ci gdy ty tymczasem.

inter-imo 3. ëmi, emptum, wziąć precz, usunąć, sprzątnąć, zgładzić, zabić: Lars Tolumnius quattuor łegatos populi Romani Fidenis interemit Ci, matrem veneno int. H, me interimunt eius voces Ci krają serce; przen. in-terimendorum sacrorum causa Ci celem usunięcia.

interior, ius (compar.) a) wewnę-trzniejszy, w głębi się znajdujący, głębszy, wewnętrzny, wewnątrz: ex interiore parte aedium deiectus Ci z głębi świątyni, interiores templi pa-rietes Ci wewnętrzne ściany, interius recondere V głębiej, interior nota Fa-lerni H głęboko w piwnicy schowane stare wino, interior sponda 0 od ściany, int. rota O bliższe mety, proram ad saxa suburget interior V pcha bliżej ku..., int. gyrus H krótszy, interior ibat, si comes unus erat О szedł po prawicy, naves interiores ictibus tormentorum erant L okręty były za blizko, aby mogły w nie ugodzić pociski: interior periculo vul-neris factus L za blizko, aby zostać zranionym; b) przen. Perseus se in interiora regni recepit L w głąb królestwa, interiores nationes Ci w głębi kraju mieszkające; c) przen. ściślejszy, poufalszy: interior amicitia L, societas Ci bardziej zażyła, interior potentia T większy wpływ, ab inte-rioribus consiliis removeri N być trzymanym zdała od tajnych narad.

inter-itio, onis, /. (interire) zguba, zagłada, upadek : aratorum interitio nulla facta est Ci.

inter-itus, ûs, m. (interire) skon, zguba, zagłada, zniszczenie, śmierć: patris Ci, consilium de interitu Cn. Pompei Ci, interitus legum Ci usunięcie, rei publicae, urbis, optimatium Ci, exercitüs interitus ferro fame Ci wytępienie.

inter-iungoä. iunxi, iunctum, związać, złączyć: manus L.

inter-läbor, läbi, prześlizgać się, przepływać: inter enim labuntur a-quae V.

inter-lego 3. wybrać miedzy czem: frondes interque legendae V tu i tarn złamać.

inter-lino 3. lêvi, litum, a) posmarować, pomazać coś między czem: caementa interlita luto L gliną; b) przekreśleniem fałszować dokumenty: tabulae clamant se interlitas esse Ci.

inter-lüceo 2. (lux) świecić między czem albo w czem, przeglądać: terrena quaedam animalia interlucent T w bursztynie, interlucet corona V jest przejrzysta, cienka, przepuszcza światło, interlucet aliquid inter... et inter L jest różnica wyraźna między czem...

inter-lücesco 3. luxi (incdh. do in-terluceo) rozświecić się, rozjaśnić się, zabłysnąć : noctu interluxit L w nocy zajaśniało.

inter-Iunium, ii, n. (dom. tempus) zmiana księżyca H.

inter-luo 3. (lavere) wt. myć pomiędzy, płynąć między czem : fretum, quod Capreas et Surrentum inter-luit T.

inter-menstruus 3. między dwoma miesiącami : intermenstruo tempore Ci podczas zmiany księżyca; (,subst.) omni intermenstruo Ci każdego nowiu.

in-terminatus 3. (terminus) nieograniczony, niezmierzony : magnitu-do Ci.

inter-minätus 3. iPPP. od inter-minari) zakazany: cibus H.

inter-misceo 2. miscui, mixtum, domieszać coś do czego : tibi suam undam V, verba H, turbam indigno-rum dignis int. L.

intermissio, önis, /. (intermittere) przerwanie, zaniechanie, przerwa: intermissio forensis operae Ci, sine ulla

intermissione Ci, per intermissiones et intervalla L.

murami się znajdujący : amnis L pły

nący.

inter-nätus 3. (nascor) rosnący wpuścić między co, w środek; pass. między czem: herbae saxis interna-leżeć między czem, w środku czego, tae T między skalami, przedzielać: trabes paribus intermis-sae spatiis C, valle intermissä C, pla-    bójstwo, morderstwo, wytępienie, rzeź:

nities intermissä collibus C przery-    Gallorum C, ad internecionem gentem

wana; b) pozostawić coś pustem, wol-    adducere L, redigere C wytępić, ad

nem; pass. być pustym, niezajętym:    int. delereX, ad int. caedere L znisz-

mediocribus spatiis intermissis C, per    czyć do szczętu, ad internecionem

intermissä moenia urbem intrarunt L    gęsta sunt bella N do zupełnej za-

wyłomem w murze weszli do miasta,    głady.

loca custodibus intermissä L niestrze-

inter-mitto 3. misi, missum, a)

inter-necio, onis, f. (necare) a) za-

inter-necïvus 3. (internecio) bel-żone; b) [czynność jakąś) przerwać, lum int. CiL wojna prowadzona aż zaniechać, odłożyć: verba intermissä do zupełnej zagłady jednej ze stron 0 przerwane, si ludi non intermissi sunt walczących.

inter-necto 3. wiązać, łączyć, spa-

inter-nodium, ii, n. (nodus) węzeł,

CiL, forensibus negotiis intermissis Ci, proelium, iter C, libertas intermis- jać: fibula crinem auro internectit V. sa Ci zaniechana, laborem int. CO, delectum Ci, magistratum intermitte- przedział między stawami, przegub, re C tymczasowo nie obsadzać; [z inf.) kolanko : nervosus facit internodia po-

non intermittebas donum adferre Ci, obsides dare intermiserant C zaniechali, vento intermisso C gdy wiatr ustał, intermissä flamma C zgasł, quä (parte) flumen intermittit C nie dotyka, non intermittunt hostes C nadciągają, ut reliquum tempus a labore inter-mitteretur C, pracę przerwać; c) (o czasie) upłynąć, minąć: intermissä nocte C, brevi tempore intermisso CiC, nulla pars noctis ad laborem in-termittitur C przez całą noc nieustannie pracują ; [po przeczeniu) quia nullum tempus intermiserunt, quin lega-tos mitterent C ciągle wysyłali posłów.

ples O.

inter-nósco 3. növi, rozróżniać, rozpoznawać: blandus amicus a vero internosci potest Ci.

inter-nuntio 1. (internuntius) układać się przez pośredników: internun-tiando cunctatio fuit L.

inter-nuntius, ii, m., inter-nuntia,

ae, f. pośrednik, pośredniczka: collo-qui per internuntium N, (augures) Jovis internuntii Ci, aves internuntiae Iovis Ci zwiastuny woli J.

internus 3. wewnętrzny, wewnątrz się znajdujący: ara C.przen. internae discordiae T, jako subst. : interna T stosunki wewnętrzne.

inter-morior, mori, a) umrzeć przy czem, wśród czego: in ipsa contione [przysłowie] : tibi quod intristi, exeden-L, intermori remediis civitatem L od dum est: nawarzyłeś piwa, teraz wypij ! leków Zginąć; PPR intermortuus 3. zamarły, obumarły: memoria Ci, in-termortuae Catilinae reliquiae Ci.

in-tero H. trïvi, trltum, wcierać;

tionem mei familiaris non pertime-scam Ci.

interpellates, oris, m. (interpella-

interpellate, ónis, /. (interpella-re) przerwanie, przerwa: in litteris sine ulla interpellation versor Ci inter-mundia, Orum, n. (mundus) przerwanie komu mowy, interpella-międzyświat, przestwór: tamquam ex Epicuri intermundiis descendisset Ci. inter-murälis, e (mums) między

re) interpelant: se oblectare sine in-terpellatoribus Ci bez przeszkody.

interponere JVC, religione interpositä Ci, gladiatores interpositi sunt Ci u-żyto jako pozoru; f) ręczyć, poręczać: lidem suam interponere Ci, iusiuran-dum L.

inter-positus, us, m. położenie między czemś, wejście między co : luna interpositu interiectuque terrae repente deficit Ci gdy ziemia jest między słońcem a księżycem.

inter-pres, pretis, m. f. a) pośrednik, pośredniczka, pomocnik, poseł: foederum int. Ci, vobis interpretibus przez wasze pośrednictwo, interpres pacis Ci, interpres divum V Hermes, poseł bogów, luno interpres harum curarum V Juno, pośredniczka w miłości, interprète lingua H za pośrednictwem mowy,; b) pośrednik, tłó-macz : eum legati nostri in Graeciam proficiscentes Interpretern secum ha-bebant Ci jako tłómacza, appellat eum (adloquitur) per Interpretern L ; c) tłó-macz, interpret, który wyjaśnia, tłumaczy rzecz: legum interprètes iudi-ces (sunt) Ci, auspiciorum interprètes verborum, religionum, iuris Ci. gram-matici interprètes poëtarum Ci gramatycy wyjaśniają poetów, int. caeli Ci astronom, astrolog, non exprimi verbum e verbo necesse erit, ut interprètes indiserti soient CiH nie trzeba tłómaczyć dosłownie, jak to tłómacze niewymowni zwykli robić.

interpretätio, önis, f. (interpreta-ri) a) tłómaczenie, wyjaśnienie, inter-pretacya: ilia auspicia non egent in-terpretatione Ci, i. verbi Ci ; przen. mniemanie, domysł: sinistra erga e-minentes i. T.

inter-pello 1. (zob. com-pello, ap-pelloi przerywać komu mowę, wpadać w mowę, zagadnąć, interpelować: crebro dicentem ińt. C, idem nunc in-terpellor Ci zagadnięto mnie o..., stu-pro interpellate motus L niemoralnem żądaniem; b) przen. przerywać, przeszkadzać, wstrzymywać: in suo iure aliquem C, fortuna partam victoriam interpellât C, tribuni interregem interpellant, ne senatus consultum fiat L.

inter-polus В. i interpolis, etpor. polire) co się da przerobić, przerobiony, odnowiony.

interpolo 1. przerabiać na nowo, odnawiać, wygładzać: togam Ci.

interpretor, äri, ätus sum (interpres) wl. pośredniczyć; a) tłómaczyć

inter-pöno 3. posui, positum, a) włożyć między co, wsunąć, wtrącić, wstawić, umieścić: menses interca-larios L, interponi falsae tabulae soient Ci podsunąć, tuas rationes com-munibus interponis Ci, hoc loco libet interponere N dodać uwagę, eos in-duxi loquentes, ne »inquit« saepius interponeretur Ci, moram i. Ci dopuścić; b) (o czasie) pozwolić upłynąć, minąć; pass. upływać, mijać: nox in-terposita saepe perturbât omnia Ci, binis ludis interpositis Ci po upływie, diebus, spatlo interposito Ci z upływem czasu, tridui morä interpositä C po przerwie trzydniowej, offensione interpositä Ci gdy przyłączyła się; c) przen. (osoby jako pośredników) wysunąć, podsunąć: accusatorem Ci, testes Ci; [reflex.) wdać się, mieszać się do czego, pośredniczyć, wystąpić jako pośrednik, wstawić się: ille se inter-posuit N, quid me interponerem au-daciae tuae? Ci narażać się na..., tri-bunus pl. se interponit, quominus (ne)    i wyjaśniać; wykładać: religionum ius

reus fias Ci; d) przeciwstawić coś    sapienter interpretari Ci, eius in legi-

czemuś : suam se interposuisse aucto-    bus interpretandis scientia Ci insoli-

ritatem Ci, suum consilium meo Ci;    tum verbum int. Ci, neque, recte an

e) podawać jako przyczynę, przyta-    perperam (factum sit), interpretor L

czać powód, wymawiać się: causam    nie chcę rozstrzygać; b) rozumieć

inter-rogo 1. a) zagadnąć, zapytać: hoc facinus interrogate negare non potuerunt Ci, sententiam interro-gare L pytać o zdanie; PPP. jako subst.-. interrogatum, i, n. pytanie, badanie: iudicum interrogata perscri-bere Ci pytania sędziom zadawane; inter-regnum, i, n. bezkrólewie,    (s de)    quem    eS° interrogem de    patel-

rząd przejściowy, interegnum. Według    Hs    te de flegitiis tuis    inler-

Liwiusza w Rzymie po śmierci króla    rogem? Ci, interrogator blavius, qui-

aź do wyboru nowego wybierali ko-    nam fuerit Herennius Ci; c) pytać, ba-

lejno senatorowie z pośród siebie za-    dać,    przesłuchiwać [tv sądzie):    testes

stępcę króla zw. interrex, a stan.ten    bene    (acute)    interrogavit Ci; d)    oska

rżać, przed sąd pozwać; (z dodatkiem: lege, legibus): quis me umquam ullä lege interrogavit? Ci, lege Plautia int. S (e gen. criminis) repetundarum

żalić.

tymczasowy zwał się interregnum.

Wyrazy te pozostały i w czasach rze-czyposp., a interrex oznaczał zastępcę konsulów, którzy zmarli lub ustąpili nie przeprowadziwszy wyboru interrogare 2 o zdzierstwo, ambitus 6 nowych konsulów. Wybór ten prze- ⁰ przekupstwo przy ubieganiu się o prowadzał więc interrex: tertio die, urzędy.

quam interregnum inierat (interrex) inter-rumpo 3. rüpi, ruptum, a) consules créât Ci, res ad interregnum rozerwać, przełamać: pontes GT, inter-venit Ci nastąpiłp bezkrólewie.    rupta itinera T, interruptae venae T

inter-rex, régis, m. zastępca kró-    przecięte, aciem hostium int. L; b)

la, interrex, zarządca tymczasowy pań-    przen. przerwać, przeszkodzić: inter-

stwa. Według Liwiusza wybrano po pellatione interrupta est oratio śmierci Romulusa po raz pierwszy takiego zastępcę; sob. interregnum: L.

Flaccus interrex le- gem de Sulla tu-

pojmować, osądzać: nollte volunta-tem ex vi interpretari Ci, bene dicta male interpretari Ci, bénéficia grate int. Ci wdzięcznie pojmować, homi-nem... simulatorem int. Ci uważać za obłudnika, rectene interpretor senten-tiam tuam ? Ci czy należycie pojmuję, pauci Agricolam interpretantur T rozumieją; PP. interpretatus 3. taksę ze znaczeniem biernem: Graecum nomen interpretatum Ci, ea... ex Etrus-cis libris interpretata Ci.

interpunctio, önis, /. (interpunge-re) oddzielanie, interpunkcya: verbo-rum Ci.

inter-pungo 3. punxi, punctum, kropki dawać między wyrazy, kropkować. Rzymianie pisali często dużemi literami, dlatego też każdy wyraz oddzielali kropką ; stąd: interpunctus 3. kropką oddzielony: Ci wtrącony, interqueror, queri, skarżyć się,

interquiësco 3. quiëvi, wypoczywać w przerwach, wśród jakiej czynności.

lit Ci jako interrex, inlerregem pro-dere Ci, creare L.

in-territus 3. (terreo) nieustraszony: classis interrita V: ilia iriterrita vultu 0; poet, s gen.', i. leti 0 nie o-bawiając się śmierci.

interrogätio, önis, f. (inter-rogare) a( pytanie, wypytywanie, przesłuchiwanie : publicanorumcausam molestis-simis interrogationibus impediebat C, interrogätio testium T; b) wnioskowanie w formie pytania, wniosek, syl-logizm : concludam iam interrogatio-nem meam Ci, falläces et captiosae interrogation es Ci.

interrogätiuncula, ae, f. (demin. do interrogätio) krótkie, drobne pytanie.

mea

CiC, sermonem T, interruptis vocibus Ci urywanemi..., rerum tenorem L, ordinem coeptus T, opera interrupta

inter-venio 4. vëni, ventum est a) nadejść wśród, podczas czegoś przyjść, zjawić się: quod eum facere vellent, intervenit M. Manilius Ci, m-tervenire orationi huic L podczas mowy, interveni secretum consilium trac-tantibus T podczas rozpraw; b) wtrącać się, mieszać się do czego, pośredniczyć: nisi legatus intervenisset Ci; c) przen. przerwać, przeszkodzić, wstrzymać: nox proelio intervenit L,

V; ci oddzielić, rozdzielić: interrupti ignés V z rzadka płonące.

inter-saepio 4. saepsi, saeptum, przegrodzić, odgrodzić: urbem vallo intersaepire L od nieprzyjaciela, legio densis arbustis intersaepta T; przen. Romanis conspectum exercitüs inter-saepsit L zasłonił.

inter-scindo 3. scidi, scissum, o-derwać, przerwać, przeciąć: pontem C zburzyć, aggerem C, venas T przeciąć, Chalcis interscinditur freto L oddzielona.

inter-sero 3. serui, sertum, wetknąć coś między coś, dodać: oscula mediis verbis 0, causam interserens N pod pozorem, że...

inter-stinctus 3. isob. distinctus) zasiany punktami, nakrapiany, cent-kowany: facies interstincta medica-minibus T upstrzona plastrami.

inter-sum, esse, fui, być, znajdować się, leżeć między czem: dummo-do inter me atque te murus intersit Ci; (o czasie) mijać, upływać między dwoma zdarzeniami : interfuere anni XXX. L, ne una quidem hora interest inter... Ci; b) być obecnym przy czem, brać udział: is interfuit epulis parri-cidarum Ci, consul multis contionibus interfui Ci, interesse consilio Ci uczestniczyć w naradzie, pugnae navali N; c) przen. różnić się, być różnym : quid interest inter periurum et mendacem? Ci, hoc interest inter meam senten-tiam et tuam Ci ta jest różnica między..., intererit multum, Davusne lo-quatur an heros H ogromna różnica, czy..., quod ab eo nihil intersit Ci; d) nięos. interest, jest rzeczą ważną, chodzi o to, zależy na tem: equidem ad nostram laudem non multum video interesse Ci nie na wiele się przyda, si quid interesse tuä (аЫ. sing. /.) pu-tasses Ci, magni suâ putabant intéresse Ci, vesträ hoc maxime interest Ci; (ß gen. rzeczown. i zaimk.) quid eius intererat? Ci co jemu na tem zależało; [z асе. с. inf.) salutis communis interest duo consules esse Ci interes państwa wymaga, żeby...; {pyt. zalezne) nihil interest rei publicae, co-lonia deducatur necne Ci nie dba o to, utriusque nostrum interest, ut te vi-deam Ci, vesträ interest, ne imperatorem faciant T.

inter-textus 3. (texere) przetykany, przeplatany : chlamys auro V, По-res hederis intertexti 0.

inter-trïmentum, i, n. (terere) a) strata spowodowana starciem, zużyciem, ścieranie, zużywanie: in auro nihil intertrimenti fit L, intertrimen-tum argenti L ubytek przy przetapianiu; bi strata, szkoda: sine ullo jntertrimento Ci, in nominibus inter-trimentum... Ci sprzeniewierzenie w poszczególnych pozycyach.

inter-vallum, i, n. (vallus) a) odstęp, przestrzeń między dwoma palisadami ; Ъ) przen. odstęp, oddalenie: trabes paribus intervallis distantes C, intervalla humane incommoda H [ironicznie] nieludzkie oddalenie, ex intervals L z daleka ; c) (o czasie) międzyczas, przerwa, pauza: longo intervals Ci po długiej przerwie, cur ex tan to intervals rem desuetam usurparent-Ł po tak długim czasie, annuum regni i. L, interregnum, per intervalla T z przerwami ; d) różnica, (w muzyce) interwał: varietas sonorum, intervalla Ci.

bellum coeptis intervenit L, exigua fortuna intervenit sapienti Ci staje mu na przeszkodzie.

interventor, oris, m. przychodzień, gość nie w'porę: vacuus ab interven-toribus dies Ci.

interventus, üs, m. nadejście, zjawienie się: interventu Flacci pugna sedatur Ci, noctis interventu C, ma-lorum interventu Ci wśród nieszczęść.

inter-verto 3. verti, versum, sprzeniewierzyć : Vitellius novies milies HS, paucissimis mensibus intervertisse cre-ditur T, consulatum Ci odebrał, aedi-litatem Ci pominąć.

inter-vïso 3. vîsi, spojrzeć, zaglądnąć: manipulos T od czasu do czasu oglądać.

inter-volito 1. latać między... L. in-testäbilis, e (testis-testari) niezdolny do świadczenia; przen. bezecny, infamis, niegodziwy: is intestabilis et sacer esto H, i. periurium L bo odbiera dobrą sławę.

in-testätus 3. (testari) bez testamentu: uxor intestata mortua Ci, intestats mortuus est pater Ci.

intestïnus 3. a) wewnątrz znajdujący się. będący, wewnętrzny, zakorzeniony: bellum Ci, latrocinium Ci, malum int. et domesticum Ci, caedes L zabójstwo w rodzinie, intestinum externumne incommodum L; subst. intestinum, i, n. ślepa kiszka, pl. wnętrzności, jelita: intestinum medium Ci przepona brzuszna.

in-texo 3. texui, textum a) tkać na czemś, przetykać czemś: purpureas notas filis albis 0, vestes auro F zło-temi nićmi, intexti Britanni F na zasłonie; b) przen. (w mowie) wplatać, przeplatać: cum laeta tristibus inte-ximus Ci, Varronem intexere Ci War-rona wprowadzić; c) oplatać, otaczać, owijać: vaccinia casiä atque suavibus herbis У, foliis intexere hastas F, vi— tibus ulmos V, abiete costas F wy-

płatają = pyrae frondibus atris inte-xunt latera F, opus tribus tauris in-textum F trzema skórami wołowemi. intibus, zob. intubus, intimus 3. (starsza forma intumus) adv. intime a) wewnętrzny, środkowy, najgłębszy: in eo sacrario intimo signum fuit Cereris Ci w samym środku, in urbis intimam partem venerunt piratae Ci do środka samego ; b) przen. najgłębszy, najtajniejszy, najskrytszy: sensus intimi Ci, intima istorum con-siłia Ci, cogitationes Ci, int. vis CiT najskuteczniejsza, ex intima philoso-phia haurire Ci z tajników; c) bardzo zażyły, poufały: in. familiaritas Ci, amicitia N, utebatur intime C. Hortensjo N, intimus erat in tribunatu Clodio Ci; subst. przyjaciel, powiernik: unus ex meis intimis Ci.

in-tingo, tinxi, tinctum, zanurzyć: faces intinctae sanguine O.

in-toleräbilis (tolerare) nieznośny: vis Romanorum L, saevitia L.

in-tolerandus 3. (tolerare) nieznośny: omnibus hoc intolerandum vide-tur Ci, i. dolor, tyrannus Ci.

in-tolerans, tis, adv. intoleranter (tolerare) a) czyn. ten, który znieść czego nie może: corpora intolerantissima laboris L niewytrwałe, Alexandro nemo fuit intolerantior secundarum rerum L nie umiał panować nad sobą, vir aequalium intolerans T nieznośny dla... ; b) biern. nie do zniesienia, nieznośny: subiectis intolerantior T.

intolerantia, ae, f. (intolerans) nieznośny charakter, niepowściągli-wość.

in-tono 1. ui (intonätus H) a) zacząć grzmieć, zagrzmieć: pater omni-potens ter caelo clarus ab alto into-nuit F, intonat polus, fragor V; przen. intonuit fortuna O gniewać się; (nieo-sob.) grzmi: intonuit laevum V zagrzmiało z lewej strony, co było znakiem pomyślnym; b) (o głosie) za-

nis L.

grzmieć, zahuczeć: silvae intonuere profundae V zaszumiały, Aeneas in-tonuit armis V szczęknął, clipeus internat V, hesterna die intonuit vox tri-buni Ci rozległ się, Furia intonat voce

V    ozwała się gromkim głosem, hiems intonuit fluctibus Eois H, cum haec intonuisset L wypowiedział == rigidas intonuisse minas O.

in-tonsus 3. (tondere) niestrzyżo-ny: coma Ci, capilli H, caput O, os V, intonsa bidens V, Getae 0, Apollo H długowłosy, Cato H brodaty ; zwyczaj strzyżenia i golenia brody nastał do-pipro w czasach drugiej wojny pu-nickiej, stąd: intonsus = dawny; przen. (o drzewach) intonsa capita (quercuum)

V    liściem okryte, intonsi montes V lasami pokryte.

in-torqueo 2. torsi, tortum a) wkręcać, wplatać, zakręcać, zaplatać, kędzierzawić : intorti capillis Eumeni-dum angues H, funes intorti 0 plecione, capilli 0 kędzierzawe, paluda-mento circa bracchium intorto L zarzucony, navis retro intorta L w tył zwrócony; b) wywijając z zamachem rzucić: pila T, hastam V; c) przen. oculos int. V zawracać, contumelias Ci miotać, ius Ci przekręcać.

intra jako praep. z acc. wewnątrz, w środku: eum intra moenia videmus Ci, Antiochum intra montem Taurum regnare iusserunt Ci w obrębie, tak, ze góra T. tworzyła granicę, inträ ex-träque munitiones C, intra vallum et foris N, intra finem anni vertentis Ci przed końcem roku, intra annos XIV tectum non subire C przez... intra le-gitimum tempus SL w czasie przepisanym, intra iuventam mori T w kwiecie wieku, classis erat intra centum L około, intra legem epulari Ci w granicach, intra finem iuris sui L, intra fortunam manere 0 w granicach swego stanu pozostać, domus intra pau-cos libertos T służba składała się z kilku wyzwoleńców.

intrabilis, e, dostępny: os am-

in-tractabilis, e (tractare) wł. ten, którego nie łatwo dotknąć, z którym nie łatwa sprawa: genus intractabile bello V z którym trudno wojować, bruma intr. V ostra zima.

in-tractatus 3. (tractare) nietknięty : equus intr. Ci koń nieujeżdżony, sce-lus dolusve V niepróbowany, niewykonany.

in-tremo i intremisco 3. tremui, drżeć, trząść się: intremit murmure Trinacria V, intremuit terra V ziemia zaczęła drżeć, mälus V, genua 0.

in-trepidus H. adv. ë, niezmiesza-ny, spokojny: postquam... satis intrépide visum est fieri I>, hiems T, przen. niezmieszany, nieustraszony, spokojny : dux L, intrepidus minantibus T wobec gróźb, intr. vultus 0.

in-trïco, äre (tricae) zakłopotać, wprowadzić w kłopot: aliquem Ci.

intrin-secus (por. extrinsecus) wewnątrz.

in-trïtus 3. (terere) a) zob. intero; b) [in privat.) niestarty, nieosłabiony : cohortes intritae ab labore C niestrudzone.

intrö (por. eö, quo, illö) w łacinie klasycznej tylko w złożeniu, przeważnie z czasownikiem: intro-ducere,- ferre,-mittere,- spicere,- intró-itus.

in-tro 1. (por. penetrare) a) intr-wejść dokądś, wstąpić, dostać się: in Capitolium Ci; (pass.J quo... intrari, non potest C; b) przen. (duchem) wejść, dotrzeć, zagłębić się, zapuścić się: in-trandum est in rerum naturam Ci zgłębić, in sensum iudicis Ci, intravit per corpora somnus V ogarnął = intrat dolor H, segnitia T opanowuje; c) tr. wejść, wstąpić: sanctissimum limen Ci, tot maria intravi V przebyłem, saltüs intr. L zapuścić się, intrata est superis domus una tribus 0, intratur curia, mare T, nulla acies terrain in-trare potest Ci żadne oko nie może

we-

przeniknąć do wnętrza ziemi, intrat animum gloriae cupldo T opanowuje, ogarnia.

intrö-döco 3. duxi, ductum, a) wprowadzić: in senatum gladiatores Ci, copias in fines hostium C, exerci-tum in Ligures L; b) preen, philoso-phiam in domos Ci, ambitionem in senatum Ci, exemplum intr. CL przytoczyć, Carneades i. summum bonum esse frui Ci wprowadził naukę, uczył, twierdził.

intro-eo, ire, ii, itum, a) intr. wejść, wstąpić: qua tu porta introieris Ci, se introiturum in urbem dixit Ci; preen, introire in vitam Ci; b) tr. do-mum tuam te introire putas? Ci, Mutin am introëunt legati Ci.

intrô-fero, ferre, wnieść: lecticä in urbem introferri solitus est Ci, ci-bum Ci.

intro-gredior, gredi, gressus sum, wejść, wstąpić: postquam introgressi (sunt) et coram data copia fandi V.

intrö-itus, üs, m..(introire) a) wejście, wstęp: introitus in urbem Ci, in-troitus Zmyrnam Ci, primo introitu T zaraz po wejściu; b) preen, wstęp, początek: introitus defensionis Ci; c) wchód, wejście, przystęp: ad omnes introitus armatos opponit Ci, intr. Ponti Ci do Pontu..., introitum pate-facere Ci.

intrö-mitto 3. misi, missum, wysłać do środka, wpuścić: intromisit ad Senecam unum ex centurionibus T; preen, pseudothyro intromittere vo-luptates Ci tylnemi drzwiami, pokry-jomu wpuścić.

intrôrsus i intrórsum (e intro-vorsus еоЪ. prorsus) a) na wewnątrz zwrócony, wewnętrzny: Caesar permit intrôrsus T w głąb kraju, hostem intrórsum in media castra accipiunt -Ł, intrôrsus prospici non potest Ci do środka, mûri intrôrsus sinuati T z wnątrz, intrôrsus virium esse L, homo intrôrsus turpis H wewnątrz, w duszy.

intrô-rumpo 3. wdzierać się, włamywać się.

intro-spicio 3. spexi, zaglądać do środka, do wnętrza: ne quis introspi-cere tuam domum possit Ci; preen. introspicite in omnis reipubl. partes Ci spojrzyjcie, penitus introspicite (eo-rum) mentis Ci zaglądnijcie, aliorum felicitatem (fortunam) aegris oculis intr. T zazdrosnem okiem spoglądać, intrö-voco 1. przywołać, intubus, i, m. i intubum, i, n. (itakee: intybus i intibus) endywia, dzika cykorya.

in-tueor, ëri, intuitus sum, a) o-glądać, patrzeć na co: intueri signa, oculos, ora, domum meam Ci, lucern intueri ei non fas est Ci na światło dzienne, hominem contra int. L spojrzeć w oczy, rectis oculis int. Ci; b) preen, przypatrywać się, zastanawiać się: intuemini animis iuventutem Ci; c) mieć na względzie, mieć na oku, dbać o co: libertatem populi Ci, omnis reip. partis Ci.

in-tumesco 3. intumui, a) zacząć puchnąć, napuchnąć, nadymać się: intumuit venter 0, genae 0 nabrzmiały, paludes,. intumuere aestu 0 wezbrały, vox intumescit repercussa T potężnieje odbity, intumescit motus T wzmaga się; b) preen, pysznić się, u-nosić się dumą, gniewem: intumuit superbiä T, intumuit (Nioba) turbä suorum 0; Iuppiter intumuit 0.

in-tumulatus 3. (tumulus) niepo-grzebany, niepochowany 0.

in-turbidus 3. spokojny: annus T, vir inturbidus T spokojny, nieskory do niepokojów.

intus, adv. a) wewnątrz, w środku : cum extra et intus hostem haberent C, foris se iactant, sed intus inter se dissident Ci w duszy, nullum frumentum intus erat L w mieście; poet, z abl.

tali intus templo V; (w prosie s »in«) intus in corpore Ci; b) do wnętrza, do środka: iamque fores aperit, iam ducitur intus 0, intus agere equos О bliżej mety trzymać się.

in-tütus 3. a) niestrzeżony, niezabezpieczony: castra L, intuta moe-nium firmare T; b) niepewny, za co ręczyć nie można: intutum est hoc fa-cere T niebezpiecznie...

inula, ae, f. oman, roślina, używana, do leków: inulas amaras inco-quere H.

in-ultus 3. (ulciscor) a) niepom-szczony: cavete, ne inulti animam a-mittalis S bez pomsty, precibus non linquar inultis H moja prośba zostanie wysłuchana i znajdę mściciela; b) nieukarany, bezkarny: iniuriae inul-tae Ci, inultus hostis S, inultus ut tu riseris H bezkarnie...

in-umbro 1. (umbra) ocienić: toros obtentu frondis inumbrant V, inum-brante vesperâ T gdy zmrok wieczorny rzucał cień.

in-undätio, ônis, /. (unda-inundä-re) wylew, zalew.

in-undo 1. (unda) a) tr. zalewać, zatapiać: Tiberis campum inundavit L; inundabitur Enna L; prsen. Troës inundant T zalewają równinę; b) intr. wzbierać: inundant sanguine fossae F rowy płyną krwią.

in-ungo 3. unxi, unctum (ungere) namaścić, nasmarować: contemnas lippus inungi H oczy maścią smarować, leczyć się na oczy.

in-urbanus 3. adv. ë (urbanus) a) niemi as towy, chłopski, wiejski ; prsen. niegrzeczny, prostak : non essem tam inurbanus ac paene inhumanus Ci; b) niezgrabny, niedelikatny, niesmaczny, niedowcipny: habitus Ci strój, inurbanum dictum H.

in-uro 3. ussi, ustum (urere) a) wypalić: notas et nomina gentis inu-runt (vitulis) V, sanguis inustus 0 krew spieczona; b) prsen. napiętnować, naznaczyć: ne qua generi suo nota nefariae turpitudinis inuratur Ci; c) głęboko wwryć: inustum mentibus nefariis bonorum odium Ci, ignomi-niam, infamiam inur. Ci napiętnować, mala (scelera, vulnera) rei publicae Ci wyrządzić, zadać.... alicui dolorem Ci sprawić, leges nobis Ci narzucić.

inüsitätus 3. niezwykły, nieużywany: genus dicendi Ci.

in-utilis, e, adv. inutiliter, a) nieużyteczny, nieprzydatny: inutile lignum H, homo ad bellum (pugnam) inutilis C, naves ad navigandum inutiles С; (о osobach) non bonus poëta, sed tarnen non inutilis Ci pożyteczny, inutilis bello Ci, armis O, inutiles milites L; b) nieużyteczny, szkodliwy: bella inutilia Ci, orationem habuit inutilem sibi et civitati L, inutilis civis Ci, sibi inutilis CiO sam sobie szkodzi.

inütilitäs, ätis, f. (inutilis) nieuży-teczność, szkodliwość.

Inuus, i, m. przydomek Pana jako bóstwa zapładniającego trzody.

in-vädo 3. väsi, väsum, a) przemocą wejść, wedrzeć się, wtargnąć: cum in eas urbis cum exercitu inva-sisses Ci, quo Atheniensium classis sola invasit Ci, in collum invasit Ci rzucił mu się gwałtownie na szyję; tr. urbem, viam, portom V; b) prsen. zabrać się do czego, przedsięwziąć coś: invadunt Martern clipeis V rozpoczynają walkę, aliquid magnum inv. V; c) wtargnąć, uderzyć, rzucić się, napaść: in Galliam invasit Antonius Ci, in Caecinam cum ferro Ci rzucić się, in huius praedia, Xerxes Euro-pam invasit N, invadunt castra Sam-nltes L, tria milia stadium invadit T ciągnie by napaść; d) prsen. (słowami) wpaść na kogo, karcić: continuo invadit V; e) (o afektach) objąć, ogarnąć: vis morbi corpus meum L, ava-ritia animos L, pestilentia populum L nawiedziła.

zna-

in-valësco 3. valui, stać się mocnym, wzmocnić się, wzrastać w siły : rex opibus inv. T.

in-validus 3. (validus) niezdrowy, chory, słaby, niedomagający : Anchl-ses invalidus F choć słaby, homo in-validus senectä LT ze starości, vol-nere i. T, ad munera corporis invalidus L niezdatny do pracy cieles.;prsen. invalidi ignés T, moenia inv. T, statio-nes L słabo obsadzone straże.

invectio, önis, /. (invehere) przywóz, import: mercium exportatio et invectio Ci, eodem flumine invectio Ci wjazd.

in-veho 3. vexi, vectum a) wwozić, wnosić, wprowadzać, przywozić, dowozić: tantum pecuniae in aera-rium invexit Ci, flumen novos agros invehit Ci zajmuje przez wylew, terrae motus mare fluminibus invehit L wpędza, bellum invehit totam in Asiam Ci sprowadza wojnę na całą Azyę, divitiae avaritiam invexere L wprowadziły, vinum in Galliam invehere C; b) (reflex, i pass.) wjechać, wpłynąć: in Capitolium invehi Ci, trium-phans urbem invectus L, currü, car-pento, vehiculo, plaustro CiVL, per auras iunctis invecta columbis O zjawiła się na wozie ciągnionym przez gołębie, equo invectus est L, portae patenti invehi L w bramę, in portum ex alto invehi Ci zawinąć, nave ad portum inv. L, aetherias invectus es arces 0; c) wjechać na nieprzyjaciela, uderzyć, wpaść, napaść: acie se invexit L, utrimque invehi hostem nun-tiatur L; d) prsen. isłowem) złajać, sfukać, skarcić, zganić : sed quid ego tam vehementer invehor? Ci; e) wjechać na kogo, wjechać dokądś, jechać na czem : invecta corpori patris filia ■k> rex flumine invectus Ci, Triton invehens beluis Ci na delfinach.

inventio, önis,/. (invenire) a) lezienie, wynalezienie, dar wynajdowania, inwencya: ea vis, quae inve-stigat occulta inventio dicitur Ci; bl wynalazek T.

inventor, öris, ж. inventrix, Icis, f. (invenire) wynalazca, wynalazczymi : Archimedes inv. tormentorum L, Minerva inventrix oleae F, scelerumque inventor Ulixes V podnieta do... PPP. jako subst. : inventum, i, n. rzecz wynaleziona, wynalazek : inventum meum medicina est 0. Zeno, cuius invento-rum aemuli Stoici nominantur Ci filozofii przez niego wynalezionej.

invenustus 3. adv. ë, niepiękny, bez wdzięku : non invenustus actor Ci.

in-verëcundus 3. (vereeundus) bezwstydny, bezczelny: animus S, inv. deus H o Bakchusie ze względu na skutki nadmierngo picia wina.

in-vergo 3. przechylić, poet, nalać: frontique invergit vina sacer-dos F.

inversio, önis, /. obrócenie, od: in-verto 3. verti, versum a) obrócić, wywrócić, przewrócić: anulum Ci, vomer inversus H, alvei navium in-versi S; prsen. quam cito se invertit Ci zmienił się; (o obrocie niebios sklepienia) : nox caelum invertit F, inversus annus H kończący się rok, vo-mere terras (solum) inv. F orać, ïn-versum mare H wzburzone wiatrami, invertunt Allifanis vinaria tota H wlewają do dzbanów, zwanych Alifani; b) przewrócić, przekształcić, zmienić: ordinem Ci, pro curia, Inversique mores! H zepsute, verba invertere Ci przekręcać, virtutes ipsas invertimus H źle tłumaczymy sobie, édita (Sene-cae) verbis invertere nolui T zmieniać.

ln-vesperascit (vesper) wieczór nadchodzi, zmrok zapada.

investigate, önis, /. (investigâre) śledzenie, badanie : naturae Ci, rerum occultarum Ci. veri Ci.

investigator, öris, ж. (investigâre) badacz: rerum a natura involuta-rum Ci, coniurationis Ci który wyśledził.

mu za

in-vestïgo 1. (vestigium) tropić, węszyć; przen. śledzić, badać, starać się znaleźć to, co ukryte: canum in-credibilis ad investigandum est saga-citas narium Ci, Ceres Liberam inve-stigare voluit Ci odnaleźć, coniuratio-nem, insidias Ci.

inveteräsco 3. ävi, ätum (incoh. do inveterare—vêtus) a) starzeć się: inveteraverant hi omnes bellis Ci; b) рггеп. zakorzenić się, zapuścić korzenie, przyróść do czego: inveteravit iam opinio, macula, dissensio Ci, nomen tamae [dat.) Ci zrosło się, exer-citus (miles) in Gallia C przywykło do G.

inveterätio, önis, /. (inveterare) zestarzenie się, zadawnienie: invetera-tio in corporibus aegre pellitur Ci zadawniona choroba.

in-vetero 1. (vêtus) starym uczynić, zadawnić: opinio inveteratur Ci przyjęła się; PPP. jako adi.: învete-rätus 3. zastarzały : invidia iam inve-teratä Ci dawna.

invicem i in vicem (adv: zob. vi-cis) a) naprzemian, kolejno: inque vicem speculantur aquas et nubila caeli V, nos cantabimus invicem Ne-ptunum, tu... Latönam H będziemy o-piewali; b) obustronnie, wzajemnie, nawzajem : inque vicem pugnat uter-que (Kastor i Pollux) mori 0, invicem se gratulantes L; c) na odwrót, przeciwnie: parcius quatiunt fenestras iu-venes... invicem tu moechos... flebis H; dl na przemian, tu i tarn: cuncta invicem hostilia (sunt) T, multae invicem clades T po obu stronach.

in-victus 3. (vincere) a) niezwyciężony, niepokonany, niezmożony, którego pokonać nie można: exercitus Ci, corpus inv. a labore Ci niestrudzone, corpus inv. ad laborem L, ad vulnera 0, invictus adversum gratiam animus T nieprzystępny, animi invicti robur Ci niewzruszone, adamas invictus 0 twardy, dęfensio Ci niezbita, invicta sibi quaedam civitas fecerat L nieprzebyte szranki.

invidentia, ae, f' (invidens) zazdrość, zawiść: i. aegritudo est ex al-terius rebus secundis Ci.

in-video 2. vidi, vîsum, krzywem okiem patrzeć, zazdrościć : invidiae nomen ductum est a nimis invidendo fortunam alterius Ci, ego cur... invi-deor H dlaczego mnie zazdroszczą; [г асе. pron.) id invidëre dei L, invi-dendus 3. zazdrości godny : aula H; [г dat. osoby) multi huic invident Ci; (г dat. ггесгу) non ego invideo com-modis tuis Ci, vestrae laudi Ci; (г dat. osoby i асе. ггесгу) : Liber pampineas invldit collibus umbras V, inv. alicui honorem, laudem H; [г abl.) non in-videre laude sua mulieribus L, ne hos-tes quidem sepultura invident T, qua rë tibi invideo Ci pod tym względem; (г gen.) neque ille sepositi ci-ceris... invldit H nie żałuje, nie szczędzi; (ггесг przez acc. c. inf. lub osobne zdanie) plurima invident ad parère tibi rem H; (pass.) mulier navibus invidens deduci H zazdrości okrętom, to znaczy, nie chce, by ją wiozły, in-vidisse deos, ut Calydóna viderem V, invldit fortuna mihi, ne régna videres V nie chciał los...

invidia, ae, /. (invidus) a) zawiść, zazdrość: invidia rumpantur ut ilia Codro V, invidiae erga eum T; b) zawiść, niechęć, nieżyczliwość, nienawiść: quod dictum magna invidia consecuta est N to słowo wywołało, absit invidia (verbo) L, invidia facti T nienawistny czyn, inv. decemvira-lis L nienawiść ku decemwirom, in invidiam incidere (recidere), venire CiN popaść w nienawiść, in invidia esse, versari Ci = invidiam habere: być znienawidzonym, in invidiam addu-cere Ci uczynić znienawidzonym, hoc ei magnae erat invidiae CiNT wzięto złe, invidia ardere Ci pałać nienawiścią; c) zawistny, zazdrośnik:

quae invidia est Teucros considéré terra V dlaczego patrzysz zawistnem okiem, że..., invidia infëlix furias... metuet F bostwo zawiści strącone przez Furye do Tartaru, me vixisse fatetur invidia H; d) nienawiść, jaką rzecz jakaś budzi : invidiam Sullano-rum agrorum ferre non potuit Ci,

fama i. S nieskażona, bez skazy: me-moriam inviolate servare Ci, inviolato nuntio L nie uczyniwszy nic złego, inviolatä amicitiä Ci wiernie dochowawszy ; b) nietykalny, święty : nomen legatorum C, tribunus plebis L.

in-vïsitâtus 3. (visitäre) a) niewidziany, nowy, rzadki: Galii invisitati ante alienigenis L, suppliciis invisita-tis violare libertatem Ci, inv. forma, magnitudo Ci, species T.

in-vïso H. vlsi, a) nawiedzać, odwiedzać: Delum invisit Apollo F, parentes liberosque ас coniuges L; b) oglądać, zobaczyć: res suas L, ur-bes V.

invïsus 3. a) in privat, niewidziany, niedostrzeżony : sacra invisa et in-audita Ci, Helena aris invisa sedebat F niedostrzeżona; b) PPP. od invidë-re jako adi. : znienawidzony, nienawistny: persona Ci, invisi fratres F, anima 0, vita L obmierzłe, penates, aurum 0, cypressi H, negotia H, invisi Taenari sedes H podziemie, ali-quid invisum reddere L uczynić coś nienawistnem, eius promissa dis ho-minibusque invisa sunt Ci, filix invisa aratris F paproć trudna do wyo-rania.

Numantini foederis Ci, invidiae erat... amissum praesidium L.

invidiosus 3. adv. ë, a) zawistny, zazdrosny, zazdrośnik, nienawidzący, niechętny, nieżyczliwy: ut omnium invidiosorum animos frangeremus Ci, invid. vetustas O, ante Iovem ste-tit invidiosa dea O peina nienawiści; b) budzący zawiść, zazdrość, godny zazdrości, znienawidzony: (Niobe) invidiosa suis, at nunc miseranda vel hosti 0, sunt enim illi apud bonos in-vidiosi Ci-, c) nienawiścią obarczony, nienawiść budzący, nienawistny, wstrętny: opes Ci, pecunia Ci, Venus est invidiosa mihi О, Othoni invidiosus e-rat Ci, id fuit in illo iudicio invidio-sissimum Ci.

invidus 3. (invidere) a) zazdrosny, zazdrośnik : animos eorum habuisti invidos Ci, dente mordeor invido H zazdrości..., invida cura H, aetas PL;

invïtlmentum, i, n. (invitare) zachęta, ponęta, powab, podnieta: in-vitamenta pacis T, naturae Ci powaby, multa habebat invitamenta ur-bis Ci, inv. ad luxuriam Ci.

invitatio, önis, f. (invitäre) zaproszenie, wezwanie : aderat hospitum invitatio liberalis Ci, fit inter eos invitatio, ut Graeco more biberetur Ci, aegritudo exoritur quadam invitations ad dolendum Ci skłonność.

(« dat.) nox -invida coeptis nostris О jest nieżyczliwa=vicus invidus aegris S‘ (e gen.) si forte aliquando laudis invidus exstitisset Ci, invidi Scipionis Ci zazdroszczący Scipionowi.

in-vito 1. a) zapraszać w gościnę:

in-vigilo 1. (vigiläre-vigil) a) czuwać nad czem, przy czem: invigilet-que malis (dat.) O; b) preen, czuwać nad kim lub nad czem, dbać o co, troszczyć się: me invigilasse rei pu-blicae Ci, venatü (dat.) F, apes invigilant victü (victui) F.

mum suam invitant CiN, ad cenam (prandium) Ci; b) ugościć, przyjąć:

in-violäbilis, e (violare) nietykal- hostem moenibus F do miasta, do-ПУ: pignus F, eum vulgus inviolabi-lem credebat T.

29

in-violâtus 3. adv. ë (violare) a) qui senatorem populi R. tecto non in-nienaruszony, nietknięty, caly: ceteri vitet Ci w swoim domu, invitati ho-invulnerati inviolatique yixerunt Ci, spitaliter per domos L, invitât genia-Słownik.

nie Ci.

is hiems V zaprasza do wesołego życia, aliquem liberaliter, benigne inv. ; c) zachęcać, zapraszać, wzywać: cum te et vita et fortuna tua ad dignitatem invitet Ci, res ipsa me aut invi-tabit aut dehortabitur Ci, somnosinv. H kołysać do snu, Aenean solio V by usiadł.

in-vïtus 3. a) zmuszony, wbrew woli, niechętny : invitus et coactus Ci, invito ei despondet filiam suam Ci, quod invitus facio Ci, dis hominibusque invitis Ci wbrew woli, invita verba sequentur H, invitis oculis aspicere O.

in-vius B. (via) bezdrożny, niedostępny: régna V, saltus L, gens O, maria invia Teucris V dla Teukrôw, nihil virtuti invium OT niema nic niemożliwego. Snbst. invia, örum, n. bezdroża, miejsca niedostępne: iuxta invia ас dévia L.

in-vocätus 3. (»in« privat, i vocare) niewołany, niewezwany: quos invo-calos vidit in foro. devocabat N nie-zaproszonych, (.omnia) ad dormien-tem veniunt invocata Ci.

in-voco 1. przy wołać, wezwać : in-vocat deos L, deos testes L na świadków, deos precibus T modlić się.

in-volito, äre (volitare) polatywać, bujać: humeris involilant comae H.

in-volo 1. wlecieć; prsen. wpaść, wedrzeć się, wtargnąć: adeo impro-visi castra involavëre T, animos cu-pldo involat T opanowała, provinciam inv. Ci prędko opanować.

involûcrum, i, n. (involvere) osłona: clipei Ci; przen. divitias eius in-genii per involücra perspexi Ci skarby jego ducha jakby przez zasłonę dojrzałem.

in-volvo 3. volvi, volûtum a) wtoczyć w coś. otoczyć czemś, owinąć, osłonić: fertur in abruptum (mons) silvas involvens secum V unosząc ze sobą, obvios igni involvunt T, ter sunt conati... Ossae involvere Olympum O wtoczyć na O., opposiiis a tergo in-volvitur aris in caput inque humeros V pada w tył na głowę i plecy na stojący za nim ołtarz, iniquitas invol-vitur T powoli wdziera się ; b) zawinąć, owinąć, zasłonić, otoczyć: caput involvere Ci, veste L, ignis flammis involvit nemus V, auster aquâ involvens naves V, nox involvens umbra terram F, nimbi involvere diem V; prsen. mea virtute me involvo H osłaniam się jak płaszczem, obscuris vera involvens V ubierając w zagadkowe wyrazy; PPP. jako adi. involutus 3. osłonięty, otoczony: fraudibus in. T pełen..., involuta aperire Ci rzeczy trudne do zrozumienia.

in-vulnerätus 3. niezraniony Ci. iö! {por. icó, ?od) hejże ha! okrzyk dzikiej radości : io geminae, clamavit, adeste sorores VO, non semel dice-mus »io triumphe« H, et bis »io Are-thusa« clamavit O hej! hej!

Iö, gen. lös i Iönis, acc. Iö i 16-nem, abl. Iö (’Iw) Io, córka Inachosa z Argos, kochanka Jowisza; Junona z zazdrości zamieniła ją w krowę, której strzegł stuoki Argus, dopóki go Hermes nie zabił. Natomiast bąk ją ścigał; łona błąkając się dostała się dó Egiptu, gdzie odzyskała postać ludzką; jej synem był Epaphus.

Iocasta, ae i Iocaste, es (’Ьха'а-г,) żona Lajosa. Po śmierci jego zupełnie nieświadomie wyszła za swego syna Edypa.

iocätio, ónis, /. (iocani) żartowa

iocor, äri, atus sum (iocus) a) intr żartować: de re severissima tecum iocor Ci, iocari in valetudinem oculo-rum L przymawiać; b) tr. w żarcie mówić, żartować z czego: permulta Campänum in morbum iocatus Я, ob-scena iocari 0 bezwstydnie żartować.

iocösus 3. adv. ё (iocus) żartobliwy, krotochwilny, ucieszny, zabawny dowcipny: verba O, sermo H, imago H echo przedrzeźniając, res seriae et

BIBLIOTEKA

WOJCIECHA РШ

lolë, ës, /. (*I<5Xtj) Iola, córka Eury-tusa z Ojchalii. Eurytus obiecał córkę temu, kto go w strzelaniu z luku zwycięży. Herkules dopełnił tego warunku, ale Eurytus odmówił córki; Herkules zburzył Oichalię i uprowadził Iolę. Zazdrość Dejaniry z powodu Ioli była przyczyną śmierci bohatera. Po śmierci Herkulesa wyszła Iola

rzeka

sam

rejcsycy wskazywali swego mistrza : aùxoç Etpa = ipse dixit Ci mistrz ; b) pan domu, gospodarz: Nomentanus erat

iocosae Ci rzeczy poważne i żartobliwe, iocosus Maecenas H, musa iocosa mihi O, Nilus iocosus O swawolny z powodu rozwiązłego życia w Egipcie.

ioculäris, e (ioculus) krotochwilny, żartobliwy, ucieszny, śmieszny, zabawny: ioculare istuc quidem et a multis derisum Ci; subst. iocularia, ium, n. krotochwile: iocularia ridere Л, fundere L sypać żartami.

ioculor, äri (ioculus) żarty stroić, dowcipkować : incondita quaedam militanter ioculantes L żarty koszarowe.

ioculus, i, m. (demin. do iocus) żarcik.

iocus, i, ж., pl. ioci i ioca, órum

a)    żart, dowcip: quïcum ioca seria (agebam) Ci z którym żartowałem i poważne wiodłem rozmowy, hospes multi ioci H żartowniś, alicui iocos dare, movere H żartami rozweselać, per iocum Ci żartobliwie, żartem, ne ioco quidem mentiri N w żarcie, extra iocum (= ioco remoto) Ci bez żartu;

b)    igraszki, żarty, miłostki: ad ludum et iocum facti non sumus Ci nie żyjemy dla zabawy i żartów, haec mea cura est, ne sis iocus H przedmiotem żartu, iis iusiurandum iocus est Ci oni sobie żarty stroją z przysięgi.

Ioläos, i, ж. (’IôXaoç) Iolaos, syn Ifiklesa, krewny i towarzysz Herkulesa, którego Hebe odmłodziła O.

Iolcus, i, /. (’IwXxôç) Iolkus, miasto w Tessalii nad zatoką pagazejską. Tu zebrali się i stąd wyruszyli Argonauci UL; adi. Iolciacus 3. (’IwXxtaxd;) iol-cyjski: portus O.

za syna jego Hyllosa O.

ïon (ïum), ii, ho ïov) n. fiolek, ion, onis, m. (Vlwv) Jon, mityczny bohater, syn Xutosa, od którego cały szczep otrzymał nazwę.

Iönes, urn, m. (wIwv£î) Ionowie, Jończycy. Mieszkali głównie na środku wybrzeża Azyi M., w Attyoe i na sąsiednich wyspach morza egejskiego. Adi. lónicus 3. (’Iwvtxôç) i Iónius 3. joński: motus H, attagen H; subst. Ionia, ae, f. [dom. terra) Jonia, zach. wybrzeże Azyi M. ; Ionium, ii, n. albo Ionium mare Z, aequor 0, sinus H morze jońskie, położ. między poludn. Italią a Grecyą.

Iordanës, is, m. Jordan w Palestynie.

ïôta, n. (lwia) jota, litera alfabetu. Iphias, sob. Iphis.

Iphiclës i Iphiclus, i, m. (’IetxXïjî i ’IçxxXog) Ifikles, syn Amfitryona, króla Tyrynsu, i Alkmeny, przyrodni brat Herkulesa O.

Iphicratës, is (i), m. (T<pixpefoß), dowódca ateński (400—SbO)N; adi. Iphi-cratenses, ium,m. żołnierze Ifikratesa.

Iphigenïa, ae, f. (Tçtyéveia) córka Agamemnona i Klytemnestry. Przeznaczoną na ofiarę ocaliła Dyana i u-niosła na Taurydę, gdzie pełniła służbę kapłanki tejże bogini. Orestes i Pila-des wyswobodzili ją CiO.

Iphinous, i, m. (’Iaivooç) centaur.

Iphis, idis, acc. in, Ifis (lœtç) 1) młodzieniec z Cypru O; 2) córka Ligdusa z Krety, wychowana jako chłopiec, później zamieniona w mężczyznę; Я) ojciec Euadny, która dlatego nazywa się Iphias, adis, f. O.

Iphitus, i, ж. (wIc?i-o;) Ifitus, syn Eurytosa, zabity przez Herkulesa; patronym. Iphitidës, ae, m. (Tera&ic) syn Ifitusa, O Coeranus.

ipse, ipsa, ipsum (is-pse) a) on = (хита; ; tym zaimkiem Pitago-

29*

super ipsum H leżał na lewo od gospodarza; o) on sam (nie kto inny). sam, we własnej osobie: postquam in tuto ipse, ille in periculo esse сое-pit N, ne prius legatos dimitterent, quam ipse esset remissus N, Caesar legionibus legatos praefecit, ipse a dextro cornu proelium commisit C; (z innymi zaimkami tłom. przysłówkiem) właśnie: tempore ipso N, die ipso, quo N, ad ipsa castra L, in eo ipso bello Ci, ad ipsum mane H, hic ipse P. Servilius Ci, hoc ipsum iudi-cium Ci, ille ipse M. Marcellus Ci, ab istis ipsis Mamertinis Ci; (z et [quoque] tłom. przysłówkiem) także, podobnie : in Yolscos transiit et ipsos bellum mo-lientes L; d) (celem uwydatnienia osoby lub rzeczy działającej w przeciwieństwie do kogo lub czego innego) sam, sam z własnej woli, sam przez się, samochcąc: valvae ipsae se aperue-runt Ci, aliud genitor secum ipse vo-lütat V, facinus ipsum Ci samo przez się, hoc quid sit, per se ipsum non facile interpretor Ci, nomen ipsum Romanum Ci już samo..., ipsa cogi-tatione Ci; e) [w gen. w zastępstwie zaimka dzierżawczego) : ipsius nutu N na jego skinienie, propter avaritiam ipsius Ci, ipsorum permissu Ci za ich przyzwoleniem.

ïra, ae, f. gniew, oburzenie, zawziętość, gorycz : ira furor brevis est H, nunc meum cor cumulatur ira Ci wzbiera gniewem, per iram facere Ci w gniewie, iis est Mezentius irae V jest znienawidzony; (z gen. obi.) ira fugae, praedae amissae, dictatoris creati L gniew z powodu..., ira in (adversus) Romanos L, plenus suarum, plenus paternarum irarum L znienawidzony tak jak ojciec; {gen. subi.) ira victoris Ci, deorum ira Ci = irae caelestes L gniew bogów ; irarum ef-fundit habenas V unosi się gniewem.

iracundia, ae, f. (iracundus) skłonność do gniewu, popędliwość, gniew-liwość, gniewne uniesienie, gwałtowny charakter : iracundia ab ira differt, ut differt anxietas ab angorę Ci, iracundia elatus Ci uniesiony, ardens iracundia Ci, iracundia facere Ci w gniewie, iracundiam cohibere Ci.

îrâcundus 3. adv. ë (ira) skłonny do gniewu, popędliwy, gniewliwy, gwałtowny: homo irae. C, senes Ci, vehementer me agere fateor, iracunde nego Ci w gniewie, ir. vox 0 mściciela = ir. fulmina H, nimis in se iracundus fuit Ci.

Träscor, äsci (ira) gniewać się, u-nosić się: irasci amicis non temere soleo Ci, taurus irasci in cornua tem-ptat V w gniewie pochyla rogi, by nimi uderzyć.

îrâtus 3. adv. ë, zagniewany, gniewny: C. Caesar semper fuit ira-tus Ci, irata fronte Ci, eos irato ani-mo ac litteris insequitur Ci, ir. pre-ces H przekleństwa, i. mare H wzburzone, venter H pusty.

Iris, idis, acc. im, in, voc. Iri, /. (*Iptę) Iris, tęcza, córka Taumasa, posłanniczka Junony: concipit Iris aquas alimentaque nubibus affert O, Irim de caelo mi sit Saturnia luno V.

ironia, ae, f. (dptbm&) ironia Ci.

Iros, zob. Irus.

ir-religatus 3. niezwiązany: comas [acc. gr.) O.

ir-religiosus 3. adv. ë, bezbożny, uwłaczający czci : si quid de Augusto irreligiöse dixisset T, irreligiosum ra-tus sacerdotes pedibus ire L.

ir-remeäbilis, e, niedozwalający powrotu, niepowrotny, nieodwołalny: error V, unda V wody Styxu, skąd nikt nie wraca.

ir-reparäbilis, e (reparäre) czego nie można odzyskać prawie, nieodwołalny, niepowetowany: i. tempus fugit V ucieka niepowrotnie.

ir-repertus 3. (reperire) nieznale-ziony, ukryty: aurum H.

ir-repo 3. repsi, reptum a) wczol-

irrisor, öris, m. (irridere) szyderca Ci.

irritätio, önis, /. (irritare) pobudka, podnieta do gniewu: irr. animo-rum L, prsen. conviviorum irritatio-nes T ponęty.

irrito 1. a) pobudzać do gniewu, drażnić, gniewać: alqm verbis 0, ho-stem ad iram L, furit ille irritatus re-pulsä 0 podrażniony tą odmową; b) prsen. drażnić, pobudzać, podniecać, zachęcać: irritatque virum telis V, a-nimos ad bellum L, eurn ad certamen L, diluvies quietos irritât amnes H by z brzegów wystąpiły, flammas 0

gać się, wleźć, wsunąć się chyłkiem, wcisnąć się: Gabinius decimo die in-repsit Ci wsunął się cichaczem; b) prsen. wśliznąć się, dostać się nieprawnie dokąd : in municipiorum tabulas Ci, in testamenta Ci. militares ani-mos inr. T starać się pozyskać, adolescentes penitus inrepserant per lu-xum T pozyskali sobie.

ir-reprehensus 3. (reprehendere) nienaganny: responsa O prawdziwe.

ir-requiëtus 3. (requies) bez wypoczynku, niewypoczywający : Eni-peus 0 rzfeka, sors O, Ceres inr. 0 w poszukiwaniach za Persefoną, ir-resectus 3. nieobcięty : pollex H. ir-resolütus 3. nierozwiązany : vincula 0.

ir-rëtio 4. (rëte — sieć) siecią chwytać, złapać, usidlić: interrogantium laqueis te inretitum tenent Ci, iis er-roribus se inretierant Ci dali się oplą-tać, adolescentulum inlecebris inr. Ci.

ir-retortus 3. (retorquere) nieskrę-cony: oculo inretorto H nie oglądając się.

ir-reverentia, ae, f. (revereri), nieu-szanowanie, brak szacunku, nieskrom-ność: iuventutis inreverentiam notare T, inr. adversus fas nefasque T.

ir-revocäbilis, e (revocare), nieodwołalny: verbum H, casus irr. L Domitianus inrevocabilior T uparty ir-revocätus 3. (revocare) nieproszony, niewezwany: loca recitata re-volvimus irrevocati H.

ir-rïdeo 2. rîsi, rïsum, wyśmiewać, naigrawać się, wyszydzać, urągać: omnes, cum loqui coepit, inrident Ci, legatos nostros ab Antonio despectos et inrisos esse Ci.

ir-rïdicule (ridiculus) niedowcipnie: non irrid. dixit G dowcipnie.

lr-rigätio, önis, /. (irrigo) nawodnienie: agri Ci.

ir-rigo 1. wodę poprowadzić, nawodnić: imbres plantis V, Aegyptum Nilus inrigat Ci, circus... irrigatus L zalany wodą; prsen. Venus Ascanio quietem inrigat V zsyła sen, sopor inrigat artüs V sen pokrzepia...

ir-riguus 3. (irrigare) a) zwilżający, wilgotny: inriguum bibunt fontem V, inr. aquae 0; b) nawodniony, zwilżony: inr. hortus H; prsen. corpus irriguum mero H napojone.

irrisio, önis, /. (inridere) wyśmiewanie, wyszydzanie, szyderstwo, urąganie.

irrlsus, üs, m. (irridere) wyszydzanie, urąganie, szyderstwo: su am virtutem inrisui fore C będzie przedmiotem pośmiewiska, linguam ab ir-risu exserere L po wyśmianiu język pokazać.

irritäbilis, e (irritare) drażliwy, skłonny do gniewu, porywczy: animus Ci, genus vatum H.

irrïtâmen, inis, w., u poetów, w prozie irrltämentum, i, w. (irritare) podnieta, pobudka do gniewu: taurus petit irritamina cornu puniceas vestes 0; prsen. amoris 0 do miłości, omnibus irritamentis animos militum acue-bat L sposobami podniecał gniew ; prsen. inrit. certaminum L, malorum 0 do złego, gulae S to, co drażni podniebienie, podnieca apetyt, irr. invi-diae T co wywołuje nienawiść, pacis T zachęca do pokoju, irritamenta lu-xus T.

id «

wzniecić płomień; c) wywołać stan jaki, spowodować, wzbudzić: hominis iram L, rabiem O; prsen. irrit. amo-res, vitia O, simuïtates, odium L, bellum S, seditionem L, exitium T.

ir-ritus 3. (in-ratus od rëri) a) nieważny: ea irrita infectaque sun to Ci, leges inritas facere Ci; b) bezskuteczny, próżny, daremny: inceptum L, labor périt irritus aimi O, irrita pro-rnissa L, Ditis dona V, tela iactabant irrita V bez skutku, irrita praeda T bez korzyści; subst. w zwrotach: ad (in) irritum cadere, redigi, revolvi = bez skutku pozostać, nieudać się, zawodzić, korzyści nie przynieść: spes ad irritum cadit L zawiodła, ludi-brium inriti (gen. obi.) T szyderstwo z powodu nieudania się; c) (lupus) locum variis adsultibus inritus urguet V, inriti legati remittuntur T z niczem, irritus legationis T nie wskórawszy nic poselstwem.

irrogätio, ónis, /. (irrogäre) nakaz, nałożenie: multae Ci kary.

ir-rogo 1. a) przeciw komuś na zgromadzeniu ludowem z wnioskiem wystąpić: vêtant XII tabulae leges pri-vatis hominibus inrogari Ci; b) kary za zgodą ludu nakładać: multam in-rogat magistratus Ci, inrogare supplicium T; c) przen. wyznaczyć: poe-nas peccatis H, sibimet mortem inrogare T śmierć sobie zadać, popełnić samobójstwo.

ir-röro 1. (ros) a) zrosić: inrorat aquarius V deszcz zsyła; b) przen. skropić, zwilżyć: ter crinem aquis O, liquores vestibus O, lacrimae irrorant foliis O łzy padają jak krople rosy.

ir-(m-)rumpo 3. rüpi, a) włamać się, wtargnąć, wpaść: cum latronum manu in Galliam Ci, in aerarium Ci, legio in aciern hostium Ci; (u poetów dat.) thalamo inr. V do komnaty; (z acc.} domus limina V, oppidum С, stationes T, Italiam T; b) przen. wdzierać się, wciskać, przenikać: cura О, adulatio Т rozwielmożniło się, atro-citas in academlam Ci, irrupit in ae-vum nefas O wdarło się.

ir-ruo 3. rui, wpaść, wtargnąć: inruimus ferro V z mieczem w rękach, in eum civem inruit Ci rzucił się na..., vi in tectum inruunt Ci; przen. aequabiliter in rem publicam in pri-vatos inruebat Ci rzucał się, intelum Ci, in odium populi inr. Ci narazić się.

irruptio, onis, /. (irrumpere) wdarcie się, wtargnięcie, napad: armato-rum in domum Ci, inruptionem in Chattos facere T.

ir-ruptus 3. (»in« privat, i ruptus od rumpere) niezłamany nierozerwa-ny: copula amoris Ii

Irus i Iros, i, acc. on, m. (4poi), Iros, żebrak na Itace; przen. żebrak: Irus et est, qui modo Croesus erat 0.

is, ea, id, ten, ta, to; on, ona, ono. Zaimek is jest wyłącznie wskazującym; odnosi się zawsze do poprzedniego rzeczownika lub pozostaje w korrelacyi z następującym względnym; zastępuje rzeczownik albo przymiotnik: obviam mihi venit tuus puer; is mihi litteras abs te reddidit Ci, is, qui iudicat, praetor, scio eum ita dixisse Ci, iis condicionibus Ci, eä mente Ci w tej myśli. W. osobie 1. i 2. służy do uwydatnienia: ea omnia is feci, qui sodalis eius eram Ci ja, jego towarzysz, qui consulatum peteres, is per municipia cucurristi Ci. Następnie jako bliższe określenie po nim zdanie skutkowe lub celowe: id agitur, ut pons dissolvatur N, in eo erat, ut pons dissolveretur N, non is es, qui glorieris Ci. neque is es, qui ne-scias Ci. W połączeniu z que służy do uwydatnienia: i to, a mianowicie: cum una legione eâque. vacillante Ci, serrno isque multus de nobis fuit Ci-Neutrum >. i d « mieści w sobie całą myśl: id quod evenit Ci. id quod an-tea nunquam usu venerat N; użyte rzeczownikowo: maxima mul-titudo, id est tota Italia Ci, hodie, id est Calendis Octobribus Ci; (z gen.) id negotii N to zadanie, venit id tem-poris Ci w tym czasie, id consilii ca-pere G7, id hostium aspexit L taką liczbę nieprzyjaciół..., id aetatis esse Ci w tyra wieku, ad id loci (locorum) SL dotychczas, post id locorum S potem, następnie.

Isaeus, i, m. (’baloę) retor, nauczyciel wymowy w Atenach (390 — 350); uczniem jego był Demostenes Ci.

Isara, ae, m. Izara, poboczna rzeka Rodanu, dziś Isère.

Isauri, orum, m. ("laaupot) Izauro-wie, lud Azyi M., z miastem Izaura na półn. stoku gór Taurus. Adi. Isau-rus 3 : opes O; Isauricus 3. przydomek P. Serviliusza Va'tia, który tę krainę r. 75 podbił L.

Isis, gen. Isidis i Isis, acc. Isim, voc. Isf, f.    Izyda, bogini staro-

egipska. Mężem jej Osiris, którego zabił Tytoń. Osiris jest także bogiem słońca, a Izyda boginią księżyca; dlatego identyfikowano ją z Hekatą i u-ważano za boginię podziemia. Od czasów Aleksandra W. kult jej rozpowszechnił się po wszystkich krajach helleńskich. Do Rzymu dostał się za Sulli, a polegał na obrzędach tajemniczych i procesyaGh. Jej kapłani z tonzurą na głowie nosili odzież lnianą (lanigera dea O), i prowadzili życie mnichów. Adi. Isiacus 3. poświęcony Izydzie: focus O.

Ismarus, i, m. i Ismara, orum, n.

( Iauapo;) miasto i góra u ujścia rzeki Marycy V. Adi. Ismarius 3.: tyran-nus 0=Tereus; (u poetów) tracki: am-nes O, Bacchae O, rex 0=Polymestor.

Ismenus, i, m. (Tapjvôç) 1) rzeka koło Teb O; 2) syn Nioby O; adi. Ismenius 3. (Tapjvto;) tebański : ho-sPes subst. Ismenis, idis (’Iau.-/|vi';) Tebanka O; pl. Ismenides, towarzyszki Iony, zamienione w ptaki O.

Isocrates, is, acc. em i en, m. (’Iao-xpâ-rj;) ur. 446, nauczyciel wymowy w Atenach. Po bitwie pod Cheroneą w r. 338 zginął śmiercią głodową; adi. Isocratêus i Isocratius 3. izo-kratejski: mos Ci.

Issa, ae i Issë, es, /. fTaasc) 1) wyspa u wybrzeży dalmatyńskich, dziś Lissa CL; adi. Issaeus i Issaicus 3. L i Issensis, e, L z Lissy; subst. Is-saei, orum i Issenses, ium, m. mieszkańcy wyspy Lissy; 2) córka Lesbij-czyka Makareusa (MacarSis) O.

Issus, i, m. (’Iaaóg) Issus, miasto nadmorskie na granicy Cylicyi i Sy-ryi, gdzie w r. 333 Aleksander pobił Daryusza; adi. Issicuk 3.

Istaévones i Istuaeones, um, m. szczep germański; nazwa ta obejmuje wiele ludów nadreńskich.

is-te, is-ta, is-tud, gen. istïus, u poet, istius, dat. isti, ten, ta, to; tamten, tamta, tamto. Jako zaimek wskazujący wskazuje drugą osobę, dlatego używa się często w połączeniu z tuus i vester: quamdiu iste tuus furor nos eludet? Ci, isti vestri satellites Ci, ista, quae vos dicitis Ci, te decor iste quod optas esse vetat O, iste deus qui sit V twój bóg, si ani-mo isto eras N, utinam istud evenis-set N co ty powiedziałeś, istud qui-dem faciam N czego ty pragniesz; wskazuje zaś iste, a) w listach-, adresata: perfer istam militiam Ci; b) w dyalogu: wszystko, co druga osoba mówi: sunt, inquam, ista, Varro! Ci; ć) w sądzie i z mównicy przeciwnika: quid istius décréta proferam Ci Antoniusza; d) osobę, której chcemy okazać lekceważenie albo pogardę: Mars alter, ut isti volunt L.

isti albo istic, adv. tam (gdzie ty) : palet isti ianua leto V.

istim (por. [Ulim) stamtąd, z tej strony (gdzie ty): sonitus usque istim exauditur Ci.

sób: quae cum ita sint Ci, ita est in-terpretatio ilia pontificum Ci, ita sunt res nostrae Ci, si ita sum Ci, non ita Romuli praescriptum Hinaczej brzmią- veneunt Ci; j) następuje ut skutko~

we: ita tulit calamitatem, ut nemo

querentem eum audierit N.

tak jest: an me ad Antonii aestima- Italus 3. italski: gens V, tellus 0, tionem revocaturus es? ita! inquit, ad subst. Italus, i, m. Italczyk, mieszkaniec Italii; gęn. pi. Italürn V; Italie, idis, /. Italka, mieszkanka Italii: Valides sibi Camilla delegit V; adi. 1) Italius 3. italski: terra L; subst. Ita-

М. Antonii Ci: (często w połączeniu) ita prorsus, i. vero, i. profecto Ci; c)

(rozpoczynając opowiadanie) tok, w następujący sposób: id omen ita accep-tum est: terminum immotum firma lia, ae, f. (dom. terra) ziemia italska,

Italia, Włochy; 2) Italicus 3.: res N dzieje Italii, I. gens S, socii S, tumul-tus Ci, bellum Ci; subst. Italica, ae,/. (dom. urbs) miasto Corfinium w woj-

czerń, stąd wynika: ita civitas socio-

duabus mulierculis vectigalis fuit nie ze sprzymierzeńcami L.

Ci, ita navis Haluntinorum capitur Ci, ita-que (por. wç-те) a) adv. i tak: virtus actuosa est et deus vester ni- (poëtae) semper sunt sancti habiti ita-

que dicti Ci, ita constitui itaque feci

istö (por. eo, quo) tamże, w tę stronę (gdzie ty): liceat modo isto venire Ci.

Ister, zob. Hister.

Isthmus, i, m. (?<j&[xóę, szyja) przesmyk koryncki, gdzie odbywały się igrzyska istmijskie; stąd adi. Isthmius 3. (’'Iafyjuoę) istmijski: labor H; subst. Isthmia, brum, n. (та wla$uia) igrzyska istmijskie L. istï, zob. iste.

istic, istaec, istoc i istuc (iste wzmocnione enklitycznem ce ; por. illic) ten, ów, ten twój : istuc quidem con-siderato Ci, non posse istaec sic abi-re Ci; istï-c (por. isti) tam na tern miejscu (gdzie ty jesteś) : prius hic te nos, quam istic tu nos videbis Ci; istin-c (por. istim) stąd, stamtąd (gdzie ty jesteś) : si istinc pecunia, istinc fraus est, hinc pudor, honesta vita Ci, fare... istinc V; przen. istinc abstuht aetas H.

istöc i istuc, tam (gdzie ty jesteś): istuc mens fert H do ciebie.

Ita, adv. a) tak, taki, w ten społo, ita a pueritia fui S, haec ita gęsta sunt Ci; b) (w odpowiedziach) tak, cuncta portendere L; d) (reasumując to, co się poprzednio powiedziało) tak więc, wśród takich okoliczności, zarum

wem ogranicza) tak przeto, pod tym warunkiem, o tyle, w takim wypadku tylko: duo consules ita missi, ut alter regem persequeretur, alter pro-vinciam tueretur Ci, pax ita convene-rat, ut fluvius Albula finis esset L, honesta oratio, sed ita, si bonos cives salvos velis Ci; f) tak (jak prawdą jest, że sobie życzę, żeby) : ita mihi salva republics perfrui liceat, ut.. Ci, ita vivam! Ci jak mi życie miłe!, ita me di iuvent! Ci jak mi Bóg miły! g) (w pytaniach): quid ita? Ci jakto? cóż znowu? quid ita non profers? Ci; (wpytaniach retorycznych): itane, itanevero : czy tak? czy istotnie? itane censes? h) (w połączeniu z przymiotnikami i przysłówkami sposobu) tak, tak bardzo: res ita notas, ita te-statas, ita magnas, ita manifestas, ut... Ci, cum ita perspicuum sit Ci, ita ea laus praeclara est Ci, non ita multum tecum fuit Ci, пес ita multo post Ci, haud ita longe aberat H; i) (W porównaniach) ita-ut, tak-jak: Cn. Pom-peius ita cum C. Iulio contendit, ut tu mecum Ci, est ita, ut dicitur Ci, ut frumenta nata sunt, ita decumae

hil agens; expers virtutis agitur, ita ne beatus quidem Ci; e) (z następu- Ci; b) (spójnik) zatem, przeto, tak więc: jącem zdaniem celowem lub warunko- nemo ausus est eum sepelire, itaque

a servis sepultus est Ci, itaque, quo-niam pro se ipso dicere non posset, verba pro eo fecit frater eius N.

przen. droga, przystęp: nostris civi-bus patet iter ad ceteras civitates Ci; g) droga, sposób, środek : iter ad prae-mium, ad laudem Ci; [z gen. obi.) iter gloriae, iter salutis V; (z gen. subi.) defessus itinere disputationis Ci biegiem, secretum iter vitae H, novis

item (ita ma się do item jak tak do także) a) także, równie, podobnie: adsunt Ferentani, Marrucini item Ci, auxerat quidem spem, credo item ve-stram Ci, cur Tauromenitanis item    eloquentiae itineribus opus est T dróg,

foederatis navem imperasti? Ci; b)    duo itinera audendi T dwa sposoby.

(w porównaniach) tak samo, podobnież, również: fecisti item, ut prae-dones soient Ci, his praetores item ut ceteris imperarant Ci; (bez spójki) praesidium equitum atque peditum item funditorum S.

iterätio, önis, /. (iteräre) powtórzenie Ci.

iter, itineris, n. (ire, itum) a) chodzenie, jechanie, podróż, droga, marsz; itinera egressusque eius explorare S śledzić każdy krok, in itinere (itinere L) CCi w drodze, ex itinere C (zbaczając) z drogi; [ale) missa est epistu-la ex itinere Ci z drogi, alqm itinere prohibere C nie pozwolić jechać, iter intendere L, contendere Ci przyspieszyć, spiesznie podążać, continuare iter die ас nocte C jechać dzień i noc bez przerwy; b) droga, podróż: si sua sponte iter Ameriam faceret Ci, sibi iter esse Rom am Ci = eum iter Romain habere Ci spieszę do R. fecto itinere Ci odbywszy, se ad iter parare L gotować się do ingressus ero Ci gdy rozpocznę drogę, wybiorę się w drogę, itinere pe-destri Syriam petere L drogą lądową, eos agros Hercules itinerum suo-rum terminos (fecit) Ci tu był kres podróży Hsa; c) dzień drogi, marszu [jako miara odległości ) : abesse iter unius diei C, Hercynia silva expedito IX dierum iter patet C; d) prawo przechodzenia, pozwolenie do przejścia: minimae aquarum itinerumque contro versiae Ci, negat se posse ulli iter per provinciam dare C; e) droga, gościniec: erant itinera duo, quibus itineribus domo exire possent C, duo itinera... ad portum ferebant C; f)

itero 1. (iterum) a) powtarzać: cursus relictos H, pugnam L podjąć na nowo, eras iterabimus aequor H znów puścimy się na morze, iterare tumu-lum T nową usypać mogiłę, testudi-nem T, semina 0 zasiewają powtórnie, lanam muricibus it. H dwa razy barwić, nullis iterata ianua O przez nikogo po raz wtóry nieużywane, Phoebus itérât ortus O znowu wschodzi; b) słowa powtarzać: itérât voces H, saepe eadem iterare L, clamor sae-pe iteratus L, truncis lapsa mella iterare H na nowo opiewać.

iterum, adv. a) po raz wtóry, powtórnie, raz jeszcze, znowu : testis est iterum et saepius Italia Ci, P. Africa-no iterum consule Ci za wtórego kon-con- sulatu; poet, vina iterum Tauro [dom. consule) diffusa H, M. Lepidus, impe-cum iter rator iterum Ci; b) [przy wyliczaniu) po raz wtóry: primo apud Rhoda-num, iterum apud Ticinum, tertio a-pud Trebiam hostes fugarat N; c)

(przeciwstawiając) z drugiej strony, znowu : ut sibi concedi non oporteret, sic iterum nos esse iniquos C, pares iterum accusandi causas esse T; d) kilkakrotnie, częściej, więcej razy : cum his Aeduos semel atque iterum armis contendisse C, repetens iterumque, ite-rumque monebo V raz po raz, iterum atque iterum H.

Ithaca, ae i Ithacë, es, f. (’Шхг,) wyspa na morzu jońskiem, ojczyzna Ulixesa CVHO; adi. Ithacus 3. (’I&*-xóę) z Itaki, itacyjski : matres 0 i Itha-

censis, e H; subst. Ithacus, i, m. mieszkaniec Itaki, Ulixes.

iubatus 3. (por. iuba) grzywiasty-: anguis iub. Z z grzywą, z grzebieniem.

iubeo 2. iussi, iussum, a) rozkazywać: lex aut iubet aut vetat Ci; b)

iti-dem (= ita demum) w ten sam sposób, podobnież, również : quia nunc itidem ab eodem sunt capienda pri-mordia Ci, itidem populum R. victis uchwalić, postanowić: populus legem

imperare C.

itio, ónis, /. (ire) chodzenie: do-mum itio Ci, obviam i. Ci.

iussit de civitate tribuenda Ci, foedus Ci, bellum Zr, regem L uznać; (podw. acc.) eum... regem Z, eum... imperato-Itius portus, nt. przystań w Galii rem S; volucres régna iubentes O wła-naprzeciw wybrzeży Brytanii, dziś dzę przyznają; (s praepos.) de ea re Boulogne sur mer albo Calais C.    populus    iussit Z; (sd. zamiar.) iussit

ito, are ( frequ. do ire) często cho-    senatus,    ut classem traiceret Z; (acc.

dzić, chadzać: te ad .cenas itare de- c. inf.) senatus dictatorem dici iussit;

siisse moleste fero Ci.

c) nakazać, rozkazać coś: iubere ne-Itônë, es, f. (’Ituw)) miasteczko ces, tributum T. Subst.: iussum, i, n. w Beocyi, na północ od jeziora Ko-    rozkaz:    iussis oboediens S, iussa fa-

pais, z świątynią Minerwy; adi. Ito-    cere F,    efficere S, iussa... spernere,

nius 3.: Minerwa Z.    abnuere T.

Itüraei i Ityraei, ôrum, m. (’Itou- iücunditäs, ätis, /. (iucundus) a) pâlot) rozbójnicze plemię nad górnym uciecha, przyjemność, powab, rozkosz; biegiem Jordanu CiT: adi. Itüraeus ille dies tantae mihi iueunditati fuit

arcus F iturejski luk.

itus, ils, m. (ire) chodzenie, chód: noster itus et reditus Ci odjazd i po- wdzięk, powab: eius in dicendo tanta wrót.

Ci, consuetudo peccandi iucunditatem habet improbis Ci, iuc. agri Ci; b)

erat iucunditas, ut... Ci.

iucundus 3. adv. e (od iuvat) a)

Itys, yos, yis, dat. yi, acc. yn-ym, abl. y (vItuç) syn Tereusa i Prokny. ml. sprawiający uciechę, przyjemność, Okrutna matka dala ciało zabitego miły, powabny, rozkoszny: vita H,

patriä nihil potest esse iucundius Ci, iuba, ae, f. a) grzywa: equi, leo- verba ad audiendum iucunda Ci, lu-nis Ci; grzywa węża: iubaeque san- men caeli F; b) (o osobach) kochany, guineae exsuperant undas F; b) prsen. miły, luby, przyjemny: erat illis tem-kita, grzywa na hełmie : oritur caedes poribus iucundus Metello Ci, comes

populo iucundus Ci, ut virum iucun-Iuba, ae, m. imię kilku królów dissimum his calamitatibus libere-numidyjskich: 1) syn Hiempsala, wier- tis Ci. ny sprzymierzeniec Pompejusza, zginął w walce z Cezarem: Iubae tellus subst. Iüdaeus, i, m. żyd: curti Iu-H IVumidya; 2) syn poprzedniego T. daei H obrzezani; Iudaea, ae, f. Ju-iubar, aris, n. (sob. iuba) światło, dea, kraj żydowski, Palestyna T; ży-którego promienie na kształt włosów dowski; adi. Iudaïcus 3. (’Iou8at*óę) a)

żydowski : aurum Ci trybut, składany

syna ojcu do zjedzenia HO.

Graiarum errore iubarum F.

Iudaeus 3. (’IouSalo?) żydowski ;

grzywy na wszystkie strony się rozchodzą, promienne światło: quintus    przez żydów, iud. bellum T z żyda-

ab undis extulit iubar Lucifer O; prsen.    mi, exercitus T, victoria T nad ży-

gwiazda, lub zorza poranna, słońce darni, wschodzące: iubare exorto F gdy słońce zeszło.

iudex, dicis, m. (ius-dico) sędzia: oblitus est, quid iurati iudices iudica-

verint Ci, alicui iudicem dare Ci (o pretorze) wyznaczyć sędziego, iudicem alicui ferre L kogoś polecić jako sędziego, iudices reicere Ci odrzucić, se-lecti iudices Ci sędziowie wybrani przez pretora z liczby wybieralnych; b) przen. sędzia, krytyk: fatalis iudex H Parys, grammatici certant et ad-huc sub iudice lis est H spór jest nierozstrzygnięty, Albi... meorum candide iudex H dialectica veri et falsi iudex Ci rozstrzyga.

iudicatio, önis, f. (iudicare) wyrok, sąd Ci.

iudicätus, us, m. (iudicare) urząd sędziowski, godność sędziowska: isti ordini iudicatus non patebat? Ci.

iüdiciälis, e (iudicium) sądowy, w sądzie zwyczajem przyjęty: iudi-cialis tabella Ci, causae Ci consuetu-do Ci.

iüdiciärius 3. (iudicium) do sądu się odnoszący, sądowy: lex iudiciaria Ci, leges iudiciariae: wskazywały sta-ny, z pośród których sędziów wybierano, iudiciariae cootroversiae finis Ci, res iudiciaria Ci sądownictwo.

iudicium, ii, n. (iudicare) a) sądowy wyrok, rozstrzygnienie sędziego, sąd: hoc iudicio damnantur N, iudicia penes nos erunt de capite nostro L; b) śledztwo sądowe, oskarżenie, sąd: praetor iudicium dat Ci pozwala na wstępne dochodzenie sądowe, tot iu-diciis interfuistis Ci, praetor eius iudicio praefuit Ci, hoc praetore exer-cente iudicium Ci przeprowadzał, por. iudicium de pecuniis repetundis est constitutum Ci ustanowiono... iure iu-diciisque sublatis Ci, reus in iudicium adductus (deductus) est Ci, iud. capitis N proces kryminalny, gdzie chodzi o życie, sprawa gardłowa = iudicium de capite Ci iudicium inter sica-rios Ci oskarżenie o skrytobójstwo, iudicium privatum Ci w sprawie prywatnej, iudicium publicum Ci sprawa kryminalna; c) przen. budynek sądowy: ut in iudicium venitN, sądownictwo: iudicium manere apud ordinem senatorium volunt Ci; sędziowie: iudicium illud pecuniä esse temptatum Ci starano się przekupić, iudicium im-plorare S, sortiri Ci wylosować, iudicium committere Ci sąd złożyć, proces zacząć; proces: iudicium fortuna-rum suarum ille habuit Ci, iudicium nullum habuit N, iudicium vincere Ci wygrać, iudicium est pecuniae certae Ci; d) przen. sąd, zdanie, mniemanie, zapatrywanie: de quo homine vos praeclara iudicia fecistis Ci, senatus iudicia de illo Ci, omnium iudicio NCi zdaniem ogółu, iudicium vulgi CiH, animi iud. mutare S, negat id esse sui iudicii NCCi, meum semper iud. fuit Ci, iud. pulchritudinis Ci sąd o piękności...; e) zdolność poznawania i osądzania, bystry sąd, bystrość, przenikliwość, dobry smak: iudicium subtile videndis artibus H bystry sąd

o..„ (Cicero) eiusdem aetatis oratores praecurrit iudicio T, iudicium intelle-gentium Ci ; f) namysł, zastanowienie : honestas causas in iudicium adhibeas, perniciosus exitus sequitur T, non inertia sed iudicio fugere N, videor id iudicio facere Ci.

ifidico 1.. (iudex) sprawiedliwość wymierzać, wyrok wydawać, sądzić, sądownie rozstrzygać: Verres iudica-bat Ci jako pretor czyli najwyższy sędzia, qui iudicavit Ci sędzia, viri prima actione non iudicaverunt Ci, non enirn comitiis semper iudicat po-pulus Ci rozstrzyga, cum iudicatus esset Ci został zasądzony, (Paris) iudicavit iudicium Ci wydał sąd, ordo a-lius ad res iudicandas postulatur Ci sędziów z innego stanu, ob rem iu-dicandam pecuniam accipere Ci jako sędzia, res iudicata Ci wyrok, iudicare lites, causam Ci wydać wyrok w. . ; (z gen. criminis) tum Se m promus per-duellionis se iudicare Fulvio dixit L zasądził go za... ; b) przen. osądzić,

iugatio, onis, /. (iugare) podwią-zywanie, rozpinanie winnej latorośli Ci.

va O.

rozstrzygnąć, ocenić: virum optimum eum esse iudicatote Ci, sic est iudica-tum Ci jest rzeczą pewną, ex quo iu-dicare potestis, quanta vis ilia fuerit Ci, hominem ex habitu iudicare Ci, de tali viri suspicionibus iudicare N sądzić z pozorów,, de instantibus ve-rissime iudicare N trafnie, difficile est iudicare, utrum... an... N; c) (wyrokiem sądowym) uznać winnym L potępić: bona eius publicarunt, ipsum exulem iudicarunt N skazali na wygnanie; przen. uznać kogo za coś, ogłosić kogo czem: hostem iudicatis -Antonium Ci, hunc adfinem culpae iudicatote Ci za współwinnego^. Socratem (ora-culum Delphicum) sapientissimum iu-dicavit Ci, aliquid pulcherrimum iudicare C; d) uznać za dobre, zadecydować, rozstrzygnąć: omnes mortales iudicaverunt sine meo reditu rem pu-blicam salvam esse non posse Ci; PPP. jako subst.: iüdicätum, i, n. rzecz osądzona, wyrok, rozstrzygnie-nie sędziego : cum iudicatum non face-ret Ci wyroku nie wykonywał, ut sibi Quinctius iudicatum solvi satisdet Ci by suma wyrokiem sądu przyznana została wypłacona.

iugalis, e (iugum) a) wł do jarzma przywykły, jarzmowy, pociągowy: iugales (equi) gemini V dwusprząg; subst. zaprząg: Aeneae currum gemi-nosque (equos) iugales ; b) przen. małżeński : vinclum V małżeństwo, iuga-lia sacra O wesele, dona 0 podarunki weselne, Cissëis ignîs enixa iugales V tj. Parysa wydała na świat He-kuba, który stał się powodem spalenia i zagłady Troi.

iugärius 3. (iugum) w jarzmo zaprzężony, w jarzmie chodzący: equus; jako n. pr.: vicus Iugärius L ulica w Rzymie na południowym stoku Kapitolu.

iügerum, i, n. (ęsuyoę) pi. iugera, iugerum: mórg, objętości 3200 m.; połowa: actus.

iügis, e, adv. iugiter (tylko o źródłach, wodsié) nieprzerwanie, ciągle płynący, żywy: iugis aquae fons H. iugi aquä... et pluviä uti S wody źródlanej i deszczowej ; (o wróżbach od iugum) iugeauspicium Ci niepomyślna.

iü-glans, dis, f. (Iovis glans) żo-łądź, orzech włoski : candentia iuglan-dium putamina Ci żarzące się łupiny orzecha.

iügo 1. (iugum) właść. zaprządz w jarzmo: a) wiązać: vites iugare: winną latorośl rozpinać na drzewach, poręczach; b) przen. łączyć, spajać: omnes inter se nexae et iugataé sunt (virtutes) Ci; c) połączyć węzłem małżeńskim, dać za żonę: cui pater... (fi-liam) iugarat V.

iugösus 3. (iugum) górzysty: sil-

iugulo 1. (iugulum) a) podciąć gardło, zarznąć: grunnitus auditur, cum iugulatur sus Ci słychać rechtanie, har-czenie, in flammam iugulare pecudes Vby spalić na ogniu; b) zabić, zamordować: T. Caelius inventus est iugu-latus Ci; c) przen. zgubić, zniszczyć: facilius reviviscit Pompeianorum causa totiens iugulata Ci, sua confessione iuguletur necesse est Ci przekonany, Op-pianicus iam iugulatus praeiudiciis Ci.

iugulum, i, n. (demin. do iugum) wł. obojczyk, gardło: optabilius Milo-ni fuit dare iugulum Clodio Ci dać się zamordować, iugulum perfodere T, resolvere O, tela intenta iugulis civitatis Ci wymierzone przeciw państwu iugum, i. n. (iungere, por. Çuyôv i Çsuyvuvat) a) jarzmo: bestiis iuga impo-nere Ci, iuga tauris solvere V, deme-re H; b) przen. jarzmo obowiązku, powinność: ferre iugum pariter dolo-si amici H; jarzmo małżeńskie: non-dum subactâ ferre iugum valet cer-vice H. Venus diductos iugo cogit

sza

biony.

iun.

aëneo H; jarzmo niewoli, niewola: servitutis iugum depellere Ci; figura jarzma, z 3 dzid ustawiona, pod którą nieprzyjaciel zwyciężony przejść musiał: legiones nostrae sub iugum missae (sunt) Ci; taksę: sub iugo mit-tere, emittere L, abire L; c) para wołów lub koni, zaprząg: non solum iu-gorum sed etiam dominorum multi-tudinem quaerere Ci, inmissis iugis lora concussere aurigae V; prsen. (o ludziach) para, dwójka: bellum contra hoc iugum impiorum Ci, d) dwa kawałki drzewa trzecim poprzecznym związane, każdy sprzęt tego kształtu np. krosna: tela iugo vincta est Ci;

e)    waga, konstelacya: Roma nata est, in iugo cum esset luna Ci gdy księżyc stał w znaku wagi; waga u dyszla: iugum plaustri (temonis) L; ława wioślarska, burtnica: animas, quae per iuga longa sedebant, deturbat F;

f)    grzbiet góry, góra: summum iugum montis C, bacchata iugis Naxos F, frondosa iuga O.

Iugurtha, ae, w. Numidyjczyk, syn Mastanabala; adoptowany przez stryja Micypsę, zamordował synów jego Ad-herbala i Hiempsala i zagarnął panowanie nad Numidyą. Z tego powodu zawikłał się w wojnę z Rzymem. Pokonany przez Maryusza i wzięty do niewoli, w Rzymie został stracony. Adi. IugurthTnus 3.: bellum I. S wojna Jugurty z Rzymem, którą opisał Sallustyusz.

Iûlëus 3. 1) julijski, Iulusa, syna Eneasza: avi O; 2) julijski, do Juliu-Cezara należący: Iülëae Calendae O 1. lipca.

Iüliänus 3. sob. Iulius.

iQHus 3. julijski, nazwa rodu pa-trycyuszowskiego, którego najznakomitszym przedstawicielem był C. Iu-iius Caesar (100—44): leges Iuliae Ci ustawy Cezara, Iulium sidus H Cezar w gwiazdę zamieniony, Iulius mensis: lipiec; Iulianus3. juljański: Iu. milites Ci Cezara.

lulus, i, m. Iulus, syn Eneasza, także Askaniuszem zwany VOL.

iümentum, i, n. (z iugmentum od iugum) zwierzę używane do zaprzęgu: iumentis iunctis vectus N jadąc na wozie zaprzężonym, iu. oneraria, onusta L bydlę juczne.

iunceus 3. (iuncus) z sitowia zro

iuncösus 3. (iuncus) pełny sitowia, zarośnięty sitowiem: litora O.

iunctio, ónis, f. (iungere) połączenie: verborum Ci.

iunctüra, ae, /. (iungere) a) połączenie: genuum iunctura O staw, di-gitos ligat iunctura O błona, laterum iuncturae V sprzączka pasa, iunctura tignorum C fuga; b) prsen. iunctura generis O pokrewieństwo, tantum series iuncturaque pollet H połączenie wyrazów, szyk.

iuncus, i, m. sitowie, iungo 3. iunxi, iunctum (tem. iug. gr. Çuy, fco-fvOvat) a) w jarzmo sprządz, zaprządz do wozu: iunge... iuvencos V, iuncti boves OT woły zaprzężone, iuncta iuga bina O dwie pary wołów, iungere equos F; (e dat.) currü iun-ctos equos V, currus et quattuor e-quos V zaprządz 4 konie, iunctos e-quos conscendere F wsiąść na wóz, iuncti leones V, columbae O, vulpes iungere V, raeda (currus L) equis iuncta Ci konie zaprzężone do pontes et propugnacula V wieże mostem z murem połączyć; b) prsen. (o miłości i maUeństwie) : ut nuntiis iun-gerentur Ci, feminam secum matri-monio L, Deiopeam conubio iungam (dom. tibi) V; reflex, cui se dignetur iungere Dido V, cum impari iungilr, iuncta vitis ulmo O; c) połączyć, związać coś z czemś: tigna bina inter se iungit C, mortua corpora vivis iungere F, oscula iungere O całować,

dextrae dextram (dextras) iungere F na F=Averna 0 Proserpina. Adi. ręce sobie podać, iunctae Nymphis lünönius, junoński, do Junony nale-Gratiae H nimfy razem z Gracyami, żący: ales 0 paw, Hebe 0 jako cór-cursum equis iungere L biegiem dorównać koniom, copias (arma) alicui

ka Junony, Iunonius mensis 0 czerwiec; także: Iünönälis, e, Junonie po-

iungere L wojska złączyć, Hasdrubal święcony: tempus O.

Iunonicola, ae, m. (Iunonem co

Hannibali iunctus L; (poet.J tibi iun-

Iunoni-gena, ae, m. syn Junony,

Iu-ppiter obok Iu-piter gen. Iovis (starszy nomin. Diès-piter por. Zshę na-

géré castra paro V chcę się z tobą lens) czciciel J. O. połączyć, Tarchon iungit opes F; (o miejscu) lano loca iuncta 0 przytyka- Wulkan, jące, iuncta aquilonibus arctos 0 sąsiadujący, iunctae fenestrae H zamknięte ; d) przen. religio est iuncta cum -nfc) król nieba i ziemi, syn Saturna i cognitione naturae Ci, dolorem Ci po- Rei, brat Neptuna i Plutona, mąż Ju-dzielić, cum hominibus nostris consue- nony. Jemu był dąb poświęcony, stąd tudines, amicitias, res, rationes Ci mieć Iovis quercus F; orzeł jest jego pta-wspólne; (z abl.) improbitas scelere kiem: Iovis satelles Ci, aies 0, Iovis iuncta Ci; {z dat.) priori posterius non    dies: wtorek,    I. Stygius F Pluton;

iungitur Ci nie da się połączyć; e) (o    przen. niebo:    sub love pars durât,

związkach, o przyjaźni) łączyć, wią- pauci tentoria ponunt O pod gołem zać: qui et sermonis et iuris societa-    niebem = sub    love frigido H, malus

te iuncti sunt Ci, scelere Ci; (o związ-    I. H ostry klimat, metuendus I. uvis

lura, ae, m. zwyczajnie lura mons,

iürätor, öris, m. (iurare) zaprzysiężony taksator jako znawca oceniał zeznania obywateli dotyczące census

kach krwi, przyjaźni) : sanguine iunc- F deszcz, tus 0 spokrewniony, puer puero ami-citia O, foedere iungi alicui L, pacem, góry Iura we wschodniej Galii, od-affinitatem L, amici^iam Ci, foedera dzielają Sekwanów od Helwetów C. LO; PJPP. jako adi.: iunctus B. a) spojony, związany, połączony : corpora inter se iuncta Ci, causa fuit cum

iuratus 3. zob. iuro.

iure-consultus zob. consultus.

iure-perïtus zob. perîtus. iurgium, ii, n. (iurgare) kłótnia, spór, sprzeczka: benevolorum concer-tatio, non lis inimicorum, iurgium di-citur Ci, nunc irrita iurgia iactas F

exitu coniunctior O, ponto iunctior 0 majątkowego L. bliżej morza; b) zaprzyjaźniony, poufały: iunctissima pectora O; subst. iunctissimi, orum, m. T najbliżsi krewni.

Iunianus 3. zob. Iunius.

iüni-perus, i. w. jałowiec F.

iurgo, starol. iurigo = iure agere)

Iunius 3. nazwa rodu patrycyu-szowskiego: 1) L. Iunius Brutus był wyrzuty, wymówki, pierwszym konsulem rzymskim. *2) M.

Iunius Brutus, jeden z morderców Ce- a) prawować się, procesować; przen. zara. Jako adi. Itinialex Ci Iunius men- kłócić się, spierać, sprzeczać: ne iur-

sis: czerwiec.

Iüniänus 3. (od Iunius) od Iuniu-sza nazwany.

Iönö, onis, /. staróitalska bogini małżeństwa, identyfikowana z Herą, była córką Saturna i Rei, siostrą i małżonką Jowisza; przen. luno infer-

gares, quod nulla epistoła venit H; b) tr. łajać, ganić: iure Trausius iurga-tur istis verbis H.

iüris-consultus zob. consultus. iuris-dictio zob. dictio. iüris-perïtus zob. perîtus. iuro 1. przysięgać; a) intr. per

deos iurare Ci na bogów, ex ani mi sententia Ci według sumienia, Petre- publicum H, ius praetorium Ci normy ius in haec verba iurat CLT powtarzając rotę przysięgi; stąd: iurare in wydawane, iure nostro Ci według verba magistri H ślepo słuchać, iu- szego, tj. rzymskiego prawa, iure age-rare in legem Ci posłuszeństwo prawom, in acta principis T, in foedus L, c) prawo, jako podstawa wyroku sę-in se quisque iurat L każdy za siebie, dziowskiego, wyrok: ius dicere Ci, in me iurarunt... O przeciw mnie reddere L wydać wyrok, ius petere Ci sprzysięgli się, in facinus iurasse pu- żądać wyroku, de iure respondere Ci tes O sprzysięgli się popełniać zbro- wydawać wyroki; d) przen. budynek dnie, iuravi iurandum Сг złożyłem przy- sądowy, sąd: in ius ire N, adiré Ci, sięgę; stąd: falsum (falsa) iurare CiO in ius ad Metellum voco Ci, (adversa-krzywoprzysiądz, morbum iurare Ci rius reum) rapit in ius H; e) prawo, przysięgę złożyć, że się jest chorym, nomen... iurare in litem Ci dług za-przysiądz, calumniam iurare L przysięgę złożyć, że nie ze złośliwości recuperabit Ci, ius suum persequi Ci skargę wniesiono, iurare deos O na prawa swego dochodzić, armis exse-bogów, numina O, Iovem Ci, terram, qui Ci, de suo iure cedere Ci ; (s gen. mare, sidéra iuro V klnę się, tj. zaklinam się, wzywam na świadków przysięgi ziemię itd.; (pass.) dis iu-randa palus O rzeka Styx, na którą Ci być niezależnym, rozporządzać so-bogowie przysięgają, iurata numina O bą dowoli, in ius atque dicionem bóstwa, na które się przysięga, arae cedere $ dostać się pod panowanie..., iurandae per tuum nomen H ołtarze, civitas optimo iure Ci obyw. posiada-u których się przysięga na twoje imię; jące wszystkie prawa obywateli rzym., PPP. iOrätus 3. (rzadko ze znaczę- ius Latii (Latinum) : prawa, jakie powiem biernem) quod iuratum est, id siadały miasta należące do związku servandum est Ci przysięgi należy latyńskiego, a których mieszkańcy dochować; częściej: ten, który przy- byli niejako półobywatelami rzymski-siągł, iuratus dixit se comperisse Ci pod przysięgą..., lex, in quam iurati sitis Ci

wo cywilne w przeciwieństwie do : ius

prawne, przez każdorazowego pretora

na-

re cum aliquo Ci przed sąd pozwać;

sprawiedliwość, która nam się słusznie należy, lub rościmy do niej pre-tensyę: populus Romanus ius suum

obi.) ius auxilii, ius agendi cum plebe L; fgen. subi.) ius iibertatis Ci, auspi-ciorum Ci, legationis Ci, sui iuris esse

con-

mi ; abl.jako adv. iure : prawnie, słusznie: suo iure Ennius sanctos adpellat poetas Ci całkiem słusznie.

iüs iürandum, przysięga: ius iu-

na które przysięgliście, iüs, iuris, n. polewka, zupa: ius nigrum Ci czarna polewka Spartan, randum dare Ci złożyć = pulcherri-ius verrinum Ci gra wyrazów, bo o- mum ius iurandum iurare Ci, accipe-znacza i sądy Werresowe i świńską re C odebrać, tides iuris iurandi Ci,

iure iurando interposito L, i. cońci-iüs, iüris, w. a) prawo, przepisy pere T formułę przysięgi ułożyć.

iussum, i, n. zob. iubeo. iussü (abl. supin, od iubere) na esse Ci wbrew prawom ludz- rozkaz, z rozkazu: iussu praetoris Ci, kim i boskim, iura dare (condere) iussu populi Ci z woli. statuere CiL prawa nadać; b) normy,

zasady prawne: ius gentium CiL pra- we postępowanie, sprawiedliwość: A-w° miÇdzynarodowe, ins civile Ci pra- ristidis iustitiä factum est, ut... N, Q.

polewkę.

prawne : civitatis iura Ci, hospitii iura Ci, oratores contra ius fasque inter-fectos

iustitia, ae, /. (iustus) sprawiedli-

Scaevola vir omnibus iustitia prae-stans Ci.

iü-stitium, i, n. (ius i sisto) ferye sądowe, zastanowienie sądów: iusti-tium indicere Ci zapowiedzieć, sumere T zacząć, servare L zachowywać, remi ttere L zaniechać. Iustitium miało miejsce podczas żałoby po śmierci cesarza T; stąd: żałoba: iustitium omnium rerum L zastanowienie wszelkich czynności,

iüstus 3. adv. ë (ius) a) sprawiedliwy, słuszny ; (o osobach) sprawiedliwy: iudex Ci, iustus in socios Ci; przen. in servitute iusta esse Ci służyć u sprawiedliwego pana, lex Cae-saris iuśtissima Ci ; b) (o rzeczach) sprawiedliwy, słuszny, zasłużony, uzasadniony: poena Ci, imperium, sacra-mentum Ci, causa Ci, bellum Ci, foe-dus Ci, iusti dies Ci prawem oznaczone, iusti triumphi honorem con-temnere Ci zasłużonego = iusti honores Ci, supplicationes iustae Ci słusznie należące się, iusta querella, quérimo-nia, preces Ci uzasadnione = lacrimae O, odium, dolor Ci ; c) prawidłowy, należyty, właściwy, wyznaczony: funus Ci, acies L, iter C, anni O, ius L, al-titudo C; (abl. n. subst.) ulterius (plus) iusto HO ponad słuszność, gravius iusto dolere V boleć bez miary; d) stt&sż. iustum, i, n. prawo, sprawiedliwość; plur. iusta, 6rum, n. to, co. sprawiedliwość uczynić nakazuje, co się słusznie komu należy, zwyczaj przyjęty: servis iusta praebere Ci, (fu-neri) omnia iusta solvere Ci, ludorum iusta servare Ci przestrzegać, iustis funebribus confectis C obrzędy pogrzebowe = iusta exsequiarum L — avis positis iusta ferre (dare) О.

Iüturna, ae, Juturna, siostra Turnusa V; jako nimfa źródeł w-Rzymie czczona, na f o r u m koło świątyni Kastora miała basen sobie poświęcony: lacus Iuturnae O.

iuvenalis, e, adv. iuvenaliter (iuvenis) młody, młodzieńczy: corpus V, tempora O, hilaritas L, ingenium 0 nierozważny ; iuvenales ludi lub Iuve-nalia, ium, n. igrzyska teatralne, przez Nerona wprowadzone: instituit ludos Iuvenalium nomine T; jako n.pr. De-cimus Iunius Iuvenalis, satyryk za Do-micyana.

iuvencus 3. (iuvenis) młody ; subst. m. f. młody człowiek: Graia iuvenca venit 0 młoda Greczynka ; (o zwierzętach,'te suis matres metuunt iuvencis H młode zwierzę : fortes ad aratra iu-venci VN byczki, pascitur in silva iuvenca V jałówka. Inachia iuvenca V = Pharia O Io w krowę zamieniona.

iuvenësco 3. (iuvenis) wyrastać na młodzieńca: vitulus iuvenescit H cielak wyrasta na byka, Pylius iuvene-scere posset O odmłodnieć.

iuvenllis, e, adv. iuveniliter (iuvenis) młodzieńczy, po młodzieńczemu: Hannibal iuveniliter exsultans Ci, iu-venilia lusi O śpiewałem piosnki młodzieńcze.

iuvenis, is, m. f. compar. iünior, młody: iuvenes anni O; subst. młodzieniec, młody człowiek, młoda kobieta: iuniores, młodzi żołnierze od lat 20—40: edicitur delectus, iuniores ad nomina respondent JO,⁴ według u-stawy Serwiusza każda klasa dzieliła się na równą liczbę centuryi »iunio-rum« i »seniorum« L.

iuvenor, ari (iuvenis) postępować jak młodzieniec: versibus H igrać, swawolić.

iuventa, ae, /. (iuvenis) wiek młody, młodość, bogini młodości; przen. imbellis iuventa H młodzież, ora prima signans intonsa iuventa V młodym zarostem okryta twarz.

iuventäs, atis, /. (iuvenis) (tylko w poetów) młodzieńczość, młodość: fugit retro levis iuventäs H; przen. bogini młodości, Heba: parum comis sine te Iuventäs H; przen. młodość, siła, zarost młody jako znamię młodości: (aquilam) iuventas... nido propulit H, prima genas vestibat flore iuventas V zarost.

iuventus, ütis, /. (iuvenis) a) młodość, wiek młodzieńczy ; b) przen. młodzież, młodzi ludzie: quo omnis iur ventus natandi causa venit Ci; c) młodzi żołnierze: orbabas Italiam iuven-tute Ci, iuventus et seniores C, iuventus Romana L.

iüvo 1. iüvi, iütum a) bawić, cieszyć, podobać się, być miłem; pec-tora alloquio iuvare O, aures iuvan-tur Ci miłe jest dla uszu, ut te iuvit cena?#; nieos. iuvat: miło, przyjemnie jest: et haec meminisse iuvabit V; b) pomagać, wspierać: düs (bene) iu-vantibus CiL przy pomocy boskiej, herba iuvans... nocens O pożyteczna... szkodliwa; pass, ea lex proscriptum iuvari vetat Ci zakazuje pomagać, alqm pecuniä Ci; c) przen. pomagać, popierać, być pomocnym: senatui licet rem publicam iuvare Ci, iuvat eruditio disciplinam Ci, fomentis vul-nera iuvantur O sprawiają ulgę.

iuxtä (tem. iug- iungere) 1) adv. a) podle, obok, blizko: iuxta posita filii Sta-tua N, Furia... iuxta accubat V; b)przen. równie, zarówno, na równi, podobnie, tak jak : plebi patribusque iuxta carus S, mortemque iuxta aestumo S, iuxta periculosum seu vera seu ficta- pro-meret T, rei p. iuxta ac sibi consule-re S, iuxta ac timens frater esset Ci; 2) (praep. z acc.) a) tuż obok, blizko: iuxta theatrum occisus est N, sepultus est iuxta viam Appiam N, castra po-nere (habere) iuxta hostem (murum) CN, provehimur Ceraunia iuxta V je-dziemy i jesteśmy u przylądka Cerau-nii, iuxta seditionem venit T omal że nie przyszło do...; b) (o czasie) blizko: iuxta finem vitae T na schyłku życia;

e) przen. obok: iuxta deos in tua manu positum est (imperium) T; blizko, prawie : velocitas iuxta formidinem est T zbliżona jest.

Ixlôn, onis, m. (’I$iwv) król Lapitów w Tessalii, ojciec Pirytousa. Za obrazę Iunony pokutuje w podziemiu przywiązany do koła, wiecznie się obracającego VO; adi. Ixïonius 3.: orbis V koło Ixiona; patronym. Ixfonidës, ae, m. syn Ixiona, Pirytous.

К.

Litery greckiej (K) używali pier- ko: Karthago, Kalendae, skróć. Kai.; wotnie Rzymianie, później wyparło także oszcżeroów piętnowano literą je C. W dobie klasycznej pisano tyl- K(alumniator).

L.

Skodra (Skutari); adi. Labeatis, idis: terra L, palus L jezioro Skutari, lâbêcula, ae, /. (demin. do läbes) plamka ; przen. alicui labeculam lau-datione aspergere Ci zganić.

labe-facio 3. feci, factum; (pass.)

L. w skróceniu oznacza: Lücius; jako liczba: 50.

labäsco 3. (incóh. do labare) zacząć padać, grozić upadkiem.

Labdacus, i, m. (Aźp8*xoę) Labdak, król tebański, ojciec Lajosa Ci.

Labeätes, ium (um) i Labeätae, labe-flo, fieri (por. labare) a) zachwiać,

arum, m. lud na wybrzeżu macedoń-sko-iliryjskiem z głównem miastem Słownik.

wstrząsnąć : labefacta magna pars muri C, aedes lab. T, charta a vinclis

30

labefacta 0 uwolniona, calor labefacta per ossa cucurrit F, labefacta iugera movere V głębokim okopać rowem; b) preen, wstrząsnąć, osłabić: corpora aestüs impatientia labefecit T; c) wstrząsnąć, zachwiać, osłabić, obalić, spowodować upadek : iura plebis L, labefecit eum Macronis odium T, quem nulla vis labefecit Ci; (acc. gr.) ani-mum labefactus amore F, primores labefacere connixa est T usiłowała podburzyć.

labefacto 1. (frequent. do labefacere) wstrząsać, zachwiewać, obalać, osłabiać: signum vectibus Ci obalić, labefactat onus ventris 0 płód spędzić; preen, hominis dignitatem Ci, opinionem Ci, iura, leges Ci, coniunc-tionem bonorum, fidem pretio Ci przekupstwem.

labellum, i, n. (demin. od labrum)

a)    warga; Ъ) (demin. od labrum) miednica, czara Ci.

labeo, önis, m. (od labea) o grubych wargach ; jako n. pr. przydomek rodu Fabiuszów.

Laberius 3. nazwa (nomen) rodu plebejskiego: Dec. Laberius, twórca mimów za Cezara H.

labes, is, f. (läbi) a) upadek, zawalenie się: terrae motibus... labes factae sunt Ci, labem dare F upaść;

b)    preen, upadek, nieszczęście : hinc mihi prima mali labes F początek nie.-zozęścia, labes imperii Ci upadek;

c)    skaza, plama: atramenta tractata labem relinquunt H; d) preen, skaza, plama, hańba, zakała: est huius sae-culi labes quaedam et macula virtuti invidere Ci, dies exemit labem... F czas plamę zmył, alicui labem in ferre, imponere Ci, sine labe 0 bez skazy; (o osobach) labes amplissimi ordinis: zakała.

Lablci, orum, m. i Labicum, i, «. miejscowość koło Tuskulum; adi. La-blcänus albo Lavfcänus 3. ager L, via L; subst. Lablcanf, orum, w. mieszkańcy L. ; Lablcanum, i, n. ziemia bikańska Ci.

Labiënus, i, m. przydomek (cognomen) T. Attiusa, legata Cezara; jako stronnik Pompejusza zginął pod Mun-dą r. 45.

labo 1. labävi a) chwiać się, być blizkim upadku, chcieć upaść: labat ariete crebro ianua F, genua labant F, naves O kołyszą się, littera labat O drży; b) preen, chwiać się, być niepewnym: labat res Troiana 0 grozi upadkiem, labante iam re L szczęście = memoria labat L zawodzi, labat fides sociorum LT, cohortes labare dicun-tur Ci zamyślają zbuntować się.

labor, läbi, lapsus sum a) zniżać się, pochylać w dół, zsuwać się, upadać, spadać; (o tvodeie, ceasie, eywem słowie, okrętach)-, spływać, płynąć u-pływać: cupae involutae labuntur C, demissum lapsi per funem F spuścili się, Stella de caelo lapsa F; preen, labere, nympha, polo F zstąp, zejdź nimfo..., folia lapsa cadunt F odrywają się i spadają: silet (domus) lapsura VO kamień grożący upadkiem, laben-tes deorum aedes H walące się świątynie, amnes O, lacrima per genas H, labuntur anni fugaces H, oratio sedate placideque labitur Ci; (o umierających) calor ossa reliquit, labitur F stygnie, martwieje, laberis Oebalide F u-mierasz, labens anima (spiritus) T zanikające życie, labuntur leto lumina F oczy gasną; b) (w preestreeni) posuwać się, unosić się, bujać: columba aëre lapsa quieto F, anguis lapsus per aras F pełza, e custodia labi T wymknąć się, forte lapsa vox T, serpen-tis malum (venenum) penitus in viscera lapsum F trucizna wdarła się do wnętrzności, frigus per artus labitur V przenika członki; c) potknąć się, pośliznąć się, upaść: agaso pede lapsus H, ex equo labi L, super terram F na ziemię; preen, chybić, błądzić: errore communi lapsus est Ci, impru-

dentiä lapsus LCi, consilio labi Ci mi-    sustinent onus (silvae) laborantes H

mo zastanowienia, labi in verbo O nie-    ciężaru, querceta Gargani laborant a-

quilonibus H uginają się; prsen. luna laborat Ci zaćmił się, quos laborantes conspexerat C w trudnem położeniu, triremes ex concursu laborabant C

były uszkodzone = laborantem ratem deserere V; (o chorobach) cierpieć, być chorym : laborare morbo Ci, ex pedi-bus, renibus Ci, laborantes utero puel-lae H przy porodzie, ex quibus rebus res publ. laborat Ci choroba na którą państwo cierpi, a re frumentaria 1. C nie mieć, annonä L jest drożyzna, oclio apud hostes 1. L być znienawidzonym, ex aere alieno lab. Obyć zadłużonym, laborant duae in uno H dwie zakochały się w jednym; b> pracować, silić się, trudzić się, natężać się: animo laborare, ut C, in, cle al-qua re 1. Ci, quaerere 1. T, perspicere 1. H non laboro Ci nie dbam o to; c) wypracować, wykonać coś : vestes auro laboratae V tkane, clona labora-tae Cereris V zboże na chleb przerobione, frumenta ceterosque fructus laborant T zajmują się rolnictwem i o-groclnictwem.

labös, öris, m. sob. labor.

Labros, i, m. nazwa psa О.

labrum, i, n. superius, inferius C górna, dolna warga; [przysłów.) pri-mis (primoribus) labris alqd gustare (adtingere) Ci powierzchownie czemś się zajmować; prsen. krawędź, brzeg: cornua ab labris argento circumclu-dunt C, fossae labra CL brzegi.

labrum, i, n. (lavere) ai wanna do kąpieli: fusum labris amnera inficit V; b) prsen. kocioł, kufa : spumant vin-demia labris V; c) kąpiel:, labra Diä-nae O.

läbrusca, ae, f. dzikie wino w lasach rosnące V.

labirynthus, i, m. (ó Aaß'Jpivftog) labirynt, olbrzymi budynek, w którym trudno się zoryentować: 1) egipski koło Arsynoy z 12 podwórzami i 3000

rozważnie mówić, hac spe lapsus C zawiedziony ; d) zbłądzić, chybić, z lepszego stawać się gorszem, pogarszać się, upadać: labor eo, quod adsentior Epicuro Ci, labi in errorem L, in vi-tium H, labens res p. Ci, labitur disciplina L rozluźnia się, magis magis-que mores lapsi sunt L, labitur pec-tore vultus V wychodzi z pamięci.

labor, (starsza forma labos) oris, m. a) trud, praca : laborem suscipere, sustinere, subire Ci podjąć się, labori succumbere Ci uledz, labores tolerare S, ferre N, laborem summo c. labore Ci, labos corporis — labor animi Ci praca fizyczna, umysłowa, labor est L trudno; Ъ) prsen. pracowitość, praca: homo magni laboris Ci, sumrai laboris C bardzo wytrwały w pracy; c) mozolna i wytrwała praca, mozół trud, dzieło: Herculeus labor H, belli labores F, hic labor ille domus F labirynt z trudem zbudowany, multo-rum mensium labor C, operum labores F mozolne dzieło; d) klęska, nieszczęście, niedola, cierpienie, choroba:

Iliacos audire labores V, multis per-functus laboribus N; prsen. solis et lunae labores F zaćmienia, Lucinae

V    bole przy porodzie, praesens fortuna labor um F skuteczny środek w chorobie, mox et frumentis labor additus

V    choroba, zaraza, Labös Vpersonif. w podziemiu.

laböri-fer, fera, feruin, znoszący trudy: Hercules O, iuvencus O.

laböriösus 8. adv. laböriöse (labor) a) pełny truciu, trudny, mozolny, ciężki: opus L, vitae genus Ci; b) pracowity: industrios homines labo-riosos adpellamus Ci; c) udręczony, umęczony : laboriosi remiges Ulixei H, aerumna est aegritudo laboriosa T dokuczliwa.

labôro 1. ai być dręczonym, nęka-nym, ciemiężonym, cierpieć: пес iam

30*

komnat: 2i na Krocie, zbudowany przez Dedala na rozkaz Minosa; 3) na wyspie Samos, zbudowany na rozkaz Polikratesa.

lac, lactis, [por. yâÀa) a) mleko: lac coactum — concretum OT zsiadłe, lac coagula passum O ser; prsen. cetera lactis erant O miało barwę mleczną ; bi mleko, sok roślin : herbarum de lacte soporem no.\ legit O, nigri cum lacté veneni F.

. Lacaena, ae, /. lAizatva) Lakonka, Spartanka : L. adultéra It Helena ; adi. L. virgines V.

Lacedaemon, onis, /. (Aaxsoatpwv) Lacedemon, Sparta : patiens L zahartowany : adi. Lacedaemonius 3. (Aa-v.ïbT.'j.ù'i'.ozi lacedemoński,lakoński, spartański : hymenaei F Hermiony z Pyr-rusein : subst. Lacedaemonius, ii, m. Lacedemońezyk, Spartanin, przyczem odróżnić zawsze trzeba Spartan-Do-rów jako panów tej krainy od ludności im podległej.

lacer, lacera, lacerum, poszarpany, podarty: vestis T, lacerum corpus 80, 1. currus 0 połamany ; [acc. gr.) Deiphobus lacer ora F z pokaleczo-nem obliczem, artus lacero divellere morsu 0, (enallage) ita divellere, ut laceri sint.

lacerätio, önis,/. (lacerare) poszarpanie: corporis, genarum Ci.

lacero 1. (lacer) ai rozedrzeć, rozszarpać: vestem 0, genas, ora 0, na-vem 0 uszkodzić, comas, capillos 0 rwać: mcc. gr.) lacerata comas 0; b) prsen. lżyć, krytykować, ganić, nicować: hominem verborum contumeliis Ci, haec te lacerat oratio? boli, quid laceras mea carmina? F; c) dręczyć, nękać, dobijać: alqm fame 0, meus me maeror (aegritudo animum) lacerat et eonficit Ci, omni scelere pa-triam lacerare Ci, patria bona lacera-re 8 trwonić.

lacerna, ae, /. płaszcz z kapuzą Ci.

lacerta, ae, f. jaszczurka H.

lacertosus 3; (lacertus) muszku-larny 0.

lacertus, i. m. 1) jaszczurka; 2) a) muszkuły górnej, części ramienia: la-certis bracchia subiecta sunt 0; b) górna część ramienia, ramię: dépendit panna lacerto F; c) prsen. siła, moc: Augusti lacertis non responde-re H nie mogą się oprzeć: aptant la-certos apes F gotują żądła do walki;

d) wszystko podobne do ramienia: por-rigit amnis... lacertos C, flexis utrirn-que lacertis (scorpius) 0 nożyce.

lacesso 3. ivi pi), Hum [od lacio, jak facesso od facio) a) drażnić, wyzywać, zaczepiać : iniuria lacessiti majores nostri bella gesserunt Ci, hostes proelio lacessere C, ad pugnam L, alqm scripto lacessere Ci, pax lacessita T zerwany, lacessere deos precibus H naprzykrzać się, ferro régna lacessere F zwalczać, Teucros lacessere F zaczepiać, pectora plausa cavis mani-bus F uderzać się w pierś, by natchnąć odwagą, pelagus carina lacessere H iść я morzem w zapasy, aera sole lacessita refulgent F błyszczą w słońcu, equus lacęssit carceres pede V bije o szranki kopytem ; b) wyzywając zaczynać: pugnamque laces-sunt VL, bella F, quis hos ferrum lacessere suasit F wszczynać walkę.

Läcetäni, órum, m. lud hiszpański, zamieszkujący krainę Läcetänia, ae, f. na wschodniem wybrzeżu Hiszpanii, dziś Aragonia i Katalonia.

Laches, ëtis, m. (Лdyr\ç) wódz ateński w wojnie peloponeskiej ; zginął pod Mantyneą r. 418 N.

Lachesis, is, acc in, f. (Aa/«ji;i Parka, która nić żywota przędła F.

Lachnê, es, /. nazwa suki О.

Laciadës, is, m. (Aaxtàorjg) przynależny do demu lacyjskiego w Alty-ce Ci.

lacinia, ae, /. szmata, łach. Laclnius 3. lacyński, dotyczący przylądka lacyńskiego: litora 0; subst.

Ladnium, przylądek koło Krotonu ze ubera 0 dające mleko wymiona; b) świątynią Junony: diva Lacinia F dziś lactantes vituli O ssące.

lactüca, ae, f. (lac, lactërei sałata, lacuna, ae, /. (lacus) a) otwór, dziura; b) moczar, bagno: sudant u-more lacunae F; c) dołek w twarzy: sint modici rictus (usta) parvaeque u-

Capo delle Colonne.

Laco, ônis, m. (AâîMrtv) Lakończyk,

Sparlanin: fulvus Laco HO pies brunatny rasy lakońskiej ; adi. Lacöni-cus 3. : ager, ora, purpura H; subst.

ska N.

Laconis, idis, /. (Aaxom'g) Lakonka,

Spartanka.

lacrima, ae, f. (starsza forma la-cruma i dacruma, gr. oaxpopa) łza; preen. 1. turis O ziarna, Heliadum 1. O bursztyn ; (przysłowie) hinc illae lacri- złocony, mae CiH to jest powodem...

lacrimäbilis, e (lacrimare) a) godny łez, opłakany, nieszczęsny: bellum VO; b) żałosny, płaczliwy: gemitus V. rów, luk. lacrimabundus 3. = lacrimans:

Lacónice, es (Лахо>«х$ kraina lakoń- trimque lacunae O; prsen. luka, dziura, brak, strata: lacunam rei familia-ris explere Ci, ne qua lacuna in auro sit Ci.

lacunar, aris, n. (lacuna) strop, sufit, powała: non aureum mea. renidet in domo lacunar H strop kasetonowy

lacQno 1. strop kasetonować: con-chae atria lacunabant 0 zdobiły strop, lacünösus 3. (lacuna) pełen otwo-

lacus, us, m. (Xâxzoç) a) kadź, ceber z wodą, niecka: (fabri) tingunt aera lacu F, lacubus (lacibus) ferrum de-mittere. O celem ochłodzenia ; b) cy-

płacząey L.

lacrimo 1. płakać: oculi laeriman-tes Ci = lumina O zapłakane oczy;

preen. lacrimavit ebur O pociła się, sterna, studnia: redeuntes a lacu et lacrimatae cortice myrrhae O sączące pueri et anus H. pro fontibus lacuque

się kropie.

Läcydes, is, m. rWJSr,:) L. z Cyrenę, filozof nowszej akademii, następca Arkesilaosa (241- 225} Ci.

Läddn, öriis (Adowv) 1) rzeka poboczna arkadyjskiego Alfejosa 0: 2) imię F; 3) nazwa psa 0.

laedo 3. laesi, laesum, wl. trącać,

O; Alciden accepit lacu Haron F; c) lacrimosus 3. (lacrima) a) roniący koryto rzeki: lacu fluvius se condidit łzy: lumina O oczy ; b) opłakany : bel- F; d) jezioro: 1. Lemsnnus C, Aver-lum H, funera HO, carmen 0 pieśń nus F; preen. Stygii lacus V wody żałosna; c) łzy wyciskający: fumus Styxu, quä pedem movi, manat lacus H, lacrimosa poëmata Pupi H płacz- 0 woda. liwe.

lacrimula, ae, f. (demin. od lacrima) łezka Ci.

lacteo 2. (lac) tylko PPrA. lactens,

a) ssący: Romulus lactens Ci. lacten-tes bestiae Ci; subst. lactentibus rem divinam facere L; preen, tener et lactens annus O młody ; b) soczysty : fru-    uderzać, bić; a) drasnąć, ranić, kale-

menta F ziarna, bo dojrzałe, sata O.    czyć, uszkodzić: hominem vulnere,

w mleko się zamieniać.

lacteus 3. (lac) mleczny: humor O mleko, 1. ubera F mleko dające; preen, biały jak mleko: collum, vix via 1. O = orbis Ci mleczna droga.

lactësco, 3. (incohat. do lactëre) medullas telo 0, ferro plantas F, corpore non laeso O nietknięte, herbas morsu O ogryzać, zona coli um 1. H powiesić się, laedunt iuga prima iu-cer- vencos F gniotą; preen, qui tectos laesit amores 0 szkodził mu, laesus i-

gnis 0 przygaszony ogień ; b) preen lacto 1. (lac) tylko PPrA. a) lactantia razić, być przykrem, martwić: quae

laedunt oculum H, si te pulvis laedet szyć się, radować się, weselić : H — cantantes minus via laedit F; obrazić, martwić: nullä laesus iniuriä Ci dotknięty, laedere fidem Ci złamać słowo.

omnes

de communi salute laetari sentio Ci, quae perfecta esse vehementer laetor Ci, memini laetorve malorum F.

Laetorii, orum, m. plebejski ród

Laelius 3. nazwa (nomen) plebej- rzymski, skiego rodu. C. Laelius z przydomkiem Sapiens, przyjaciel Scypiona karmiony, tłusty: glande sues laeti F, Młodszego, konsul r. 141, główna o- laeta boum armenta F; b) roślinach i siemi) bujny, tłusty, żyzny: farra, segetes F, flores Ci, (z gen.) frugum pabulique laetus ager S, lu-cus laetissimus umbrae F cienisty; c) przen. wesoły, ucieszony, uradowany: laetus origine urbis F, laetus ob navem servatam F, laetus animi

laetus 3. a) (o zwierzętach) tuczny,

sobą dyalogu Cycerona.

laena, ae, f. (yXaîva) narzutka, płaszcz; [por. lacerna): Tyrioque ar-debat murice laena F.

laelaps, pis, m. (XaïXo4) nazwa

psa О.

Ci, (locativ.), laetus laborum F ochoczy do pracy; d) radosny, pomyślny, wróżący szczęście: nomen, omen T.

laevus 3. (Xató;) a) lewy: laeva manus, laevum genu O ; subst. Ilionea petit dexträ, laeväque Serestum F prawą, lewą ręką, dexträ z prawej, laevä L z lewej strony; takèe: ad lae-vam Ci; subst. laeva, örum, n. części z lewej strony położone, in laevum O na lewo, laevis remis... L wiosła z lewego boku ; b) przen. niezgrabny, niezręczny: puer non laeve iussa ac-cipiebat H, o, ego laevus! H o, ja głupiec! mens laeva F zaślepiony; c) pomyślny (o wróżbach, bo augur, wypatrując znaków na niebie, zwracał się twarzą ku południowi): tonitru dedit ominą laevo Iupiter F; przeciwnie u Greków, za którymi idą poeci rzymscy, laevus oznacza niepomyślny : te-que nec laevus vetat ire picus H, 1. tern pu s H.

laganum, i, n. (Xâyavov) placek na oliwie H.

Lâërtës, ae i is, acc. en i em ; także Laërta, ae, m. (Aasp-nj;), ojciec 0-dysseusa ; adi. Laërtius 3. (Aaep-toç) : heros 0 Odysseus, L. régna F Itaka; patronym. Laërtiadës, ae, m. (Aasp-Ttiôïj;) Odysseus.

Laestrygones, um, m. (Лакгсриуб-veî) Lestrygonowie, naród ludożerczy u Homera na dalekim zachodzie: według późniejszych podań na Sycylii;

Rzymianie przenieśli je do Formiae w Lacyum; stąd urbs Lami Laestrygo-nis O = Formiae ; adi. Laestrygonius 3. amphora H wino z Formiae.

laetabilis, e, (laetari) ucieszny, przyjemny, wesoły.

laetätio, ónis, f. (laetari) radość, uciecha, wesołość.

laetifico, äre (laetificus) a) użyźniać: Indus aqua agros laetificat Ci;

b) rozweselać : sol laetificat terram Ci.

laeti-ficus 3. (laetum facere) darzący wesołością.

lagëOS, ei, f. (rj Xdyeto; dom. aр.те-

laetitia, ae, f. (laetus) a) radość, objawiająca się na zewnątrz, uciecha: dare alieui laetitiam Ci sprawić, gaudium atque laetitiam agitare SV Xoę) gatunek wina, wino zajęcze od oddawać się radości, laetitiae alei esse koloru tak nazwane.

lagoena, ae, /. (Xàyuvoç) gliniane lub szklane naczynie pękate o cienkiej szyjce, butelka, dzban na wino: nihilum nocere lagoenis H.

S sprawić komu uciechę; b) piękność: laetitia nitorque orationis T, Laetitia O fpersonifikacya).

laetor, äri, ätus sum (laetus) cie-

lagois, idis (Xaywf?) ptak jakiś bli- iecit lampada Turnus F, 1. pingues О zej nieznany, może jarząbek Я.

pochodnie smolne; przen. Phoebëa 1. F słońce = dies prima lampade terras lustrât F promieniami słońca; b)

lampades auro 0.

Lampetidës, ae, m. nazwa śpiewaka О.

Laïus, i, m. (Aoćioę) Lajos, syn Lab-daka, ojciec Edypa, król tebański; patronym. Lâïadës, ae, m. (Aató&jg) przen. świecznik, lampa: praecinctae Edyp O.

lama, ae, f. moczar, bagno Я.

Lampetië, es, f. (Лар-гат«} = świecąca) imię jednej z Heli ad 0.

Lampsacus, i, f. ( ł] Aà(jwJ«xoç ) i Lampsacum, i, n. Lampsak, miasto

Iambo 3. Iambi a) lizać; b) przen. lizać, lekko dotykać: flamma comas lambit V, Aetna sidéra lambit F, flamma lambit tectum Я ogarnia, quae loca lambit Hydaspes Я obmywa.

lämentäbilis, e (lamentäri) a) opla-    nad Helespontem w Mizyi ; Lampsa-

kiwania, pożałowania godny: lamen-    cënï, örum, m. {Ал^Ьяу.^о1 ) miesz-

Lampter, Sris, acc. era, m. przystań miasta Focei w Jonii.

tabile regnum F Troja; b) żałosny, kańcy L. płaczliwy : 1. mulierum comploratio L,

1. vox Ci.

lämentätio, onis,/. (lamentari) la- Lamus, i, w. (Xap.og = otchłań) Lament, żałosne skargi, narzekania, ję- mus. Homer nazywa tak założyciela ki: lamentatione complere forum Ci, miasta ludożerczych Lajstrygonów (Od. lamentatione alqd complorare L.    X, 81); myt o Lajstrygonach przenie-

lämentor, äri, atus sum (lâmen-    siono i zlokalizowano we Formiae,

tum) a) żalić się, lamentować, biadać,    stąd: Lami urbs = Formiae HO.

narzekać, płakać: Antonii audiebam lana, ae, /. a) wełna, nić wełnia-lamentari uxorem Ci; b) opłakiwać:    na: lanas tingere O, ducunt lanas O

imperii calamitatem Ci, parentes T.    przędą; (przysłowie) de lana caprina

lämentum, i, n. okrzyk żałości,    (rixari) Ci o drobnostkę; b) przen.

skargi, żal, lament: planctus et la-    przędzenie, tkanie wełny: lanae dedi-

menta T.    tam Lucretiam inveniunt L, de lana

Lamia, ae, /. a) czarownica w baj- sua cogitare O tylko o robocie; c) makach, pożerająca dzieci ; b) przydomek terya wełniana: nemora Aethiopum rodu (gens) Aelia: L. Aelius L. CiH; molli canentia lana F bawełną, c) miasto w Tessalii nad zatoką ma-lijską.

länätus 3. (lana) wełniany: capra lanata L pokryta owczem runem.

läneus 3. (läna) wełniany, z wełny: pallium Ci, infuła F, effigies H.

Langobardi, orum, m. lud germański. Za czasów Tacyta mieszkali tablicy spiżo- Longobardowie nad dolną Łabą; mia-wej, tigna laminis religare C spoić sto ich Bardemik (vicus Bardorum) żelaznemi klamrami, lamina serrae F koło Lüneburgu. piła, dissiluit... lamina collo O klinga, ignes ardentesque laminae Ci żelazo słabić, zmęczyć, uśpić: vis sonorum

Я et incitât languentes et languefacit ex-

lämina i larnna, ae, f. płyta, listek, blaszka: 1. ferrea T, 1. fulva O blaszka złota, inimicus lamnae H nie-

przyjaciel (blachy) złota; przen. in lamina scribere Ci

na

langue-fäcio (languSre i facio) o-

rozpalone, lamna ventres urere piętnować.

citatos Ci.

langueo 2. langui a) być zinęczo-

lampas, adis, acc. ada, acc. plur. lam pada s i lampada, ae, f. (Хярпац) a) nym, osłabionym, ociężałym, gnuś-pochodnia, świecznik: ardentem eon- nym, leniwym: cumę via languerem

Ci podróżą, drogą, languent vires О słabną, languet iuventus Ci, 1. otio Ci;

b)    preen. słabnąć, ostygać: languet a-mor 0, languens pelagus V odpływ, languens hyacynthus V więdnący, пес earn solitudinem languere patior Ci stała się nudną.

languesco, ere (incob,. do languere)

a) słabnąć, stawać się słabym, mdłym: orator metuo ne languescat senectute Ci, corpora languescunt lecto 0 ; preen. flos succisus aratro languescit V pochyla główkę i opada, Bacchus in amphora languescit H wino łagodnieje, luna visa languescere T ściemnił się; b) preen, słabnąć, ostygać: languescunt animi T odwaga.

languidus 3. adv. ê (languere) a) zmęczony, ociężały, osłabiony, gnuś-ny, ospały: boves collo languido vo-merem trahunt H, Apronius vino vi-giliisque languidus Ci, somno langui-da O; b) preen, powolny, łagodny, spokojny: Cocytus flumine languido errans Я, ventus 0, vina H, oculos ubi languida pressit quies V skleił;

c)    ospały, gnuśny, próżnujący, bezczynny: senectus languida non est, sed operosa Ci, languidiore studio in causa fuistis Ci, languidius in opere versari C powolniej..

languor, ôris, m. (languere) a) osłabienie, znużenie: 1. corporis Ci, languor aquosus H osłabienie spowodowane wodną puchliną; b)preen, ospałość, lenistwo, gnuśność, bezczynność: otium et solitudo languorem adferunt Ci, amantem languor et si-lentium arguit H melancholia.

laniätus, üs, m. (laniare) rozszarpanie: ferarum Ci przez dzikie zwierzęta; preen, si recludantur tyranno-rum mentes, posse aspici laniatus T ich serca zakrwawione od ran.

laniëna, ae. f. (laniare) rzeźnia, jatki L.

lâni-ficus 3. (lana i facio) wełnę przerabiający: ars lanifica O sztuka przędzenia i tkania; subst. lanifica, ae, f. prządka.

lâni-ger 3. (lana i gero) wełnę noszący, wełnisty: 1. oves V = laniger bidens, greges lanigeri V, apex V wełną obwinięty; subst. laniger, eri, m. O baran.

łanio 1. (lanius) a) rozszarpać, ro-zedrzeć, rozrywać: vestem T, crinem O, ora digitis O, crura bracchiaque T, venti laniant mundum 0; b) preen. ganić: sacrilegae linguae carmina la-niarunt O.

lanista, aą, m. (por. Savao^ç) właściciel szkoły gladyatorów, wypożyczający ich za pieniądze; preen, populus Romanus cum Antiocho lanistis Ae-tolis dimicat L namówiony przez Eto-lów, ponieważ oni tak jak lanista gladyatorów do walki, Antyocha zachęcali do wojny z Rzymem.

länitium, ii, n. (lana) zbieranie wełny: si tibi länitium curae V. lanius, ii, m. rzeźnik L. lanterna, ae, później laterna, ae, f. »latarnia«, lampa.

lanternarius (dom. servus) ii, m. (lanterna) niewolnik, niosący przed panem pochodnię, latarnik ; preen, pomocnik, sługa: 1. Catilinae Ci.

lanugo, inis, f. (lana) wszystko podobne do wełny,- puch: сапа tenera lanugine mâla V okryte puchem, Havens prima lanugine malas V młody zarost, 1. dubia 0 jeszcze niewyraźny zarost.

Länuvium i Länivium, ii, n. miasto w Lacyum; a di. LänuvTnus 3.: ager Ci; subst. Länuvlni, ôrum, ш. mieszkańcy miasta L.

lanx, lancis, /. a) misa: inter lances nitentes H; b) szalki wagi: Ićp-piter ipse duas aequato examine lances sustinet V.

Läocoön, ontis, m. (Aaox^wv) Lao-koon, kapłan Apollina w Troi, zabity wraz z synami przez węże V.

Lâodamîa, ae. /. (Aaoooćueta) córka

Akasta, żona Protesilaosa. Z miłości

des H drogie kamienie, elapsus aure ku mężowi zstąpiła do Hadesu, gdy lapis O perła; b) wszystko z kamie-tenże przez Hektora został zabity.

Lâodicëa, ae, /. (AaoStxeta) 1) miasto w Syryi; 2) rzeka w połud.-za-chodniej Frygii ; adi. Läodicensis, e : homo Ci z Laodycei.

Läomedön, ontis, m. (Aao^Suv)

Laomedon, ojciec Pryama, król Troi; adi. Lâomedontëus i Läomedontius

Lapitha i Lapithës, ae, m. gen. pl. lapathus, i. m. f. i lapathum, Lapithum V (Aa-$«i) Lapici, lud tes-i, n. (Acbtx&oç, XaTia&ov) szczaw: prata salski. Według podania prowadził amans lapathus H.

lapicïdïnae, arum, f. (lapis-caedo) królem ich był Pirytoos; adi. Lapi-kamieniołomy Ci.

lapidâtio, önis, f. (lapidare) rzucanie kamieniami Ci.

nia zrobione: lapis albus pocula su-stinet H stół marmurowy, lapides va-rios lutulentä palmä rädere H barwną mozaikę podłogi ; słup kamienny milowy: sepultus est iuxta viam Appiam ad quintum lapidem N, sacer lapis L kamień graniczny; trybuna woźnego na targowicy niewolników wywołu-3.: arva O trojańskie; Lâomedontia- jącego cenę: duo de lapide empti tri-dë£, ae, m. Pryam V; plur. Troja- buni L publicznie przekupieni, nie V.

wojnę z Centaurami i pokonał ich;

thaeus i Lapithëïus 3.

lappa, ae, /. łopian : subeunt... lap-pae tribulique V.

lapsio, önis, f. (labi) pośliznięcie się, potknięcie Ci.

lapso 1. (frequ. do labi) ślizgać się,

lapidätor, öris, w. (lapidare) ten, który rzuca kamieniami Ci.

lapsus, ös, m. (läbi) a) padanie, upadek: equi lapsus V, sustinere se a lapsu L uchronić się od, horrifico lapsu de montibus adsunt HarpyiaeF lotem, volucrum lapsus Ci. lacus lapsu suo ad mare profluit Ci prądem, rapidi lluminum 1. H bieg, prąd, stel-lae 1. Ci krążenie, lapsus rotarum V

lapideus 3. (lapis) kamienny: munis, pons L, lapideus imber Ci deszcz potykać się VT. kamienny.

lapido 1. (lapis) kamieniami rzucać, kamienować; nieosob. lapidat L pada deszcz kamienny.

Iapidösus 3. (lapis) kamienisty, pełny kamieni :. mons, ager. rivus O, lapidosa corna V o twardej pestce, panis 1. H chleb twardy jak kamień.

laquear, aris i laqueare, is, «.

lapillus, i, m. (demin. do lapis) obrót, gemini dracones lapsu ditïu-

a) kamyk: teretes lapilli O, invitât giunt V rozbiegają się; preen, vitis somnos crepitantibus unda lapillis O serpens multiplici lapsu et erratico Ci żwiru; b) kamyk do głosowania: atris pnie się wijąc; b) zboczenie, uchybie-lapillis damnare reos O; c) preen, ni- nie: ab omni lapsu continere temeri-vei viridesque lapilli H perły i szma- tatem Ci. ra&Jy. Libyci lapilii H drobne kacyki do mozaiki, którą przejęto od (por. lacünar) strop kasetonowy.

laqueatus 3. (laqueus) mający strop,

Ka rtagi ńczy kó w.

lapis, idis, m. a) kamień: lapides sufit kunsztowny', kasetonowy: Iovis mittere L rzucać, lapidibus pluit L templum non laqueatmn auro tantum, deszcz kamienny pada, lapides arden- sed parietibus lamina inauratum L tes L meteory, emporium lapide ster- kasetony czyli kwadraty wgłębione, nere L wybrukować, lapides flere co- utworzone przez poprzeczne i podłu-gere Ci kamień zmiękczyć, 1. Parius żne belki były pozłacane, a ściany F marmur paryjski, gemmae et lapi- blachą pozłacaną okryte.

largitas, tätis, f. (largiri) szczo-

laqueus, i, m. a) powróz, pętlica, stryczek: laqueis captare feras F, li- drość, hojność Ci. ctor iniciebat laqueum L chciał zarzucić stryczek, laqueo gulam fran-    drze, hojnie: largiter posse C wielki

gere alicui S udusić powrozem, colla    mieć wpływ, largiter abstulit aetas R.

laqueis implicare 0 powiesić się = laqueo animam claudere O; b) sidła, rozdawanie, szczodrość, dary hojne: sieć, pułapka: laquei legum Ci, laquei Caesar largitione redemit militum vo-

luntates C; b) przekupstwo: Dumno-Lär, Laris, m. [starolac. pl. bases), rix largitione apud Sequanos pluri-

mum poterat C; c) przyzwolenie, zgoda, przyznanie: largitio civitatis Ci

largiter adv. (largus) obficie, szczo-

largitio, onis, f. (largiri) a) hojne

Stoicorum Ci.

gen. pl. Larum Ci, Larium L, a) La

ry, duchy przodków, pierwotnie etruskie, następnie rzymskie bóstwa opie- przyznanie prawa obywatelstwa, kuńcze domu i rodziny. Składano im    largïtor, öris, /. (largiri) hojny,

ofiaryr w dniach Kalendae, Nonae szczodry rozdawca, ten który hojnie i Idus. Opiekują się one rodziną i po- rozdaje, szafuje: senatus L, largitores za obrębem domu i nazywają się: e* factiosi Ci przekupujący, viales, marini, rurales. Byli także    largus 3. adv large, a) hojny,

cze bóstwa państwa i miasta. Czczono ich także na rozdrożach, skąd nazwa compitales; b) prsen. dom, mieszkanie: nobis larem familiärem

nusquam ullum esse S, avitus apto cum lare fundus H, Capitolia nostro lari iuncta 0; poet, gniazdo ptasie: avis in ramo tecta laremque parat О.

Lara i Lala, ae, /. nimfa, matka Larów.

Lares public! i urban i, opiekun- szczodry: vir largus animo T z usposobienia, largus promissis T hojny w obietnicach, obiecankach, spes do-nare novas largus H; b) obfity, bogaty, hojny: sol terras larga luce complet Ci, largi copia lactis F, largus im-ber F6 rzęsisty, largus opum Fbogaty. laridum, i, n. tłuszcz, słonina 0. Larïnum, i, n. miasto na granicy Apulii, dziś Lar i no; adi. Lârînâs, ätis, pl. Lârfnâtês, ium, m. mieszkań-

Larcius 3. nazwa rodu, z którego pochodził pierwszy dyktator T. Larcius Flavus Ci.

cy Larinum.

lardum, sob. laridum.

Lärius 3. laryjski: lacus LV, dziś lago di Como.

larix, icis, f. (XâptÇ) modrzew. Lars, Lartis, m. książę u Etrusków, stąd Larcii, sob. tamse.

lärva, ae, f. złe duchy zmarłych

Larisa albo Larissa, ae, f. (Aaptw i Aâptaaa) miasto w Tessalii; adi. Lä-risaeus 3. z Laryssy, ale Achilles 1. F tessalski ; pl. subst. Lärisaei, órum, Lärentälia, ium, n. święto na cześć Larisenses, ium, m. mieszkańcy L. Akki Larency i (sob. Acca) obchodzone 23 grudnia.

largior, ïri, itus sum (largus) a) dać, darować, ofiarować: agrum Ci, Hórtensio facultatem dicendi natura

magis incendere S, facultates ad lar-giendum comparare C; c) pozwolić, przystać na co, zgadzać się: si quis deus mihi largiatur, ut repuerascam Ci, quisquis honos tumuli est... largior F.

largita est Ci, pecuniam in servos T;

b) przekupywać: plebem largiundo w przeciwieństwie do larów, straszydła w postaci kościotrupów; prsen. maska: larva H.

Läs, acc. Lan, f. Las, miasto w La-

konii.

lasanum, i, n. (Xâsavov) naczynie, nocnik H.

latebrosus 3. (latebra) bogaty w kryjówki: latebrosus locus L, pu-mex

ukrytym, bezpiecznym, pe-

jemne:

wo

ves a

lascïvia, ae, f. (lascîvus) a) swawola, zabawa, igraszka: Vettius Valens lasciviä in praealtam arborem conisus T; b) swawola wyuzdana, rozpusta: in vaouas domos et inania templa per lasciviam faces iaculaban-tur T, theatralis populi 1. T, quos licentia atque lascivia corruperat S.

lascïvio 4. (lascîvus) być wyuzdanym, dopuszczać się swawoli, swawolić: lascivit magis plebs quam sae-vit &

lascîvus 3. swawolny, wyuzdany, rozpustny: lasciva puella V, puer O Kupido, lascivior haedo O; preen, la-scivae hederae H wybujałe.

lassitude, inis, f. (lassus) zmęczenie, znużenie NC.

lasso 1. znużyć, zmęczyć O. lassus 3. znużony, zmęczony : Romani proelio fessi Jassique erant S; preen, lassa humus O wyczerpana, lassove papaverà collo V chylące główki.

latë, еоЪ. latus 3. latebra, ae, f. ewykle pl. latebrae, arum (latêre) a) kryjówka: latebrae ferarum LV, caecae latebrae V ciemna otchłań, cavae uteri latebrae V brzuch konia trojańskiego, latebra teli V miejsce, gdzie strzała utkwiła, la7 tebra animae, pectus V pierś, kryjówka duszy; b) preen, ukryte miejsce, skrytka: in balneis nulla latebra esse potest Ci, latebra exitium differebat T; c) preen, wymówka, pozór, wybieg: latebram quaerere periurio Ci, late-bram dare vitiis О.

V porowaty, lateo 2. latui (por. Xav$ivo[j.ai i a) być ukrytym, kryć się, ukrywać in silvis abditi latebant C, latet sub classibus aequor F flota zakrywa morze, qui bene latuit, bene vixit О nie zwracał na siebie uwagi; b) być dobrze wnym: omnes urbanae res latent in tutela bellicae virtutis Ci, navis latet portu H; c) jest coś nam nieznane, niewiadome: id qua ratione consecu-tus sit, latet N, nobis haec auctoritas tam diu latuit Ci, id me latet C nie wiem, nie znam, nec latuere doli fratrem Iunonis V, nil ilium latet O; PPr. latens, tis, adv. latenter, skryty, ukryty: saxa latentia V skały podwodne, rafy, mandata latentia O ta

later, eris, m. cegła: crudus nie-palona, coctilis palona.

Lateränus, i, m. nazwa (cognomen) kilku rodów rzymskich.

laterculus, i, m. (demin. od later) cegiełka.

latericius 3. (later) z cegieł, ceglany: murus, turris C; subst. lateri-cium, ii, n. budynek z cegieł, latefna, eob. lanterna, latex, icis, m. (latêre) a) kryjówka, skrytka; b) ukryte źródło: occulti latices L; o rzekach piekła: Lethaei fluminis latices V — latices fontis A-verni V wody, latices sacri 0 wody źródła Hippokrene ; c) preen, sok oliwek, winogron: Palladii latices O oliwa, latex meri O = latex V wino = pressi latices O wyciśnięty sok winogron, desilit in latices O do wody. Latiâlis i Latiâris, eob. Latium, latibulum, i, n. (latêre) kryjówka, ukrycie : etiam ferae latibulis se te-gunt Ci.

Latïnë, Latïnï. sob. Latium. Latînitâs, tis, /. (Latïnus) a) pra-latyńskie. Po wojnie z Latynami r. 338. przestał istnieć związek latyń-ski; niektóre miasta otrzymały obywatelstwo rzymskie, inne zostały zdegradowane na so ci i. Z biegiem czasu przyznano im niektóre prawa tak, że były czemś pośredniem między ci-peregrini: nie miały eonu-bium, tylko commercium. Miasta te miały autonomię i tylko płaciły nie-

Latine, po łacinie: L. loqui Ci, scire Ci umieć; prsen. wyraźnie: qui piane et Latine loquuntur Ci.

znaczne tri bu tum. W r. 90 otrzymały wszystkie miasta latyńskie pełne obywatelstwo na mocy lex lu li a. Odtąd nadawano ius Lalii miastom poza Italią; b) poprawna mowa łacińska: Caecilius malus auctor Latinita-tis Ci.

Latmus, i, m. (Л<Цжос) góra w Ka-ryi, koło Miletu; adi. Latmius 3. En-dymion 0.

läti0, önis, f. (fero, latum) przyniesienie: auxilii 1. L udzielenie, suf-fragii 1. L prawo głosowania, legis 1. Ci wniosek do prawa, bil.

latito 1. ifrequ. do latëre) być u-krytym, kryć się, siedzieć w ukryciu: res latitantes C, extrahitur domo la-titans Oppianicus Ci.

lätitüdo, dinis, f. (latus) a) szerokość: in latitudinem C w szerz; b) obszar: Aquitania regionum latitudine tertia pars Galliae aestimanda est C. Latium, ii, n. Lacyum, starożytne

Lato, üs, f. (\ri~ój) albo Latona, ae, /. Latona, córka Tytana Kojosa, prześladowana przez zazdrosną Herę. tułała się długo, wreszcie na wyspie Delos powiła bliźnięta Apollina i Artemidę czyli Dyanę, siad Lätöis, idis, /. córka Latony, Dyana; adi. Lâtôïus 3. i Latóus 3. latoński: arae 0, filius L. 0 — Apollo; forma łacińska: Lätö-nius 3.

Lätönigena, ae, m. f. syn, córka Latony t. j. Apollo i Dyana.

lator, oris, w. (ferre, latum) ten,

läträtor, öris, m. (laträre) ten, który szczeka, ujada: lalrator Anubis V ponieważ go wyobrażano ze łbem psa;

Letöis, Letöi'us = Lätöis, Lätöius. Latobrlgi, m. lud germański na (antiquum V, vêtus T), równina mię- prawym brzegu Renu, sąsiedzi Hel-dzy Tybrem a bagnami pontyńskie- wetów, mi. Później wliczano do Latium jako L. novum albo adiectum krainę który wnosi, wnioskodawca: legis 1. Ekwów, Herników, Wolsków i Au- Ci, rogationis Ci. runków: ius Latii T zob. Latinitas; adi. 1) Latius 3. latyński: gens, montes 0, Latiae facundia linguae V, Latii duces 0; 2) Latiäris i Latiâlis prsen. pies.

lätratus, us, m. (latrare) szczeka-

[późniejsze): Iuppiter Latiäris, patron związku latyńskiego, Latialis populus nie, ujadanie O.

Latréus, ei, m. imię centaura 0. lätro 1. a) szczekać, ujadać: tr. venaticus cervinam pełłem latravit H szczekać na...; prsen. stomachus la-

O; suhsi. Latiar, âris, n. święto Jowisza latyńskiego L; 3) Latlnus 3. latyński, łaciński: Latina lingua Ci,

trans H żołądek głodny piszczy, un-dae la tran tes V wyjące; b) (o ludziach) wrzeszczeć, łajać: miserque rumperis et latras H łajesz, aż pękasz; tr. siquis opprobriis dignum latraverit Я.

latro, önis, m. a) żołdak, żołnierz-rozbójnik, zbój : latronum consilio bel-

iusti hostes L\ prsen. a) kamyk w grze w szachy, także miles zwany; W myśliwy, czatujący na zwierzynę V* latröcinium, ii, n. (latro) a) zajęcie, rzemiosło żołdaka; prsen. gra

Latinus senno L; subst. Latinum, i,

n. łacina Ci, feriae Latinae lub samo Latïnae, ärum, f. święto związku latyńskiego, obchodzone na górze albańskiej na cześć Jowisza Laeyar-skiego. Subst. Latlnus, i, m. mityczny król Laurentum, który córkę Lawinię wydał za Eneasza; pl. Latl-nl, örum, m. mieszkańcy Lacyum, lum susceptum C, latrones magis quam w czasach późniejszych gminy poza Italią z prawem ius Latii, zob. Latinitas.

Latiniensis, e: ager Ci; pl. Lati-niensës, ium, m. = Latini Ci; adv.

eurn supremo Ci; c) przytaczać, cytować: auctorem Ci. PPP- jako adi. laudätus 3. chwa

w szachy: latrocinii sub imagine calculus ibit 0; b) rozbój, rabunek: in furto aut latrocinio comprehendi C; przen. per latrocinia ad imperia niti S łotrowskiemi sztuczkami; c) banda, szajka rozbójników, łotrów: latroci-nium non iudicium Ci, unus ex tanto latrocinio Ci.

latrôcinor 1. (latro) a) służyć wojskowo; b) być rozbójnikiem, rozbijać po drogach : Appius viam munivit, u-bi sui posteri latrocinarentur Ci.

latrunculus, i, m. (demin. od latro) lichy rozbójnik Ci.

lätus 3. adv. lâtë, a) szeroki: Rhenus C, fossa XV pedes lata C, palus latior L; b) szeroki, daleki, rozległy: agri V, fines latissimi C, latissimae so-litudines C; c) przen. szeroki, obszerny, dokładny: genus orandi latum et sonans T, latior quaestio L, latius uti opibus H hojniej, latius refer primor-dia gentis 0 obszerniej.

latus, eris, n. a) bok ciała, piersi, płuca: laterum (lateris Ci) dolor H kłucie w boku, me latera deficiant Ci płuc, tchu zabrakłoby mi, lateri adhae-ret dominus L siedzi na karku, laterum artifices O baletnicy, latus fes-sum militia H ciało = latus depo-nit in herbis 0; b) przen. bok, strona, flanka: latus obdere apertum H, latus tegere, clapdere LC osłaniać flanki, ut ne tegam Damae latus H o klientach, którzy po lewej stronie patrona iść zwykli, ab aies latere nun-quam discedere Ci ani na krok nie odstępować kogo, ab latere alicuius esse Ci najbliższe otoczenie; c) przen. strona, bok jakiegokolwiek przedmiotu lub rzeczy: fossa directis lateribus C brzegi, lalus unum castrorum C, utrumque latus viae L, latus mundi -H część, (ab) latere aperto C z prawego boku, bo nie osłoniętego tarczą.

laudäbilis, e, adv. laudäbiliter (laudare) godny, wart pochwały, chwalebny, chlubny.

laudâtio, ônis, f. (laudare) a) pochwała : simulata laudatio N ; b) mowa obronna przed sądem: lectissimos viros cum gravissima atque ornatissi-ma laudatione miserunt ad hoc iudi-cium Ci; c) mowa pogrzebowa: ma-tronarum sicut virorum post mortem sollemnis laudatio erat L; d) adres dziękczynny: homini alienissimo a ci-vitatibus laudationes per vim compa-rare Ci doroczny adres mieszkańców prowincyi do senatu, w którym wychwalano namiestnika.

laudätor, öris, m. г laudätrix,

leis, f. (laudâre) a) chwalca, chwalczym, wielbiciel, wielbicielka: 1. rerum gestarum mearum Ci; b) świadek, zeznający na korzyść: excitabo laudatores Ci; c) mówca pogrzebowy: in utroque funere idem 1. L.

laudo 1. (laus) a) chwalić, pochwalać, uznawać za dobre: Agesilaus lau-davit consilium eorum N, agricolam laudat iuris peritus H mieni szczęśliwym ; b) wygłosić mowę pogrzebową :

die Maximus laudavit

lony, wyborny.

laurea, sob. laureus. laureätus 3. wawrzynem uwieńczony : ne laureatis (dom. litteris) qui-dem gęsta prosecutus est T raport »litterae« zwycięskiego wodza wieńczył senat.

Laurentum, i, n. miasto w Lacyum ; adi. Laurentis, tis HL, Laurentius 3. V; subst. Laurentes, ium, m. mieszkańcy L.

lauretum, i, n. (laurus) gaj wawrzynowy ; jako nom. propr. 1) część Awentynu; 2) okolica między Popu-lonią a Kosą na wybrzeżu Etruryi z przystanią, portus Laurëtânus L.

laureus 3. (laurus) a) wawrzynowy: corona Ci ; subst. laurea, ae (dom. arbor, corona) i demin. laureola, ae, f. drzewo wawrzynowe, wieniec: spis-

xum

sa raniis laurea H; b) preen. zwycięstwo, sława : praestat paccm tua laurea, Caesar 0.

lauriger 3. ilaurum gero) wawrzyn noszący, wawrzynem uwieńczony О.

laurus, i, f. (takèe podług 4. dekli-nacyi abl. laurü H, nom. acc. voc. pl. laurus VP) wawrzyn, drzewo poświęcone Apollinowi, symbol czystości; preen, laurus innuba 0 dziewicza Dafne zamieniona w wawrzyn, laurumqueca-pillis ponite V wieniec wawrzynowy.

laus, laudis, f. a) chwała, sława: 1. rei militaris N, virtutum N, laudem alicuius rei habere N wsławić się, laudi est (ducitur) alicui N przynosi chlubę; b) pochwała, uznanie: hunc historici (summis) laudibus extulerunt N; c) zasługa: Cn. Pompcius, vir bel-licis laudibus abundans Ci, liberata-rum Thebarum laus N chwała oswobodzenia T., laudes Herculeae V sławne czyny = Thesea laus 0.

Laus (Pompei) miejscowość, dziś Lodi koło Medyolanu.

lautia, órum, n. (lavare) wł. przyrządy do kąpieli; preen, ugoszczenie na koszt państwa posłów obcych : locus et lautia L mieszkanie i utrzymanie.

lautitia, ae, /. (lautus) zbytek, zbytkowne życie Ci.

Lautulae, ärum, f. (laväre) miasteczko w kraju Wolsko w, tak nazwane z powodu ciepłych źródeł L.

lautumiae i lautimiae, latomiae, arum, f. (Xao--otu<xt) kamieniołom, więzienie Ci.

lautus, zob. lavo. lavätio, ônis, f. (lavo) mycie, kąpiel: calida, frigida Ci; preen, naczynie do kąpieli.

Laverna, ae, f. bogini zysku, patronka złodziei H.

Lävinia, ae, f. Lawinia, córka króla Lacyum Latynusa, żona Eneasza, od niej nazwę otrzymało miasto Lä-vinium, ii, n. według podania zało-żonę przez Eneasza; adi. Lavïnius i Lâvînus 3. V.

lavo 3. lävi, lauturn (w jęe. ludowym) lotum. Z tych form wytworzyły się formy klasyczne: lavo 1. lävi, lavatum; a) myć, kąpać; pass. myć się, kąpać się: inanus Ci, pedes lava-re H w kociołku miedzianym ; b) preen. skropić, zrosić: mala vino 1. H pić, refluum mare lavit arenas 0, ora cru-or V; PPP. jako adi. lautus 3. adv. laute; a) umyty, czysty: manus H; b) przyzwoity: laute vivere N; c) znaczny; (o ludziach) dostojny, zacny: pa-trimonium Ci, équités, iuvenes Ci.

laxämentum, i, n. (laxâre) ulżenie, ulga, wypoczynek : nihil iaxamcnti ho-stibus dédit L.

laxitäs, ätis, f. (laxus) obszerność, znaczny obszar, rozmiary : domus mea omnium domos laxitate superat Ci.

laxo 1. (laxus) a) rozluźnić, rozwiązać, zwątlić, osłabić : vincla epistulae laxavit N, laxat claustra Sinon V o-twiera, die laxatur humus 0 taje, Charon laxat foros V robi wolne przejście, ubi laxatam pugnam sensit C o-słabła; b) rozszerzyć, powiększyć: forum, manipulos laxaré CiG kazać rozstąpić się, laxatae custodiae L daleko jedne od drugich ; c) ulżyć, pofolgować, dać wypoczynek : animum L, équités petiverunt, ut sibi laxaret aliquid la-boris L, laxare annonam L drożyźnie zapobiedz, annona haud multum laxa-verat L stała się mniejszą.

laxus 3. adv. laxë, a) rozluźniony, luźny, wolny: 1. arcus VHO nie-napięty, 1. habenae Ci V wolno puszczone, laxus in pede calceus H za wolny, laxae laterum compages V spojenia rozluźnione, ianua laxa O lekko otwierające się; b) preen, laxior annona L ceny zboża spadły, laxius imperium Ci łagodniejsze rządy, agmen la-C luźne szeregi, laxius vivere L swobodniej ; ci obszerny, rozległy : la-xos suspendit aranea casses V, laxior

neglegentiae locus L obszerniejsze pole ( = sposobność), diem laxam sta-tuere L daleki termin.

siadami bogów było połączone ugoszczenie ludu. Lectisternia dla żeńskich

bóstw nazywano s el li stern i a T, ponieważ wizerunki bogiń nie leżały na sofach, lecz sadzano je na krzesłach

lea, ae albo leaena, ae,/. (XVXsat-va) lwica.

lectito 1. (freąn. do lecto od lego) ciągle czytać, studyować.

Lectum, i, n. (Asxtôv) przylądek w Troadzie, naprzeciw Lesbos L. lector, öris. m. (legere) czytelnik, lectulus, i, m. (demin. do leetus) łóżeczko Ci.

Lëander,dri, m. (AsiavSpo?) młodzie- (sella), nieć z Abydu, kochanek Hero, zginął w nurtach Helespontu O.

Learchus, i, m. (AeW/o;) syn Ata-masa, zabity przez ojca w przystępie szału; adi. Learchêus 3. O.

lectus 3. sob. lego. leetus, i, m. (Xr/o;, Xétipoy) ai łoże, nii, niedaleko Kolofonu, niegdyś stolica łóżko: leetus cubicularis Ci łóżko do związku 12 miast jońskich.

lebês, etis, m. ace. pl. lebëtas (Xe-?tjç) kociołek, miednica metalowa О.

Lebadëa i Lebadla, ae,f. (AefjâBeta) miasto beockie z wyrocznia Trofonio-sa L. Dziś L i w a d y a.

Lebedus, i, f. (Aejîeôoç) miasto w Jo-

Ci być chorym; b) łoże biesiadne, sofa: Agrippina cremata est convivali lecto T, tricliniorum leeti Ci; c) mary: leetus funebris Ci.

spania, leetus genialis H łoże małżeńskie ; stąd prsen. caelebs leetus O stan kawalerski, leetus iugalis V, foedera Lebinthos , i, f. (Aeßtv&oc) jedna leeti 0 związek małżeński, lecto teneri z wysp Sporad O.

Lechaeum, i, n. (As/atov) port Koryntu w zatoce Korynckiej.

Lëda, ae i Lëdë, es, f. (Ar(8a) córka Testiusza. Dziećmi jej i Jowisza byli Polideukes (Pollux) i Helena. Jako żo

na Tyndareusa, króla Sparty, stała się

lectïca, ae, f. (leetus) lektyka, nosze używane w podróży i w mieście, osobl. za cesarzy : cubare in lecticaCt; nosili je niewolnicy zwani : lecticarii, órum, m.

Iectïcula, ae, /. {demin. do lećtlca)    matką Kastora i Klitemnestry. Według

a) mała lektyka, nosze: Scipio leeti-    innych ‘podań jej i Jowisza synami

ni. Adi. Lëdaeus 3. pochodzący od Ledy, syn, córka : L Helena У, Her-Iectio, önis, f. (legere) a) wybór: mione F jako wnuczka, iudicum lectio Ci, lectio senatus L wybór i odczytanie listy senatorów przez cenzora; b) czytanie, lektura: delecta-bantur lectione librorum Ci.

cula in aciem illatusL/; b) mary: ela- byli Kastor i Pollux, Dyoskurami zwa-tus est in lecticula sine ulla pompa fu ner is N.

lëgatio, Suis, /. 1) (lêg&re) a) poselstwo. godność, urząd posła: legatio-nem (ad civitates) suscepit CN, legatio libera: dobrowolne poselstwo, którego lectlsternium, ii, n. (lectum ster- podejmowali się senatorowie, ażeby

nere) biesiada bogów. Był zwyczaj w Rzymie, że

na koszt państwa odbywać podróże: na miejscach publiez- (in) Achaiam sumptu publico et lega-nych ustawiano sofy z wizerunkami    tionis nomine mercator signorum mis-

bogów, przed nimi zaś stoły zastawio-    sus est Ci; b) sprawozdanie poselskie:

godność, stopień legata: M. Yarro

ne potrawami. Lectisternia odbywały legationem renuntiare Ci, (referre L) się w niektórych świątyniach codzien- zdać sprawę z ... ; c) preen, posłowie : nie (diurna L) a urządzali je triumviri princeps legationis CCi; 2) (lëgâtusi epulones, zaś nadzwyczajne w nadzwyczajnych okolicznościach. Z bie- praeoccupatus legatione a Pompeio C.

legit V idzie śladami wstecz zwróconymi, litora Epiri legit V wzdłuż płynie, navibus oram Italiae legens L; preen, oram litoris primi legere V dążyć do najbliższych wybrzeży ; PPP. jako adi. lectus 3. wybrany, wyborowy: verba Ci, Massicum//; wyborny, znakomity: viri Ci.

legatum, i, «. (legäre) legat, zapis w testamencie Ci.

lëgâtus, i, m. (legäre) a) poseł; b) dowódca legionu, legat. Legaci stanowili sztab wodza. U Cezara każdy legion miał legata; najstarszy był zastępcą wodza: legatus pro praetore; c) namiestnik: Legatami nazywano w czasach cesarzy namiestników prowincyi cesarskich (legati Caesaris) ; obok nich byli wojskowi komendanci (legati le-

gionum).

lëgifer, fera, ferum (legem ferre) prawodawca: Ceres légiféra F.

legio, önis, /. (legere) ml. wybrani żołnierze, legion, pułk: 1. décima, nona C, 1. Galbiana T.

legiönärius 3. (legio) s dom. miles: żołnierz legionu.

lëgi-timus 3. (starsza forma legi-tumus od lex) adv. legitime a) strzegący prawa, prawny, zgodny z pra-prawem dozwolony, prawem

lego 1. (lex jako nakaz, zlecenie)

a) polecić, zlecić: quin potius, quod legatum est tibi negotium, id curas? Ci; b) wyprawić jako posła: très adolescentes in Africam legantur S; c) wysłać jako legata, t. j. komendanta: legat sibi homines nobiles S wybiera jako legatów ; d) zapisać w testamencie: uxori testamento grandem pecu-niam legat a filio Ci które syn ma wypłacić.

IegGmen, inis, n. albo legumen-tum, i, n. owoce strączkowe, jak bób, fasola, groch.

wem

przepisany: imperium legitimum habere Ci, dies legitimus comitiis ha-bendis Ci, légitima coniux, 1. filius O prawy ; pl. neułr. subst. légitima quae-dam couficere N; b) słuszny, sprawiedliwy, należyty: numerus Ci, sonus H zgodny z prawidłami metryki.

lego 3. legi, lectum (Хгуи,) a) zbierać: spolia caesorum L, flores in ca-lathos O, serta legere V kwiaty do wianka, extremum halitum V ostatnie

Leleges, urn, m. acc. pl. Lelegas (AeXsyes) lud pierwotny, nie greckiego pochodzenia, osiadły w różnych oko-icach Grecyi i Azyi M. ; adi. Lelegë-ïus 3. lelegejski : moenia, litora 0, nym-phae O.

Lelex, gis, m. jako n. pr. myśliwy kalidoński O.

Lemannus lacus, jezioro genewskie, Leman C.

lembus, i, tn. (Xmßog), demin. lem-bunculus, i, m. łódź rybacka, łód-tchnienie umierającego pochwycić,    ka CiL.

Lëmni-cola, ae, m. (qui Lemnum colit) mieszkaniec wyspy Lemnos: Vul-canus O.

lëmniscâtus 3. ozdobiony wstążkami (lemniscis): palma lemniscata Ci najwyższa nagroda.

lemniscus, i, m. (Х^'ау.о;) wstążka

ossa CiV0 popioły po spaleniu na stosie, vela legere V żagle ściągnąć, fila legenda viro O zwijać, extrema fila Parcae Lauso legunt V snują o-statnią nić, sacra legere H [por. sa-crilegium) rzeczy śwdęte kraść; b) wybierać: pedites virïtim N, iudices Ci, in senatum alqm Ci, in patres L, mi-    opasująca wieniec. Według Pliniusza

lites legere L brać rekruta, zaciągać    pierwotnie z łyka lipowego (sob. phi-

żołnierzy; c) czytać; d) prsen. wzro-    lyra), później ze szlachetnego krusz-

kiem, jak pismo, przebiegać prze-    cu; wstęgi te rzucano osobom miłym:

strzeń: orbes tortos 1. V boczne dro-    coronas lemniscosque iacere L, coro-

żyny, kręte, vestigia retro observata    nis laureis taeniisque donabatur N.

Lënaeus 3. (X^vaîo?) przydomek Dyonizosa jaku buga wina, który opiekuje się wytłaczaniem winogron: Le-naee pater V0, Lenaei latices 0 wino.

lënîmen, inis, n. H i lënïmen-tum, i, n. T (lenïre) środki łagodzące, ulga.

venena Ci powoli działające, stagnum L spokojnie płynąca woda, traducere leniter aevum H.

31

Lemnus, i, /. (A^vo?) wyspa wulkaniczna na morzu egejskiem, my-tyczna siedziba Hefaistosa;stąd: Vul-cania O. Stąd:

Lëmnias, adis, f. dat.pl. Lemniasi 0 kobieta z Lemnos; adi. Lëmnius 3.: pater V0 Wulkan; subst. Lëmnii, brum, m. mieszkańcy wyspy L.

Lêmdnia, (Limönia) dom. tribus, wiejska dzielnica przy via Latina, nazwana od miejscowości Lëmô-nium, ii, n.

Lemövices, um, m. lud celtycki w Akwitanii C.

lemures, urn,ж. duchy umarłych; dobre czczono jako larów, złe zaś straszyły; by je pozyskać, święcono od 9—12 maja uroczystość zwaną le-muria, orum, n.

lëna, ae, /. (ISno) a) stręczycielka: lena anus 0; b) preeu. to, co zachęca do miłości: pro facie multis vox sua lena fuit О.

lënio 4. lenii (ivi), îtum (lënis) łagodzić, uśmierzać, uspokajać, koić ulżyć: nomen tyranni N, panis sto-machum latrantem leniet H uspokoi, odium lenire Ci, inopiam frumenti S, zapobiedz; pass. leni tur S ustępuje.

lënis, e, adv. lender a) łagodny: ventus C, vinum Н; preen, iugum praeruptum atque asperum, sed paulo leniore fastigio ab ea parte Ci łagodnie opada, collis leniter acclivis С о Zgodnych stokach, lene consilium if;

h) preen powolny, spokojny: agere lenius C, lenis volatus O, lenius proe-lio lacessere C niezbyt zapalczywie, lenia lene

Słownik.

l&nitäs, ätis,/¹. (lenis) a) łagodność: nos est lënitati locus, severitatem res flagitat Ci; b) powolność: Arar fluit jncredibili lenitate C; preen, genus o-rationis cum lenitate profluens Ci spokojnie.

lënitüdo, inis. f. (lenis) a) łagodność: lenitudo virorum Ci; b) spokojny, powolny bieg, tempo: 1. ora-tionis Ci.

lënô, ônis, m. a) stręczyciel: mea puella me lenone placet 0 sam ją sprzedałem; b) pośrednik, wysłannik.

lënôcinium, ii, n. (leno) a) strę-czycielstwo; preen, lenocinium petere a grege delicatae iuventutis Ci zapłaty za stręczenie; b) ponęta, powab: cor-porum lenocinia Ci kunszt toaletowy, neque ullum orationi addidit lenocinium T uprzejme słowo...

lënôcinor, äri. ätus sum (lënô) a) postępować jak stręczyciel, uniżenie, podle schlebiać, nadskakiwać: alienus tibi serviet, tibi lenocinabitur Ci; b) wabić, przynęcać: populi truces feri-tati arte lenocinantur T.

lens, lentis, f. soczewica V. lentësco 3. (lentus) a) stawać się miękkim, giętkim: tellus picis in morem lentescit V; b) preen zmniejszać się, ustawać: lentescunt tempore cu-rae 0.

lentłsci-fer 3. (lentiscus) rodzący lentyszek czyli drzewo mastykowe żywiczne O.

lentitudo, inis, /. a) giętkość; b) powolność, opieszałość: coniuratorum

l.    T; b) obojętność, flegmatyczne u-sposobienie: omnino non irasci lenti-tudinis est Ci.

lento 1. (lentus) giąć. zginać: ar-cum H, Trinacriä lentandus remus in unda V.

lentulus 3. (demin. do lentus) dość powolny; jako n. pr. Lentuli, örum,

m.    gałąź rodu (gens) Cornelia, lentus 3. a) tęgi, mocny, nie łatwo

dający się złamać: 1. radix, lenta ha-

ryona

0 = Sapfona; 4) Lesbóus 3. H; subst. Lesbias, adis, f. (îj Asoßti;) Lesbij-ska 0.

stilia F; prsen. lentus fastus O nieugięta duma; lipki: gluten visco et pice lentius F; b) giętki: 1. vimen F,

1. humor noctis F bo wilgoć czyni każdą rzecz miękką, giętką, verbera

1. F rózgi ; c) prsen. powolny, opieszały, gnuśny, leniwy: lente ас paulatim procédera C, lenta venena T powoli działające, lentus abesto O zabaw się długo, lentus in dicendo Ci; d) spokojny, flegmatyczny: in lento luctan-tur marmore tonsae F• w spokojnem morzu, lentus in umbra F = lenti consedimus F z przyjemnością, 1. Menelaus in ira O nieskory do gniewu, pectora lentissima O serca zimne, lenta Nais O obojętna, lentus in suo dolore T pobłażliwy, gdy chodziło o osobiste urazy.

lenunculus, i, m. {demin. do tenus) czółenko, łódka.

linus, i, m. kufa, beczka.

leo, Snis, m. (Xe'tov) lew ; prsen. vio-lentus leo 0 konstellacya; 23. lipca wstępuje słońce w znak lwa; początek kanikuły.

Leöcorion, i, n. (Aeü>4<5ptov) świątynia w Keramejku na cześć 3 cór (x<5pat) attyckiego bohatera Aetoj, który w czasie zarazy córki swe ofiarował Ci.

Leon, ontis, acc. Leonta (Aewv) mia steczko niedaleko Syrakuz Ci.

Leonidas, ae, m. (Aaovtôag) król spartański, sławny obrońca Termo-

pyi-

Leonnätus, i, m. (Aeówato;) oficer w wojsku Aleksandra W., po jego śmierci władca Małej Frygii; zginął w bitwie pod Lamią r. 323.

Leontlni, örum, m. (Aeovtîvot) miasto na Sycylii; adi. Leontïnus 3.: a-ger, campus Ci.

Leontion i Leontium, ii, /. (Xeóv-Ttov) ml. mała lwica; n. pr. hetera w Atenach, przyjaciółka Epikura.

lepidus 3. adv. lepide (lopor) a) gładki; b) kształtny, szykowny: pueri lepidi et delicati Ci wymuskani eleganci; ci) prsen. dowcipny: 1. dictum H, lepide lusit C; jako n. pr. przydomek rodu (gens) Aemilia: M. Aem. Lepidus, znany z historyi tryumwir.

Lepontii, örum, m. Lepontyowie, lud mieszkający u źródeł Renu.

lepós, młodssa forma lepor, öris {por. lepidus) a) gładkość, kształtność;

b) dowcip delikatny, wdzięk : 1. dicen-di Ci; jako n. pr. tancerz-baletnik H.

Leptis, gen. Leptis, acc. in i im, abl. i (AeVaç) nazwa 2 miast w Affy-ce: 1) Leptis magna w Tripolis; mieszkańcy: Leptitäni, örum, m.; 2) Leptis minor, między Hadrume-tum a Tapsus; adi. Leptinus 3.

lepus, oris, wt» zając; demin. le-pusculus, i, m. zajączek.

Lerna, ae, f. (Aepv*j) jezioro, rzeka i miasto w Argolidzie, gdzie Herkules zabił hydrę: belua Lernae F; adi Lernaeus 3. (Atpvatoç) : anguis, echidna F, Lernaeum venenum 0 jad hydry lernejskiej.

Lesbos, Lesbus, i, f., acc. on albo urn (Asajtoî) wyspa u wybrzeża póln.-zach. Azyi M., ojczyzna Aryona, Alceu-sa i Safony; adi. 1) Lesbius 3.: vinum H, civis if=Alceus, plectron H metrum alcejskie, pes H poemat liryczny, Les-bia vates 0=Sapfona ; 2) Lesbiacus 3. : libri Lesbiaci Ci trzy księgi dyalogu Dicearcha; 3) Lesbis, idis : lyra 0 A-Lesbis puella albo samo Lesbis

lëtâlls, e (lgturn) śmiertelny: vol-nus F, sonus F głos złowróżbny puszczyka; pł. letälia, ium, n. leki o śmierć przyprawiające L.

lëthargicus, i, m. (Xr^apyix<5«) uśpiony w letargu H.

lethargus, i, m. fdom. morbus (Xi^apyoç) śpiączka, letarg.

Leucon, onis, m. (Aeüxwv) nazwa psa u O.

Lëthaea, ае, /. (Armata) Letea, żona Olenosa, na górze Ida w kamień zamieniona O.

Leuconoe, es, f. (Aeuxovó7]) córka Lëthê, es, /. (Лт$т) od Xav&ajvoi-XTj&to) Minyasa u O; dziewczyna u H,

rzeka w podziemiu, z której umarli pili wodę zapomnienia; adi. Lëthae- la skala) przylądek na polud. od Reus B. letejski: amnis V, alicói Lethaea gium L. vincula abrumpere H z podziemia na

świat kogo wydobyć, Lethaeus amor przydomek Dyany w Magnezji h.

0 zapomnieniem darząca, Lethaeo perfusa papavera somno O zabójczym. la) wysepka koło Paestum, dziś Li-lëti-fer, fera, ferum (letum i fero; cosia O. śmiertelny, śmierć przynoszący, zabójczy: arcus V, lues et letifer annus plemiona syryjskie w Kapadocyi. Z e-V rok, w którym panowała zaraza.

lëto 1. (letum) zabić: corpora le-tata O.

Leucopetra, ae, /. (Деихотатра, bia-

Leucophryna, ae, f. (Xeoxoüpüvr))

Leucosia, ae, f. (Леихм<па, biała ska-

Leucosyri, orum, m. (Aeuxo-aupot)

migrantami kapadockimi nazwa ta dostała się na wybrzeża Pontu L Leucothea, ae i Leucothee, ës, /. Letois, Lëtoius 3. eob. Lato, La- (Aeuxo&e'a) przj'domek Inony, córki

tona.

morza

policzona została O. Leucothoë, ës, f. (Леихо^йг]) córka babilońskiego króla Orchamusa O.

Kadmosa, matki Melikertesa, która u-lëtum, i, « a)poet, śmierć: alquem ciekając przed Atamasem do leto afficere N zgładzić, eódem leto się rzuciła i między bóstwa morskie perire Ci; b) zagłada, ruina, upadek: tenues Teucrüm res eripe leto V.

Leuctra, órum, n. (та Леихтра) wioska w Beocyi, sławna bitwą w r. 371 ;

Leucas, adis, f. acc. ada i adem (Леиzag) i Leucadia, ae/., wyspa na morzu jońskieni, u wejścia do zatoki Am-

bracyjskiej z świątynią Apollina, dziś adi. Leuctricus 3.: pugna Ci.

Levaci, órum, m. lud germański w Gallia Belgica pozostający pod o-pieką Nerwiów C.

levämen, inis albo lev amentum, i, n. (leväre) środek ulgę przynoszą-

S. Maura; miasto: Leucas, adis, /.

Adi. Leucadius 3. (AeuxâSioj); subst.

Leucadił, Srum, m. mieszkańcy L.

leucaspis, idis, /. (Xeuxa<mj) z białą tarczą.

Leucatâs i Leucâtës, ae, w. (Леи- су, łagodzący: unicum doloris 1. Ci,

xoÉTaç) przylądek wyspy Leukas.

levatio, onis, /. (leväre) ulżenie,

(Anchises) curae 1. V który ulgę przy-Leucë, ës, /. Xeuxr), dom. JtôXtj) nosi w troskach, miasto w Lakonii.

leviculus K. [domin, od levis, pró-Leucippus, i, m. (Aeuxocxog) 1) król żny) dość próżny Ci.

Messend, brat Tyndara i Afareusa; córki (Leucippides, um O) Hilaejra i Foi-ba, narzeczone synów Afareusa, Ida-sa i Lynceusa, zostały porwane przez Dyoskurów. W walce Idas zabił Ka-

sfora, a Polydeuces Lynceusa; Idasa levis senex 0 łysy ; b) prsen. sectantern Jowisz zabił piorunem; 2) grecki fi- levia nervi deficiunt H o gładkim stylu, lozof, Eleata, uczeń Zenona Ci.

Leuci, 5rum, w. lud celtycki wdzi- ulga: 1. aegritudinum, cupiditatum Ci, siejszej Lotaryngii, z miastem Tullum, vitiorum Ci zmniejszenie się. dziś Toul T.

lëvir, i, m. szwagier, lëvis, e [por. Хйо?) a) gładki: cor-puscula levia aspera Ci, levis anguis V ślizki, levis frons V, levia colla О młode, levis iuventas H bez zarostu,

levis, e, adv. leviter, a) lekki (pod

le-

względem wagi) : levior quam pluma F, 1. armatura C lekkozbrojni = leves milites L, leves malvae H lekkostra-wne, levior morbus esse coepit N stan ■choroby się polepszył, 1. hora 0 lotna, leves populi 0 lotne cienie zmarłych;

b) przen nieznaczny, drobny: dolor Ci, causa CCi rumor, auditio C, peri-culum C, opus 0; subst. in levi habere T lekceważyć; c) lekki, lekkomyślny, płochy: auctor L, Sithoniis non levis Euhius H srodze zagniewany, leves amicitiae Ci; d) łagodny, lekki: reprehensio, verba Ci, levissime dicere Ci.

lëvitâs, âtis, /. (lëvis) gładkość: Aeschini Ci gładki siyl.

levitäs, âtis, /. (levis) a) lekkość, ruchawość: 1. armorum C lekkie u-zbrojenie, Termine, post illud 1. tibi libera non est 0 jesteś nieruchawy; b) lekkomyślność, niestałość, chwiej-ność, płochość: 1. hominis C, animi C. amatoriae levitates Ci płoche miłostki, levitates comicae Ci puste żarty.

levo 1. fut. exact, levasso u En-niusza: a) lekkiem uczynić, ułatwić, ulżyć: ego hoc te fasce levabo V, ser-pentum colla levavit O zlazł, ulżył ciężaru, omne levandum fronde ne-mus V ogołocić z liści, levata est Alc-merie 0 wydała płód, levari vincla iu-bet Priamus V uwolnić z więzów, annonam levare C zapobiegać dro-żyinie, inopiam levare CN biedzie, frugum pretia levare T cenę zniżyć, civitatem hibernis levare C uwolnić od..., me levarat tuus adventus Ci ulgę przyniósł, viros auxilio levare V wesprzeć, curam, sollicitudinem ali-cui levare Ci usunąć, omen levare V mniej strasznem uczynić, multa fidem promissa levant H odbierają wiarę, regis facinus levare L zmniejszyć winę, ictum d extra H siłę uderzenia o-słabić, viam sermone V skracać; b) podnieść do góry: naves tridenti levât V, fusca lcrvat -terga suis 0 zdejmuje, ter sese adtollens cubitoque ad-nixa levavit V, aves se alis levant L unoszą się na...

lëvor, ôris, m. (lëvis) = lëvitas.

lëx, lëgis,/'. a) umowa, ugoda, układ: lex operi faciundo Ci kontrakt budowlany, lex censoria Ci kontrakt dzierżawny, zawarty wobec cenzora, hanc tibi legem Clodius scripsit Ci ten u-kład przepisał ci K., leges ManilianaeCi formularze kontraktu kupna; b) warunek : legem aocipere O, leges pacis dicere alicui L komuś dyktować warunki pokoju, pax data est in has leges L na tych warunkach — pacem constituere his legibus JV, leges foederis V warunki układu; c) wniosek na piśmie do prawa: legem ferre Ci wnieść; taki wniosek spisany (scri-bere legem) przez przeciąg trzech jarmarków (trinundinae) wystawiano na widok publiczny (promulgare legem); następnie konsul zapytywał (rogabat, stąd legem rogare, ferre) zgromadzony lud, czy wniosek przyjmuje; w razie nieprzyjęcia (legem antiquare, re-pudiare) wniosek upadał; w razie przyjęcia (legem sciscere, accipere, iu-bere) lub przeparcia (perferre, ferre) stawał się prawem, stąd dalsze znaczenie d) prawo, ustawa; ustawę wyrytą na tablicy spiżowej albo marmurowej wywieszano na miejscu publicznem (legem figere) : verba minacia fixo ae-re 0, legem abrogare Ci dawne prawo znieść nową ustawą, leges dare Ci nadać, legibus uti C rządzić się; abl. lege, legibus: prawnie, de eo legibus fit iudicium N według praw, ge agere L postępować według prawa; e) prawo niepisane, zwyczajowe, naturalne: non scripta, sed nata lex Ci, versibus certa lex est Ci prawidło, leges philosophorum Ci zasady, nauka, sine lege iacent capilli O w nieładzie, equi sine lege ruunt O pędzą na oślep lex loci O stan. lexis, eös, /. (Xtffo) słowo.

szcze-

Lexovii, orurn, m. lud celtycki w dzisiejszej Normandyi.

llbamen, inis, n. i Hbamentum, i, n. (libäre) a) ofiara, dar: setas igni imposuit, libamina prima У, libamina carpere O najpierw pozywać; Ъ) przen. próba: Tarquinius dona Delphos mi-sit quasi libamenta praedarum Ci.

Libanus, i, m. (Alßavoci Libanon, góra w Sy ryj.

llbätio, önis. /. (llbäre) ofiara płynna: libationes epulaeque ludorum Ci.

libella, ae, f. (riemin. do lîbra) rvl. as. wagi I funta = as libralis; skutkiem redukcji aż do ‘/se pierwotnej wartości = szeląg, halerz : ecquis Vol-catio unam libellam dedisset? Ci.

libellus, i, m. (demin. do liberl ai książeczka, drobny utwór: 1. de eon-temnenda gloria Ci ; bi przen. przedmiot, treść utworu: libeili nem in um Ci spis, in libellum referre Ci zapisać sobie, libeili gladiatorom T program zapasów', libei'os dispergit T rozsjła program odczytu, libeili famosi Г paszkwile, deicere libellos Ci usunąć edykt licytacyjny

libens, starsza forma lubens \PPr. od libet-lubet) adv. libenter, lubenter, dobrowolnie, chętnie: utrum libentes an invïti dabant? Ci, animo libentis-simo Ci jak najchętniej.

Libentïna, ae, f. yod libens) przydomek Wenery, jako bogini rozkoszy.

liber, libri, m. a) łyko, miękka wewnętrzna część kory drzew : 1. tenuis, mollis O, udo inolescere libro V; b) ponieważ łyko służyło pierwotnie za materyał, na którjm pisano, stądprzen. książka, utwór literacki: libri confec-tio Ci napisanie, litterarum adlatarum libri Ci spis. rejestr.

liber, era, erum, adv. libéré, a) wolny, nieskrępowany, niezwiązany: !• cogitationes Ci, animus 1. Ci, libero caelo frui Ci otwarte powietrze = 1. campus L, liberum iudicium senatus Ы nieuprzedzony ; Ы otwarty, ry: liberrime profited N, confiteri, lo-qui C, liberrime Lolli H, libera mandata L nieograniczone pełnomocnictwo, libero mendacio uti L otwarcie kłamać, mihi est liberum aliquid fa-cere Ci wolno mi = (abl. abs.\ libero T, tellus liberius omnia ferebat Г dobrowolnie; ci rozpustny: liberius vi-vere N, mores soluti et liberi C; di wolny od czego, niezwdązany: s abl. domus libera religione Ci, omni mętu liber L; [z a, ab.) provincia a praedo-nibus libera Ci, soluti a cupiditatibus, liberi a delictis Ci; (poet, z gen.) liber laborum C, liberae aedes L niezamie-szkany; e) wolny pod względem politycznym, niezależny: libera civitas C, Jiberam debere esse Oalliam C; f » wolny (w przeciwieństwie do niewolnika, także jako subst.i: aut servos aut libe-ros condueere Ci. libera toga ivestisi O odzież, jaką noszą ludzie wolni: przen. libera vina H wino, troski kojące, albo do szczerości pobudzające, rozwiązujące jęzjk. Ponieważ »familia« Rzymian składała się z niewolni-ków i dzieci wolno urodzonych, przeto w' przeciwieństwie do servi oznaczało liberi, órum (i liberümi m. dzieci.

Liber, eri, m. także Liber pater, starolatyński bóg płodności później identyfikowany z Bakchusem: przen. wino: pressum Calibus ducere Liberum H. Obok niego istniało żeńskie bóstwo Libera, ae, f. identyfikowana z Proserpina. Jak w misteryach eleu-syńskich łączono Demeterę, Persefonę i Dyonizosa, tak w kulcie italskim łączono Cerore, Libera i Liberę; na cześć tych trzech bóstw obchodzono Llbe-rälia, ium liórum) n. 17. marca, w którym to dniu młodzieńcy wdziewali toga virilis. W klubie tajnym uważano Liberę za małżonkę Bakehusa, Arj adnę O.

liberalis, e (liberi adv. liberäliter, al godny męża wolnego, szlachetny, przyzwoity: liberalia studia,!, doctrina

Ci, liberalibus studiis praediti Tuczeni, poeci, filozofowie, liberalior fortuna L przyzwoitszy tryb życia, mens liberalis Ci: b) szczodry, hojny, wspaniałomyślny: largus, beneficus, liberalis Ci, pecunia liberalis S, liberales epulae T wystawna biesiada, libera-liter polliceri, respondere C, indulgere sibi liberalius N zbyt sobie folgować; C) dotyczący wolności : causa liberalis Ci proces, w którym chodzi o wolność.

llberälitas, tatis, f. (liberalis) a) sposób myślenia i postępowania godny człowieka wolnego, uprzejmość: maiorum gravitatem et liberalitatem adsequi Ci; b) hojność: Dumnorix magnä apud plebem propter liberalitatem gratia erat C; c) prsen. dar«: décima liberalitatis parte relicta T.

lïberatio, önis, /. (liberare) a) u-wolnienie : liberatio culpae Ci; b) prsen. uwolnienie (od winy) : quid ego libidi-nosissimas liberationes proferam? Ci.

liberator, oris, m. (liberare) a) wybawiciel: Iuppiter liberator T; b) oswo-bodziciel: liberator patriae A.

llbero 1. (liber) a) uwolnić: alqm custodia N, rem publicam metu Ci, urbem obsidione CiCN; (poet.) urbis obsidionem liberare L, patriam a ty-ranno liberare N. ex incommodis pecuniä se liberaverunt Ci, promissa iure praetorio liberantur Ci znoszą się, nomina liberare L długi uregulować, templa liberata Ci wolne od sąsiednich budynków, liberare agros Ci u-wolnić od podatków; b) prsen. uwolnić w sądzie: ab eodem defensus in iudiciis liberatus discessit N voti liberare L uwolnić od ślubu, se a Vénéré liberare 0 spełnić ślub; c) niewolnika uwolnić, wyzwolić, obdarzyć wolnością: servos liberare C.

lïbertâs, tatis, f. (liber) a) wolność, stan niewolnika wolnością obdarzonego: servos ad libertatem vocare L obiecywać wolność, alqm in libertatem vindicare Ci uwolnić; b) prsen. wolność (człowieka wolnego) : libertate uti CiN być wolnym; c) wolność (całego państwa), niezawisłość : patriam e Servitute in libertatem vindicare N, liber-tas eos excitavit ad salutem patriae defendendam Ci miłość wolnoścHjperso-nifik. Li b er tas bogini wolności miała świątynię na forum i na Awentynie; d) wolność, swoboda urządzenia sobie życia, jak się komu podoba: li-bertates vitae C swobodne życie, 1. in-genii S niezawisły charakter, sposób myślenia, multa cum libertate dicere (notare H) Ci otwarcie, bez ogródek.

lfbertlnus 3. (libertus) wyzwolony; subst. wyzwoleniec; aż do cesarstwanie-wolnik wyzwolony zwał się libertus, syn llbertinus, dopiero wnuk in genu us. Za cesarzy był już syn inge-nuus, a wyzwoleniec zwał się liber-tinus: libertino pâtre natus H; fern. libertina, ae, wyzwolenica : merx tutior libertinarum H heter, wyzwolenie.

libertus, i, m. llberta, ae, /. (liber) wyzwoleniec, wyzwolenica w stosunku do dawnego pana, wyraz zaś libertiius uwydatnia społeczno-prawny stosunek wyzwoleńca : servos nostros libertas suos fecit Ci, liberta Veneris Ci, wyzwolenica, poprzednio niewolnica świątyni Wenery.

libet starssa forma lubet, libuit albo libitum est, podoba się: quod cui-que libet loquatur Ci; subst. Ubita, örum, n. upodobanie, chuć: adripiun-tur coniuges ad libita Caesarum T dla zaspokojenia chuci...

Libëthrides, um, f. (Atß^pt3g?( nazwa muz od wzgórza Atß^ptov w Beocyi.

libîdinôsus 8. adv. ë (libido) a) pożądliwy, lubieżny, rozpustny: caper 1. H, Alcibiades 1. reperiebatur N; b) samowolny, samolubny: in humiliores li-bidinose crudeliterque consulebatur L-libido, inis, f. starssa forma lubl-do (libet) a) żądza, chęć, popęd : ulci-scendi 1. Ci zemsty, 1. sanguinis T, 1. procreandi Ci; b) ochota, zamiłovva-

aere:

cornua

z rozmachem rzucony : libratus magis quam certus ictus T.

llbum, i, n. kołacz, placek składa-

nie: iuventus magis in armis et equis quam in scortis atque conviviis libi-dinem habebat S; c) żądza rozkoszy zmysłowych, chuć zmysłowa: 1. inu-liebris L nullum signum libidinis N;

d) upodobanie, zachcianka, kaprys: ad libidinem Ci podług... = ex libidine S, lex erat 1. tua Ci, iudicium 1. Ci stronniczość.

Libitîna, ae, f. bogini pogrzebów ; w jej świątyni przechowywano sprzęt pogrzebowy i spis zmarłych : pestilen-tia tanta erat, ut L. vix sufficeret L sprzęt pogrzebowy; рггеп. śmierć: quod L. sacravit H zmarli, Libitinam vitare H unikać śmierci, quaestus Li-bitinae H.

llbo 1. (Xnßw) a) ofiarę płynną składać, lać wino bóstwu w ofierze: dixit et in mensam laticum libavit honorem V wino = dapes et tristia dona libabat cineri Andromache V stypę i płynną ofiarę, pateris altaria li-bant V ulewają; b) (rv ogóle) ofiarować, składać w ofierze: primitias frugum Cereri O exta canum Triviae O; рггеп. Celso lacrimas adempto O; c) ponieważ przy libacyi tylko cząstkę wina ulewano na ziemię, stąd рггеп. wziąć cząstkę czegoś, uszczknąć: li-bas ex omnibus quod te maxime mo-vet Ci, sapiens debet quasdam artes haurire, quasdam libare Tjedne gruntownie poznać, drugie powierzchownie, vires libare i osłabić; d) z lekka dotknąć : cibos digitis O, celeri pe-de arenam O, oscula libavit natae V zlekka dotknął ustami ust córki ; e) kosztować: anguis libavit dapes У, cibos O.

lïbra, ae, /. (X(tpa) a) waga o dwóch szalkach, waga niwelacyjna: in navi-bus ad libram fecerat turres C by o-kręty miały równowagę; b) рггеп. waga, gwiazda zodyaku: seu libra seu me scorpius adspicit H; c) funt: corona aurea librae pondo L, libra et wyraz prawniczy, oznacza formalne kupno; ponieważ pieniądze pierwotnie ważono, zachował się zwyczaj, że kontrakt kupna i sprzedaży odbywał się w przytomności co najmniej pięciu świadków i t. zw. libri-pens, który trzymał spiżową wagę; kupujący dotykał przedmiotu kupionego ręką (mancipatio), a monetą miedzianą (aes) uderzał o ważkę, wymawiając słowa: hanc ego rem ex iure Quiritium meam esse aio isque mihi emptus est hoc aere aëneaque libra, poczem oddawał monetę sprzedającemu LOHCi.

lïbrâmen, inis i lïbramentum, i,

n. (librSre) a) waga : vincla ас libra-menta tormentorum abscîdere T; b) równowaga, poziom: aries libramen-to plumbi gravatus L.

librariolus, i, m. (dentin, do libra-rius) przepisywacz, kopista.

librärius 3. (liber) a) dotyczący książek, książkowy: taberna libraria Ci księgarnia, scriptor si peccat libra-rius H przepisywacz; swftsf. Hbrärius, ii, m. pisarz, przepisywacz, kopista; libräriunt, ii, w. paka na książki: id librarium te aiunt tanquam Palladium sustulisse Ci.

librllis, e (libra, libritor) funtowy: fundae librïles C maszyny do wyrzucania pocisków ważących funt.

libritor, oris, m. (libra, libräre) żoł-nięrz ciskający ręką kamienie w bitwie: libritores funditoresque T.

libro 1. (libra) a) ważyć, w równowadze utrzymywać: pendebat in aëre tellus ponderibus librata suis O, opi-fex in alas suum corpus libravit 0 u-trzymywał, bujając w powietrzu, oia-ło w równowadze przy pomocy skrzydeł, apes se per nubila librant V bujają w powietrzu; b) wywijać: robur diu librans V dzidą; c) ciskać z rozmachem, rzucać: librat media inter caestus lr; PPP. librütus 3, ny w ofierze geniusowi (sob. genius) w dniu urodzin: una celebrata est per duo liba dies 0.

Liburni, orum, m. mieszkańcy wybrzeży Dalmacyi od Fiume do Skar-dony; byli śmiałymi i dzielnymi żeglarzami; statki lekkie i zwinne na wzór ich statków zbudowane zwano Liburnae albo Liburnicae (dom. naves): ibis Liburnis H.

Llbys, yos. m. (Atßu?) Libijczyk ; pl. Libyes L; adi. Libyus 3. libijski, a-frykański: harenae, orać 0, Libya terra T; subst. Libya, ae, f. Libye, es, f. (Atßwrj) u Greków cała Afryka, u Rzymian cała Afryka półn. albo tylko Gyrene; adi. Libycus 3. (Aißuxog) Libyer lapilli H marmur afrykański do mozaiki używany, Libyca fera 0 lwica; Libystis, idis, f. (Лфити?): ursa V.

Libyphoenlces, um, m. (Atßuooivi-xe?) fenicey mieszkańcy Afryki L.

iicens, tis, adv. -ter (PPr. do licet)

a)    wolny, swobodny : vager scribamne licenter H, licentior dithyrambus Ci;

b)    niekrępowany. zuchwały, bezczelny: servi licentius cum domino vivunt Ci, licentius alqd efllagitare T.

licentia, ae, /. (Iicens) a) swoboda, wolność: licentia libertasque vivendi Ci niczem niekrępowana swoboda; b) samowola, władza nieograniczona: ne-cis civium et vitae licentia nieograniczona władza życia i śmierci: ad unum tanta pervenit licentia Ci; c) niesforność, niekarność, wyuzdanie: inveterata licentia N, Alexandria vita et licentia C rozpustne życie jak \y Alexandryi, nocturni temporis licentia C swawola pod osłoną nocy; prsen. immensa licentia ponti 0 morze bez granic; licentia verborum Ci zuchwała mowa; (personif.) lasuiva Licentia H pusta swawola, templum Lice ntiae Ci.

liceo 2. iicui (w inskrypcyach: li-queo) być wystawionym na sprzedaż: Drusi horti quanti lieuerunt? Ci, Lae-vinum non asse plus licuisse H nie wart grosza. Od tego pass. liceor, ëri, itus sum, targować, licytować, podku-pywać: illo licente contra liceri au-debat nemo C przeciw niemu stawać do licytacyi, Herbitenses liciti sunt Ci, liceri alqud Ci kupować.

licet, nieosob. licuit, taksę licitum est; a) wolno, jest dozwolone: per me licet Ci niech będzie: licet omnes mihi minae impendeant Ci, licet omnes omnia dicant Ci, id Sex. Roscio face-re non licet Ci; (predykat. dat.) licet illis incolumibus discedere Ci; ei tri-buno fieri non licuit Ci, Themistocli licuit esse otioso Ci; (acc. c. inf.) Sy-racusanum in ea parte urbis habitare non licet Ci; (składnia mieszana) civi Romano licet esse Gaditanum Cir eo anno per leges ei consulem fieri liee-bat Ci ; b) chociaż (s coniunct.) : quam-vis licet insectemur istos Ctchociażbyś-my nie wiedzieć jak... ; (bes esasown.) deos licet caeli regione remotos O.

Lichäs, ae, w. (Ar/a?) sługa Herkulesa O.

Licinius 3. nazwisko rodu szeroko rozgałęzionego: gens Licinia.

licitätio, önis, f. (licitäri) podawanie ceny, licytacya.

licitätor, öris, m. (licitäri) licytujący, kupujący.

licitor, ari, ätus sum (freąu. od liceri) licytować, kupować.

licitus 3. (PP. od licet) dozwolony : sermo V, per licita atque inlicita T.

lTcium, ii, n. a) poprzeczna nić w tkaninie (tela podłużna): licia telae addere V nową zacząć tkaninę; b) nić w ogóle: triplici colore V; c) wstążka: licia saepes velantia O.

lictor, óris, m. (pokrewne s ligare: wiązać): liktor, ceklarz, publiczny sługa wyższych urzędników; dyktator miał 24, konsulowie 12, pretorowie 6, legaci cesarscy 5; nosili topory zatknięte w pękach rózg (fasces); byli wykonawcami wyroków : i, lictor, col-

stwo.

liga manus L, deliga ad palum L. Szli przed urzędnikiem, torując mu drogę jeden za drugim: 1. primus lub proximus Ci pierwszy, najbliższy u-rzędnika; preen, powiernik S.

Licymnia i Ligymnia, ae,f. imię niewolnicy F, pseudonim Terencyi, żony Mecenasa: dulces Licymniae cantus H. lien, ënis, m. śledziona, ligämen, inis i ligämentum, i, ». (ligäre) a) opaska, przewiązka, bandaż: vulneribus ligamenta parare T; Ы więzy: dempsisse ligamina ventis 0.

Ligarius 3. nazwa rodu plebej-skiego: Qu. Ligarius, stronnik lJom-pejusza, walczy! przeciw Cezarowi; poimanego broni! Cyceron w mowie pro Li gar i o.

Ligdus, i, m. ojciec Ifisa, Kreteń-czyk z Festu 0.

Ligëa, ae, f. dziewica u V.

Liger, eri, m. rzeka Loara, lignärius, ii, «. (lignum) handlarz drzewem : inter lignarios L dzielnica drzewna w Rzymie.

lignätio, ónis, /. (lignäri) rąbanie drzewa C.

lignätor, öris, m. (lignäri) rębacz CL. Hgneus 3. (lignum) drewniany: turns C, columna L} lignea simulacra deo-rum 0.

Hgnor, äri, ätus sum (lignum) zbierać, nosić drzewo: neque lignan-di neque aquandi potestas fiebat C.

lignosus 3. (lignum) z drzewa, drewniany: bracchia 0.

Hgnum, i, ». (od legere, zbierać) a) chróst, drzewo do palenia; przysłów. ligna in silvam ferre H lać wodę do studni; b) drzewo jako materyal: cal-cei ex ligno facti Ci drewniane; c) przedmiot z drzewa zrobiony: inclusi ligno Achivi F w koniu trojańskim, fisso transit praecordia ligno V drzewce dzidy, Pasiphaë ligno decepit tau-nnn 0 ukryta w krowie drewnianej.

ligo 1. a) wiązać : vinculo ligari T, dum mula ligatur H zaprządz, pisces in glacie ligati 0 uwięzione w lodzie ; b) obwiązać, przewiązać: vulnera veste ligare 0, guttura laqueo 0 ścisnąć; c) złączyć, pojednać: dissociata pace ligavit 0 powaśnionych.

Ligus, uris, pl. Ligures, um, m. lud w Alpach nadmorskich. Kraj ich Liguria, ae, /. Ligurya. Adi. Ligu-sticus i Ligustlnus 3. liguryjski.

ligürio albo ligurrio, ïvi (ii) a) intr. być îakomym, chciwym na co, jeść łakomie: lucra Ci; b) tr. być chciwym : semesos pisces tepidumque li-gurierit ius H.

ligürïtio, onis, f. (ligurlre) łakom

ligustrum, i, n. liguster, krzew włoski: alba ligustra F od barwy kwiatu, niveum 1 O.

lllium, ii, ». lilia: Candida, canen-tia 0; preen, wilczy dół Ć.

Lilybaeon i Lilybaeum, i, n. (Ai-Xüßatov) przylądek i miaslo na Sycylii; adi. Lilybëïus 3. i Lilybaetänus 3. Ci.

lima, ae, /. piła ; preen, wygładzenie (utworu literackiego): defuit et scriptis ultima lima meis 0.

limbus, i, m. rąbek, bramowanie, lamówka, falbana: chlamydem limbus obi bat 0, pictus 1. 0.

Urnen, inis, ». a) próg: custos ad limina V odźwierny; b) preen, dom, domostwo: domos et dulcia limina mutant V, limen sceleratum V przybytek występnych, aulae et limina re-gum V wnętrze pałaców; c) początek-limen belli T, equi limen relinquunt V metę, szranki.

limes, itis, m. (eob. Iimus3.) a) ścieżka, droga: transversis limitibus L, limes in gymnasium ferens L; preen. solito flumina currunt limite 0, sectus in obliquurn limes 0 zodyak; b) miedza, granica, kopiec, kamień graniczny: 1. agro positus, partiri limite cam-pum FRomanus limitem a Tiberio coe-ptum scindit T wał graniczny; c) różnica: iudicium brevi limite fallere 0.

llmus, i, m. namuł, błoto: amnes limum fellcem trahunt F użyźniający,

1. levis F gnój krowi, ad limum F aż do dna; prsen. 1. malorum O.

Limyra, ae, albo Limyrë, es, (Aî-jxupa) miasto w Licyi.

Lindus, i, f. (i] AivSoç) miasto na wyspie Rodus.

llnea, ae, f. (lineus) a) lniana nić, sznur; b) modła, pion: deorsum ad lineam Ci prostopadle w dół, rectis 1L-neis Ci prostopadle w górę; c) linia graniczna, granica, meta w cyrku kre- poetae H, socios ignotae terrae (dat.) dą pociągnięta; stąd obrasowe wyra-sénie : peccare est tamquam transire lineas Ci, mors ultima linea rerum est H koniec, kres: cogit nos 1. iungi 0 linquens F, linquere lümen F, dulces

animas linquere F umrzeć, linquor et

granica oddzielająca siedzenia,

lïneâmentum, i, n. (linea) a) linia, cado 0 mdleję, kreska: 1. est longitudo latitudine c&-

rens Ci; b) zarys, kontury: 1. adum- tnem: linteata legio L. bratorum deorum Ci, lineamenta ho-

Limnäte, es, /. nimfa rzeczna О. Limnätis, idis, /. (Atp»jTię) nazwa Су an у jako opiekunki jezior, stawów i rybaków T.

limo 1. (lima) a) piłować ; b) prsen. gładzić, wygładzać [utwór literacki): quaedam institui, quae limantur a me politius Ci; c) zmniejszać: obliquo o-culo mea commoda limât H patrzy zawistnem okiem. PPP. llmatus 3. adv. ё; demin. llmätulus 3. piłowany; prsen. wygładzony, gładki: Luci-lius iimatior quam Ennius H staranniejszy w wygładzaniu.

llmosus 3. (llmus) błotny, błotnisty: lacus F, planities S.

llmus 3. ukośny, krzywy : ocelli O skośne; (bes ocuIu5)-ut limls rapiasH rzucić okiem z boku i porwać ; subst. llmus, i, w. fartuch kapłanów ofiar-ników: velati limo F.

spitae Ci rysy twarzy, corporis L, ani-mi Ci.

lineus 3. (linum, len) lniany: 1. vincula O, amictus T, linea terga scuti F tarcze płótnem pokryte.

Lingones, um, m. acc. Lingonas, lud gallicki, którego ślad zachował się w nazwie miasta Langres.

lingua, ae, f. a) język jako część ciała: nigra subest udo lingua palato F; b) z powodu podobieństwa do języka: cypl, przylądek: tribus linguis Sicilia in aequora excurrit O; o prsen. język, mowa: 1. Latina Ci, utraque H grecki i łaciński, Massilia a Graecis lingua divisa est Ci różni się dyalek-tem, linguam tenere O milczeć = fa-vete linguis H, commercia linguae LO mowa, rozmowa: 1. mala F czary. 1. vatum F śpiew = linguae volucrum F, 1. libera Ci szczera, otwarta, Aetolo-rum linguae L oszczerstwa; wymowa: eonsilio neque manus deest neque 1. Ci, tibi 1. est H masz dar wymowy.

lingula i iigula (ludowe), ae, /. (demin. do lingua) języczek, cypl mały: in lingulis promunturiisque C.

llni-ger, gera, gerum (linum ge-rens) noszący lnianą odzież O.

lino 3. lëvi i lïvi, lltum, mazać, pomazać, posmarować: ferrum pice linebant L, vinum lëvi H zasmołować, livit ora luto O zwalał, scriptores carmine foedo splendida facta linunt H kalają, lita corpora guttis F upstrzone.

linquo 3. lîqui (v. simplex prsewa-ènie tylko u poetów) a) zostawić: lin-quamus haec Ci, nil inausum liquêre

F na ziemi, fugae laborem ne linque F nie lękaj się, habenas linquere F puścić; b) opuścić: classes et litora linteatus 3. (linteum) odziany płó-linter, lintris, f. niecka, koryto: arator cavat arbore lintres C; prsen• linter alia aqua. navigat 0 zaczynam coś nowego.

Linternum, i,n. miasto w Kampanii, linteus 3. lniany, płócienny : lintea

lorica N z płótna, lintei libri L stare kroniki na płótnie pisane; neutr. subst. linteum, i, n. płótno lniane, chusta, żagiel z płótna: capita linteis vinciunt Ci, lintea dare ventis V żagle rozpuścić na wiatr, wypłynąć.

lînum, i, n. (Xivov) a) len : urit e-nim terram lini seges F, linum hu-midulum 0 soczysta łodyga lnu; b) przen. wszystko z lnu zrobione: nos linum (tabellarum) incidimus, legi mus Ci sznurek, którym list był obwiązany, moderabar arundine linum 0 sznur wędki, torto lino carbasa sub-ducere 0 liną, humida lina F sieć = lina plagarum 0 — lina nodosa 0, vina lino vitiata H przez płótno przecedzone, linum celans ulvam 0 całun.

LinilS i LinOS, i, Ж. (ó Л’лю; - Xîvoç pieśń żałosna, tren) mityczny pieśniarz grecki, syn Apollina i muzy Uranii, współzawodniczył w śpiewie z ojcem i za to został zabity.

Lipara, ae i Liparë, 6s, największa z wysp liparyjskich Liparae, arum; mieszkańcy Liparael, órum, w. i Liparenses, ium. U Horacego gra wyrazów: Liparaei (= Xtroxpô?) nitor Hebri.

lippus 3. kaprawy, chory na oczy: lippis et tonsoribus H wszystkim bez wyjątku.

liquë-facio 3. feci, factum; pass. liquefîo, fieri, factus sum (liquere) a) topić; pass, topić się: aéra liquefacta sunt Ci, viscera liquefacta F zgniłe; b) przen. osłabić: laetitiae homines voluptatibus liquefaciunt Ci, curis li-quefiunt pectora 0 troski trapią, liquësco 3. licui (incoh. do liquëre)

a)    topnieć, topić się: cera liquescit F, n*x L, liquescunt corpora L gniją; przen. fortuna liquescit 0 ulatnia się;

b)    przen. stawać się zniewieściałym, gnuśnym: voluptate liquescimus Ci.

liquet, ère, liquit i licuit a) być przejrzystym, jasnym, czystym; tylko w formaeh PPr. liquens, tis, jasny: vina liquentia F, campi liquentes F morze przejrzyste; b) nieosob. liquet: jest jasnem (wyraz sądowy): cum causam non audisset, dixit sibi liquere Ci; jeśli saś sędzia zada dalszego śledztwa, mówi: non liquet [w skróceniu: NL.); o innych stosunkach: c) jest jasnem, wiadomem: Protagoras negat de diis habere, quod liqueat Ci, te liquet esse meum О.

liquidus 3. (liquere) a) płynny, płynący: 1. plumbum Я, liquidae nym-phae 0 wodne, polenta liquido mixta 0 wodnista; b) jasny, czysty, przejrzysty: 1. caelum О. 1. iter F przez powietrze 1. vox F czysty, nox 1. F jasna, 1. voluptas Ci niezamącona; subst. ad liquidum explorata L aż do pewności; dbl. liquids Ci z pewnością.

iiquo 1. (causativum do liquërei

a)    topić; b) przecedzać, aby jasnem uczynić, klarować: vina liques H.

liquor, lîqui (por. liquere) być płynnym, płynąć: liquentia mella, flumina F humor, sudor liquitur F.

liquor, Sris (liquere) a) abstr. stan płynny, płynność: liquor aquae Ci;

b)    końkr. płyn, ciecz: liquor secernit Europen ab Afro H morze, liquores amnium Ci, virgineus liquor 0 woda z wodociągu, który się nazywa aqua Virgo: fluidus liquor F zepsute soki.

lira, ae, /. brózda.

Lïriopë, ës, /. (Xetpid^) nimfa, matka Narcyza 0.

Llris, is, acc. Lirim (em), abl. i, Li-ris. rzeka w Lacyum na granicy Kampanii, dziś Garigliano.

Ils, litis, /. (starołac. stlis, por. decemviri stlitibus iudicandis) a) spór: sub iudice lis est H spór nierozstrzygnięty, litem resolvere H rozstrzygnąć, componere lites F spór załatwić, litem discernere arvis V o pole; b) proces: 1. capitis Ci kryminalny, litem perdere H przegrać, litem aesti-mare CiCN oszacować tj. oznaczyć sumę, jaką skazany ma zapłacić, litem

aestimatam solvere N zapłacić karę pieniężną; c) przen. przedmiot sporu: litem in suam rem vertere L zatrzymać sobie.

alcui litteras dare, mittere Ci, litteris lub per litteras CN listownie, litterae

nuntiique C pisemne i ustne poselstwo, litteras signare i obsignare Ci Lissus, i, /. miasto w Dalmacyi zapieczętować, scindere litteras Ci ro-nad Driną.

zerwać pieczęć ; d) głoska, litera : sus Litäna silva albo Litäna, ae, f.    rostro humi A litteram imprimit Ci,

lesista okolica między Modeną a Bo-    littera salutaris, tj A(bsolvo) Ci, littera

tristis tj. C(ondemno) Ci, unius et vi-ginti litterarum formae Ci alfabetu, litteras discere apud alqm Ci uczyć

lonią przy via Aemiliana L.

litatio, onis, f. (litäre) ofiara z pomyślnym skutkiem.

tura: eruditus Graecis litteris Ci wykształcony na literaturze greckiej, Graecarum litterarum expertes N nie-obeznanj z literaturą grecką, alqd Latinis litteris mandare Ci do litera

LTternus i Liternus ager, okolica się czytać; e) książka, dzieło, litera-dokoła miasta: Liternum, i, n. nad rze-

ka: Liternus, i, m. ; stąd Liternïnum, i, n. (dom praediumi posiadłość wiejska koło miasta Liternum.

tury rzymskiej wprowadzić t. j. prze-lltigator, oris, m. (litigäre) prawu- tłumaczyć, dedere se Persarum litteris jący się. pieniacz.

Utigiösus 3 (lltigium) a) skory do ratury perskiej ; f) nauki, umiejętności,

wiedza: litterarum studiosus N przy-

liti-cen, inis, m. (qui lituo canit) trębacz.

sermonique N uczyć się języka i lite-

rimae litterae nec eae vulgares Ci posiadał bogatą i niepospolitą wiedzę, studia humanitatis ac litterarum Ci

kłótni, kłótliwy: homo 1. Ci; przen. fora litigiosa O rozbrzmiewający odgło- kładał się do nauk, erant in eo plusem kłótni, sporów, 1. disputatio Ci;

Ы sporny : 1. praediolum Ci, 1. ager O. lltigium, ii, n. (Iitigare) kłótnia,

spór.

Caesare ingenium, litterae Ci wiedza, litteratura, ae, f. (litterae) pismo

zamiłowanie w naukach kształcących lïtigo 1. (litem agere) spierać się, i uszlachetniających duszę, fuit in kłócić, procesować CiL.

lito    prośba, litania) ofiary

Htterätus 3. (litterae), ado. litterate a) nakreślony literami, spisany: ratio-nes perscriptae scite et litterate Ci auspicjów i bez ofiar, victima nulla wyraźnie, litterate respondissem Ci litat O obiecuje szczęśliwy wynik; przen. Lentulo Ci złożyć ofiarę L.

lltoreus 3. (lltus) nadbrzeżny: arena O, aves V‘

składać z pomyślną wróżbą: hostia głoskowe: a) litteratura constat ex notis litatur pulcherrime Ci, animäque li- litterarum Ci; b) alfabet: Graeca lit-tandum Argolicä V trzeba złożyć w o- teratura T. fierze życie Argiwijczyka, sacris lita-tis V po pomyślnej ofierze, non auspi-cato nec litato aciem instruunt L bez

dosłownie ; b) wykształcony : pueri lit-teratissimi N; c) uczony: tua nobili-tas litteratis et historicis est notior Ci ;

przen otium litteratum Ci czas po-littera i litera, ae, /. a) papier: święcony naukowym zajęciom, litteris mandare (tradere) cogitationes litterula, ae,f.(demin. do littera): suas Ci przelać na papier...; b) przen.    litterulae minutae Ci drobne litery,

wszystko, co się na papierze pisze,    hoc litterularum exaravi Ci liścik, lit-

pismo, akt, dokument, protokół itp, : terulis Graecis imbutus H w litera-litteris eon fisi C polegając na piśmie, turze greckiej nieco oczytany, litterae publicae C dokumenty ; c) list :    litura, ae, /. (linere) a) mazanie,

nos

kreślenie: carmen multa litura coër-cet H; b) prsen. ślad, miejsce wymazane, wytarte: id nomen in litura est Ci, quod litlera lituras habet, laesit opus lacrimis poëta O plamy, które Izy na liście zostawiły.

lîtus, oris, n. a) brzeg morza: orae litora L stoki wybrzeża, pro ripis li-tora puisant O brzeg rzeki, wybrzeże morza; b) brzeg jeziora, rzeki: Tra-simena litora O, ad fluminis undam iitoreis sub ilicibus О; с) prsen. kraj nadbrzeżny nad morzem: cui litus a-randum dedimus V, electio li toru m T letnie mieszkania nad morzem.

Htuus, i, m. a) kij bez guzów zakrzywiony, którym augurowie tempi urn tj. przestrzeń nieba, na której oczekiwali zjawienia się znaku woli bogów, zakreślali L; b) róg, trąba wygięta jazdy, podczas gdy piechota prostej surmy (tuba) używała: lituo tubae permixtus sonitus H.

lîveo 2. fprócs PPr. livens, tis rzadko inne formy używane) a) zgnieciony, zsiniały ze zgniecenia: compe-dibus liventia crura O; b) siny, siwy, fioletowy: pruna liventia O, 1. plumbum У, 1. dentes O żółtawe; с) preen. być żółtym z zazdrości : invidere et liveie T.

lïvidus 3. (lïvëre) a) zgnieciony, siny ze zgniecenia: livida armis brac-chia H; b) siny, fioletowy: lividi ra-cêmi H winogrona dojrzałe, vada livida V modre fale; c) zazdrosny, zawistny : 1. lingua O, dens lividus H, nostraque lividus odit H, lividae obliviones H zawistna niepamięć.

Lïvius 3. nazwa rodu (gens) Livia. Nie z tego rodu pochodzili: 1) Livius Andronikus, niewolnik Liwiusza Sali-natora, ur. r. 272, pierwszy rzymski poeta i dramatyk. Przełożył Odysseę na j§zyk łaciński; 2) T. Livius, histo-r)’k z Patavium (Padua) ur. 59 przed (•'hr., um. 17 po Chr.

lïvor, oris, ж. (liveie) a) zgniecenie, stłuczenie, siniec: niger in vaccae pectore livor erat 0; b) preen, zawiść, zazdrość: obtrectatio et livor T, pasci-tur in vivis livor О.

lixa, ае, /. (lixare: gotować) kucharz, markietan.

locätio, onis, /. (iocare) a) umieszczenie : 1. verborum ; b) wydzierżawienie: 1. praediorum L ; c) prsen. umowa. kontrakt dzierżawny: Asiani po-stulaverunt, ut induceretur 1. Ci aby kontrakty dzierżawne unieważniono.

loco 1. (locus) a) umieścić, postawić, położyć: crates ad extremum tu-mulum Iocare C, vicos Iocare T założyć, in oppido commeatum S magazyny żywności założyć ; b) prsen. vos hortor, ut ita virtutem locetis Ci; c) pieniądze umieścić na procencie, wypożyczyć; prsen. bénéficia apud gra-tos locata L, disciplina locabat se non minus... Ci przyniosła zysku; d) wydzierżawić: censoribus vectigalia lo-care non licet Ci, fundus colono lo-catus Ci, Iocare agrum frumentoLza dziesięcinę; e) oddać wykonanie robót publicznych przedsiębiorcy najmniej żądającemu: signum collocandum con-sules locaverunt Ci, funera locaban-tur Ci, secanda marmora H.

Locri, örum i Locrenses, ium L Lokrowde 1) mieszkańcy greckiej krainy Locris, idis, /.; 2) mieszkańcy o-sady greckiej w Italii południowej.

loculus, i, m. (demin. od locus) małe miejsce; pl. skrzyneczka na pieniądze, szkatułka: nummos in locu-lum demittere H skrzyneczka z kamyczkami do rachowania, do nauki rachunków, laevo suspensi lacerto locu-los H z przewieszoną przez lewe ramię szkatułką z kamykami.

locuplës, ëtis (locus = ager i temat plenus) a) zasobny, zamożny, bogaty: mancipiis 1. H; prsen. Latina lingua locupletior quam Graeca Ci, natura locupletior Ci lepiej urządzona, wyposażona; b) poważny, ważny,

pewny: Plato locupletissimus auctor libris Ci, loci communes Ci zwrot mo-Ci, testis 1. Ci.    wy, frazes, loca iam recitata revolvere

locuplëto 1. (locuplës) a) wzboga- H miejsca już przeczytane, alter erat cić: equis, armis, viris, pecunia Afri-    locus cautionis Ci drugi punkt; 3) (о

cam locupletavit N; b) hojnie wypo-    czasie) a) czas, przeciąg czasu: ad id

sażyć: sapientem locupletat ipsa na- locorum SL do tego czasu, dotąd, ad tura Ci.    locum L zaraz, natychmiast, postea

locus, i, m. 1) miejsce; pi. loci,    loci S potem, następnie; b) stosowny

brum, m. miejsce w książce; loca,    czas, pora, odpowiednia chwila, spo-

orum, «. miejsce na ziemi, okolica;    sobność: hoc loco libet alqd interpo-

a) miejsce na ziemi, przestrzeń: 1. edi-    nere N, probandae virtutis locus С,

tus N wzgórze, loca superiora C wy-    régi multis locis fidelis N w wielu o-

żyny, locus superior Ci miejsce wznie-    kolicznościach ; c) stan, położenie : quo

sione, mównica, natura loci C natu-    in loco res esset C, meliore loco erant

raine położenie miejsca, ubi, quo loci    res nostrae Ci.

lócusta, ae, f. albo lücusta, ae, /. szarańcza; jako n. pr.: trucicielka, którą Neron się posługiwał T.

locütio, önis, f. (loqui) mówienie, mowa.

Locutius, ii, m. zob. Aius. logicus 3. (Xoyixôî) logiczny; subst. logice, es, /. (Xoyix*j dom. ~iyyn) albo logica, órum, n. logika Ci.

lolium, ii, n. kąkol, zdaniem starożytnych szkodliwy dla oczu : oculos vitiantia 0.

Lollius 3. nazwa rodu gens Lollia. M. L. Paullinus, konsul r. 21. pokonany przez Germanów: clades Lolliana. Horacy żył z nim w przyjaźni, poświęcił mu odę, a synom dwa listy.

Londinium, ii, n, Londyn T.

long-aevus 3. długożyjący, sędziwy VO.

longe (adv. do longus) a) (o przestrzeni) daleko : 1. gradi V stąpać wielkimi krokami, longe a domo Ci zdała od ojczyzny ; przen. longe ab iis nomen fraternum populi Romani afutu-turum C na nic im się nie przyda, gemitum audimus longe V z daleka, longius fäbor V obszerniej = longius dicere Ci; b) (o czasie) daleko, długo: longius anno C, quam longissime tem-pus ducere N jak najdłużej, longius de-

— gdzie, ubicunque locorum = wszędzie; b) (wyraz wojskowy) stanowisko, posterunek: locum tenere, relinquere C, se loco tenere C wytrwać na...; przen. virtutis locus H; c) izba, mieszkanie, siedziba: primum locum ae-dium tenuit N zamieszkał, devenere locos laetos V siedziby błogosławionych, kraina szczęśliwych, loca nocte late tacentia V okolica pogrążona w ciszy nocnej ; d) miejscowość, pl. okolica: Megaris, qui locus est Ci, loca incolere C; 2)przen. a.) miejsce sto- lollïgo, albo lölfgo, inis, f. ryba sowne, odpowiednie: nee hic locus morska, sepia: sucus loliginis H. est, ut de moribus maiorum loqua-mur Ci; b) miejsce, stanowisko w społeczeństwie, ranga, godność, znaczenie: principem (secundum) locum ob-tinere CN, contenderant de locis C o rangę, loco movit signiferos C pozbawił rangi, zdegradował, hunc locum tenuit apud Philippum N; (abl.) testi-monii loco N za świadka, filii loco esse Ci za syna, eodem loco alqm habere C na równi stawiać, nullo loco alqm numerare Ci za nic mieć, obti-nęre locum suum Ci stanowisko należne; c) stan, urodzenie, pochodzenie: honesto loco natus CN, equester locus Ci, Tanaquil summo loco nata L, infi-mo loco natus Ci; d) miejsce [wksiążce;, zdanie,zapatrywanie, myśl, punkt: is locus perpurgatus.est a nobis duobus

bere N dłużej być dłużnikiem; c) (dla wzmocnienia superlatiwu, niekiedy i okręt wojenny, homo 1. C; b) (o roe-comparatiwu i wyrazów mających miarach) długi, obszerny, rozwlekły: znaczenie stopnia wyższego, zwykle się pontus H, fréta 0, epistoła CiO, ne nie tłumaczy: longe nobilissimus C, longe princeps Ci, hoc longe alio spectabat N do czego innego zupełnie zmierzało, longe aliter Ci zupełnie inaczej = longe secus Ci, longe conferre C odłożyć na następny dzień; dissimilis, diversus Ci; (rzadziej przy    d) długotrwały: morbus L, error L

longus 3. a) długi: navis longa CL

me longum putetis in enumerando Ci, oratio 1. Ci, ne longum faciam H żeby nie być rozwlekłym ; c) (o czasie) długi : vita Ci, tempus Ci, in longiorem diem

wić dalekie nadzieje = spe longus (enallage) H, nihil mihi est longius Ci

mare HV głośno wołać, longum lae-longinquitâs, tâtis, f. (longinquus)    tabere F bardzo, in longum VT na

a) długość, dalekość: 1. itineris T dłu-    długo, ex longo F od dawna,

ga droga; b) oddalenie: 1, regionom T, locorum Ci; c) (o czasie): długie datliwość. trwanie: 1. temporis C, 1. morbi Ci

komparat. zamiast multo): pedibus dawny, spem incohare longam H ży-longe melior Lycus F, longe levioris momenti esse L; (także przy czasownikach porównawczych): aedes longe wyczekuję niecierpliwie, longum cla-ceteris antecellit Ci.

loquacitas, tatis, /. (loquax) ga-loquax, äcis, adv. loquaciter (lo-przewlekła choroba, dolorum 1 Ci dłu- qui) gadatliwy, wielomowny: homo

gotrwały ból.

loquacissimus Ci, loquaciter agri si-longinquus 3. (longe por. propin-    tum describere H; przen. ranae loqua-

quus i prope) a) daleko mieszkający,    ces V skrzeczące, stagna F roz-

obcy: homo alienigena et longinquus    brzmiewające krzykiem ptaków, oi-

Ci, 1. nationes C; b) daleki, odległy:    dus loquax F gniazdo z krzykli-

loca, regio C, longinqua imperii T od-    wemi pisklętami, lymphae loquaces

ległe części państwa, saturi longinqua    H szemrzące.

Tarenti I/ odległe niwy; przen. Ion- loquella, i loquëla ae, /. (loqui) ginqua cura (enallage) L troska orze-    słowo, mowa, język: fuditque has ore

sono victa est О.

czy odległe; o) daleki, obcy: in Ion-    loquelas F, Graiaque loquela Getico

loquor, loqui, locfltus sum, a) intr.

ginquos, in propinquos inruebat Ci;

d) (o czasie) daleki: 1. tempus C spes longinqua T; e) długi, długotrwały, mówić: Graeca lingua loquentes N,

przewlekły; tempus longinquius N, dolor Ci, morbus L, oppugnatio C, consuetudo C.

Longinus,i, m. nazwa jednej rodziny w gens Cassia.

longitüdo, inis; /. (longus) а) (о przestrzeni) długość: agminis C, in lon- mieniami. gitudinem C wzdłuż; b) (o czasie) długość, długie trwanie: 1. noctis.

longiusculus 3. (demin. do com-par. longior) dość długi : alterni versus longiusculi Ci tj. dystych elegijny.

longurius, ii, m. (longus) łata, żerdź Ci.

pinus loquentes F szumiące ; b) tr. mówić, twierdzić: haruspices haec lo-quuntur Ci, volentem me proelia loqui H opiewać, loquebantur eum na-glegenter fecisse N twierdzili...

lóratus 3. (lorum) związany rze-

cerz

que ex

lôrïca, ae, f. (lórum) a) wl. pan-skórzany. wogóle pancerz: lorica lintea N płócienny, 1. serta N łańcuszkowy, libros loricis mutare H pióro na miecz zamienić; b) przen. przed-piersień, parapet, wał: pinnae loricae-cratibus turribus attexuntur CT.

Luki.

lörlcätus 3. (lörica) opancerzony: équités loricati L jeźdźcy pancerni.

lörlcula, ae, /. (demin. do lörica) szaniec mały.

lörum, i, n. a) rzemień: lora restricts lacertis sentit H więzy; b) u-zda, lejce: loro ducere equum L; preen. media inter lora F wśród jazdy; c) bicz rzemienny: cum servi publici lo ris ceciderunt Ci, loris u ri H być smaganym.

Lötis, idis, f. (Ам-rfç) nimfa w kwiat lotosu zamieniona O.

Lôtophagi, ôrum, m. (AwToectyot) lud w Afryce półn. owocem lotosu żywiący się.

lotos i lotus, i, /. (ó Xwc<iî) a) kwiat lotosu, rośliny w Egipcie rosnącej ; b) Rhamnus lötus L drzew’o owoc podobny do oliwek wydające w Afryce półn., dziś ieiuba zwane; preen, flet z drzewa lotosu FO; c) koniczyna F.

Lua, ae, f. (luere) bogini zemsty; na jej cześć palono zdobyty oręż.

lubet, eob. libet.

lubricus 3. a) ślizki, gładki: gla-cies L, equi lubrico (neutr.) paludum lapsantes T ślizkie błoto, lubricus an-guis F; preen, patrias tentasti 1. artes F podstępnie: b) preen, ślizki, niepewny, niebezpieczny: viae adolescen-tiae Ci, cupiditas dominandi praeceps et lubrica Ci, aetas puerilis maxime lubrica et incerta Ci, łubricum ado-lescentiae nostrae T wystawiony na pokusy, vultus lubricus adspici H nęcąca, pociągająca; c) ruchliwy, prędki: oculi Ci, 1. Simois H, 1. annus O.

Luca, ae, f. miasto w środkowej Italii, dziś Lucca w Toskanie.

Lücenses, ium, m. mieszkańcy

Lücâni, ôrum, m. mieszkańcy krainy Lukanii — Lucania, ae, /. w południowej Italii.

Lucänus, i, m. Pełne nazwisko M. Annaeus Lucanus z Korduby w Hiszpanii ur. 38. po Chr. poeta. Poemat jego Ph ar sali a w 10 ks. opowiada wojnę Cezara z Pompejuszem.

lucar, äris, n. (lucus) dochody z lasów państwowych; obracano później na płacę aktorów, stąd : pieniądze teatralne T.

lucellum, i, n. (demin. do lucrum) drobny zysk H.

lficeo 2. luxi (lux) a) świecić, być jasnym: lucens lunae globus F, lym-pha 0 przejrzysta, jasna, in ore lucet rubor 0 jaśnieje; nieosob. lucet dnieje: nondum lucebat, cum Ameriae sci-tum est Ci; b) preen, być jasnym, wyraźnym: res ipsa Claris argumentis lucet Ci.

Lüceres, um, m. eob. Ramnes.

Lûceria, ae, f. miasto w Apulii; Lücerïni, ôrum, m. mieszkańcy Luce r.y i.

lucerna, ae, /. (lux-lumen) lampa olejna: accessit numerus lucernie H pijanym dwoi się w oczach.

lucescit 3. luxit (incoh. do lucet) dnieje: świta: ubi luxit C, novus sol lucescit F, eras lucescere Nonas 0.

lücidus 3. (lücëre), adv. ë, a) jasny, świecący: lucida sidéra H, amnis 0 przejrzysta, oculi lucidum fulgentes# błyszczące; b) preen, jasny, wyraźny: lucidus ordo H przejrzysty, lucide de-finire Ci.

lüci-fer, fera, ferum, a) przynoszący światło: 1. equi O Luny-Dyany; subsł. Lucifer, eri, m. gwiazda poranna, jutrzenka; preen, dzień: très ubi luciferos veniens praemiserit Eos O; b) na światło dzienne, na świat wydający, rodzący: Diana lucifera Ci jako bogini położnic, luciferae manus 0 ręce bogini urodzin.

luci-fugus 3. unikający światła: blatta 1. F, homo 1. Ci stroniący od ludzi, mizantrop.

Lücïlius 3. nazwa rodowa. Jako pierwszy satyryk rzymski wsławił się C. Lucilius (180—103) ze Suessy w kra-

lucubro 1. (lucubrum) pracować przy świetle lampy: lucubrantes an-cillae L.

32

ju Aurunków. Napisał 30 ks. satyr, z których przechowały się do nas tylko nieznaczne fragmenty.

Ludna, ae, f. (lux) przydomek Ju-nony i Dyany, jako opiekunek porodów: casta fave, Lucina V; preen, poród: Lucinam pati V rodzić.

Lucius, ii, m. imię (praenomen).

Lucrëtilis, is, m. {dom. mons) pasmo gór w ziemi sabińskiej H.

Lucretius 3. nazwa rodu rzymskiego gens Lucretia. T. Lucretius (Ja-rus (um. r. 55), autor poematu filozoficznego de rerum natura.

Lucnnus, i, ni. (dom. łacus) jezioro lukryńskie w głębi zatoki Baiae, sławne z wybornych ostryg H.

lucror, äri, ätus sum (lucrum) mieć korzyść z czego, zysk ciągnąć, zyskiwać: locupletes suum perdunt, debi-tores lucrantur alienum Ci; preen, nomen lucrari H otrzymać.

lucrösus 3. (lucrum) zyskowny, korzystny: voluptas O która zysk przynosi.

lucrum, i, n. a) zysk, korzyść : lu-cra facere Ci zysk ciągnąć = lucri facere alqd N — lucrifacio, pass. lu-crifio, łucro est Ci jest korzystnem, aliquid in lucro, in lucris ponere Ci uważać za zysk = lucro adpone H, de lucro vivere L żyć z łaski ludzi; b) preen, bogactwo : contra lucrum nil valet pauperis ingenium H; c) choi-wość: Argivi auguris domus ob lucrum concidit H Amfiaraosa.

luctämen, inis, n. (luctäri) pasowanie się, zapasy, natężenie.

luctätiö, önis, f. (luctäri) pasowanie się, zapasy, walka zapaśników; preen. walka, zapasy z przeciwnościami lub przeszkodami : taetra ibi lu-ctatio erat cum lubrica glacie L; zapasy słowne, dysputa: cum Academi-cis incerta luctatio est Ci.

luctätor, öris, m. (luctäri) zapaśnik, szermierz 0.

Słownik.

lucti-ficus 3. (luctum facio) żałobny VCi.

lucti-sonus 3. (luctus i sonus) żałośnie brzmiący: mugitus 0.

luctor, äri, ätus sum, a) pasować się, iść w zapasy, mocować się: exer-cebatur currendo et luctando N, oseu-la luctanti abstulit O wymusił mimo mego oporu; b) walczyć, mocować się: luctantur cornibus haedi V, Afri-cus luctatur fluctibus H, luctatur te-lum eripere V z trudem usiłuje wyrwać, luctor compescere risum 0, tecum luctäri et congredi debeo Ci w zapasach słownych.

luctuösus 3. adv. luctuôsë (luctus)

a) żałosny, smutny: dies rei publicae luctuösus Ci; b) zasmucony, smutny: Hesperia 1. H.

luctus, us, m. (lugëre) a) smutek, żałoba: luctum suum vestis mutatione declarare Ci, gaudia et luctus H objawy żalu; b) preen. odzież, strój żałobny, żałoba : 1. sororis T po siostrze, erat in luctu senatus publico consilio mutata veste Ci senat nosił żałobę.

lücubrätio, önis, f. (lücubräre) praca przy świetle lampy: commenticia anili lucubratione digna Ci bajki, jakie stare baby przy kądzieli opowiadają.

lucubrum (lux) świeca woskowa, lficulentus 3. adv. të i ter, 1) a) jasny, świecący: 1. caminus Ci w którym duży ogień się pali; b) preen. świetny, błyszczący: oratio 1. <S; 2) luculentus = lucrulentus (lucrum) 3. zyskowny, znaczny: 1. patriraonium Ci,

1. auctor Ci znakomity pisarz.

Lficullus, i, m. nazwisko jednej rodziny rodu gens Licinia.

Lucumo i Lucmo, önis, m. książę, pan u Etrusków; Rzymianie uważali za n. pr.

lucus, i, m. a) rzadki las, gaj; b) gaj bóstwu poświęcony: 1. Ferentinae L, 1. sanctus Ci; c) jako n. pr. kilka miast w Gallii i Hiszpanii leżących koło gajów świętych np. Lucus Au-gusti, dziś Luc en Die w Prowancyi.

lüdibrium, ii. n. (ludus) a) zabawka, igraszka: (naves sunti ludibria ven-tis VH; b) przedmiot szyderstwa, śmiechu: ne ludibrio simus inimicis Ci.

ludibundus 3. (ludere) a) igrający, żartujący: milites 1. rediere L wśród żartów ; b) bez pracy, bez trudu : omnia ludibundus confides Ci.

ludicer, ludicra, crum (ludus) a) zabawowy, służący do zabawy, zabawny, krotochwilny : ludicra exerci-tatio Ci, non ludicra praemia petun-tur, sed de vita certant F nie dla igraszki walczą o nagrodę; subst. versus et cetera ludicra pono H igraszki; z abl. ea nox epulis ludicra Germanis Г na wesołą biesiadę przeznaczona; bi teatralny, sceniczny: valeat res ludicra H poezya dramatyczna; subst. Ifidicrum, i, n. widowisko: Olympio-rum 1. L, indulserat ei ludicro Augustus T.

lüdificätio, onis, /. (lüdificSri) drwiny, kpiny.

ludifico 1. duduś i facio) a) drwić, kpić sobie, żartować z kogo, igrać: ludificati proelio incerto S zwiedzeni; ztvykle clep. lQdificor 1. hostis Roma-lium ludificabatur T, locationem 1. L udaremnić.

lüdio, önis i lfidius, ii, m. tancerz, baletnik, komedyant: 1. ter pecie pulsat humum O.

Ifldo 3. lüsi, lüsum, a) tańczyć: in numerum feras videres ludere F podług taktu, iubae ludunt F powiewają; bi bawić się, grać: ludere pila Ci grać w piłkę, par impar ludere Hee-tno-licho, proelia latronum O grać w szachy; c) bawić się, zajmować się czemś dla zabawy, dla przyjemności: tMusa) Syracosio lusit versu F próbowała pisać sielanki, carmina 1. Г pisać wiersze dla zabawy = iuvenilia 1. O, opus 1. H domki stawiać; d) drwić, kpić, żartować z kogo: ludi te non in-tellegis? Ci, Domitius lusit Appium Ci;

e) zwodzić, oszukiwać: alqm vana spe F, an me ludit insania? H, Ledam ave adulter lusit O.

ludus, i, m. (ludere) a) zabawa, gra jako ćwiczenie fizyczne: ludo campestri uti Ci na polu Marsowęm, flectere ludus (est) equos V, amori dare ludum H folgować; b) widowiska, zabawy publiczne, igrzyska: ludi cir-censes = cyrkowe, ludi gladiatorii, scaenici = gladyatorskie, teatralne, lu-dos facere CiL urządzać, ludos specta-tum ire N iść do teatru; przen. in Naevii ludo Ci w dramacie Newiusza;

c) szkoła gladyatorska, wogóle szkoła : gladiatores in ludo habebat C, magister ludi Ci nauczyciel, ludum habere, exercere T uczyć, 1. atque pue-ritiae disciplina Ci; d) zabawy, igraszki: per ludum et iocum Ci w żarcie, amoto ludo H zaniechawszy żartów, ille tibi 1. fuit Ci drwiłeś z niego; e) drobnostka, rzecz drobna, błaha: ilia perdiscere ludus est Ci, ludus et io-cus est L.

lues, is, f. [por. luo i pol-luo) a) skażenie, zarażenie, zaraza, chorobt . corrupto caelo venit arboribus luesF, dira lues O; b) nieszczęście, zguba: asperrima in Sardianos lues T trzęsienie ziemi; с) przen. (o osobach) plu-gawiec: ut ludos haec lues impura polluerit Ci.

LugdOnum, i, n. także Lugudu-num, miasto w Gallii, dziś Lyon.

lugeo 2. luxi, a) być smutnym, smucić się: tr. populi interitum Ci; pass, lugebere nobis O będziesz opłakiwany przez nas, campi lugentes F kraina smutku w podziemiu; b) nosić żałobę po kim: matronae annum ut perentem eum luxerunt L.

lügubris, e (lugëre) a) żałobny:

jasny.

falii.

per XL annos non cultu nisi lugubri egit T nosił żałobę; subst. lugubria, um, n. żałobna odzież: 1. indue 0, 1. ponere O zdjąć; b) smutny: pectora 0, bellum H nieszczęsna, cometae lugubre (adv.) rubent F zwiastują nieszczęście = ales 1. H.

lumbus, i, m. lędźwie, udo. lumen, inis, nt. (s luc-men, lux, lucere) a) to, co oświeca, światło: so-lis 1. Ci, sub lumina prima H o pierwszym brzasku dnia = primo cum lu-mine solis F, insigne nocturnum trium luminum L sygnał; b) światło dzienne, dzień : lumine quarto F czwartego dnia, ad lumina vitae F świat; c) światło dzienne, życie: cassus lumine V — corpus spoliatum lumine V — lumen linquere F; d) oczy, wzrok: lumen oculorum N, Democritus lumi-na amisit Ci, lumina fodere (effodere) alicui V0 wykłuć; e) prsen. (o ludziach) światło, ozdoba, chwała : prae-stantissimi viri lumina rei publicae Ci, lumina tot cecidisse ducum F; f) o-zdoba, skarb, klejnot: Corinthus, to-tius Graeciae lumen Ci, lumen probi-tatis et virtutis Ci wzór, lumen ani-mi, ingenii, consilii Ci zalety, littera-rum lumen accedit Ci światło nauki rozjaśnia, lumen consulatus su i Ci świetność, blask.

lüminäria, um, n. (lumen) okiennice.

luminosus 3. (lumen) świetlny,

luna, ae, f. (s luc-na od lux) a) księżyc: 1. nova C nów, 1. plena Cpełnia, 1. cresćens C przybywający, quar-ta 1. Ci czwrarly dzień po pełni, 1. deficit Ci zaćmiewa się, per (ad) lunam F przy świetle księżyca; prsen. rosci-da luna F wilgotna noc księżycowa, lunae sequentes ordine F zmiany; b) Luna, bogini księżyca: niveos Luna levavit equos 0, Lunae dies = poniedziałek; c) prsen. miesiąc: damna cae-lestia réparant celeres lunae H.

Luna, ae, f. miasto w Etruryi, nazwane od kształtu portu, dziś Spez-zia; adi. Lunensis, e: marmor Lü-nense.

lunlris, e (luna) a) księżycowy: cursus 1. Ci droga; b) podobny do księżyca: cornua O.

lüno 1. zgiąć w kształt księżyca: arcum 0. PPP. lunätus 3: peltae lu-natae F kształtu półksiężyca.

luo 3. lui. luiturus (por. Xüw) a) spłacić winę, odpokutować: supplicio alqd luere Ci, capite Ci życiem, peri-cula publica luere- L pokutą odwrócić; b) spłacić, zapłacić: noxam pe-cunia luere L; c) karę ponosić, pokutować: poenas Ci, peccata L karę ponosić za grzechy.

lupa, ae, /. (lupus) wilczyca; prsen. nierządnica.

lupätus 3. (lupus) zębaty: 1. frena H bardzo ostre wędzidło ząbkowane = subst. lupäti, orum, nt. (dom. freni) albo lupäta, orum, n. (dom. frena) F wilcze zęby.

Lupercus, i, m. (qui lupos arcet= Хинойруо;) italskie bóstwo opiekuńcze trzód, identyfikowane z Panem licej-skim Arkadyjczyków; stąd Luperci, orum, m. kapłani, którzy urządzali na cześć tego boga uroczyste obchody zwane Lupercalia, ium i iórum,

n. 15. lutego w świętej grocie na Pa-latynie, zwanaj Lupercal, älis, n. Lupia, ae, f. Lippe, rzeka w West-

lupinus 3. (lupus) wilczy: ubera Ci wymiona wilczycy; subst. lupinus, i, m. takèe lupïnum, i, n. łubin, słonecznik; ziarn używano jako liczma-nów zamiast monet, szczególnie na scenie, stąd prsen. quid distent aéra lupinis H prawda od fałszu.

lupus, i, m. (Xihtoç) wilk: cautus 1. me-tuit foveam H nie złapie się drugi raz, 1. numerum non curat V pożera owce nawet policzone. Przysłowia: lupus in fabula = o tym, który nagle się zja-32* wia i obudzą uczucie podobne; ovem lupo committere — wilka zrobić pasterzem. Ambiguus 1. O wilkołak, człowiek, który w wilka się przemienić potrafi; рггеп. a) szczupak: 1. Tiberi-nus H; b) ostre wędzidło, kryga; c) hak: łupi for rei i.

luridus 3. blado żółty, żółty: 1. a-conita O tojad trujący, sulfura O, dentes H, 1. pallor, horror 0 blady, luscinia, ae, f. słowik, luscus 3. jednooki, lüsio, önis, f. (ludere) gra, zabawa. Lusitania, ae, f. kraina w Hiszpanii między Duero i Tajo; mieszkańcy Lüsitani, örum, ni.

lûsor, ôris, m. (lüdere) gracz: non cessât perdere lusor O ustawicznie przegrywa, tenerorum lusor amorura Ö autor piosnek miłosnych.

lüsträlis, e (lustrum) a) odnoszący się do ofiary oczyszczalnej, pokutny: lustrale sacrificium O ofiara o-czyszczalna, aqua 1. O woda święcona; bi co 5 lat obchodzony, pięcioletni: 1. certamen T.

lüsträtio, önis, f. (lüsträre) ofiara oczyszczalna, składana po przeglądzie wojska L; рггеп. 1. municipiorum Ci wizytacya.

lüsträtio, önis, f. (lustrum) lustra-tio ferarum Ci legowiska.

lustro 1. (lustrum) a) oczyszczać ofiarą, przebłagać: coloniam Ci, vicos V; b) odbywać przegląd wojska, ponieważ przegląd wojska poprzedzała ofiara oczyszczalna: exereüum 1., a-nimas ad lumen ituras V, corpus V oglądać; с) рггеп. zwiedzać podróżując: Pythagoras Aegyptum lustravit Ci, lugtrandum navibus aequor V płynąć po..., regem lustrant choreis V tańczą dokoła, agros lustrare V obchodzić procesyą pola, pericula V przebywać; d) zastanawiać się nad czem, rozmyślać: omnia ratione animoque lustrare Ci.

lustro 1. (lucëre, por. illustrare,

collustrare) oświecać: sol cuncta sua luce lustrât Ci, terras lampade Aurora V.

lustrum, i, n. (luo i suffix, -strum, por. pol-luo) a) kałuża, moczar ; b) рггеп. kryjówka, legowisko dzikich zwierząt w lesie: lustra ferarum V, lustra dévia O matecznik; cl-dom nierządu: in lustris tempus consumere Ci, lustris confectus Ci wycieńczony rozpustą.

lüstrum, i, n. {od lavo = Xoûw) a) ofiara oczyszczalna składana przez censorów co pięć lat po odbyciu census: 1. condere Ci ukończyć census;

b) przen. okres czasu pięcioletni, lustrum: octavum claudere lustrum H ukończyć lat 40.

lüsus, üs, m. (ludere) gra, zabawa: lusus trigon H w piłkę, apti lu-sibus anni O do igraszek miłosnych.

Lutätius 3. nazwa rodu plebej-skiego: C. L. Catulus, konsul r. 242, zwycięzca Kartagińczyków koło wysp A ega tes.

lüteolus 3. (demin. do lüteus) żółtawy, żółty V.

Lutetia, ae, /. miasto L. Parisio-rum; dziś Paryż.

lüteus 3. (lutum) żółtawy, złocisty: Aurora V, gr. хрохотаяХо;, 1. pallor H blada trwoga.

luteus 3. (lutum) a) z błota : luteum opus fingit hirundo O; b) zbłocony: pes; с) рггеп niewart, nicpoń: negotium, homo Ci.

lutulentus 3. (lutum) a) okryty błotem, zbłocony: sus H, Lucilius fluit lutulentus H Lucilius pisze dużo, ale wiersze jego jak rzeka po deszczu mętne potrzebują wygładzenia, amnis 1. 0 błotnisty; b) przen. brudny, nikczemny : lenonis persona lutulenta Ci.

lütum, i, n. roślina (reseda luteo-la Li używana do farbowania na żółty kolor: 1. croceum V.

lutum, i, n. (por. luo, polluo, lues) a) błoto, szlam, glina: contabulatio-

BÏBI

iS

Lycäones, urn, m. mieszkańcy krainy w Azyi M. Lycäonia,. ae, /. ; adi. Lycäonius 3. likaoński.

Lycëtus, i, m. centaur 0.

nem luto constraverunt Ci, coda (= cauda) Verrina in luto demersa Ci dwuznaczne, bo verres = Świnia; b) prsen. (wyraz obelżywy> łajno: o te-nebrae, lutum, sordes Ci.

lux, lücis, f. a) światło, blask, jasność: 1. solis Ci; prsen. haec nobis lux orbis terrarum Ci słońce: bi światło dzienne, świt, dzień, życie: luci (loc.) luce — w dzień, prima luce C ze świtem, multa luce C gdy już dnia znaczna część upłynęła, ante lucern C przed świtem, centesima lux ab inte-ritu Clodii Ci setny dzień, alqm luce privare Ci pozbawić życia, suscipi in lucern Ci przyjść na świat, corpora luce carentum F zmarłych, mea lux 0 moje życie; c) oko: damnum lucis a-demptae 0; di prsen. światło dzienne, jawność, publiczność, widok, publiczny: in luce atque oculis civium ma-gnus Ci, Deiotarus vestram familiam e tenebris in lucern vocavit Ci nieznaną uczynił znaną, in Asiae luce versari Ci w otwartej (na widoku) Azyi ;

e) zbawienie, ocalenie: (Pompei) virtus lucern adtulit rei publicae Ci, lux Dar-daniae F obrońco! puklerzu!: f) sława, chwała: honoris 1. Ci, 1. splen-dorque Ci.

luxuria, ae i luxuries, ëi. f. du-

xus) a) wybujałość, bujny wzrost roślin, bujność: in herbis rusticis inest luxuria Ci, 1. segetum, foliorum F bujnie rosnące: b) prsen. nadmiar, zbytek, chęć używania, rozpusta: in urbe 1. creatur Ci, patrimonium per luxuriant effundere Ci roztrwonić; prsen. agrestis 1. F ludzi żyjących na wsi.

luxurio 1. taksę dep. luxurior, äri (luxuriai a) bujnie rosnąć, rozrastać sie, wybujać: seges luxuriabitO; prsen. vereor, ne haec laetitia luxu-riet nobis L zbytnia radość nie okazała się płonną, luxuriantia compesce-re H wybujałe pędy obcinać: b) wybujać, nabrzmiewać, pęcznieć: pectus luxuriat toris F od potężnych mu-szkulów, membra luxuriant O; c)być wesołym, skakać z radości, brykać: equus luxurians V, pecus O; dl prowadzić życie wyuzdane, rozpustne: luxuriantur otio animi L staje się gnuśnym, traci energię, nimiâ gloria ingenium L schodzi na bezdroża.

luxuriösus 3. ado. ë (luxuria) ai wybujały, bujnie się rozrastający: se-ges O; b) prsen. swawolny, wyuzdany, rozpustny: 1. laetitia L, amor 0, otio luxurioso esse S oddawać się rozpuście w czasie pokoju.

luxus 3. (por. Ào^ôîi skrzywiony, wykręcony.

luxus, üs, m. a) bujny wzrost roślin, bujność: nimius 1. F zbyt tłusty pokarm ; b) zbytek, wystawność, przepych: regalis 1. V, eruditus 1. F wyrafinowany; ci rozpusta, wyuzdanie: non se luxu i dat.) corrumpendum de-dit S.

Lyaeus, i, m. (Xuctfo;) oswobodziciel, nazwa boga wina: pater Lyaeus 0: prsen. wino: latex L. F, dulcis L. H.

Lycabäs, antis, m. imię O.

Lycaeus, i, m. (dom. mons = Auxatov opoç) góra w Arkadyi poświęcona Pa-nowi i Jowiszowi: gelidus O; adi. Lycaeus collis 0, Lycaeum nemus O.

Lycambës, ae, m. (AoxatfAßr,;) Te-bańczyk. O jego córkę Neobulę, starał się Archiloch; ponieważ mu odmówiono, pomścił się poeta na ojcu i córce uszczypliwymi wierszami, skutkiem czego ojciec i córka sami sobie życie odebrali H; adi. Lycambëus 3.

Lycàôn, onis, m. (Auxawv) zamieniony w wilka, mityczny król arkadyjski, ojciec Kallisty, która dlatego nazywa się: Lycäonis, idis, f. córka Lykaona; adi. Lycäonius 3.: arctos 0 Kallista, konstellacya, niedźwiedzica.

Lyceum, i albo Lycïum, ii, n. (Aû- wie, Lechici, lud słowiański między •/.stovi li Lyceum, gimnazyum w Ate- Odrą a Wisłą T. nach poświęcone Apollinowi Auxsîo;: culti arbusta Lycei 0; 2) gimnazyum w willi Cycerona w Tusculum Ci.

lymph a, ae, f. (porówn. vûtlar,) a) nimfa źródeł: Gnatia lymphis iratis exstructa H; Ъ) przen. woda: fluvia-lychnus, i, m. (Xu-/vo;l świecznikV. lis 1. V, lymphae liquidae O.

Lycia, ae, f. (Auxi’a) Licya, kraina lymphäticus albo lymphâtus 3. w Azyi M., zamieszkana przez lud (lympha) szalony; oszalały: lymphata Lycii, örum. ж. (A-Jxtot) ; adi. Lycius 3. pectora 0.

Lycia hasta 0 Serpedona, Lyciae sor- Lyncëstae, ärum, ж. (Аиух7)ата£) lud tes F wyrocznia Apollina w Patara w połudn.-zach. Macedonii; tu było

źródło Lyncestius amnis 0; wodąte-Lycidäs, ae, m. (Au-/.tôrjî) centaur 0. go źródła można było upić się. Lyciscë, es, /. (XuxiW,) pies O.

Lycomëdës, is, ж. (AuxopjSr^l król    (Auy/.EÓę od ÀuySi bystrooki bohater mes-

wyspy Skyros, z którego córkami A-    seński, uczestnik wyprawy Argonau-

chilles się wychowywał; jedna z nich    tów i polowania na dzika kalidoń-

Deidamia była matką syna Achilleso-    skiego ; stąd przysłowie : Lyncei ocu-

wego, Neoptolema V0.    lis contemplari adi. Lyncëus 3.

Lycôris, idis, f. acc. ida, voc. i,    Patronym. Lyncïdës, ae, ж. potomek

pseudonim aktorki Cytheris czyli Vo- Lynceusa = Perseus, lumnii, kochanki poety Gallusa V.

Lycormäs, ae, m. (Au/<5pua?) lirze- tów, zamieniony w rysia (Xüyij) 0; 2) ka w Etolii, później Euenus: flavus główne miasto krainy Lyncestis w Ma-OL; 21 imię O.

w Licyi.

Lyncéus, ei, m. acc. Lyncea 0

Lyncus, i, m. (Ayyy.o;) 1) król Scy-

cedonii L.

lynx, cis, m. f. acc. lynca (X-JyÇ't ryś: Lyctos, i, m. (Aux-o;i lakońska ko- lynces Bacchi V — colla biiugum lyn-lonia na Krecie; adi. Lyctius 3. kre- cum 0 rysie zaprzężone do rydwanu teński : classis O.    Bakchusa.

Lycotas, ae, m. centaur 0.

lyra, ae, f. (лира) a) cytra, lutnia: Mercurius curvae lyrae parens H wynalazca, septena fila lyrae 0 siedmio-strunna; b) przen. pieśń liryczna: Ae-olia 1. 0, iocosa 1. H pieśń żartobliwa; cl grupa gwiazd : exorienle lyrä 0.

Lyrcëum, i, n. lAüpxeiov opo;| góra na granicy Argolidy i Arkadyi ; adi.

Lycürgus, i, m. (Auxo2pyo?) 1) mityczny król Edonów w Tracyi, nieprzyjaciel kultu Bakchusa V; 2| mityczny król Arkadyi, ojciec Anceu-sza: Lycurgldes, ae, m. syn L. 0; 3) prawodawca spartański; 4) mówca a-teński, urn. 329.

Lycus, i, m. (Auxo;l 1) rzeka, dopływ Meandru we Frygii O; 2) imię O. Lyrcëa arva 0 lyrcejskie niwy.

lyricus 3. (Xüptxôî—lyral liryczny Я. Lyrnësos i Lyrnëssus, i, f. (Auo-

Lydus 3. lidyjski ; snbst. Lydus, i, m. Lidyjczyk; stąd adi. Lydius 3.; subst. Lydia, ae, f. Lidya, kraj w Azyi    vr,asóę) miasto w Troadzie, miejsce u-

M. z głównem miastem Sardes. We-    rodzenia Bryseidy, zwanej dlatego

dług starego podania Etruskowie przy-    Lyrnësis, idis; adi. Lyrnësius 3.: L.

byli do Italii z Lidyi; stąd u poetów moenia 0. rzym. Lydius = etruski: Lydius Thy-bris V, Lydi V = Etruskowie.

Lygii, wł. Legii, orum, w. Lecho-

Lysander, dri, m. (Aua«vSpo;) wódz spartański, zginął w bitwie pod Ha-liartus w Beocyi, w r. 394.

Lysimachïa, ae, /. (AvotjMiyea) miasto w Tracyi, założone przez Lyzy-macha; Lysimachlenses, ium, m. mieszkańcy L.

Lysimachus, i, m. (Auoijiayo«) generał Aleksandra W.; po jego śmierci zawładnął Tracyą i Pontem; zginął w r. 281.

Lysippus, i, m. (Aóat-noi) sławny rzeźbiarz z Sykionu za czasów Aleksandra W.

Lysis, idis, m. 1) rzeka w Azyi M. L; 2) filozof Pitagorejski N.

Lysithoë, ës, f. (ХиыЩ) córka 0-ceana, matka Herkulesa u Ci.

M.

M (jako cyfra! = 1000.

M. (w skróceniu) = Marcus; M.’ = Manius.

Macaréus, el (eôs), voc éü, m. (.Mazapsj;) 1) Eolida, brat Kanaki (Ca-nace); stąd Macarëis, idis, /. acc. ida (Maxapr,ty Issa, córka Makareusa; 2) Lapita; 3) towarzysz Odysseusa O.

Macedö, onis, acc. pl. as, m. (Ma-ze5Ó)v) Macedończyk: Macedonum ro-bur L wojsko, uzbrojone po mace-dońsku; adi. Macedonius 3. macedoński: ale Macedonia sarissa O; subst. Macedonia, ae, /. Macedonia, kraj od Olimpu aż do Strymonu.

macellum, i, ». (por. txâxsXXov i ua-xtÀXetov) targowica, seceeg. mięsna.

Macella, ae, /. (MâxeXXa) miasto na Sycylii, na południe od Segesty L.

macer, era, crum, szczupły, chudy : taurus V; jako ». pr. przydomek rodów gensAemilia i Licinia: C. Li-cinius M. historyk, trybun ludowy r. 73 Ci; Aemilius M. poeta, przyjaciel Owidego i Wergiliusza.

mäceries, ëi albo mâceria, ae, f. (por. macellum) płot, ogrodzenie CiL; wał, szaniec C.

mäcero 1. miękezyć, moczyć coś, aby skruszało : fame macerare L mo-rzJ'd głodem, macerari lentis ignibus H być trawionym powolnym ogniem.

Machaon, onis, m. (Mayâwvi lekarz znany z Homera, syn Eskulapa 7; adi. Machäonius 3.

machina, ae, /. ({«iyavij) a) machina, maszyna wszelkiego rodzaju, jak winda, dźwignia, walec i t. d., osobl. machiny oblężnicze: torquet machina tignum H winda, trahunt mdchinae carinas H walce, vineis, turribus et machinis omnium generum urbem ex-pugnare S; preen. hanc legem tam-quam machinam comparari Ci taran; b) preen, fortel, podstęp, chytrość: homines sperant iisdem machinis me la-befactari posse Ci.

mächinämentum, i, ». (mächinäri) maszyn ery a L.

mächinätio, önis, f. (mäehinäri) mechanizm, siła w ruch wprawiająca: m. navalis L, quibusdam bestiis machinatio data est Ci mechaniczna wprawa; preen, maszyna: machina-tiones tanta celeritate promovere C.

mächinätor, 6ris, m. (machinari)

a) budowniczy machin, inżynier: Archimedes machinator bellicorum tor-mentorum L, magistris et machinato-ribus Severo et Celere T według planu i wskazówek S. i C. ; b) preen. sprawca, intrygant: scelerum machinator Ci.

mächinor, äri, atus sum (machina) wymyślić, uknuć: in nos pestem machinaris Ci knujesz nam zgubę, alicui песет machinari L; PPP. iur dicium illud a P. Autronio machina-tum S.

macies, ëi, f. (macère, por. ma-cresco' chudość: equi macie corrupti C wynędzniałe, corpus macie extabuit

Ci wycieńczone; preen, ossa ас ma-cies orationis T.

Macra, ae, m. graniczna rzeka E-truryi od strony Liguryi, dziś Ma-gra L.

Macra come (рдхра хшр]) miejscowość w Lokris L.

macrêsco albo macësco 3. (incoh. macer) chudnąć.

Macri campi, równina w Gallii przedpadańskiej L.

Macro, onis, m. dowódca preto-ryanów, ulubieniec Tyberyusza T.

macrochir, Iris, m. (цахро/ыр) dlu-goręki, przydomek króla perskiego Artakserksesa T.

macto 1. (mactus) a) powiększyć, uświetnić: mactant honoribus Ci darzą; b) uczcić ofiarą, obdarzyć: deos manls puerorum extis m. Ci; c) zabijać na ofiarę, ofiarować: mactant lectas bidentes V, hostium Jegiones diis manibusL; d) preen, zabijać, mordować: Penthea m. O, mortó mactare alqm Ci, summo supplicio Ci.

mactus 3. (łem. mag-[nus]) powiększony, uczczony. Składając bogu o-fiarę mówiono : lane pater! macte vino es to! bądź uczczony; stąd formułka zwrócona do osób na wyrażenie życzenia powodzenia, zachęty: Macte nova virtute, puer! V dzielnie się spisałeś! Szczęść ci, boże!

macula, ae, f. a) plama, skaza: bos maculis insignis et albo V biało znaczony, maculas auferre de vestibus O usunąć; obraeowo: in terrae quasi maculis habitare Ci miejscowość, maculae orationis H miejsce; b) znak, znamię: est corporis macula naevus Ci; c) preen, skaza, zmaza, zakała: delenda est vobis ilia macula bello su-periore concepta Ci; d) oczko, ogniwko w sieci : reticulum minutis maculis Ci.

maculo 1. (macula) skazić, splamić, zwalać: sanguine ferrum O, ter-ram tabe V posoką, belli gloriam turpi morte N.

maculösus 3. (macula) a) upstrzony, pstry: lynx m. V, tigris O cent-kowany; b) splamiony, skalany: ve-stis Ci, maculosae sanguine arenae O; preen, vir omni dedecore maculösus T, maculosum nefas H potworny występek.

made-facio 3. fëci, factum, pass. madefio (madère i facio) zmoczyć, zwilżyć: gladii sanguine madefacti Ci zbroczone, madefactus sanguine O krwią ociekający.

madeo 2. ui (por. (auSâv, być wilgotnym) a) być mokrym: vere ma-dent udo terrae V, semina madent e-xiguo igni V dają się ugotować, stają się miękkie; b) preen, być pełnym, przejąć się czem: Socraticis madet ser-monibus H, PPr. madens, tis, wil-gotn}-, mokry: lina madentia O, terrae caede madentes O.

madesco, madui [incoh. do madère) stawać się mokrym, zmoknąć: tel-lus madescit ab austro O.

madidus 3. (madère) mokry, wilgotny: madidi lacrimis ocelli O, fossa madida O rów napełniony wodą ; preen. glebae auro madidae O bogata w złoto.

mador, oris, m. (madère) wilgoć L.

Maduatëni, örum, m. lud tracki na Bałkanie L.

Madytos, i, f. (MâSuTog) miasteczko na trackim Chersonezie L.

Maeander, dri, m. (MatavSpo;) a) rzeka w Jonii, wpada do morza koło Miletu, i bóstwo tej rzeki O ; b) z powodu krętego biegu; preen, wykręty, wybiegi (w momie): quos tu maean-dros flexionesque quaesisti ? Ci : c) ornament prostolinijny, sztucznie wykręcany, na rąbkach sukni i w architekturze: chlamys aurata, circum quam duplici maeandro purpura cucurrit V; adi. Maeandrius 3. : iuvenis O = Cau-nus.

Maecenas, atis, m. nazwisko: C. kańcy: Maeötidae, arum, m. T; adi. Cilnius Maecenas pochodził ze stare- Maeötius 3. meocki: unda V morze go królewskiego rodu etruskiego, przy- azowskie, tellus V Krym. jaciel cesarza Augusta, protektor poetów Waryusa, Wergilego i Horacego.

Maecius 3. nazwisko rodowe rzymskie, Sp. M. Tarpa krytyk H.

Maedi, órum, m. lud tracki na lewym brzegu Strymonu; adi. Maedi-cus 3.; stąd subst. Maedica, ae, f. głosem żalić się;b) tr. żałować, opła-{dom. terra) L.

Maera, ae, /. kobieta zamieniona w sukę O.

maereo 2. maerui (por. maestus) a)

intr. być smutnym, smucić się: fletus maerens Ci łzy żalu, talia maerens O tak się żaląc, sono tenui m. O cichym

kiwać: mortem alicuius m. Ci.

Maelius 3. nazwa rodu gens Mae-lia: Sp. M. rycerz rzymski, z powodu dążności monarchicznych zabity przez Serwiliusza Ahalę L; adi. Maeliänus 3. strapienie : tacita m. L niemy, in mae-

stitia esse Ci być pogrążonym, oddawać się smutkowi.

maena, ae, f. mała ryba morska: sardela CiO.

maeror, oris, m. (maerere) smutek, żałoba: maeror et luctus S.

maestitia, ae, f. (maestus) smutek,

Maenalus, i, m. i~ó MawaXov) także Maenala, orum, n. miasto i góry tny, posępny, ponury, żałobny: w Aikadyi; adi. 1) Maenalius 3.: deus 6= Pan, arctos O Kallisto, ver-

maestus 3. i por. maerere) a) smu-

sus V arkadyjskie pieśni pasterskie; 2) Maenalis, idis: ora O Arkadya, ursa O Kallisto.

mae-

stus vultus V = maestum os O, mae-sti clamores O, m. loci T, maestis lo-ca questibus implet V; b) zasmucający, smutek przynoszący: m. avis O, maestum fuge tectum O przeklęty, a-rae caerulis maestae vittis V zakrjte na znak żałoby, ignis V, ebur V posążek boga.

Maevius 3. nazwa rodowa, lichy poeta za czasów VH.

maga, ae, f. czarownica, zob. ma-

maenas, adis, f. ixatvotç) ml. szalejąca, Menada, Bakchantka O.

Maenius 3. nazwa rodu gens Mae-nia: С. M. konsul r. 338 walczył wraz z Camillusem przeciw Antium; na cześć jego na forum wystawiono kolumnę : columna Maenia zob. columna.

Zbudował dokoła forum balkony, od niego nazwane maeniäna, örum, n.

Maeön, onis, m. sg. imię V; pl.

Maeones; um, m. (Matovssi u poetom—

Lydii, Lidj'jczycy = Etruskowie; adi. tobriga.

Maeonius 3. lidyjski : nautae O, ri-

pae О Kaystru, senex, vates О Homer, artes V czary, sacra V, lingua magi-carrnen O pieśni Homera; subst. ca O czarujący.

Maeonia, ae, /. (ЛЬима) Lidya O, E-

trurya V; Maeonidës, ae, in. (Matovi- ska, dzieża na ciasto.

^;)=Homer O ponieważ w Lidyi miał się urodzić, Etruryjczyk V; Maeonis, por. maior = magior) a) \sluzy do o-idis, f. (Matovt;) Lidyjka — Arachna, pisania comparât.) więcej, bardziej :

m. necessarius Ci, magis accusatorie quam libéré dicere Ci; b) ypreed csa-somn.) więcej, raczej: magis exsultare quam timere Ci, nihil vidi magis Ci

Omfala O.

Maeôtae, ärum, m. i.Maiw-at) lud scytyjski nad morzem azowskiem = Maeotis, idis, f.    À{p.vr₍i miesz-

g us.

magalia, ium, n. chata, szałas S; może identyczne z mapalia, zob. tamże.

mage, zob magis.

Magetobrïga, ae, f. zob. Admage-

magicus 3. ([лаус/.о;) czarodziejski:

magis, idis i magida, ae, f. mi-

magis albo mage, adv. (tern. mag-

tego wcale nie widzę; ci prędzej, raczej : non invideo, miror magis V, ma-gis velle Ci = mage л-elle = malle== woleć; di (w połączeniu г аЫ. тешите* eö. tantô magis, hoc magis C tern bardziej, quö (tantöi magis... eö itan-töi magis V im więcej, tem = tarn magis, quam magis, impendiö magis Ci znacznie więcej, multö magis=ra-cz(*j, nihilo magis = ani trochę więcej, solitô im gis L więcej niż zwyczajnie, magis etiam = multö magis etiam Ci jeszcze więcej, non magis quam : amicus non magis tyranno quam tyrannidi N rtrwnie, tak samo, nietylko, lecz, non magis amore quam more ductus N nie tyle z miłości... ile raczej idąc za zwyczajem, magis magis V, zwyczajnie magis magisque, rzadziej magis et magis Ci, magis ac magis H, magis atque magis VH coraz bardziej ; w tem samem znaczeniu : magis in dies, quotidie magis S.

magister, tri, m. item, mag-mus) z magis) a) największy, najwyższy, najstarszy: m. populi Ci dyktator, m. equitum NL dowódca jazdy, m. sa-crorum L najwyższy kapłan, m. mili-tiae S doлvódzca, m. morum Ci cenzor, bo czuwa nad obyczajami, m. pe-coris Ci naczelny pasterz, m. ovium V pasterz, m. elephanti L dozorca słonia, m. navis G kapitan = patron H — sternik V, m. cenandi Ci przewodniczący, m. sociatatis Ci prezes spółki dzierżawców pastwisk ; b) nauczyciel: m. eloquentiae, artium Ci;

c) przen. usus est optimus m. Ci; d) przewodnik, doradca: habeo aucto-res et magistros maiores nostros Ci.

magisterium, ii, n. urząd magistra, nadzór, dozór, kierownictwo: me magisteria delectant a maioribus in-stituta Ci przewodnictwo przy biesiadach, morum severissimum m. Ci nadzór cenzora nad czystością obyczajów.

magistra, ae, /. (magister) a> kierowniczka: omni nunc arte magisträ usus У do pomocy wziąwszy sztukę leczniczą, non haec arte magistra pro-veniunt V; b) nauczycielka : vita rus-tica parsimoniae magistra est Ci, phi-losophia m. vitae Ci.

magisträtus, üs, m. (magisteri a) urząd: magistratum capere, inire Ci objąć, gerere Ci piastować, conlegae magistratum abrogavit Ci złożył z u-rzędu, magistratus et imperia S urzędy cywilne i wojskowe; bi przen. u-rzędnik: his magistratibus N za ich urzędowania; ci pl. zwierzchność, wła-dza, naczelnicy państwa: ad magistratum senatumque Lacedemoniorum adiit N.

magmentum, i, n. {por. mactus) dodatek do ofiary; od tego;

magmentärius 3. dodany do otia-ry, w dodatku poświęcony: m. Tellu-ris (sacellum) aperire Ci.

magn-animus 3. gen. pl. magna-nimum V (magnus ani musi ^wielko-duszny: Achilles, Phaëthon O.

magnanimitäs, tätis, /. (magnani-musi wielkoduszność, wspaniałomyślność Ci.

Magnes, ëtis, m. (Mayvr,;) Magne-zyjczyk, mieszkaniec Magnezji, półwyspu tessalskiego. Adi. magnes, ëtis i magnësius 3. lapis magnes Ci magnes; Magnesia, ae,/. (Ма-р^о-л» l) kraina i półwysep wTessalii;2i miasto w Karyi nad Meandrem N; 3i miasto w Lidyi L.

Magnëssa, ae, /. kobieta z Magnezji, Magneska H,

Magnëtis, idis, f. okręt Argo zbudowany w Magnezji.

Magnëtarchës, ae, m. (Мартраруг;;) najwj ższy urzędnik w tessalskiej Ma-gnezyi L.

Magni campi, miejscowość koło Utyki L.

magnifîcentia, ae, /. (magnificus) ai wzniosłość umysłu, wzniosfy charakter, sposób myślenia, wielkoduszność: m. est rerum magnarum et ex-celsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione agitatio atque administrate Ci; b) górnolotność, przesada, patos: m. verborum Ci; c) wspaniałość, okazałość, przepych: vil-larum, funerum, sepulcrorum Ci, m. liberalitatis Ci wspaniała hojność.

magnifiais 3. adv. ë, comparât. magnificentior, superl. magnificen-tissimus, a) wzniosły, wspaniały, wielki : magnificentissimum factum N, res gestae m. S, factis vir magnificus L; b) wielkoduszny, wzniosły, wspaniałomyślny: animus Ci; c) wspaniały, świetny, okazały, wystawny: villa

m. Ci, funera m. et sumptuosa C; d) chełpliwy, butny, zarozumiały, dumny • Iugurtha m. ex Auli socordia S, édicta m. T, magnifiée incedere L, magni-ficentius est dicere Ci z dumą mogę powiedzieć.

magniloquentia, ae, f. (magnilo-quusl a) wzniosła, wspaniała mowa: Homer i m. Ci, hexametrorum m. Ci;

b) przesada, chełpliwość: legatorum

m. L.

magni-loquus 3. (qui magna loquitur) patetyczny, przesadny, chełpliwy: os m. O.

magnitudo, inis, f. (magnus) a) (o przestrzeni i rozmiarach) wielkość, o-grom, wielkie rozmiary : m. mundi Ci, fluctuum C, fluminis m. CCi wysoki stan wody, corporum m. CL ; b) przen. (o liczbie) wielka ilość, mnogość: m. copiarum N moc; c) wielkość, wielkie znaczenie: m. rerum gestarum N, belli Ci, imperatoria m. T powaga; d) wielkość, wysoki stopień: m. acerbi-tatis et odii Ci wielka..., m. supplied CCi surowa..., animi m. = wielkoduszność, m. consilii Ci głęboki rozum, in-genii m. Ci wielki talent.

magnopere i magnô opere, com-par. maiöre opere, superl. maximo-pere L, maximö opere Ci, a) właśc. z wielkim trudem, bardzo, nader; dylko przed czasów.): m. expetere, de-siderare Ci ; b) (po negacyi) zbyt, nadzwyczaj : non m. laboro Ci, nulla m. clade recepta L nie zbyt dotkliwa, nemo m. emmebat L.

magnus 3. (por. ueyaę) compar. maior (e mag-ior), ius, superl. maxi-mus, starsza forma, maxumus 3. (z mag-sumus) a) (o rozmiarachi wielki, wysoki, długi: m. agri, aedificium, barba, capilli Ci, magno corpore esse N wysokiego wzrostu, maior videri V okazalszej postaci, aquae magnae fue-runt L rzeki wezbrały = Nilus magnus fluens V wezbranem korytem...; b) (o wieku w połączeniu z natu, na-tus lub bez w compar. i superl.) : starszy, najstarszy: ex duobus filiis maior C, maior Neronum H, maior filia, minor L starsza-młodsza, annos na* tus maior quadraginta Ci, maior se-xaginta annis N, cum esset magno natu N sędziwy, filius maximo natu N najstarszy, magno natu principes L bardzo starzy; subst. mäiores, urn, przodkowie; c) liczny: m. gentes N, manus, classis, copiae N, maior pars C przeważająca liczba, magna, maxima parte = magnam, maximam partem CiC po największej części; dl (o cenie) wysoki, drogi: pretium maius Ci wyższa, magni aestimare, ducere, putare = wysoko cenić, magno eme-re, vendere = drogo kupować, sprzedawać; e) (o czasie) długi: m. annus V = m. orbis V; f) przen. wielki (pod względem natężenia) silny: m. im-ber CiC ulewny, m. incendium Ci, magna voce Ci donośnym, m. clamor Ci głośny; (o afektach) m. ira, amor, furor V, m. dolor C dolegliwy, m. offenste N ciężka, periculum m. Ci groźne, magna verba conquirere L dobierać silnych wyrazów, in maius extollere T przesadzać, fama in maius ve-ro ferri solet L nadmiernie i niezgodnie z prawdą, in maius credi T u-chodzić za gorszego, vim temperatam di provehunt in maius H wyszczególniają; g) znaczny, ważny: magnus casus C osobliwy, maiora concupiscere N wyżej sięgać = maiores res appe-tere N, maximae ros Ci sprawy najważniejsze, in maximo rei p. tempore Ci w krytycznej chwili, quod mai us est Ci co ważniejsze; h) (o osobach) znakomity, znaczny, wybitny, dostojny: homo magnae cognationis C posiadający dostojnych krewnych, magni pueri magnis e centurionibus orti if, maior invidiä II wyższy nad zawiść, tak że ona go dotknąć nie może;

1)    io charakterze w dobrem i ziem znaczeniu) wielki, wzniosły, szlachetny; chełpliwy, zuchwały, butny: eas res te magno et forti animo agere vide-bam Ci, magnae linguae vindex H chełpliwości, dixerat ille aliquid magnum F zuchwałego, magna loqui 0, magna verba F.

Mägo, önis, m. 1) wódz kartagiń-ski z przydomkiem Wiel к i (550—500) ;

2)    brat Hannibala.

magus, i, m. a) kapłan perski, mag, mędrzec Ci; b) przen. czarnoksiężnik, czarownik: artes magorum 0; adi. magus 3. (= magicus) czarodziejski, magiczny: magasque (enalłage) artes movit 0, m. manus O.

Maharbal, balis, m. generał Hannibala L.

Mäia, ae, f. acc. Mäian 0 (gaux) matka Merkurego, córka Atlasa. Z tem bóstwem identyfikowano starolatyń-ską Mäia lub Mäiesta, której imię i kult pozostaje w związku z miesiącem majem ; 1. maja składano jej w ofierze świnkę, stąd: mäiälis, is, m. (dom. sus) świnka; przen. świnią (słowo obelżywe' : consulem in hoc maiali invenire non possum Ci.

màiestas, tatis, f. (od maius) a) wielkość, majestat, dostojność, powaga, godność: quanta illi erat in ora-tione m. Ci, m. patria L ojcowska, senatus m. L, m. imperii N hegemonia, lex Varia de maiestate Ci o obrazie majestatu ; b) (o dostojnych osobach podobnie jak dziś) majestat: neque parvurn carmen m. tua recipit if o cesarzu Auguście.

Mäius 3. (dom. mensis) miesiąc maj : Calendis Maiis = 1. maja, Idi-bus Maiis = 15. maja; subst. Maius? Maia, bóg i bogini, byli opiekunami wzrastania, święto ich obchodzono w maju

mala, ae, f. a) szczęka, paszcza: maiis absumere mensas F, leonis hor-ribilis mala H; b) policzek : prima tec-tae lanugine malae O pierwszy zarost, m. decentes H świeża twarzyczka.

malacia, ae, /. (uaXaxfa) cisza morska C.

Malëa, ae, f. (MàÀeux) kończyna po-łudn. wsch. Peloponezu

male-dico 3. dixi, dictum, złorzeczyć, łajać, lżyć: Epicurus Phaedoni turpissime maledixit Ci.

maledictio, Snis, f. (maledicere) złorzeczenie, łajanie, lżenie, obelga Ci.

maledicus 3. (malę i tem. die-), adv. ë, compar. i superl. od maledicens: maledicentior, ius, maledicentissi-mus 3. pochopny do rzucania obelg, do lżenia: m. conviciator Ci, maledice ac maligne loqui L obelżywie i złośliwie.

maleficium, ii, n. (maius i facio) a) zły czyn, zbrodnia: liberlus in ma-leficio deprehensus Ci ; b) zły, nieprzyjazny zamiar, czyn, postępowanie: se non maleficii causa e provincia e-gressum C, sine ullo maleficio C nie wyrządzając szkody.

maleficus 3. unalus i facio), superl. maleficentissimus a) źle czyniący, złoczyńca, zbrodniarz: homo maleficus Ci; b> nieżyczliwy, nieprzyjazny : ma-lefica natura N; subst. aliaque male-fica T czary.

male-nöminätus 3. ml. mający złe imię, źle wróżący, złe zapowiadający :

m. verba II.

male-suädus 3. złe rzeczy dora- cania: malleolos stuppae illitos pice dzający, do złego uwodzący: fames V. parari iubet L.

malleus, i, m. młot, topór: tem-pora (skronie) discussit m. ictu O.

Mäleventum, i, n. i Mälventum,

dziś Benevent,

Mallius 3. w gwarze ludowej=Man-(malevolus) nieżyczliwość, niechęć, nie- lius, nazwa rodu (gens) Mallia. nawiść: malivolentia et invidiaS, ma-

malevolentia (malivolentia), ae, /.

levolentia est voluptas ex malo alterius sine emolumento suo Ci złośliwość.

Malloea, ae, /. (MaXXoîa) miasto w Tessalii.

Mallus, i, f. (MaXXôç) miasto w Cy-malevolus i malivolus 3. (malum licyi; Mallotes, ae, m. mieszkaniec veile), eompar. i superl. od malevo- miasta M.

lens, tis, nieżyczliwy, niechętny: m. malo, malle, malui (magis volo) sermo Ci, m. alicui albo in aliquem Ci.    wolę: illi omnia malo quam mihi Ci

Mâliacus, sinus (xôXrcoç MaXtaxd;) za- życzliwszy jestem dla niego... (асе. с. toka w połud. Tessalii; Mälienses,    inf. następuje) maluit homines pec-

ium, m. (MaXtetg) mieszkańcy połudn.    care quam deos Ci, (sd. zamiar, nast.)

Tessalii, nad zatoką malijską.    hos mailem secum milites eduxisset

mäli-fer, fera, ferum (quod mala Ci, (pleonazm) magis (potius) malle Ci.

fert) rodzący jabłka: Abella V.

malobathrum, i, n. (то (x*Xoßa^pov) malignitäs, tätis, f. (malignus) a) olejek wonny, wyciśnięty z listków złośliwość, zjadliwość: malignitati fal- indyjskiej rośliny »tamala« nard, ole-sa species libertatis inest T; b) skąp- jek nardowry.

stwo, sobkostwo: in auro malignitas mälum, i, n. (pjXov, por. melon)

est L.

a) jabłko: malo me Galatea petit V malignus (male-gignere), adv. ë jabłko było Wenerze poświęcone i by-a) złego rodzaju, złej natury: caupo-    ło symbolem miłości; rzucić na kogoś

nés m. H, colles V nieurodzajne, adi-    jabłkiem oznaczało wyznanie miłości,

tus maligni V zdradliwe, lux m. V    ab ovo    usque ad mala H od początku

słabe; b) złośliwy, zawistny: volgus    do końca obiadu, biesiady, gdyż jajami

H, m. dens Ci zawiść, malignis ocu- zaczynano obiad a owocami kończo-Hs spectare V; c\ skąpy: ager ma-    no; b)    każdy owoc podobny, osobl.

ligne plebi divisus L, laudare maligne    melon :    mala aurea V pigwa, m. gra-

H nieszczerze.

natum albo Punicum = granat, felix

malitia, ae, /. (malus) a) złośli- m. V cytryna, wość, złość, zdrada: est enim malitia malus 3. adv. ë, eompar. peior, ius, versuta et fallax nocendi ratio Ci; b)    superl. pessimus 3. a) zły (moralnie):

wykręt, podstęp, łotrostwo : ad omnem    m. mores S, m. conscientia Ci, faci-

malitiam et fraudem versare mentem    nus Ci, fraus N, mali cives N oby-

suam coepit Ci.    watele należący do przeciwnego stron-

malitiôsus 3., adv. ë (malitia) zło-    nictwa zwą się mali, wrogami pań-

śliwy, chytry, podstępny: agerc do-    stwa, neque malos defendere neque

1 o s e et m a 1 i t i о s e Ci, Silva malitiosa    impugnare volebat N szlachtę ; b) zły,

L w kraju sabińskim miejscowość na-    ułomny (pod każdym innym wzglę-

zwana tak zdaje się dlatego, ponieważ    dem) : crus m. II brzydka, philosophi

służyła za kryjówkę dla złoczyńców.    minime mali Ci nieudolni, m. poeta

malleolus, i, m. (demin. od mai-    Ci — versus m. Ci lichy, m. auctor Ci

leus) młoteczek; przen. pocisk do rzu-    niewiarygodny, m. pudoriT=m. am-

bitio HS fałszywa; c) zîy, szkodliwy, zgubny: m. venenuin Ci, quin tu abis in malam pestem malumque crucia-tum! Ci idź do kata!, mala gramina F jadowite zioła: m. carmen If zjadliwy, m. copia H szkodliwy zbytek ; d) niepomyślny, smutny, nieszczęśliwy: m. pugna Ci, m. res S, smutne położenie, versa in peiorem partem sunt omnia Ci obróciło się na złe, in peius ruere F pogorszyć się, m. exitus S, auspicium malum Ci nieszczęście rokująca, mala avis H nieszczęśliwa wróżba = galllna malum (= male) respon-sat dura palato H; adv. male, сот-par. pëius, superl. pessime a) źle {fizycznie i moralnie), licho, nędznie: m. vivere CH, m. vestitus Ci, m. audio Ci źle o mnie mówią, m. accipit verbis Habonium Ci zadaje mu cięgi, equitatu adversaries m. habere C niepokoić, m. est mihi Ci źle mi się wiedzie, m. sit alicui Ci niech go licho porwie!, patriae m. consulere N nie dbać; b) \o skutkach) nieszczęśliwy, niepomyślny: m. rem gerit Darius N źle się powodzi na w'ojnie Daryuszo-wi = m. pugnare SL — rem peius administrare N, m. cadere C wypaść nie po myśli, ter m. sublato ense 0 napróżno, male parta male dilabun-tur Ci zły nabytek — mały pożytek, m. emeje, redimere = drogo, m. ven-dere = tanio; c) przen. {o złej mierze i wadze) za, zbyt, za dużo, za mało, nie zupełnie, nie dość : calceus m. la-xus H za wolny, Sulcius et Caprius rauci m. H zupełnie zachrypnięci, m. superbus H za dumny, m. parvus H zbyt mały, cane peius H gorzej niż..., Troiani m. feriati H nie w porę, civitas m. pacata Ci za mało = scuta m. te-gebant Gallos L = m. densatus agger L, legio m. plena L nie kompletny, digitus m. pertinax H niezbyt opierający się, m. prudens Ci nierozważny, m. fidus T niewiarygodny, m. parens H nieposłuszny; subst. malum, i a) zło, wada, błąd, ułomność: bona aut mala S zalety albo wrady, tua pervi-deas mala H ułomności, interdum arte plus valet malum O choroba ; b) złe, nieszczęście, niepowodzenie: mors non est in malis Ci, diuturnitas externi mali N wojny, mało exercitum coer-cere S karami = malum minitari mi-litibus L, mało est alicui alqd N na złe wychodzi, przynosi szkodę, fama veterum malorum F zbrodni; c) (o-krzyk niechęci) do licha!: qua, malum, stultitia fuit! Ci.

malus, i, f. m. a) f. drzewo owocowa, jabłoń: m. Assyria F drzewo cytrynowe; b) przen. m. maszt: m. saucius H złamany; c) maszt, słup, belek LC.

malva, ae, /. malwa: malvae salubres H.

Mamers, tis, m. 1) mityczny syn Marsa i Sylwii ; 2) tyran Katanii, zwyciężony przez Tymoleonta N. Stąd Marnerais, imię rodu (gens) Aemilia, np.

M. Aem. Scaurus Mam., poeta za Tybe-ryusza T. Od tego tez adi. Mâmertï-nus 3. marsowy, Marsa ; subst. Mamer-tlni, Srum, w. synowie Marsa; tak się nazwali żołdacy, którzy r. 282 zajęli Messanę, a która od nich nazywa się civitas Mamertina Ci.

Mämilius 3. nazwa rodu latyń-skiego z Tusculum : С. M. Limetanus, trybun ludowy r. 110.

mamma, ae, f. ([**р\щ) a) brodawka piersiowa, pierś kobiety ; b) piersi, wymiona u zwierząt: lupam infantibus praebuisse mammas L.

Mämurius Veturius, w^ pieśni Sa-liów wymieniany jako ten, który sporządził tarcze a n c i 1 i a, zob. tamże.

Mamurra, ae, w. rycerz rzymski z Formiae (urbs Mamurrarum H), praefectus fabrum w wojsku Cezara.

man-ceps, cipis, m. (manu capere) wl. kupiec a) przedsiębiorca wykonujący za umówioną zapłatę budowde i roboty publiczne: itinera fraude man-

mancipium, ii, n. (zob. mancipäre i libra) a) nabycie na własność, kupno: lex mancipii Ci kontrakt kupna, aliquid mancipio accipere Ci kupić; b) przen. prawo własności : ius mancipii Ci, sui mancipii esse = rozporządzać sobą, być własnym panem, res mancipii (gen.) własność, którą dowolnie rozporządzić mogę, przeciwnie: res nec mancipl; c) niewolnik kupiony : mancipiis locuples eget aere Cap-padocum rex H; przen. se fore m. tuum 0.

labryi.

cipum interrupta T; b) dzierżawca dochodów państwowych : mancipes sunt publicanorum principes, qui decumas (dziesięciny), portum (cła), pascua (o-pïata za pastwiskai redimunt; c) ten, który własność państwa drogą kupna nabywa, kupiec : manceps praedae Ci, hominis nobilissimi i Roscii ) m. fit Chrysogonus Ci Rosciusza włości kupił (Jhr.

Mancînus 3. ^mancus) nazwa jednej rodziny w gens Hostilia.

mancipatio, önis, f. (mancipare) wl. branie ręką ; kupno, sprzedaż feob. libra).

mancipo, starsza forma mancupo

1. (por. manceps i mancipium) a) dać na własność, sprzedać: quaedam manci-pat usus H daje prawo własności, servos actori, T; b) przen. saglnae mancipatus T oddany żarłoctwu.

mancus 3. a) ułomny, kaleka: m. Scaevola Ci; b) niezupełny: manca praetura consule Milone Ci.

mandätum, i, w. (mandäre) polecenie, rozkaz Ci.

mandatu (abl. od nieuż. rzeczownika mandätus, us, m.) na rozkaz, z rozkazu: mandatu Sullae Ci.

Mandela, ae, /. miejscowość w ziemi sabińskiej nad Digencya, dziś Bar-dela H.

tnando 1. (manum dare = dać do r^ki) a) udzielić, powierzyć: alcui ho-nores, magistratus, imperia m. Ci, forum mandabo siccis H wyznaczę..., hordea sulcis F, arenae semina 0, corpus humo F, se (vitam) fugae raan-dare CCi uciekać, aliquem vinculis Ci wtrącić do więzienia, ea penitus ani-mis vestris mentibusque mandate Ci głęboko wyryjcie w pamięci, immor-talitati mandandum Ci przekazać.... litteris m. Ci napisać, mandate hoc memoriae Ci zapamiętajcie sobie, ver-sibus praeconium laborum suorum m. Ci uwiecznić; b) nakazać, polecić: huic mandat, Remos adeat C, Trebonio mandat, ne... pateretur C.

mando 3. mandi, mansum a) żuć: dentibus manditur atque molitur ci-bus Ci, mandit humum F gryzie; b) jeść, żreć: leo mandit pecus F.

Mandubii, ôrum, m. lud gallicki, ze stolicą Alezya.

Manduria, ae, f. miasto w Ka-

manę nieodm. (abl. od manis = bonus) dobry czas, poranek, rano : dum mane novum F, multo mane Ci bardzo rano.

maneo 2. mansi, mansum (usW) a) intr. zostać, pozostać: manet sub love frigido Venator H nocuje; pass. quare sine periculo maneatur C; b) pozostać, wytrwać w jakim stanie, położeniu, trwać, przetrwać, zachować się: manet imperterritus ille F, munitiones integrae manebant C. hu-ius ad nostram memoriam monumen-ta manserunt N, domesticum bellum manet Ci, urbs mansura F, tu modo promissis (abl.) maneas F dotrzymaj, dictis, Albane, maneres V; c) ir. oczekiwać, czekać, grozić: sin... me aliud fatum manet Ci, mors sua quemque manet 0, ipse hostium adventum man-sit L, cuius fatum tibi manet Ci.

manis, e, starsza forma manus 3. (por. immanis) a) dobry, łaskawy: dii manes Ci; pi. subst. manes, ium, m. (ieufemistycznie) dusze zmarłych, cienie: m. parentum, m. patrii, m. con-iugis, in. Anchisae V, Verginiae m. L; b) preen, świat podziemny, podziemie: Styx atra manet manesque profundi V; ci kara, pokuta w podziemiu: quis-que suos patimur m. V; d) trup: se-pulcra diruta, omnium nudatos m. L.

manica, ae, f. (od manus) zw. pl. a) rękaw, tunicae manicas habent V; stąd: manicäta tunica Ci z długimi rękawami; b) kajdany: in manicis et compedibus te tenebo H.

manifesto 1. uczynić jawnem, wi-docznem O.

manifestas, starsea forma raanu-festus 3. (manu fendere = ręką ująć) a) przychwycony na czem, przekonany o co: m. nocens 0 zbrodniarz,

m. sceleris S, m. ambitionis T; preen. ne manifestus olïensionis esset T aby nie dać poznać po sobie, manifesta vitae T jeszcze żywa, (e infin.) m. dissentire T daje poznać, że się nie zgadza; b) oczywisty, jawny, wyraźny: furtum, periurium, maleficium, scelus m. Ci, (abl.) manifesto = namacalnie.

Mânïlius 3. nazwa rodu (gens) Manilia: C. Manilius, trybun ludowy r. 66; jego wniosek, aby w wojnie z Mitrydatesem oddano dowództwo Pompejuszowi, poparł Cicero w mowie pro lege Manilia.

manipläris, późniejsza forma ma-nipuläris, e a) do manipulu należący, prosty żołnierz, szeregowiec; b) towarzysz broni, kamrat: très suos ma-nipulares nactus C.

manipulation (manipulus) a) garściami, wiązkami; b) manipułami, plutonami: m. structa acies L.

maniplus albo manipulus, i, m. (manus i temat ple-, plenus) a) pełna garść, wiązka: filicumque maniplis sternere humum V; b) preen, garść ludzi, oddział, pluton żołnierzy, ma-nipuł, tj. trzecia część kohorty.

Mänius, ii; m. (w skróć. M’) imię rzymskie (praenomen).

Manlius 3. nazwa rodu (gens) Manlia: Il M. M. Capitolinus, konsul r. 391 czujnością swą ocalił Kapitol od Gallów ; 2) T. M. Torquatus, konsul r. H40 w wojnie z Latynami kazał stracić własnego syna za nieposłuszeństwo; adi. Manlianus 3.: imperia

M. L srogi rozkaz.

mannus, i, m. (zob. nanus) koń małej rasy u Gallów, kucyk H.

Mannus, i, m. pierwszy człowiek, praojciec Germanów, por. Tuistco T.

mano 1. a) kroplami ściekać, ciec, sączyć się, płynąć: fons manat 0, imbres manant in agros H, lacrimae manantes L, culter cruore manans L ociekający, lacrimas marmora manant O posąg leje łzy; b) preen, wypływać, pochodzić, mieć w czem początek, źródło: omnis honestas manat a par-tibus quattuor Ci, peccata ex viliis manant Ci; c) rozszerzać się, rozlewać: aër qui per maria manat Ci, disserendi ratio per omnes partes phi-losophiae manat Ci ogarnia, fidei nomen manat latissime Ci ma zakres obszerny, supervacuum pleno de pec-tore manat H uchodzi, znika.

mansio, önis, f. (mangre) pozostawanie, pobyt: excessus e vita et in vita mansio Ci.

mansito 1. (podto. frequ. od ma-nëre i mansare) trwale^ ciągle pozostawać, bawić, mieszkać: sub éodem tecto T.

mansuë-facio 3. fgci, pass, man-suë-fio, fieri, factus sum, oswoić, u-łaskawić; pass. oswoić się: uri man-suefieri non possunt Ci; preen, m. plebem L ugłaskać, exculti et man-suefacti Ci ucywilizowani.

mansuesco 3. suëvi, suëtum (ma-nui suescere) wt. do ręki przyzwyczaić się, osvcoic się; preen, stać się łagodnym, złagodnieć: nescia man-suescere corda F nie dające się prośbami wzruszyć, terra mansuescit a-rando V staje się wydatniejszą.

mansuetudo, inis, /. imansuetus)

ręką śmierć sobie zadać, alicuius rei causa ne manum quidem wertere Ci ani palcem nie ruszyć, manus dare CCiVO poddać się, in manibus est Naevius H w rękach wszystkich, in manibus est Mars V — victoria CiS od wras zależy, in manibus nostris hostes sunt C blizko są = in manibus sunt terrae V, in manus venire S zbliżyć się, ad manum esse L być pod ręką, venire L dostać się w ręce, ad manum habere scribae loco N mieć za sekretarza przy sobie, per manus C rękami, per manus tradere C z ręki do ręki ; preen, per m. tradere religio-nem L z pokolenia na pokolenie, inter m. proferebatur agger C rękami, manibus aequis pugnare L toczyć walkę bez rozstrzygnięcia jej ; b) preen. walka, waleczność, usu manuque Ci doświadczeniem i walecznością, manu aliquem superare N w otwartym boju, ad manum accedere non licebat N nie przyszło do walki, pugna ad manus venerat L walczono z blizka, wręcz, res ad manus veniebat Ci przyszło do walki, Teucris committere manum V — manus conferre, conserere== potykać się, iure manu consertum Ci spór prawny, fata virum moresque manusque V czyny, vi manuque sce-lus ulcisci Ci gwałtem, procacitatem manibus continere N, manu fortis L

•oswojenie się; preen. łagodność: m. imperii Ci łagodne...

mansuëtus 3. adv. ë (mansuescere) obłaskawiony, oswojony: sus m. L Świnia domowa ; preen, łagodny, spokojny, powolny: m. in senatu, in e-dictis ferus Ci, numinis ira mansue-tior fit 0 łagoodnieje, mansuete oboe-dire L ulegle.

mantêle, is, n. i mantelium, ii,

n. (manus-tela) ręcznik, serweta, mantica, ae, /. sakwy, biesagi.

Mantinea, ae, /. (Mavxîvsca) miasto w Arkadyi; bitwa r. 362 N.

Manto, üs, f. 1) wieszczka tebań-ska, córka Tejrezyasza O; 2) nimfa; jej syn Oenus miał założyć Mantuę V.

Mantua, ae, f. miasto w półn. Italii; w pobliżu leżały Andes, miejsce urodzenia Wergilego.

manuälis, e (manua, ae garść) to, co się w garści zmieści : lapides m. C kamienie do rzucania ręką.

manubiae, arum, /. (inanus exuviae) wl. zdobycz wojenna; a) pieniądze uzyskane ze sprzedaży łupów wojennych : ex manubiis Metelli sibi ma-nubias facere Ci zyski ciągnąć ze świątyni Kastora, którą zbudowano za pieniądze uzyskane ze sprzedaży zdobyczy wojennej; b) rabunek, łup: has manubias Rosciis concedere Ci.

manubrium, ii, m. (manus) ręko-    osobiście waleczny; c) preen, władza oj

jeść, trzonek, ucho naczynia Ci.

ca nad członkami rodziny, osobl. męża manumissio, ónis, f. (manu-mit- nad żoną: in manu mulieres habere L, in

tere) wyzwolenie niewolnika.

manü-mitto 3- misi, missum, wyzwolić z pod władzy, uwolnić, obdarzyć wolnością: servi manumissi Ci, lestamento m. T w testamencie.

manu alicuius esse Ci być pod władzą czyją, in manum convenire Ci dostać się pod władzę ; d) praca, dzieło rąk: manus extrema non accessit eius operibus Ci nie przyłożył ręki do manu-pretium, ii, n. (manus i pre- ostatecznego wykończenia = summa fium) zapłata, nagroda, łapówka : pro- m. 0, artificumque manus miratur V vincia ista manupretium fuit perditae arcydzieła, quale manus addunt ebori

Per te civitatis Ci.

decus V ręce artysty, nummos aratro manus, üs, f. a) ręka [jako część    et manu quaerere Ci pracą na roli;

ciała): manu letum parare V własną    e) zastęp, oddział, drużyna: m. prae-

33

Słownik.

na w

donum Ci, tam exigua m. tantas o-pes prostravit N; fi wszystko do ręki podobne : m. etiam data elephantis Ci trąba, manus ferreae CL haki.

mäpälia, ium, n. (por. magalia) szałas, namiot ludów koczowniczych w Afryce VLS.

mappa, ae, /'. ścierka, serweta. Marathon, önis, m. (Mapałtóv dziś M a r a t h <5 n ai wieś na wschodniem wybrzeżu Attyki, sławna bitwą r. 490: campus Marathon N równina Maratońska; adi. Marathönius 3: pu-gna N.

marathrum i marathum, i, n. acc.

pl.: os O koper.

Marcellus, i, nazwa jednej gałęzi rodu: gens Claudia; li M. Claudius Marcellus, zwany »mieczem Italii« zdo-bywca Syrakuz r. 212, zginął w bitwie z Hannibalem r. 207. Na cześć jego obchodzono na Sycylii tz. Marcella, orum, n. ; 2i M. Cl. Marcellus, syn Oktawii, siostry Augusta, adoptowany przez niego, małżonek Julii, umarł w 19 roku życia w Baiae.

marceo 2. marcui, być słabym, o-słabionym, bezsilnym, gnuśnym : vino confecti marcent L, marcens potor H chory pijak; prsen. marcens pax T.

marcësco 3. \incoh. do marcëre) stawać się słabym, mdłym, gnuśnym gnuśnieć : eques marcescit desidia L, marcescit otio civitas L.

marcidus 3. (mareerei a) zwiędły: lilia m. O; b) gnuśny, leniwy, ospały: somno aut vigiliis m. L,

Marcius 3. iMarcus) nazwa rodu: gens Marcia : Cn. M. Coriolanus r. 492 na żądanie ludu wygnany. Adi. 1) Marcius mons koło Lanuvium L, M. sal tu s przesmyk górski w Liguryi, gdzie konsul Q. Marcius Philippus, r. 186 przez Ligurów został pobity; 2) Marciänus 3.: M. foedera: zawarte przez Marciusa.

Marcodürum, i, n. miasto w kraju Ubiów, dziś Düren.

Marcomanni, örum, in. lud germański, gałąź Swebów, za czasów Dru-zusa nad środkowym biegiem Menu; stamtąd poprowadził ich Maroboduus do kraju Bojów celtyckich, których podbili.

Marcus, i, m. imię ipraenomen).

Mardonius, ii, m. zięć Daryusza, dowódca pierwszej wyprawy na Gre-cyę 492, poległ pod Plateami 479.

mare, is, n. a) morze : terra manque N na lądzie i na morzu, mare an-gustum N cieśnina morska, m. nostrum C śródziemne, m. inferum = tyrreńskie; m. superum — adryatyckie, m. externum C ocean atlantycki, maria omnia caelo miscere V burzę wzniecić; prsysł. fundere aquas in mare O lać wodę do studni, maria mon-tesque poiliceri £ złote góry obiecywać; b) prsen. woda morska: Chiym vinum maris expers H wino Ch. = czyste, bez przymieszki wody morskiej.

Marea, ae, f. jezioro i miasto niedaleko Aleksandryi w Egipcie, znane z win ciężkich i ognisty ch. Adi. 1) Mareötis, idis, /. : vitis V; 2) Mareo-ticus 3.: arva O; subst. Mareöticum, i, n. {dom. vinum) wino mareotyckie.

margarlta, ae, /. Ci i margarï-tum, i, n. T (o p.apY«p(Tr₍ęl perła.

margino 1. (margo) opatrzyć krawędzią, brzegiem.

margo, inis, m. a) krawędź, brzeg: in margine versus adhaesit 0 na krawędzi tabliczki do pisania; bi prsen. granica, kresy : haeret imperii m. 0. Marlca, ae, /. nimfa wodna, czczo-gaju świętym (lücus Maricae L) koło Minturnae nad rzeką L i -ris, która wpada do jeziora Mari-ca VH.

marlnus 3. (mare) morski: Venus m. H z morza powstała, marino rore deos coronare H rozmarynem.

maritälis, e (marîtusi małżeński 0.

marïtimus, starsza forma marï-tumus S. a) nad morzem leżący, nadmorski: villa m. N, oppidum C, ora m. Ci; b) morski: summa imperii ша-ritimi N dowództwo nad flotą, m. officium C służba w marynarce, prae-dones m. N korsarze, bellum m. CiS, m. pars C wybrzeże, maritimi aestus CCi, fluctus N.

marïto 1. (marltus) ożenić: mari-tandum esse principem T; przen. vi-tibus maritare populos H winną latorośl do topoli przywiązać.

marltus, i, m. marlta, ae, f. a) mąż-żona; przen. [o zwierzętach) samiec : olentis uxores mariti H kozy ; b) adi. małżeński : foedus maritum 0= inter maritos factum, vagabatur per maritorum domus L małżonków, lex marita H — lex Iulia de maritandis ordinibus: prawa wydane przez Augusta przeciw bezżeństwu i bezdziet-ności.

Marius 3, nazwa rodu plebejskie-go, z którego pochodził C. Marius (156—861, zwycięzca Jugurty. Adi. Mariänus 3. consulatus M. Ci Maryusza.

Marmarica, ae, /. (Mapgapixr)) kraina w Afryce, część Cyreny; od tego:

Marinarides, ae, m. mieszkaniec Marmariki O.

marmor, oris, n. (рихрраро;) a) marmur; b) przen. pl. bloki, słupy, tablice, posągi z marmuru: locas secanda marmora H, marmora notis incisa H tablice, duo marmora campo aspicio 0 posągi, flumen inducit marmora rebus O zamienia w kamień; c) lśniąca i gładka jak marmur powierzchnia morza: lento luctantur marmore ton-sae V, spumant vada marmore verso V.

marmoreus 3. (marmor) a) marmurowy, z marmuru : columnae Ci, te marmoream fecimus V; b) przen. biały, gładki, lśniący jak marmur : cervix m. O, gelu m. O lodowa powłoka, m. aequor V gładka powierzchnia morza, Paros marmorea 0 = nivea \ lśniąco biała, m. palmae Ojak marmur białe.

Maro, önis, m. nazwa rodzinna poety Wergiliusza.

Maroboduus, i, m. Marobod, król Markoinanów, założył państwo w o-brębie dzisiejszych Czech. Pokonany przez Arminiusza uszedł do Rzymian i umarł w Rawennie.

Marônëa, ae i Maronïa, ae. /. 1) miasto w Samnium ; 2) miasto w Tra-cyi. Od tego : Marônïtës, ae, m. mieszkaniec Maronei.

MarpeSSUS i MarpëSUS, (Mâpror^aa) góra na wyspie Paros, bogata w pokłady marmuru; adi. Marpësius 3.: cautes M. V.

Marrücîni, ôrum, m. nadbrzeżni mieszkańcy plemienia Marsów koło T e a t e V0.

Marruvius 3. marsyjski: M. gens FMarsowie; subst. Marruvium, i, n. główne miasto Marsów nad jeziorem Fucyńskiem VL.

Mars, Martis, m. [w jęz. Osków Mamers, zob. tamèe) starolatyński bóg rolnictwa i jako taki czczony przez frafres arvales; jest także bogiem wojny i praojcem narodu rzymskiego; przen. a) walka, bitwa: martern accendere V zagrzewać do walki, martis vis Ci, mars forensis 0 proces; b) sposób, rodzaj walki: marte nostro Ci sam, na własną rękę, bez obcej pomocy = suo marte res suas recuperavit Ci, eques suo alienoque marte pugnat L na koniu i pieszo;

c) szczęście we wojnie: communis belli mars L, aequo, pari, marte pugnare C walka pozostała nierozstrzygnięta, ariceps mars L; d) odwaga, męstwo: si quid patrii martis habes V, sunt mihi marte secundi 0 pod względem męstwa mi ustępują; adi. Martius 3. poświęcony Marsowi, marsowy: mi-33*

matellio, Snis, w. i por. matula’ garnek: m. Corinlhius Ci z bronzu.

mater, tris, f. lar'-rr^, dor. (x«-rr₄p; a! matka: matrem esse (fieri) de aliquo O mieć dzieci od kogoś; (o zwierzętach) prohibent a malribus haedos F, pueros lambere matrem V wilczycę; (O roślinach) plantas abscindere de corpore matrum Vpień matki; o mie-

les 0 rzymski, M. proles 0 Romulus i Remus, M. legio L, M. lupus Г, M. unensis) = marzec, Idus Martiae = 15. marca, (campus) Martius = pole marsowe =gramine Martio H; przen. wojowniczy: Martin Penthesilea V, M. arena O cyrk i zapasy gladyatorów w cyrku, Martius aeris rauci сапог V,

M. Roma O. Od tego adi. Martial is, e (= Martius) marsowy, Marsa: flamen

M. — Kaplan Marsa, łucli M. — igrzyska na cześć Marsa, łupi M. — Marsowi poświęcone, milites M. Ci należący do legio Marti a.

Marticola, ae, m. czciciel Marsa O.

Martigena, ae, m. syn Marsa 0.

Marsi, orum, m. sing. Marsus, waleczny lud szczepu sabelskiego nad jeziorem Fueyńskiem, wrogi Rzymowi. Jeszcze w r. 91 stanęli na czele zbuntowanych Italików, stąd Marsicum bellum Ci. Od tego adi. Marsus 3. : centuriones Marsi duo C. Marsa nenia H zaklęcia; jako n. pr. 1) Domitius Marsus, poeta, przyjaciel V i H\ 2) plemię germańskie między rzekami Ruhr i Lippe, przez Germanika wytępione T.

Marsy äs, ae, m. acc. an, lac. forma Marsya, ae to Maoaüa;) a) poboczna rzeka Meandru we Frygii; b) satyr Marsy as, klórego Apollo w agonie muzycznym zwyciężył i skórę z niego zdarł. Posąg Marsy asa stał w Rzymie na f о г um naprzeciw mównicy (rostra); tam siedzieli weksla-rze H.

Marus, i, m. 1) rzeka węgierska Marosz T; 2) Rutulczyk V.

mas, maris, m. a) mężczyzna, samiec: et mares deos et feminas esse dicitis Ci, bestiae aliae mares aliae fe-minae sunt Ci, teneri mares 0 chłopcy; b) przen. męski, silny, mężny: mas vitellus Я ciołek, ure mares o-leas O gałązki męskiego drzewa oliwnego, mares animi H. mares Curii Я. masculus 3. (mas) a) męskiego ro-

dzaju, męski: infans masculus L, mas-cula Sappho H jako pierwsza poetka godna stanąć obok mężczyzn poetów; b) przen. męski, silny: proles m. Я, m. tura Г0 najlepsze kadzidło.

masculïnus 3. (mast męski : genus m.

Mäsinissä, ae, ni. król numidyj-ski (238—148*.

massa, ae, /. («.££*) ciasto, masa, bryła: massa lactis coacti O ser, m. picis V smoła, versant forcipe mas-sam F miękkie, bo rozżarzone żelazo.

Massagetës, ae, m. ( МааояуеЧг,;) wojownicze plemię koczownicze między jeziorem Arabskiem a Kaspijskiem.

Massicus 3. (dom. mons) góra na granicy Lacyum i Kampanii, słynęła z najlepszego wina: M. humor, mu-nera V wino massyckie, massyk. Od tego: Massica, orum, n. okolica góry Massicus 1'.

Massilia, ae, f. i.M«<7«Xîa) Marsylia, stolica prowincji rz. w Gallii, założona przez osadników z miasta Phocaea w Azyi M.

Massïva, ae, m. wnuk MasynissyS.

Massyli, orum, m. i Mäsüli L lud koczowniczy we wschodniej Nuini-dyi : Massyli équités V jazda numi-djjska.

Mastanabal, balis. m. ojciec Ju-gurty, syn Masynissy S.

mastrüca albo mastrüga, ae, /. wilczura: Sardorum m. Ci: stąd: ma* strücätus 3. odziany wilczurą Ci.

matara, ae albo mataris, is. /• (wyraz celtycki) oszczep, franc, matra s.

ście, ziemi macierzystej) quem mater Aricia misit V, haec terra, quam ma-trem appellamusi; b) prsen. matrona, pani, bogini: mater familias Ci pani domu, castae matres V matrony, ma-tres Baccho adtonitae V bachantki, magna Mater Ci — Mater V Cybela, m. Matuta L, m. Terra L, Vesta Mater OV; c) sprawczyni, źródło, początek: intemperantia omnium perturba-tionum m. Ci, pax Numae m. huic urbi iuris et religionis fuit Ci, utilitas iusti m. H.

mâtercula, ae, /. {demin. do mater) mateczka Ci.

materia, ae, f. albo mâteriës, ëi, f. a) materya, materyał: materiam superabat opus O wykonanie, materiam praebet seges arida O podsyca ogień = fortuna temeritati consulis materiam dédit L była podnietą; b) ma-tervał budowlany, budulec: materiae adgestus T dowóz, m. caesa C zrąbany, m. bipedalis C belki 2 stopy długie, m. praeacuta C belki; c) prsen. materya, treść, przedmiot, temat: su-mite materiam vestris aequam viribus Я; d) przyczyna, powód, podnieta, źródło: (Clodius) materia gloriae Ci, m. furoris Ci, aurum materia mali Я, materiam pràebere criminibus L; e) materyał, zaród, zdolność, skłonność, usposobienie: in eo fuit Laelii ma-teries et indoles Ci na Leliu-sza, nihil materiae in viro erat ad audaciam L, non sum materia digna perire tua 0.

màteriâtùs 3. (materia): aedes male materiatae L ze złego materyału, walący się.

mäterior, ari (materia) ścinać materyał budulcowy C.

maternus3. (mater) macierzyński, matki: m. sanguis Ci, m. myrtus V mirt był poświęcony Wenerze, matce rodu Juliuszów, temporamaterna com-plere 0 nim zostanie matką, m. avus L po matce.

mâtertera, (mater—itéra) wł. druga matka, siostra matki, ciotka: ma-tertera novi dei Ino 0 Bakchusa.

mathematicus, i, m. ((j-a^Tjij-atr/óę) matematyk Ci, astrolog T.

Matînus 3. miejscowość u Я; scholiasta Porphyrio uważa za górę w Kalabryi lub Apulii, nowsi odnoszą tę nazwę cfo góry Garganus, gdzie dziś miasto Ma tin at a.

Matisco, ónis, f. miasto gallickie nad Saoną, dziś Maçon C.

Mäträlia, ium, n. święto Ma tris Matutae obchodzone 11. czerwca. ' matricïda, ae, m. (matrem caede-re) matkobójca Ci.

mâtrimônium, ii, n. (matris rau-nia) a) małżeństwo: in m. ducere aliquant C ożenić się z..., in m. dare al-quam alcui C wydać za kogo; bi żona, małżonka: matrimonia praedae destinavit T.

mâtrîmus 3. : puer m. — chłopiec którego matka jeszcze żyje.

Matrona, ae,/. rzeka Marne, poboczna Sekwany C.

matrona, ae, /. (mater) a) żona małżonka: m. bellantis tyranni Я, Ju-nona m. Я jako opiekunka kobiet zamężnych; b) kobieta zamężna, matrona: in matrona, ancillä peccesne to-gatä Я, matronae Brutum luxerunt L.

mätrönälis, e (matrona) tyczący się żony, kobiety zamężnej : m. habitus CiO strój matrony, stola; subst. mätrönälia, ium, n. uroczystość na cześć luno Lucina obchodzona przez matrony 1. marca.

Mattium, ii, n. miasto Chattów, którzy mieszkali między Renem, Menem i Lahnem, dziś Maden; adi. Mattiacus 3. w okolicy miasta M. się znajdujący; Mattiaci, örum.w. gałąź plemienia Chattów : Mattiaci fontes ca-lidi T dziś Wiesbaden.

matula, ae i matella, ae, /. garnek, nocnik.

iudicium Ci za szybki, m. lux Г wczesny świt. Adv. a) w porę, w czas: m. occurrit C; b) wcześnie: Libyes m. oppida habuere S, maturius profi-ciscitur C, quam maturrime = jak naj-maturitate absunt C, m. gignendi Ci wcześniej ; c) nie w czas, nie w' porę, pora dojrzewania; b) przen. dojrzałość umysłowa, doskonałość, najwyższy stopień w dobrem i złem, szczyt czego: maturitatem Galii criminari T rus) jutrzenka; zwykle Mater Ma-dojrzały sąd G., m. Crassi T dojrzała wymowa, m. senectutis Ci, au-daciae m. Ci szczyt zuchwalstwa, m. temporum L szczyt nędzy, biedy.

mätüresco 3. mätürui [incoh.) dojrzewać (o roślinach, ludziach, zwierzętach).

mätüritas, tatis, f. (mâtürus) a) dojrzałość: frumenta non multum a

za wcześnie, przedwcześnie : pater m. decessit Ci.

Matuta, ae, f. (pokrewne z matu-

tuta; na jej cześć obchodzono Ma-tralia, zob. tamże.

mâtütïnus 3. (Matuta) ranny, poranny : m. frigora H przymrozki, m. equi O jutrzenki, matutinos capillos pectere 0 rano "czesać się, Matutinus pater H Janus, do którego rano modlono się, Aeneas sę m. agebat F wstał wcześnie.

Mauri, ôrum, m. Maurowie, mieszkańcy półn.-zach. Afryki, dziś Marokko i Algier. Adi. Maurus 3.: M. unda H morze afrykańskie, m. ia-culator L afrykański, mauretański. Od tego: Mauretania albo Mauritania, ae, /. także Maurusia, ae Г kraj Maurów, Mauretania; adi. Maurüsius

mätüro 1. (mâtürus) a) czynić dojrzałym; pass. dojrzewać: maturata uva Ci dojrzałe; b) w porę, w czas coś zrobić: quae mox properanda forent, maturare datur V; c) przyspieszyć, spiesznie wykonać, spieszyć, się : huic mortem maturabat inimicus Ci, de rebus maturandis ad senatum re-

m. = Л/auri L.

ferre Ci, fugam m. VT, iter m. CiL, maturat ab urbe proficisci C przyspiesza wyjazd, ni Catilina maturas-set signum dare S nie dał za wcześnie, legati in Africam maturantes ve-niunt S przybyli spiesznie, maturato 3. = Maurus; subst. Maurüsii, ôrum, opus est L trzeba się spieszyć.

Mausölus, i, m. (Mxjswâo;) tyran Halikarnassu (377 — 353) wywalczył sobie niezależność od Persów. Żona jego i następczyni Artemizya wysławiła mu wspaniały grobowiec Mausoleum, ëi, n.

Mavors, tis, m. (Mars i vertere)

mâtürus 3. adv. mature; superl. maturissimus 3. (rzadko maturrimus)

a) dojrzały, wczesny: filia m. viro V do zamezeia, virgo m. H, m. vo-cabit Ilithyiam O blizka porodu; (о o-hVocach) poma m. Ci', przen. m. soles aestatis F słońce sprzyjające dojrzewaniu, m. imperio L do panowa- nazwa Marsa jako pogromcy, zvvy-nia, omnia m. sunt S wszystko jest    ciężcy: scopulus Mävortis    O wzgórze

(gotowe) do wzięcia; b) wczesny, pod    Aresa w Atenach; adi. Mavortius 3.

względem czasu, pory, stosowny od-    marsowy: proles O, M.    moenia V

powiedni : tornpus m. Ci, seditio m. L    Rzym, tellus F Francya;    subst. Ma

maxilla, ae, f. \demin. od. mula!

maxime, starsza forma maxume

do wybuchu gotów, maturus videtur vortius, ii, m. 0 syn Marsa, Meleager. L\ c) za wczesny, przedwczesny: m. hiemes C, ego sum maturior illo 0 szczęka, przyszedłem wcześniej, robur aetatis quam maturrimum precari T pragnąć (adv. do maximus 3.) a) najbardziej, jak najrychlej dojść do wieku męskie- najwięcej : 1) \służy do opisania superl. go, m. honores HO za wczesne, m.    adi. i adv.) bardzo, zupełnie, całkiem :

ny 0.

loci m. diversi Ci, m. contraria Ci wręcz; 2) (do wzmocnienia superl. i zwykle nie Штасгу się): res m. gra-vissima omnium Ci; b) (przy czasownikach) bardzo, nadzwyczaj, nader: m. volo Ci, orbis terrarum m. patuit Ci, statuae oculos m. offendunt Ci; c) najbardziej, najwięcej : ea studia m. laudantur Ci, alicui m. lidem habere

N. m. omnium impediebat, quod... L; d) Inne połączenia: 1) z partykułami: memoriam nostram quam m. longam efficere N uczynić jak najdłuższą, przedłużyć, Iugurtham maxime vivum si-bi traderent S ile możności, nunc cum maxime filium interfectum cupit Ci teraz przedewszystkiem, antiqua ne-glegimus. etiamne ea, quae fiunt cum maxime? Ci właśnie teraz, hoć cum maxime loqueretur Ci właśnie kiedy, ut maxime — ita maxime = im więcej — tern więcej ; 2) z zaimkami : hoc maxime modo in Italiam perventum est L w ten mniej więcej sposób, ut quisque maxime — ita maxime (minime) = im więcej — tern więcej (mniej).

maximopere = maximö opéré Ci, eob. magnopere.

Maximus, i, m. przydomek rodu Fabiuszów gens Fabia; przen. Ma-ximi, orum, m. Ci mężowie jak Q. Fabius Maximus Cun c tato г.

mäzonomus, i, m. ([AaÇovôuo;) wl. kosz na chleb; misa na mięso H.

meätus, üs, m. (meäre) a) chodzenie, ruch, bieg: caeli meätus V krążenie ciał niebieskich, aquila levi mea-tu praevolavit T lotem ; b) przen. droga: impedlto meatu spiritum finiebat T utrudnione oddychanie, Danubius in mare sex meatibus erumpit Г ujściami.

meddix, icis, m. zwykle w połączeniu meddix tuticus = najwyższy u-rzędnik u Osków: qui summus magi-stratus apud Campanos est L

Mëdëa, ae, f. (MijSeta) córka króla Kolchis Eetesa, pomogła Jasonowi do

zdobycia złotego runa i uciekła z nim; żeby zaś ścigającego ją ojca zatrzymać w drodze, zabiła swego brata Absyrta, a członki rzucała do morza; preen. Medea Palatina = Clodia Ci; adi. Mëdëis, idis, f. czarodziejski: M. herbae O.

mëdeor, eri, a) leczyć: capiti m Ci; b) przen. pomagać: inopiae rei frumentariae C, nostro medere labori V ulżyj.

Mëdi, orum, m. (M^Sot) Medowie, [u poetów) Persowie, Assy ryj czy cy, Partowie; sing. Mëdus, i, m. ; adi. 1) Mëdus 3.; subst. Media, ae, /. kraj na południe od jeziora Kaspijskiego ze stolicą Ekbatana; 2) Mëdi-cus 3. medyjski, perski : Medica vestis N, Medica (herba) V koniczyna.

mediastlnus i mediastrlnus, i, m. (médius) z dom. servus, niewolnik w średnim wieku: mediastinus rura petebas, nunc vilicus urbem optas H. medicäbilis, e (medicare) uleczal-

medicämen, inis, n. (poet.) to samo, со medicämentum, i, n. (medicare)

a)    środek leczniczy, lek, lekarstwo: m. dare ad aquam intercutem Ci, vi-nolenta medicamina Ci winem zaprawione; przen. laborum m. Ci pomoc;

b)    trucizna: infusum cibo boletorum venenum пес vis medicaminis intel-lecta T, quod partum sibi medicamen-tum abegisset Ci ; c) czary : agnus me-dicamine flet O; przen. omnes comités panchresto medicamento amicos reddidit Ci niezawodny środek t. j. pieniądze; d) kosmetyk: medicamina faciei O.

medicatus, us, m. (medicare) czary O.

medicïnus 3. (medicus) tyczący się lekarza; subst. medicïna, ae, f. (ars) a) sztuka lekarska; b) medicina dom. res: środki lecznicze, lekarstwo: me-dicinam adhibere Ci, medicinam fa-cere alicui Ci leczyć kogoś ; przen. me-

dicinam doloris a philosophia petere Ci szukać lekarstwa w filozofii, non ege о medicina, me ipse consôlor Ci, m. furoris Y przeciw szaleństwu.

Mediölänum, i albo Mediôlânium,

ii, n. Medyolan, dziś Milano, stolica Lombardyi; Mediölänenses, ium, m. mieszkańcy M.

Mediomatrici, Srum, m. lud w Gal-

medico 1. imedicus) coś skutecz-nem, zbawiênnem uczynić : amnem oc- lia Belgica, między górnym biegiem culte medicansF, semina m. V wzmóc-    Mozy i Renem z miastem Divodü-

nić sztucznie. PPP. medicätus 3. a) rum, później zwanem Mettis, dziś skuteczny, zbawienny : medicata virga Metz.

Mediön, ônis, m. (Me8etov) miasto w Akarnanii; Mediönii, örum, m. mieszkańcy M.

meditamentum, i, n. (meditari)

meditatio, onis, f. (meditari) a)

O różdżka czarodziejska, medicatae fruges V zioła czarodziejskie, somnus m. 0 ziołami sprowadzony czarodz.: bi farbować, barwić: capillos O, lana medicata fuco H barwiona; dep. przygotowanie do czego: belli T. medicor, äri, ätus sum, okazać się skutecznym, leczyć : senibus medican- rozmyślanie, rozważanie: m. futuri tur anhelis V, cuspidis ictum (асе./) mali Ci; b) przygotowanie: m. obe-

medicari V.

undi sui muneris Ci; c) preen, ćwi-

czenie: loci meditatione parati Ci wyu-czone na pamięć.

medi-terraneus 3. (in media terra situs) a) w środku, w głębi ładu mieszkający: Centuripini homines medi-terranei, a rebus maritimis remotissi-medimnus, i, m. N i medimnum,    mi Ci ; b) subsi. n. pl. okolica w głębi

i, n. ((AEÔtpoî), gen. pl. medimnum: ko-    kraju, głąb kraju: mediterranea Gal-

liae petit L.

meditor, äri. ätus sum (frequ. do medëri) a) rozmyślać, rozważać, medytować: curiam Ci o kuryi, medita-

Medicus 3. eob. Msdi.

medicus 3. (medeor) a) skuteczny, leczący, leczniczy: m. manus V, ars m. O; b) subst. lekarz.

medietäs, tätis, f. (médius) środek, miejsce środkowe Ci.

rzec, por. modius.

mediocris, e (médius) a) średni, średniej miary : res Ci, animus Iugur-thae non mediocris S ambitny; b) mały nieznaczny, mierny: spatium C,    bar, quid contradicerem Ci, consules

castellum S, latitudo C; c) preen, (o lu-    de rei p. libertate meditati Ci;    b) my-

deiach) nizki, mały, mierny: mediocri-    śleć nad czem, zabierać się do    czego,

bus multis civitatem impertiebant Ci    gotować się do czego: multos    annos

sidias У, nec furtivum Dido medita-tur amorem F nosi się z myślą; c) ćwiczyć się, wprawiać się : accusatio-nem m. Ci, versus tecum meditare ca-nôros H, silvestrem tenui musam me-ditaris avenä V wydobywasz tony piosnki sielskiej z fujarki; d) PPP-meditatus 3. obmyślany, wyuczony:

ludziom nizkiego pochodzenia, queri regnare meditatus Ci, animo medita-mediocris animi est C żalenie się zdra- tus in Persas proficisci N, pestem, in-dza człowieka małego ducha; subst. mediocria gerere S czynów nieznacznych dokonać.

mediocritäs, tätis, f. (mediocris) a) średnia droga, średnia miara, środek : aurea m. H, mediocritates probant Ci umiarkowanie; b) mierność,

małość: m. ingenii Ci mierny...

mediocriter (adv. do mediocris) a) meditatum et cogitatum scelus Ci, ac-

curatae ac meditatae commentationes

wane, oratio meditata T.

miernie, mało: corpus m. aegrum Ci nieco, non m. conqueri Ci bardzo; b) Ci starannie obmyślane i wypraco-V miarę, spokojnie: aliqud m. ferre Ci.

nego.

médius 3. środkowy: ai <tv przestrzeni) środkowy, w środku leżący, środek : regio m. C, médius terrae locus Ci punkt środkowy, ut aliquem locum medium utriusque colloquio di-ceret C, médius stans aggere V na środku walu; discessere omnes medii V ze środka, regina se... mediam lu-eavit V w środku, iuvenem medium complectitur L w pól objął, in colle medio C na środku, per medios fines C przez śiodek, locus in media insula situs Ci w środku, e mediis Cae-saris partibus Ci z centrum partyi Cezara, media acies C centrum; bi (o czasiei średni, środkowy, środek: ae-tas m. Ci, m. tempus Ci międzyczas, mediis diebus L, mediumque fuit breve tempus 0 wśród tego upłynął krótki czas, fratrum médius C średni, media nocte C o północy, médius dies HV południe, in medios dormire dies H do południa; przen. stabula ad medium conversa diem V do południa, in media oratione Ci w środku mowy, media inter lora V wśród jazdy, media inter proelia V wśród walki, in medio ictu V w chwili..., in honore deöm medio V podczas składania o-iiary; ci przen. rzecz pośrednia: inter bellum et pacem nihil medium Ci, paeis eras mediusque belli H do pokoju i wojny zdatny, medium erat in Anco ingenium et Numae et Romuli L co do charakteru A. w połowie przypominał Numę, w połowie Ro-mulusa, media sequi T iść drogą pośrednią; dl mierny, średni: delectum habere ad media bella (= mediocriai L summi, medii, infimi te oderunt Ci średniego stanu ludzie, Galbąe medium ingenium T, nihil medium sed un men sa omnia L; e) neutralny: hos tamquam medios пес in alterius fa-vorem inclinatos miserat rex L; f) dwuznaczny: m. responsum L, ad Varum media scriptitabat : gl pośredniczący: Iuppiter médius fratris et

sororis dividit annum 0 jako pośrednik między..., pact medium se offert V jako pośrednik; hi o tern, со rozdziela, przerywa coś: quos inter medios venit furor V szał rozdzielił ich, ne médius occurrere possit V aby nam nie stanął w drodze, na przeszkodzie ; i) połowiczny, połowa : media pars 0 połowa = dimidia pars; subst. medium, ii, n. al środek: medio tutissimus ibis O, nocte volat medio caeli terraeque V środkiem między... medio montium porrigitur planifies T wśród gór rozciąga się, in medium (medio) sarcinas conicere C do środka, medio tecti V w impluvium, medio campi V w środku równiny, diei medium L południe, medio temporis T wśród tego, rem in medio (in medium T) relinquere £ nierozstrzygniętą; b) jawność, publiczność: litteras in medium protulit Ci opublikował, remo-vendas de medio litteras censuerunt Ci usunąć, procedite in medium Ci = veniant in medium Ci przed sąd = rem in medium vocare Ci, tabulae sunt in medio Ci wystawione, wyłożone publicznie; stąd: in medium consulere LV o dobru publicznem, bona interfectorum in medium cedant T niech przejdą na własność państwa, in medium quaerere V dla ogółu, in medio sita, posita TH dobro publiczne, z którego każdy korzystać może; cl droga publiczna: ta-bernis apertis omnia in medio vidit L na ulicy; przen. de medio recede Ci zejdź z drogi, (eufemist.) hunc homi-nem de medio tolli posse Ci usunąć z drogi, sprzątnąć, de medio = z ulicy, ex medio res arcessit comoedia# przedstawia życie ludzkie wszechstronnie, e medio consuetaque verba, puellae, scribite! 0 z życia codzien

médius fidius, zob. Fidius.

Medón, ontis, m. imię u O. medulla, ae. f. a- szpik, rdzeń:

venae medullaeque Ci; b) preen, naj- lepiej znane pod nazwą Hyblae, eob. wewnętrzniejsza część istoty ludzkiej, tamże; adi. Megarus 3.: sinus M. V. głębia serca ludzkiego : haec mihi semper erant imis infixa medullis 0, qui garejczyk; 2) wnuk Pozejdóna, ojciec in medullis populi Homani haere-bant Ci.

Megaréûs, eos, m. (Meyepeu'ç) 1) Me-

Hippomenesa; adi. Megarêïus 3.: heros M. 0 Hippomenes.

Megaris, idis, acc. ida, /. (Meyapię) 1) Megara, kraina grecka; 2) miasto Hyblae Ci, por. Megąra 2. mehercule, sob. Hercules, meio 3. lać, szczać, mel, mellis, n. a) miód: roscida mella Г bo w postaci rosy spada z nieba i osiada na liściach i dla tego jest darem nieba: aërii mellis caele-stia dona V, spargens humida mella V bóstwom podziemnym i umarłym składano go w ofierze; b) słodycz:

Medullia, ae, /. miasteczko w La-cyum; adi. Medulllnus 3. L.

Mëdus, i, m. 1) Med, eob. Mëdi;

2) rzeka w Armenii, wpada do Ara-ksu: Medum flumen H; inni wyjaśniają Medüm = Medorum flumen =

Eufrat; 3) tragedya Pakuwiusza, której bohaterem Medus, syn Medey Medusa, ae,/. (MeSouaa) jedna z Gorgon, eob. Gorgo, matka Pegaza; adi Medüsaeus 3. : equus, praepes {dom. equus) 0 Pegaz, fons 0 źródło Hip-pokrene, które powstało od uderzenia poetica mella H, hoc melli est H to

kopyta Pegaza.

Mefïtis, sob. mephitis.

jest miłe!

Melampüs, podis, m. (MeX^u-ou;) Megaera, ae, f. (Msyatpa) jedna z 3    1) M., syn Amitaona, wieszcz; 2)

pies 0.

Melanchaetes, ae, m, pies u 0. melancholia, ae,/. (реХау/оХих) srau-

Fury i V.

Megalë, es, /. (МнуаХт;, dom. [irjtrjp)

Hea Cybela, wielka matka bogów.

R. 204 sprowadzono jej posąg z Pes- tek, melancholia. Od tego adi. melan-sinus do Rzymu; na jej cześć obcho- cholicus 3. smutny, melancholijny Ci.

dzono 4. kwietnia Megalesia, także Megalensia, ium, n.

Melanippus, i, m. (MeXdvtwsoç) syn Megara, örum (та Ме'уара) także    Artaka, bronił Teb przeciw »Siedmiu« ;

sing. Megara, ae, /. 1) miasto Mega-    zginął w pojedynku z Amfiaraosem.

ra w krainie Megaris, ojczyźnie ma- To było treścią tragedyi Acciusa. tematyka Euklidesa; adi. a) Maga-

rêus 3.: Euclides M. Ci; subst. Me- sterz kóz znany z Odyssei O. garea, örum, n. O kraj M. ; b) Mega-ricus 3.: signa M. = posągi z M. morska u O. subst. Megarici, örum, m. Ci szkoła megarejska czyli zwolennicy Euklidesa; 2) miasto na wschodniem wybrzeżu Sycylii, osada Megarejczyków, klidów wypędzony udaje się do Afry-

Melanippê, es albo Melanippa, ae, /. (IVIeXaviurtr,) M., córka Eola, uwie-Megalëpolis, acc. Megalenpolin L, dziona przez Neptuna powiła bliźnię-takèe Megalepolis, is, acc. im, abl. i ta; za to Eol kazał ją oślepić a nie-(MeyaXorcoXt;) miasto w Arkadyi zało- mowlęta rzucić dzikim zwierzętom na żonę przez Epaminondasa r. 369. Od pożarcie. Na tern tle osnuł Eurypides tego: Megalopolïtae, arum, m. miesz- tragedyę, którą naśladowali Accius i kańcy miasta M.; adi. Megalopolïtâ- Ennius, nus 3.

Melanthius, ii, m. (MeXâv&to;) pa-

Melantho, us, /. (MeXav&ô) nimfa

Melanthus, i, m. (ME’Xav&oç) 1) rzeka w kraju Sarmatów O; 2) ojciec Kodrusa, król messeński ; przez Hera-

zyi H.

numéros

m. ilium diem Ci, (z acc. c. in fin.)

ki, zwycięża króla Xantusa i tu panuje Ci; 3) żeglarz u O; adi. Melan-thëus 3.

Melas, acc. ana lub an, m. (MsXaç rorajxo;) 1) rzeka w Sycylii w pobliżu Mylae O; 2) w Tessałii, wpada do zatoki malijskiej L; 3) rzeka TFacyi 0.

Meldi, órum, m. lud gallicki nad dolnym biegiem Marny w okolicy dzisiejszych miast Meaux i Melun C.

Meleager, gri, m. rzadziej Melea-gros i Meleagrus (MeXe'ayooc), voc. Me-leagre u O syn Ojneusa, króla Kali-donu, uczestnik wyprawy Argonautów i łowów na dzika kalidońskiego.

Meleagrides, urn. f. siostry Mele-agra, wśród żalu za nim zamienione w pantarki.

Meles, Stis, m. (MeatjîJ. rzeka koło Smyrny. Od tego: Melëtïnae deae 0 boginie rzeki Meles.

Meles, ium, f. wieś w Samnium L.

Meliboea, ae, f. (MeX(jîoia) miasto w Magnezyi u stóp góry Ossy, gdzie Filoktet miał się urodzić; adi. Meli-boeus H. : M. purpura 0, M. dux V Filoktet; jako n. pr. Meliboeus, i, m. pasterz u V.

Melicerta i Melicertes, ae, m.

(iMeXtxï'piijç) bóg fenicki Melkart. W podaniach greckich syn Inony i Atama-sa; Ino ścigana przez oszalałego Ata-masa rzuciła się w morze; oboje czczeni jako bóstwa morskie, Ino jako Leukotea, Melikertes jako Palemon, rzymski Portunus V0.

Melië, es, /. nimfa u 0.

melilötos, i, m. (ueXîXwto;) koniczyna; por. lotos 3.

melimëlum, i, n. (,ueX(ut]Xov) gatunek jabłek słodkich.

melior, sob. bonus.

melisphyllum, i, n. ({teXtaaôouXXov) melissa, roślina ulubiona przez pszczoły V, melissa officinalis.

Melissus, i, m. (Мглгаао;) 1) mąż stanu i filozof z Samos, uczeń Par-menidesa, eleata około r. 450: 2) C. Maecenas Melissus, wyzwoleniec Mecenasa, bibliotekarz Augusta.

Melita, ae albo Melitë, es, f. (Ms-X(zrj 1) wyspa Malta; adi. Melitensis, e; subst. Melitensia, ium, n. Ci kobierce maltańskie; 2j nimfa V. melius, zob. bonus i bene.

Mella, ae, m. rzeka koło Brescyi, dziś Mela V.

melli-fer, fera, ferurn (mel fero) miodonośny: apes O.

melHtus 3. (mel) miodowy, miodem zaprawny: placenta H.

Melodunum, i, n. celtyckie miasto w kraju Senonów, dziś Melun nad Sekwaną T.

Mëlos, i, f. (ЩХо;) wyspa, jedna ze Sporad, dziś Milo; adi. Mëlius 3. Ci melijski, z Melos.

Melpomene, es, /. (jiEXnopivr; = śpiewająca) muza tragedyi i lirycznej poe-

membrana, ae, f. [roi. adi. od mein-brum z dom. cutis, skóra zwierzęca;

a) skóra, błona: natura oculos membranie vestivit Ci powiekami ; b) pergamin od miejsca, gdzie go wynaleziono, zwyczajnie Perga mena charta zwany.

membrätim adv. (membrum) a> członkami po koleji b) częściami, powoli: m. negotium gerere Ci.

membrum, i, n. a) członek ciała: membra, id est partes corporis Ci: pl. ciało: pars in gramineis exercent membra palaestris V; b) przen. część, człon: membra fracta ratis 0, philo-sophiae partes atque membra Ci, Pon-ticus et Bassus membra convictus mei fuere 0.

memini, isse, prf. ze znaczeniem praes. (por. fj.su.vr₍p.a;) a) pamiętam, pomnę: (z gen.) m. noctis illius, dignitatis mei ipsius Ci, (z acc. osoby) me-mineram Paullum Ci, (e acc. rzeczy) memini, si verba tenerem Г, meminerit se confessum esse Ci niech pamięta, (sam infin.) hodie meminis-ses reverti H pamiętaj wrócić, (nasł. pyt. zaleś.) ut latus verberes, memento H; b) wspomnieć o kim lub o czem: Achillam. cuius supra meminimus C, meministi ipse de exulibus Ci.

Memmius 3. nazwa rodu (gens) Memrnia: 1) С. M., trybun ludowy r. Ill, zawzięty przeciwnik optymatów; 2) С. M. Gemellus, przyjaciel Cycerona i poety Lukrecyusza.

Memnon, onis, m. (Môxwov) 1) u Homera król Etyopów, syn Titonosa i zorzy por. Eos, pomaga Trojanom i ginie z ręki Achillesa. Eos wyprosiła dla niego u Jowisza nieśmiertelność, a jego towarzysze zamienieni w ptaki Memnonides, um, f. [dom. aves). Ponieważ M. był synem Eos, późniejsi przedstawiali go jako murzyna: niger M. V, Memnonius color O.

memor, oris, abl. i (por. fxvijjjudv) a) przypominający sobie, pamiętający, pamiętny, pomny: facti m. C, cadus Marsi belli m. H, oratio m. concor-diae L mająca na celû; b) pomny dobrodziejstw, wdzięczny: tura ferre diis memori manu O, animus m. in bene meritos Ci, m. pro aliquare O; c) pamiętający o krzywdach, nieprzejednany, nieubłagany: memorem Iunonis ob iram V, memores poenae 0; d) baczny, troskliwy, uważny : multa m. occule terrä V, memor provisa repo-nes V; e) pamiętający, mający dobrą pamięć: utrum homo m. sit an obli-viosus Ci; f) przypominający coś lub kogo, pamiętny; m. nota H, m. querella 0 pieśń żałosna, która mnie przypominać ludziom będzie, inge-nium Numae m. L charakter, który przypominał Numę.

memoräbilis, e (memorare) a) pamiętny, godny wspomnienia, wzmianki, pamięci : maxime m. Laelii et Sci-pionis familiaritas Ci, memorabile fa-cinus S; b) sławiony, sławny: memorabile Bacchi numen erat The-bis O.

memorandus 3. (memorare) zasługujący na wzmiankę, godny wspomnienia, pamięci: nec te, iuvenis me-morande, silebo V, memoranda iuven-ta magistri V.

memoria, ae, f. (memor) a) pamięć, zdolność pamiętania: memoriam remittere, perdere Ci stracić, memoria tenere Ci pamiętać, hoc est mihi in memoria Ci, ex memoria Ci z pamięci, z głowy, memoriae studere C pamięć ćwiczyć, sententiolas memoriae mandavi Ci zapamiętać; b) pamięć, wspomnienie: Cn. Pompei memoriam amisimus Ci zapomnieliśmy о P., post hominum memoriam: jak daleko pamięć ludzka sięga, memoriam deponere alicuius rei C zapomnieć o czemś, memoriam aies rei re-tinere CCi zachować coś w pamięci, memoriae prodere NC, tradere aliquid L przekazać pamięci, memoriam apud posteritatem adipisci T zasłużyć sobie na pamięć potomności, sceleris m. T świadomość, m. periculi = myśl o... ;

c) prsen. pamięć jako wspomnienie teraźniejszości i przeszłości, czasy o-becne i przeszłe: pueritiae memoriam ultimam recordari Ci, quod saerifi-cium omni memoria nemo violavit Ci w przeszłości, patrum memoriä acci-dit Ci za czasów, paulo supra hanc memoriam C niedawno przed czasami naszymi, repetenda est veteris memoriae recordatio Ci wypadku; d) wzmianka, wiadomość: hominum memoria, litterarum memoria Ci ustne, pisemne świadectwo, de Magonis in-teritu duplex m. prodita est N dwa podania, aliquid memoriä prodere C ustnie przekazać, memoria ас litteris Ci ustnie i pisemnie, onmis rerum memoria Ci dzieje powszechne.

memoriter adv. (memor) z parnię-ci, na pamięć: Q. Mucius multa de Laelio m. narrare solebat Ci.

Syrcie.

MenippUS, i, m. (Mevcîuio;) filozof-cynik z Synopy, satyryk; jego satyry naśladował M. Terentius Varro.

memoro 1. (înemorj przypominać coś: amicitiam ас foedus memo-rare T dla przestrogi przypominać;

b) wspominać kogoś, coś, mówić o kimś, o czemś: quid Thesea memo-rem? V, longo memorari in aevo О zasłużyć na pamięć, vocabula priscis (dał.) memorata H używane przez..., de magna virtute m. S, incredibile memoratu ST i parva memoratu T = dictu.

Memphis, phidis, acc. phim, phin, voc. phi, abl. phi, /. (Шр«ц) stare miasto egipskie; adi. Memphïticus 3. memficki, egipski; subsł. Mempnïtis, idis, f. (dom. vacca) O egipska krowa t. j. Io.

Mena, ae, f. (Mi{va;) imię H. Menae, arum, f. miasto na Sycylii; adi. Menaeus 3.

Menalcas, ae, m. pasterz u V; pod tern imieniem ukrywa się sam poeta. Menaléus, ei, m. imię u O. Menander, dri, m. (MeWopoh Ateń-czyk, poeta nowszej komedyi (342— 290); wzorem był dla Terencyusza.

Menapii, orum, m. lud w Gallia Belgica między Mozą i Scheldą z miastem Menapia, ae,/. dziś Iemappe.

menda, ae, f. ułomność, błąd fizyczny; preen, błąd w pisowni.

mendäcium, ii, «. (mendax) kłamstwa, nieprawda: mendacio fallere Ci; b) oszustwo, fałsz : mendacia vatum O, oculorum aliorumque senśuum mendacia Ci złudzenie.

mendax, äcis a) kłamliwy, kłamca: m. homo Ci, mendaci lyrä sonari Я być opiewanym ; b) preen, złudny, zwodniczy, fałszywy: speculum m. O, fundus m. H bo wiele obiecuje a mało wydaje, percusso mendacibus aëre pennis O naśladowanym, m. damnum O zmyślony, m. infamia H niezasłużona.

Mendës, ëtis, f. (Mëvôjjfi miasto u ujścia Nilu; adi. Mendësius 3.; subsł. Mendësius, ii, m. mieszkaniec Mendy.

mendicitas, tatis, f. (mendlcus) żebractwa: coporis Ci kalectwo.

mendfco 1. i mendlcor, äri {mendlcus) żebrać: cibus mendlcatus O żebrany chleb.

mendlcus 3. żebraczy, żebrak, mendosus 3. (mendumi, adv. б а) błędny, pełen błędów: mendosë scri-bere Ci, historia est facta mendosior Ci, mendosi mores 0, mendosus et mendax H pełen błędów i kłamstw ; b) preen. popełniający omyłki w pisowni: servus in Verruccii nomine semper mendosus erat Ci.

mendum, i, n. a) błąd w pisowni : librariorum menda tolluntur Ci; b) preen, błąd fizyczny, wada : rara mendo facies caret О.

Menelaus, i, tn. {MeveXetu;) król Sparty, brat Agamemnona, mąż Heleny : Meneläi portus N port Menelausa w Egipcie.

Menënius 3. nazwa rodu (gens) Menenia: M. Agrippa, konsul r. 503. znany z tego, że bajką o żołądku i członkach ciała nakłonił gmin rzymski po pierwszej secessyi r. 494 do powTotu do miasta L; adi. Menë-niänus 3.

Menephrön. onis, m. (Msvëspwv) Ar-kadyjczyk 0.

Menesthéus, ei, acc. ea (MevejfoJ;) 1) syn Ifikratesa; 2) syn Clytiusa V. Meninx, ngis, f. wyspa w' małej

Mennis, is, f. miasto w Babilonii.

Menoecêus, ei, m. (Mevoixeù;) syn Kreonta, poświęcił życie za ojczyznę podczas najazdu »Siedmiu« na Teby.

Menoetës, ae, m. (Mevob-,;) 1) Li-cyjczyk O; 2) Trojańczyk V; 3) rybak arkadyjski V.

Menoetius, i, m. (Mtvoi’tto?) Argonauta, ojciec Patrokla; patronym.

Menoetiadës, ae, m. Г Patroklos.

Menön, önis, m. (Me'vwv) dynasta tessalski, wódz najemników w wojsku Cyrusa Młodszego ; od niego nazwany jeden z dyalogów Platona Ci.

mens, mentis, f. [por. pivo<;) a) władza duszy czyli zdolność myślenia, pojmowania, rozumowania, kombinowania, rozum, umysł: mens cui re-gnum totius animi a natura tributum est Ci, animus et sensibus instructus est et habet praestantiam mentis, in qua est vis rationis, cognitionis, scien-tiae Ci, suae mentis esse Ci = mentis compotem esse Ci mieć rozum, mente captus CiL pozbawiony rozumu, obłąkany = mente esse alienata C, m. sana H zdrowy rozum, timor omnium mentes animosque perturba-vit C rozum i serca, mens alicui ex-cidit Ci traci przytomność; b) charakter, usposobienie: m. Gallorum minime resistens ad perferendas calamita-tes C, m. cuiusque is est quisque Ci jest każdego własne ja, animi, qui no-strae mentis sunt L skłonności każdemu charakterowi właściwe; c) stany duszy, uczucia: 1) odwaga, otucha, męstwo: addere mentem H, mentes demittunt V upadają na duchu; 2) gniew: compesce mentem H, inimica m. N wrogie usposobienie, dolor quod suaserit et mens H, sanguine inimici mentem satiare Ci; d) przen. myśl, zdanie, zapatrywanie, zamiar: dii o-mnium mentes perspiciunt Ci, hac mente N, venit mihi in mentem Tyn-daritani [gen.) Ct=vemt mihi in mentem de duobus illis Ci przyszli mi na myśl tj. przypominam sobie, eorum hominum mentibus pauca respondebo Ci, reliquo tempore eädem mente ero N nie zmienię mego zdania, mihi alia mens est S myślę inaczej, qua facere id possis, nostram nunc accipe mentem V zdanie, inmittere corpus in un-das mens fuit 0 miałem zamiar, mentes deorum scrutari in libris 0 wolę, muta istam mentem Ci zamiary; e) personif. bogini rozumu: Mentis tem-plum L po bitwie nad .Trazymenem ślubował ją pretor T. Otacilius.

mensa, ae, f. a) stół: mensam tollere H, removere Ci usunąć, exstruere Ci zastawić, mensae deorum CiV stoły ofiarne bogów, m. publica = kasa, bank rządowy; b) przen. stół, biesiada, potrawa: Italicae mensae Ci biesiady, m. prima, secunda NO pierwsze, drugie danie czyli deser, wety, parciore m. uti T skromnie jadać.

mensârius, ii, m. (mensa) urzędnik kasowy, bankowy: w Rzymie wybierano III viri łub V viri mensa r i i celem uporządkowania finansów państwa L.

mensis, is, m. gen. pi. mensium i mensum {por. pjv księżyc) miesiąc.

mensor, oris, m. miernik, mierniczy, geometra: maris et terrae mensor H, humum signavit limite mensor О.

menstruus 3. (men(si)struus) а) w jednym miesiącu zrobiony: opus m. Ci, m. cibaria Ci na jeden miesiąc; subst. menstruum, i, n. L porcya.ra-cya miesięczna; b) miesięczny, jeden miesiąc trwający: m. vita Ci; c) miesięczny, co miesiąc się powtarzający: m. luna V.

mensfira, ae, f. (metiri) a) miara, mierzenie: m. ex aqua C mierzenie czasu podług zegara wodnego ; b) miara tj. długość, grubość, wielkość: m. roboris O; przen. m. bibendi O przepisy, m. nominis 0 głośne imię, con-sularis legati m. T godność; c) przen. miara służąca do mierzenia: qui modus mensurae medimnus appellatur N, m. itinerum G miara odległości.

menta i mentha, ae, f. (fdv&ji) mięta; jako n: pr. Mentha O nimfa.

mentio, onis, f. [por. memini i re-miniscor) wspomnienie, wzmianka: mentionem facere alicuius rei albo de aliqua re Ci wspomnieć o czem, m-eidit m. de uxoribus L w rozmowie wspomniano.

mentior, iri, itus sum, a) intr. zmyślać, bajać: ita mentitur Homerus Я; bi tr. kłamać, zmyślać coś: tantam rem est mentitus S, dolores m. O; c) udawać coś lub kogoś, przybrać postać jakąś: varios discit lana mentiri colores V przybierać, iuvenem mentiri = przybrać postać młodzieńca, wziąć na się; d) zawodzić, zawód sprawić: spem mentita segesЯ; PPP. mentitus 3. w snacs. bier. kłamliwy, zmyślony, udany, fałszywy: m. tela adgnoscunt V, et se mentitis superos celasse figuris O.

Mentor, oris, m. (iMevxwp) lj przyjaciel Odysseusa; 2l sławny złotnik około r. 350 Ci.

mentum, i, n. broda (csęść dolna twarsy i sarost): rictum Herculis ad mentum Ci, incana menta regis V siwiejąca; (smiersąt) menta hirci V.

meo 1. iść, udać się: quo simul mearis Я, in orientem meavit comité Livia T, meantia sidéra 0 planety.

mephitis albo mefitis, is, acc. im, /'. szkodliwe wyziewy, opary: exhalat opaca mephitim V; jako n. pr. bogini T.

meracus 3. (merus) czysty, nie-zmieszany: vinum m. Ci, helleborum m. Hciemierzyca;jpr0ew. libertas m. Ci. marcabilis, e (mercari) kupny Я. mereätor, öris (mercari) kupiec, handlarz: m. signorum Ci.

mereätüra, ae, f. (mereäri) kupiec-two, handel towarami: mercaturas fa-cere CiL handlować; prsen. m. utili-tatum Ci pewien rodzaj handlu.

mercatus, Os, m. (mercari) a) targ, jarmark, targowica: mercatu frequen-ti negotiatores comprehensi sunt L podczas jarmarku; b) targowanie się, targ, handel: turpissimus m. Ci.

mercennärius * mercenärius 3.

(merces) aj kupiony, najęty za pieniądze, zapłacony: liberalitas m. Ci, m.

milites N najemni; Ы subst. najemnik: est hic m. Oppianici Ci.

mercës, ëdis, /. (merxi a) zaplata, żołd, cena, nagroda : diurna m. H, ma-nuum m. S zarobek; prsen. non alia bibam mercede H za żadną cenę, virtue non aliam mercedem laborum de-siderat Ci nagrody ; b) zaplata za naukę: m. rhetori est data Ci; prsen. hac mercede suorum coëant V za tę cenę, arbores multa mercede domandae V z wielkim nakładem pracy; cl czynsz: mercedes habitationum annuae C quinas hic capiti mercedes exsecat H 5% na miesiąc wyciskać z kapitału.

mercor, äri, ätus sum (merx) kupować: tanto, magno pretio alqd mer-cari Ci ; prsen. hoc magno mercentur Atridae V hojnie za to zapłaciliby; PPP. mercatus 3. kupiony: commea-tus 3. m. S.

Mercurius, ii, w. (merx) Merkury, starolatyński bóg handlu i zysku; jemu był 15. maja poświęcony ; później identyfikowano go z greckim Hermesem: aqua Mercurii O źródło przy via Appia, tumulus Mercurii L wzgórze koło Kartaginy, promunturium M. L w zatoce Kartagińskiej, M. Ando-cidi N herma, słup czworoboczny przy drodze z biustem Hermesa; acli. Mer-curiälis, e, Merkurowy, Merkurego: cognomen M. H nazwisko M., viri M. Я poeci; ponieważ ich patronem M.; subst. Mercuriales, ium, w. kupcy w Rzymie, tworzący osobny cech L.

merda, ae, /. błoto, kał : m. corvo-rum Я.

mereo 2. ui, itum i mereor, ëri, itus sum, a) zasługiwać, zarabiać : cen-tena milia sestertium m. Ci stipendia mereri Ci służyć w wojsku za żołd, służyć wojskowo, vicena stipendia me-riti T wysłużyli 20 lat, patre impera-tore m. Ci służyć pod ojcem, pedibus m. L służyć w piechocie, equo m. Ci w jeździe, gratiam m. L skarbić so-

merops, opis, ж. ({xepod») żołna, ptak pożerający pszczoły lr.

merso 1. (frequent. do mergere) zanurzać: aries mersatur in gurgite V, gregem fluvio V kąpać; рггеп. mer-sor civilibus undis H nurzam się w sprawach publicznych.

merula, ae, /. a) kos ; b) gatunek ryby morskiej ; c) jako n. pr. : L. Cornelius Merula, konsul r. 193 pokonał Bojów'.

merus 3. a) niezmieszany, czysty: m. unda O woda, lac m. O, m. vina O; subst. merum, i (dom. vinum) czyste wino, niezmieszane z wodą⁻ noc-turno certare mero H ; b) рггеп. praw-

hie..., nardo vina merebere H w zamian za nard otrzymasz wino, aera m. H przynosić dochód; b) zasłużyć na co: laudem m. C, immortalitatem Ci, triumphos 0, meruisti amari Г zasługujesz na miłość, meruit, ut deco-raretur Ci, odium civitatis C ściągnąć na się, quid mali meruisset T co zawinił, scelus m. V popełnić ; PPr. me-rens, tis, 1) zasługujący, godny: bene m. Ci dobrze zasłużony; 2) winny: in-crepare merentes S, scelus m. expen-dere V zasłużoną karę ponieść za zbrodnię ; PPP. meritus 3. zasłużony, słuszny: m. poena, praemium Ci; c) zasłużyć się komu, około kogo : bene, male mereri de aliquo Ci, de re publica m. Ci.

meretrïcîus 3. (meretrix) dotyczący nierządnicy: vita m. Ci nierząd.

meretricula, ae, f. (demin. od meretrix) pospolita nierządnica HCi.

meretrix, Icis, /. (merëre) nierządnica.

merges, itis, f. snop. mergo 3. mersi, mersum, a) zanurzyć, zatopić: aves se in mari mer-gunt Ci, nec me deus aequore mersit V, mersis fer opem rebus 0 światu zatopionemu; pass. utopić się, utonąć: naves merguntur L, sidera m. 0 zachodzą ; b) рггеп. skryć, ukryć, caput in terram L; c) wtrącić, pogrążyć: fortuna viros mersit V, me scelus La-caenae his mersit malis V, funere a-cerbo V w śmierć gorzką, vino somno-que rnersus L zmożony snem i winem, in voluptates se merserunt L zanurzyć się w rozkosze, rnersus rebus secundis L szczęśliwy powodzeniem, mergentibus sortem usuris L procenty przewyższają kapitał, mergus, i, m. (mergere) nurek 0. merïdümus 3. (mendies) południowy : tempus Ci, sol L ; ku południowi zwrócony, południowy : regio, vallis L.

merldiätio, önis, /. (meridiari) spoczynek poobiedni, siesta Ci.

merïdiës, Si, w. a) [para dnia) południe: ante, post meridiem Ci; b) (strona świata) południe : a meridie T qua ad meridiem vergit N — spec-tare ad meridiem C być zwróconym ku południowi, leżeć na południe.

Mërionës, ae, m. (Miotów)«) M., woźnica Idomeneusa pod Troją HO.

merito adv. (rvl. abl. od meritum) według zasługi, zasłużenie, słusznie: praetores m. ac iure laudantur Ci.

meritö 1. {frequent, do merer ej zasługiwać, zarabiać: qui sestertia dena meritasset Ci.

meritörius 3. [por. merëre i meretrix) wynajmujący się za zapłatę: pueri Ci; wynajęty: rheda.

meritum, i, n. (merère) a) zasługa: ex merito T = pro cuiusque ine-rito L według zasługi, Milonis erga me merita Ci, singularia in rempubli-cam m. Ci, nullo meo m. CiL bez mego przyczynienia się ; b) wina, przyczyna: merito populi R. C z winy... Mermeros, i, m. centaur u 0. Meroë, ës, f. (Mgpórj) wyspa nilowa niedaleko jego źródeł.

Meropë, ës, f. (Mepó7tT)) córka Atla-sa, żona Syzyfa z Koryntu.

Merops, opis, m, (Mepo-ji). król E-tyopów, mąż Klymeny, matki Faeton-ta 0V.

dziwy, szczery, rzetelny: m. virtue H, m. libertas L niekrępowana swoboda; c) sam, sama, samo, tylko, nic messOrius 3. (messor) żniwiar-więcej : bellum m. loqui Ci, vineta ski Ci. crepare m. H.

messor, öris, m. (metere) żniwiarz H.

met- przyrostek, przyczepia się do

merx, mercis, f. (gen. pl.) mercium, zaimków, nadając im większy przy-towar: merces mutare V prowadzić cisk: ego-met, mihi-met, nos-met: ja handel zamienny.    sam, ja mianowicie itd.

meta, ae. /. a) granica, koniec: m. viarum У, metae rerum V państwa rzymskiego, m. mortis V śmierć, sol ex aequo metä distabat uträque О Messalla, ae, m. i Messäla, przy-    było południe, nox mediam caeli

domek rodu (gens) Valeria: 1) M. Va-    tam contigerat У była północ; b)

lerius M., konsul r. 263, zwycięzca Hierona; 2) M. Valerius M. Corvinus, stronnik Brutusa, później Oktawiana, protektor poetów, osobl. Tibulla.

Mesembria, ae, f. (Meor^ßpia) miasto w Tracyi; adi. Mesembriacus 3.

Mesopotamia, ae, /. (Меаояотарла) kraj między Eufratem a Tygrysem.

me-

Messallfna, ae, f. żona cesarza Klaudyusza.

Messäna, ae i Messëne, ës, f.

(Msa<njvrj) miasto portowe na Sycylii nad cieśniną tej samej nazwy, osada Eubejczyków ; adi. Messënius 3. i Messënius 3. O messeński.

preen. meta, cel, słup w cyrku, który okrążyć trzeba było: metamque tene-bant У, nunc stringam metas inte-riore rota 0 okrążę słup, metaque fervidis evitata rôtis H, metas lustrare Pachyni У opłynąć P.; c) stożek, obelisk podobny kształtem do słupa w cyrku: collis in modum metae fa-

stigatus L.

Metabus, i, m. ojciec Kamilli, król Wolsków У.

metallum, i, n. (petaXXov) a) kruszec; b) (zwyklepl.) kopalnie kruszcu: pecunia, quae ex metallis redibat N, insula Chalybum generosa metallis У bogata w kopalnie żelaza.

metamorphosis, is, albo eos, /. Messene, es i Messena, ae, f. (ретарорвмас^) przemiana; plur. meta-(МеостЦ) główne miasto Messend ; adi.

Messënius 3. messeński.

Messäpus, i, m. heros eponymos Messapii: Messäpia, ae, f. tj. Apulii i Kalabryi; adi. Messäpius 3. kala-bryjski, apulski: subst. Messapii, orum, m. mieszkańcy Messapii.

morphôsës, gen. Son, »Przemiany«, tytuł poematu Owidego. messis, is, /. (metere) a) żniwo, Metapontum, i, n. (hh-omó\mov) mia-zbiór: triticea m. У pszenicy, duo tern- sto nad zatoką tarentyńską: adi. Me-pora messis V podbierania miodu;    tapontlnus 3.; subst. Metapontïni,

przen. illa Sullani temporis m. Ci Orum, m. mieszkańcy M. żniwo proskrypcyi Sullańskiej; b) pora mëtator, öris, ш. (metäri) mierni-żniw: antefocum, si frigus erit; si mes- czy: m. castrorum Ci oboźny. sis> 'n umbra У; c) zysk, dochód ze    Metaurus, i, m. rzeka w Umbryi.

żniw: ruperunt horrea messes У roz-    metellus, i, m. żołnierz najemny,

Metellus, i, m. nazwa jednej gałęzi rodu gens Caecilia: 1) Q. Cae-cilius M. Macedonicus, zdobywrca Macedonii 141; 2) Q. C. M. Numidicus,

pierają ściany spichlerza, spicea iam zarobnik; jako n. pr.: eampis m. inhorruit V bujne kłosy sterczą zapowiadając obfity zbiór, ad-huc tua m. in herba est 0 twoja psze-n*ca jeszcze nie zakwitnęła.

Stownik.

konsul г. 109 pokonał Jugurtę nad jako n. pr. miasto w Tessalii koło Far-

rzeką Mutul.

salus ; Metropolitan ârum, m. miesz-

Mettius albo Metius, ii, m. staro-latyńskie imię: 1) M. Fufetius, wódz Albański L ; 2) M. M., poseł Cezara do Aryowista C.

Mettus, i, m. jest tylko zmienioną formą imienia Mettius F.

metuo 3. ui (metus) a) intr. bać się, być w obawie, obawiać się, lękać : de absolutione populus non metuit Ci nie obawiał się o.., m. de coniuge 0; (z dat.) inopi metuens formica sene-ctae F, moenibus patriae L, metuens ab Hannibale L w obawie przed H.; b) tr. bać się kogoś: hunc unum ab hostibus metui Ci, bellum metuebatur Ci, insidias ab aliquo Ci, periculum ex aliquo S, metuis, ne accidat Ci, metuit, ut calamitatem sustinere posset Ci czy potrafi znieść; z infin. nie chcieć: m. reddere soldum H, pinna metuens solvi # którego nie można zniszczyć, fides metuit culpari H nietykalna.

Mëtereus 3. nazwa jakiegoś ludu kańcy M.; adi. Mêtropolîtânus 3. scytyjskiego nad dolnym biegiem Dunaju: Meterea turba O.

Mëthymna, ae, /. (Młjłtym) miasto na wyspie Lesbos, miejsce urodzenia Aryona; adi. Mëthymnaeus 3.; subst.

Mëthymnael, ôrum, m. mieszkańcy M.; Mëthymnias, adis,/. kobieta z M.

Metilius 3. nazwa rodu.

Mëtfon, ônis, m. ojcies Forbasa 0.

mëtlor, Iri, mensus sum [por. me-tari) a) mierzyć: agrum, frumentum Ci, nuramos H, frumentum militibus Ci odmierzać; b) odmierzać przestrzeń krokami, przechodzić, przebywać: sa-crarn viam H, aequor curru F; (o csa-sie) sole duas partes lucis menso F, metior annum O) c) mierzyć, oceniać : homines fortuna non virtute m. N, philosophi Epicurei omnia voluptate metiuntur Ci ze stanowiska rozkoszy.

Metiosëdum, i, n. miasto w kraju Senonów na jednej z wysp Sekwany, później Melodunum nazwane, dziś Melun.

metus, üs, m. a) bojaźń, obawa przed tem, co ma nastąpić : parce meta (dat.) V nie obawiaj się, m. Sici-liae Ci obawa ze strony S. (gen. subi ), metus servitutis Ci obawa przed... (gen. obi.), m. a Romanis L, ex impe-ratore T, metus regius L przed królami, m. hostllis S przed nieprzyjacielem, in mętu esse Ci = metuere, metum facere C — terrere Ci) cześć: laurus mętu servata F czcią otaczany = mens trépidât mętu (Bacchi) H; b) preen, przedmiot obawy, groźne niebezpieczeństwo: eius metus rima-tur T, m. anceps et a cive et ab ho-ste L.

Metiscus, i, m. woźnica Turnusa F.

meto 3. messui, messum, a) żąć, kosić: ut sementem feceris, ita metes Ci będziesz zbierał; preen, proxima quaeque metit gladio F, Oreus metit grandia... H śmierć zabiera: b) ciąć, obcinać: lilia summa 0, (apes) pur-pureos metunt flores F zbierają miód z kwiatów.

meto 1. i metor, äri, ätus sum,

a) mierzyć, wy-od-mierzać, odgraniczać: agros m. F, regiones animo L, castra S; PP. metatus 3. nieraz ze znacz, biernem: m. porticus, m. agel-lus H, castra m. L odmierzony obóz.

meus 3. voc. mi (gr. sfx<5?) mój, mój własny, do mnie należący, mnie właściwy : mei sunt ordines, mea descrip-tio Ci moim pomysłem są...; mel, ôrum, moi krewni, moi: flamma ex-

Mëtrodôrus, i, m. (MjjTpóSwpog) 1)

Epikurejczyk z Aten, umarł r. 277;

2) Akademik i retor ze Skepsis w Mi-zyi około r. 140.

metropolis, acc. im, /. (дотрймХсс) miasto macierzyste, miasto stołeczne;

3i*

trema meorum V moich braci stos pogrzebowy płonący; meum, i, i mea, örum, moja własność: iniuria mea S mnie wyrządzona, crimina mea L mnie zarzucane, non est meum contra ius dicere Ci nie zwykłem, non fuit meum hune versu violare Ci nie leży to w mojej naturze, quod Thebae ceci-dere meum est 0 to moje dzieło. Mëvania, ae, /. miasto w Umbryi. Mezentius, ii, m. król Etrusków z Cere albo Agylli, ojciec Laususa, zabity przez Eneasza V. mï — mihi, sob. ego. mica, ae, f. odrobina, trochę, nieco: m. salis = saliens m. H ziarnko soli.

Micipsa, ae, m. syn Masynissy, król Numidyi S.

mico 1. micui, a) drgać, drżeć : se-mianimes micant digiti V, corda timoré micant 0, linguis micat ore tri-sulcis V drga, auribus m. V strzydz;

b) błyskać się, migać się, drgać (o świetle): aether ignibus micat V niebo rozjaśniają drgające błyskawice, fulmina micabant L pioruny rozświetlały, micant gladii L drgają w dłoniach miecze, skrzy się się stal, aurum mi-cans O błyszczące, oculis micat ignis V iskrzą się oczy.

Micön, önis, m. pasterz u V.

Mldas, ae, m. (lMtSa?) mityczny król

Frygii.

migrätio, önis, f. (migräre) przejście z jednego miejsca na inne, wędrówka; prsen. przenośne znaczenie, przenośnia Ci.

migro 1. a) wyjść, wywędrować, przesiedlić się, przenieść się dokądś: m. Veios L, migratum est a propinquis raptarum L; prsen. ex hac vita m. Ci; b) tr. przenieść coś: relicta quae migra-tu difficilia essent L; c) prsen. przekroczyć: ius civile m. Ci.

Mllaniön, önis, acc. ona, n. (Msila-*“V) mąż Atalanty arkadyjskiej O.

miles, itis, m. a) żołnierz: milites mereennarii N najemni, m. veterani C, legionarii C, m. voluntarii L wolunta-ryusze, novus m. O rekrut; b) prosty żołnierz, szeregowiec w przeciwieństwie do oficerów: vos adpello, centuriones, vosque, milites Ci; c) żołnierz pieszy : milites equitesque misit C; d) żołnierz, pionek na szachownicy: grassetur miles, cum calculus périt О; е) poet, feminin. miles erat Phoebes (nympha) 0 towarzyszką, nova miles eram О nowicyuszką.

Miletus, i, m. (MiXïjToç) a) miasto w Jonii; adi. Mïlësius 3. milezyjski, z Miletu; subst. Mïlêsii, örum, m. mieszkańcy M. ; Mïlëtis, idis, acc. ida, /. kobieta z M.

mîlitâris, e, adv. mllitâriter (miles) a) żołnierski, wojskowy: arma m. S, equus m. N rumak bojowy, res m. C sztuka wojenna, m. vir T doświadczony wojownik, militanter loqui T po wojskowemu, m. tecta aedificare L na sposób żołnierzy, m. Daunia//ojczyzna żołnierzy, aetas m. T wiek o-bowiązujący do służby wojskowej od 17—46 roku życia; b) subst. żołnierz, wojownik: plerique militares, ut qui-que stipendia fecerant T.

militia, ae, f. (miles) a) służba wojskowa, służba obozowa, żołnierka: vacatio militiae C uwolnienie od służby w. ; b)prsen. służba, zajęcie, obowiązek: haec urbana m. Ci, muliebris militiae contubernium Ci, haec mea m. est O poezya; c) wojna, wyprawa: do-mi militiaeque Ci w wojnie i pokoju-= militiaeque domique L, militiae magister L wódz wyprawy; d) wojsko, żołnierze: militiam cogéré L = milites, hic pars militiae erat 0 był żołnierzem.

mïlito 1. (miles) a) służyć wojskowo, odbywać służbę wojskową; militantes, ium, m. żołnierze: bellum mi-litabitur H bój zostanie stoczony; b)

prsen. służyć, odbywać służbę: militât omnis amans O, vixi puellis nu-per idoneus et militavi non sine glo- 1) przylądek w Jonii 0; 2) jeden z gi-ria H, militât in silvis catulus II.

Mimallonis, idis, f. baehantka 0. Mimäs, antis, acc. anta, m. (Mtjxa;)

•gantów H.

mimicus 3. (ририсхб?) a) aktorski, ku-glarski: iocus Ci\ b) przybrany, zmyślony: nomen Ci.

Mimnermus, i, m. (MijAVEpp-o;) poeta

milium, ii, n. (|aeXłvyj) proso V. mille, pl. milia, ium, n. a) tysiąc: m. hominum Ci, m. passuum CL, m. équités 0, m. equos II, aberat nions fere milia [dont, passuum) viginti S; b)    elegijny z Kolo fonu, podobno wynalazłam. bardzo wiele, tysiące: (Iris) mil-    ca    pentametru,    żył    w 2 połowie 7 w.

le trahens adverso sole colores V,    mim u la, ae,    f.    (demin. od mima)

procis primus de m. fuisses 0, m. Cae- baletnica, aktorka, sones pro uno L.

millësimus 3. (mille) tysiączny, milliarius 3. tysiączny, tysiąc krotochwila, fraszka: scribere si fas w sobie zawierający; subst. miliia- est imitantes turpia mimos 0. rium, ii, n. zawierający tysiąc kro-    mina, ae, /.    (jivä) a) mina, miara

ków rzymskich (mille passuum), mi-    ciężkości około    50    dkg. ; b) moneta

la rzymska; prsen. kamień milowy: około 70 koron, plebes ad tertium milliarium consëdit Ci. Kamienie milowe stały przy go- a) blanki, wystające w górnej części ścińcach; na forum ustawił August pozłacany (m. aureum) i od niego liczono odległość.

mimus, i, m. {por. [Ли°? i {ujutaflet naśladować) a) aktor, komedyant; b)

minae, arum, f. (por. pro-minere)

minanter, adv. (od PPr. minans)

minax, acis, adv. minäciter (mina-ri) a) sterczący w górę: m. scopulus V; b) grożący, groźny: lndutiomarus m. Ci, vituli fronte minaces 0; prsen.

muru: m. murorum ingentes V; b) prsen. groźba: m. frigoris 0 ciepła o-dzież przeciw mrozom, m. tauri 0 ro-mlllies albo mïlies albo milliens, gj, anguis tollens minas V podnosi się a) tysiąc razy : sestertiüm sexiens mil- groźnie, liens = 600 milionów sesterców; b) prsen. niezliczoną ilość razy, tysiąc grożąc, groźnie, razy: miliens in ea villa fuerat Ci.

Milo, ónis, m. (MtXtov) l) atleta z Kro-tonu; 2) przydomek: T. Annius Milo, pretor, zabójca Klodiusza; bronił go Cyceron w mowie pro Milone r. 52. pestilentia minacior quam perniciosior Miltiadës, is albo i, acc. em i en, L, vox m. H, aequor 0. m. (.M'.XztâSr,;) zwycięzca Persów pod    Mincius, ii, w. rzeka, dziś Mincio

Maratonem 490. Wuj jego, również koło Mantuy VL.

Miltiades, posiadał władzę książęcą Minerva, ae, f. identyfikowana na Chersonezie trackim; Nepos obu z grecką Ateną, jest symbolem siły uważa za jednę osobę.    i rozumu, opiekunką sztuki i nauk,

to Quinquatrus od 19—24 marca. Młodzież szkolna była wtedy wolna od nauki ; prsen. erassa lub pingui Minerva CiH prostym, chłopskim rozumem, invita Minerva alqd facere CiH wiirew powołaniu, tenuis M. Fprzędze-

mlluus, i, m. (wyras trsysgłoskowy przemysłu i rzemiosł. Główne jej świę-u poetów taksę dwusgłoskowy) a) kania; b) ryba żarłoczna: metuit... oper-tum miluus hamum H; c) gwiazda:

Stella vergit ad arcton miluus Ci.

Milyas, adis, acc, ada, f. (MtXuiç) dzielnica Frygii.

(dom. docet) — uczył Marcin Marcina.

mima, ae, /. (mimus) aktorka, ba- nie wełny; prsystow. sus Minervam letnica GUI.

sterczeć w górę, wysterczać: gemini

Minervae promuntorium, przylądek M. w Kampanii.

Minervium, ii, n. miasto i zamek scopuli in caelum minantur V, maze świątynią Minerwy w poïudn. WIo- china minans F; b) grozić: Lapithis

cratere m. F, omnibus omnia mina-batur Ci, ornus minatur usque F grozi upadkiem, quodcumque minabitur arcus H zagrozi ; c) obiecywać, zapo-

minor, äri, atus sum qninae

szech L.

minime, minimus, sob. parvus, minister, tri, m.; ministra, ae. f.

sługa, pomocnik: ministri dapibus

Ml nos, ois, acc. oem i oa, m. (Mt-

mensas onerańt F, ministri imperii wiadać: vultus magna minans II. tui Ci podwładni urzędnicy; prsen.

vwç) 1) mityczny król Krety, syn Jo-

średnic\.

ministerium, ii, n. (minister) a) służba, posługa, urząd : aquila velut ministerio missa L do posługi, adhi-bere aliquem ad ministerium L do pomocy przy spełnianiu ofiary, diurna m. O praca, ministerio fungi L piastować; b) prsen. pomocnicy, służba: ministeria magistratibus et sacerdoti-bus conscribere T.

Calchante ministro F przy pomocy kalchasa, ministri sermonum T po- wiszą i Europy, po śmierci wraz z bratem Radamantem sądzi zmarłych w podziemiu; 2) wnuk pierwszego, mąż Pazyfay, ojciec Aryadny, zbudował labirynt.

Mïno-taurus, i, m. syn Pazyfay i Pozejdona, potwór z głową byka, którego Minos więził w zbudowanym na ten cel labiryncie. Zabił go Teze-usz przy pomocy Aryadny.

ministra, ae, f. sob. minister, ministrator, oris, m. (ministrare) pomocnik, doradca Ci.

ministro 1. (minister) a) posługiwać: servi sordidati ministrant Ci, Ganymëdes pocula ministrans Ci podczaszy, cena ministratur pueris tribus H przy stole usługują trzej niewolnicy. ratem velis m. F kierować, na-vem velis T opatrzyć: b) dostarczać, dawać, podawać: taedas silva ministrat V, platanus umbram F, furor arma F, luno vires animumque F, nova semina bello T; c) wykonywać: iussa O, res omnes timide ministrat H.

Minois, idis, acc. ida, f. (Minosi córka Minosa, Aryadna.

Minôïus albo Minous 3. (Minos) minojski, kreteński O.

Minturnae, ärum, /. Minturny, miasto w Lacyum przy ujściu rzeki Lirîs: adi. Minturnensis, e FO.

Minucius 3. nazwa rodu patrycy uszowskiego i plebejskiego: gens Minucia: z plebejskiego rodu pochodził M. M. Rufus, magister equi-tum r. 217 wybrany razem z dyktatorem Q. Fabiuszem zwanym Cuncta-torem przeciw Hannibalowi.

mać. krajać: ramalia O, mullum in singula pulmenta H; b) zmniejszać,

minuo 3. ui, utum (por. minor, minitäbundus3. (minitäri) grożący, minus) a) dzielić na drobne części, ła-groźny L.

minitor, äri, ätus sum (frequ. do minarii często grozić: utrique mortem uszczuplać: pretium frumenti T, tu

est minitatus Ci.

cave,

majątek, minuente aestu C podczas rzeczka w Etruryi F. odpływu; prsen. maiestatem populi R.

per vim m. Ci, controversias m. C łagodzić, religionem m. N znieważyć, consul vulnere minutus L osłabiony.

ne minuas rem H roztrwonić

minium, ii, n. cynober.

Minio, ónis, m.

Minius, ii, w. rzeka w Hiszpanii, dziś Min ho L.

minor, minus, sob. parvus.

mo-

minutätim adv. (minutare frequ. do minuere) kawałkami, drobno, powoli : rn. interrogare Ci krótkie zadawać pytania, ossa m. morbo con-lapsa V.

minutus 3. adv. ë (PPP. od minue-rei a) mały, drobny: m. gladius N, litterae m. Ci drobne pismo, res m. Ci drobiazgi; b) lichy, tuzinkowy : m. phi-losophi Ci, res minutius tractare Ci zbyt drobiazgowo.

Minyäs, ae, m. (Mtvüaç) mityczny król Orchomenu w Beocyi, heros eponymos Minyów beockich.

Minyae, ârum, m. tak nazywają się Argonauci, bo według pierwotnego brzmienia tego podania wyprawa po złote runo wyruszyła z Beocyi O.

Minyëïas, adis albo Minyëis, idis i Minyëïa proies 0 córki Minyasa Al-katoe, Leucippe i Arsippe, które za to, że opierały się kultowi Bakchusa, zostały zamienione w nietoperze.

mirabilis, e, adv. mlrâbiliter (mi-räri) a) dziwny, osobliwy, niezwykły: mirabile auditu CiL, visu У, visu even-tuque L, m. est id ambigi L, quae mirabiliter a Socrate divinata sunt Ci cudownie; b) dziwny, nadzwyczajny: m. pugnandi cupiditas N, mirabilem in modum Ci, mirabiliter vulgi mu-tata est sententia N, homo mirabiliter moratus Ci dziwnego usposobienia.

mlräbundus 3. (mirari) zdziwiony : Poeni mirabundi, unde tot hostes... forent L.

mlraculum, sync, mlräclum, i, n. (mirari i przyrostek crum) tvl. przedmiot podziwu lub zdziwienia, dziwo, cud: adiciunt miracula huic pugnae L opowiadają dziwa, (aper) miraculum magnitudinis L niezwyczajnie wielki, verti in miracula 0V przybrać dziwną postać, miracula rides H straszydła; m. philosophorum Ci dziwaczne zapatrywania, miraculo esse ali-cui L obudzić w kimś zdziwienie.

mlrandus 3. (PPrP od mirari) po-dźiwienia godny: mirandum in dum Ci.

mlrätio, önis, f. (miräri) podziw CL mlrätor, öris, m. (miräri) podziwiający 0.

mlri-ficus 3. adv. mîrificë (mirus i facere) wzbudzający podziw, podzi-wienia godny, osobliwy, nadzwyczajny: m. opera Ci, mirifice moveri Ci:

mirmillo, ónis, m. taksę murmil-lo, rodzaj gladyatorów; mieli na hełmach jako odznakę wyobrażenie ryby.

mlror, äri, ätus sum (mïrus) a) dziwić się czemu: mirari stultitiam Ci, non mirabitur te nihil sapere Ci, ma-gis est mirandum, quod is condemna-tus est Ci, noli mirari, si hoc a me non impetras Ci; b) z podziwem patrzeć na coś, podziwiać coś: ripas et vacuum nemus H; (s gen.) iustitiaene prius mirer bellive laborum (dom. te) У mirus 3. adv. ë, wpadający w oczy, nadzwyczajny, dziwny, osobliwy: pa-tientia m. ac singularis Ci, quod adhuc vos ignorare non mirum est Ci, mi-rum in modum C, modis animalia mi-ris V dziwnych kształtów, mirum quam Ci, mirum quantum L bardzo dziwnie, zadziwiająco, mirum ni(si) O bardzo prawdopodobnie, z pewnością, quid mirum? nec mirum CiO cóż w tern dziwnego? naturalnie!

misceo 2. miscui, mixtum lub mi-stum (fi.iy-vuij.t, jjiayw) a) mieszać, zmieszać coś z czem, domieszać: pix sulfure mixta V, forti Falerno mella m. H; prsen. gravitate mixtus lepos N, falsa veris Ci; b) połączyć: misceo la-crimas meas cum tuis 0, mixtumque genus V o Minotaurze, pół wołu, pół człowieka, mixtus matre Sabella V pochodzący z matki sabelskiej, sanguinem et genus cum aliquo m. L przez małżeństwo wejść z kim w związek pokrewieństwa, me nemus miscet dis superis H łączy, se miscere viris V

przyłączyć się, Teucri mixtique Sicani m. fretum transire cuperet C, m. dis-V Teukrowie razem z Sykanami, fors cedere quaerens H. et virtue miscentur in unum V ze- miserabilis, e, adv. miserabiliter spalają sie, mixtis lustrabo Maenala (miserari) a) godny pożałowania, bu-nymphis V w towarzystwie nimf; c) dzący litość: m. maeror Ci, misera-pomieszać, sprawić nieład, zamiesza-    bile visu V widok, hostes miserabile

nie: cervorum turbam m. V, miscetur    caesi V w sposób godny pożałowa-

pulvere campus V tuman kurzu okry- nia; b) skarżący się, żałosny: vox Ci, \va, maria caelo lub caelum terrain- miserabilis elegos decantare H. que miscere V gwałtowną burzę wznie- miserandus 3. (PPr. od miserari) cić, ale caelum ас terras m. L poru- pożałowania godny, zasługujący na szyć niebo i ziemię, krzyczeć w nie- litość: Niobe miseranda vel hosti 0, bogłosy, pacem duello miscuit H za- miserandum in modum Ci, m. auditu L mienił, rem publicam miscent Ci za- przykro słuchać, burzyć, wywołać niepokoje, plura mis- miserätio, ônis, f. (miserari) a) po-cere Ci dalej mącić, plurima miscere żałowanie, politowanie, współczucie: coepit Ci sprawić nieład powszechny, m. aetatis L dla wieku, evinci ad mi-domum gemitu ш. V napełniać = moe- serationem T stać się przystępnym nia miscentur luctu V miasto ; d) przez współczuciu; b) wzruszający opis, zmieszanie przyrządzić coś: aconita przedstawienie: tualaudatio, tua m. Ci. miscere 0, mulsum Ci; przen. pocula misereor, ëri, eritus sum (miser) 0 napój, ignes miscent murmura V litować się, mieć litość: misereri fla-grzmoty i błyskawice, incendia mi- gitium Ci; (z gen.) miseremini fami-scet V szerzy pożogę, motus Ci=proe- liae, iudices, patris, filii Ci; od tego lia m. V — certamina L wdać się impers, miseret, readko miserëtur w walkę, volnera inter se miscent (z acc. osoby i gen. rzeczy) żal mi tauri V ranią się nawzajem.    czegoś lub kogoś: me tui miseret Ci;

ny. biedny Ci.

misellus 3. (demin. od miser) nędz- pass, neque me tui neque tuorum liberum... misereri potest Ci, ut suppli-Misënus, i, m. syn Eola, towa- cum misereatur Ci by mieć litość... rzysz Eneasza, trębacz; od niego o- miserësco 3. (incoh. do miserere) trzymał nazwę przylądek i miasto litować się: Arcadii miserescite regis V. w Kampanii Misênum (dom. pro- miseria, ae, f. (miser) nędza, bie-munturium), i, n.; adi. Misënsis, e T. da, nieszczęście: doleo miseria socio-

miseri-cordia, ae, /. (misericors)

miser, era, erum, a) biedny, nie- rum Ci. szczęśliwy: querella m. Ci żałosna; bi nędzny, biedny: m. res p. Ci, prae-    a) miłosierdzie, litość: misericordia est

da m. C, miserum est C nieszczęściem    aegritudo    ex miseria alterius iniuria

jest; c) nędzny, niegodziwy, podły:    laborantis Ci, clarissimi viri miseri-

defensio m. Ci; d) (o rzeczach) smut-    cordiä captus N zdjęty litością nad...;

ny, pożałowania godny, opłakany: b) współczucie: qui aut gratia aut mini. praetura Ci, mors V gorzka, amor    sericordiä    valerent in Siciliam per-

m. V namiętna, m. carmen V żałosna,    venerunt    C znaleźli względy i litość

u drugich, haec magna cum m. fletu-que pronuntiabantur C to poruszyło do łez, misericordiam habere debet Ci zasługuje na litość.

miserum latus caputve Я chorzy; od lego adv. miserë, nędznie, nieszczęśliwie, politowania godnie: m. vivere Cf; e) z biedą, z trudem, bardzo: cum

misericors, dis (miser i cor) litościwy¹: m. in suos Ci, in alios Ci, ale in furibus S.

miseror, äri, ätus sum (miser) litować się nad kim, żałować kogo, czuć litość dla kogo, współczuć z kim: miserantur Galliae fortunam C, sortem iniquam F, iuvenemque animi miserala repressit F z litości.

missilis, e (mittere) do rzucania: lapides m. L, telum, ferrum m. V pocisk ; subst. neutr. missilia, ium, pociski.

missiö, onis, f. (mittere) a) wysłanie: legatorum Ci; b) uwolnienie (niewolnika, jeńca): pro Sileni mis-sione Midae munus dare Ci; c) uwolnienie wysłużonych żołnierzy : m. nau-tarum Ci; d) pozwolenie udzielane przez lud zasłużonym gladyatorom opuszczenia areny, przeciwnie: sine missione L — mają zginąć bez pardonu.

missito 1. (frequ. do mittere) posyłać często, raz po raz : Samniti uu-xilia m. L.

missü (abl. od nieuzyw. missus, Gs, mittere) wł. z wysłania; a) z polecenia: ephorGm missu N, m. Caesa-ris C, m. regis V; b) rzutem: telum vehementius ictu missuque L.

mitella, ae, f. (demin. od mitra) opaska na głowę.

mîtësco i mïtisco 3. (mitis) a) stawać się łagodnym, dojrzewać, mięknąć: herbae mitescere flammä molli-rique queunt O; b) łagodnieć, folgować, uspokajać się: frigora mitescunt zephyris H, mitescit hiems L, fréta mitescunt 0 morze, ira O, seditio 0; c} pozbywać się wrodzonej dzikości, oswajać się: ferae quaedam nunquam mitescunt L, nemo adeo férus est, ut non mitescere possit H.

Mithras, ae, m. i Mithrës, acc. em i ën (Mt$?a; i Mi&pr;;) bóstwo perskie, symbol jasnego dnia, słońca. Po zwycięstwie Pompej usza nad korsarzami kult Mitrasa dostał się do Rzymu i rozpowszechnił się po calem państwie rzymskiem.

Mithridates, is i î, m. (MtOpiSa-rr,; lub MtdpaSaTr^) imię oryentalne wielu królów Wschodu, szczególrie królów Pontu. Wśród nich zasłynął Miłryda-tes V. Eupator (121—64) jako zawzięty wróg Rzymu; adi. Mithridäticus 3. : bellum Ci.

mftifico 1. (mltificus) zmiękczyć: cibus mitificatus Ci strawiony.

mftigo 1. (mitis i ago) a) uczynić łagodnym, miękkim: cibum Ci gotować, agros m. Ci starannie uprawić, agrum ferro et flammis m. H uprawiać, użyźniać; b) ułagodzić, u-koić, przejednać: Lampsacënos in is-tum m. Ci pogodzić, te ipsum... aetas mitigabit Ci zmieni, precibus mitigari T; c) złagodzić: legis acerbitatem Ci, odium precibus Ci, iam mitigati rap-tis (dat.) animi erant L.

mitis, e a) (o owocach) łagodny, nie cierpki, dojrzały: mitia рота F, m. Bacchus 0, mite solum Tiburis H żyzna, mitis fluvius F powoli płynąca, caelum mitissimum L klimat bardzo łagodny; b) przen. (o ludziach i zwierzętach) oswojony, nie dziki: quis est me mitior ? Ci, lupa adeo mitis L, Turpilianus poenitentiae milior T względem żałujących ; c) łagodny, nie srogi: lex m. Ci, id mitiorem in partem interpretari Ci w sposób łagodniejszy, dolorem mitiorem facere Ci uśmierzać, m. verba ô, responsa T.

mitra, ae, f. (por. рлтра, р(трт]) opaska na głowę, rodzaj turbanu z opa-dającemi na policzki wstążkami, które wiązano pod brodą. Strój ten kobiecy z Azyi dostał się do Grecyi i Rzymu ; nosiły go kobiety i zniewieściali mężczyźni: habent redimicula mitrae F, Maeonia m. F, P. Clodius a mitra est factus popularis Ci.

mitto 3. misi, missum a) rzucać, ciskać, miotać: pila C, tela eminus missa N, tela tormentis m. C, fundâ lapides L, fulmina lucis (dał.) m H, pueros in profluentem aquain mitti iubet L wrzucić, corpus saltu ad ter-ram m. F skoczyć, mittere equum per ignés F rzucić się z koniem w... fert missos patella cibos F złożone na... ; b) reflex, rzucić się : misit se de aethere alto F, in aquas 0; rzucić się na kogo w zamiarze nieprzyjaznym : se in alqm m. Ci, se in foedera mittere F zawrzeć, se... animas in pe-ricula m. F narazić się na..., fervor mentis me in iambos misit H uniósł mnie, aliquem in fabulas m. H uczynić przedmiotem rozmów; c) wysłać, wyprawić: legatos N, damnatum in exilium L, exercitum sub iugum С pod jarzmo, Hesperiam sub iuga F podbić = orbem sub leges F, lares sub titulum 0 dom wystawić na sprzedaż, iudices in consilium m. Ci kazać naradzić się, centurias in suffragium Ci kazać głosować, alicui subsidio, auxilio m. NCL na pomoc; d) wysłać rozkaz, wiadomość przez posłańca, listownie donieść, napisać: salutem m. 0 pozdrawiać; e) wysłać, zesłać, sprowadzić: funera Teucris F — api-bus exitium F śmierć, zgubę, mittere alicui mentem V natchnąć, hunc li-brum ad te de senectute misimus Ci przeznaczam, dedykuję; f) wysyłać, dostarczać, dawać: India mittit ebur F hordea, quae Libyci ratibus misere colon i 0; g) wysyłać z siebie, wydawać: luna lucern mittit in terras Ci, fulmina clipeo mittit F jego tarcza ciska błyskawice, timoris signa mittere C okazywać obawę, fruges mittunt sangui-nein L krew tryska z...; tony, głosy z siebie wydawać: praenuntia sibila misit O, vocein mittere Ci; (pass.) o-ratio ex Pompei ore mitti videbatur C zdawało się, że wychodzi; h) puścić, wypuścić: non missura cutein nisi plena cruoris hirudo H nie popuści

pijawka skóry, aż krwią się nasyci, arma m. C porzucić, carcere equos O ze szranek, carceribus missi currus H: 1) uwolnić ze służby: tribunos suos multi missos fecerunt Ci, legiones missas facere Ci; 2) wypuścić z więzienia: Scipionem mitti iubere L, (po-stulavit, ut se) missum fieri iuberet N; 3) wyzwolić niewolnika (sob. manu mitto); 4) zgromadzenie rozwiązać: m. senatum Ci zamknąć posiedzenie senatu, convivium L, praetorium L ; i) zaniechać, zaprzestać czegoś: certamen F, timorem F nie lękać się, odium L, spes H, missis ambagi-bus H bez ogródek, mitte sectari H nie pytaj więcej, mitte precari 0 przestań prosić, misso ofticio Ci bez względu na..., vadimonium missum fecit Ci;

j) pominąć coś milczeniem, zamilczeć: mitto proelia, praetereo oppugnatio-nes oppidorum Ci, mitto, quod provinces partas habent Ci, ut haec missa faciam Ci że pominę.

Mitylënë, sob. Mytilënë.

Mnäsylos, i, m. nazwa Fauna u F.

Mnëmonides, dum, /. muzy, jako córki Mnemosyny O.

Mnëmosynë, es, /. (uvrjuorJvr,) matka muz.

Mnësthéus, ei, m. Trojanin, towarzysz Eneasza, od którego pochodzenie swe wywodził ród Memmiusów F.

möbilis, e (movëre s mov-hilis) adv. möbiliter a) dający się ruszyć, ruchomy: oculi mobiles Ci, mobile lignum H lalka, pajac, mobilissimus ardor Ci gwałtowny, ad bellum mobilier excitari C łatwo; b) przen niestały, chwiejny: res humanae fluxae et mobiles S, Galii sunt in consiliis capiendis mobiles C, gens m. L zmienny; o) giętki, dający się kierować: dum faciles ani mi iuvenum, dum mo-bilis aetas F.

möbilitäs, tatis,/. (möbilis) a> ruchliwość, zwinność, szybkość: m. equi-

tum C, navium G; Ы niestałość, zmień- nunquam modestiam adpellare soleo ność, chwiejność: m. fortunae N, in- Ci; b) umiarkowanie, miara: in di-

genii, animi S, vulgi T.

cendo m. Ci; c) powściągliwość, pa-moderäbilis, e (moderari) umiar- nowanie nad sobą: neque modum ne-kowany, dający się umiarkować.    que modestiam victores habent 6', tan-

moderämen, inis, n. (moderari) tarn in iniuria tranquillitatem et moat przyrząd do kierowania, ster: m.    destiam Ci; d) łagodność: Metellus

navis О; b) kierowanie: m. equorum    Pius vir summa religione et modestia

O, rerum 0 ster rządów.    Ci; preen, m. hiemis T łagodna zima;

moderätio, onis, /. (moderari) a)    ei uległość, powolność: in milite mo-

uiniarkowanie, panowanie nad sobą:    destiam desidero C, obsequium et morn. animi Ci; b) preen, właściwa mia-    destia T; f) skromność, obyczajność:

ra: certa ratio moderatioque dicendi    censura, vêtus ilia magistra pudoris

Ci; c) kierowanie, panowanie, rządze- et modestiae Ci; g) zręczność w konie: divina in homines m. Ci, effre-    rzystaniu z okoliczności : m. est scien-

nati populi m. Ci, rei familiaris m. Ci    tia opportunitatis idoneorum ad agen-

dum temporum Ci.

modestus 3. adv. ë (por. moderari i modus) a) umiarkowany, przestrzegający miary, powściągliwy, skromny: Epaminondas m. N, rebus nis 0 rybak, m. exercitus T wódz,    secundis modeste uti L być umiarko-

neque legatus aut tribunus moderator    wanym w..., m. adulescens Ci, m. ser

vira T; b) uległy, posłuszny: mode-moderâtrix, îcis, /. kierowniczka: stissima plebs Ci, in utroque exercitu materiae universae m. Ci świata, tern- multi modesti et quieti T; c) skromny, perantia est m. commotionum Ci u- wstydliwy : m. sermo S, vultus, o-

culi 0.

uszczuplenie.

moderator, öris, m. (moderari) kierownik: (deus) rector et m. tanti operis Ci, m. equorum 0 woźnica; preen, m. navis O sternik, m. arundi-

adfuit T któryby uśmierzył.

śmierza.

modicus 3. adv. e (modus) a) u-

miarkowany, mierny, skromny: m. convivium Ci, m. amplitudo Ci wielkość; b) średni, niezbyt duży, niezbyt nie umieć panować nad sobą; b) (o mały, w sam raz. w miarę: pecunia reeceach) mierny, skromny, bez przesady : cultus atque victus Ci, m. venti supellex m.

O łagodne.

moderätus 3. adv. ë [PPP. od moderari) a) umiarkowany, rozważny, spokojny: potestis cupidos moderatis antelerre? Ci, nihil moderati habere S

m. Ci, modice locuples Ci średnio..., non multa N; c) mały, nieznaczny: m. rnurus O nizki, m. moderor, âri, âtus sum (por. mo-    acervus H, amnis T niegłęboka, m.

dus) a) miarkować, miarę czemu na-    équités T niezamożni = Lepidus ре-

znaczyć, powściągać, hamować: m.    cuniae m. T, Sabinus    m. originis T

cursui navium T, irae H, (acc.) ani-    nizkiego pochodzenia,    Clodii minae

mos m. Ci, linguam S, prudens mo-    modice me tangunt Ci    niewiele sobie

derandi T, moderans récitât Caesar T    z nich robię; d) preen,    umiarkowany, tonem głosu spokojnym; b) kierować, powściągliwy, spokojny: (gen.) m. vo-rządzić: [dat.) navi funiculo m. Ci, luptatum T w używaniu..., ferre mo-(acc.) equos m. C, m. fidem H grać dice populi voluntates Ci ; e) skromny,

na lutni.

niewymagający : animus belli ingens, modestia, ae, f. (modestus) a) u- domi m. S, primo modici, deinde su-miarkowanie, rozwaga: owïoùoûvr,vnon- perbi S.

modifico 1. (modus i facerel należycie odmierzyć: verba Ci.

modius, ii, ш. gen. pl. modiûm, miara, korzec = 10‘/j litra, dzielił się na 16 sextarii: multi modii salis si-mul edendi sunt Ci {preysłów.) wiele beczek soli...

modo adv. (abl. od modus^ a) icza-sowe) niedawno, dopiero co, właśnie: mater m. filium osculata nunc cru-ciatur Ci, m. egens repente dives Ci, vagabitur m. tuum nomen longe Ci w przyszłości; b) modo-modo, jużto-jużto, bądź-bądź: m. se his, m. illis vendit Ci cam m. velles, m. nolles Ci; drugi celon ceęsło emieniony: modo — interdum S m.—aliquando T m.-saepius T m. — m. — postremum T;

c)    (na wyrażenie sposobu w znaczeniu ograniczającemj tylko : duo m. haec opto Ci, parva m. causa timoris C;

d)    [w zd. eamiarowych niezależnych) oby, oby tylko, byleby, byleby tylko: liceat m. O, m. fac, ne quid cures Ci, ш. Iuppiter adsit V, quare, modo ut vita suppetat, polliceor vobis Ci, quid-libet faciat, m. ne nauseet Ci; [w zdaniach warunkowych): adfuit si modo adfuit Ci, si modo competitorem ha-buisset Ci; (w zdaniach względnych); quod modo probabile fuit non omitto Ci; e) (połączenia korrelatywne\ non modo sed etiam (verum etiam) nie tylko... lecz także, non modo... sed (verum) nie tylko... lecz, non modo... sed (verum) ne... quidem: nie tylko... lecz nawet nie, non modo non... sed etiam (potius): nie tylko nie... ale палу et, non modo non... sed e contrario: nie tylko nie... lecz przeciwnie.

modulator, ôris, m. (modularii muzyk Я.

modulätus 3. adv. ë (modulari) harmonijny, rytmiczny, melodyjny: m. verba О, tibiae modulate canen-tes Ci.

modulor, äri, ätus sum (modulus) a) wymierzać, odczuwać: hominum aures vocem modulantur Ci, sonum vocis pulsu pedum m. L takt nogą wybijać; b) śpiewać lub grać: verba fidibus modulanda latinis H, carmina modulabor avenä V, barbite, Lesbio civi modulate {pass.) H.

modulus, i, m. (demin. od modus) a) miara: metiri se suo modulo verum est Я, homo moduli bipedalis H; b) rytm, melodya.

modus, i, m. a) miara we wierszu, muzyce, śpiewie, rytm, takt, melodya; surdus non potest modos noscere Ci, Phrygii modi O, Thebani modi H liryka Pindara; tibicinis modi L; b) miara wieikości, wielkość : hastae mo-dum duplicavit N długość, agri certus m. C, m. mensurae N wielkość miary, trunci m. O objętość; c) preen, cel, kres, granica, miara właściwa: Tibur sit lasso modus viarum H, imperii diuturnitati modum statuere Ci, praeter (extra) modum Ci nadmiernie, ne-que modum neque modestiam victo-res habent S nie znają miary, bono modo Ci umiarkowanie, modum adhi-bere N miarę zachować; d) przepis, prawidło, reguła: modum belli et pa-cis facerei przepisać, in modum ven-ti L podług wiatru; e) sposób: tali modo, humano modo Ci, ad hunc modum loqui C, servorum modo L — servilem in modum cruciari Ci, modus est (г Inf.) V można.

moecha, ae, /. (pot/rj) cudzołożnica.

moechor, äri, ätus sum (moechus) cudzołożyć.

moechus, i, m⁻ (jxor/ô;) cudzołóżca.

moenia, ium, n. (por. muni re) a) obwarowanie, mury miasta: Piraeum moenibus circumdare N, inaedificata in mûris ab exercitu nostro moenia vi-debantur C wał dotykał murów miasta, Alpes moenia Italiae L przedmurzem, m. caeli O obwód; b) preen. miasto: moenia lata videt triplici cir-cumdata muro V; c) dom: Ditis magni sub moenia V, Circaea moenia O.

u F.

rnoenirnentum, i, ». sob. munimen-

tum.

Moenus, i, m. rzeka Men.

Moeris, is, acc. im, voc. i, pasterz

Moesi, örum, m. lud zamieszkujący niegdyś dzisiejszą Serbię i Bułga-ryę; stąd naswa kraju: Moesia, ae, f. Mes у a; adi. Moesiacus 3.

Mogontiacum, i, ». Moguncya, miasto u ujścia Menu do Renu, później Maguntia, ae, f. T.

mola, ae, /. (molere gr. (jlûXtj młyn) a) kamień młyński, pl. młyn: nigra m. 0) b) prsen. grubo mielona mąka, którą zmieszawszy z solą, posypywano zwierzęta przeznaczoBe na ofiarę, stąd mola salsa H por. immolare.

molaris, e (mola) młyński: lapis m. albo samo molaris, is, m. kamień młyński : ramis vastisque molaribus instat F, dextra molarem sustulit 0.

môles, is ,f. a) bryła, masa. ogrom, brzemię, ciężar: Chaos rudis indige-staque moles 0, ingenti mole sepul-crum F olbrzymi, vasta mole Poly-phëmus F o olbrzymiem cielsku, m. clipei F ciężka: b) tama, grobla: aggere ac molibus mari extruso C, m. tenuis G ławica piaskowa, pars in mole sedens O na skale; c) olbrzymi pałac, dom: regiae in. H, miratur molem Aeneas F, molem mirantur equi F ogrom konia trojańskiego; d) machiny wojenne: oppugnatqui molibus urbem F, ab adversa mole clamat F wieża oblężnicza; e) potęga, moc: m. exercitus L, densäque ad muros mole feruntur F tłumnie; f) bałwany morskie: venti tantas audetis tollere moles V; g) wielkość, ogrom, brzemię, ciężar: m. mali Ci, invidiae molem sustinere Ci, m. tanti imperii L, cura-rum. m. T, vis consilii expers mole mit sua H; h) trud, mozół: magna mole naves transvehere L, tantae mo-

lis erat F tak trudno było, maiore mole pugnare L.

molestia, ae,/. (molestus) a) przykrość, kłopot, zmartwienie : molestiam exhibere Ci sprawfć, deponere mole-stias Ci, molestiam trahere, capere Ci, molestia adfici Ci doznać.

molestus 3. adv. ë (môles) a) u-ciążliwy, przykry, niemiły: m. labor Ci, adrogantia m. Ci, anus m. Ci, moleste fero, patior CtC = mihi est mo-lestum Ci przykro mi jest coś, niemiłe, jestem z czegoś niezadowolony; b) nienaturalny, sztuczny: verba m. O.

molimen, inis, ».. w prosie : môlï-m en tum, i, ». (moliri) a) natężenie sił, siła, moc: non sine magno rnoli-mento C, adminicula parvi molimenti L maszyny nie bardzo silne, sceleris molimen 0 zbrodnicze usiłowania; b) prsen. budowa: tabularia molimine vasto O.

mölior, Iri, itus sum (môles) tr. a) ciężar wielki z trudem w ruch wprawić: ancoras m. L kotwicę podnieść, montes sede sua m. L ruszyć z miejsca, ignem, fulmina Fciskać, bipennem in vites F ciąć, terram aratro F orać, animum O kształcić, portas m. LT wyłamać, Odern m. L kredyt podkopać, habenas F dzierżyć; b) prsen. z trudem i z natężeniem coś czynić: arcem F budować = classem F, mo-lirique aggere tecta F miasto i wał, viam F przemocą sobie torować, m. laborem F trudnej pracy dokonać, iter F odbywać, fugam moliri F uciekać, moliri moram F spowodować = le-tum morbosque F; c) przedsiębrać, u-siłować, zamierzać: Philippus multa moliebatur N, interitum Ci, insidias moliri Ci knuć, insidias avibus m. V sidła zastawiać, sibi imperium m. LT sposobić ; d) intr. mozolić się, trudzić się: in demoliendo signo permulti Homines moliebantur Ci, adversus fortu-nam molitus T walczyć, audietis mo-

litia.

Hentern hinc Hannibalem L wybierającego się w pochód, in insulam gla-diatores navibus moliebantur T przeprawili się z trudem.

molïtio, onis, /• (moliri) a) wprawianie w ruch czego ciężkiego, burzenie: molitio valli L; b) usiłowanie, przygotowanie do czego: quae molitio, quae machinae tanti muneris fue-runt? Ci.

môlîtor, öris, m. (moliri) stwórca: deus m. mundi Ci; prsen. caedis m. sprawca T.

molitor, óris, m. (molere) mielnik, mollësco, 3. (incoh. do möllere, być miękkim) a) stawać się miękkim: mollescit ebur O ; b) prsen. stawać się zniewieściałym: vir mollescit; stawać się łagodniejszym : artibus pectora mol-lescunt O.

mollio 4. ivi (ii), itum (mollis) a) miękczyć: humor mollitur tepefactus Ci, ignis ferrum mollit H topi, humum foliis m. O zaścielić, Nilus agros mollit Ci użyźnia; “b) prsen. łagodzić: fructus feros colendo L uszlachetniać, verba dura usu m. Ci czynić znośnem, opus canendo O lżejszą czÿnic, cir-cuitus ad molliendum clivum accesse-rat C zapomocą serpentyn strome stoki uczynić łagodniejszymi; c) uczynić zniewieściałym : legio mollietur Ci ; d) łagodzić, uszlachetniać, oswajać: im-petum L, poetae molliunt animos Ci. molli-pës, pedis, miękkonogi Ci. mollis, e, adv. molliter, a) miękki: cera Ci; b) prsen. giętki, miękki, gibki: bracchia O, colla equorum F mollius membra movere H lekko i zgrabnie, signa molliora Ci i excude-re mollius aéra F o posągach zgrabnych , życiem tchnących; c) giętki» elastyczny: feretrum F, arcus F; d) łagodny: vina Z,aestas F, molles ze-phyri, aurae 0, Euphrates ibat iam mollior undis F spokojniej, molle at-que facetuin Vergilio annuerunt Ca-menae H dar pieśni słodkich, m. iu-gum montis T łagodnie się wznoszący, litus m. C niestromy, trabes molli fastigio coniungunt Cpod kątem niezbyt ostrym ; e) wrażliwy, uległy : Gal-lorum mens m. C, m. in obsequium O, m. auriculae H chętnie słuchający pochlebstw, m. anni O młode lata, m. cor, pectus O czuły; f) miękki, znie-wieściały: m. disciplina Ci, m. Sabaei

O. viri HL, hora mollior votis tuis O pomyślna, molliter et delicate vivere Ci, populus molliter habitus T znie-wieściały, m. columbae H lubieżne, m. pecus F niezdolne stawić opór;g) zbyt łagodny: m. sententiae Ci, m. imperia F, aliquid mollius interpretari T, mollisima via L, cuncta in mollius referre T łagodniej przedstawić, molli vultu aspicere O przyjaźnie; prsen. m. aditus et tempora F, łatwy przystęp i pora dogodna, mollius abnuere L nie zbyt energicznie; h) czuły, tkliwy: m. querella H, m. versus O pieśni miłosne, m. verba H wzruszające, m. preces 0 łagodne; i) spokojnie, z poddaniem się: molliter ferre Ci, mollius loqui F, m. senectus Ci, molles, ubi resëdit ira, animi F.

mollitia, ae, f. г mollifies, ëi, f.

a) miękkość; b) prsen. łagodność: m. animi Ci, pectoris: czułość; c) słabość, brak energii, zniewieściałość: animi est ista mollities inopiam ferre non posse C inertia est animi m. S; d) rozwiązłość: civitatum moreś lapsi ad mollitiam Ci, m. corporis T.

mollitOdo, inis, f. (mollis) = mol

molo 3. ui, itum (por. uùXXm i рЛт;) mleć: molita cibaria C mąka.

Molorchus, i, m. (МЛоруо;) wieśniak z Kleonae, u którego Herkules znalazł gościnne przyjęcie i za to obdarzył go rolą nemejską;sfqd: luci Mo-lorchi F lasy nemejskie.

Molossi, órum, m. (Możooaoi) lud mieszkający we wschodniej części E-piru; a di. Molossus 3. subst. Molos-sus, i, m. idom. canis) V pies molo-ski; Molossis, idis, f. (MoÀoaat;) albo Molossia, ae, /. kraj Molossów. Molpeus, ei, acc. ea, m. imię n O, möly, yos, n. (utoX'j) cudowna roślina przeciw czarom Cyrcy znana z Homera O.

momentum, i, n. (mov men tum od movere) a) siła poruszająca: arbores levi momento impulsae occidunt L, par sortis momentum Ci; b) prsen. wpływ, powód, przyczyna : parva momenta animum impellunt L, par-vae res magnum in utramque partem momentum habent C, haud maiore momento Galii fusi sunt L siłami; c) wpływ, waga, znaczenie, wartość: ma-gni momenti esset nostra oratio Ci, cave quidquam habeat momenti gratia Ci nie powinna mieć żadnego wpływu, levi momento aestimare C lekceważyć, nullius momenti apud e-xercitum esse N nie mieć żadnego znaczenia, iuvenis maximum m. L wpływowy; d) рггеп. ruch: astra sua momenta sustentant forma et figura Ci, tempora certis momentis deceden-tia H czas mija prawidłowo, leniat et rabiem canis et momenta leonis H dzikie ruchy; рггеп. animus momenta sumit utroque O z dwóch stron poruszony, levia fortunae momenta О zmiany, m. annonae L zmiany ceny zboża; e) czas trwania, chwila; moment: parvo momento navis anteces-sit C, momento temporis LT w jednej chwili = Hannibal urbem momento cepit L, horae momento H w godzinie , in occasionis momento L w dogodnej chwili ; f) przeciąg czasu, chwila, parvis momentis multa natura mutât Ci.

Mona, ae, /. wyspa koło Irlandyi, dziś Man T.

Monaesës, is, m. wódz Partów H. monëdula, ae, /. kawka, moneo 3. ui, itum, a) przypomi-

nam: moneo aliquem temporis et necessitatis T, quae a natura monemur Ci, quid haruspices a diis moneri dicant Ci przestrzedz = tu vatem, tu diva, monę! V; b) przepowiadać: mo-nuit ab dice cornix V, vates multa m. V, Carmentis nymphae monita F proroctwa; c) karać: posse se puerïli ver-bere moneri T; d) upominać, ostrzegać: bone monenti oboedire L, quod res monet S, moneo, abstineant manus Ci, immortalia ne speres monet annus H, bestiae fame monitae Ci zmuszone; subst. monita, drum, n. upomnienia.

monëris, is, f. (dom. navis, {AowjpTji) okręt o jednym rzędzie wiosek

Moneta, ae, f. (monëre) a) matka muz; b) nazwa Junony, w której świątyni na Kapitolu była mennica; stąd moneta, ae, f. a) mennica; b) moneta, pieniądz.

monfle, is, n. a) naszyjnik: m. ba-catum V z pereł; b) rząd na konia: monilia aurea V.

monitio, ónis, f. (monere) upomnienie.

monitor, ôris, m. (monëre) a) ten, który coś komu przypomina: sumat aliquem monitorem officii sui S, per monitorem aliquem appellare T; b) doradca prawny: m. tuus hic Ci; c) ostrzegający, upominający: ut mo-neam, si quid monitoris eges tu H.

monitus, fls, w. (mondre) upomnienie.

Monoecus, i. m. ([Aôvotxo;) nazwa Herkulesa, któremu wyłącznie świątynia była poświęconą: arx i portus Monoeci, miasto i port na wybrzeżu liguryjskiem, dziś Monaco.

monogrammus 3. (u.ovdypa[j.[Ao;) jedną linią naszkicowany: dii m. Ci marny, czczy, nie mający w sobie nic istotnego.

monopodium, ii, n. ((aovotcôSiov) stół o jednej nodze L.

mons, tis, m. a) góra: m, Iura, m. Cevenna C; b) рггеп. kamień, głaz:

ш. improbus Ir; c) wysoki jak góra: га-ta ex fano Herculis C wota; b) pom-praeruptus aquae m. V spiętrzone fale, nik, grobowiec: sepultus in monu-maria montesque polliceri S złote mento Q. Caecilii N, sepulcri m. N: góry obiecywać.    c) preen, dowód, dokument, świadek:

monsträtor, öris, m. (monsträre) m-ta vetustatis Ci, commentarii ponti-ten, który wskazuje: m. hospitii T, ficum aliaque m-ta L, m. rerurn ge-puer m. aratri V Triptołemos, który starurn Ci, annallum Ci.

nauczył ludzi orać.

Mopsopius 3. (MoĄóJttoi, pochodzenie wyrazu tego nieznane) ateński, atycki: M. iuvenis 0=Tryptolemos, M. muri 0=Ateny.

Mopsus, i, m. (Mó-bs) imię u 0V. mora, ae, /. (uóp*) oddział wojska spartańskiego, około 600ludzi N.

mora, ae, f. a) zwłoka, opóźnie-

Mönychus, i, m. centaur u 0. monstro 1. (monstrum) a) pokazy- Mopsii, örum, nt. rodzina patry-wać, wskazywać: hostibus suisque cyuszowska samnicka; od tego Mo-monstrati T pokazywani = znani, qua psiäni, örum, m. L adherenci Mo-semita monstrat V prowadzi; b) wska- psyów. zać, uczyć: inulas (= oman) incoque-re monstravi H; Homerus monstra-vit H; c) nakazać, polecić: monstra-tae arae V, sacerdos monstrat V, ira V; d) wskazać na coś, zapowiedzieć: signum luno monstrarat V, Vespasia-nus fatis monstratus T.

monstrum, i, n. a) znak, znak cudowny: signum dédit Tritonia mon- nie: sine ulla m. Ci — nullä morä in-stris V; b) preen, monstrum, dziwo, terpositä C— nulla m. est N = haud potwór: m. ingens V Polifem, mon- m. V bez zwłoki, natychmiast, nihil stra deQm V bóstwa egipskie z gło- in m. habuit, quominus Ci nie zwle-wami zwierząt, non furtum sed m. Ci kał, moram facere ad alqd C zwlekać czyn potworny, m. atque prodigium z czemś, pars castigant moras V za Ci Katyiina, monstro confidere V = spóźnienie; b) preen, czas, chwila: morzu, fatale m. H Kleopatra, remove longa fuit medii m. temporis C prze-vera monstra O Meduzę.    rwa, dolor finitur mora O z czasem,

monstruösus3. adv. ё (monstrum) powoli; c) powód zwłoki, opóźnienia,

potworny.

montänus 3. (mons) górski, gór:

przeszkoda: restituendae Capuae m. L, Abas pugnae m. V, m. clipei V m. cacumina O, Dalmatia m. O gó- tarcza przeszkodą, rumpe moras om-rzysta, homines asperi et m. C dzicy nîs V nie zważaj na żadne przeszko-górale; subst. montant, örum, m. gó- dy, praecipitat moras V usuwa, cale; montäna, ôrum, n. okolica gór- mörälis, 6 (mös) moralny Ci. ska; jako n. pr. Curtius Monta- morätor, öris, m. (moräri) a) ten, Hus, poeta, ulubieniec Tyberyusza, który zwleka, żołnierz, który nie mo-pisal paszkwile T.    że zdążyć za oddziałem, zwłoka, raa-

monticola, ae,m. mieszkaniec gór O. roder: DC moratorum L ; b)opóźniają-montivagus 3. po górach cho- cy, mitręga: publici commodi m. L, dzący Ci.    ille grex moratorum Ci adwokaci któ-

montuösus 3. (mons) górzysty : lo- rzy umieją przewlekać sprawy, ci piani an m. Ci.    mörätus3.(mös) obyczajny,grzecz-

monumentum i monimentum, i, ny, przyzwoity: homo optime m. Ci, ♦*. (monëre) a) pamiątka, pomnik, pa- civitas bene m. Ci dobrze urządzone, m>ęć: m. amoris F, clementiae Ci, mo- venter male m. O zły, fabula recte m. numenta Pompei T teatr Pompejusza, JTnależycie uwydatniająca charaktery.

mo-

morbus, i, m. choroba: morbo mo-ri CiN umrzeć naturalną śmiercią, morbo iactari Ci być trapionym gorączką; pi. morbi = objawy choroby, m. caeli V złe powietrze, zaraza.

mordäx, cis, adv. äciter (mordeo) kąsający, zjadliwy: carmen m. О, Су-nicus m. H, m. sollicitudines H zgryzoty, urtica m. O piekąca, m. ferrum H ostra siekiera, fel m. O gorzka, pu-mex m. O wygładzający.

mordeo 2. momordi, morsum, a) kąsać, gryźć: humum ore V; prsen. o zawiści, która chce ująć wartości, zasługi. dokuczyć: livor momordit opus O, mordeor opprobriis H; b) chwycić i trzymać mocno: laterum iuncturas fibula mordet V; c) uszczuplać, uszkadzać, dojmować: rura Liris aqua mordet H podmywa, oleam m. aestus H wysusza, par um cautos frigora mordent H przymrozki dają się we znaki.

mordicus adv. (mordëre) a) kąsając, gryząc: auriculam m. abstulisset Ci; Ы prsen. mocno: perspicuitatem m. tenere debemus Ci usilnie starać się o...

moritum, i, n. 1) wiejska potrawa z czosnku, cebuli, octu, oliwy, sera; 2) tytuł poematu Wergilego.

moribundus 3. (morior) a) umierający: dextra m. V kostniejąca; b) śmiertelny: m. membra V.

möriger, ra, rum i mörigerus 3. (morem gero) chętny, powolny.

mörigeror, äri, ätus sum (morem geroi być chętnym, powolnym, uległym, usłużnym.

Morini, örum, m. lud w Gallia В e 1 g i c a nad Skaldą.

morior, mori, mortuus sum, mo-riturus, a) umrzeć : morbo m. NCi naturalną śmiercią, moriar, si, nisi... Ci niech zginę!; b) prsen. ginąć, zamierać, zanikać: segetes moriuntur in herbis O, manus moriens O martwa, moiientibus vocibus Ci gasnącym, tlammas vidi mori O przygasające,

hominis memoria m. Ci zanika, rietur gratia nunquam O wiecznie żyć będzie, leges mortuae Ci bez znaczenia.

mormyr, yris, f. (uópjaupo?) ryba morska.

moror, äri, ätus sum (mora) a) intr. bawić, przebywać, zatrzymywać się, zwlekać: paucos ibi dies moratus N, rosa moratur H kwitnie jeszcze, oculi morantur tellure O wpatrzone w ziemię, auxilia morantur C posiłki nie przybywają, haud multa (nec plu-ra) moratus V bez zwłoki, moror bellum inferre C zwlekam, nihil moror, quominus abeam L chcę odejść natychmiast; b) tr. wstrzymywać: mo-rari victoriam C, ne longo sermone morer tua tempora H czas zabierać, morari iter C, nullo morante L ponieważ nikt nie wzbraniał, oculos au-resque morari H zachwycać, spectator novitate morandus H trzeba się starać ująć, C. Sempronium nihil moror L [sędzia do oskarżonego) nie mam nic przeciw niemu, ne multis morer Ci — ne te morer, ażeby cię dłużej nie zatrzymywać; c) nie dbam o coś, nic mi na czemś nie zależy: nec dona moror V, nihil moror, quominus de-cemviratu abeam L, vina nihil moror illius orae H te wina mogą mi ukraść, nil moror officium, quod me gravat H.

mörösitäs, tätis, f. upór, dziwactwo, pedanterya.

morosus 3. adv. ë, a) kapryśny, zrzędny, zgryźliwy, pedantyczny: difficiles ас morosi sumus, ut nobis non satisfaciat ipse Demosthenes Ci, senes m. Ci, canities m. H starość pedantyczna; Ъ) prsen. morbus m. O uparta.

Morpheus, eös, acc. ea (MoPoeó<) bóg snu О.

mors, tis, f. (morior) ai skon, śmierć: m. necessaria Ci naturalna, extrema in morte Vnad grobem, media in morte V umierając = in morte V taksę : po śmierci, suprema morte H śmierć, która kładzie kres; pk

/. L.

mortes CiVT rodzaje śmierci; b) preen. trup: Clodii mortem lacerare Ci; с) mord, krew: ensem multa morte re-cepit V krwią zbroczony; d) personif. śmierć: m. terrorque sociorum Ci; Mors, tis, /. bogini śmierci CiV.

morsus, üs, m. (mordêre) a) ukąszenie : serpentis m. Ci, mensarum m. V jedzenie stołów; b) to, czem się kąsa: ząb : ancorae m. V, m. roboris V szczelina w drzewie, która włócznię trzyma jakby zębami, w kleszczach; c) preen, ból gryzący, dojmujący: cura-rum m. O, m. intermissae libertatis Ci ból spowodowany utratą wolności;

d) zjadliwość: mea commoda odio ob-scuro morsuque venenat H jak gadzina z ukrycia...

mortalis, e (mors) a) podległy śmierci, śmiertelny: corpus m. Ci; subst. mortalis, is, m. śmiertelnik, człowiek: eum omnes m. oderunt Ci; preen, znikomy: inimicitiae mortales LCi ; b) ludzki, ziemski : ultimum ope-rum mortalium L tu na ziemi, men-tem mortalia tangunt V losy ludzi, m. vulnus V ręką ludzką zadana.

mortälitäs, tatis, /. (mortalis) a) śmierć, znikomość: omne quod ortum est, mortälitäs consequitur Ci ; b) preen. kres życia, śmierć: mortalitatem ex-plere T umrzeć.

mortärium, ii, n. moździerz, mortifer, fera, ferum (mortem fe-ro) śmiercionośny, zabójczy, śmiertelny: morbus, poćulum Ci, bellum V> multa m. Ci zabójcze materye.

mörum, i, n. a) jagoda morwy, morwa: prandia moris finiet H; b) ożyna: in cUiris haerentia morarube-tis O.

niorus, i, f. drzewo morwowe O. mós, móris, w. a) życzenie, wola: morem gerere N spełnić... por. mori-gerari; b) zwyczaj, obyczaj, sposób: more ductus N dawnym zwyczajem, in morem, de more, ex more VN T Słownik.

według zwyczaju, in morem venire OL = in morem vertere T stać się zwyczajem, supra morem V niezwyczajnie, sine more V niezwykle, in morem stagni V, quo more? V jakim sposobem? jak?, caeli m. V stan; c) przepis, prawo: paci imponere morem V, mores viris ponęt V, more palaestrae H, m. ritusque sacrorum V obrzędy ofiarne; d) pl. obyczaje, charakter: abire in avi mores L z charakteru stać się podobnym dziadkowi;

e) dobre obyczaje, moralność: res eo-rum moribus aucta est S. quibus ne-que mos nequa cultus erat V; f) złe obyczaje, zły charakter: si per mores nostros liceret T gdyby nasze złe o-byczaje pozwalały, hi mores incum-bunt ad levitatem Ci.

Mosa, ae, /. rzeka Moza w półn. Gallii CT.

Moschus, i, m. (Móo/oę) retor w Rzymie za czasów Horacego.

Mostëni, orum, m. mieszkańcy miejscowości w Lidyi: Mostënë, ês,

mötio, ônis, f. (movëre) a) ruch, poruszanie się: principium motionis Ci; b) preen, wzruszenie, afekt: suaves m. Ci.

môto 1. [frequ. do movëre) ciągle poruszać : zephyri motantes V, m. la-certos O.

môtus, üs, m. (movëre) a) ruch fizyczny: m. siderum C krążenie, m. terrae Ci trzęsienie ziemi, pedum me-lior motu V chyższy, decens m. H zgrabny chód, motus doceri IonicosV uczyć się tańca j., dare motus V tańczyć, milites ad motus leviores N o-broty wojskowe, motus futuri V podróż Eneasza; b) preen, poruszenia umysłu: animorum m. Ci czynności duszy, iucundus m. Ci miłe uczucie, ingenii m. Ci siły, m. ac ratio Ci czynność rozumu, m. animi nimii Ci wzruszenia, afekty = varius m. V, m. ani-

mi turbati Ci namiętności, divino con-cita motu O natchnieniem b., naturae m. Ci popęd; c) ruch społeczny, polityczny: Catîiinae m. conatusque Ci zamachy i knowania, m. temporum Ci niespokojne czasy, Italiae m. Ci powstanie, m. civicus H zamieszki polityczne, wojna domowa, m. serviiis L bunt niewolników = Galliae, urbanus m. C, reipublicae motum adferre Ci wywołać przewrót polityczny, orbis m. T przewrót na całym świecie.

moveo 2. mövi, motum, a) ruszać, poruszać: Minos urnam movet F potrząsa, tympana m. O uderzać, bilem (stomachum Ci) alcui m. H rozgniewać kogo, crinem per аёга O rozpuścić, venae moventur O puls bije, ra-nae moventur Ci skaczą, histrio se movet Ci tańczy = moveri festis die-bus H, moveri Cyclopa H naśladować ruchy tańczącego Cyklopa, agios, tellurem m. F uprawiać, terram О wstrząsnąć, terra movet L drży = mons movetur F, pontus movetur F burzy się, servitium movetur Ci buntują się, vis aestus corpora movet L osłabia, urbs tremoribus mota O zaniepokojone, arma m. L chwycić za oręż, leo arma movet F staje do obrony, quieta m. S zamącić spokój, neu-tra arma m. O zachowywać się neutralnie; preen, multa m. animo F = animus ilia movet S rozważać, se ad motus fortunae m. C być zmiennym, neutram in partem moveri Ci nie przechylać się na żadną stronę; b) zmieniać (por. mutare): voltum movetur F zmienia się na twarzy, forma mota O, fatum m. O, motum ex antiquo L zmiana dawnego zwyczaju; c) preen. wrażenie czynić, wzruszać, poruszać: prata movent animum F, pulchritudo oculos Ci, neque specie movetur F nie dba o..., nihil moveor super impe-rio F nic mnie nie obchodzi, Venus mota minis F przestraszona, absiste moveri F nie bój się! misericordiä moveri C — Acheronta movebo F wzruszyć = saxa gemitu 0 = Manes fletu O, thyrso aliquem O natchnąć;

d) podrażnić, oburzyć: movet iuveni feroci animum comploratio sororis £, Dianae non movenda numina H nie powinieneś D. rozgniewać; e) nakłonić, namówić, zniewolić: eos ad bellum m. L, Eurybiadem m. N, me non moverat per altum ire V; subst. rao-ventia Ci pobudki; f) z miejsca poruszyć, usunąć, oddalić: signum loco m. Ci, quae moveri possunt N = res moventes L majątek ruchomy, armen-ta stabulis m. F wypędzić ze..., ca-tùlos H porwać; reflex, i pass. oddalić się, odejść: se ex urbe m. N, nec vestigio moveri L ani krokiem się nie ruszyć, castra m. C obóz zwinąć, wyruszyć w pochód, rn. (dom. castra) Ca-nusio Ci z Canusium wyjść, portis in arva moveri F z miasta na pole, signa m. L wyruszyć do walk!, triste bidental moverit incestus H pioruno-wisko usunąć ze swego pola i tern zgrzeszyć; g) wypędzić: loco m. 0 z ojczyzny = moveri possessionibus Ci, loco signiferum C zdegradować, aliquem senatu S = de senatu Ci = loco senatorio L z senatu wyrzucić, tribu C*,.hostem gradu, statu L = loco Ci wyprzeć ze stanowiska, here-des m. Ci pozbawić dziedzictwa: preen. de sententia m. Ci odwieść; h) przynieść, sprowadzić: vina move Hz piwnicy, testam m. H, fatorum arcana movebo F odsłonię, Manes m. F wywołać; preen, sprawić, spowodować, wywołać: odia m. F, indignationem L, risus, querellas Ci; i) zaczynać: ab love carmina O, cantus F, opus F, motum ex eo consule bellum L, ne quid moveretur L wywoływać, iocum m. <S żartować, historias m. H zacząć mówić, numen movisse deos traditur L dali znak.

mox, adv. niebawem, wnet, zaraz, rychło: mox accingar Caesaris pugnas

mulgeo 2. mulsi, mulctum, doić: hircos m. F przysłowiowo о tem, со niemożliwe np. z pustego nie nalejesz.

dicere F; [rzadziej prey praeteritum) wkrótce potem : mox populus Cremo-nam rediit T.

mucidus 3. spleśniały.

Mucius 3. nazwa rodu plebejskie-

muliebris, e, adv. iter, a) niewieś-go gens Muc i a: 1) C. M. Scaevola oi, kobiecy: vestis CiN, tutela m. L usiłował r. 508 zabić króla Etrusków

muliebriter expavit ensem H jako

nec

Lawinii ; b) zniewieściały, niemęski, Porsenę, oblegającego Rzym L; 2) P. kobiecy: m. sententia Ci, ingenium S, M. Scaevola, konsul r. 133, przyjaciel Grakchów, przeciwnik Scypionów kobieta.

millier, eris, f. a) kobieta zamężna w przeciwieństwie do dziewicy, małżonka: pudica ro.i?;b) kobieta w przeciwieństwie do mężczyzny: in convi-vio virorum non accumbunt mulie-res Ci.

CiL; 3) Q. M. Scaevola, augur, zięć Leliusa Ci.

mulierarius 3. najęty przez ko-

mucro, onis, m. a) ostrze, klinga: m. hebes O; b) miecz, sztylet: strictis mucronibus F, pugnare mucrone F; c) preen, ostrze: stili m. Ci, m. defen-sionis Ci.

muliercula, ae, f. (demin. do mu-

mulierôsus 3. kobieciarz, lubiący kobiety. Od tego: mulierösitäs, atis, /. kobieciarstwo Ci.

mugio 4. Ivi (ii) a) (o zwierzętach) bietę Ci. ryczeć: boves mugiunt L; stąd subst. mügientes, ium, m. bydło rogate; b) lier) a) słaba kobieta, kobietka; b) nie-przen. {o rzeczach) wydawać głos po- rządnica: cum mulierculis iacebat e-dobny do ryku zwierząt, odzywać się, brius Ci. ryczeć: tubae clangor mugit F, mugit solum FO jęczy, mugit malus procel-lis H trzeszczy, nemus, mare m. H.

mugltus, us, m. (mugire) ryk, jęk : boum VO, terrae Ci.

mullus, i, m. (p.dXXo;) barwena, ryba morska Ci.

mqlsus 3. (mel) z miodem zmie-

mülio, 6nis, m. (mulus) poganiacz mułów CiC; od tego: müliönius3. na-müla, ae, f. (por. mulus) mulica, leżący do poganiacza mułów Ci. mulceo 2. mulsi,‘mulsum, a) głaskać, gładzić: barbam O, pueros lingua F lizać: b) lekko dotykać, muskać: zephyri mulcebant flores O, vo- szany; subst. mulsum, i, (dom. vinum) lucres aethera cantu m. O unosząc się wino z miodem zmieszane.

w powietrzu śpiewają; c) przen. łagodzić, uśmierzać : vulnera O, mulcens tigres Orpheus O, Marcio mulcente L, somnus mulcet corpora O ogarnia; d) bawić, rozweselać: puellas carmine H, pectus poeta m. H.

Mulciber, eri i eris, m. a) przydomek Wulkana; b) przen. ogień: picem m. urebat O.

multa, ae, /. kara pieniężna grzywna : accusatorem multa et poena mul-tavit Ci skazał na grzywnę i karę cielesną, multam dicere Ci wyznaczyć, remittere Ci darować, certare L spór toczyć o... petere Ci wnieść na zgromadzeniu ludu.

multatio, onis, f. (multäre) kara-

multi-cavus 3. (cavum dziura, o-

multâticius 3. (multäre) tyczący się, należący do kar pieniężnych : pe-mulco 1. a) smagać, bić CiLT; b) cunia, aes L. przen. uszkodzić, nadwerężyć: quin-flueremisceteras naves male mulcaratL. nie, kara: bonorum {gen. obi.) m. Ci mulctra, ae, f. (mulgere) skopiec kara polegająca na zabraniu majątku, na mleko F; to samo: mulcträrium, konfiskata. ii> n. F i mulctrum, i, n. H.

CiL.

twór) dziurkowaty, porowaty: pu-mex 0.

multifäriam, na wielu miejscach

multi-fidus 3. (Andere) drobno łupany О.

multiformis, e (forma) wielokształtny Ci.

multi-forus 3. (fora, otwór) mający wiele otworów, dziur O.

multi-iugus 3. (iugum) wielosprzęż-ny, w wiele koni zaprzężony: m. e-qui L.

multiplex, icis (plicare) a) wl. wiele fałdów mający, wieloraki, wielokrotny: m. lorica V z wielu części się składający, m. fetüs procreare Ci wiele, m. domus O labirynt, vitis multi-plici lapsu serpit Ci wije się w różne strony = lapsus Ci, m. damnum L znaczna; subst. si m. accipit L wielokrotność; b) przen. wielostronny: Plato vir m. Ci, m. et tortuosum in-genium Ci niestały.

multiplicäbilis, e (multiplicare) wielokrotnie wijący się Ci.

multiplicätio, 6nis, /. imultiplica-rei rozmnożenie, mnożenie.

multiplico 1. (multiplex) ai powiększyć wielokrotnie; pass. wzrastać, pomnażać się: m. usuras JV, flumina multiplicantur aquis O: b) mnożyć.

multitüdo, inis, f. (multus) a) wielka liczba, ilość, mnóstwo: m. navium N, hominum C; b) lud, ludność, pospólstwo: imperita m. Ci, duces mul-titudinum S, odium multitudinis N.

multo 1. (multat nałożyć karę, karać: m. aliquem pecuniâ N, bonis Ci konfiskatą majątku, exsilio, morte m. Ci.

multus 3. compar. plus, ris ; pl. plures, a; superl. plurimus 3. a) (o czasie) długi, późny : multo die C gdy już znaczna część dnia upłypęła, multa nocte Ci późno w noc, ad multum diem Ci długo w dzień, multo adhuc die Г jeszcze dobrze za dnia; subst. multum, i, n. : ad m. diei L późno w dzień, m. diei processit <S znaczna część dnia upłynęła; (o przestrzeni): znaczny, wielki: multo aggere vestiri C wielkim wałem otoczyć się, non multum munitionis N mała część, multa toro iacet O leży rozciągnięta ; przen. multo labore <S z wielkim trudem, multa pace T wśród niezamąconego pokoju, multo lumine V przy jasnem świetle; b) rozwlekły, przydługi: ne in re nota multus sim Ci, m. oratio Ci; c) gorliwy, pilny, częsty: ad vigi-lias multus aderat S, plurimus in Iu-nonis honorem H gorący wielbiciel, Marius m. atque ferox S często; d) liczny, mnogi, wiele: multorum anno-rum tyrannis N długoletnie, bene multi 0 dość wielu, multa prece prosequi H gorąco prosić, m. victima V niejedna; subst. multi, órum, lud, pospólstwo; e) acc. n. przysłówkowo użyty : multum; u poetów pl. multa: 1) wiele, długo, bardzo : omnes m. superare Ci, m. morari C — m. iactatus alto V długo, non m. confidere C nie zbyt, m. amatus; przy acli. nadaje znaczenie stopnia wyższego: vir m. bonus Ci, m. dissimilis H wcale niepodobny, multa gemens V ciężko wzdychając m. reluctans T bardzo się opierając; 2) często: multum una eramus Ci, ne-que m. frumento vivunt C rzadko; f) abl. multo przy compar. lub przy wyrazach porównania : 1) o wiele, znacznie: iter m. facilius C, m. magis, minus Ci, multo aliter N zupełnie inaczej, non m. post, ante Ci nie długo potem, przedtem, m. antecedere N, anteire T, m. praestat S; 2) przy su-perlat.: multo = longe: bez porównania, m. formosissimus N, m. maxime S.

Muluccha, ae, m. rzeka w Mauretanii dziś M o 1 u y a S.

Mulvius pons, most na Tybrze w Rzymie na via F1 a m i n i a, dziś ponte molle.

Mummius 3. nazwa rodu plebej-skiego gens Mummia: L. M., konsul г. 146, zdobywca Koryntu.

łomiasteczkowy; subst. münicipäles Ci ludzie z municypiów.

münicipium, ii, n. miasto związ-

Munätius 3. nazwa rodu plebej- kowe, do związku z Rzymem należące, skiego: L. M. Plancus, legat Cezara, Municipia były pierwotnie miasta konsul r. 42, zwolennik Antoniusza, po Lacyum (Tusculum, Lanuvium, i i.i bitwie pod Akcyum przeszedł na stro- posiadające autonomię, których oby-nę Oktawiana; na jego wniosek se- watele mieli te same obowiązki (mu-nat nadał r. 27 Oktawianowi tytuł: nia) a blisko i prawa, co obywatele

Augustus.

rzymscy. Od r. 338 mieli mieszkańcy Munda, ae, /. miasto w Hiszpanii, municipiów różne prawa i przywileje: gdzie Cezar stoczył z synami Pompe- jedni, cum su ff ragi o mieli wszyst-jusza rozstrzygającą bitwę r. 45    kie prawa obywateli rzymskich, dru-

mundänus 3. imundus) do całego dzy, sine suffragio musieli służyć świata należący; snbst. mundanus, i, w wojsku i płacić podatki, nie mając m. obywatel całego świata, kosmopo- prawa głosowania ani ubiegania się lita Ci.    o urzędy. Na mocy lex Iulia mu-

munificentia, ae,/. (munificus) szczo-

munditia, ae i munditiës, ëi, f. ni ci pal is z roku 90 wszystkie mia-(mundus) ochędóstwo, czystość, wy- sta Italii stały się municipiami z peł-tworność: munditiä capimur O. urba- nem prawem obywateli rz. ; odtąd nana m. S miejskie wytworne życie, zwa m. oznacza każde miasto obywa-grave virus munditiae pepulere H wy- telskie z wyjątkiem stolicy Rzymu, tworny styl.

mundus 3. chędogi, czysty : m. sup-    dr ość, hojność, dobroczynność CiL.

pellex H, liber pumice m. H wygła- münificus H. adv. ë icompar. muni-dzony, cultus iusto mundior L zbyt ficentior, superl. munificentissimus

wytworny.

mundus, i, w. wl. porządek, gi\ xóa[io; ; a) wszechświat, świat cały : lu-mina mundi V słońce i księżyc; b) preen. świat, ziemia: m. contremiscit Ci; c) niebo: lucens m. Ci, m. arduus V, mundi ac terrarum magnitudo; d) munimentis saepta T; b) przen. ochro-ludzie: fastos evolvere mundi H.

od munus facere, świadczyć przysługi) szczodry, hojny, dobroczynny: in dando m. Ci.

münïmen, inis, u. w prozie: mil-nïmentum, i {por. moenia i munire) a) obwarowanie, wał, okopy: domus

na, obrona: saepes munimenta prae-müneror, äri, atus sum (munus) bent C, legiones imperii munimenta T.

mfinio 4. słarotac. moenio (por.

moenia a) budować mur, wał, obwa-rowywaé: oppida m. H, Albam m. Ir założyć; b) oszańcować, obwarować, otoczyć, zabezpieczyć: vallo hiberna C, castra vallo fossaque m. C, locum

a)    obdarzyć, darować: alii aliud m.

Ci, uvä Priapum m. H.

mungo 3. munxi, munctum, smarkać, münia, ium, n. obowiązki, powinności, służba : m. sustinere Ci, m. im-plere T spełnić = m. servare vitae H.

m. L na

skale drogę budować ; przen. sibi viam m. ad stuprum Ci torować = aditum sceleribus Ci; di przen. bronić, ochra-münicipâlis, e (municepsi należący niać. zabezpieczyć: se ligneis moeni-do lub pochodzący z municipium, ma-

müniceps,cipis,m. a) mieszkaniec, o- castellis N; c) (drogę) budować : itine-bywatel municipium: municipesRe- ra m. N, viam Ci, rupem Rini CiS, Roscius m. Amerinus fuit Ci;

mu-

b)    spółoby watel : Fabricii, homines nicipum suorum dissimillimi Ci.

bus m. N, spica munitur vallo arista-

rum Ci jest otoczony, aetas pu dore munita Ci, pudicitia contra cupidita-tem munita est Ci.

münïtio, ônis, /. (münïre) a) budowanie murów, obwarowywanie : non multum superesse munitionis N, munitiones viarum et fluminum C budowa dróg i mostów ; b) preen, twierdza, mur warowny, szaniec: munitiones incendere N, m. idoneis locis im-ponere T.

mûnïto 1. (frequ. do münïre) viam Ci torować sobie drogę.

mïinltor, öris, nt. (münïre) a) ten, który buduje mury miasta, budowniczy: Troiae in. O tj. Apollo; b) pionier, żołnierz pracujący około okopów szańców i podkopów czyli min: bar-bari se inferre munitoribus T, muni-tores in arcem viam fecerunt L.

münïtus 3. (PPP. od münïre) a) obwarowany, warowny: castra m. C; snbst. per munita exercitum ducereZ» gościńcami; b) preen, zabezpieczony, bezpieczny, pewny: bonorum praesi-dio m. Ci, domus divino iure m. Ci broniony.

münus, eris, n. (por. munia) a) powinność, obowiązek, zadanie, służba: vitae m. exsequi Ci, servorum m. N, m. suscipere Ci, rem publicam sui mu-neris facere T przywłaszczyć sobie rządy państwa; b) urząd, godność, stanowisko: rei publicae munera Ci, legationis m. Ci urząd posła, munera vigiliarum obire L straż odbywać, munere vacare CN być wolnym od służby wojskowej; c) powinności, ciężary, daniny: liberi ab omni munere Ci, aratori m. imponitur Ci podatek ;

d) przysługa, łaska, względy: suprema munera V ostatnia przysługa, pogrzeb, munere sortis O z łaski losu, quid adhuc ego sum, muneris omne tui est O tobie zawdzięczam, quo munere spretae matres V tymi objawami miłości czuły się urażone; e) dar: muneribus donare N, alicui aliquid muneri dare N, m. niveum lanae V, muner a Liberi V wino, m. Cereris O zboże; f) preen, igrzyska, zabawy publiczne dla ludu: Pompei munera Cir monumenta, munera, tiurnphi Ci, munera gladiatoria Ci, functus est ma-ximo munere aedilicio Ci jako edyl urządził wspaniałe igrzyska gladya-torskie; g) budynek przeznaczony na zabawy publiczne: muneribus nati sua munera mater addidit O tj. do teatru Marcellusa dodała Oktawia od siebie portyk, architectus tanti muneris Ci budowniczy świata.

münusculum, i, n. (demin. do rau-nus) mały podarek Ci.

Münychia, ae, /. (Moovuyta) port a-teński między Pireusem a Faleronem; adi. Münychius 3.

muraena, eób. murena, murälis, e (murus) murowy, mu-ru: falx m. C hak do zrywania muru, pilum m. C, tormentum m. V do rozbijania muru, corona m. L wieniec udzielany w nagrodę temu, kto pierwszy wdarł się na mur.

Murcia, ae, /. przydomek Wenery; jej świątynia znajdowała się w dolinie między Palątynem a Awentynem, siad : ad Murciae (dom. aedem) L koło świątyni Wenery M.

murena i muraena, ae, /. (tAupatva) murena, ryba morska, podobna do węgorza, bardzo w starożytności ceniona; jnko n. pr. Murena, ae, m. nazwa jednej gałęzi rodu (gens) Lici-nia, eób. Licinius.

murex, icis, m. a) ślimak morski, którego soku używano do farbowania wełny na kolor szkarłatny, purpurowy; b) preen, barwa szkarłatna, purpurowa, szkarłat, purpura: Tyrioque ardebat murice laena V, lanae mulice tinctae H; c) skała podwodna, rafa: acutus m. V.

Murgantia, ae,/. 1) miasto w Sam-nium L; 2) miasto na Sycylii, także Murgentia; adi. Murgentïnus 3 ;

fCA

BIBI

caput impedire myrto Я, ministrum non dedecet m. H.

subst. Murgentîni, örum, m. mieszkańcy M.    ^

muria, ae, /. woda słona, ropa do marynowania ryb H.

murmillo, önis, m. (taksę myrinil-lo % mirmillo) rodzaj gladyatorów, tak    b) wał z ziemi dla obrony: (Caesar)

zwanych od ryby mormyr, której    a lacu Lemanno muruni perducit C;

wyobrażenie na hełmach nosili.

murmur, uris, n. (por. uopuüpw, poi. mruczeć) a) mruczenie, pomruk: ser- chilles O, audacia pro muro habetur pit m. F,    m. virüm (gen.) F oklaski,    S,    hic-m. aëneus esto H.

placare deos murmure 0 cichą mo-    mus, mûris, gen. pi. murium, mf.

dlitwą, m. apium F brzęczenie; b) ryk, (u.uç) mysz; jako n.pr. przydomek De-huk, szum, brzęk: misceri murmure cyuszôw, gens Decia. caelum F    ryk morza, unda raucum    Musa, ae, /. (цойоа) a) muza,    bogi-

m.    eiet F    szum, minax m. cornuum    ni    poezyi, sztuk i nauk. Muzy    były

córkami Jowisza i Mnemosyny, a było

murmuro 1. (murmur a) mruczeć; ich dziewięć: Klejo, Euterpe, Talia, b) ryczeć, huczeć, szumieć: spumea Melpomena, Terpsichora, Polymnia,

Urania, KaJiope, Erato; b) prsen pieśń; murra, taksę murrha i myrrha, m. pedestris H prosta, m. procax H ae, f. (fxó£ća) a) mirra, krzev\ arabski: swawolna, m. silvestris F pasterska. Panchaia terra feret myrrham 0 ; jako Musa, ae, m. nazwa: Antonius M.,

n.    pr. Myrrha, córka Cynirasa, matka przyboczny lekarz Augusta, wynalaz-Adonisa, zamieniona w krzak mirry ca hydropatyi.

O; b)prsen. wonny olejek mirry: cri- Müsaeus, i. m. (Mouoaîoç) mityczny nes myrrhä madidi 0 = madentes F piewca w czasach przedhomerowych. ociekające.

murus, i. m. (starolac. moerus) aj

mur, rnury miasta: aggeribus moero-rum V. patrii muri 0 miasto ojczyste;

prsen. Alpium m. Ci; c) prsen. przedmurze, obrona: Graium (gen.) m. A-

H dźwięk.

murmurât unda V.

musca, ae, f. mucha.

muscipula, ae, f. i muscipulum,

murreus i myrrheus я. (murra) skropiony mirrą, czasem, żółtawy : cri- i, n. (mus i capio) łapka na myszy, nes m. H.

murtëtum i myrtëtum, i, «. (myr-tus) krzak, gaj mirtowy: liłora myr-tetis laetissima V0 ; jako n. pr. Mur-tèta, örum, м. gaj mirtowy koła Ba-iae z kąpielami siarczanemi H.

muscosus S. (muscus) mchem po

rosły V.

musculus, i, m. (domin, do mus) a) myszka; b) prsen. mięsień, musz-kuł (s powodu podobieństwa do myszy); c) daszek ochronny, pod którego osłoną podsuwano się pod mury nieprzyjacielskiego miasta i czyniono

murteus i myrteus 3. mirtowy: silva m. У, serta O.

rourtum i myrtum, i, ń. jagoda podkopy: musculum ex materia bipo-

dali facere C.

mirtu.

muscus, i, m. mech. müsicus я. (piûuCTixô;) muzyczny, muzyki: leges m. Ci ; subst. 1) müsicus, i, m. muzyk ; 2) müsica, ae, /.

murtus i myrtus, i, f. taksę podług deki. IV. murtus, us (р-ирто;) a) drzewo mirtowe, Wenerze poświęcone: m. bicolor 0 z powodu czarnych i czerwonych jagód; b) prsen. gaj mir- (dom. ~iyyr\) muzyka: musicam Daino-towy: densis hastilibus horrida rn. V;    ne tractante* Ci ; 3) müsica, örum, n.

c) laska, kij z drzewa mirtowego: pa-    muzyka jako sztuka : musicoruirl per-

storalis m. F; d) wieniec mirtowy: studiosus Ci.

sica.

MQsonius Rufus, nauczyciel Epi-kteta 1.

mussito 1. {frequ. do mussäre) szeptać, mówić cichym głosem.

musso 1. a) szeptać, mówić cichym głosem : Aetoli clam mussantes L, mussant (apes) circum oras V brzęczą; b) prsen. namyślać się, być niezdecydowanym , wahać się : dicere mussant V, mussant iuvencae, quis nemori imperitet V oczekują wyniku walki byków.

mustëla albo mustella, ae, /. ła

mustus 3. młody; subst. mustum, i, n. {dom. vinum) młode wrino, moszcz: mustis uva lumet O; prsen. winobranie: ter centum musta videre 0 tj. jesieni, pory winobrania.

Musulämii, örum, m. lud numi-dyjski nad wielką Syrtą.

Müta, ae, /. nimfa u 0. mütäbilis, e (nmtäre) zmienny: femina V, pectus m. O dające się powodować.

mütäbilitäs, tätis, /. zmienność: mentis Ci.

mütätio, önis, f. (mütäre) zmiana: locorum C, consilii Ci, vestis m. Ci zmiana odzieży tj. przywdzianie żałoby, m. officiorum Ci wzajemne przysługi, m. rerum Ci przewrót polityczny = mutationis cupido T.

mutilo 1. (mutilus) a) obciąć, okaleczyć: aures et nares L; prsen. zmniejszyć: rnutilatus exercitus Ci.

mutilus 3. obcięty, okaleczony, u-łomny: alces mutilae sunt cornibus C mają tępe rogi; prsen. m. minitaris H nie mając rogów, mutila loqui Ci mówić okresami, którym brak zaokrąglenia.

Mutina, ae, f. stara kolonia wojskowa przy via Aemilia, dziś Modena; adi. Mutinensis, e: M. proe-lium albo bellum CiH tj. wojna między Brutusem, Antoniuszem i Oktawianem r. 43, która skupiła się dokoła murów twierdzy M.

muto 1. {s movito frequ. do mo-vgre) a) oddalić, usunąć: ne quis in-vitus civitate mutetur Ci, loco m. CiH, inque locum Scythieo vacuum muta-bor ab areu O, arbores mutatae F przesadzone; b) zmienić, zamienić: solum m. Ci ziemię ojczystą, exsilio m. urbem 0 na miejsce wygnania, mutandus locus est H trzeba wybrać inne miejsce kąpielowe, vellera mu-rice, luto V zmienić barwę naturalną na czerwoną, żółtą, glandem arista m. V żołądź jako pokarm na chleb, vestem m. Ci zmienić odzież tj. przywdziać żałobę ; c ) zamienić towar, handel zamienny prowadzić: pecora et mancipia vino advecticio S, merces m. H sprzedawać, magno mutari V drogo kosztować; d) prsen. zmienić: sententiam Ci, nihil de victu m. N = cultum m. N tryb życia, iter m. С pójść inną drogą; e) act. i pass. zmienić się: mutata fortuna C odwróciło się, vinutn mutatum H zepsute, quantum mutatus ab illo V jak zmieniony tj. niepodobny do owego, mutati Lau-rentes V którzy zmienili swoje zdanie, animi mutati ad misericordiam L skłaniające się do litości, mores po-puli quantum mutaverint L, annona nihil mutavit L ceny zboża, aestus mutabat T.

mütuätio, önis, /. pożyczka od: mütuor, äri, ätus sum (mutuus) a) pożyczać: pecunias C, domum m. T wynajmować; b) prsen. pożyczać, brać: subtilitatem ab Academicis Ci, praesidium ab audacia T.

mütus 3. a) niemy, milczący: lex est mutus magistratus Ci, pecus inu-tum mętu V oniemiałe z...; b) prsen. muta dolore lyra est 0 zamilkła, m. imago Ci; c) cichy, spokojny: m. forum Ci milczące, m. solitudo Ci, m. silentia noctis 0 cisza, m. artes V ciche, o których się nie mówi.

Myonnësus, i, f. (Mu6w;ao;) przylądek w pobliżu Efezu.

Mutusca, ae, f. miasto w Sabiń-skiem, bogato w gaje oliwne V.

mütuus 3. {od mutare) a) wzajemny: m. bénéficia N, officia Ci, Mars irmtua funera aequat V obu stron;

myoparo, önis, m. brygantyna, lekki statek wojenny.

Myrïna, ae, f. (Mupiv») warownia

myrïca, ae i myrïcë, es, /. (uupixr;) subst. mutuum, i, n. wzajemność: m. tamaryszek, krzew rosnący w krajach in amicitia Ci, pedibus per mutua ne- południowych: sudent electra myricae xis V razem splecione; bj pożyczony: Vi ferunt poma m. 0 przysłów o rze-pecunias sumere mutuas CCi poży- czy niemożliwej, czać, aes m. reddere L oddawać, m.

pecuniam praecipere C wziąć naprzód w Mizyi. pożyczkę.

Mütycenses, ium. m. mieszkańcy Mutyki, miasta na Sycylii.

Mycalë, es, f. (Muxà/r,) a) przylądek w Jonii w Azyi M., sławny bitwą (xtSôvgç) lud tessalski; pochodził, we-г. 479; b) imię czarownicy O.

Mycenae, arum, f. rzadziej My- walczą M. pod wodzą Achillesa.

Myro, onis, m. (Mópow) sławny rzeźbiarz grecki z Eleuteraj w Beocyi o-koło r. 430.

Myrmëcidës, ae, m. (Mupi rzeźbiarz sławny w kości słoniowej Ci.

Myrmidones, um, acc. as. m. (Mup-

dług podania, od mrówek. Pod Troją

myrmillo, zob. murmillo. myrrha, zob. murra. myrtus, zob. murtus.

Myrtilus, i, m. (Mup-uo;) syn Hermesa, woźnica Oenomausa, zob. Oe-nomaus.

cënë, es albo Mycëna, ae (Muxrjwj i Muxîjvat) starożytne miasto w Argoli-dzie, stolica Atrydów, stąd: M. Pelo-peïades 0; adi. Mycënaeus 3.: ductor M. V = Agamemnon, manus M. 0 Ar-giwowie pod Troją; subst. Mycënis, idis, /. Micenka: Mycënis 0 — Ifige-nia; Mycënenses, ium, m. 0 mieszr kańcy Micen.

Myrtos, i, /. (MupToę) wysepka u połudn. cyplu wyspy Eubey; stąd nazwa : Myrtôum mare, część morza egejskiego na południe od tej wyspy.

Myscelos, i, m. syn Alemona, założyciel Krotonu 0.

Mysia, ae, /. (Muata) Mizya, kraina

My conus, i, f. (i, Müxovoc) wyspa, jedna z Cyklad VO.

Mygdones, urn, m. (MuySovt^i lud tracki, który wywędrował do Azyi, i stąd: Mygdonia, ae, f. [dom. terra) oznacza Lidyę, Frygię, Bitynię.

donów.

Mygdonis, idis, /. Lidyjka, zob.

Mygdones i Mygdonia.

Mygdonius 3. (MuySôvtog) tracki O, frygijski H.

Mylasa, ae,/. (Ми).ааа) miasto wKa- pl. mystëria, örum a) tajemna nauka, ryi ; od tego Mylasëni, örum, m. mieszkańcy miasta M.

Myndos i Myndus, i, f. (Müvôoç) przystań i miasto w Karyi; od tego:

Myndii, örum, m. mieszkańcy miasta M.

Mygdonidës, ae, m. (MuySovi'S/jj) potomek Mygdona, herosa eponima Myg- nad Helespontem w Azyi M. ; mieszkańcy: Mysi, Orum, m. (Muaot); adi. Mysus 3. myzyjski: Caicus 0 rzeka K.

mystagögus, i, m. (рша-аушуб?) przewodnik po miejscu świętem Ci.

mystërium, ii, n. (uocmfatov) zwykle

tajemny kult bogów: in domo sua fa-cere m. N tj. uprawiać kult Cerery i Bakchusa; b) przen. tajemnica: rheto-rum aperire m. Ci, dicendi m. Ci.

mystës, ae, m. (ратг^) kapłan mi-steryów; jako n. pr. Mystës и H.

mysticus 3. (jAua-:r/.ó;) mistyczny, ta- ärum, /. (Mu-aXijvr,) miasto na wyspie jemny, tajemniczy: vannus Iacchi V Lesbos, dziś Mytilini; adi. Mytile-wiejaczka albo opałka Bakchusa od- naeus 3. i Mytilenensis, e; subst. grywająca pewną rolę w misteryach Mytilenaei, orum i Mytilënenses,

eleuzyńskich.

Mysus, sob. Mysi.

Mytilënë, ës, albo pl. Mytilënae,

ium, m. mieszkańcy miasta M.

Myüs, untis, acc. unta, f. (MuoC;) miasto w Karyi.

N.

n. 1. na tabliczkach do glosowania =; non liquet, sob. liquet.

N. = Numerius, imię.

Nabataei, brum, m. (NaßodKxfot) lud w Arabii skalistej z miastem Petra; adi. Nabataeus 3. arabski: régna O.

Nabis, idis, acc. im, m. (Näßt;) król spartański około r. 200 L.

nablium, ii, «. instrument muzyczny, rodzaj mandoliny O.

Naevius 3. nazwa rodowa: 1) On.

N., poeta, około r. 250 opisał wierszem saturnijskim pierwszą wojnę pu-nicką: N. scripta Ci; adi. Naeviänus 3. Newiusza; Naevia porta: brama na wschodnim stoku Awentynu.

naevus, i. m. znak, znamię: est corporis macula n. Ci, inspersi corpore n. H piegi albo brodawki.

Nahanarvali, brum, m. lud słowiański na Śląsku i w północ. Czechach T.

NaYas, adis, albo Nais, idis, acc. ida, acc. pl. idas, f. (Nateć;, Naf;) nimfa wodna, Najada O.

nam coni. causalis łączy zdania współrzędne a) bo, bowiem, albowiem, mianowicie (w prozie zawsze na 1. miejscu, u poetów niekiedy na 2.) : aliter fit in Oraecia; nam mulier in convivium non adhibetur N, olim nam quaerere amabam H\ b) dla uuiknie-nia rozsiewu wzmacnia się nam przed samogłoskami i przed h zapomocą przyczepionego que: namque omnium rerum C, namque ipsorum C. Z czasem zatarła się różnica i pisano namque także przed spółgłoskami: namque tum Thraces N, cum duce namque meo O; c) nam jako enklityka w zdaniach pytajnych dla uzasadnienia. pytania: quisnam hoc dixit? Ci któżbo to powiedział?, percontatus, utrumnam stare posset L; podobnie: quonam modo, ubinam, quandonam; u poetów oddzielnie: quis est nam lu-dus in undis? V; na czele nam: nam quid ago? V=quidnam, nam quis te iussit? V — quisnam.

Namnetes, urn, m. lud gallicki u ujścia Loary ; nazwa przechowała się w dzisiejszem: Nantes, namque, sob. nam. nanciscor, nancisci, nanctus i nac-tus sum a) otrzymać przypadkowo, dostać: morbum N, idoneam tempe-statem, praedam C; b) osiągnąć, uzyskać: nomen poëtae H; c) znaleźć przypadkowo, spotkać: naviculam C, castra Gallorum intuta L, naturam maleficam n. in corpore fingendo N natura okazała się złośliwą, urabiając (tworząc) ciało.

Nantuätes, ium, m. lud celtycki na południe od jeziora genewskiego C. nänus, i, m. karzeł.

Napë, es, /. pies u O.

Napaeae, ärum, /. (por. v#raüo; i mяг₍: dolina, parów) nimfy dolin i łąk :

N. faciles V uprzejme.

När, näris, m. poboczna rzeka

bona, ае₄ /. miasto [dziś Narbonne) niegdyś stolica prowincyi rzymskiej w Gallii, która dlatego nazywała się do vâp^Ç) narteks, krzew, z którego

łodygi robiono laski do podpierania narcissus, i, m. i f. (vàpziaoog) nar- się, zaś w wydrążonych laskach narcyz, kwiat: purpureus n. V, sera V teksowych lekarze przechowywali późno kwitnący; jako n. pr. 1) syn    swoje maści i leki; siad: puszka na

Cefisa i Liryopy, zamieniony w kwiat maści Ci. narcyzu O; 2) wyzwoleniec i ulubieniec cesarza Klaudyusza T.

nardus, i, m. i nardum, i, n. (vàp-Sog) roślina, z której wyrabiano wonny olejek; przen olejek: nardo per-unctus H.

Tybru wUmbryi, dziś Nera: N. prae-ceps 0.

Narbo, onis, m. późniejsza Nar-

Gallia Narbonensis C.

näris, is, f. a) wł. otwór w nosie: in cava nullus stet tibi nare pi-lus 0; pi. näres, ium, nos, nozdrza u zwierząt, zmysł powonienia, węch:

n. corrugare H krzywić nosem,, om-nis copia narium H wszystko, co dla powonienia przyjemne, naribus utilis Aegle 0 z powodu dobrego węchu, lucern naribus efflant equi V; przen. emunctae naris homo H człowiek bystrego umysłu, posiadający rozwinięty zmysł krytyczny, naris obesae homo H tępego umysłu, naribus uti H drwić z kogo.

Narisci albo Naristi, orum, m. drobny germański lud w górach Sosnowych T.

Narnia, ae, /. miasto w Umbryi nad rzeką Nar LT; adi. Narniensis, e : équités L.

narräbilis, e (narrare) nadający się do opowiadania O.

narrätio, önis, f. (narrare! a) opowiadanie; b) część mowy, która zawiera rzeczowe przedstawienie sprawy, o którą chodzi : longus in narra-tionibue T rozwlekły.

narrätus, üs, m. (narrare) opowiadanie, opowieść O.

narro 1. a) opowiadać, przysłów. surdo asello fabellam narrare H rzucać

groch na ścianę, male narras Ci przynosisz złe wieści; b) wymieniać, mówić: quam mihi religionem narras? Ci, li-bertate Decembri utere, narra! if. narthëcium, ii, n. (vap&rfxtov, dem.

Näryx, cis, f. (NipuÇ) miasto w Lo-krys nad cieśniną eubejską; adi. Nä-rycius 3. lokryjski: heros N0 Ajaks, syn Ojleusza, urbs N. O miasto Locri w Bruttium w Italii, osada Naryxu, pix N. 0 smoła z Locri.

Nasamönes, urn, m. lud nad wielką Syrtą w Afryce ; adi. Nasamönia-cus H. afrykański 0.

nascor, näsci, nätus (starsza forma gnätus) sum a) rodzić się : (zpraep. ex) ex improbo pâtre n. Ci, ex eisdem parentibus N, ex qua natus est The-mistoclesN; (zahl.) libertino patre natus H, matre Scythissa N, a principi-bus T, post homines natos Ci od początku świata; b) rodzić się, pochodzić od kogo: natus amplissima familia C, antiquo genere N, pulchra origine V — loco nobili Ci ze szlachetnego rodu; c) (o zwierzętach, roślinach i istotach nieżywotnych) róść, wyrastać, być, znajdować się: in ea silva multa genera ferarum naści constat C, humi nascentia fraga F, nasci-tur ibi plumbum C, nascens luna H nów; d) powstawać, poczynać się: unde auster nascitur V, nascere, Lucifer! V zejdź, jutrzenko!, collis a llu-mine nascebatur C rósł, wznosił się, ex hoc nascitur, ut Ci stądto pochodzi, że..., haec ex iniuriis nata sunt Ci jest następstwem, nascitur initium belli C; PPP. nätus 3. a) zrodzony, stworzony, przeznaczony: ad agendum homo natus est Ci, viri in arma

n. L, imperio n. N do panowania, servituti CiL, n. abdomini suo Ci tylko dla brzucha, boves n. tolerare la-bores O, nos fruges consumere n. H,, nati in usum laetitiae scyphi H; b) z natury tak urządzony, taki, tego rodzaju: ita natus locus L, versus male nati H zle, pro re nata Ci stosownie do okoliczności ; с) (г acc. liczby lat) w tym wieku, tyle ma lat: Xan-nos natus = ma lat 10; d) jako subst. natus, i, m. syn, nata, ae, f. córka: natae Priamo V córki Pryama, nati natorum V wrnuki ; o zwierzętach : vac-carum nati V cielęta, sus solo recu-bans, circum ubera nati V prosięta.

näslca, ae, f. [od näsus) o szpiczastym, długim nosie; jako n. pr. NäsTca, przydomek jednej gałęzi rodu Scypionów: P. Cornelius Sc. N.. przeciwnik Grakchów.

Nasïdiënus, i, m. imię parweniu-sza u H.

Näsidius 3. nazwa rodu gens N a s i d i a : L. N., rycerz rzymski, dowodził flotą Pompejusza. Od niego nazwano okręty: naves Näsidiänae С.

Näso, önis, m. [od näsus) nosacz, przydomek rodziny, z której pochodził poeta Owidiusz: P. Ovidius N.

NäSOS, i, f. (vxso; dor. — vîjaoç) dzielnica Syrakuz Ci.

nasturcium, ii, n. nasturcj a VCi. näsus, i, m. a) nos: aliquid naso suspendere H nos zadzierać, patrzeć z góry; b) przen. bystry sąd, dobry smak: n. illis nullus erat H. Od tego: näsutus 3. o wielkim nosie, nosacz.

nätälicius 3. (nätälis) dotyczący dnia urodzenia: sidéra n. C gwiazdy, pod któremi się ktoś urodził, n. prae-dicta Ci przepowiednie przy urodzeniu; subst. natalicia, ae, f. (dom. cena) uczta w dniu urodzin.

nätälis, e (natus, us) dotyczący u-rodzin: dies n. Ci dzień urodzin, lux O, hora H, solum, locus, humus O ojczyzna, natalis Delos Apollinis Hmiejsce urodzenia; przen. natalis dies hums urbis Ci dzień wybawienia od spisku Katyliny, n. dies reditus mei Ci rocznica; subst. nätälis, is, m. (dom. dies) dzień urodzin, urodziny: natales grate numeras H, ad urbem veni natali meo Ci; pl. natales, ium, m. rodzina: clari n. T, mulier natalibus clara 0.

natätio, Snis, f. (natâre) pływanie; pl. ćwiczenia w pływaniu Ci.

natätor, öris, m. (natäre) pływak, nätio, önis, f. (naseor) a) pochodzenie, urodzenie: natione Medus N; b) przen. lud, naród: Suevorum gens propriis nationibus discreta T; c)przen. stan, klasa narodu: n. optimatiumCi,

n. Epicureorum Ci szkoła E.

natis, is, f. zwykle pl. nates, ium, tyłek, pośladek, zadek.

nâtïvus 3. (natus, üs) a) przez u-rodzenie powitały, zrodzony: est o-pinio nativos esse deos Ci; b) wro-dzonj’, przyrodzony, naturalny: n. le-por N, n. sensus Ci, n. coma 0, n. specu s T.

nato 1. ifrequ. do nare) a) intr. pływrać: natant pisces O, genus omne natantum V ryb; b) tr. pływać, płynąć, przepłynąć: fréta n. V morze, pis-cibus unda natatur O; c) płynąć po czem, zalewać, być zalanym: Tiberis natat campo O pole Marsowe, campi natantes V zatopione = rura natant У, natat pavimentum vino Ci zlane jest, limina sanie V zbroczone; d) przen. falować (o zasiewach, zboèu) V, wahać się w duszy, być niepewnym, niezdecydowanym: Democritus natat in natura deorum Ci, pars (hominum) natat H, vinis oculique animique na-tabant O o błędnym wzroku pijanych, natantia lumina V o mętnym wzroku umierających.

natrix, ïcis, f. (nare) w'ąż wodny Ci. nätüra, ae, /. (naseor) a) urodzenie, pochodzenie : naturä frater, adop-tione fllius L, si est tuus naturä films Ci naturalny; b) istota rzeczy, natura, przyroda: rerum n. C wrszech

rzeczy, świata, n. montis C położenie naturalne, stan, n. tluminis C bieg, naturam studio vincere C; c) natura, kształt, postać: n. serpentium S, natura insula triquetra C, n. deest mar-garitis T naturalnej piękności; d) charakter, usposobienie człowieka: tristis et recondita n. Ci, difficiles natura N, natura moresque C, crudelitas naturae C okrutny, przysłów, naturam ex-pellas furca H choćbyś gwałtem chciał zmienić..., benefacere mihi in naturam vertit S stało się moją drugą naturą;

e) prawa rządzące światem, prawa natury, porządek świata: naturae satis fecit C spłacił dług naturze tj. u-marł = naturae concessit «S, mundus natura administratur Ci, naturae ratio Ci, in rerum natura est Ci jest możliwe; f) element, pierwiastek, sub-stancya, materya: de naturis sic sen-tiebat Ci, quintam quandam naturam censet esse Aristoteles Ci; g) organ: his naturis amplificatur sonus Ci, alvi natura subiecta stomacho Ci.

nätürälis, adv. iter (natura) a) naturalny, rodzony: filius n. L; b) naturalny, od natury pochodzący, z natury wypływający, przyrodzony : men-sis, dies, nox sunt naturalia Ci, ius n. Ci natury, n. bonitas N, moles natu-raliter obiecta C; c) dotyczący przyrody, przyrodniczy: quaestiones n. Ci.

nätö (wł. abl od nieuèyw. natus, Qs) co do wieku, wiekiem (tylko w połączeniu z adi.)\ grandis n. Ci sędziwy, maior n. Ci starszy, maximus n. H najstarszy, minor, minimus n. Ci młodszy, najmłodszy, mater magno natu N staruszka.

nauarchus, i, m. (vaüaoyo;) dowódca okrętu, admirał Ci.

naucT (gen. nieuzyw. naucum, i, n. łupina orzecha): non nauci esse, habere, facere Ci nie mieć żadnej wartości, mieć za nic.

naufragium, ii, n. (navis i frango) a) rozbicie się okrętu: naves omnes

naufragio interierunt C, naufragio pe-rire Ci wskutek...; b) przen. zguba, zagłada, utrata, ruina : n. rei publicae, urbis Ci, patrimonii Ci, mollia nau-fragiis litora posse dari 0 niedola, classes regiae bis fecerunt n. N poniosły klęskę; c) szczątki, resztki: nau-fragia Caesaris amicorum Ci.

nau-fragus 3. a) rozbity, o okręcie, który uległ rozbiciu; b) przen. zrujnowany, zniszczony, który stracił marnotrawstwem wszystko, tak że już nie ma nic do stracenia, rozbitek : patrimonii naufragus Ci, illa naufrago-rum manus Ci; c) to co powoduje rozbicie się okrętu: mare n. H, monstra 0.

Naupactus, i, f. (Nau-аято;) miasto portowe w Lokris nad zatoką ko-ryncką. dziś Lep anto.

Nauplius, ii, m. (NaikXtoç) król Eu-bey, ojciec Palamedesa; patronym. Naupliades, ae, m. 0 Palamedes.

nausea, ae, /. a) choroba morska; b) wymioty: quod fluentem nauseam coćrceat II.

nauseo 1. (nausea) a) być chorym na morską chorobę : conducto navigio nauseat H; b) wymiotować: sudat, pallet, modo ne nauseet Ci ; c) jprzen. czuć odrazę, wstręt: ista effutientem nauseare Ci.

nauta, ae, f. także navita (od navis, gr. vaô-crjî) a) żeglarz : pavidus nauta secat mare H, navita Charon V przewoźnik, dum navita retia siccat O rybak; b) majtek, wioślarz: nautas gubernatoresque comparare C, nautae militesque Siculorum Ci, nautas do-minosque navium C, obvertit navita remos V.

Nautës, ae, m. Trojanin, wieszczek i kapłan Ateny V.

nauticus 3. (vau-txôç) okrętowy: res nauticae C żeglarstwo, castra n. N port obwarow'any, n. pinus V okręt, clamor n. V krzyk żeglarzy, exuviae

n. Ci zdobyte dzioby okrętów nie-

nu T.

przyjacielskich; subst. nautici, orum, nt. żeglarze, marynarze L.

Nävälia, ae, f. zamek u ujścia Re-

nävälis, e (nävis) okrętowy, morski: bellum, proelium, pugna n. Ci morska, castra n. C port obwarowany, corona n. V wieniec z listków' naśladujących dzioby okrętów jako nagroda dla zwycięzcy w bitwde morskiej, duoviri n. L urzędnicy zajmujący się wystawieniem floty, socii n. L sprzymierzeńcy służący na flocie rzymskiej jako majtkowie albo żołnierze, n. stagnum T sztuczny staw dla nau-m ach i i czyli widowiska przedstawiającego walkę morską; subst. navale, is, n. przystań dla okrętów', doki: aptum n. carinae O; pl. nävälia, ium, n. warsztaty okrętowe, doki;ja-ko n. pr. doki rzymskie na lewym brzegu Tybru na polu Marsow'em.

nävicula, ae, (demin. do navis) okręcik, jacht C.

navicularius 3. (nävicula) należący do okrętu przewozowego, kupieckiego; subst. lj näviculärius, ii, m. właściciel okrętów' kupieckich, który wypożycza okręty lransportoure; 2) näviculäria, ae, f. (dom. res) zajmowanie się przewożeniem towarów' i o-sób, transport okrętami: facere navi-culariam Ci zajmować się...

nävifragus 3. (= naufragus tylko u poetów usyw. se względów metrycznych) okręty rozbijający: Scylaceum V. fretum, aequor n. 0.

nävigäbilis, e (nävigäre) zdatny do żeglugi: mare L, litus T.

nävigätio, önis, /. (nävigäre) żegluga, podróż morska: adversarn maris navigationem perpeti T złą mieć podróż, celeri navigatione properare T szybko płynąć.

nävigium, ii, n. (nävigäre) okręt, statek : n. actuarium C statek szybko płynący, krążownik, n. veetorium C statek przewozowy.

nävigo 1. (nävis i agere) a) intr. płynąć okrętem, żeglować : decern na-vibus n. Ci, pinus in undis navigatO płynie = iam navigat et bracchia ia-ctat 0, idonea ad navigandum tem-pestas С pora do żeglugi ; рггеп. belli impetus navigavit Ci wojna srożyła się na morzu; b) tr. przepływać, przebywać, przejeżdżać: lacus Romanis classibus navigati T, aequor Ionium

n. O morze I.; с) zarabiać żeglując po morzu: quidquid homines arant, navigant, aedificant S.

nävis, is, acc. em, abl. i (irzadko e) (gr. vaug) okręt, statek: n, longa NL okręt wojenny, n. actuaria C krążownik, oneraria C przewozowy, transportowy, n. ducis N = n. praetoria: okręt admiralski, n. constrata = tecta L kryty, z pokładem, navem facere, aedificare Ci budować, ornare, ador-nare, armare Ci uzbroić, navem de-ducere L spuścić na morze, subdu-cere N wyciągnąć na ląd, educere navem ex portu = navem solvere N odbić od brzegu, wypłynąć na morze = navis solvit (dom. ancoram), navem adpellere albo applicare ad terram L przybić do lądu, navem teuere in an-coris N stać na kotwicy, conscendere navem albo in navem NCL wsiąść, navibus rem gerere H wojnę na morzu prowadzić, przysłów, navibus et quadrigis H siłą, mocą. nävita, sob. nauta. näviter, sob. navus. nävo 1. (nävus) gorliwie nad czem pracować: opus n. Ci — operam na-vare C, alicui operam navare Ci służyć komu gorliwie, pomagać, in acie operam n. L dzielnie pomagać w walce = Vespasiano bellum n. T, bene-volentiam n. in aliquem Ci życzliwość okazywać czynem, flagitium n. T w zbrodni pomagać, rempublicam n. Ci państwu gorliwie służyć.

nävus 3. adv. näviter, (starolac. gnävus i gnäviter) gorliwy, pilny,

czynny, skrzętny: oderunt gnavum remissi H, homines gnavi Ci, consi-lmm gnaviter agendi morari H.

przez: czy : interrogavit, liceretne mit-tere C, Heracliaene eum adscrip-tum esse negabis? Ci, nihilne id va-lebit ? Ci, (u poetów ne apostrofuje się)

viden, aisne = ain, visne = vin, sa-tisne = satin. W pytaniach rozłącznych niezawisłych: pacemne hue fer-tis an arma? V; w pytaniach rozłącz-

Naxos i Naxus, i, acc. on, /. (Nct-Ç°î) jedna z grupy wysp Cyklad, głów- Pyrrhin’ conubia servas ? V videsne = ne siedlisko kultu Bakchusa i mitu

o Aryadnie: bacchata N. V.

ne (gr. vrf, v«t) partyk. zaprawdę, zaiste, istotnie, tak jest: ne. illi vehementer errant Ci, ne, ista sapientia nych zawisłych: dubitavi,

falsum esset Ci. Na uwagę zasługują në, partyk. przecząca; używa się nadto połączenia : quiane F może dla-jej: a) jako adv. w połączeniu s qui- tego, ponieważ, quosne (=eosne, quos) dem, przyczem wyraz, na którym przy-    reliqui V, egone? mene? F, itane?

cisk spoczywa, kładzie się w środku, itane vero ? = tak ? przecież nie tak ? ; i tłómaczy się w tem połączeniu: ani    f ) jako dawna negacya — non : ne-

fas, ne-scire, ni-si, ni-hil ; z kontrakcyą : nullus = ne ullus, nunquam == ne unquam, nemo = ne homo itd. Neaera, ae, f. imię u VO. Nealcës, is, m. imię u V. Neäpolis, is, acc. im i in, abl. i, /. (vEa лбХц) I) dzielnica Syrakuz; 2) Neapol ; adi. Neäpolltanus 3. neapolitań-ski; subst. Neapolitan!, 6rum, m.

verumne an

non magna aestimanda est Ci.

navet, navet nie: ne id quidem prae-tereundum Ci, ne in convivio quidem Ci, ne illi ipsi quidem Ci, ne si me-rentur qu. C, ne in sceleratissimo qu. cive Ci; b) jako coni, w zd. zamiaro-wych: 1) jako negacya po ut: ut ne cui quis noceat Ci, quo (= ut eo) ne incurreret hostisif; 2)jako coni, finalis: aby nie, żeby nie: obseerare coepit,

ne quid gravius in fratrem statueret mieszkańcy Neapolu.

Nearchus, i, m. imię u H. Nebrophonus, i, m. nazwa psa u 0. nebula, ae, f. [por. vs®early niebo) a)

C, vereor, ne fratris animum offen-dam C obawiam się obrazić, Regulus sententiam ne diceret, recusävit Ci wzbraniał się wypowiedzieć; tu nale-    mgła: n. densa L; b) chmura, dym:

żą zwroty: ne multa dicam = ne mul-    saeptus nebulä V, nebulae, quas exigit

nebulo, onis, tn. hultaj, nicpoń Ci. nebulösus 3. (nebula) mglisty,

nec, zob. neque.

needum, i jeszcze nie, jeszcze nie. necessärius 3. adv. 6 (necesse) а)

ta = ne multis Ci krótko mówiąc; c) ignis О. jako coni, w zd. przyzwolonych: chociażby nie, dajmy na to że nie, przypuśćmy ze nie: ne sit summum ma- chmurny, posępny: caelum Ci. lum dolor, malum certe est Ci; w zaklęciach: ne vivam, si scio Ci niech zgmę, jeżeli...; d) ne jako negacya

г Operat, (tylko u poetów) i Coni, na nieunikniony, niezbędny, konieczny,

wyrażenie zakazu: fratrem ne desere V nie

potrzebny: senatori necessarium est opuszczaj, ęquo ne crédité Teu-    nosse rempublicam Ci, quae sunt ad

C1‘- V, impius ne audeto Ci niech się    vivendum necessaria Ci, subst. sua ne

ne te frigora laedant V cessaria post Marii honorem ducebat ne hoc feceris Ci nie czyń S swoje najżywotniejsze interesy ni-lego, ne forte recuses F; e) jako en- żej stawiał od...; abl. jako adv. ne-klityka ne przyczepione do pierwsze-    cessariö, koniecznie, zmuszony po-

9o wyrazu w zd. pytajnych zawis-    trzebą: n. cogi C wbrew woli, n. co-

łych i

nie waży niech

niezawisłych i tłumaczy się pias eduxerunt C; b) naglący, pieką-

су: tam necessario tempore C w tak nagłej potrzebie, causa n. ad profici-scendum C gwałtowna potrzeba odjazdu; c) blizki, powinowaty: tot homi-num necessariorum salute gavisus N, homo amicus et n. Ci; subst. przyjaciel, krewny : necessarii et consangui-nei Aeduorum C, virgo Vestalis huius propinqua et necessaria Ci; d) przen. w ścisłym związku pozostający : locus huic disputationi maxime n. Ci, ne-cessarîe demonstrare Ci niezbicie.

necesse, adv. (z ne i cedere, cessi, cessum wł. nie ustępując) a) koniecznie,, niezbędnie, potrzeba: iam non solum licet sed etiam n. est Ci, ne quid plus minusve quam sit necesse dicat Ci, quod mihi non est n. Ci, pugna Leuctrica immortalis sit n. est N musi pozostać nieśmiertelną, quod fieri n. est Ci to się stać musi, eum con-demnari n. erat Ci musiał być skazany = condemnetur n. est Ci; b) w połączeniu e habeo, puto tłumaczy się: uważam za rzecz konieczną, potrzebną: non n. habeo dicere Ci, si tibi necesse putas respondere Ci, ne ad supplicium progredi n. habeant C by nie musieli iść na stracenie.

nécessitas, tätis, f. (necesse) a) niezbędność, konieczność : necessitati parère, servire Ci ulegać, mors est naturae n. Ci prawem natury, suprema, ultima n. est SC śmierć; personif.: saeva Nécessitas H; b) konieczna potrzeba, okoliczności naglące: necessitate coactus N, n. temporis C położenie przymusowe, bellum susci-pere suarum necessitatum causa C we własnym interesie; c) przymus, przymusowe położenie : in tanta necessitate alienos protegere T, populo necessitates indicare L wyjaśnić; d) brak, niedostatek: fames et|ceterae n. T; e) wydatki na niezbędne potrzeby: necessitates et largitiones; f) przen. węzeł, związek : magnam necessitatem possidet paternus sanguis Ci.

necessitudo, inis, /. (necesse) a) ścisły związek, stosunek, ścisła łączność: n. rerum Ci, n. amicitiae Ci, ne-cessitudinem coniungere cum aliquo Ci wejść w...; b) przyjaźń, pokrewieństwo: necessitudinem familiaritatem-que violare Ci, fraterna n. Ci, n. sortis CiN koledzy w urzędzie, quaesto-ris cum praetore n. Ci koleżeński stosunek; c) przen. przyjaciele, krewni: respectu suarum necessitudinum T; d) potrzeba, konieczność: n. etiam timi-dos fortes facit S, coactus rerum ne-cessitudine S, necessitudinem principi facere T zniewolić cesarza.

nec-ne, czy nie (zwyczajnie jako drugi człon w pytaniach rozłącznych zawisłych, rzadziej niezawisłych): du-bitavere, comoedia necne poëma esset H, sunt haec tua verba necne? Ci.

песо 1. (пех) a) zamordować, zabić: ferro SH, fame n. Ci zagłodzić, longa morte n V powolną; b) przen. zniszczyć, zgładzić: res publica hostes necavit, ne ab ipsis necaretur Ci.

necoplnans, tis, (opinari) nie domyślający się, nie przeczuwający Ci.

necoplnätus 2. (opinari) nieprzewidziany, niespodziewany, nagły: n. adventus Ci, gaudium L; adv. necopï* nätö te ostendisti Ci nagle, znienacka.

necopïnus3. niespodziewany : mors O, necopinum perde 0 nie spodziewającego się tj. nagle.

Nectanabis, idis, m. imię dwóch królów egipskich w 4. w. N.

nectar, aris, n. (Wxtap) a) napój bogów, nektar: ambrosiä aut nectare laetantur dii Ci; b) balsam: nectare sparsit corpus O; c) przen. wino: vi-na Ariusia, nectar V, ardentem per-fudit nectare Vestam V; d) każdy słodki napój, miód : oves ferunt in u-bere nectar 0, flumina nectaris ibant 0 rzeki płynęły miodem.

nectareus 3. (nectar) nektarowy, jak nektar : n. aquae 0 rosa.

necto 3. nexi albo nexui, nexum,

a) związać, spleść, spoić, połączyć: n.    digium F którego wymówić się nie

flores, coronam H, Medo nectis cate-    godzi, corpora viva n. Stygiä vectare

nas H, bracchia n. O podać sobie rę-    carinä F, sequiturque, nefas, Aegyptia

ce, colla lacertis n. O objąć, nodum    coniux H o zgrozo!; jako subst.: b)

trabe ab alta Fzawiązać węzeł wysoko    niegodziwość, grzech, zbrodnia : dirum

п. in pectore versât F, n. maculosum N złamanie wiary..., per fas ac n. a-liquem sequi L ślepo; с) prsen. potwór (o osobach): пес habet victoria laudem extinxisse n. F tj. Helenę, nefastus 3. (nefas) a) ml preez

pontyfików tv kalendarzu zaznaczony wyrazem, »nefas«; stąd: niedozwolony, zakazany: dies nefasti są to dni, w których z powodów religijnych nie wolno było ani sądów ani zgromadzeń ludowych odbywać: Numa nefa-stos dies fastosque fecit L wprowadził...; b) przen. nieszczęśliwy, nieszczęsny: dies n. H, terra n. L; c) grzeszny: augur nefasta delixit Ci, nés F zmyślone przytaczać przyczyny- quid intactum nefasti liquimus H.

negätio, önis, /. (negäre) zaprzeczenie Ci.

dokoła belki (tak, żeby zwisał) b) więzić za długi : nexum se dare ob aes alienum L pozwolić się uwięzić: ne-xier flnfin. pass.) desitum est Ci; stąd subst.: 1) nexus, i, m. dłużnik: nexi soluti sunt cautumque in posterum, ne necterentur L; 2) nexum, i, n. zobowiązania dłużnika wobec wierzyciela, dług: omnia nexa civium liberała sunt Ci; c) preen, powiązać, połączyć, spoić: videtisne, ut ex alio alia nectantur Ci wiąże się jedno z dru-giem, verba numeris 0 słowa w rytm tj. pisać wiersze, dolum n. L knuć podstęp, iurgia cum aliquo O kłócić się, moras n. T zwlekać, causas ma-

necubi, aby gdzieś nie CL. nëcunde, aby skądś nie L. nedum, a) dopieroż nie, cóż dopie- negito 1. (frequ. do negare) upar-po (po przeczeniu) tern mniej: homo cie zaprzeczać H. privatus vix se continet, nedum isti neglectio, önis, /. (neglego) zanie-oonquisiti Ci, optimis temporibus id dbywanie: amicorum Ci. non

neglectus zob. neglego.

neglegens, tis, adv. neglegenter

potuerunt, nedum his temporibus Ci, mortalia facta peribunt, nedum ser-inonum stet honos H czyny ludzi nie (PPr. od neglego) a) niedbały, nietro-są wieczne, tern mniej...; b) jeszcze    skliwy,    obojętny: gerunt pelles negle-

inniej, tern bardziej nie: consules qui    genter    T, in amicis eligendis n. Ci le-

vel in pace bellum excitare, nedum in gum, sociorum atque amicorum negle-bello respirare civitatem patiuntur L.    gentior    Ci wcale nie dba o...; b) roz-

nefandus 3. (por. fari) niewymow-    rzutny,    marnotrawny: adolescentia n.

ny, bezbożny, przeklęty: scelus n.    n. L.

neglegentia, ae, /. (neglegens) a) niedbalstwo, brak pilności : in provin-ciis diligentia est plena simultatum, wiedliwy, niegodziwy, zbrodniczy: ho-    neglegentia vituperationum Ci, agre-

mo, cives Ci, audacia, libido Ci: subst.    stis n. Ci zaniedbanie; b) zaniedby-

nefärius, ii, m. niegodziwieo, zbrodniarz; nefärium, ii, n. zbrodnia, nefäs, ( =

Ci, dii memores fandi atque nefandi F dobrego i złego.

nefärius 3. adv. 6 (nefas) niespra-

non

36

wanie: deüm L bogów, sui n. T. neg-lego 3. xi, ctum (nec-lego) al fas) indekl. jako zaniedbywać, nie dbać, nie troszczyć ttdt.a) niedozwolony, czego się robić się o coś: (Themistocles) rem familia-nie godzi, bezbożny: ea sacra manibus rem neglegebat N, de Theopompo ne-a-ttingi nefas fuit Ci, dictu nefas pro- gleximus Ci, mandata n. Ci; b) lekce-®ownik.

ważyć, nie zważać: capitis periculum    hibere, con flare Ci nabawić kłopotu,

n. Ci, deos n. S; c) nie zważać, nie    robić trudności, sine negotio N=nul-

chcieć widzieć, pozwolić, by się coś    lo negotio Ci bez trudu, łatwo, nihil

stało, co się stać nie powinno było:    est negotii C jest rzeczą łatwą; b)

se Aeduorum iniurias non neglectu-    zlecenie, zadanie, sprawa, interes: ne-

rum C; neglexistis Thepompum eon-    gotium alcui dare CiL polecić, n. sus-

fugere Alexandream Ci.    cipere, gerere, agere Ci, negotio prae-

nego 1. a) mówić: »nie«, przeczyć:    esse L pracą kierować, negotio de-

Diogenes ait, Antipater negat Ci; b)    sistere C zaniechać, non deesse nego-

zaprzeczać coś: peccatum Ci; prze-    tio C wykonać zadanie, in ipso nego-

ezyć, twierdzić, że nie, że rzecz ma    tio C w chwili działania, infecto ne-

gotio S nic nie wskórawszy, suam quisque culpam auctores ad negotia trasferunt S składają na okoliczności, in atroci n. S w przy krem położeniu, Leptitanorum negotia S sprawy L., aliéna negotia H cudze sprawy; c) sprawy państwa: rei publicae nego-tiis impediri Ci, reddebant negotiorum rationes in senatu Ci zdawali sprawę, in negotio sine periculo, in otio cum dignitate esse posse Ci w służbie państwa — w życiu prywatnem; d) handlowe, pieniężne interesy: ne Bithyna negotia perdas H, negotia vetera in Sicilia habebat Ci ; e) sprawy prywatne, gospodarstwo domowe: negotiorum procurator S prywatny sekretarz, male negotium gerere = źle gospodarować; f) walka, wojna: sibi cum viro forti esse negotium N mieć do czynienia, facies negotii S obraz walki, bene gerere negotium (= rem) C szczęśliwie walczyć; g) istota, indywiduum: homo sine sensu, inhuma-num negotium Ci, Clisthenes, vulgare et notum n. Ci.

Nëléïis, ei, ж. (Nr₍Xeü;) ojciec Nestora. król Pylos; adi. Nëlëus 3. i Në* lëïus, P} los 0, sanguis О ; subst. Ni-lëïus, ii, ж. О Nestor ; patronym. Ni-lldës, ae, ж. (Nrj/.efôrjg) Nestor.

Nemea, ae, f. (Neuia) dolina w Ar-golidzie kolo Flius, z gajem poświęconym Jowiszowi Nemejskiemu, gdzie odbywały się co 3 lata igrzyska ne-mejskie. Tu miał Herkules zadusić lwa nemejskiego; adi. Nemeaeus 3. moles

się inaczej : Manilio negas esse cre-dendum Ci twierdzisz, że M. nie należy wierzyć, casta (esse) negor 0 mówią, żem skalana, (litotes) non nego Ci przyznaję; c) odmówić: viris tam amantibus mei nihil negare possum Ci, cupimus negata 0 rzeczy wzbronionych, vela ventis n. O żagle zwinąć, seges negat victum V nie wydaje, in sua loca ire negant V nie chcą.

negötiätio, önis, f. (negotiari) zajmowanie się handlem, interesami pieniężnymi. handel, kupczenie Ci.

negotiator, öris, ж. (negotiari) handlarz, kupiec, bankier Ci.

negötior, äri, ätus sum (negotium) zajmować się handlem, zajmować się interesami pieniężnymi, kupczyć: équités Romani in Asia negoliati sunt Ci; subst. negotiantes, ium, m. handlarze L.

negötiösus 3. (negotium) zajęty, zatrudniony, pracowity: prudentissi-mus quisque maxime negotiosus erat L, sacri et negotiosi dies T dni świąteczne i powszednie, provincia n. Ci pełna trudów, pracy ; subst. negötiösi T ludzie zajęci interesami.

negotium, ii, n. (nec-otium, nie spoczynek) a) zajęcie, zatrudnienie, praca: nostrum otium negotii inopia constitutum est Ci, negotia, quae in-genio exereentur S zajęcia umysłowe, quid in Gallia Caesari negotii esset C со ma do czynienia, czego szuka w G., nihil negotii habere N mieć spokój, negotium alicui facere, facessere, ex-

neniae Я, Cea n. Я elegie Symonide-sa z Keos; pieśń w ogólności: puero-rum nenia Я; b) zaklęcia, czary: Marsa n. Я, dicetur nox quoque neniä Я. neo, 2. nëvi, neturn (vew) a)

0 lew; pi. Nemea, örum, n. igrzyska nemejskie.

Nemesë, es, /. nieznana zresztą miejscowość w Italii południowej O.

Nemesis, seös, acc. sin albo sim, f. (Negate) personifik. bogini sprawie- prząść: sic stamina nevit O; b) preen.

haftować: tunicam molli auro neve-

dliwości, odwetu.

Neobule, es, f. (NeoßoüXjj) 1) córka

Nemetes, um, ж. lud germański rat V. w Gallia Belgica T.

Nemetocenna, ae, f. główne mias- Lykamba, narzeczona Archilocha; 2)

to Atrebatów С.

imię dziewczyny и H.

nëmo, ж. (ne-homö) dat. nêmini, acc. nëminem, gen. i abl. nullius, nulls, nikt, żaden: nemo liber N żaden

Neontîchos, us, acc. os, n. (veov Ter/o«) zamek w Tracyi N.

Neoptolemos, i, ж. (Neo7ctôXe[aoç) syn Achillesa, także Pyrrusem

zwany.

пера, ae, f. skorpion, zwierzę i gwiazda : cornibus uti vides boves, пер as aculeis Ci.

Nepete, is, n. miasto etruskie; adi. Ne-pesînus 3. subst. Nepeslni, örum, ж. nemorâlis, e (nemus) należący do mieszkańcy miasta N.

Nephelë, es, /. (ve®e'Xt]) 1) żona Ata-masa, matka Fryksosa i Helli; Ne-nemorösus 3. (nemus) a) lesisty, phelëis, idos, /. 1) Helia O; 2) nim-bogaty w lasy : n. Zacynthus V, mon- fa u 0. tes n. 0; bogaty w drzewa, cienisty: silvae O.

Neoclës, is, ж. (NeoxXt,?) 1) ojciec Temistoklesa N; 2) ojciec Epikura z Samos Ci; patronym Neoclïdës, ae, ж. wolny człowiek, n. ünus, alius Ci ani O Temistokles. jeden, nikt inny, n. Thebanus N żaden Tebańczyk, n. avarus Я żaden skąpiec, n. iacens N nikt z poległych; w połączeniach: nemo rex, Perses N, homo, servus, civis, quisquam Ci; są to dopowiedzenia; jako subst. z gen.: n. amicorum Ci, n. nostrum, vestrum Ci (z ex) nemo ex consularibus Ci (litotes) non nemo = niejeden, nemo Ar-pinas non studuit Plancio Ci każdy.

gaju:, n. templum Dianae 0 w gaju Dyany koło Arycyi.

rodu gens Cornelia: Cornelius Ne-

nepos, ötis, ж. wnuk, potomek: a) venturos tollemus in astra nepotes V; nem-pe, adv. (nam-ре) mianowi-    b) przen. rozrzutnik, marnotrawca: diecie, oto, tak jest, istotnie, oczywiście:    cinctus n. Я; jako n. pr. przydomek

(potwierdza często ironicznie): nempe dixiH, nempe duo genera materiarum    pos, historyk, ur. około r. 90, umarł

po r. 33 przed Chr.

neptis, is, acc. em (im), abl. e (i)

tractantur T, a quo defenderet? nempe ab hoste Ci.

Neptunus, i, ж. a) bóg morza i-dentyczny z greckim Pozejdonem: Sa-turnius dominator maris alti V Nep-

mo-

nemus, oris, n. a) gaj, las z pas- f. (nepos) wnuczka, twiskiem dla bydła: nemora silvae-que Ci, quis nemori imperitet, quem armenta sequantur F; b) las, gaj bóstwu poświęcony: Latiaris Iovis ne- tun, jako syn Saturna; b) przen. mora scelere maculare Ci, me gelidum    rze: apes Neptuno inmisit    Eurus У,

nemus secernit populo Я gaj muz.    saxa tundit Neptunus salo    Я; adi.

nënla, ae, f. (vifjvta) a) pieśń pogrze-    Neptunius 3. N. proles F    Neptuna,

bowa, żałobna: absint inani funere    moenia V tj. Troja, którą    Pozejdon

36*

ve-

nii L.

otoczył murem, N. arva V morze, N. heros O Tezeusz, jako potomek Neptuna, dux N. H Sextus Pompejusz.

në-quam, indecl.; comp, nequior, superl. nequissimus, niewart, nicpoń, ladaco, nikczemny: ab hominibus ne-quam induci Ci, comités nequissimi Ci.

në-quaquam adv. [wl. abl. od ne i quaequam) w żaden sposób, wcale nie, bynajmniej : locus ad egredien-dum n. idoneus C.

ne-que, nec (ne = hie i que) a) i nie, także nie: neque abest suspicio, quin CV; aie nie: eos in fugam dederunt neque longius prosequi potuerunt C, n. quisquam, n. ullus — i nikt, n. un-quam = i nigdy, n. usquam — i nigdzie; b) nec = non; w starszej dobie języka łacińskiego zachowała się u Li-wiusza: alter, qui nec procul aberat L, neque enim, neque tarnen, neque vero; c) w połączeniu neque-neque = ani-ani: neque excogitare neque pro-nuntiare multa; d) neque koresponduje z et: neque omnia dicam et le-viter unum quidque tangam Ci. Pisze się przed samogłoskami neque, ale wymawia nec; przed spółgłoskami po największej części nec, nawet przed c: nec curat agitare lyncas H.

ne-queo, ïre, Ivi albo ii, itum [por. queo) nie módz, nie być w stanie: proelio adesse nequibat S; pass, quid-quid ulcisci nequitur S czego nie można...

në-quïquam (z ne = non, qui loc. i quam) a) wł. w żaden sposób, daremnie, napróżno: nequiquam alicuius auxilium implorare Ci; b) niepotrzebnie, bez celu: nequiquam exterri ta ci-vitas L, n. flumen transire C.

nëquiter adv. (nequam) niegodziwie, nikczemnie: turpiter et nequiter facere Ci.

nëquitia, ae i nëquities, ëi, /. (nequam) a) niegodziwość, nikczemność: me ipsum inertiae nequitiaeque con-demno Ci; b) rozwiązłość, rozpusta:

ilium nequities expellit (agio) H, stigia libidinis atque nequitiae Ci.

Nerêtum, i, n. miasto w Kaîabryi, dziś Nar do.

Nëréus, eos i ei, acc. ea, voc. éü, m. (Nr,peuç) bóg morski, starzec, przepowiadał przyszłość i zmieniał się jak Proteusz ; mieszkał z córkami swojemi Nereidami w głębinach morza Egejskiego; przen. morze: totum Nereus circumsonat orbem 0; adi. Nërëius3.: genetrix O Tetyda, matka Achillesa, który dlatego zwie się N. nepos H; Nërëls, idos, acc. ida, pi. idas, /. córka Nereusa, Nereida; Nërïnë, es, /. = Nërëis V Galatea.

Nëritos albo us, i, f. wysepka w pobliżu Itaki; adi. Nëritius 3. z Itaki; subst. Nëritius, ii, m. 0 Odysseus.

Nerius, ii. m. imię u H.

Nero, ónis, m. przydomek rodu (gens) Claudia: 1) C. Claudius N., konsul r. 207, pokonał Hasdrubala nad Seną; 2) Tib. Cl. N., cesarz od 54—68; adi. Nerônëus 3. T; Neröniänus 3. Ci.

Nersae, ärum, f. miasto latyńskie w ziemi Ekwów V.

Nerthus, i, f. bogini Germanów T.

Nerulum, i, n. zamek w Luka-

Nerva, ae, m. przydomek rodów (gens) Cocceia i Silia: Cocceius N., cesarz rzymski, od r. 96—98.

Nervii, órum, m. lud w Gallia Belgi ca między Szeldą i Sambrą, wytępiony przez Cezara; adi. Nervicus 3.: bellum N. C wojna z Nerwiami.

nervösus 3. adv. ë (nervus) a) żylasty, muszkularny: n. poples 0; b) przen. silny, jędrny: qui nervosius disserunt, qui autem remissius Ci.

nervus, i, m. (veüpov) a) ścięgno, żyła: hoc ali vires nervosque confir-mari putant C; b) cięciwa: nervo ар* tare sagittas V; c) struna: cantus nervorum Ci; d) przen. więzy, więzienie: in nervis teneri L, eximere de

neu

zawikłanie, zawiłość: exsoluti legis T; c) zobowiązanie, jakie dłuż-

bantur nexumque inibant L mimo nizkich procentów przygniatał ich ka-

nervo cives L; e) żylasta skóra: scuta ferro nervove firmata T; f) męski członek: in inguine nervus H; g) siła, moc: nervus aetatis Ci, omnibus nervis co-niti Ci, poëtae nervös virtutis elidunt Ci, opes ac nervi C; seotantem levia nervi deficiunt H; h) sprężyna, siła żywotna: nervis alienis mobile lignum H lalka na sprężynach, vectigalia nervi rei publicae Ci, nervi belli pe-cunia Ci.

Nësactium, ii, n. miasto w Istryi L.

Nësaeë, es, f. Nereida u V.

nescio 4. ii (Ivi), Hum a) nie wiedzieć: utrum consistere velit an mare transire nescitur Ci niewiadomo b) nie znać: puellae nescivere hiemem V;

c) nie umieć, nie rozumieć: versus nescire Я tj. pisać, qui Graece nesciunt Ci, Stoici irasci nesciunt Ci; formułka »nescio an« wyraèa skromne i ostrożne twierdzenie: n. an melius patien-tiam dicere possiin Ci możeby lepiej nazwać...

ne-scius 8. (por. nęscio, in-scius) a) niewiedzącjc, nieświadomy: ne sis nescius Ci byś to dobrze wiedział, n. mali impendentis T nie przeczuwając, n. mens fati F, haud nescius F dobrze wiedząc; b) nie umiejący, nie znający: pueri fari nescii H, n. fallere vita F zdrowy, Pelides cedere nescius H, vinci nescius armis 0 niezwyciężony, corda nescia mansuescere F nieubłagane; с) ее znaczeniem bier-nem: nieznany: aliis gentibus nescia esse tributa T, neque nescium habe-bat T wiedział dobrze.

Nessus, i, m. (Neoraoę) 1) rzeka wTra-cyi; 2) Centaur, zabity przez Herkulesa Я0; adi. Nessëus 3.: sanguis, manus 0.

Nestor, or is, acc. ora, m. (NeVcwp) król Pylos, syn Neleusa: Pylius N. 0, facundus senex 0.

Nëtum, i, n. miasto na Sycylii.

Nëtîni, örum, albo Nëtïnenses, ium, m. mieszkańcy miasta Ń.

në-ve, neu a) i aby nie, ani (tym spójnikiem zaczynamy drugi celon zdania zariiar owego zaprzeczonego): hor-tor ut maneas in sententia neve per-timescas Ci, uti memoriam retinerent neve perturbarentur C, ne quid fictum sit neve simulatuir Ci; b) w obu członach neve: milites appellat, neu se neu imperatorem tradant С, suis neu Romanis C ani-ani.

neuter 3. (uter) a) żaden z dwóch: earum sententiarum neutram probo Ci, pl. ubi neutri transeundi initium faciunt C ani Rzymianie ani Gallowie; b) nic z dwojga: bonum, malum, neutrum Ci; c) nijaki: genus n. = ani męski, ani żeński.

neutiquam, bynajmniej, wcale nie: dictatori n. placebat L.

neutrö (abl. od neutrum) na żadną z dwóch stron: n. inclinata res L.

nex, necis, /. a) mord. zabójstwo, śmierć: песет sibi consciscere Ci zabić się, ad песет duci Ci, potestas vitae necisque C władza nad życiem i śmiercią; b) preen, krew zabitego: manus nece Phrygia imbutae O

nexilis, e (nexare) spleciony, uwity: plagae, hederae 0.

nexum, i. n. (nectere) zobowiązanie (wyraz prawniczy); przen. prawo do rzeczy ze zobowiązania wynikające: sustulit horum nexa atque hereditates Ci-

nexus, üs, m. (nectere) a) wiązanie, splot: firmis nexibus ligneam compagem superstruxit T, serpens baculum nexibus ambit O; b) przen.

nexus

nik przyjmuje na siebie wobec wierzyciela: se nexu obligare Ci; przen. nexu vincti L dłużnicy, którzy za dług stawali się niewolnikami wierzycieli, etsi levata usura erat, sorte obrue-

pital i stawali się niewolnikami za długi.

nï a) (równoznacz. z nisi) jeżeli nie: nï tua custodis, avidus haec auferet heres H, recitarem, in vererer Ci, ni fallor 0 jeżeli się nie mylę; b) = ne: monent, ni teneant cursus V.

Nïcaea, ae, /. (Nîxaia) 1) miasto w Bitynii; Nïcaeenses, ium, m. mieszkańcy miasta N.; 2) miasto w Ligu-ryi, dziś Nizza L.

nicaeus, i, m. (vtxaïoç) dający zwycięstwo, przydomek Jowisza L.

nlcätor, oris (vtxdTuip) zwycięzca, zwycięski : cohors regia, quas nicato-ras appellant L; jako n. pr. przydomek Seleukusa I. N.

Nïcëphorium, ii, n. miasto nad Eufratem.

Nîcëphorius, ii, m. rzeka poboczna Eufratu w Armenii T.

Nlcias, ae, m. (Ntx(aç) wódz ateński w czasie wojny peloponeskiej N.

Nïcomëdës, is, m. (Ntxo^Srjç) imię trzech królów bityńskich: 1) N. I. (281—246), założyciel państwa i miasta Nikomedyi; 2) N. II. Epifanes, urn-91 ; 3) N. III. umierając zapisał Rzymianom swój kraj; Nïcomëdïa, ae,/. (NwofAłjoEia) stolica Bitynii.

Nïcopolis, acc. im, abl. i (NixôtoXiç) miasto założone przez Oktawiana w pobliżu tego miejsca po bitwie pod Akcyum r. 31.

nldor, oris, m. niemiły zapach, swąd tłuszczu i wogóle rzeczy tłustych spalonych: foedus n. ex adusta pluma L. barba adusta nidorem de-dit V; zapach ofiar palonych: dis acceptas nidor pénétrât in aethera О.

nidus, i, m. a) gniazdo ptasie: vi-demus volucres nidos construere Ci; b) przen. mieszkanie, dom : tu nidum servas H, celsae nidus Acherontiae H »gniazdo«; c) gniazdo, ród: maiores pennas nido extendereff; d) pisklęta: nidis loquacibus escas legere H.

niger, gra, grum a) czarny, ciemny: oculi, crines n. H, nigris Eryman-thi silvis H z powodu ciemnego koloru lasu szpilkowego; b) zaciemniający: nigerrimus auster V ponieważ chmury sprowadza; c) ponury, złowrogi: nigri ignés H stos pogrzebowy, nigra formido V, solem tam nigrum H; d) złośliwy: hic niger est, hune caveto H.

Nigidius: P. N. Figulus, pretor r. 59, gramatyk, prżyjaciel Cycerona.

nigrësco 3. (incoh. od nieuè. ni-grëre) stawać się czarnym, czernieć: nigrescunt omnia circum V w oczach pociemniało.

nigro 1. (niger) a) czernić: nigrans nimbus, aegis V ciemność sprowadzająca, nigrantes terga iuvenci = ni-grantes alae corvi O czarne.

nigror, oris, m. (niger) ciemność: n. noctis Ci.

nihilum, nihil, ściągn. nil (e ni = ne = non i hilum) a) ani trochę, nic: neque proficit hilum Ci, ad nihilum recidit adparatus tuus Ci; b) abl. ni-hilo przed compar. wcale nie: n. dili-gentior esse coepit Ci, n. minus C nie mniej, mimo to = nihilo secius apud praefectos regios versabatur N; c) di nihilo, za nic, bez powodu; pro nihilo i gen. nihili putare, ducere, habere: za nic mieć, lekceważyć; nihili i pro nihilo esse = nie mieć żadnej wartości, nic nie znaczyć: omnis vo-luptas praeterita pro nihilo est Ci;

d) nihil, nil, ma tylko nom. i acc.; gen. dat. i abl.: nullius rei, nulli rei, nulla re; jako subst. z gen.: nihil doli, periculi N, me nihil reliqui fecisse N niczego nie zaniedbałem, non nihil N nieco, nihil non efficere posse N wszystko. Zwroty: nihil agere Ci nic nie wskórać, nihil quicquam Gi zgoła nic = nihil unum L, nihil nisi = nic jak tylko, tylko = nihil aliud nisi Ci, quam N, praeterquam L tylko, wyłącznie, nihil ad me (ad rem) pertinet Ci wcale mnie nie obchodzi; nie na-

na

leży do rzeczy = n. ad rem! Ci — n. ad hos Ci, nihil est, cur (quod, quam ob rem) niema wcale powodu, by...;

e) nihil jako adv. nie, wcale nie: nihil indulgere N, Catilinam nihil metuo Ci. nihil-dum, jeszcze nic L. nihilo-minus, sob. nihilum a). Nïléùs (ei), m. Egipcyanin u O. Nïlus, i, m. (NétXoç) a) rzeka Nil; jako bóstwo rzeczne u V; adi. Nïlia-cus 3. egipski; Nïligena, ae, m. (gig-nere) nad Nilem urodzony, egipski; b) preen, kanał: ductus aquarum, quas illi nllos vel eurïpos vocant Ci.

nimbi-fer, fera, ferum (nimbos fe-rens) przynoszący nawałnice 0.

nimbosus B. (nimbus) a) okryty chmurami: n. cacumina montis F; b) deszczowy, burzliwy : Orion F, ven-tus, turbo O.

nimbus, i, m. a) chmura: cinxe-runt aethera nimbi F, fulvae n. ha-renae F tuman kurzu, in nimbo voli-tare favillam Vchmura dymu; b) wielka liczba, liczna rzesza: equitum pe-ditumque nimbus VL, nimbus glandis L grad pocisków; c) ulewa, deszcz, nawałnica: insequitur commixta grandine nimbus F, nimbi cuiminibus crepitant grandine F.

nimiopere albo nimiö opéré, nader, bardzo, гоЪ. opus.

nï-mlrum (ni = ne == non i miru m) wł. nic dziwnego; a) tak jest, istotnie, bez wątpienia: quid est pos-sidere? ni miru m in potestate esse Ci; b) (ironicznie) naturalnie: uni nimi-rum tibi recte semper erunt res H.

nimis, adv. nader, bardzo: a) oculi nimis arguti Ci; praesidium non n. firmum C nie bardzo silna; b) nadmiernie, zbyt: amor gloriae nimis a-cer Ci.

nimius 3. (nimis) a) bardzo wielki; acc. sing. n. nimium: zbyt, bardzo: o fortunatos nimium agricolas F, dif-fert inter honestum et turpe nimium

quantum Ci bardzo wielka jest różnica; b) zbytnio wielki, nadmierny: nimius calor hominibus nocet Ci, nimia vitis Ci bujna, nimii rebus secundis T butni, legio n. T zbyt silny; (elocat.) nimius animi SL zarozumiały, n. imperii L nadużywający władzy, n. me-rö H nadużywający wina, n. sermo-nis T gadatliwy; abl. nimio, zbyt: Albi, ne doleas plus nimio H.

ningit, pf. ninxit (nix) pada śnieg.

Ninus, i, /. 1) stolica Assyryi; od niej 2) Ninus, i, m. król assyryjski, syn Belusa, mąż Semiramidy 0.

Nioba, ae lub Niobê, ês, f. (Ntdßq) córka Tantala i Dyony, żona Amfio-króla Teb, za obrazę Latony zamieniona w skałę 0; adi. Nio-bëus 3.

Niphaeus, i, m. Rutulczyk F.

Niphâtês, ae, m. pasmo gór w Armenii F.

niptra, örum, n. (уистра) woda do mycia; tytuł dramatu Pakuwiusza Ci.

Nïréûs, eos lub ei, acc. ea, m. (Nt-peug) syn Charopa i Aglai H.

nisi coni, a) jeżeli nie: vitis nisi fulta est, ad terram nititur Ci; b) (po negacyi) tylko, prócz: nunquam nisi hieme C zawsze tylko w zimie; c) nisi quod, nisi forte, nisi vero = chyba że: nisi vero existimatis dementem fuisse

P. African um Ci.

Nisibis, acc. bin, abl. bi, miasto w Mesopotamii.

Nïsus, i, m. (Ntooç) 1) król Megary, zamieniony w orła; 2) Trojanin, przyjaciel Euryalusa F; adi. Nîsëïus 3. i Nïsaeus 3. megarejski; Niseis, idis,/. i Nlsias, dis, /. Scylla, córka Ni-susa 0.

nïsus, üs, starsza forma nixus, üs, m. (nitor) wspieranie się, oparcie, wysiłek, natężenie: sedato nisu Ci, ni-sus per saxa S wspinanie się; nisu inmotus eodem F silne stanowisko, hunc nisibus edidit Aethra 0 wśród

bólów, insolitos nisus docere aquilam H lot, astra nisu conglobata Ci o-b rotem.

nïtëdula, ae, f. mysz polna CiH.

niteo 2. a) być tłustym, lśnić się od tłuszczu, być dobrze karmionym, być pięknym: taurus nitens F, niten-tes capilli H, femina nitentior O, mi-seri, quibus intentata nites H którzy nie znają twojej piękności; b) być w dobrym stanie, w obfitości: mensae nitentes H suto zastawione, res ubi magna nitet domino sene H, vectigal in pace niteat Ci przynosi znaczny dochód, campi nitentes F kwitnące, bujne pola, herba n. 0 bujna; c) lśnić się, błyszczeć: nitent templa marmore T, Cyclades nitentes H z powodu łomów marmuru, nitentes F złote, frondes auro; d) przen. błyszczeć, jaśnieć: quam niteat oratio Ci, res gestae nitent Ci, plura nitent in carmine H.

nitësco Я. (incoh. do nitëre) stawać się tłustym, lśnić się: iuventus oleo perfusa nitescit F, caelum nitescitCi.

nitidus 3. (nitëre) a) tłusty, lśniący od tłuszczu, gładki: coma n. natdo O, nitidissimus annus O bogaty w oliwę, serpens nitidus iuventä H; b) dobrze odżywiany, ładny: iumenta n. N, equi V, me pinguem et nitidum vises H; c) bujny: campi collesque nitidissimi Ci; d) lśniący, błyszczący, jasny: sol caput nitidum ferrugine texit F, ebur O, dies O, aries nitidissimus auro O, villae nitidae H od marmuru; e) przen. gładki: ex nitido fit rusticus H z gładysza miejskiego chłop, nitidum genus verborum Ci dobrany.

Nitiobrlges, um, m. lud celtycki nad Garonną C.

nitor, ôris, m. (nitëre) a) dobre wyglądanie, piękność: urit me Gly-cerae nitor H; b) blask: n. argenti et auri O, n. diurnus O jasność dnia;

c) przen. blask, świetność: n. generis 0, rerum 0, si quem n. offendit Ci wytworność, eloquii n. domesticus O

wrodzona wytworność, n. et cul tus descriptionum T.

nitor, nlti, nixus i nîsus sum a) podpierać się, opierać się na czem: n. hasta, in hasta F, genibus n. L klęczeć, axis nitens sub pondéré V uginająca się pod..., niti modo et sta-tim concidere S podnieść się i..., vir-tute nitebantur C trwali na stanowisku, anguem pressit humi nitens F stąpając nadeptał, serpentes nituntur Ci pełzają, paribus Cyllenius alis nitens F unosił się w powietrzu; b) przen. opierać się na czem, polegać, być zawisłym: Carthago nixa duabus Hispaniis Ci, Galii insidiis non nituntur C, Darei regno tyrannorum niti-tur dominatio N, eius in vita niteba-tur salus civitatis Ci; c) rwać się naprzód, dążyć usilnie dokądś, piąć się: nitere porro H naprzód!, nitor in ad-versum F, sub ipsos postes nituntur gradibus F, pennis in aëra 0 unosić się, quä dum septimani nituntur T wdzierać się, ad sidéra F; d) przen. dążyć, usilnie starać się o co, kusić się, silić się: nitimur in vetitum О, ad gloriam Ci, n. ad sollicitandas ci-vitates C; e) wytężać siły, wysilać się: magna vi uterque nitebatur C, contra niti ST opierać się, pro libertate n. S walczyć, nitamur igitur nil posse per-cipi Ci starajmy się dowieść, nltrum, i, n. (vt-pov) ług, soda. nivalis, e (nix) a) śnieżny: dies i, venti nivales F, n. compedes H lody, n. TanaïsF w krainie śniegu; b) śniegiem pokryty: Othrys F, vertex Ap-pennini F; c) biały jak śnieg: equi candore nivali F.

nlve, albo jeżeli nie Ci. niveus 3. (nix) a) ze śniegu, śniegowy: agger n. L; b) jak śnieg biały: color H, lacerti Veneris F, equi F nivôsus 3. (nix) bogaty w śnieg: Scythia O, hiems L śnieżna, nivosa grando L, n. Strymon O w kraju śniegu.

nix, nivis, /. a) śnieg: fluvii nive turgidi H wezbrane; b) siwy włos: te turpant capitis nives H.

Nixi (dii) trzy bóstwa, których statuy w postawie klęczącej znajdowały się na Kapitolu; czczono je jako bóstwa opiekuńcze porodów.

nixor, äri (frequ. do niti) opierać się, natężać się, wysilać się FL. nixus, us, eob. nlsus.

ПО 1. navi, pływać; prsyslom. nabis sine cortice H stać o własnych siłach; preen, apes nant F latają.

nöbilis, e (od nöscere) a) łatwy do poznania, widoczny: nobile gaudium T; b) znany, sławny, wsławiony: no-bilis taurus Phalaridis Ci, Demetrius ex doctrina nobilis et clarus Ci; c) szlachetny, szlachetnego rodu, szlachcic: Q. Metellus homo nobilissimus Ci;

d) wyborny, doskonały : equus Ci rasowy, oampus n. ac feracissimus Ci.

nöbilitäs, tatis, /. (nobilis) a) sława: eum multi nobilitate praecurrunt N; b) szlachetny ród, szlachectwo: P. Seipio adulescens summa nobilitate Ci, Drueus nobilitate ingenita T szlachetny charakter; c) preen, szlachta, ary-stokracya: nobilitas omnis interiit C, Claudius nobilitatibus externis mitis T dla obcych książąt.

nöbilito 1. (nobilis) a) ogłosić, wia-domem uczynić: rem, famam L rozgłosić; b) wsławić: disciplina militari nobilitatus N, poëtae nobilitari volunt Ci chcą być sławnymi, nobilitata cru-delitas Ci osławiona.

nocens, tis (nocćre) a) szkodliwy: cicutis nocentius allium H; b) winny, zbrodniczy, karygodny: homo nocen-tissimus Ci, reus est nocentissimus Ci;

c)subst. (gen. pl. nocentum) winowajca, zbrodniarz: dolore et cruciatu nocen-tis suum dolorem lenire Ci.

noceo 2. ui, nocitum, szkodzić, szkodę wyrządzić: arma esse alia ad tegendum, alia ad nocendum Ci, si

servus noxam nocuit Ci jeśli szkodę wyrządził, ne quid eis noceatur C, ipsi nihil nocitum iri C jemu nic się nie stanie.

nocïvus 3. (nocere) szkodliwy. nocti-lOca, ae, f. w nocy świecący tj. księżyc H.

nocti-vagus 3. (qui noctu vagatur) w nocy błąkający się, krążący: cur-rus F księżyca.

noctu, adv. w nocy, nocą: noctu diuque S.

noctua, ae, f. sowa. nocturnus 3. (nox) nocny: horae n. Ci, arae nocturnae F gdyż bóstwom, podziemnym składano ofiary w nocy, n. Cithaeron F gdyż w nocy odbywały się tam uroczystości na cześć Bakchusa, urbis moenia noctur-ni subrepunt H w nocy.

nocuus 3. (noceo) szkodliwy. Nodînus, i, m. rzeczka koło Rzymu i bóstwo rzeczne Ci.

nödo 1. (nodus) zawiązać węzeł, związać: crines in aurum F opleść złotą siatką, laqueo collum 0.

nodósus 3. (nodus) pełny węzłów, guzów, sęków: n. lina O sieć, n. chi-ragra H gościec ; preen, nodosus Cicuta H lichwiarz, który dłużników formalnościami jak więzami krępuje.

nodus, i, m. a) węzeł, guz : necte tribus nodis ternos colores F ; więzy : centum nodis aënis vinctus F, n. leti V pętlica do wieszania, complecti ali-quem in nodum V objąć ramieniem; preen, nodo sinus colligere V pasem, crinem nodo substringere T wstążką; b) zgięcie, staw, kolano, kolanko u roślin: alces crura sine nodo habent C; c) preen, węzeł: n. amicitiae Ci, imponere nodos O związać przysięgą, exsolvere nodum erroris L zawikłanie rozwikłać tj. kres położyć niepewności, Abas pugnae n. O przeszkoda, di-gnus vindice n. H zawikłanie w dramacie.

noenum, sob. non.

Noëmon, onis, m. (vo^wv) imię uFO.

Nóla, ae, /. miasto w Kampanii; adi. Nölänus 3.; Nölänl, orum, m. mieszkańcy Noli; Nölänum, i, n. ziemia nolańska.

nolo, nolle, nolui (e ne-volo) nie chcieć, nie pragnąć: noli, nollte, г inf. do opisania zakazu: nolïte putare Ci nie wierzcie,' noli fratri tuo credere Ci, [pleonasm] noli me du cere veile N.

Nomas, adis, m. /. (von«) pasterz koczujący ; Nomades, um, m. koczowniczy naród.

nömen, inis, n. (od nö-sco) a) imię: turpissimis rebus honesta nomina im-ponere Ci, dare, indere nomen Ci, nomen capere C otrzymać = nomen accipere ab re Ci, ei morbo nomen est avaritia Ci, Clausus, cui postea Claudio fuit nomen L, (nomen) nomina dare C. edere, profiteri L zgłosić się do służby wojskowej, nomen accipere L wpisać, ad nomina non re-spondere L wezwania nie usłuchać, nomen deferre Ci oskarżyć, nomen recipere Ci przyjąć skargę; erat regia dignitate, quamquam carebat nomine N nie miał tytułu króla = n. impera-toris C; b) nazwisko rodowe; z trzech imion Rzymianina pierwsze (praeno-men) dotyczy tylko jego osoby, drugie (nomen) oznacza ród, trzecie (cognomen) rodzinę, np. P. Cornelius Scipio; c) prsen. ród: Fabium nomen L; naród: omne nomen Romanum N, n. Nerviorum C, vestrum nomen L; osoba : suo nomine odisse C,. accusare N, bellum indieere Ci; d) imię sławne, sława: multi Lydia nominis H, et nos nomenque decusque gessimus V, mul-tam sine nomine plebem V be z znaczenia, pomis sua nomina servare V sławę; e) imię, czczy wyraz, nazwa bez treści: duo reges nomine magis quam imperio N, nomen amicitia est, nomen inane fides O; pozór: otii no-mine N, nomine sceleris damnari Ci, legis agrariae simulatione et nomine Ci; istotny powód: nomen fictae reli-gionis inducere Ci, eo nomine C dla tego, suspectus est nomine neglegen-tiae Ci z powodu ; (г gen.) nomine ob-sidum Cjako zakładnicy, praedae nomine C jako zdobycz; f) imię dłużnika w księdze długów, dług: in tabulas nomen referre Ci, nomen facere O książkowaó, nomen solvere Ci spłacić, nomina exigere Ci ściągać.

nömen-clätor, öris, m. (nomen ca-lare) zwał się niewolnik, który szeptał do ucha panu nazwiska obywateli-wyborców, gdy ten starając się o u-rząd obchodził ich i prosił o głos.

Nomentum, i, n. miasteczko w pobliżu Rzymu; adi. Nömentänus 3.

Nömentäni, Drum, m. mieszkańcy N.; Nomentänum, i, n. (dom. ргае-dium) posiadłość koło N.

Nömentänus, i, m. rozrzutnik w satyrach Horacego.

nominätim (nominare) po imieniu, wyraźnie: Pythia n. praecepit N, n. centuriones appellare C-

nöminätio, önis, f. (nominare) wymienienie po imieniu, polecenie: eum nominatione mea cooptabo Ci, n. con-sulum T.

nömino 1. (nomen) a) nazwać, nadać imię: ex amore nominata est ami-citia Ci, Ab Aristippo Cyrenaici no-minantur Ci otrzymali nazwę ; b) wspominać, wymieniać, wzmiankować : Sulla, quem honoris causa nomino Ci, ad flumen Sabim, quod supra nominavi-mus C, quem voles nominato Ci; c) z czcią wymieniać, sławić: praedicari de se et nominari volunt omnes Ci;

d) zamianować : patres interregem no-minaverunt L, dictatorem n. L, prae-turae candidatosXII nominavit!T,Pom-peius me augurem nominavit Ci; e) oskarżyć: nominatus profugit L.

nomios l. nomius 3. (v«5[uoç) przy-    esse non nulle Caesaris beneficio af-

domek Apollina, który pasł trzody    fectum C, in quo est tua culpa non

Admeta Ci.

nomisma, atis, n. (v<5p.ta(xa) moneta: regale nomisma H.

nön, starołac. noenum, nie: a)

nulla Ci dość znaczna; pl. niektórzy, dość wiele: ut non nullis in civitati-bus fieri solet Ci.

nonus 3. (novem) dziewiąty ; subst.

nön nunquam, niekiedy: n. inter-zaprzecza jeden wyraz : non vi... diu, saepius noctu C. sed voluntate N; b) zaprzecza cale zdanie: ad classem remissus non est    nöna, ae, f. {dom. hora) dziewiąta go-

N; c) non przed wyrazami już za-    dżina, nasza trzecia: post nonam ve-

Nora, orum, n. górska warownia

Norba, ae, /. miasto w Lacyum,

Noreia, ae, /. miasto Taurysków

przeczonymi: non nihil, non nemo, nies H po obiedzie. non nulli, non nunquam, non nisi, oddaje jedno pojęcie: nieco, niejeden, w Kapadocyi. niektórzy, niekiedy, tylko; d) po przeczeniu daje twierdzenie: nihil — non dziś Norma; Norbänf, örum, m. fecit Ci uczyni! wszystko, nemo eum mieszkańcy miasta N. non amavit Ci wszyscy go kochali,

stąd tek: nunquam — non = zawsze, w Styryi, dziś Neumarkt.

nusquam — non = wszędzie.

Nönacris, is, acc. im, abl. i, f. (Nwva-*P‘«) miasto w Arkadyi; adi. Nöna-crius 3. albo Nönacrlnus 3. arkadyjski; subst. Nönacria, ae, f. Atalanta O. Wiedeńskim, bogaty w rudę żelazną:

nönae, arum, f. {dom. dies) wl. Noricus ensis H. dziewiąty dzień przed Idus; wliczając Idus, Nonae wypadają 5. dnia ctura parietis ad normam Ci; b) preen. w miesiącu, zaś w marcu, maju, lipcu modlą, prawidło, wzór: vitam ad ra-i październiku 7 dnia.

Nöricus 3. noryckir rex, ager Ci-, subst. Nörica, ae, f. kobieta norycka C; Noricum, i, ». kraj między Dunajem i Drawą, rzeką Innem i lasem

norma, ae, /. a) węgielnica: stru-

90-ty.

nonaginta, 90; nonagesimus 3.

tionis normam dirigere Ci, ius et norma loquendi H, ad Stoicorum normam sapiens Ci.

nönägiens albo nönägies, 90 razy : nonagies sestertiüm=9,000.000 Ci.

nönänus 3. {od nona legio) żołnierz 9-tego legionu.

nön-dum, jeszcze nie Ci. nöngenti, ae, a, dziewięćset, nöngentesimus 3. dziewięćsetny. nónne {eob. non i ne) a) czy nie:

Nörtia, ae, /. bogini przeznaczenia, czczona w V o 1 s i n i i w Etruryi.

nos {por. nas i gr. vüi, vûw) my: gen. nostri; nostrum jest gen. partitions: nostrum unumquemque no-runt Ci. Bardso często o jednej osobie : nos patriam fugimus V.

nösco 3. növi, nöturn {starol. gnosco, por. yt-fvwaхм, zna-ć) a) [formy utwórz, od tern. praesentis) poznawać: Apollo monet, ut se quisque noscat Ci, noscere provinciam, nosci exercitui T, nec noscitur ulli O przez nikogo nie poznany; rozpoznać: res suas nosce-

po.nonne za-

nöscito 1. (frequ. do noscere) a) nonne luce clarius est? Ci; b) (w py- spostrzedz; raro senatorem usquam taniu zaleènem) cum esset ex eo quae- noscitare L; b) poznać: facie nosci-sîtum, nonne beatum putaret Arche- tans consulem L. laum Ci. Odpowiedź wsze twierdząca.

non nëmo, niejeden : quod non nemo vestrum audierit Ci.

nön nihil, nieco, cokolwiek: non nihil tuam prudentiam desidero Ci. nön nullus 3. niejeden, niejaki:

re et recipere L; b) uznać: illam partem excusationis Ci ; c) badać, sądownie rozstrzygnąć: quae olim a prae-toribus noscebantur T; d) (formy od tern, perfecti) znać, wiedzieć: Manlium plerique noratis Ci, si bene te novi H, aliquem pulcre nosse H. Formy ściągnięte: nöram, norim, nosti, nossem i t. d.

noster, nostra, nostrum (e. nos i przyrostka-ter) a) nasz, nasza, nasze: amor noster Ci ku nam. proelia nostra V ze mną; rnbst. nóstri, Drum, m. nasi ludzie : castris nostri potiti sunt C; sing, quisquis es, noster eris N naszym przyjacielem ; b) dla nas dogodny, nam przychylny: nunquam no-stris locis laboravimue L, noster Mars V, nostra Thalia V, haud numine nostro V gdy bóstwo nasze nam nie życzliwe.

nôstrâs, ätis (noster) nasz krajan, rodak, ziomek: nostrates philosophi Ci, nostratia verba Ci nasze, swojskie.

nota, ae, f. (od noscere) a) znak : signa et notas locorum ostendere Ci, caeruleae notae V pasy; b) znak, znamię: notae ac vestigia scelerum Ci, notae facinorum Ci, ille Numantina traxit ab urbe notam O przydomek;

c) znak wyrażony pismem, głoska: litterarum notae Ci ; preen, incisa no-tis marmora publicis H napis, accep-tae ab hoste notae O list, vitulis notas inurere V znamię, notis Threiciis compunctus Ci tatuowany; preen, znamię, piętno: quae nota domesticae turpitudinis non inusta vitae tuae est? Ci- d) nagana cenzorska: motis senatu notas .a^cribit censor L; preen. hańba: adiectae mortuae notae sunt L; e) gatunek: interior nota Falerni H lepszy gatunek, Chio nota Falerni commixta H.

notàbilis, e (notare) łatwy do poznania, odznaczający się, wpadający w oczy: candore notàbilis ipso 0, eo notabilior caedes fuit, quia filius pa-trem interfecit T.

notätio, Dnis, f. naznaczenie: n. tabellarum Ci rozmaitej barwy woskiem, n. censoria Ci nagana, laude et notatione digna Ci pochwały i odznaczenia, n. iudicum Ci badanie, nota-tio vitae Ci oznaczenie, charakterystyka. quam Graeci etymologiam di-cunt, nos notationem adpellamus Ci etymologią.

nöteo 2. ui (nôtus) być znanym, wiadomym: quae uni Tiberio notue-re T.

nôtësco 3. (incoh. do notóre) stawać się znanym: ne malis tantum fa-cinoribus notesceret T.

nothus, i, m. (v<5$oę) nieprawego łoża, bastard; jako n. pr. Dareios Nothos, syn Artakserkseea 424 — 404; o ewiereętach : mieszaniec : nothi equi V.

nötio, Dnis, /. (noscere) a) znajomość, wiedza: ceteri agri sine populi Romani notione addicerentur Ci; b) urzędowe poszukiwanie, badanie = śledztwo: distulit notionem de iure flaminis T, omnis notio pontificum est Ci; c) nagana: notio censoria, cen-sorium iudicium ac notio Ci; d) pojęcie, wyobrażenie: neque alia huic ver-bo subiecta notio est Ci, n. deorum Ci pojęcie o bogach.

nôtitia, ae, f. (nôtus) a) znajomość rzeczy i ludzi: hi propter notitiam in-tromissi sunt N jako znajomi, n. cla-rorum virorum N dzieje, rerum, ho-minum C, n. mulieris Ci, notitiam fe-minae habere C znajomość z kobietą, virtus notitiam posleritatis habet 0 sławę u potomków; b) znajomość, poznanie: notitia sui corporis Ci ; c) pojęcie, wyobrażenie : notitiam dei habere Ci, notitiae rerum. quas Graeci iwotot; vocant Ci.

noto 1. (nota) a) opatrzyć znakiem, naznaczyć: ea loca diligenter notât N,

то

pueri rubor ora notavil V rumieniec znaczy, ungue genas notare O, res novis nominibus n. Ci, notât et désignât óculis unumquemque nostrum ad caedem Ci; b) pisać: notât et de-let 0, chartam, libellos O; zanotować, zapisać: verba n. O, notavit qui a quoque ortus quos honores cepissetN, haec omnia publicis tabulis notatà sunt Ci, dicta mente notât 0; c) zauważyć, spostrzedz, widzieć: host.es du-cem circumire notant L ; d) udzielić nagany cenzorskiej : cum florentem hominem censor notasset Ci, ignomi-nia notare aliquem CiC; e) przen. ganić, karać: senatus rem non hominem notavit Ci, luxuriam maledicto n. Ci, poëtae famosos notabant H, amor di-gnus notari H napiętnowania.

nôtus, notos, i, m. (votoç) a) wiatr południowy sprowadzający deszcz i burze: madidis notus evolat alis O, procellosus O, uduś H; b) przen. burza, wiatr: tendunt vela noti V.

notus 3. (PPP. od noscere) a) znany; subst. znajomy: notus animi pa-terni (z gen.) H, me omnes noti mo-nuerunt Ci; b) przyjazny, życzliwy: notis compellat vocibus V; c) zwyczajny: nota sedes fuerat columbis H;

d) sławny: n. Lesbos H, Clodia mu-lier nota Ci osławiona.

noväcula, ae, f. brzytwa, nóż: co-tem novaculä praecidere L.

Novaesium, ii, ». zob. Novësium. novälls, e (novus) ager n. : ziemia odłogiem leżąca, nowina, ugór, to sa-subst. novälls, is, /. {dom. humus) * noväle, is, ». [dom. solum) : tonsae novales V, tam culta novalia V rola.

novätrlx, leis, f. (novare) odnowi-cielka: rerum 0.

novellus 3. [demin. do novus) a) młody, świeżo zasadzony, świeżo zasiany: vitis V, prała O; b) nowy: fre-na n. O, oppida L świeżo zdobyte, novem, dziewięć; stąd:

November, bris, ж. (dom. mensis) dziewiąty miesiąc czyli listopad. Starorzymski rok zaczynał się marcem. Adi. november, bris, bre, listopadowy: Kalendae n., Idus novembres.

novendiälis, e (novem dies) a) dziewięciodniowy: n. sacrum, quo fe-riae per novem dies agebantur L; b) dziewiątego dnia. U Rzymian leżało ciało zmarłego przez siedm dni w domu, ósmego dnia palono je, a dziewiątego chowano, stąd: n. cena Tstypa. n. pulveres H świeżo pochowane.

novëni, ae, a (novem) po dziewięć: novenis annis O co 9 lat, virgines ter novenae L 27-letnie, terga novena boum O dziewięć razem.

nov-ensides, później nov-ensiles, ium, m. dom. dii (novus i sedeo) nowo zasiadający t. j. bóstwo, które od innych narodów przyjęto i wcielono w poczet rzymskich.

noverca, ae, /. macocha: n. sce-lerata O Fedra, macocha Hipolita, ter-ribilis n. O dla pasierbów.

novercälis, e (noverca) macoszy, wrogi: novercalia odia T, novercales stimuli Liviae in Agrippinam T.

Novësium, i, ». warownia Ubiów nad Renem, dziś Neuss T.

novlcius 3. (z novus i vicius od vi-cus) nowy w domu, nowy ; subst. nowy mieszkaniec domu, przybysz : gla-diatores novicii Ci, Syrus nescioquis de grege noviciorum Ci.

noviens, późniejsza forma noviës (novem) dziewięć razy: ter noviens O 27 razy.

Noviodünum, i, ». nazwisko kilku miast gallickich: 1) N. Aeduorum, dziś Nevers; 2) N. Biturigum, dziś Nouan;

3) N. Suessionum, dziś Soissons C.

Novius, i, m. zwykła nazwa t. zw. homines novi u H.

novitäs, tätis, f. (novus) a) nowość: n. anni 0 wiosna, novitates non sunt repudiandae Ci nowyoh przyjaźni...; b) nowość, rzecz nowa, niezwyczajna: periculi n. S, n. ornatus N

nowy, novitas nostra adiuta est nu-mine 0 śmiałość niezwykła; c) świeże szlachectwo: contemnunt novitatem meam S, nemo tum novitati invide-bat Ci.

novo 1. (novus) a) odnowić, no-wem coś uczynić: ipsi transtra no-vant V, prole novare viros O starać się o utrzymanie rodu przez potomstwo męskie, animus visu novatur Ci odświeża się, membra n. 0 pokrzepić, agrum n. O rolę znowu orać; b) nowego coś tworzyć, wynaleźć: verba Ci, opus O, tela n. O nową broń kuć, tecta n. V nowe pałace budować, honores n. V odnawiać; c) nową postać nadać, zmienić: aliquid novare in legibus Ci, ne quid ea nocte novetur S żeby się nie zmieniło, fortuna fidem novat Vzmienia, res novandi occasio-nem quaerere L do zmiany stosunków politycznych, przewrotów.

novus 2. (por. ve'o; nowy) a) nowy, świeży: n. luna C nów, n. lac Vświeże, frons n. HO gałąź zielona, n. ae-stas V początek lata, vere novo V z nastaniem wiosny, novas incide faces V zaczynaj ciąć; subst. novum, i, n. coś nowego, nowość: quid novi? co słychać nowego?, id novum con-tuens N nowy wypadek, multa in re militari nova attulit N nowości wprowadził; b) szczególny, niezwykły, niespodziewany : nova re perterreri N, n. belli ratio C, quis furor iste novus?;

c) niedoświadczony, nieobeznany: hos-tium delictis novus T, equus novus Ci nieujeżdżony; d) drugi, nowy: n. Ca-millus L, n. Decius H, n. hospes V, positis exuviis n. V odmłodzony, homo n. i samo novus, i, m. nowy szlachcic, w którego rodzie jeszcze nikt nie piastował urzędów kurulnych, plebsnovosextollebat S; res novae = nowości w państwie t. j. zmiany ustroju państwowego, przewrót polityczny: rebus novis studere Ci dążyć do zmiany ustroju państwa, do rewolueyi, ta-bulae novae — nowe księgi dłużne

t. j. darowanie części długu: tum Catilina polliceri tabulas novas S; ta-bernae novae, takèe samo Novae, arum, /. nowe sklepy wekslarskie w półn. części forum (Veteres w po-łudn. części) po pożarze w 210 przebudowane; via nova = Nowa ulica e Palatium na forum; e) superl. no-vissimus 3. 1) (o czasie), ostatni: novissimo tempore N, dixitque novis-sima verba Y, n. proelium C ostatnia potyczka; 2) (o miejscu) krańcowy, pośledni, ostatni: n. cauda O koniec ogona, n. histriones Ci najpośledniejsi, n. mare T. n. agmen C = subst. no-vissimi, бгшп, m, straż tylna: hi no-vissimos adorti sunt C; 3) рггеп. najgorszy, największy: eum meritum esse novissima exempla T, a summa spe novissima exspectabat T najgorszych rzeczy.

nox, noctis, f. (por. vûÇ) a) noc: nocte lub noctu = w nocy, de nocte = przed'świtem, prima nocte = z nastaniem nocy, multa nocte = późno w noc, media nocte = de nocte media C o północy, concubia nocte = w porze, gdy wszystko spoczywa, diem noctemque = dniem i nocą, dies noctesque C wiele dni i nocy; Nox, personif. bogini nocy; b) spoczynek nocny, sen: oculis aut pectore noctem accipit V, nox vidua V samotnie spędzona ; c) ciemność, niejasność: eripere et noctem rebus offundere Ci, versus aliquantum noctis habent O są nieco niejasne, imber noctem ferens Y pectora caeca noctem habent O nie wiedzą, sub nocte se-nectam trahere 0 w ślepocie ; d) śmierć : nos omnes una manet nox H iam te premet nox H.

noxa, ae, f. (nocëre) a) szkoda: nihil earn rem noxae futuram L nie przyniesie szkody; kara: inimico noxae dedi L noxae eximere L = libe-rari noxä L; b) przewinienie, wina, przestępstwo : ob noxam Aiacis V no-

хае argui L, in noxa esse L być winnym, in noxa comprehendi L.

zamąż: virgo nupsitei Ci, liliam nup-tum dare N — collocare C za mąż wy-noxius 3. (noxa) a) szkodliwy: n.    dać, nuptam esse alicui N, cum aliquo

civis Ci corpora noxia 7 słabowite,    Ci wydaną, nubere in familiam Ci

crimina n. 7 zgubne; b) karygodny, przez małżeństwo stać sie członkiem winny: multos noxios iudicavit Ci, no- rodziny, nupta filia Ci zamężna; subst. xia corda vident furias О, (e gen.) no- nupta, ae, /. narzeczona, żona : n. Io-

vis 0, nova nupta, nova pudïca L.

Nüceria, ae, f. miasto w Kampanii, dziś Nocera; Nucerlni, órum, m. mieszkańcy miasta N.

nuculeus, nucleus, i, m. (nucula)

xius coniurationis T, (e abl.) eodem crimine noxii L; subst. noxia, ae (dom. res)/, przewinienie, wina : alcui noxiae esse L być poczytanem za winę, in minimis noxiis quaeritur... Ci.

nübës, is. /. a) chmura: effusus    ziarno orzecha, ziarno,

nubibus imber 7, n. pulverulenta 7    nudius = nunc dies {dom. est) teraz

chmura kurzu, atra n. Aetnae 7 kłęby    jest dzień ten i ten z rzędu: nudius

dymu: b) preen. chmura, wielka ilość,    tertius: dziś trzeci dzień temu tj. przed-

mnóstwo : n. volucrum 7, telorum L,    wczoraj (dzień, od którego się poczy-

n. pedilum L, nube facta 7 skupiwszy    na liczyć, wlicza się także), nudius ter-

się; c) chmura na czole, smutek: deme    tius decimus Ci przed 12 dniami,

supercilio nubem Я, vita nube vacat 0, rei publicae nubes Ci smutne położę-    żyć: nudati 7 nadzy zapaśnicy, gla-

nie, nubem belli sustinere 7 niebez-    dium L telum N dobyć, litora T =

pieczeństwo, fraudibus obice nubem Я    vada nudantur L osuszone, messes n.

0 wymłócić, agros n. L spustoszyć; b) ogołocić, pozbawić: murum defen-na sobie obłoki: Appenninus 0; b) soribus C, collem hominibus C, castra sprowadzający chmury: Notus 0.

nubi-gena, ae, m. (nube genitus) dant 7 odsłaniają; c) ogołocić, obra-z obłoku zrodzony: n.Centauri 7, Ixion bować: quem aléa nudat Я, duo fana zamiast Junony, której pożądał, uściskał omnibus bonis nudavit C, nudata а obłok, podobny do niej; z tej postaci Verre provincia Ci ; d) odsłonić, wyja-urodziły się centaury; to samo subst. wić, zdradzić: ingenium res adversae nubigenae, ärum, m. synowie chmur nudare soient, celare secundae Я, t. j. centaurowie.

rzuć zasłonę.

nubi-fer, fera, ferum a) noszący

nudo 1. (nudus) a) odsłonić, obna-

nudata C bezbronny: terga fuga nu-

fama nudavit voluntates hominum L.

nudus 3. a) nagi, nieubrany, goły: pars corporis nuda C, nudus membra Pyracmon 7, n. ensis 7 dobyty, nuda niibilus 3. (nubes) a) chmurny, po- subsellia Ci próżne, nudus iacebis in

7 nie pochowany, nuda dextra

nubilis, e (nubere) dorosły, dojrzały do małżeństwa: grandis et n. filia Ci na wydaniu.

chmurny: n. caelum Ci; subst. nubi- arena lum, i, n. chmurą: ventus deterget    i nieuzbrojona,    corpus n. S bez zbroi,

nubiła caelo Я = antra silvä nubila 0,    n. aetheris axis    7 otwarte sklepienie

u. Styx 0 smętny, n. auster 0 chmu- nieba, nudo corpore pugnare C bez ronośny; b) ponury, smutny : tempora    tarczy, n. latus    L prawy bok tarczą

0, Ceres nubila vultu 0, n. mihi    nieosłonięty; b)    pusty, pozbawiony,

1 area fuit 0 nieżyczliwa.    ogołocony: (egen.) loea nuda g igné n-

nübo 3. psi, ptum (nubes) ml. za- tium pozbawione roślinności, Oth-słaniać; preen, welonem (flammeum)    rys n. arbor is 0, (e abl.) nudus a-

tvvarz zasłonić jako narzeczona, iść    gris, nu mm is Я bez pieniędzy,

nu-

dum remigio latus H, (z ab.) n. erat respublica a magistratibus Ci, Messä-na ab his rebus nuda est Ci; c) sam, sam jeden, tylko: n. Caesaris ira 0, n. veritas H szczera prawda, hoc nudum relinquitur Ci zostaje li tylko to pytanie; d) bez ozdoby, pojedynczy: nudi capilli 0, commentarii nudi Ci, nudis rebus agere 0 bez ogródek;

e) biedny, ubogi: n. senecta 0, patri-monio n. Ci.

nugae, ärum, /. a) fraszki, brednie: nescio quid meditans nugarum H; b) przen. (o ludziach) pusta głowa, błazen: amicos habet meras nugas Ci, nugarum in comitatu nihil (erat) Ci.

nugätor, oris, /. (nugari) balàmut, lekkoduch, błazen Ci.

nügätörius 3. (nugari) czczy, próżny, bez treści: mala nugatoriaque accusatio Ci, leve ас n. Ci.

nügor, âri, âtus sum (nugae) fraszki prawić, pleść koszałki opałki, błaznować: nugari ac ludere H, Democritus non insclte nugatur H baje.

nullus 3. (z ne-ullus) gen. nullius, dat. nulli a) adi. żaden: nullo certo ordine C bez żadnego..., nullo custode V bez stróża, non nullis oculis obser-vare V bacznie, nullus non = każdy, nulla re non relicta L wszystko, unus nullus Ci ani jeden, ii nulli Ci żaden z nich; b) subst. nikt {w gen. i abl. nullus zastępuje nemo, któremu brak tych przypadków): nullo resistente, nullis defendentibus N, ab nullo de-fensus Ci, nullius consilio uti N; rzadko dat. nulli fides defuit N, nulli exi-mentur Ci nikt; fern, cur nemo est, Hecaben, nulla est, quae ceperit Iron ? O: c) neujr. nullius i nullo zastępuje gen. i abl. od nihil: Grai praeter lau-dem nullius avari H — nullius rei nullo verius L — nulla re; d) (w mowie potocznej) bynajmniej, wcale nie: Phi-lotimus nullus venit Ci, illo tempore nullus Hector erat O nie było jeszcze H. de qua re nullus dubito Ci nie wątpię wcale; e) ten, który umarł, niczem jest: nolite arbitrari me, cum a vobis discessero, nullum esse Ci, de mortuis loquor, qui nulli sunt Ci, nullus repente fui L zginąłem ; f) nędzny, drobny, mały, nieznaczny: Titiam legem nullam putas? Ci za nic uważasz?, vides senatum esse nullum Ci, pâtre nullo L z ojca nizkiego pochodzenia, quam nullum sit damnum 0.

nullus-dum,nulladum, nullumdum dotąd jeszcze żaden : Alpes null&dum viä superatae L.

num adv. i partykuła pytajna, po której oczekujemy odpowiedzi przeczącej: a) czy, czy może, czyby: num barbarorum rex Romulus fuit? Ci; (w połączeniu z ne) deum ipsum numne vi-distis? Ci; (rv połącz, z quis) numquis, numquid, numquando i in.: numquid horum dicere audes? Ci ; b) w pyt. za-leènych: Lacedaemonii Philippo minitante... quaesiverunt, num se etiam mori esset prohibiturus Ci czy może.

Numa, ae, m. Numa, drugi król rzymski CiO.

Numantia, ae, /. miasto w Hiszpanii zburzone przez Scypiona г. 133; adi. Numantïnus 3.; Numantlni, 6-rum, m. mieszkańcy miasta N.

Numânus, i, m. Rutulczyk V.

nümen, inis, n. (nuere) a) skinienie, znak, rozkaz : annuité P. C., nutum nu-menque vestrum Campanis L, numen dominae 0, n. senatus Ci, n. Caesa-reum flectere 0; b) wola boża, rozkaz boga: dei numini omnia parent Ci, deorum numen facit cum aliquo N wola bogów jest po jego stronie, Cereris n. Ci; c) moc, potęga bogów, władza bogów : dii suo numine urbem defendunt Ci, simulatum numen Bac-chi V szał bakchiczny, inimica Troiae numina magna deum F, in hostiles domos vestrum n. vertite H; d) preen. bóstwo, istota boska: numina montis

O. numen Junonis adorare V, numina laeva V nieżyczliwe, Dianae non mo-

numéro

prosty żołnierz, szeregowiec, obsidum n. C jako zakładnicy, deorum nume-solos ducunt C uważają za bo

(por. pi. vo[a«3es) Numidyjczyk, mieszkaniec półn.-zach. Afryki; Numidia, ae, /. kraina w póln.

m.

venda numina H bóstwo; e) (o cesarzach) majestat: violatum n. Augusti T, n. Othonis T, Augusti mortale fuit corpus, in aetherias numen abiit do-mos 0.

numeräbilis, e, (numerare) о tem, co się da policzyć, co policzyć można : per aquas calculi numerabiles erant 0, populus n. H łatwo się policzyć dający.

numéro 1. (numerus) a) liczyć: n. pecus V, n. per digitos O na palcach, in homine ossa numerantur T kości można policzyć, multos numerabis a-micos O będziesz miaî, veterani trice-na stipendia numerantes T mający 30 lat służby wojskowej; b) wypłacić: pecuniam C, Stipendium militibus Ci żołd; c) wyliczać: dies deficiat, si ve-lim numerare Ci, a Chao divum nu-merabat amores V; d) inter viros opti-mos numerari Ci, ne postCaecinam nu-meremur T by mnie niżej nie stawiano od C., voluptatem nullo loco nurne-rant Ci mają za nic; e) (z podwójnym acc.) mieć, uważać za coś: Sulpicium acusatorem suum numerabat Ci, is prope alter Timarchus numeratur Ci; PPP. numerätus 3. zapłacony gotówką: pecunia n. NCi, extra numera-tum L.

numerosus 3. adv. ë (numerus) a) liczny: numerosissima civitas T ludne; b) rytmiczny, podług rytmu, w takt: numerosa bracchia ducit 0 w tańcu, ponere gressus numerosos 0, fidiculae numerose sonantes Ci melodyjnie, n. Horatius 0 bogaty w rytmy; przen. numerosior Asinius T o rytmie w prozie, w budowie okresów — rytmiczniej szy.

numerus, i, ж.-a) człon, część: ani-malia trunca suis numeris 0, mundus expletur omnibus numeris et partibus Ci omni numéro elegans poëma Ci pod każdym względem; b) takt, rytm: numéros memini, si verba tenerem У melodyę, histrio se movit extra nu-Słownik.

merum Ci wypadł z taktu, bracchia tollent in numerum F do taktu ; przen. haec laudatio tibi procedat in numerum Ci na dobre, aliquid extra numerum facere: postępować nietaktownie, ad numéros suos quidque exi-gere 0 uporządkować dowolnie, verba numeris nectere 0 słowa i rytmy splatać; c) wiersz: numeris lege solutis Pindarus fertur H, anapaestus, pro-cerior n. Ci. arma gravi numéro e-dere 0 wierszem poważnym tj. hexa-metrem, impares numeri 0 dystych elegijny, n. oratorius Ci rytm w prozie: d) liczba: n. impar V, res numéro comprehendere V obliczyć, numerum inire C liczyć, numerum ex-sequi L, deferre C podać, nos numerus sumus Htj. niczem, zerem; przen. numeri eburni 0 kości do gry, Plato a sacerdotibus numéros accepit Ci u-czył się matematyki; e) pewna liczba oznaczona : obsides ad numerum mi-serunt C pełną liczbę tj. ile żądano, ad eorum numerum Ci w równej liczbie, saepenumero: często; f) liczba ściśle ograniczona : referre (habere) in deorum numéro Ci zaliczyć między bóstwa, aliquem in hostium numéro ducere C zaliczyć do nieprzyjaciół, qui in amicorum erant numéro N należeli do przyjaciół; g) oddział wojska: multi numeri e Germania T; h) przen. wartość, cena, znaczenie: in aliquo numéro et honore esse C mieć jakieś znaczenie i wpływ, homo nullo Ci, militis numéro N jako ro eos

gów, is tibi parentis numéro fuit Ci zastępował ojca.

Numîcus, i, m. rzeka nadbrzeżna w Lacyum koło Ardey, dziś Numi-co; adi. Numïdus 3.

Numida, ae,

37

numulus, i, m. (demin. do nummus) pieniążek, drobny, nędzny pieniądz Ci.

numquam, także nunquam \г ne-

umqnam) nigdy: numquam ante hoc tempus C, nonnunquam interdiu, sae-pius noctu C niekiedy, numquam non Ci zawsze.

nunc adv. a) teraz, obecnie: dei n. testes sunt.mox ultores erunt L, n. demum, tandem, denique : teraz wreszcie: nunc iam, iamnunc, nunc ipsum: właśnie teraz, nunc primum : teraz dopiero; b) przen. w odniesieniu do przeszłości i przyszłości: nunc constitit o-ris V — nunc stat, nunc obllta sunt mihi carmina V = nunc nescio, ut Paris hanc rapuit..., nunc demum u-xore carere non potes V poeta przenosi się myślą w te czasy; ubi nunc ingentia cernes moenia V zaraz, nunc tempus erat Hteraz na czasie; c) nunc-nunc, już-już, jużto-jużto- nunc hue, dać pod głosowanie: promulgatio tr. nunc illuc curro 0 bez pierwszego n. Ci, in trinum nundinum indicere człona: pariterque sinistros, nunc comitia Ci.

zachód, części Afryki; dzisiejsza Alger y a: adi. Numidicus 3. numidyj-ski ; jako n. pr. Q. Caecilius Metellus Numidicus, zwycięzca Jugurty.

Numistro, önis, f. miasto w Lu-kanii.

Numitor, öris, m. król albański, ojciec Rey Sylwii LO.

nummärius 3. (nummus) a) pieniężny: difficultas n. Ci brak pieniędzy, lex n. Ci, res n. Ci pieniądze; b) przekupiony: iudices leves ас nummarii Ci.

nummätus także nümätus 3. bogaty CiH; nummus także nümus [gen. pl. nummorum, zaś nummum tylko w znacz, sesterców) a) moneta, pieniądz: n. adulterinus Ci podrobiony, fałszywy, in suis nummis esse Ci mieć majątek; b) sesterc.: duobus milibus nummum emere Ci; c) grosz, szeląg, halerz: ad nummum convenit Ci co do grosza, n. nullus cuiquam deductus est Ci.

dextros solvere sinus V; d) w przeciwstawieniu zwykle z autem, vero: ale, zaś, Turno vita maneret, nunc manet insontem exitus У, philosophi debue-runt intellegere, nunc autem ne sus-picantur quidem Ci I nunc et versus tecum meditare H idźże i...

nuncupätio, önis, /. (nuncupareï wygłaszanie szczegół, uroczystych formułek obrzędowych, modłów, ślubów: sollemnis votorum n. L, votorum n. T za pomyślność cesarzy.

nuncupo 1. a) uroczyście wypowiadać, wygłaszać: auspicato profi-ciscitur (consul) in Capitolium ad vota nuncupanda L, votis nuncupatis C po złożeniu uroczystych ślubów, in castris adoptionem nuncupare T, ali-quem herëdem T; b) nazywać, mienić: quod erat a deo natum, dei nomine nuncupabant Ci, eum turba Qui-rini nuncupat Indigetem O.

nundinätio, önis,/. inundinori kupczenie, handel, przedajność: quae libido in iure dicundo, quae n. Ci.

nundinor, âri, atus sum, a) kupczyć, handlować, szachrować: Poe-num sedere ad Cannas nundinantein

L ; b) wytargować : ab bto ius n. Ci, ibi ad focum angues nundinari soient Ci jakby na targ się schodzić.

nundinus 3. inonus dies) przypadający na dziewiąty dzień, zaś według naszego sposobu liczenia na ósmy; subsi. nundinae, arum, f. [dom. feriae)

a) targ, jarmark co ośm dni się odbywający: res agebatur in circo die nundinarum Ci, Capuae n. rusticorum sunt Ci ; b) handel, kupczenie, szachcr-ka: totius rei p. n. Ci, vectigalium n. Ci; gen. pl. trînürn nundinum = tri-narum nundinarum tempus albo spa-tium: trzytygodniow'y termin przepisany do ogłoszenia publicznie prawa, które na zgromadzeniu chciano pod-

nuntia, ae, /. (nuntius) posłannicz-. ka, zwiastunka.

nuntiätio, onis, f. (nuntiare) ogłoszenie, oznajmienie: augura o spostrzeżeniach poczynionych: nos n. ha-bemus, consules speetationem Ci.

nuntio 1. (nuntius) ogłaszać, oznajmiać, donieść: eius verbis salutem tibi nuntio Ci przynoszę ci od niego pozdrowienie, Ameriam, in Asiam, in hostes n. Ci, libertus de morte uxoris nuntiavit Ci, hoc proelio nuntiato C na wiadomość о... = nuntiato T.

nuntius 3. a) adi. oznajmujący, donoszący: nuntia littera venit O, nuntia T zapowiadające; b) subst. nuntius, ii, m. zwiastun, posłaniec, goniec: sceleris tui n. Ci voluerem nun-tium mittere Ci jako gońca, nuntius ibis Pelidae V; c) wiadomość, doniesienie, zlecenie : Pansä mihi hune nun-tiurn perferente Ci; z yen. obi. nuntius expugnati oppidi C o zdobyciu miasta, nuntium uxori remittere Ci rozwieść się, virtuti nuntium remittere Ci wziąć rozbrat z cnotą.

nuo 3. (vEUEtv) skinieniem dawać znak, skinąć; używane tylko jako compositum: abnuo, adnuo:

nuper, superl. nuperrime Ci, a) niedawno: świeżo, dopiero co: nuper mihi taedium, nunc desiderium JET, nuper maxime C; b) przen. niegdyś: ea, quae nuper, id est paucis ante saecu-lis reperta sunt Ci.

nuptiae, arum, f. (nubere) wesele, małżeństwo, nuptiae generosarum N z kobietami szlachetnego rodu, femi-na inultarum nuptiarum Ci wiele razy zamężna; nuptiälis, e (nuptiae) weselny: fax H, cena L, n. pactio L układ małżeński między małżonkami, n. tabulae T kontrakt ślubny.

Nursia, ae, /. miasto w kraju Sabinów; Nurslni, orum, m. mieszkańcy miasta Nursii.

nurus, üs, /. a) synowa: Laome-dontis nurus 0=Aurora, żona Titono-sa, syna Laomedonta; b) przen. narzeczona, młoda mężatka : electra nu-ribus gestanda Latinis O, mixtaeque viris matrasque nurusque 0 matrony i młode kobiety.

nusquam (ne-usquam) a) nigdzie, z nikąd: nusquam esse: nie być, nie istnieć = fidem tuam quae nusquam erat Ci, sodalis nusquam est H bo umarł, n. nisi a Lacedaemoniis auxi-lium petiverunt N tylko L...; b) do niczego: plebs nusquam alio nata, quam ad serviendum L.

nüto 1, \frequ. do nuere) a) kiwać się, chwiać się, poruszać się: percu-tiens nutanti pectora mento O, ornus nutat V; b) przen. chwiać się: nutans acies T, urbs nutat discrimine T znajduje się w wielkiem niebezpieczeństwie, animus labefactus nutat 0 waha się w swem zdaniu, Galliae nutantes T w wierności.

nutrlcius, ii, m. (nutrix) wychowawca, ochmistrz C.

nütrîcor, Sri, atus sum (nutrix) wychowywać Ci.

nütrïcula, ae. f. demin. do nutrix) a) piastunka: quid vocat n. maius a-lumno? H; b) przen. karmicielka: Gallia n. seditiosorum Ci.

nütrïmen, inis albo nütrîmentum, i, n. (nutrire) a) chów; b) przen. pokarm: arida nutrimenta ignis V tj. suche liście jako podpałka.

nutrio 4. Ivi (ii) Itum a) wychowywać: Romae nutriri H: b) żywić, karmić, hodować: aper glande nutri-tus H, terra nutrit herbas O, silvam n. H pozwolić róść, ignes cortice et foliis n. O podsycać: c) przen. popierać, krzewić: pax Cererem nutrit O, loca nutriunt carmen 0 sprzyja, damnum naturae n. L pielęgnowaniem usunąć, mens rite nutrita H wykształcony, simultates n. 1 podtrzymać.

nütrïtor, oris, m. (nutrire) karmi-ciel, hodowca, wychowawca.

nutrix, Icis, f. \nutrlre) karmiciel-

37*

ka, żywicielka, ташка: capra n. Io-vis 0, nutrices Bacchi O nimfy z Ni-zy; ргзеп. Africa leonum nutrix H, nox curarum n. 0.

nutus, us, m. (nuere, gr. vsueiv) a) skinienie: adnuit et nutu tremefecit Olympum F, nutu vocibusque vocare C; b) prsen. skinienie, rozkaz, wola: ad nutum C na skinienie, alicuius nutu omnia geruntur N, eunt F według woli; c) ciążenie, siła ciężkości: ter-rena et humida suopte nutu et suo pondéré in terram feruntur Ci.

nux, nucis, f. a) orzech: n. iuglans: orzech włoski, n. Abellana: orzech laskowy, n. cassa: pusty orzech, drobnostka; bl prsen. każdy owoc w twardej łupinie: castaneae nuces F; C) drzewo orzechowe: nux se plurima silvis induit in florem V.

Nyctéus (ei) m. Nuxteûç) król Beo-cyi, ojciec Antyopy, która zrodziła Jowiszowi Zetósa i Amfiona; Nyctëis, idis, f. córka Nykteusa.

Nyctelius 3. nocny, przydomek Bakchusa jako patrona 'nocnych obrzędów i uroczystości religijnych 0.

Nyctimenë, es, /. córka Epopeusa, zamieniona w sowę O.

nympha, ae albo nymphe, ês, f. (v'JtAST)) a) narzeczona, młoda kobieta, żona: grata dona ferunt nymphae pro maritis Ö, Oebalis nympha 0=Helena;

b) nimfa, bóstwo żeńskie źródeł i wód: Laurentes nymphae, genus amnibus unde est F, nymphae Libethrides F muzy.

nymphaeum, i, n. cysterna, zbiornik wody źródlanej; jako n. pr.: illi-ryjskie miasto portowe L.

Nysa, Nyssa, ae, /. (NJoaa) miasto i góra w Indyach, gdzie, według podania, miał się wychować Bakchus; stąd jego nazwa: Nyséus, ei, O albo Nysius, ii, Ci Nizyjczyk. Nimfy, które go wychowywały, zwą się dlatego : Nysëis, idis albo Nysias, adis, f. O nimfa nizyjska.

o.

an-

O. skróć. Optimus, starsza forma: Optumus: I. O. M. "= Iuppiter Optu-mus Maxumus.

ö! 6h! wykrzyknik; a) [clla wyrażenia podziwu, radości, smutku) o! ach!: o magna vis veritatis! Ci o for-tunae adulescens! Ci, о me miserum, о nie infelicem! Ci; b) [bes tegô znaczenia) audi nunc, o furia! Ci; cl oby: о mihi maneat spiritus F, о veilem О, о si mihi referat annos Iuppiter! V Oaxës, is, m. (’Ocć^ę) rzeka na wyspie Krecie. Od tego: Oaxis, idis /, kreteński: tellus O.

ob praep. z acc. a) [przy czasownikach ruchuj naprzeciw, przed : Turni se pestis ob ora fert F, mors ob oculos versatur; b) prsen. (wyraża cel) dla. za: ob rem publicam interfici, mortem obire Ci, ob rem S z powodzeniem;

c) [wyraża przyczynę) dla, z przyczyny, z powodu: di poenas ob delictum expefunt Ci, ob metum T ze strachu, ob earn rem, causam, quam ob rem GiC, ob ea, ob quae S, ob hoc, ob id L dla tego, z tego powodu. W złożeniu bąclś assy miłuje się (occurro, offen do), bądź występuje jako krótkie O (omitto, operiot, bąclś zastąpione przez obs (obscenus, obsolesco).

obaeratus 3. (aes alienum' zadłużony: quanto quis obaeratior T;subst. clientes obaeratosque suos C dłużników swoich.

obambulo 1. al iść naprzeciw: lupus gregibus obambulat F, rnuris ob. L ku murom; b) przechadzać się: te vallum L in herbis O, Aetnam ob. O dokoła Etny.

obarmo 1. uzbroić przeciw nieprzyjacielowi H.

obaro 1. oborać, orać L.

Obba, ae, /. miasto punickie koło monium, diem Ci dotrzymać terminu, Kartaginy L.

obdo, 3. didi, ditum (dare) a) sta- umrzeć, morte obita CiV po śmierci; wić naprzeciw: mało latus apertum e) otaczać, okrążać: maria obeuntia ob. H wystawić; bt rygiel zasunąć: terras F, chlamydem limbus obibat 0,

equum leonis pellis obit F czaprak przykrywa.

obequito 1. podjeżdżać: castris L misco 3. zasnąć: Eudymion in Latmo pod obóz, usque ad portam L. obdormivit Ci.

obditae fores T zamknięte; preen, vo-cibus forem ob. O zamknąć.

obdormio 4. ïvi * incoh. obdor-

diem supremum albo mortem ob. CiV

oberro 1. błąkać się, wałęsać się, obduco 3. xi, ctum, a) rozciągnąć, chodzić tu i tam : passim oberrabant roztoczyć coś przed czemś lub na czemś, tentoriis T; mylić się: chorda qui (ci-zasłonić: fossam ob. C poprowadzić, tharoedus) semper oberrat eädem H. obducta nocte {dom. caelo) N; preen. callurn dolori ob. Ci znieczulić, frons miony, tłusty: ob. turdus H, fauces obducta (dom. nube) H zachmurzone,    ob. V spuchnięte; preen, (homo) non

frontem ob. H zachmurzyć; b) po-    naris obesae H o delikatnym węchu

kryć, zasłonić: obducit palus omnia tj. posiadający zmysł krytyczny, nie iunco F; preen, obducta reip. cicatrix głupi.

Ci zabliźniona — luctus annis obdu-

obesus 3. (edere, jeść) dobrze kar-

öbex, icis, m. f. (obicere) a) ry-ctus 0, obductus dolor Vukrywany = giel, zasuwa: postes emunire obice obstruetio obducta Ci; c) wciągać V, portarum obices T; b) tama, grob-w siebie, pić: venenum Ci.

obductio, ónis, f. (obducere) zasłanianie: capitis Ci podczas tracenia.

obdüresco 3. ui [incoh. do nieuż. durëre, być twardym, durus) tward- jakby wałem, nieć, tężeć, kamienieć; preen, być nieczułym, niewrażliwym: .consuetu-dine obduruimus Ci.

la: maria tumescunt obicibus ruptis F; c) przeszkoda, barykada: obices viarum L, portarum obices subversi T; preen, claudit nos obice pontus F

obiaceo 2. iacui, leżeć przed czem, leżeć naprzeciw: saxa obiacentia pe-dibus (dat.) ' L, a meridie Aegyptus

obiacet ludaeae T.

obdüro 1. (durus) wytrwać HO. obeo, Ire, ii, itum, a) intr. iść przeciw, przeciwić się, opierać się: ad ho-    rzucić, postawić coś przed kim, nar

stium conatus obire L; b) (o słońcu)    przeciw kogo, ewrotnie i pass. rzucić

zachodzić: obiens sol Ci; eufemist. się, stanąć naprzeciw: offam Gerbero umrzeć: tecum obeam libens H; c) tr. obchodzić, zwiedzać: Sicilian», domus nostras С/, nundinas ob. L iść na targ, vigilias ob. T straż odbywać, quantum widok, obicitur monstrum oculis V— flamma obire non potuit L dosięgnąć, obiciuntur difficultés Ci ukazują się, omnia visu ob. F objąć wzrokiem, fa-cinoris teinpus ob. Ci wyglądać, civi-tates oratione ob. Ci wspomnieć; d) preen, wziąć na się, podjąć się cze- poświęcić: legatum hominibus ferisC, go: legationes, munus, negotium, bel-|a Ci, pericula L narażać się, munia imperii T obowiązków władcy, nihil    mać coś przed sobą, zastawić, zasło-

erat, quod non ipse obiret Ci, vadi-    nić się czemś: clipeos ad tela ob. F,

obicio 3. ieci, iectum (iaoio) a)

F, se ad currum ob. F = Fabius se Hannibali obiecit N zastąpił drogę, aliud miseris obicitur F odsłania się

visu repentino obiecto N na ten widok niespodziewany; b> przen. wystawić, narazić na niebezpieczeństwo,

se morti C, exercitum fiumini C, vi-

tam invidiae Ci; c) dla obrony trzy-

non

fores L, portas F zamknąć, portis ericium C położyć, carros pro vallo C umieścić; preen, nubem peccatis H zasłonić, insula obiecta portui C zamyka, leży naprzeciw = silvae obie-ctae C; d) wprawić w stan jakiś, nabawić czego, sprowadzić na kogo stan jakiś: canibus rabiem ob. F, spe obiecta Ci obudziła się, deos mentem obiecisse, ut L poddali myśl, furorem lloscio Ci, religionem C skrupuły, me-tus animo obicitur Ci ogarnia; e) wytykać komu coś, czynić wyrzuty, zarzucać, ganić: ignobilitatem obiecit Caesaris filio Ci, mihi furta Ci, Pelopi-das Epaminondae obiecit, quod libe-ros non haberet N, ob. adversario Ci odpowiedzieć.

obiectätio, önis. f. (obiectare) zarzut, wyrzut C.

obiecto 1. (frequ. do obicere) a) rzucać często, powtarzając: caput fre-tis F zanurzać w morzu; b) preen. wystawiać na niebezpieczeństwo, narażać: caput periclis F, se hostium te-lis L — animum pro cunctis F; c) zarzucać komu coś: crimen impudi-citiae T.

obiectus, üs, m. (obicere) a> stawianie naprzeciw, zastawianie: insula portum efficit obiectu laterum V wyciągnąwszy albo wysunąwszy swe boki jak ramiona ku lądowi tworzy port, terra obiectu suo noctem efficit Ci zasłoniwszy słońce, miles plutei obiectu tectus Ci zasłonięty; bi zasłanianie: obiectu montis T ponieważ góra zasłania, molium obi. Twysuniętagrobla.

obïrâscor, i, ätus sum, być zagniewanym : fortunae obirati L.

obiter, adv. (iter) mimochodem, pobieżnie.

obitus, Gs, m. (obire) zajście, zachód: ob. lunae Ci ; enfemist. śmierć: post obitum Alexandri Magni N post Cimbrorum obitum C po wytępieniu.

obiOrgätio, önis, /. (obiurgare! łajanie, nagana: admonitio est lenior ob. Ci.

obiürgätor, oris, ni. (obiurgare) ten, który gani, łaje, strofuje: modo accusator sed ne ob. quidem Ci nawet nie strofuje.

obiürgo 1. łajać, ganić, strofować: monendi amici saepe sunt et obiur-gandi Ci.

oblectämen, inis, albo oblectämen-tum, i, n. (obiectare) rozrywka, zabawa: senectutis oblectamentum Ci, obi. et solatia servitutis Ci, oblecta-mina flores nato porrigere 0, sacrae sortes hominum oblectamina 0 pociecha, ukojenie.

obiectätio, önis, /. (obiectare) u-ciecha, rozrywka, rozkosz: indagatio rerum occultarum habet oblectatio-nem Ci, (gladiatores cadunt) oblecta-tioni oculisque T ku uciesze.

obiecto 1. a) bawić, cieszyć, rozweselać: haec studia senectutem ob-lectant Ci, se agricultione obi. Ci, tem-pus 0 rozweselać, iners otium obi. T, oblënfmen, inis, n. środek kojący, łagodzący.

oblïdo 3. lisi, llsum (laedere) ścisnąć, zdusić: illi amiculae collum duo-bus digitulis Ci, fauces T.

obligo 1. (ligare) a) wiązać, przywiązać, przewiązać : vulnus Ci, venas T podwiązać, Prometheus obligatus aliti H związany i wydany na pastwę; preen, iudicio obligatus Ci\ b) preen. związać, zobowiązać: militiae sacra-mento aliquem ob. Ci, hostes benefi-cio Ci, foedere obligatus L. obligata dapes Iovi H ślubowana; c) zastawić: fortunas suas Ci, praedia soluta et obligata Ci wolne i obciążone długami, obi. fidem Ci zaręczyć słowem; di obwinić o jakieś przestępstwo: lu-dos omni scelere Ci, impia fraude ob-

ligari Ci stać się winnym, caput pćr-

fîdum votis obi. H stać się winnym niedotrzymania ślubu.

oblîmo 1. (lïmus) a) zamulić: obli-mati a Nilo agri Ci; b) przen. roztrwonić. zmarnować: rem patrie H ojcowiznę.    »

oblino 3. lëvi, litum, a) posmarować, pomazać, namaścić: cruore et coeno Ci, faciem (acc. gr.) oblitus T; b) prsen. splamić, pokalać: oblitus parricidio Civita libidine oblita Ci, versibus atris aliquem obi. H oczernić, paszkwilami prześladować, divi-tiis oblitus H obładowany, wzbogacony.

obllquo 1. (obliquus) ukośnie u-stawić, skrzywić: oculos obliquât Cerberus 0 patrzy ukosem, Suebi crines obliquant T czeszą się na bok, ensem obliquât 0 cięcie z boku zadaje, sinus in ventum obi. V rozpina żagle ukośnie przeciw wiatrowi.

oblîquus albo obllcus 3. adv. ë,

a) ukośny, poprzeczny, bokiem: lux o. V ukośnie padające, ordines obliqui C, ob. iter C droga poprzeczna, obliquo dente timendus aper O z boku cios zadający, oeuli obliqui ЯО zyzem patrzące; stąd: obliqua invidia V krzy-wem okiem patrząca, in obliquum О ukośnie, per obi. Я, ab obliquo О z boku; b) przen. z boku, nie wprost, nie otwarcie, nieznacznie: obliqua in-sectatio temporum T, oblique per lit-teras patres castigare T.

oblitësco 3. litui (incoh. do latëre) ukryć się Ci.

oblittero 1. (littera) wl to, co napisane, zmazać; przen. z pamięci wymazać, sprawić, by o czemś zapomniano: consul adversam pugnam prospéra oblitteravit L, nondum oblitte-rata memoria belli L wyszła z pamięci, oblitterata aerarii nomina T zapomniane długi.

oblïvio, ônis, f. (oblivisci) a) zapomnienie: memoriam oblivione de-lere Ci, ab oblivione vindicare Ci o-chronić od zapomnienia, in oblivio-nem rei venire Ci coś zapomnieć, ali-quid oblivioni dare L puścić w niepamięć, lex oblivionis H amnestya; b) słaba pamięć: Claudii obli vio T.

oblïviosus 3. (oblivio) a) ten, który łatwo zapomina, mający słabą pamięć: homines obliviosi Ci; b) dający zapomnienie: obi. Massicum Я.

obllviscor, i. oblitus sum, a) zapominać: z gen. obliviscere, (Catilina)» caedis atque incendiorum Ci, sui o-blivisci T nic o sobie nie wiedzieć, rzadziej z acc. amissos Graecos V, po-ma succos priores V nie mające, bo utraciły; b) przen. zapomnieć o czem, wyrzec się czego: paterni generis Ci, pudoris 0, ne me mei oblitum esse putetis Ci żebym się zaparł siebie, {pass.) oblita mihi carmjna 7.

oblîvium, ii, n. [poët. forma zam. oblivio) najczęściej pl. longa oblivia potant V z rzeki Lety, sententiam o-blivio transmittere 1.

oblongus 3. podłużny, podługo-waty: hastlle L, scutula T.

obloquor, i, locutus sum, przerywać mowę, przeciwić się: mihi oblo-qui videtur Ci; poet, śpiewać przy a-kompaniamencie jakiegoś instrumentu: numeris septem discrimina vo-cum V liry siedmiostrunnej.

obluctor, âri, ätus sum, pasować się z czem, walczyć, opierać się na czem, o co: genibus harenae V.

obmolior, Iri, Itus, sum, zastawić się, zasłonić się czem dla obrony: rui-nis strata obmoliri L zabarykadować.

obmurmuro 1. mruczeć, szemrać, aby inne głosy zagłuszyć: ventus cb-murmurat precibus O zagłusza.

obmütësco 3. mütui (mutus) a) o-niemieć, zamilknąć: de me nullaobmu-tescet vetustas Ci; b) przen. hoc studium conticuit et obmutuit Ci ustało, obnätus 3. porastający: sal i eta ri-pis L.

obnftor, nlti, nixus sum, a) opierać się o co, na czem : obnîxus hu-meris V, obnixo genu (abl.) seulo (dat.)

N kolano oparłszy o tarczę, stant ob-nixa omnia contra F; b) opierać się, stawiać opór, stawić czoło: nec omi-sit Seianus obniti T, nec obniti contra sufficimus F.

obnixus 3-. uparty, wytrwały: obnixus corde curam premebat F wytrwale, obnixi non cedere V zdecydowani nie ustąpić.

obnoxius 3. adv. ë (noxa) a) karygodny, podległy karze, winny: ob. capita L, ob. pecuniae debitae L z powodu długów, obnoxium est offende-repoetarum studium Г niebezpiecznie;

b) podległy, zawisły, uległy, powolny: culpae coramuni 0, pravis H, libidini S, nisi sibi obnoxia foret S jeżeli mu uległą nie będzie, gens superstitioni ob. T oddany, luna solis radiis ob. F zależny, pax ob. i nędzny; c) podległy czemu, wystawiony, narażony na co: corpus morbis ob. T, terra nulli bello ob. 0, odio T, urbs incendiis T, arbores frigoribus F, arva nullae ho-rninum curae ob. F nie wymagające.

obnubo 3. psi, ptum, zasłonić: caput CiL skazanemu na śmierć.

obnuntiätio, onis, /. (obnuntiäre) obwieszczenie wróżby niepomyślnej ze strony augurów.

obnuntio 1. obwieścić niepomyślną wróżbę i tern udaremnić jakąś czynność publiczną: Paullus, cum ei pulli non addixissent, obnuntiari ius-sit collegae L.

oboediens, tis, adv. oboedienter (oboedire) posłuszny, uległy, powolny: oboediens imperio Ci, oboedienter im-perata facere L.

oboedientia, ae, /. (oboedire) posłuszeństwo, powolność, uległość: ser-vitus est ob. fracti animi Ci.

oboedio4. (Ivi) ii, ïtum (ob-audire) być posłusznym, posłuchać: obtempe-rare et oboedire magistratibus Ci; prsen. pecora ventri oboedientia S cfbają tylko o swój żołądek.

oborior, iri, ortus sum, podnieść

się, powstać, nastać: tenebris obortis N gdy mrok nastał, sâxo concrevit oborto 0 w kamień zaczął się zamieniać, lacrimis obortis V ze łzami w o-czach ; prsen. lux liberalitatis oboritur Ci wschodzi.

obrepo 3. psi, ptum, przy-pod-peł-zać, podsuwać się, powoli i skrycie się zbliżać; prsen. odolescentiae sene-ctus obrepit Ci idzie niepostrzeżenie, obrepens somnus 0, ad honores ob-repere Ci niegodziwymi sposobami dojść do urzędu, imagines obrepunt in animos dormientium Ci dostają się.

obrigesco 3. rigui (incoh. obrigëre) drętwieć, tężeć: pars terrae obriguit nive Ci.

obrogo 1. znieść (prarvo dawne wnosząc nowe ) : obrogatur legibus Caesaris Ci, antiquae legi nova contraria obrogat L znosi.

obruo 3. rui, obrutum (ruiturus) a) zasypać : miles nivibus obrutus L, tel-łus obruta ponto 0 zalana; zakopać: thesaurum Ci; b) zasłonić, zakryć, zatopić: Orontem obruit auster F, elas-sis obruta aquis O, submersas obrue puppes V zatop w głębiach morza;

c) prsen. zasłonić, pokryć: adversa o-blivione obruamus Ci zapomnijmy, tumulus nomen ob. Ci\ przyćmić: vi-tiis est obrutus N, famam T, consu-latum Ci; d) przeładować: obrui vino epulisque N; przygnieść: telis obrui-mur V zasypani, obrui testimoniis, te-stibus Ci uledz, ne verbis te obruat Ci przegadał, obruimur numéro F ulegamy przeważnej liczbie, obruit au-dentem rerum gravitas Ci.

obsaepio 4. psi, ptum, ogrodzić, zamknąć: iter L, viam Ci.

obscënitas, tätis, /. sprośność : ver-borum Ci.

obscenus, obscaenus i obscoenus

3. adv. ë (caenum, brud, kał) a) brudny, szpetny, brzydki: obscena red-dere O wypróżnić się, volucres obs. F harpie; b) prsen. sprośny: fabuła Ci i

Obscürus 3. adv. ë, a) ciemny: nox V, caelum H zakryte chmurami, luna V gasnący nad ranem, aqua 0 mętna, obscura iam luce L o zmroku

T; d) niejasny, niewyraźny, niezrozumiały: res dubia aut ob. Ci, spes Ci niepewna, valde ob. Heraclitus Ci, brevis esse laboro, ob. fio H, vera obscuris involvens V; e) nieznany, niesławny: fama ob. V nie zbyt głośna, obscuriora sunt eius gęsta N mniej

cos

greges obs. O kapłani Galii zwani; с) (о wróżbach) niepomyślny, źle wróżący: omen Ci, canes 0, ob« fetus dziwoląg, cr u or V.

obscüratio, ônis, f. (obscurare) zaćmienie: solis Ci.

obscüritâs, âtis, f. (obscurus) a) ciemność: obs. latebrarum T; b)preen. niejasność, niezrozumiałość: verborum Ci, humilitas et obscuritas Ci brak rozgłosu.

obscuro 1. (obscürus) a) zaciemniać. przyćmiewać, luce solis lumen lucernae obscuratur Ci; zakryć, zasłonić: caput obscurante lacernä H, nox coetus nefarios Ci: b) preen, osłaniać, ukrywać, niezrozumiale mówić: aliquid obs. dicendo Ci, allegoriä ali-quid obscurare Ci; c) zaćmić, nièzna-nem uczynić: fortuna res cunctas ob-scurat S, alicuius laudes obscurat ob-livio Ci, lucrum obscurat periculum Ci sprawia, że zapominamy o...., obscurata vocabula H wyszłe z użycia.

wieczornym, obscuro etiam tum lu-mine & o zmroku porannym; subsł. obscurum, i, n. ciemność: noctis V, obscuro coeptae lucis T tuż przed świtaniem, kiedy jeszcze zmrok był; preen, ibant obscüri V szli nocą; b) ukryty, pokryjomu: ob. in ulva deli-tui V ukrywałem się, non obscure sed pałam Ci nie skrycie, ob. Pallas O przebrana, ob. taberna H licha' gospoda; c) skryty, zamknięty w sobie: homo ob. Ci, Tiberius ob. ad versus alios

znane, ob. maiores Ci przodkowie, obscuro loco natus CiL nizkiego rodu.

obseerätio, önis, f. (obsecrare) a) zaklinanie, prośba: obsecratione uti Ci; b) publiczny dzień pokuty: constituera obsecrationem Ci, indicere L ogłosić.

obsecro 1. (sacrare) zaklinać, błagać, prosić: illud unum vos obsecro Ci, vos oro atque obsecro, adhibeatis misericordiam Ci, pro patris salute obs. Ci.

obsecundo 1. sprzyjać, popierać, pomagać: Pompei voluntatibus venti obsecundant Ci.

obsequëla, ‘ae, f. (= obsequium) powolność S.

obsequentia, ae, /. (obsequi) powolność, uległość С.

obsequium, ii, n. (obsequi) a) powolność, uległość: Antonium obsequio mitigavi Ci, obsequio flectitur ramus O poddaje się i daje się zgiąć, obs. ventris H dogadzanie, obs. in regem L; b) posłuszeństwo: obs. erga imperatorem T, contra morem obsequii T wbrew przepisom karności.

obsequor, qui, cütus sum, a) ulegać, bye powolnym, posłusznym, słuchać: miles centurioni obsequitur T, cupîditati ob Ci; b) gorliwie się oddawać czemuś, przykładać się do czegoś: studiis suis obs. N; PPr. obse-quens, tis, adv. obsequenter, powolny, uległy.

obsero 1, (sera) zaryglować, zamknąć : fores N ; preen, obseratae aures H.

obsero 3. sëvi, si tum (serere) zasadzić, zasiać: terram frugibus Ci; PPP. obsitus 3. a) zasiany, zasadzony: campus Leontinus obsitus Ci, lo-ca virgultis L zarośnięte; b) przen. okryty: Io iam setis obsita V, inluvie ас squalore obs. T, variis Irondibus H, obsitus aevo V wiekowy, stary.

observantia, ae,f. (observans) szanowanie, szacunek, poważanie: ami-observantiä retinere Ci, obsequium et observantia in regem L.

observätio, önis, f. (observare) Ъ) przê/l. czyhać, czatować: specula-obserwowanie, przypatrywanie się, u- tur atque obsidet rostra Ci na mówcę, ważanie, przestrzeganie: obs. siderum stuprum ob. Ci czyhać na sposobność Ci, valetudo sustinetur observatione, do cudzołóstwa; c) obsadzić: corpori-quae res prosint aut obsint Ci. obs. in bus omnis obsidetur locus Ci, palus bello movendo Ci przestrzeganie po- obsessa sałictis 0 zarośnięte, obsiden-winności.    tur aures a fratre S ciągle słyszy bra-

observito 1. Ifrequ. do observo)    ta; di ograniczyć, ścieśnić: omnibus

pilnie baczyć, uważać: deorum vo-    rebus obsessi C pod każdym wzglę-

ces Ci.    dem znajdujący się w przykrem po-

observo 1. al uważnie patrzeć,    łożeniu, tribunatus obsessus Ci, fau-

przypatrywać się, śledzić: vestigia V.    ces obsessae V napuchnięte, pavet

iter C; przen. vitam suam pluribus    obsessum frigore corpus O.

oculis observari arbitrabatur Ci, multi obsidiälis, e (obsidium) obleżniczy : eius occupationem observant Ci wy- corona obs. L wieniec dawany wodzo-czekują chwili kiedy jest zajęty, obs., wi za wyswobodzenie od oblężenia, quae signa ferant V pilnować, uwa- obsidio, önis, f. (obsidëre) óblęże-żać, armenta gregesque O strzedz; b)    nie, osaczenie, blokada: urbem obsi-

obliczać: dies natales sic observant,    dione cepit Ci, in obsidione Athenas

ut noctem dies    subsequatur C; przen.    tenuerunt N, patriam obsidione libe-

na coś baczyć,    strzedz czegoś, prze-    rare N; przen. ucisk, niedola: C. Ma-

obsidium, ii, n. (obsidëre) a) oblężenie, osaczenie, zamknięcie: milites ad liberandum Mogontiaci obsidium

obsido 8. sedi, sessum (sldere) o-

strzegać: iudicium senatus C, auspicia rius remp. obsidione liberavit Ci. sortesque observant T, praeceptum C, imperium S, neque signa neque ordi-nes S zważać, post ilium observatum (est) ntL trzymano się tego; ci czcić, -ducere T na odsiecz; b) zakładnik: szanować: peregrinum observabat ut Meherdates obsidio nobis datus T ja-aliquem propinquum Ci, colère atque ko zakładnik, observare Ci.

obses, obsidis, m. (obsidëre) a) za- sączyć, zająć, obsadzić: viam C, pon-kładnik: interea    se obsidem retinerent    tern S. loca opportuna armatis S, ob-

N; b) ręczyciel,    poręka: negavit esse    sldam milite fauces V, portas F; przen.

muin eius habere L.

periculum seque eius rei obsidem fo- dictatura vim regiae potestatis obse-re JVręczy za to; c) poręka: habemus derat Ci posiadła, a Caesare sententiam tamquam obsi- obsignâtor, ôris, m. (obsignare) dem voluntatis Ci, obsidem se ani- ten, który pieczętuje, pieczętarz; świadek, który testament podpisuje i pie-obsessio, önis,/. (obsiderei oblę- częć swoją wryciska: obs. testamenti Ci.

żenie, osaczenie, blokada: Capitolii atque arcis Ci.

obsessor, ôris, m: (obsidëre) oblegający: plus pavoris obsessis quam obsessoribus obtulit T; przen. obs. curiae Ci, hydrus obs. aquarum 0 sąsiad.

obsigno 1. zapieczętować, pieczęć wycisnąć: obs. testamentum C. litte-ras publico signo Ci pieczęcią pa.ń-stwa dokument jako świadek opatrzyć, contra Scaurum cum 'aliquo litteras obs. Ci skargę jako spółoskar-życiel podpisać; przen. tabellas ob-obsideo 2. sëdi, sessum (sedêret a) signare Ci protokół spisać, żartobli-siedzieć przy czem, koło czego, obłe-    wie, sprawę za załatwioną uważać,

gać, obsaczyć,- zamknąć: urbem L; tabellis obsignatis mecum agis Ci ze

mną rozprawiasz tak, jak gdybyśmy Я, id oostinate negatur C spisywali dokument.    czywie.

upor-

obsisto 3. stiti a) zastąpić drogę :    obstipesco, eób. obstupesco.

obs. abeunti L; b) prsen. stać na    obstïpus 3. (por. stipare) skurczo-

obsto 1. stiti, stäturus, wł. stać w mowie augurów: obstita pianto Ci naprzeciw; preen, stać w drodze, na piorunem rażone miejsce.    przeszkodzie, na zawadzie, przeszka-

obsolëfïo, fieri, factus sum, nużyć dzać: obstantia rumpere claustra Я, się; preen, stracić na znaczeniu i war-

przeszkodzie, w drodze, przeszkadzać, ny, zgięty, pochylony: stes capite ob* opierać się: ei lex obstitit Ci, sceleri stlpo multum similis metuenti Я. tuo fortuna populi obstitit Ci; PPP.

tości: obs. dignitatis insignia Ci.

obsolësco 3. olëvi (por. ad-olesco) zużywać się; preen, tracić na znaczeniu i wartości : virtus non obsolescit

Caecina obstantia silvarum amoliri

na zawa

iubetur T przeszkody w lesie, leśne, diis obstitit Ilium V stało

obstrepo 3. ui a) intr. hałasować, szumieć, huczeć: nihil sensere obstre-

pente pluvia L z powodu szumu deszczu, mare Bais obstrepit Я z rykiem

honores obsoleti N.

dzie, tj. było znienawidzonem, nihil obstat, quin socios tradant S, quid Ci, splendor obsolevit Ci: PPP. jako obstat, quominus sis beatus? Ci. adi. obsolëtus 3. adv. ë, a) znoszony, wyszargany: vestïtus Ci; b) zbutwiały: tectum Я; c) trudny: obsoleta sor-dibus Я; d) zużyty, przestarzały, spowszedniały: obsoleta gaudia L, populi uderza o brzegi B., obs. portis L hałasować u bram; b) krzykiem mowę obsonium, ii, n. (ó<j*óvtov) zakąska, przerywać: decemviro obstrepitur L;

wszystko, co się jada z chlebem, jarzyna, mięso, ryby: Myunta, ex qua obsonium haberet N, vitulina et eius modi

mięsne.

c) tr. z hałasem, z szumem otaczać, okalać: locus aquis obstrepitur 0, eius modi res clamore militurn obstrepun-genera obsonii N potrawy tur Ci żołnierze zagłuszają krzykiem.

obstringo 3. strinxi, strictum a) obsöno 1. (obsonium) jedzenie ku-    związać, skrępować: obstrictis aliis

pować; preen, obsonare ambulando    (ventis) Я uwięziwszy; b) preen, zwią-

famem Ci dostawać apetyt.    zać, zobowiązać : civitatem iure iuran-

obstetrix, icis, f. akuszerka C.    do obs. C, paciione Ci, religione T⁷,

obstinâtio, ônis, /. (obstinare) sta-    alqm donis, beneficii vinclis Ci, bene-

łość, wytrwałość: obs. sententiae Ci    ficiis obstrictus C, conscientia idoneos

stałe zasady, obs. taciturna N upór-    T zapewnić się, że wiedzą, Piso alii

czywe milczenie.    (mulieri) matrimonio se obstrinxit T

Obstinol, (stino, roeseereone stare)    z inną ożenił się, crebris orationibus

T zapewniać o swojej łagodności; c) uwikłać, oplątać: Dolabella se obstrinxit parricidiis Ci stał się winnym = se tot sceleribus Ci, se periurio L, nos

portas claudere L, id certum at-que obstinatum est L postanowiono, obstinate credere L uparcie; b) silny, niezłomny, stały, niewzruszonj': fides ludaeorum obstinata T, obst. pudici-tia-&; c) uporczywy, nieugięty: ąures

mendacii religione obstrictus C nie dał się usidlić występnemu kłamstwu, aere alieno obstrictus L zadłużony.

obstructio, ônis, f. (obstruere) zabudowanie, zagrodzenie Ci.

obstruo 3. xi, ctum a) wl. budo-

utrwalić, coś sobie postanowić, upierać się przyczem: obstinaverant ani-mis aut vincere autmorii; PPP. jako adi. obstinätus 3. adv. ë a) wytrwały, zdecydowany, uparty: obsti- nefario scelere obstringere C, nullü nati

vo-

wać naprzeciw, budować: interiorem mur um pro diruto L, obstructa saxa F tama, grobla, obstruere luminibus Ci zasłonić okna budową; b) zamknąć, zabarykadować: portas ob. С, valvas aedis N, limen tecti 0, flumina operibus C groblą, iter Poenis L przeciąć, obstructas mentes aperire T zamkniętych w sobie uczynić przystępnymi, nares et spiritum oris F zatkać == viri deus obstruit auris F. obstrüsus, eob. obstrudo. obstupefacio 3. fëci, (pass.) fio, fieri, factus sum, w zdumienie wprawić, odurzyć, ogłuszyć : (Horatius Coc-les) miraculo audaciae obstupefecit hostes Zr, hominibus admiratione ob-stupefactis Ci osłupiałych z podziwu; preen, nisi metus maerorem obstupe-faceret L zagłuszył.

obstupësco 3. ui {takèe obstipë-sco, incoh. do stupëre) a) zdrętwieć, zmartwieć, odchodzić od zmysłów: terrore obstipuerant animi Z, obstipui steteruntque comae F, obstipuit dieto Ci osłupiał; b) zdumiewać się: obstipuit visu Aeneas F, obstupescent po-steri triumphos audientes tuos Ci.

obsum, esse, obfui, obfuturus, zawadzać, przeszkadzać, szkodzić: non modo nihil prod est, sed obest e-tiam Clodii mors Miloni Ci.

obsuo 3. sui. sutum, przyszyć O. obsurdesco 3. surdui (surdus) o-głuchnąć: aures hominum sonitu ob-surduerunt Ci;prsen. obsurdescimus ne-scio quomodo Ci stajemy się głuchymi.

obtego 3. xi, ctum a) przykryć, zakryć, ukryć: domus arboribus ob-tecta F; preen, turpitudinem Ci, sce-lera verbis T zasłonić; PPr. jako adi. sui obtegens T zamknięty w sobie; b) bronić, ochraniać: militum armis obtectus C, castra vineis C; preen. precibus obtectus T

obtemperätio, önis, f. (obtempe-rare) posłuszeństwo: obt. legibus Ci. obtempero 1. słuchać, być posłusznym, ulegać: imperio populi R. Ci.

obtendo 3. tendi, tentum a) rozpiąć co przed kim : nebulam pro viro F rozpiąć obłok przed, otoczyć obłokiem, nube diem T zasłonić, obtenta nocte F pod osłoną nocy; pass. rozciągać się, ciągnąć się, leżeć: Britannia Germaniae obtenditur T; b) preen. przenosić coś nad coś; curis obtende-bat luxum T; c) zasłaniać się czemś, wymawiać się: valetudinem corporis T.

obtentus, Os, m. (obtendere) a) zasłona: toros obtentü frondis inumbrat F; Ъ) preen, pozór, osłona, pokrywka: cupido auri obtentum habebat T, sub eius obtentu cognominis L; c) osłona: secundae res sunt vitiis obtentui S zakrywa, obscurum noctis obtentui fugientibus T ciemna noc osłania...

obtero 3. trîvi, trltum a) rozetrzeć, rozdeptać, roztratować: hostem equi-tatus obterit Ci, obtriti sunt plures, quam necati L; b) preen, zniweczyć: calumniam eius obtrivitOi; c) zmniejszyć, uszczuplić: virtutis laudern in-vidiâ N, populi R. maiestatem L, ar-tem Ci poniżyć, obterendae sunt luptates Ci gardzić należy...

obtestätio, önis, /. (obtestari) a) zaklinanie się wzywając bogów na świadków: obt. libicinis Ci uroczyste wzywanie bóstw przy odgłosie fletu, obtestationem componere Ci formułkę zaklęcia; b) prośba, błaganie: senatus ad infimas obtestationes procumbens T zniżając się.

obtestor, äri, ätus sum a) zaklinać, błagać, prosić: illud te obtestor, ne F, multa Pompeium obtestatus de salute sua S; b) na świadka wzywać: Cotyn sacra regni obtestantem catenis onerat T, te, patria, obtestor et vos, Penates patriique dii Ci; c) zaklinać się, uroczyście zapewniać: aut mili* tum se manibus aut suis moriturum obtestans T.

obticesco 3. (nieuśyw.), obticui [incoh. do tacëre) zamilknąć: chorus turpi ter obticuit H.

obtineo 2. ui, tentum (tenere) a)

za co:

pro socia obtinet «S uchodzi = pro vero antea obtinebat S.

obtingo 3. tigi (tangere) a) przypaść, dostać się w udziele : quod cui-

obtexo 3. texui, textum, tkać na czem; prsen. zakrywać: caelum umbra obtexitur V.

trzymać mocno, posiadać, mieć: pars (Galliae), quam Galii obtinent C; objąć w posiadanie, zająć: castra, vada custodiis C, praetor provincial« obti-nuit Sardiniam N zawiadował; prsen. ea fama plerosque obtinet S ma najwięcej zwolenników; posiadać, dzierżyć, mieć: perpetuum imperium N, regnum C, magistratum C, łegati locum N, principatum in civitate N = principem locum obt. C zajmować pierwsze miejsce, proverbii locum obt. Ci wejść w przysłowie, numerum deo-rum obtinent stellae Ci uchodzą za bogów; otrzymać, dostać: Siciliam ob-tinere N, spes per Helvetios regni ob-tinendi C; b) zatrzymać, zachować w swem posiadaniu, posiąść, owładnąć: provincial« obtinere L, a maio-ribus acceptam equestrem dignitatem obt. N, quod fama obtinuit L przechowała, vitam Ci, lex, quae in Graecorum conviviis obtinebatur Ci przestrzegano; c) utrzymać się przy swo-jem prawie, posiadaniu: ius nostrum contra illos obtinemus Ci, iustissimam apud Caesarem causam obt. C, litem obt. C wygrać, rem obtinuit Caesar C zwyciężył, obtinuit, ut accusaret LT postawić na swojem, że...; d) twierdzenia swego dowieść i bronić: pos-surnus hoc teste quod dicimus obtine-re? Ci, Stoici se putant posse duas contrarias sententias obtinere Ci, ad obtinendum mendacium' Ci; e) trwać dalej, utrzymywać się, uchodzić sequentem noctem caligo obtinuit L, nulla

que obtigit, id teneat Ci; b) zdarzyć się, spotkać: si quid obtigerit, aequo animo moriar Ci.

obtorpësco 2. torpui (incoh. do torpëre) zdrętwieć, stać się nieczułym : manus obtorpuit CiL; prsen. animi obtorpuerant L struchleli.

obtorqueo 2. torsi, tortum, skręcić: obtorti circulus auri V obręcz złota, gulam, collum obt. Ci zdusić.

obtrectätio, önis, f. (obtrectarej zawiść, zazdrość: nonnullorum virtues obt. N, obt. et invidia CL.

obtrectätor, öris, m. (obtrectare)' uwłaczający, zawistny, zazdrosny: obt. atque adversarius Ci, obt. bene-ficii Ci.

obtrecto 1. (tractare) a) intr. wł. działać przeciw komu. sprzeciwiać się: obtrectarunt inter se N rywalizowali ze sobą, legi obt. Ci ; b) tr. uwłaczać, poniżać, pomniejszać: invicem se obtrectaverunt T, laudes, laudibus alicuius L.

obtrudo i obstrudo 3. trüsi, trü-sum, pchnąć, potrącić; prsen. obstru-sa carbasa pulło 0 suknie czarno bramowane.

obtrunco 1. pociąć na kawałki, zabić: cervos ferro V.

obtundo 3. tudi, tunsum i tüsum aj nadtłuc, nadbić; prsen. przytępić, stępić: mentem Ci, hoc obtundit ae-gritudinem Ci łagodzi, vocem obt. L nabawić chrypki, aures alicuius obt. Ci ciągle kłaść komu co w uszy, męczyć gadaniem; b) naprzykrzać się, być natrętnym: non obtundam diu-tius Ci; PPP. jako adi. obtunsus i obtusus 3. a) stępiony, tępy: vomer V; b)prsen. przytępiony, słaby, mdły: animi acies Ci, stellis acies obt. est V mdłe światło, obt. lunae cornua V mdłem jaśniejące światłem, nimio ne luxu obtunsior usus sit arvi V by zbytni nawóz nie osłabił roli, iuris-dictio obtusior T zbyt łagodne, quid potest dici obtusius? Ci głupszego;

stro

stać się nieczułym, czucie stracić: iam prorsus occalui Ci.

occano 3. zatrąbić: Sentius occa-

ność

c) nieczuły, bez czucia: non obtusa gestamus pectora V.

obturbo 1. a) sprawić nieład, zamieszanie, pomieszać: equus territus occurrentes obturbavit T; b) przerywać mowę czyjąś, hałasować: Apro-nius militum vocibus obturbabatur T, obturbant patres T.

obturo 1. zakleić, zatkać; prsen. obturem patulas legentibus aures H mam zatkać uszy i nie słuchać, obtüsus, sob. obtunsus. obtûtus, us, m. (tuëri) spojrzenie, wzrok : stupet obtutuque haeret V, ob-tulum figere aliquo Ci utkwić, in ob-tutu malorum O oglądanie.

obumbro 1. (umbra) a) ocieniać: caespes obumbrat humum O, coma humeros 0, obumbranfc aethera telis V zaćmiewają; b) prsen. przyćmiewać: senatus nomen T; c) ukrywać, taić, starać się w lepszem świetle przedstawić: crimen 0; d) bronić, o-chraniać: (Turnum) reginae nomen obumbrat V.

obuncus 3. zagięty, zakrzywiony do środka: rostrum (vulturis) V, pedes (aquilae) О.

obustus 3. nadpalony, przysmolo-ny: torris, sudes V w ogniu zahartowany, glebaobustagelu 0 zamarznięta.

obvallätus 3. (vallus) otoczony wałem, oszańcowany Ci.

obvenio 4. vëni, ventum a) wl. wyjść naprzeciw, nadejść, przybyć: in tempore pugnae obveniam L\ b) prsen. zdarzyć się: consuli vitium ob-venit L (podczas odbywania auspi-cyów); c) dostać się w udziele: sorte ei obvenit provincia Sicilia Ci, qui iu-dices ei obvenerint Ci.

obversor, âri, âtus sum (frequ. do verto) a) uwijać się, kręcić się: trans-fugae Carthagini obversantur L, in foro obv. L; b) prsen. stawać przed oczyma: ante oculos obversatur rei p. dignitas Ci, in somniis obversata species L.

obverto 3. verti, versum a) zwrócić, obrócić: pelago proras V, obver-tit arcum in ilium O skierował, ob-versus in matrem T; b) prsen. Antonio obversa studia militum T zwróciły się ku A., miles ad caedem ob-versus T.

obviam (via) a) naprzeciw; ob. ire, venire, mittere Ci, alicui ob. dari L nawinąć się, ob. fit ei (Jlodius Ci spotyka go; b) prsen. sprzeciwiać się, opierać: cupiditati hominum ob. ire Ci, periculis S stawiać czoło; c) złemu zaradzić: infecunditati terrae obviam iit T\ od tego: obvius 3. a) idący naprzeciw, spotykający: ille ob. ei erat Ci spotkał go, me obvium fero V idę naprzeciw, classi in obvio esseL spotkać, litterae obviae T które nadeszły, montes obviae itineri adversariorum N stojące na drodze = obvia arbos V; b) prsen. znajdować się, być pod ręką: testes obvii erant T, obvias opes deferre deis T; c) wystawiony па со, narażony: rupes obvia ventorum fu-riis V na wichry, Troia minus obvia Graiis F; d) uprzedzający: comitas T.

obvolvo 3. volvi, volütum, zasłaniać, osłaniać, okryć: caput L; prsen. vitium obvolvas verbis decôris H-

occa, ae, /. brona, occaeco 1. (caecus) a) oślepić: hos-tis pulvere occaecatus L; b) zaślepić: cupiditate occaecati Ci, animos fortuna occaecat L; c) zaciemnić: callgo occaecat diem L, obscura narratio o-rationem Ci; d) przykryć: terra semen occaecatum cohibet Ci.

occallësco 3. callui (incoh. do cal-lere) a) stwardnieć: os occallescit ro-0 usta zamieniają się wr ryjek; b)

nere cornua iussit T.

occasio, önis, /. (occido) sposob-dogodna chwila: liberandae

nie Ci.

zabić:

rans

posse N; narratum T.

occultltio, ônis, f. (occultare) ukrywanie, tajenie: ferae quaedam se occul-tatione tutantur Ci, cuius rei nulla est occultatio C tego nie można zataić.

occultätor, oris, m. (occultare) ten, który ukrywa : locus latronum occ. Ci.

occulto 1. (frequ. do occulere) u-krywać, taić: se latebris Ci, se tugu-rio S, voluntatem N, occultare et dis-simulare adpetitum voluptatis Ci, quae visa sunt occultant C uchwały zachowują w tajemnicy.

Graeciae N, ad Asiam occupandam Ci, per occasionem = ocoasione däta N— oblata Ci przy (nadarzonej) sposobności, occasionem dimittere N, a-mittere CL — praetermittere C, occa-sioni deesse NL zaniedbać, pominąć, uti ocoasione C skorzystać, occasionis esse rem, non proelii C trzeba znienacka uderzyć.

occäsus, üs, m. (occidere) a) zachód: solis C, Maiae V Plejad; zachód słońca, wieczór: praecipiti in occasum die Г; preen. zachód : Aquitania spec-tat inter occasum solis et septemtrio-nes C leży na północnym zachodzie, ager longus in occasum V; b) przen. zguba, zagłada, upadek: Troiae V, imperii Ci, post L. Aelii occasum Ci = post Eumenis occasum N po śmierci.

occâtio, ônis, /. (occare) bronowa-

occento 1. (cantare) śpiewać Ci. occidens, tis, m. (PFr. od occido) zachodzący: occ. sol C; jako subst. a) zachód słońca, wieczór; b) zachód [strona świata) : occidentis ultimus sinus H.

occïdio, ônis, /. (occidere) wymordowanie, zagłada, zniszczenie: equi viri occidioni dantur T wydani na zabicie, occidione occumbere T wyginąć co do nogi.

occido 3. cidi, casum (cadere) a) padać; [o gwiazdach) zachodzić: occi-dit sol L, occidente sole Ci przy zachodzie słońca, occidens vita Ci schyłek życia; b) paść zginąć, poledz: proelians ad Syracusas occidit Ci, oc-cidit ferro У od miecza, occidit ab Achille O; c) zaginąć: nomen populi H. occidisset Ci, occidit spes omnis H znikła, memoria ne occideret Ci, bénéficia vestra occidunt Ci idą na marne, funditus occidimus F zginęliśmy, occido 3. cîdi, cisum (caedere) a) copias occidere Ci wyciąć w pień, occisorum corpora : trupy po-

ległych; Ъ) preen, dręczyć: occidis me saepe rogando H.

occiduus 3. (occidere) a) zachodzący : dies, sol, Phoebus О ; b) preen, zachodni : cancer occiduas subivit aquas O; c) znikomy, blizki śmierci: se-necta 0.

occino 3. occinui (canere) śpiewem ostrzegać (o ptakach, którym przypisywano dar przepowiadania przyszłości): ante consulem corvus occinui t L, quid enim est, si occinuerit avis? L.

occipio 3. cëpi, cept'um (capere) a) tr. zacząć: iam consules magistratum occeperant T objęli, armentum agere occepiti; b) intr. zaczynać się: hiems occipiebat T.

occlsio, ônis, /. (occidere) zabójstwo, morderstwo: caedes et occisio facta Ci.

occlüdo 3. clûsi, clusum (claudo) zamknąć: occlusis tabernis quaestus minui solet Ci.

occo 1. (occa) bronować, włóczyć: agrum H.

occubo 1. ui, itum leżeć: ad tu-mulum quo occubat Hector V.

occulco 1. (calcare) podeptać: ele-phanti occulcant signa L.

occulo 3. occului, occultum a) zasłaniać, zakrywać: virgulta occule terra V, nubibus aëra occuluit )Jup-piter) 0: b) preen, ukryć, zataić: spe-suam fortunam in Thracia occuli

occultus 3. adv. ë (PPP od occu-lere jako adi.) a) ukryty : callis V, oc-cultissimus exitus L, coetus Ci; b) przen. tajemny: caerimoniae, sacrificia Ci, occ. reip. vulnera Ci ukryte, non occulti ferunt T nie robią z tego tajemnicy, arbor occulto aevo H którego wiek nieznany; c) skryty, w sobie zamknięty: homo L, occ. odii, con-silii T ukrywający swoją nienawiść, zamiary; subsi. occulta, ôrum, n. a) kryjówka, miejsce ukryte: occ. templi C, saltuum T;-b) tajemnice : alicui occ. credere Ci, in occulto, per occultum, ex occulto: skrycie, tajemniczo.

occumbo 3. cubui, cubitum upaść, umrzeć: ante annos O, pro patria mortem occumbere Ci, Cacus ictus clavä morte occubuit L, certae occumbere morti V uledz = neci O.

occupatio, ônis, /. (occupare) a) zajęcie, objęcie w posiadanie: fori Ci, sunt privata vetere occupatione Ci: b) prsen. zajmowanie się czemś, zajęcia: propter occupationem minus frui Attico N, occ. reipublicae Ci sprawami państwa = publicae occupationes C, conviviorum Ci biesiadami, tantu-larum rerum C takiemi drobnostkami.

occupatus 3. (PPP od occupare jako adi.) zajęty, zaprzątnięty: occ. in metendo C, in aliis rebus Ci, in eo, ut N.

occupo 1. a) zająć, zdobyć: Thermopylae N obsadzić = loca superiora C, urbem viribus F = vi L, cae-mentis mare H opanować, polum atra nube H otoczyć, zasłonić; b) owładnąć, opanować, posiąść: regnum in sua civitate C. naves C, occupât Aeneas aditum Fzdobywa, navis occupa porturn 'H staraj się dostać do.. Phaëthon currum occupât 0 wsiada na wóz, vulnere accepto occupatur C zostaje schwytany, manicis iacentem occupât F wiąże go, Lyncea gladio occupât F z mieczem rzuca się na Lyn-ceusa, Ebuso occupât os flammis V

Ebusowi rzucił w twarz gorejącą głownię; c) preen, zająć, posiąść, owładnąć, ogarnąć : proximos honores Pallas oceupavit H, pallor occupât ora 7 oblicze pokrywa, timor exercitum C ogarnia, tremor artus V, fama occupât aures V napełnia, calîgo occupât rem publ. Ci; d) zaprzątać, zajmować kogo czem, pass. zajmować się: occupât res hominum cogitationes L, alia-rum rerum cura occupari L, virgo Vestalis in dis immortalibus placandis occupata est Ci; e) pieniądze, kapitały ulokować, włożyć w interes, przedsiębiorstwo : magnae res (kapitały) in vestris vectigalibus exercendis occu-patae Ci, pecuniam adulescentulo grandi fenore occupare Ci na lichwiarski procent pożyczyć; fi wyprzedzić: occupât (navis) ante egressas rates F dopędza i wyprzedza, Volteium occupât Philippus et salvere iubet prior H, numquid vis? occupo H pierwszy zaczynam; s inf. occupant bellum fa-cere L pierwsi wszczynają, occupât in Sabinum fransire L pierwszy wkracza.

occurro 3. curri (także occucurrii, cursum at biedź naprzeciw, spotykać: rex oecurrit F spieszy naprzeciw, ad Aeginium Caesari occurrit C spotkał, équités hostibus occurrebant C; o rzeczach nieżywotnych: occurrit L zna-chodzi się; b) uderzać, napadać, potykać się : adverso occurrit viro vir F, duabus legionibus o. C, statim castris exire et occurrere C; ci przybyć, stawić się, brać udział w czem, uczestniczyć: concilio occurrere L = legati ad id concilium occ. L, neutri proelio L, ad tempus occ. Ci zjawić się na czas; d) przeciwić się czemu, opierać się, zapobiegać: eius consiliis occurri atque obstiti Ci, alicuius orationi T odpowiedzieć, occuritur autem a nobis Ci odpieram, utrique rei occurram N, occurram exspectationi, satietati ve-strae Ci zaradzę; et stawać przed o-

wa

cer O.

38

czyma, przychodzić na myśl, nastręczać się : occ. oculis L, facta mentibus Ci, exemplum Ci, occurrit illud... Ci, utrisque ad animum occurrit C, si dul-cis amicis occurram H wydaję się.

occursatio, onis, f. (occursare) u-myślne zabieganie komu drogi dla powitania go lub rozmowy, spotykanie: occ. popularis Ci; pl. occursatio-nes vestrae Ci życzenia.

occurso 1. (frequ. do occurrere) a) zabiegać drogę, spotykać : occursat fu-gientibus T, occursat gladio C uderza; b) zbliżać się: occursare portis L; c) preen, przeciwić się: agere inter occupantes factiosos T.

occursus, üs, m. (occurrere) a) spotkanie: alicuius occursum vitare T; preen, stipitis occursu O trącenie; b) nadejście, nadbiegnięcie: occursu mi-litum saeptus L przez nadbiegających żołnierzy.

Oceanus, i, m. (wxsavôt) 1.) ocean; według wyobrażeń starożytnych oble-on wstęgą szeroką dokoła tarczę ziemską; łączy się z morzem śród-ziemnem w dzisiejszej cieśninie gibral-tarskiej, która dlatego nazywa się: Oceani ostium Ci, mare oceanum u CT, ocean i amnes V wody; 2.) personif. syn Uranosa i Gey, mąż Tetydy, ojciec nimf; stąd nazwa: Oceanltis, idis, f. V nimfa morska.

ocellus, i, m. [dem. do oculus) małe oko, oczko : iratos in te defixit ocellos O; óbras. ocelli Italiae Ci oko w głowie.

Ocelum, i, n. miasto Graiocelów w Alpach graickich.

Ochus, i, m. (*Q-/oę) przydomek Artakserksesa III.

öcfter, adv., comp, adiect. öcior, us, super I. ocissimus (por.'gr. ù>xü;) prędko: serius ocius H prędzej czy później, fu-git per undas ocior ventis V, quam ocissume S, nemon oleum fert ocius H przynieście co prędzej !, dent ocius poenas V, saltum dedit ocius F prędko ; Słownik.

(e inf.) quo nemo ocior conscendere antemnas 0.

Ocnus, i, m. założyciel Mantuy V.

ocrea, ae, /. nagolenica.

ocreätus 3. (ocrea) odziany w na-golenice : (venator) ocreatus H w wysokich butach.

Ocrêsia, ae, /. matka Serwiusza Tulliusza u O.

Ocriculum, i, n. miasto w Umbryi, deiś O tri coli; adi. Ocriculänus 3. z Otrikoli.

Octavius 3. (octavus) nazwisko rodu rzymskiego gens Octavia. Najznakomitszym przedstawicielem tego rodu jest C. Octavius Thurinus, jako syn Cezara, C. Julius Caesar Octavianus, później Augustus nazwany, ur. 63 um. 14 po Chr. Siostra jego Octävia, po raz pierwszy za C. Marcellusem, drugi raz za M. Antoniuszem. Umarła r. 11 przed Chr.

octävus 3. ósmy: octavi ordines C ósma kohorta legionu, sapientum octavus H do siedmiu znanych mędrców przybywa ósmy; adv. octavumtribuni refecti L po raz ósmy, ad octavum [dom. lapidem) T 16000 kroków ad Rzymu, ager effioit cum octavo {dom. grano) Ci rola wydaje ośm ziarn tj. ośmiokrotny dochód.

octiens i octiês, adv. 8 razy. octingenti, ae, a, 800; od tego: octingentësimus 3. ośmsetny.

octipês, pedis, m. ośmionogi : can-

octo (gr. ôxtcü) ośm.

October, bris, bre (octo) dotyczący ósmego miesiąca w roku, który dawniej zaczynał się 1. marca: mensis October Ci i subst. October, bris, m. październik.

Octodûrus, i, tn. miej sco wość w nar-boneńskiej Gallii C.

Octogësa, ae, /. miasto w Hiszpanii, nad Ebrem L.

octögintä ośmdziesiąt.

odiösus 3. adv. ë (odium) znienawidzony, wstrętny; omnis arrogantia odiosa est Ci.

octögiens i octögies 80 razy; oc-togesimus 3. ośmdziesiąty. ôctôgëni, ae, a po 80 razy. octôiugis, e [por. bi-iugis) w ośm

znienawidziła go, odium tyranni N octoni, ae, a (octo) po ośm: octo- ku tyranowi, odium decemvirale L ku na milia L, octonos aeris H {sc. asses) decemwirom, odium vestrum L ku

odium, ii, n. a) nienawiść, wstręt: koni zaprzężony, ośmsprzężny; (o lu- odium est ira inveterata Ci] (gen. subi.) detach) : octoiuges tribuni militum eunl in odium Graeciae pervenit N Grecya ad imperia obtinenda L ośmiu.

warn, odium in Romanos, erga Romanos N, odia sibi conciliare C = in

po 8 assów.

odium alicuius venire N ściągnąć na siebie, incurrere in odia hominum Ci, octuplicätus 3. (octûplex) ośm razy alicui esse odio C, in odio L być znienawidzonym, odio habere aliquem 0 lub habere odium in hominem: żywić nienawiść, nomen imperii in odium vocare Ci uczynić znienawidzonem; b) preen, przedmiot nienawiści, wstrętu: Antonius, insigne odium hominum Ci; c) postępowanie nienawistne, wstrętne: odio qui posset vincere reges H.

odor, starolac, odds, oris, m. a) zapach: omnis odor ad supera fertur;

octöphoros, on (oxzwzopoç) niesiony przez 8 ludzi: lectica octophoros Ci; to samo subst. octöphoron, i, n.

pomnożony L.

octuplus 3. {oxTaJtÂoüç) ośmiokrotny, ośmioraki: pars octupla Ci; subst. octuplum, i, n. ośmiokrotna grzywna : cupio octupli damnare Apronium Ci, in decumanos octupli iudicium edi-cere Ci, iudicium in octuplum Ci zasądzenie na ośmiokrotną grzywnę.

octussibus (= octo assibus) za 8 assów: quanti emptae? octussibus H; г tego powstał nom. octussis, is, m.

oculus, i, m. [por. hom. oooe г ок-te,    b) zapach przyjemny lub nieprzyjemno/. oko) a) oko: oculis cernere N, in    ny: spargere odorem H, unguento-

(subi oculis alicuius CL = ante оси-    rum o. Ci, locus odore foedus S, vol-

los L w oczach, ante oculos positum    vitur ater odor tectis V czarny dym

C = in oculis situm .S'widoczny, jaw-    się ścieli; c) preen, przypuszczenie,

ny, aliquem in oculis ferre Ci bardzo    wietrzenie, domysł: furta odore aut

kochać, alicui in oculis esse Ci być    aliquo vestigio persequi Ci, est nón-

na dyktaturę; d) kadzidło, korzenie: odoribus incensis Ci, corpus differtum odoribus T nabalsamowane, fumat ara multo odore H.

odoratio, önis, f. (odorari) wąchanie, powonienie Ci.

odörätus, üs, m. ^odorari) węch jako zmysł Ci.

Ódii isse (prf. ze znaczeniem praes.) odôrifer, fera, ferum (odorem fer-nienawidzę: vitam, lucern O, quae re) a) pachnący, wonny: od. panacea modo noverat, odit O nie znosi, se V; b) wyrabiający wonności : gens od. odisse być z siebie niezadowolonym; 0 tj. Persowie.

e inf. oderunt peccare boni virtutis odoro 1. (odor) uczynić wonnym,

pachnącym, napełnić zapachem: odo-

kochanym, oculos amittere C utracić    nullus odor dictaturae Ci zanosi się

wzrok, oculis percurrere H przebiedz; b) preen, oko w głowie, klejnot: (Car-thaginem et Corinthum) illos oculos orae maritimae effoęiere Ci, sol oculus mundi O; e) (pączek): nec modus oculos inserere simplex V.

Ocyroë, es, /. nimfa, zamieniona w klacz O.

amore H nie chcą.

rant aëra fumis 0, odorati capilli H Jo kasty: Oed. Coloneus Ci tytuł tra-wonnościami zlane, odoratae herbae gedyi Sofoklesa; adi. Oedipodio-0 — cedrus: wonne.

nius 3.: Thebae 0.

odoror, ari, atus sum, a) węszyć,

Oenëus, eos, ж. (Oîveuç) ojciec wietrzyć: cibum H; b) przen. badać,    Meleagra, Tydeusa i Dejaniry, wład-

śledzić za czem : indagare atque odo-    ca Kalidonu ; adi. Oenëius 3. i Oe-

Oenomaus, i, m. (ОЦлао;) władca

rari solebat, quid accidisset Ci, quos nëus 3. patronym. Oenîdës, ae, ж. hune decemviratum odorari suspica- Meleager 0, Dyomedes 0 jako syn mini Ci; c) powierzchownie poznać, Tydeusa. liznąć philosophiam T.

Oenone, es, /. nimfa.

odörus 3. (odor) pachnący, wonny : Pizy, ojciec Hippodamii, praojciec flos, arbor O) wietrzący, węszący: o- Atrydów, dora canum vis V.

oenophorum, i, kosz na wino H. Oenopia, ae, f. (Olvcm'a) dawna nazwa Eginy; adi. Oenopius 3. muri 0 Eginy.

Oenopión, ônis, m. (Olvorlwv) heros eponymos wyspy Chios, ojciec Me-

Odrysae i Odrusae, arum, m. lud tracki ; adi. Odrysius 3. tracki ; subst'.

Odrysii, orum, m. Trakowie.

Odyssëa, ae, f. (’OSJaasia) Odyssea Homera, przetłómaczona na język łaciński przez Liwiusza Andronika.

Oenotrus, i, ж. król sabiński; adi. Oenotrus 3. lub Oenôtrius 3. italski :

Oea, ae, /. miasto w Afryce, dziś ropy O. Tripoli; Oeenses, ium, m. mieszkańcy Ey.

tellus, viri V.

oenus, starol. unus Ci.

Oenüs, Gntis, acc. anta, ж. (olvoü;) rzeka w Lakonii L.

Oeagrus, i, m. (Oïaypo;) ojciec Orfeusza, król Tracyi; adi. Oeagrius 3.

Haemus 0.

Oebalus, i, m. (Olßxlo;) ojciec Tyn-dareusa, król Sparty; Oebalidës, ae,    oestrus, i, ж. (olatpó?) bąk,    giez V.

ж. potomek Ebala O tj. Dyoskuro-    oesus, Gs, ж. starol. Gsus    Ci.

wie, Hyacynt OjOebalis, idis, f. He- oesypum, i, w. lanolin, ekstrakt z weł-lena, wnuczka Ebala, a ponieważ Sa- ny owczej jako środek upiększający O. binów wywodzono od Spartan, więc    Oeta, ae, /. albo Oetë, es,    f. (01щ)

matres Oebalides 0 Sabinki; adi. Oe-    pasmo gór ciągnące się od zatoki

balius 3.. paelex 0=Helena, vulnus 0 lijskiej do Pindu; adi. Oetaeus 3. (01-

xato;) : rex 0=Сеух z Trachis.. Ofellus, i, ж. wieśniak u Я. offa, ae. f. i demin. ofella, ae, f.

ma-

Hyacynta; subst. Oebalia, ae,f.{dom. civitas) E Tarent, zajęty przez Spartan pod dowództwem Falanta.

Oechalia, ae, /. f01/aX(a) miasto na kęs, kawałek.

Eubei; Oechalis, idis, /. Eubejka O. offendo 3. fendi, fensum (ob-fendo) Oecleus, ei, m. (Ohleńę) ojciec Am-    a) intr. potrącić o co, zawadzić, ude-

fiarausa; stąd: Oeclïdës, ae, ж. 0    rzyć: dens offendit solido H o coś

Amfiaraos.    twardego, vocis offensa imago V od

oeconomicus 3. (o?%ovofjr/.óg) doty-czący gospodarstwa, gospodarski: subst. oeconomicus. i, ж. (dom. liber) tytuł książki Ksenofonta o gospodarstwie Ci.

Oedipus, odis i -i, acc. -um, abl. -o, Edyp, król Teb, syn Lajosa i

cam

bite echo; b) przen. doznać szkody, nieszczęścia: naves offenderunt C zostały uszkodzone, bis apud iudices offendisti Ci zostałeś zasądzony, Ati-lius offendit primo accessu ad Afri-L, in exercitu culpä ducis est offensum Ci; c) obudzić niechęć ku

38*

offensa, ae, f, (offendere) a) obraza, uraza: offensas vindicare 0 pomścić, offensas rimari T; b) niełaska, nieprzyjaźń: magna in offensa sum apud Pompeium Ci.

offensio, önis, f. (offendere) a) potrącenie, zawadzenie, uderzenie: pedis Cyclopum V kuźnia; b) preen, fabry

ka, szkoła: nequitiae off. Ci, testimo-nia ex eadem officina Ci, sapientiae

off. Ci; preen, punkt, miejsce, o które potrącić, zawadzić można: mundus nihil habet offensionis Ci bo jest o-krągły; b) preen, przeciwność, niepo- officio 3. fëci, fectum, a) zastąpić wodzenie, porażka: offensiones belli drogę: offecerat Diogeni Alexander Ci na wojnie, iudiciorum off. Ci, cor- Ci, itineri hostium S, luminibus off-porum offensione Ci niedomaganie; c) Ci (o budynkach) zasłaniać widok: bi niezadowolenie, niechęć, nieprzyjaźń, preen, szkodzić, przynosić uszczer-: hinc omnis off. Ci, off. populi bek, szkodę wyrządzać: mentis luminibus o. Ci, meis commodis officis Ci,

sobie: in eo offenderat, quod patriae male consuluerat N, in eodem genere alios reprehendunt, in quo ipsi offen-derunt Ci: d) być niezadowolonym z czego, razi mnie coś: si Caesarem probatis, in me offenditis C, si in me aliquid offendistis, cur non in meo capite luitur? Ci; e) razić, dać powód do urazy, niechęci: ne quid ipse of-fendam Ci, consulare nomen offen dit L; f) łr.uderzyć czemś o co, urazić» zranić: latus offendit vehementer Ci, pes offensus 0, caput L, offenso scu-to praebuit sonitum L; g)preen, znaleźć, spotkać: cum aliquem offensum forte fortuna videret N napotkanego, apud inferos offendit inimicos Ci, Si-ciliam inanem off. Ci, omnes imparatos N, maestam domum Ci; h) urazić, obrazić: ita vixit, ut offenderet sciens neminem Ci, statuae populi oculos a-nimosque offendunt Ci, medicis (йаЦ offendi H gniewać się; PPP. jako adi. offensus 3. a) obrażony, urażony, o-burzony: fuerant tibi offensi Ci, offensa in eum militum voluntas N; b) będący przedmiotem niechęci, wstrętu: offensus ordo senatorius Ci; subsi. offensum, i, n. uchybienie, usterka : offensum est, quod voluntatem laedit Ci.

uraza:

N, magna cum offensione civium) N

ku niezadowoleniu, sine offensione CiN bez urazy, off. et fastidium Ci.

offensiuncula, ae, /. (offensio) drobna przeciwność, uraza Ci.

offenso 1. (frequ. do offendere) u-derzać raz po raz: capita L.

offero, ferre, obtuli, oblatum (ob-fero) a) ml. nieść naprzeciw, nadstawiać, pokazać: aciem venientibus V miecz ; preen, quam in partem fors ob-tulit C zwrócił, locum fors offert C ukazuje, cohortes fors offert C sprowadza, mihi se offert Amyntas V spotyka mnie, Allecto se offert iuveni V ukazuje się, lux oblata Ci, nova res oblata V nowe zjawisko, oblata occa-sione Cprzy (nadarzonej) sposobności, oblata est religio Ci nasunęła się wątpliwość, Fauno sese obtulit V zastąpił drogę Faunowi = se hostibus off. C, me Antonii sceleribus obfuli C o-parłem się; b) ofiarować, przyrzec: o-peram suam L pomoc, foedus V, me medium paci V jako pośrednika pokoju, offerebat se intercessurum T; c) dać, świadczyć, wyrządzić coś komu : Germani Ambiorigi beneficium obtu-lerunt C mortem parenti Ci zadać, bo-num a diis oblatum Ci, oblatum in-cendium Ci podłożony; d) wystawić, narazić na coś: se morti off. Ci, caput periculis Ci, se proelio, telis C, se invidiae Ci.

officina, ae, f. {starol. opi-ficîna) a) warstat, fabryka: off. armorum Ci, off. Ci.

na

wo

frugibus herbae officiunt V chwasty, nomini off. L.

officiösus 3. ado. ë (officium) u-służny, gotowy do usług, uprzejmy, chętny: Lampsaceni in cives Romanos officiosi Ci, off. provincia Ci u-rząd (ironicznie), officiosi labores mei Ci dobrowolnie podjęte = dolor Ci.

officium, ii, n. (z opi-ficium = o-pus facere) a) wl. spełnienie rozumne każdej czynności uzasadnionej potrzebą: quod ratione actum est, officium appellatur Ci, adulescentis officio col-laudato N postępowanie, officiorum conscientia Ci, officia itineris C czynności niezbędne w podróży; b) spełnianie czynności, które są naszą powinnością, obowiązkiem, powinność, obowiązek : off. servare, exsequi, officio fungi Ci — praestare off. C spełnić, deesse officio Ci nie spełnić = ab officio discedere C, in officio manere N wytrwać w posłuszeństwie, w wierności, ad off. redire N wrócić do posłuszeństwa, Remos in officio continere C utrzymać; c) przen. poczucie obowiązku: utrum apud eos pudor atque off. an timor valeret C, homo plenus officii Ci, vita rustica cum officio coniuncta- est Ci uczy o-bowiązki pilnie spełniać; d) urząd, służba, zajęcie: ad id off. nemo ad-mittitur N, censurae off. C. Ci urząd cenzora, maritimum off. C dowództwo nad flotą, privati officii mandata C zlecenie w sprawach prywatnych; e) gotowość do usług, uprzejmość, u-służność, usługa, przysługa.- Fulviae off. suum praestitit N wspierał, auxit hoc off. alia liberalitate N, litterae officii plenae Ci, supremis in matrem officiis defuit T nie oddał ostatniej przysługi matce, hominum officia ex-probrare Ci, vir singulari in rem p. officio C wielce zasłużony; f) uszanowanie: off. facere H, officii causa ali-quem prosequi L.

offîgo 3. fixi, fixum, umocować L.

offirmo 1. (por. firmus) uczynić mocnym : se off. T zdecydować się.

offulgeo 2. fulsi, zabłysnąć: lux oculis offulsit V.

offundo 3. fadi, fusum, a) wylać, oblać, rozlać; aqua piscibus offundi-tur Ci ; przen. offusa rei p. nox Ci o-tacza, rozpościera się, oaligo offundi-tur animis Ci, altitudo oculis caligi-nem offundit Ci sprawia, że w oczach ciemnieje, religio offusa animo Ci o-bawa budzi się, pectus meum offudit memoria Ci napełnia serce, lumen lu-cernae luce solis offunditur Ci światło słońca przyćmiewa, offusus pavore T ogarnięty.

Ogygës, is, m. mityczny król Teb; adi. Ogygius 3. tebański.

6h zob. 5.

She, (wykrzyknik) : stój ! dosyć : ohe, iam satis est H.

Oïléus, eos, ei, m. (’O'üeûç) król Lo-krów, ojciec Ajasa; adi. Oïlëus 3.

Olbia, ae, f. lj miasto w Gallii nar-boneńskiej; 2) na Sardynii; 3) w Sar-macyi u ujścia Borystenu i w. i.; adi. Olbiensis, e.

olea, ae, f. (&óa) a) owoc drzewa oliwnego, oliwka: nil intra est oleam duri H owszem ma pestkę twardą, a więc twierdzenie takie nie jest prawdziwe; b) drzewo oliwne: oleae in-ventrix Minerva V.

oleäginus 3. (olea) oliwny: virgu-la ol. N gałązka oliwna.

oleärius 3, (oleum) przeznaczony oliwę cella ol. Ci.

Ölearos, i, f. (’QWaoo;) jedna z Cyklad, dziś An tip aro.

oleaster, stri, m. (olea) dzikie drze-oliwne ; dlatego: infelix о. V. Ölenus, i, /. 1) miasto w Etolii; adi. Ölenlus 3. etolski: capella 0 = koza Amaltea; 2) u Owidiusza Olenos zamieniony został w kamień wraz z żoną Letą ; patronym. Olenidës, ae, m. O syn Olena.

oleo 2. ui, a) wydawać zapach, pachnąć: olentia pascua V. olentes menthae 0, suave olens V; b) cuchnąć, śmierdzieć: olentis uxores maritiH4j. kozy, verba olentia T tracące starzyzną, vina oluerunt Camenae H czuć winem; c) prsen. mieć z czemś coś wspólnego, objawiać, zdradzać: Epicurus nihil olet ex Academia Ci nie znać w nim Akademika, supercilia ilia olere malitiam videntur Ci zdradzają złośliwość.

oleum, i, ». (ÈXattfv) oliwa: oleum addere camino H prsyslow. dolewać oliwy do ognia, ol. et operam perde-re Ci prsyslow. daremna praca.

olfacio 3. feci, factum (od olëre) wąchać, wietrzyć : ea, quae gustamus, olfacimus Ci; prsen. nu mm urn ol. Ci węszyć.

olfactus, üs, m. (olfacio) zmysł po-^ wonienia Ci.

olidus 3. (olêre) pachnący: caprae ol. H śmierdzące.

Oliaros, sób. Olearos.

ôlim, adv. a) niegdyś, w dawnych czasach, dawno temu: aurea nunc Ca-pitolia, olim horrida dumis V; b) kiedyś (o prsysslości): haec olim memi-nisse iuvabit; c) niekiedy, nieraz: ut pueris dant olim crustula blandi doc-tores H; d) wtedy, wówczas (następuje sd. csasowe): saxum olim tundi-tur fluctibus, ubi cori sidera condunt V, non magis audierit quam ebrius olim cum edormit H.

olitor i holitor, óris, m. (olus) ogrodnik sadzący jarzyny; adi. oli-torius 3. warzywny: forum ol. : targ na jarzyny w Rzymie na połud. od Kapitolu.

olïva, ae, /. (ÈXoua) a) oliwka {owoc): lecta de ramis ol. H; b) drzewo oliwne: ramus olivae V, fronde et oliva com-ptus V gałązką oliwną; c) gałąź o-liwna: tlavä caput nectentur olivä 7, undique decerpta oliva H; d) laska, kij z drzewa oliwnego: Damon in-cumbens tereti olivae V.

olïvêtum, i, n. (oliva) gaj oliwny H. olïvifer, fera, ferum, rodzący o-liwki: Mantua V.

olïvum, i, n. (sÀottov) oliwa: pisces perfundere olivo H; prsen. ollvum vitas caute H tj. palestry, ponieważ ciało podczas ćwiczeń gimnastycznych w palestrze nacierano oliwą, olla, ae, /. garnek. ollT, wtedy, wówczas: olli subri-dens Iuppiter oscula libavit natae V, risit pater optimus olli V. Ale por. ollus.

ollus 3. starol. — ille, formy: olli. dat. sing. Ci V, olli loc. sing. V; pl. olli V, ollis Ci, olios Ci, olla acc. pl. Ci.

olor, óris, w. łabędź HO; adi. o-lörlnus 3. łabędzi VO.

olus, oleris, n. i holus, jarzyna: olus coquere H.

oluscufum, i, n. (demin. od olus) jarzynka: uncta oluscula H pomasz-czona.

Olympia, ae, /. (’ОХицта), miejscowość w Elidzie, nad Alfejosem, poświęcona Jowiszowi, gdzie się odbywały igrzyska olimpijskie; adi. Olym-piacus 3. olimpijski; Olympias, adis, /. olimpiada, czteroletni okres czasu, dzielący jedne igrzyska od drugich; u poetów pięcioletni: quinquennis 01. 0; Olympicus 3. olimpijski, do Olimpii należący; Olympiëum, i, n. świątynia Jowisza olimpijskiego.

Olympionlces, ae, m. zwycięzca w igrzyskach olimpijskich Ci; Olym-pius, a, urn, olimpijski; subst. Olympia, örum, n. [dom. certamina) igrzyska olimpijskie: ad Olympia proficisci Ci, coronari Olympia H zwyciężyć w igrzyskach olimpijskich.

Olympias, piadis, /. jako n. Vr-(4)Xu[A7:toć;) matka Aleksandra Wielkiego.

Olympos i Olympus, i, m. 1) 0-

limp, góra na pograniczu Macedonii

i Tessalii, u Homera siedziba bogów rens) wszystko rodzący: vultus tellu-greckich; prsen. niebo: processit ve- ris O. sper Olympo ; 2) mityczny fletnista, liczeń Marsyasza; 3) miasto w Licyi. wszelkiego rodzaju.

Olympëni, órum, m. mieszkańcy miasta O.

omnigena, ae, m. (omnis i genus)

Olynthos i Olynthus, i, f. miasto na półwyspie chalcydyjskim w Tra-cyi, zburzone przez Filipa r. 348.

Olynthii, órum, m. mieszkańcy miasta O.

omasum, i, n. kiszka, kałdun: pin-gui tentus omaso H obżarłszy się kiszek.

omnïno (omnis) a) wogóle: erant omnlno itinera duo C, aut o. aut magna ex parte Ci; b) zupełnie, zgoła, wcale: o. quid Romae ageretur nesci-vit Ci.

omniparens, tis, /. matka wszystkich: terra V.

omnipotens, tis, wszechmocny,

wszechwładny V.

omnis, e, a) wszystek, wszystka, wszystko; subst. constat inter omnes N powszechnie wiadomo, omnium o-pinio Ci powszechne mniemanie, omnia facere Ci wszystkiego próbować, per omnia duco V wszędzie oprowa-znak pomyślny; b) znak, wróżba nie- dzarïli 0mnia Mercurio similis Fzupeł-pomyślna: contra ominą bellum pos-cunt V; e) życzenie szczęścia, powodzenia: Marium votis ominibusque

omen, inis, n. a) znak, wróżba: bubo, dirum omen mortalibus O, i, se

cundo ominę H, omen capere Ci o-czekiwać, o. accipere Ci uważać za

nie; b) każdy, wszelki: omne negotium Ci, omnis pax Ci, triremes omnes C same trój wiosło wce, omnibus mensibus Ci każdego miesiąea. omni

prosecuti sunt Ci; d) każda ceremonia

połączona z auspicjami, np. małżeń- tempore q ₀ każdym czasie, zawsze; stwo: primisque virginem ominibus c) wszelakij wszelkiego rodzaju: om-iugare V wydać za mąż, hic sceptra regibus accipere omen erat V zwyczaj był.

nibus superstitionibus obnoxius L; d) cały, całkowity, w całości: haec omnis oratio mea est Ci, Gallia omnis C

öminor, äri, ätus sum, a) wróżyć złe, złe zapowiadać: ominari horreo L, verba male ominata H zła wróżba,

w całości, non omnis moriar H nie

całkiem, terras omni dicione tenere V panować z nieograniczoną władzą, suo capiti, salvis nobis, ominetur Ci;    omnivagus 3. (vagus) wszędzie się

b) przepowiadać, wróżyć: clamore o- tułający: Diana Ci. minati sunt felix imperium L.

onagrus * onager, gri, m. (ovaypo;)

omitto 3. misi, missum, a) odrzu- dziki osioł, cić, porzucić: pila C, habenas T, ma-ritum T opuścić; b) prsen. zaniechać, porzucić, pominąć: Pompei sequendi ka w Tessalii: 2) miasto w Beocyi ; rationem om. C planu, obsessionem C, stąd Onchëstius, ii, m. z Onchestos O. tempus C, scelus impunitum orn. S puścić płazem, omitte mirari H przestań, occasionem non om. Ci korzys-tać; c) pominąć milczeniem, nie wspominać: ut omittam Philippum N że ciężarowy Ci. pominę F., de reditu Gabinii omitta-mus [dom. dicere) Ci.

omnifer, fera, ferum (omnia fe- naves

Onchae, ärum, /. miasto w Syryi L. Onchestus, i, m. ('Oy/rp-ó^ 1) rze-

onerärius 3. (onus) niosący ciężar: iumenta on. L bydło pociągowe, navis on. CN okręt przewozowy ; subst. oneräria, ae, f. {dom. navis) okręt

onero 1. (onus) a) obciążyć, obładować: commeatu, stipendie, arm is onerat S, manum iaculis V u-

ny: nec

rerum operae esse legation es audire L w tak ważnej chwili Hanibal nie ma czasu, deest mihi opera Ci nie i ochoty ; d) (zwykle w pl-) nona

zbroić, ventrem onerare S przeładować żołądek, onerari epulis 0, vino S najeść się, napić się, membra sepul-cro F pochować; pokryć, nakryć: ossa terrae aggere F, mensas dapibus Vzastawić ; b) preen, contumeliis alqm

o. Ci obsypać = laudibus on. L pochwałami, alqm promissis on. S obiecywać złote góry, audentius iam one* rat Seianum T oskarża; c) być komu ciężarem, naprzykrzać się komu, być natrętnym : argumentis iudicem Ci, mendaciis Ci okłamać, oneravit aethe-ra votis F, onerant verba aures F stają się przykre; d) powiększać: delec-tum suapte natura gravem onera-bant ministri avaritia T, onerabat curas ordo Mutinensis T, filia patris o-nerat pericula T, o. inopiam L, one-rat dictis atque aggerat iras F.

onerösus 3. (onus) a) ciężki: sit humus cineri non onerosa tuo O; b) przykry, ciężki: sors O.

onus, eris, n. a) ciężar, ładunek: iumentis onera imponere C, asellus dorso subit onera H; płód: maturum

o. 0; b) preen, ciężar, waga: tanta onera navium C tak ciężkie okręty, turris tanti oneris C; c) preen, ciężar: pneri esse S być ciężarem, o. officii Ci, o. tristitiae O, onus alicui iniun-gere CL włożyć na kogo; d) ciężary, podatki, długi : onus tributorum C, ci-vitatibus graviora onera iniungebat C nakładał podatki, haec onera in dites a pauperibus inclinata L.

onustus 3. (onus) a) obciążony, obładowany: naves frumento Ci, spo-liis orientis onustus V ; b) preen, pełny: ager fertilis et praeda onustus S, pharetra telis on. T, tergum on. vul-neribus T okryty, fame onusti T zgłodniali.

onyx, chos (chis), /. (o/uĘ) wł. paznokieć; a) onyks, półszlachetny kamień, marmur, alabaster; b) naczynie z tego materyału zrobione, puszka, słoik: nardi onyx H.

opäco 1. ocieniać Ci. opäcus 3. a) cienisty, dający cień : op.-ilex, nemus op. F; b) ocieniony, cienisty: herba O, op. ripa Ci, feri-mur per opaca locorum F, op. frigus F chłód i cień; c) ciemny: op. noxF. nubes Tartara O.

opella, ae, f. (demin. do opera) mała praca, mały trud H.

opera, ae, f. [por. opus) a) praca, trud, zabiegi, czynność: res multae operae est C wymaga wiele trudu, operam fortium virorum edere L o-kazać się mężem..., operam dare, na-vare, tribuere, insumere alicui rei Ci zajmować się czem, przykładać się do czego, funeri O być obecnym, o-peram dare e następnem ut lub ne = dokładać starania aby..., est operae pretium Ci opłaci się trud, non operae est L nie opłaci się trud, operae pretium facere L czynić, co warte trudu, mea, tua, suä opera CiNL za mojem staraniem; b) trud, który dla drugich ponosimy, pomoc, przysługa: nulli defuit eius opera N nie odmawiał, op. forensis N, opera alicuius uti Ci korzystać z..., imperatoris opera desideratur N odczuwać brak wodza, operam suam polliceri S swoją pomoc obiecać, imperatori operam date C wyświadczcie przysługę, operam praestare in re militari C służbę wojskową odbywać; c) preen, czas wol-Hannibal in tanto discrimine

mam czasu

sługa, robotnik : accedes opera agro Sabino H jako 9-ty sługa, operae mercennariae Ci zarobnicy, ope-rarum suarum gladii Ci, operae thea-trales T klaka teatralna.

operarius 3. (opera) roboczy, zdatny do roboty: homines paene opera-rii Ci do pracy fizycznej zdatni ; siibst. operarius, ii, m. robotnik dzienny.

DIBL

V/0JCIB

operculum i operclum, i, n. (o-

perïre) nakrywka: op. dolii L.

operfmentum, i, n. (operire) pokrywa, derka: equis paria operimen-ta erant S.

operio 4. perui, pertum (por. a-perio) a) przykrywać, zakrywać, zasłaniać: summas amphoras auro N, nox operit terras umbra V. esse ca-pite operto Ci, valvas Ci zamykać, operta lectica Ci; b) chować, grzebać : reliquiae pugnae T, c) przen. okryć: dedecore et infamia Ci, infamia oper-tus T; d) ukrywać, taić: operta bella V ukryta niezgoda ; subst. operta tel-luris V głębie ziemi, operta Apollinis Ci tajemnica, wyrocznia A.

operor, äri, ätus sum (por. opera i opus) a) być czemś zajętym, pracować: liberalibus studiis op. T, caeden-dis materiis T, in cute curanda H, o1 perantium clamor T żołnierzy sypiących okopy; b) odbywać czynność religijną, być zajętym: sacris op. L, pro-digiis procurandis L odwróceniem złych wróżb, vidit se operatum T śniło mu się, że składa ofiarę = laetis operatus in arvis V.

operösus 8. adv. ё (opera) a) zajęty pracą, czynny, pracowity : senectus Ci, op. cultibus O - dierum O zajęty ; b) trudny, mozolny : labor Ci, car-mina H; c) sztuczny, misterny, kunsztowny; mundi moles O, templa O, operoso ex aere lebetes 0, op. herbae O skuteczne.

Opheltës, ae, m. (Oz>éX-.r]ç) imię męskie OV.

Ophias, adis, /. kobieta ze szczepu etolskiego Ofionów O.

Ophïôn, onis, m. ojciec centaura Amykusa O; patronym,. Ophionides, ae, m. Amykus O.

Ophiüsa, ae, f. poetycka nazwa Cypru ; adi. OphiOsius 8. cypryjski O.

opifer, fera, ferum (opem ferens) pomocny, uzdrawiający O.

Opifex, ficis, m. f. (ops- i fàcere) a)

robotnik, twórca: deus opifex mundi Ci—op. rerum O; b) rzemieślnik : opifi-cum manibus urbes, muros habemus Ci. Öpilio, onis, m. pasterz.

Opïmius B. nazwa rodu rzymskiego gens Opimia: L. Opimius znany jako przeciwnik C. Grakchusa; r. 114 wysłany do Jugurty, dał się mu przekupić ; oskarżony poszedł na wygnanie.

oplmus 3. (ma się do ops jak raa-trimus do mater) a) tłusty, bogaty : Asia tam opima ac fertilis est Ci, op. cam-pi Ci żyzne; b) przen. bogaty w co, obfitujący: ager opimus copiis L, opi-mum praeda discedere Ci; c) tłusty, okazały: op. habitus corporis Ci, op. praeda Ci bogata zdobycz, op. accu-satio Ci intratne, dapes V obfita, spolia opima VL zbroja zdobyta na wodzu nieprzyjacielskim, opimus trium-phus H.

opinäbilis, e (opïnor) polegający na domjśle, domyślny, niepewny: res, ars Ci.

opînâtiOy onis, /'. (opïnor) mniemanie, domysł, przypuszczenie Ci.

opfnätor, óris, m. (opïnor) domyślający się, przypuszczający Ci.

opinio, onis, /. (opïnor) a) domysł, przypuszczenie, zdanie, mniemanie: non re ductus sed opinione Ci, o. im-pendentis mali Ci przeczucie, o. de diis Ci wiara, ut o. mea fert (est) Ci według mego zdania, praebere opi-nionem timoris C udawać trwogę, o. trium legionum C nadzieja przybycia, laetitia et libido in bonorum opinione versantur Ci polegają na wyobrażeniu, że są czemś dobrem, ex opinione aestimare Ci na podstawie uprzedzenia; b) sąd ludzki, wyobrażenie, opinia: magna est hominum o. de te Ci mają wyobrażenie, equitum o. singular^ C mają dobrą sławę, virtutis o-pinio C sława; c) pogłoska: quae o. erat édita in vulgus C rozeszła się =

o. exierat L.

opïnor, äri, ätus sum (opïnus) wyo-

brażać sobie, domyślać się, przypuszczać, mniemać, sądzić: se non opina-ri sed scire dixit Ci, sapiens opinatur saepe aliquid, quod nescit Ci. de vo-bis hic ordo opinatur non secus ac de hostibus Ci-, PP. se snacseniem bier-nem: opinata bona, mala Ci urojone.

Opiparus 3. adv. ë (орет parère) obfity, wystawny, wspaniały : opipa-rë paratiim convivium Ci.

Opis, is. acc. im, f. nimfa V. opituior, äri, ätus sum (opitulus) przynosić pomoc, pomagać: inopiae plebis o. S zaradzić.

opitulus 3. (qui орет tulit) pomocny, przydomek Jowisza.

oportet, uit, ëre, potrzeba, należy, powinno: non quia necesse fuerit, sed quia sic oportuerit Ci, praetorem quaestori parentis loco esse oportet Ci; często bes esse: id factum (esse) non oportuit Ci.

oppëdo 3. skurzyć się komu pod nos; przen. okazać pogardę H.

opperior, Iri, pertus sum, a) intr. czekać: diem unuin N; b) tr. oczekiwać: classem N.

oppeto 3. ivi (ii), iść naprzeciw: mortem oppetere Ci umrzeć, bes : mortem: quîs (= quibus) Troiae sub moe-nibus altis contigit oppetere V zginąć.

oppidänus 3. (oppidum) a) miastowy, z miasta, miejski: senex quidam oppidanus Ci; małomiejski: ius oppidanum Ci; b) subst. mieszkaniec miasta, mieszczanin : oppidanos hor-tatur, moenia defendant &

oppidö, adv. (oppidum), mocno, dzielnie, bardzo: oppido adolescens C jeszcze prawie, definitiones paulum oppido inter se differunt Ci bardzo mało. oppido quam breve intervallum L bardzo.

oppidulum, i, n. (demin. do oppidum) miasteczko.

oppidum, i, n. a) miejsce oszań-cowane, obwarowane: oppidum Bri-tanni vocant, cum silvas impeditas vallo fossaque munierunt C; b) miasto obwarowane, gród, miasto.

oppignero 1. (pignus) dać jako fant, dać w zastaw: libellos pro vino Ci.

oppilo 1. (pilum) zastawić belką, zamknąć, zatarasować: scalas Ci.

Oppius 3. imię rodowe Ci. oppleo 2. plëvi, plëtum, napełnić: naves serpentibus oppletae N, nix op-plet omnia L; przen. opinio Graeciam opplevit Ci, mentes oppletae tenebris Ci pogrążone.

oppöno 3. posui, positum, a) kłaść, stawiać naprzeciw, pass, leżeć, stać naprzeciw: moles oppositae fluctibus Ci, oppidum oppositum Thessaliae C, urbs barbaris ut propugąaculum op-posita N, op. auriculam H nadstawiać ucho, fores oppositae O zamknięte, manum fronti op. O przyłożyć, oculis op. manus 0 przysłonić, ad in-troitum armatos Ci ustawić u... = tur-rim ad portum C; b) przen. wystawić, wysunąć, narażać: ad omne pericu-lum solus opponitur Ci, se invidiae, periculis op. Ci ; c) stawiać komu coś przed oczy, grozić czemś: terrorem alicui op. Ci, formidines Ci strachy;

d) w dyspucie: oponować, przeciwić się: quid habes, quod mihi opponas? Ci; e) porównując przeciwstawić coś czemuś: multis secundis proeliis unum adversum C, virtuti vitium С.

opportunités, tatis, /. (opportünus) a) dogodne położenie: locorum Cf, loci C; prsen. custodia huius opportu-nitatis Ci dogodnego miejsca; b) pora dogodna, czas, dobra sposobność: temporis C, aetatis £ która leży we wieku; c) uzdolnienie, zdolność: op-portunitates corporis Ci fizyczne, in animis Ci umysłowe; d) korzyść: om -nis utilitas opportunitasque Sicilian consistit in re frumentaria Ci. belli opportunitates Ci wojenne, opportu-nitate data C gdy korzyść nastręcza się.

ne

opportOnus takèe öportunus, 3.

adv. ë (portus) a) dogodny, dogodnie powożony: locus CiC, urbs Ci, regio op. ad aciem instruendam C; b) [o czasie) dogodny, korzystny, stosowny: tempus CiC, opportune adest Ci w porę zjawia się. opportuni venerunt L; c) (o ludziach) zręczny, obrotny: Quinc-tius minime opportunus vir L, his credendis opportuna multitudo L pochopny; (o rzeczach) przydatny, korzystny : classes optimae atque oppor-tunissimae Ci, op. res accidit C dobrze się złożyło, op. opera Ci przysługa; d) narażony, wystawiony na niebezpieczeństwo: cavere, ne hosti opportunus fîeret L aby nie dać sposobności nieprzyjacielowi do napadu, (Romani) perculsi pavore simul opportuneres, quod intenti operi ęrant L, opportunus iniuriae <S któremu łatwo krzywdę wyrządzić; subst. opportuna, orum, n. punkt zagrożony LT.

oppositus, üs, m. (opponere) a) stawianie naprzeciw; b) leżenie naprzeciw, położenie naprzeciw czego: sol lunae oppositu deficit Ci.

oppresio, önis, /. (opprimere) a) zgniecenie, zgnębienie, pogwałcenie: legum et libertatis Ci; b) nagły napad, zaskoczenie: opp. curiae Ci.

opprimo 3. pressi, pressum a) gnieść, cisnąć ku ziemi: oppressus onere armorum C przygnieciony, classes a praedonibus oppressa Ci zatopiona; przygnieść, zadusić: ruinä con-clavis opprimi Ci, senem iniectu ve-stis opp. T; b)przen. zgnieść,stłumić: flammam aquä Ci zagasić, voluit deus ora loquentis op. O zamknąć, tj. nie pozwolić mówić, invidiam N = iram ® stłumić = dolorem Ci, orientem ignem L w zarzewiu, libertas oppressa Ci pogwałcona; c) zgnieść, zgnębić: occasionem sui opprimendi dare N, insontem falso crimine L; ujarzmić: patriam N, Athenas servitute oppressas tenere N; przemódz, pokonać: legionem C, nationem Allobro-gum Ci, Catilinae latrocinium Ci, bello oppressus Ci; d) przen. gnieść, cisnąć: opprimi onere fenoris S upadać pod ciężarem..., aere alieno Ci, animus de-missus et oppressus Ci przygnębiony = opprimi doloribus Ci, timoré C przejęty, sorano oppressus C,pogrążony, opprimi testimoniis Ci; e) napaść nagle, zaskoczyć: hostem imprudentem N, inopinantem C, repentino adventu incautos L; przen. morbo opprimi Ci być nawiedzonym = clade, igni L, ne subito a me opprimatur Ci, oppressus fraude loci V zwiedziony.

opprobrium, ii, n. (por. ex-probra-re) a) łajanie, оЪе^а, urąganie: op-probria dicere O, opprobria rustica fudit H, alicui opprobrio esse CiNO przynosić hańbę, hańbić; b) przen. (o osobach) hańba, wstyd, zakała: opprobrium maiorum Mamercus T, o. generis O Minotaur.

oppugnatio, önis, /. (oppugnare) a) dobywanie, atakowanie, szturmowanie: oppidum obsidione et oppug-nationibus premere C blokadą i szturmami , oppugnationem ostendere L pozorny atak wykonać; sposób oblę-gania: Belgarum oppugnatio est haec C; b) sztuka oblężnicza: oppugnatio-nis scientia C; c) przen. napaść, oskarżenie: inimicorum oppugnatio Ci, to-tum genus oppugnationis... propulsare debetis Ci, iudicium sine oppugnatio-Gi bez sprzeciwienia się. oppugnätor, öris, m. (oppugnare) a) szturmujący, atakujący, oblegający: ignem tectis iniecerunt oppugnatores T; b) przen. napastnik, wróg: opp. rei publicae Ci, meae salutis Ci.

oppugno 1. a) walczyć przeciw komu, z kim: acerrimo ooncursu est oppugnatum N; b) dobywać, szturmować, szturm przypuścić, atakować: urbem L, Aegyptum oppugnatum profectus est N żeby zaatakować; c)

kupić.

ops, opis, орет, ope, /. (пот. i dat.

nastawać na kogo lub na co, zaczepiać, występować przeciw komu lub czemu : populi salutem Ci, iura Ci, opp., ne id impetremus Ci, acta Cae-saris Ci, pecuniä aliquem Ci prze-

ma tylko jako n. pr. Ops = bogini) a) moc, siła, usilność: omni openitiS= magna opum vi == summis opibus Ci, non est opis nostrae V nie w mojej mocy ; b) pomoc : орет ferre N, орет ab aliquo petere Ci, opis indigere N — alienarum opum indigens N, sine ope divina C, adstante ope barbarica Vposiłki; c) tylko pl. środki, zasoby, majątek, bogactwo: Sicilia floret opibus Ci, homo parvis opibus Ci; d) znaczenie, wpływ, potęga: Lacedaemo-niorum opes concussit N, divitiae, honores, opes S, Catilinae opes Ci;

e) siły, wojsko: regiae opes NCi, Italian! sine opibus occupare Ci, exigua manus tantas opes prostravit N: f) jako n. pr. bogini urodzajności ziemi: ad Opis (dom. aedem) Ci.

opsönium, ii, n. sob. obsonium. optäbilis, e, adv. opläbiliter (optare) pożądany: quae vulgo optabilia videntur Ci.

optätio, önis, /. (optare) życzenie: très opt. dare Ci.

optätus 3. (PPP. od opto jako adi.) upragniony, pożądany, miły: ex-silium his optatius est quam patria Ci; subst. optätum, i, życzenie: illud ac-cidit praeter optatum meum Ci, op. impetrare Ci; abl. optätö jako adv. podług życzenia: velut optato ventis coortis V.

optimäs, ätis, starolac. optumäs (od optimus) należący do najlepszych, do arystokracyi, arystokratyczny: status rei p. regalis, optimas, popularis Ci monarchia, ustrój państwa arystokratyczny; subst. optimäs, ätis, m., srvykle pl. optimätes, um i ium, m, arystokracya, partya arystokratyczna,

optymaci: plebis et optimatium cer tarnina T.

Optimus, zob. bonus: optio, ónis, f. (opto) wybór, życzenie. wolna wola: alicui optionem dare Ci pozwolić wybierać, Graeci optionem Carthaginiensium faciunt S pozostawiają wybór...

optïvus 3. (opto) wybrany: cognomen H.

opto t. a) wybierać: pars optare locum tecto V miejsce pod dom, ex-ternos optate duces V, illam matres optavere nurum V; b) życzyć sobie i drugim, pragnąć: tot et tantas res Ci, alicui mortem L, ab dis immortalibus aliquid Ci; optandus 3. godny pożądania, pożądany: otiurn divitiae... op-tanda S.

opulens, tis, adv. opulenter (od ops) bogaty, zamożny: non illos arte me opulenter colam S ich skąpo, siebie dostatnio, civitas magna et opulens S; subst. opulentes, um (ium) m. zamożni, bogacze.

opulentia, ae, /. a) bogactwo, zamożność: habemus publice egestatem, privatim opulentiam S; b) potęga: postquam res eorum satis pollens vi-debatur, invidia ex opülentia orta est &

opulento 1. bogacić: bacis oli-vae H.

opulentus 3. (pob. forma do opulens) a) bogaty, zamożny: opulentis-simae gazae Syriae Ci, templum do-nis op. V, oppidum op. C; (z gen.) provinciae pecuniae op. T; b) potężny, silny: bella gerere cum opulentis regibus S, minus opulentum agmen L niedość silne wojsko, op. regnum Ci.

opus, eris, n. a) praca, robota, zajęcie : opera ad fabrilia surgit V, res immehsi operis L bardzo ciężka praca, Martis opus V walka, patrio rure facere opus O uprawą roli się zajmować, coloni... operis sui arma 0 na-

frumentum non opus est Ci nie po-

rzędzia rolnicze, Romanis solemne vins opus H myśliwstwo, pupillo opus trzebuję, quod cuique opus est Ci redimitur Ci budowę, omnes opus fa- go kto potrzebuje, si quid tibi Caesare cerent N wszyscy mieli pomagać przy opus esset C gdybyś czegoś od Ceza-budowie murów, opus fieri Lacedaemo- ra potrzebował, quid opus est plura nii querebantur JV że budowa murów dicere? Ci pocóż mówić więcej? b) postępuje, fatigatus miles operibus L nieosob. edbl. opus est aliquare: au-sypaniem szańców, in opere occu-patus G zajęty obwarowywaniem ; stącl: locus natura et opere munitus G sztuką i z natury obronne, tela di-

cze-

xilio, pecunia N potrzeba pomocy, pieniędzy, armis о. e. V, quid opus sit facto N co należy czynić, prius-quam incipias, consulto opus est S versorum operum O skutku, opus    trzeba się zastanowić, o. e. properato

meae hastae sensit O uderzenie; b)    Ci trzeba się spieszyć, commutatis le-

рггт. dzieło ukończone, praca: pic-    gibus o. e. C trzeba zmienić ustawy;

tores et poëtae suum quisque opus...    c) opus est z gen. na wzór czasowni-

Ci; budynek: publica opera Ci; szań-    ków wyrażających niedostatek: quanti

ce, okopy: cum neque opus hiberno-    argenti opus fuit? L, ad consilium

rum munitionesque essent perfectae    pensandum temporis opus esse L.

opusculum, i, n. (demin. do opus)

Opus, untis, acc. unta i em, f. mias-

C, tumulum operibus magnis munire C; roboty oblężnicze: urbem operibus małe, drobne dzieło: Myrmecides opus-clausit N — saepsit C; maszyny ob- culorum fabricator Ci posążków, opus-lężnicze: vineae aliaque opera L, opera cula Cassi H drobne utwory, incendere N, non corona sed operibus oppugnare L; tama, grobla: flumęn    to w Lokris; Opuntii, órum, m.

operibus obstruere G; dzieło sztuki:    mieszkańcy miasta H.

Sra, ae, f. a) brzeg, krawędź, skraj : clipei oras ambiit auro V, oras loricae recludit hasta V dolną część pance-ingentis oras belli evolvere У

pocula... opus Alcimedontis V, opus marmoreum O posąg marmurowy; dzieło literackie: dii orsis tanti operis

successus prosperos dent L; c) czyn:    rza,

czynność: ultimum mortalium ope-    (or ae są tu granice, wśród których to-

rum L ostatni czyn tu na ziemi, opus    czy się walka, zamiast całego obrazu

immortale L, quod sui operis erat,    walki) roztoczyć przed oczyma widza

obraz walki; b) brzegi kraju nad mo-

agebat L co do niego należało, sunt quibus unum opus est AT są ludzie,    rzem, pas kraju nadbrzeżny, pobrzeże:

których jedynem zajęciem, periculośae    urbes sitae in ora Thraciae N, litoris

plenum opus aleae H niebezpieczne przedsięwzięcie; d) wykonanie: mate-riam superabat opus O, simulacrum singulari opere Ci, bullarum non opere sed pondéré delectabatur Ci, galeae caelatae opere Corinthio Ci roboty korynckiej; e) praca, trud: w połączeniach summo, maximo, tanto, ni-mio

ora

ora

ora

V; przen. mieszkańcy pobrzeża: maritima Pompeium requisivit Ci, Campaniae desciit T; c) okolica, strona świata, kraj: domus Aeneae cunctis dominabitur oris NV, rex ge-lidae orae Я, luminis orae V strefa światła = światło słońca, dnia.

öräculum i öräclum, i, n. (orare)

opere, magnopere, summopere: bardzo, nadzwyczaj, nader.

opus nieodm. w połączeniu z esse: należy, trzeba a) osobowo z nom. mihi

a)    orzeczenie, powiedzenie, zdanie: haec physicorum oracula fundo Ci;

b)    wyrocznia boga: Apollo Pythius oraculum edidit; c) przepowiednia:

exposui somnii et furoris oracula Ci;

d) prsen. (miejsce) wyrocznia: oracu-lum illud Delphis tam célébré Ci.

ôrâtio, ônis, f. (orare) a) mowa, mówienie: omnis locutio or. est Ci; b) prsen. sposób mówienia: or. con-cinna, contorta Ci, commendatio oris atque orationis; c) słowa, mowa: cap-tivorum or. cum perfugis convenit C, hac oratione . adducti C, Platonis or. Ci twierdzenie; d) mowa według prawideł sztuki ułożona: Cato ab adu-lescentia confecit orationes N, oratio-nem habere Ci wygłosić, orationes pro aliis et in alios L w obronie i przeciw...; e) wymowa: altitudo orationis Ci; f) proza: et in poematis et in oratione peccatur Ci, Isocrates numeris etiam in oratione utitur Ci; g) pismo odręczne cesarskie, rozkaz: or. principle per quaestorem audita est T.

öratiuncula, ae, f. (dentin. do oratio) krótka mowa, mówka Ci.

orator, oris, m. (orare) a) mówca, poseł, pośrednik: Veientes pacem pe-titum oratores Romam mittunt L posłów, pacia bellique oratores fetiales Ci, mittor Orator ad arces Iliacas O; b) mówca, krasomówca.

örätörius 3. adv. ë (örätor) krasomówczy: o. vis dicendi Ci, pulcre et oratorie dicere Ci.

örätrix, lois, f. (orator) pośredniczka: pacis et foederis Ci.

Ôrâtus, us, w. (orare) prośba: ora-tu tu o Ci.

orbätor, öris, m. (orbäre) który innych osieroca 0.

Orbilius Pupillus, surowy nauczyciel Horacego H.

orbis, is, w. a) koło, krąg: o. ro-tae 0 obręcz, orbem facere, in orbem consistere C, o. lacteus Ci droga mleczna, o. signifer Ci zodyak, o. fi-niens Ci horyzont; b) prsen. krążenie, obieg: anguis rapit orbes V wije się, annuus o. F, sidéra orbes suos con-ficiunt Ci drogę, idem o. in singulos annos volvitur L powtarza się co roku, in orbem L kołem, o. terrarum CiCL krąg ziemi, świat, o. orationis, verborum Ci okres; c) okrągła płaszczyzna, tarcza, koło, krążek: o. men-sae 0 stół okrągły, o. genuum 0 kolano, clipei о. V warstwa, pokład, de-cimo orbe telum moratum 0 pocisk zatrzymał się na* 10 pokładzie tarczy, rota orbis V wirujące koło, fortuna stans in orbe F na kole, circumagitur

o. L koło szczęścia obraca się, oculo-rum о. F źrenica, luminis o. 0 — so-lis o. L — lucidus о. V słońce; d) sklepienie niebieskie: sol medium caeli conscenderat orbem F, orbem medium nox subibat F, Atlas aetherios orbis umero sustinet F; e) prsen. ludzie, świat: uno orbis terrae testimonio Ci, orbis terrae memoria sempiterna Ci;

f) kraj. kraina: Creta, quo meus est orbis 0, o. Eous О wschód.

orbita, ae, /. (orbis) kolej, siad kół na drodze; poet, ślad, szlak: iugis, quä nulla priorum... orbita F.

orbitäs, âtis, /. (orbus) sieroctwo: misera orb. Ci, rei publicae virorum orb. Ci brak mężów dzielnych.

Orbius 3. nazwa rodu rzymskiego (gens) Orbia.

orbo 1. (orbus) a) osierocić, pozbawić, odebrać rodziców, dzieci: mater filio orbata Ci; b) prsen. pozbawić, ogołocić: Italiam orbabasiuventute Ci, rem publicam auxilio Ci, Pompeius tanta gloria orbatus Ci.

Orböna, ae, /. (orbus) bogini sieroctwa Ci.

orbus 3. (ópą<xvóę) a) osierocony, bez rodziców, bez dzieci, owdowiały: filii mei te incolumi orbi non erunt Ci,

o. senex Ci, a totidem natis orba sit äque viro (= et a viro) 0; subst. orbi orbaeque L wdowy i sieroty; Ъ) prsen. osierocony, ogołocony, pozbawiony: Sulpicius morte sua legationem orbam reliquit Ci, (s abl.) forum litibus or-

bum H, lintea orba ventis H; (z gen.) luminis orbus 0.

nam: orsa loqui vates F, reliquos or-diamur N zacznijmy (mówić) o innych ; b) zacząć mówić: sic filius orsus F, ale: sic Juppiter orsus F to były słowa Jowisza; PPP jako subst. orsa, órum, n. a) początek, przedsięwzięcie: in melius tua orsa reflectas F; b) słowa, mowa: sic ore vicissim orsa refert F.

orca, ae, /. beczka H.

Orchamus, i, m. król babiloński, ojciec Leukotoy O.

orchas, adis, f. rodzaj oliwek podłużnych F.

orchestra, ae, f. (орэдагра) część teatru, przeznaczona dla senatorów.    ordo, inis, m. a) szereg, rząd : or-

Orchomenos i us, i, m. (’Op/ojiewę) dines arborum Ci, pone ordine vites 1) miasto w Beocyi; 2) miasto w Ar-    F, indulge ordinibus F sadź rząd od

kadyi; Orchomenii, órum, m. miesz-    rzędu daleko; warstwa, pokład: ordi-

kańcy miasta O.    nes caespitum, cratium C; rząd wioseł

Orcus, i, w. a) podziemie, piekło:    na okręcie: terno consurgunt ordine

missus ad orcum H\ b( przen. śmierć:    remi F trzy rzędy; rzędy siedzeń

si metit orcus grandia cum parvis H, w teatrze: in XIV ordinibus sedere Ci impudens orcum moror H śmierci należeć do stanu rycerskiego, bo ry-każę czekać; personif. bóg podziemia, cerze mieli sobie wyznaczonych 14 Pluton: Verres alter Orcus Ci, palli- rzędów; szereg, rząd ludzi: longo or-dus Orcus F.    dine stant matres circum F; rząd

Ordinarius 3. (ordo) zwyczajny,    gwiazd: signorum ordo F; b) żołnie-

zwykły: consiliis ordinariis bellum ge-    rze stojący w szeregu, ordynek: or-

rere L, consules ordinarii L konsulo-    dines constituere C ustawić, ordines

wie wybrani z początkiem roku w prze-    observare S stać w szeregu, ordines

ciwieństwie do suffecti.    commutare S zmienić ordynek, ordine

ordinätim adv. (ordinäre) rzędem: egredi CL wyjść z szeregu; c) rota, trabes V. structae C.    oddział wojska, centurya: ordinem du-

ordinätus 3. (PPP. od ordinäre) cere C dowodzić kompanią, in ordi-uporządkowany, regularny, zwyczajny: igneae formae ordinatos cursus

definiunt Ci, pugna ordinata per prin- ryi; d) przen. ranga centuryona, cen-cipes, hastatos, triarios L regularna turyon, setnik: spes ordinum C na-bitwa w zwykłych trzech liniach bojowych.

nem cogéré L degradować, eiusdem ordinis centurio C z tej samej centu-

dzieja awansu na setnika, decimum ordinem alicui assignare L oddać dowództwo 10. centuryi, ordo inferior,

ordino 1. (ordo) a) ustawić w rząd,

uszeregować, uporządkować: arbu- superior C setnik niższej, wyższej sta sulcis H rzędem sadzić, agmina gi, primi ordines C najstarsi setnicy

tj. pierwszych centuryi; e) stan, klasa ludzi: omnium ordinum homines N,

ran-

Mysorum ord. H ustawić w szyku bojowym = copiae ordinatae N; b) przen. uporządkować według następstwa : magistratus ord. N wyliczyć za porządkiem, magistratus* aliter ord. L chocie, o. senatorius Ci = hic ordo "r innym porządku, publicas res ord.    Mutinensis T senat miasta Moden},

Я opowiedzieć w historycznym po-    publicanorum o. Ci klasa ludzi dziet-

rządku, annos ord. H liczyć; c) wpro- żawców dochodów państwa, podobuie :

o. mercatorum Ci, aratorum Ci; f) porządek, ład, następstwo: nulio ordine C bez ..., ordinem rebus adhibere Ci

ordo equester N stan rycerski, o. pe-dester L obywatele, którzy służą w pie-

wadzić ład, system w coś: artem prae-ceptis L, disciplina ordinata L.

ordior, Iri, orsus sum a) zaczy-

uporządkować, saeclorum о. F kolej, następstwo — rerum о. F wypadków, fatorum о. F dzieje przeznaczenia, in ordinem referre, redigere Ci przyprowadzić do ordine F porządkiem, jak jedna rzecz po drugiej następuje, perfectis ordine votis F należycie, ex ordine Oi po kolei, septem ex ordine menses F bez przerwy, solvere ex ordine funem F natychmiast, in ordinem Ci po kolei, in ordine F zwykłym porządkiem, extra ordinem Ci nie zwykłym porządkiem, trybem, nadzwyczajny.

Ordovices, um, acc. as lud bry-tański L.

oreas, adis, acc. ada, acc. pl. adas, /. nimfa górska, oreada VO.

Oreus, i, /. (’Opeuę) miasto na Eubei.

Oresitrophos, i, m. (ópeabpotooę w górach chowany) nazwa psa u O.

Orestae, arum, m. lud w Epirze.

Orestes, ae i is, w. (’Opeerom) syn Agamemnona i Klitemnestry ; adi. Orestëus 3. dea 0 Dyana, której wizerunek Ifigenia z Orestesem z Tau-rydy do Arycyi przynieść mieli 0.

Oretäni, órum, m. lud hiszpański nad Gwadyaną L.

Orgetorix, igis, m. znakomitego rodu i bogaty Helweta C.

Orgia, órum, n. (~d opyta) uroczystość nocna na cześć Bakchusa 0.

Orlbasus, i, m. pies Akteona u O.

orichalcum, i, n. (opet/aX%o;) mosiądz : album V.

Oricos, i, f. i Oricum, i, n. (’Qpowç i ’Qpr/.ôv) miasto portowe w Epirze, dziś Er ico.

oriens, zob. orior.

origo, inis, /. (oriri) a) źródło, pochodzenie, początek : virtutum Ci, fon-tium H, Origines N tytuł dzieła Katona «Dzieje pierwotne, najdawniejsze»; b) pochodzenie, ród: Sabinus modicus originis T nieznacznego rodu,

o. familiarum N, clarus origine 0, pulchra origine Caesar F, ab ultima origine stirpis Romanae N prastarego rodu; c) praojciec, praszczur, założyciel rodu : Aeneas Romanae stirpis origo F, o. gentis T, urbes originibus suis praesidio fuere <S macierzystemu miastu.

Origo, inis, /. nazwa aktorki, mi-my u H.

Orlön, onis, acc. ona, m. (’Qpîwv) olbrzym myśliwy, zabity przez Dyanę i po śmierci w zodyaku jako gwiazda umieszczony 0.

orior, iri, ortus sum, oriturus [por. opvujxt) a) podnieść się, powstać : consul oriens L; przen. ventus, tempestas oritur N, clamor C; b) (o gwiazdach) wschodzić : oriens sol C wschód słońca, stella oritur O, lux H dzień, orta luce C rano; c) poczynać się, zaczynać się : Rhenus oritur ex Lepontiis G ma źródło swe, ab his sermo oritur

Ci, Belgae a Galliae finibus oriuntur C; d) pochodzić od kogo, rodzić się od kogo : Belgas ortos esse a Germa-nis C, equestri loco Ci, ex concubina S, homo ex se ortus Ci — homo novus zob. novus: przen. officia oriuntur a virtute Ci; e) rosnąć: oriens uva Ci, pinus T; PPr oriens, tis, m. [dom. sol) a) wschodzące słońce, słońce, bóg słońca: equis oriens anhelis V, septimus hinc oriens O poranek, dzień, primo oriente F o wschodzie słońca; b ) przen. wschód (strona świata), kraje wschodu: qui terras ab oriente ad occiden-tem colunt Ci, spoliis orientis onus-tus F.

Orîthyia, ae, acc. an, /. (’Qpe$üta) Orejtyja, córka króla ateńskiego Erech-teusa, uprowadzona przez Boreasza. Orïtës, ae, m. nazwa centaura u 0. oriundus 3. (PPrP od orior) po⁻chodzący: oriundi ex Etruscis, Argis L, oriundi a Syracusis L, Alba oriun-dum sacerdotium L.

Orlus, ii, m. imię Lapity 0. Ormenis, idis, f. (’Oppevîç) Astyda-mia, wnuczka Ornienusa 0.

ornämentum, i, n. (ornäre) a) ryn- twornie = or. in oratione N, nil or-sztunek, zbroja, sprzęt: neque ego ce- natius agro bene culto Ci; c) zaszczyt-teras copias, ornämenta... Ci rynsztu- ny, chlubny: laudatio Ci, locus ad di-nek wojenny, pacis or. Ci pieniądze cendum or. Ci tj. mównica na forum; potrzebne na niezbędne wydatki w cza- d' czczonj’, poważany, szanowany: sie pokoju; Ы ozdoby, kosztowności, homo Ci, ornatissimus civitatis kosztowny sprzęt: quod auri, argenti, ornamentorum fuit Ci, pecunia omnia-que ornamenta C, triumphalia or. T odznaki ; ci preen, ozdoba, chluba, krasa: senator populi R. decus atque    (przed sądem): causam, litem Ci; b)

suae

Ci człowiek .... honoribus a senatu or. Ci zaszczycony, ornus, i, /. jesion F.

Öro 1. (6sl a) mówić, mieć mowę

or. Ci, ornamento esse aliciii CCi być    prosić: multa deos orans F, auxilia

ozdoby krasomówcze; dt odznaczenie, cześć: or. honoris Ci zaszczytne, ornamentis aliquem adficere Ci odznaczyć, rerum gestarum or. Ci świetność, blask.

chlubą, oratio ornamentis abundat Ci regem L, o. ut accipiatis Ci; (s infin.

u poetów i późniejszyeh pisarzy) a me illos abducere orat F, orabat deligere senatores T.

Orontës, is, albo i, m. (4)póvar<ę) 1) rzeka w Syryi, nad którą leży Antyo-ornätrix, Icis, /. (ornare) służebna chia O; 2) wódz Licyjczyków.

fryzyerka O.

i Orphicus 3.

orsa, örum, sob. ordior. Orsilochos, i, m. imię wojownika V. orsus, us, m. (ordior) początek, rozpóczęcie Ci.

Orphéus (końcówki przypadków ornätus, üs, m. (ornäre) a) ozdo- u poetów greckie, w prozie łacińskie: bienie, przystrojenie : simulacrum ad gen. eos i ei, dał. i i eo, acc. ea i eum, aedilitatis suae ornatum deportavit Ci voc. ей) mityczny śpiewak i mu-celem przystrojenia placów publiez- zyk, małżonek Eurydyki, syn muzy nych za swego edylatu, publicorum Kalliopy i Apollina albo króla trackie-or. locorum L in ornatu urbis habuit go Oeagrusa; od tego adi. Orpheus 3. victoriae rationem Ci; b) prsen. zbroja, strój : or. militaris N, muliebris or.

Ci; c) ozdoba, krasa: ornatum ora-tioni adferre Ci.

Ortona, ae, /. 1) dziś Ortöna a mare, miasto portowe nad morzem

ortus, üs, m. (orior) a) powstanie,

czątek: tribuniciae potestatis Ci, iurls Ci; ci pochodzenie, urodzenie: Cato ortu Tusculanus Ci.

Ortygia, ae, f. i Ortygië, es, f.

(’Op-uviai 1) wyspa tworząca część Sy-rakuz; 2) starsza nazwa wyspy Delos;

O. dea = Dyana O.

oryza, ae, /, io?t£a) ryż H.

ÖS, óris, n. a) usta: in ore omnium

Ornëus, i, m. nazwa centaura u O. orno 1. a) opatrzyć w co, uzbroić: triremem armatis N załogą, aliquem armis F, ornare classem Ci, aliquem Adryatyckiem ; 2) miasteczko Ekwów divitiis N wzbogacić, or. convivium Ci w Lacyum na zachód od Rzymu, przygotować; b) ozdobić, przystroić: sepulerum floribus Ci, cornua sertis F, wschód : solis et lnnae reliquorumque caput foliis F. ornandi capilli 0 fry- siderum ortus Ci; b) pochodzenie, pozować; c) prsen. zdobić, krasić: elo-quentia ornare potest quae vult Ci, or. laudibus Ci chwalić; d) uczcić: populi res gestas Ci, eius mortem mo-numento Ci, civitatem omnibus rebus C; PPP.jako adi. ornätus 3. ado. e, a) zaopatrzony, uzbrojony: exercitus od tego adi. Ortyglus 3. ortygijski: ^ or. elephantus N, naves armis or.

39

C; b) prsen. ozdobiony, przystrojony, zdobny, piękny: ornate dicere Ci wy-S^ownik.

esse Ci być na ustach wszystkich, ali-quid in ore habere Ci mówić o czem, in ora hominum venire, abire L dostać się na języki ludzkie, uno ore CiV jednogłośnie; przen. os atque fauces belli Ci otwarta paszcza wojny; dziób ptaków, stąd: ora navium rostrata H dzioby okrętów; przen. mowa: ora sono discordia V język brzmiący obco; b) przen. otwór, wejście, ujście rzeki : in ore Tiberis Ostia condita est L; c) twarz, oblicze: ora oculosque in aliquem convertere Ci, in ore hominum agere T, versari Ci publicznie się pokazywać; przen. bezczelność: quod habent os, quam audaciam! Ci;

d) maska: Gorgonis os pulcherrimum abstulit Ci, ora corticibus cavatis V 6s, ossis, n. (por. oot-oüv) a) kość; często w połącz, z c i n i s o zwłokach umarłych: cineri atque ossibus filii solacium reportare Ci; b) przen. wnętrze, głąb: gelidus per dura (Ima) cu-currit ossa tremor V zimny dreszcz trwogi przeniknął aż do szpiku kości, aż do głębi.

Ośca, ae, f. miasto w Hispania Tarrac.,dziś Huesca w Aragonii; do tego adi. Oscensis, e; stąd Oscen-ses, ium, m. mieszkańcy m. O.

öscen, cinis, m. (obs-canere) ptak wieszczy, tj. ptak (np. kruk, wrona, sowa), z którego głosu augurowie wróżyli przyszłość.

öscillum, i, n. (demin. do ós) mała maska, szczeg. wizerunek' Bakchusa z wosku, zawieszony na granicach pól dla odwrócenia złych wpływów V.

óscito 1. i öscitor 1. (os-cieo) o-twierać usta, ziewać, być ospałym, niedbałym: inscitia oscitantis ducis Ci. ösculätio, ónis, f. całowanie Ci. ósculor 1. całować; przen. polubić: scientiam iuris tamquam filiolam ose. Ci.

óseulum, i, n. {demin. do os) usteczka, przen. pocałunek : oscula dare O, iungere 0.

Oscus 3. oskijski : lingua, ludi; subst. Ości, órum, m. Oskowie, ogólna nazwa szczepów italskich w Kampanii. W wojnach Samnickich złamali Rzymianie ich potęgę, a od bellum sociale zwolna wymiera ich język.

Osi, órum, m. lud germański u źródeł Wisły T.

Osiris, idos (gr. końcówka i deki.) i is (lać. końcówka i deki.), m. ("Ooipt?), małżonek Izydy, bóg Egiptu.

Osismi, órum, m. lud celtycki w Bretanii C.

Ossa, ae, m. (4)oaa) góra w Tessa-lii, dziś К i s s a V o ; do tego adi. Os-saeus 3. (’Oaoalo;).

osseus 3. (os, ossis) kościany, z kości O.

Ostendo 3, tendi, tentum i później tensum (obs-tendo) a) wyciągnąć naprzeciw, trzymać naprzeciw: glebas Aquiloni V wystawić na... ; b) okazać, pokazać: epistulam N, tabellas, Volumen Ci, oppugnationem i pozorować, udawać; g) przen. ukazywać, przyrzekać, ofiarować: spes praemiorum militibus ostenditur Ci, spem falsain

o. Ci mamić fałszywą nadzieją, labo-ranti subsidium Ci; d) objawiać: o-dium patris ex hoc ostenditur Ci; e) wyjaśnić, wyłuszczyć, wykazać: sicut (supra) ostendimus N, quae causa fue-rit aceusandi, ostendam Ci; w temze znacz, accus, c. inf. a przy pass. nom. c. inf. Ci.

ostentätio, ónis, f. (ostentare) pokazywanie, popisywanie się: praecep-tis philosophorum ad ostentationem uti N pozór, consul veritate non osten-tatione popularis Ci.

ostentätor, óris, m. (ostentare) pokazujący, popisujący się.

os-tento 1. (frequ. do ostendo) wystawiać naprzeciw komuś, nadstawiać: iugula sua pro alterius capi te Ci często pokazywać, przechwalać się czemś, popisywać, se inani simulatione Ci czczym pozorem; obiecywać, grozić:

wa:

ovis, is, f. ow ca О.

1. [por. еОа'Сш, iùoi) cieszą c się :

defensoribus modo praemia, modo for-midinem o. S; objawiać, wyłuszczać, wyjaśniać: ubi ostentes t,uam patien-tiarn Ci, ostentavi tibi me istis esse familiärem Ci.

ostentum, i, n. (ostendo) zjawisko, dziw: magnorum periculorum metus ex ostentis portenditur Ci ; przen. potwór: Vatinius inter foedissima aulae portenta fuit T.

ostentus, üs, m. (ostendere) pokazywanie, wystawianie, pokaz, popis: ostentu i clementiae T dla pokazania..., deditionis signa ostentui (sc. esse) credere S że są dla pozoru.

Ostia, ae, f. i orum. w., dziś Ostia, miasto nad ujściem Tybru ; adi. Ostiensis, e, szczegół. Ost. provincia Ci o czynności tu urzędującego kwestora, czuwającego nad prowiantami i wodociągami miasta Rzymu, östiärius 3. (ostium) odnoszący się do drzwi; do tego subst. östiärius, ii, m. odźwierny; östiäria, ae, f. odźwierna; östiärium, ii (sc. tributum) n. podatek od drzwi.

östiätim, adverb, (ostium) od drzwi do drzwi, od domu do domu Ci.

östium, ii, n. (os) drzwi, brama; prze u. przystęp: insula in portus ostium aditumque proiecta Ci; ujście: ostium Tiberinum Ci, ostium Oeeani = cieśnina gibraltarska Ci; przen. mieszkanie: alta ostia Ditis F (por. al ßaatXewg

$ùoat).

ostrifer 3. (ostrum, fero) obfity w morskie ślimaki V.

ostrum, i. n. płyn z ślimaka morskiego barwiącego purpurowo, purpura: vestes ostro perfusae V; przen. materya purpurowa, suknia purpuro-strato super o. discumbere F, ductores ostro decori F.

Otacilius 3. imię rodowe L.

Othö, önis, m. cognomen rzymskie: szczególnie 1) L. Roscius Otho, tr. pl-67, którego lex przyznała stanowi rycerskiemu w teatrze pierwszych 14 siedzeń Ci; 2) M. Salvius Otho, cesarz rzymski г. 69 T.

Othryadës, ae, m. imię męskie VO.

Othrys, yos; m. (wO$po;) góra w po-ludn. Tessalii.

Ôtior 1. (otium) oddawać się spoczynkowi, próżnować: se Syracusas otiandi, non negotiandi causa con-tulit Ci.

ôtiôsus 3. wolny od zajęć publicznych, bezczynny: otiosa senectus Ci; spokojny, bez trosk : annum ab hoste otiosum C, militare nomen grave inter otiosos T pośród miłujących pokój; do tego adv. ôtiôsë, bezczynnie, spokojnie.

otium, ii, n. wmlność od zajęć zawodowych, swoboda, bezcząnność, spokój : nostrum otium negotii inopia constitutum est Ci, otium sequi N być bezczynnym ; czas (od sprawr publicznych) wolny, życie prywatne, zajęcie literackie: in studiis omne otium tempusque conterere Ci, se in otium referre Ci wycofać się z życia publicznego do życia prywatnego ; przen. ow'oce w'olnego czasu : excutias oculis otia npstra tuis O; spokój państwa, pokój : deducere rem ad otium C uspokoić, ab hoste otium est L.

ovätio, önis, f. (ovarei, owacya, mały tryumf, podczas którego wódz uwieńczony mirtem wjeżdżał na koniu do miasta L.

Ovidius 3. imię rodowe; szczeg.

p. Ovidius Naso, poeta rzymski, ur. w Sulmonie 43 r. przed Chr., umarł wr Tom i 17 r. po Chr.

ovîlis, e (ovis) owczy; do tego subst. ovtle, is, n. stajnia dla owiec, owczarnia; ршй. miejsce ogrodzone na Campus Martius, gdzie lud głosował: in ovili colloqui L.

ovillus 3. (ovis) owczy: grex L.

OVO

Romani ovantes Horatium accipiunt L; odbywać mały tryumf (owaoyę): 39*

Valerio triumphus, Manlio, ut ovans geminum H jajo Ledy, ovo prognatus urbem ingrederetur, decretum est L.

ovum, i, n. jajo: ab ovo usque ad mala H; przysłów, o całej uczcie od początku (jaja) do końca (owoce) ; z odniesieniem do mitu o Ledzie: ovum

eodem H Pollux (i Castor) ; przen. ova = w cyrku gałki jajowate w liczbie 7 do liczenia biegów: ova curri-culis numerandis L.

P.

P. jako skrócenie = Publius: P. C. wrzeć pokój, układać się o pokój: le-= patres cons' ripti; P. M. = ponti- gati venerunt pacificatum, impetrata fex maxi mus, P. P. = pater patriae, pax L.

P. R. populus Romanus.

päbulätio, ônis, f. (pabulari) zbie- pokój Ci. ranie paszy, furażowanie, szukanie päciscor, i, pactus sum, godzić paszy: omnes nostras pabulationes się, układać się, znosić się, umawiać frumentationesque observabat С.

päbulätor, Oris, m. f. (pabulari), furażer, picownik.

pâbulor 1. (pabulum), szukać paszy, furażować, picować.

pabulum, i, n. (pasco) pasza: pabulum frumentumque convehere C; laude V\ part, pactus 3. (w znaczeniu przen. pokarm, pożywienie, strawa: biernem): umówiony, przyrzeczony; caelestia pabula 0 ambrozya, dede- pretium pactum Ci, pacta coniunx V; ratque pabula morbo 0, pabulum stu- abl. abs. pactö L według umowy, dii atque doctrinae Ci podnieta.    päco 1. (pax) uspokoić, nadać po-

päcälis, e (pax) odnoszący się do kój; eufem. podbić: omnem Galliam pokoju: laurus O wawrzyn pokojowy. Germaniamque C, silvas vomere H u-päcätus 3. (pacare) uspokojony, prawić, spokojny: civitates pacatae... ad arma Pacorus, i, m. król Partów, nie-confugiunt Ci, provincia pacatissima bezpieczny wróg Rzymian około r. 40

prz. Chr. H.

pactio, ónis, /. (paciscor) 1) układ, umowa: pactionem facere Ci zawrzeć przylądek południowo-wschodni Sy- (de albo ut), kapitulacya: arma per cylii.    pactionem tradiderant L\ zmowa, spi

sek: in reiciendis iudicibus pactionis suspicionem vitare Ci, kontrakt: sta-tuit ius publicano non dicere, pactio-... rescidit Ci, przyrzeczenie: conle-gam pactione provinciae perpulerat, ne... S; 2) (pangere) formuła: pactio verborum, quibus iusiuranduni com-prehenditur Ci.

Pactôlus j i, m. (ГТах-о/лй:) rzeka w Lidyi koło Sardes, tocząca złoty piasek. Stąd przysłowiowo: tibiquC

Ci, rex pacatus Ci.

Paccius, ii, m. imię męskie LT.

Pachynos, i, /. i Pachynum, i, n.

päcifer, era, erum (pax-feroi przynoszący pokój : oliva V, pacifer Cyl-lenius O — Mercurius.

pacificatio, onis, /. (pacificare) zawarcie pokoju Ci.

pacificator, ôris, m. (päcifico) doprowadzający pokój do skutku Ci.

päcificätörius 3. (päcifico) zawierający pokój, pośredniczący w zawarciu pokoju Ci.

päcifico 1. (pacificus), uczynić, za-

pacificus 3. (pax-facio) czyniący

się: paciscitur cum principibus, ut copias adducant L wymówić sobie coś, Ciliciam sibi pactus erat Ci, p. mulie-rem, puellam L zaręczyć się; zobowiązać się: (z inf.) Leucippo fieri pactus uterque gener O; zamienić: vitam pro

nes

pägätlm, adv. (pagus) po wsiach, gminach L.

pagina, ae, /. (por.    dor. »«-

ytvo;, bukowy), tablica, tabliczka do pisania, stronica: paginas percurre-re L.

Pactôlus fluat H »mierz pieniądze korcem«. Adi. Pactölis, dis,/, paktol-ski: nymphae O.

pactor, ôris, m. (paciscor) pośrednik w doprowadzeniu umowy do skutku, pośrednik Ci.

pactum, i, ». (paciscor) umowa, u-kład; sposób: szczeg. w abl. multo pac-to, nescio quo pacto, eodem pacto, • alio pacto i. t. d. Ci.

Pactyë, Ss, f. miasto w Tracyi N.

Päcuvius, ii, m.l. M. Pac. ur. o-kolo 220 w Brundisium, siostrzeniec Enniusa, poeta tragiczny (naśladował Sofoklesa i Eurypidesa). Od tego ad-iect. Päcuviänus 3.

Padus, i, m. rzeka Po w górnych Włoszech.

Padusa, ae, /. południowe ujście Padu V.

paeän, änis, acc. âna (Ilaiâv i IIató>v) hymn na cześć Apollina, wogóle pieśń uroczysta: conclamant paeana socii V nucą pieśń wesela, dicite, io paean 0.

paedagögus, i, m. (7cat8avwyó;) pedagog, niewolnik przydany młodemu chłopcu do nadzoru, odprowadzający go do szkoły i przyprowadzający do domu: nutrices et paedagogi Ci.

paedor i pêdor, ôris, m. brud, smród z powodu niechlujstwa Ci.

paelex, pëlex i pellex, icis, /. rne-tresa, nierządnica: hune iusta matre familiae, ilium pelice ortum esse L.

Paeligni, ôrum, m. lud w Abruz-zach: adi. Paelignus 3. O.

Paemànl, ôrum, m. lud w Gallia Belgica C.

paene, adv. prawie, nieledwie, о mało że nie. {Przy czasownikach z indie. perf.).

paeninsula, ae, f. (paene-insula, »prawie wyspa«) półwysep.

paenitet 2. uit (ludowa etymologia według poena zrobiła poenitet) żal czuć; (z acc. osoby a genet rzeczy lub *'**/•): nie paenitet erroris mei Ci; być niezadowolonym, a z neg : być czemuś

chętnym: neque me p.... defendere Ci chętnie podejmuję się obrony.

paenula, ae, /. płaszcz podróżny, paenulätus 3. odziany płaszczem podróżnym Ci.

paenultimus 3. (paene- ultimus, »prawie ostatni«), przedostatni.

Paeon, onis, m. (flatwv) mieszkaniec krainy Paeon i a w Macedonii; fem. Paeonis, idis, (Iloucmg) mieszkanka P.

Paeön, oms (ITattôv), bóg sztuki lekarskiej; adi. Paeönius 3. należący do P., lekarski: herbae V, mos V.

Paestum, i, ». [gr. (Ilooeiowvia) miasto w Lukanii, dziś Pest o z słynne-mi ruinami; adi. Paestänus 3.

paetulus 3. demin. do paetus 3. zezowaty, zawracający oczyma, z tęsknym wzrokiem: si paeta est, Vene-ri similis est О.

pägänus 3. (pagus) wiejski, sielski; subst. wieśniak: in urbe nulli pa-gani aut montani sunt Ci. W przeciwieństwie do wojskowości: człowiek cywilny: inter paganos corruptior miles T.

Pagasae, arum, /. (Пауааса) miasto nadmorskie w Tessalii, gdzie zbudowano okręt Ar go; adi. Pagasaeus 3. puppis, carina O (Argo); subst. = Jason.

pägus, i, m. (pangere) związek, powiat, okrąg, wieś; przen. wieśniacy: pagus agat festum OH.

pala, ae, f. 1) rydel, łopata L; 2) osada pierścienia Ci.

Palaemön, onis, m. 1) nazwisko Melicer tesa zamienionego w bóstwo morskie CiVO; 2) nazwisko pasterza V.

Palae-Pharsalus, i, /. (яаХ<н) miasto w Tessalii; tak samo: Palae-po-lis, is, /. (я**« »stare miasto« obok

paliurus, i, krzak kolczysty (Rhamnus Paliurus L), używany na płoty V.

palla, ae, f. długa, fałdzista suknia wierzchnia Rzymianek, które wychodząc z domu zakładały ją na stola ; o szacie aktorów w tragedyi : pal-

z nieba i przechowywany w z czcią płynącą z przekonania, że z nim związane losy państwa; w Rzy-

Nea-polis) ;skąd : Palaepolîtani, orum, m. mieszkańcy miasta P.

Palaestê, es, f. (ПаХоаатг)) miasto w Epirze; adi. Palaestïnus 3. deae= furye O.

Palaestlna, ae, f. Palestyna; adi. Palaestïnus 3. Syrus O, aqua (Eufrat) O; subst. Palaestïni, örum, m. mieszkańcy P.; w dalszem znaczeniu = Syryjczycy О.

palaestra, ae, f. (naXataipa) szkoła zapaśnicza, miejsce ćwiczeń fizycznych, do których namaszczano się o-liwą, siad: p. nitida, uncta O; przen. sztuka zapaśnicza, sztuka: ephebus palaestrae dare operam coepit N ćwiczyć sic w sztuce zapaśniczej, Anti-pater habuit vires agrestes sine nito-re ac palaestra Ci »bez sztuki, bez szkoły«. Adi. palaestricus 3. motus p. Ci, praetor p. Ci zapalony; adv. pa-laestricë, na sposób palestry Ci.

palaestrlta, ae, m. (r.&kaia-phqj) zapaśnik Ci.

pałam 1) adv. jawnie, publicznie; (przeć, clam) : luce pałam est occisus Ci, pałam facere alicui : ogłosić komu, otwarcie, wręcz: non pałam negas Ci; 2) (praep. z abl.) wobec kogoś: pałam populo L, me pałam O.

Palamëdës, is i i, m. (ПаХар.г]ог,;) syn króla Naupliosa na Eubei, według podania twórca wielu wynalazków i niektórych liter, jeden z towarzyszy Agamemnona pod Troją, który za to, że zmusił Ulysssesa do tej wyprawy, wskutek jego intryg, wkońcu śmierć ponosi.

palanga zob. phalanga.

Palätium, ii, n. jedno z siedmiu wzgórz, na których stał Rzym, siedziba pierwszego miasta zbudowanego przez Romulusa, od Augusta rezydencja cesarzy; stąd: — pałac: Caesaris pala-tia O, palatia caeli O mieszkania bogów. Adi. Palâtïnus 3. palatyński: collis O Apollo, który miał na P. świątynię H, pałacowy: laurus: przed cesarskim pałacem stojący O.

palätum, i, n. podniebienie, smak : voluptatem palato percipere Ci, usta; stupuerunt ignavo verba palato 0; przen. sklepienie: caeli palatum, ut ait Ennius Ci.

palea, ae, f. plewa: palearum navis Ci.

palear, aris, n. podgarle wiszące u byka VO.

Paies, is, f. (pasco) bogini opiekująca się trzodami i pasterzami; adi. Palllis, e, dotyczący bogini P. Ku jej czci obchodzono Palllia, ium, n. [także Parilia) 21. kwietnia jako w dniu założenia Rzymu, podczas której to uroczystości palono słomę i przez o-gień przeskakiwano; stąd: flanima Pa-lilis 0.

Pallet, örum, m. (czasem sing.), bliźnięta, synowie Zeusa, czczeni jako herosowie miasta Pall ca na Sycylii, z jeziorem tegoż nazwiska: stagna Palici i Palicorum 0.

Palinürus, i, m. sternik Eneasza, który na zachód, wybrzeżu Lukanii wpadłszy w morze, dał nazwę wysuniętemu tam przylądkowi, dziś Pali-nuro.

lae repertor Aeschylus H.

Pallas, dis i dos, f. (Г1аХХа;\ przydomek greckiej Ateny, przeniesiony także na rzymską Mine rwę; adi. Palladius 3. należący do bogini P. : ramus: gałązka oliwna V, latices: o-liwa 0, ratis: okręt Argo 0; subst. Palladium, ii, n. wizerunek P. spadły

Troi

mie przechowywano je w świątyni We-    (292) primum palmae victoribus datae

sty: locus Vestae, qui Pallada servat et ignem О.

palmäris, е, adi. (palma 2. a) należący do nagrody, zwycięstwa, pierwszeństwa , szczególny, odznaczający

L; a stąd: nagroda, zwycięstwo, sława: Accio palmam dare Ci, palmam Pallantëum, ei, w. (IlaXXavwov), mia- Entello relinquunt V; b) gałązka ja-sto w Arkad y i, założone przez Pal- kiegokolwiek drzewa: p. cuiusque sti-lasa, jednego z przodków Ewandra, pitis L. który też w Italii założył miasto tego nazwiska; stąd: Pallantius 3. palan-tyjski: heros O = Euander.

Pallantias, adis i Pallantis, idis się, wybitny: statua palmaris Ci.

i idos, f. Aurora, jutrzenka, wywodząca się od giganta Pallasa ; preen, ornamentem palmowym ozdobiona tu-dzień: Pallantide caesus eadem O.

palmltus 3. palmowy; tunic, p.,

nika, która obok toga pieta nale-palleo 2. ui, być bladym, blednąć żała do ubioru tryumfatora L.

palmes, itis, m. (palma) winna la-

palmetum, i, n. (palma) gaj pal-

palmlfer, fera, ferum (palma) wy-

palmosus 3. (palma) obfity w pal

z choroby, ze strachu: argenti pallet amore H z chciwości, pallet pater torośl. pueris If boi się o...; adi. pallens, tis, blady; poet, żółty, zielony, zielonawy• mowy H. pallentes violae, herbae, olivae 7; рггеп. czyniący bladym : pallens-mor- dający palmy 0. bus 7, p. philtra O.

my 7.

palmula, ae, f. (demin do palma) dłoń, ręka; рггеп. wiosło 7.

pälor 1. błąkać się, nie trzymać palliitus 3. (pallium) odziany się w szeregach, w kupie (o wojsku);

najczęściej w i miesi, palans i palatus: vagi palantesque per agros LS, patentes homines O chwiejni.

palpebra, ae, /. powieka; najczę-

pallesco 3. ui (inchoat. do palleo) zblednąć, stracić barwę naturalną, zżółknieć; рггеп. przestraszyć się: nulla pallescere culpa H.

w grecki płaszcz pallium;» więc = grecki: fabula palliata, dramat według greckich wzorów Ci.

pallidus 3. (pallëre), blady, blady z miłości, zakochany: pallidus in ściej płur. Ci.

palpito 1. drgać OCi.

palpo 1. i palpor 1. głaskać, ka-

Naide Daphnis О: рггеп. czyniący bladym: pallida mors H.

palliolum, i, ». (demin. do pallium) resować; рггеп. pochlebiać: cui male

płaszczyk, kapiszonik O.

pallium, ii, ». płaszcz grecki, którego noszenie ściągało w Rzymie zarzut zniewieściałości i miękkości: con-sularis homo soccos habuit et pallium Ci.

si palpere, recalcitrat H.

palüdämentum, i, n. płaszcz żołnierski ; seczeg. płaszcz naczelnego wodza rzymskiego, purpurowy, bez rękawów, spięty na ramieniu L.

pallor, öris, m. (palleo) bladość, trwoga ; personifikacya strachu : Tul-lus fanum vovit Pallori et Pavori L; Рггеп. o liściach: pallorem ducunt rami O, poźółknieć, spełznąć.

palma, ae, f. 1) (gr. гохХар.!}) dłoń ręka; 2) palma; a) gałązka palmowa jako znak zwycięstwa: eodem anno

palüdâtus 3. odziany płaszczem żołnierskim C.

palûdosus 3. (palus) bagnisty O. palumbes. is, ж. f . (oskijska forma = lać. columba) dziki gołąb, grzy-

wacz 7.

pälus, i, ж. pal Ci. palus, üdis, /'. bagno, bagnisko, stojąca woda; рггеп. jezioro, rzeka:

palus fetygia: rzeka Styx, Acherontis

p. jezioro acheronckie CiOVL.

dïonius 3. pandyonski; prsen. = a-teński.

pando 3. ndi, pansum l. passum, 1) ai rozwinąć, rozpiąć, rozszerzyć: vela pandere О, manibus passis gra-tias agere Ci z otwartemi rękoma, crines passi C, capillus passus C rozpuszczone włosy; prsen. divina bona late se pandunt Ci »rozlegają się, da-

palüster, stris, stre, adi. (palus) bagnisty: loca palustna Ci, ranae p. H w bagnach żyjące.

Pamphylia, ae, /. (IbaauXia) kraina w Azyi Mniejszej; stąd- adiect. Pam-phylius 3.

pampineus 3. (pampinus) z liścia winnego zrobiony, liściem winnym    ją się czuć«; b) suszyć: lac passum 0

otwierać się: panduntur portae V;

zaopatrzony, ozdobiony: hasta O (thyr- ser; 2) otwierać: moenia urbis V; med. sos).

prsen. rozwijać w mowie, opowiadać, oznajmiać: suscipit Anchises atque

pampinus, i, m. winna latorośl, gałązka, liść: uva vestita pampinis Ci.

Pan, Pänos, w. (Ilâv) bóg pól i pa-    ordine singula    pandit Г, pandę    re-

sterzy, kozionogi, rogaty; taksę plur.    quirenti nomen    O.

Pandrosos, i, /. (Iïavôpoao;) jedna z 3 córek attyckiego króla Kekropsa 0. pandus 3. (pandere) zgięty, krzy-

Panes : pinu praecincti cornua Panes О — rzym. Fauni.

panacea, ae, /. (jwv, àxeîa&ai), roślina jakaś uzdrawiająca wszystkie wy: carina V, lances V; wklęsły

choroby V.

(w prsecirvst. do curvus. wypukły): Panaetius, ii, m. (Ilavafcio;) stoik    plur. panda iuga 0    w środku wygię-

z Rodos, należący do koła Scypiona    te (w prseciwst.    do    sing, curvum    iu-

Młod. w Rzymie.    gum O).

pango 3. (^vvuixi) panxi, panctum l. (— pacisci) pëpigi, pactum; [w compos. — pêgi: compëgi, im-pêgi) wbić: praetor Id. Sept, elavum pangat L;

Panaetôlicus 3. (ibvat-aoÀtxrf;) należący do całej Etolii L.

ta panges H, carmina T, pangendi facultas T; pewnie oznaczyć, umówić (= pacisci): fines provinciae lex pe-Panchäia, ae, /. (Пау/аЦ mityczna    pigerat Ci i s nast. sdaniem calem:

wyspa na Morzu Czerwonem. Stąd    pepigit ne medicamento uteretur Ci;

adi. Panchâïus 3. albo Panchaeus 3.: przyrzec, obiecać [z inf.): pepige^⁶

fraudem ulcisci T.

pänicum, i, n. jakieś zboże, może proso C.

pan is, is, m. (por. pä-scor) chleb. Päniscus, i, m. (üavtoxoî, demin.

Panathënaïcus 3. (IIava&7)vatxó;) рап-atenejski; stąd Panathenaica, örum, n. (sc. sollemnia) panatenejska uroczy- silnie spoić, złożyć, tworzyć: poema-stość w Atenach; subst. Panathenai-

eus (sc. Àôyoî) mowa Izokratesa podczas Panateneów Ci.

tellus 0.

panchrëstus 3. (    ) do

wszystkiego użyteczny; prsen. medi-camentum = pieniądze Ci.

Pandâtaria, ae, f. i Pandâteria,

Pannonia, ae, /. kraina obejmująca Węgry i część Austryi, z miastami Vindobona (Wiedeń), Carnuntum

wysepka kolo wyspy Ischia, w po- do Ilâv) mały Pan (bożek), bliżu zatoki Neapolitańskiej, dziś Van-dotina, miejsce-wygnania za cesarstwa T.

Pandîôn, onis, m. (n*v3i'o>v), król (Deutsch Altenburg-Petronell), Aquin'

ateński, którego córki Pr оспе i Philomela (pierwsza- zamieniona w jaskółkę, druga w słowika). Adi. Pan-

cum

eseyo subst. Pannonii, örum, mieszkańcy Panonii i Pannonicus 3.

i i. Stąd adi. Pannonius 3. do

pannösus B. (pannus) w łachma- czały materyału do pisania [por. papier).

nach, nędzny.

pannus, i, m. kawał sukna, płat, łachman, sukno, chustka, suknia: Fi-

dos velata panno H.

ludere H (zabawa: para nie para, cetno — licho) ; odpowiedni, stosowny : ut par est Ci ; subst. par, paris, n. para : par columbarüm 0; jeden (jedna) z pary (co do rodzaju zmienny): małżonek,

pär, paris, podobny, równy: par atque dictator imperio N z władzą* równą dyktatorskiej, (od L par quam), Panomphaeus, i, m. (roxv-oaoaïoç) pariproeliodiscedere-Wponierozstrzyg-przydomek Zeusa jako początku niętej walce; w połącz, z esse = do-wszystkich przepowiedni i wyrocznio. równać, sprostać: nullo in loco prae-Panopë, es,/. (Паубят;) miasto w Fo- donibus pares esse poteramus Ci ; pa-cydzie na granicy Beocyi. Adi. Pano- rzysty: p. numerus, stąd par impar peus 3. O.

Panormus, i, f. i Panormum, i,

n. [fen.) 1) miasto na Sycylii, dziś Palermo; adi. Panormitänus 3.; 2) miasto na Samos.

żona, towarzysz, towarzyszka: iungi cum pare quemque sua О.

parâbilis 2. (paräre) łatwy do nabycia: divitiae naturae Ci.

paradoxos, on (j^pafôoÇo;) niespodziewany, dziwny; subst. paradoxa, ôrum, n. zdania stoików dziwne (Gic.

Pantagiäs, ae i Pantagiës, ae, m. (Паутоф'а;) mała rzeka na wschód, wybrzeżu Sycylii, dziś Fiume di Por-car i.

panthëra, ae, f. pantera H.

opinionem omnium albo przez samo mirabilia).

Paraetacae, arum, m. (fTapaiTaxaî)

Panthous, i i Panthus, i, m. (ïlàv-^ou;), ojciec Euforbosa. Stąd Panthoi-dis, syn P. l)=Euforbos O; 2) = Py- tłom.: quae sunt mirabilia contraque tagoras, który się uważał za E. H.

papaver, eris, n. mak VO.

papavereus 3. makowy O.

Paphlagö, onis, m. Paflagończyk. mieszkańcy krainy Paraetacënë (es, Paphlagonia, ae, /. kraina w półn. /-) leżącej między Medyą a Persyą N. części Azyi M.    Paraetonlum, ii, n. (flapaiTÔvtov)

z kultem Izydy O.

parasltus, i. m. (лар&нто;) wspólnie jedzący, gość, pieczeniarz. paso-

Paphus, i, /. (fTâooç) 1) miasto na miasto na zachód od Aleksandryi Cyprze z główną świątynią Wenery:

2) heros eponymos tego miasta; adi. Paphius 3. palijski, cypryjski:

P. heros = Pygmalion, ojciec Pafosa, rzyt HCi — do tego jako fern, parasl-założyciel miasta P.    ta, ae, /. pasorzytka H.

papilio, onis, m. motyl, papilla, ae, f. brodawka na piersi, pierś O.

paratus 3. gotowy, przygotowany,

parätio, onis, /. (parare) przygotowywanie: sed sane fuerit regni para-tio plebi sua restituere S dążenie do Papïrius, ii, w. nomen genti- władzy królewskiej, li ci um wielu familii rzymskich.

Papius 3. imię rodu pierwotnie /'przedmiot z ad, rzadziej in lub dat. samnickiego.    a nawet z inf.) : milites paratissimi ad

ka V.

naves

papula, ae, f. pęcherzyk, wysyp- proeliandum Ci, paratus decertare C

zdecydowany; na doręczu:

papyrlfer 3. (papyrus) wydający quae forte paratae, corripient F; u-

scu-

papyrus: Nilus O, amnis- O.

papyrus, i, f. i papyrum, i, n.

(яаяиоо;) rośliha, której włókna dostar- dentem quam paratum opprimere N,

zbrojony, sprawny, wyćwiczony : tis telisque parati Ci, facilius impru-

Pales.

paratus atque instructus ad iudicium venio Ci; nabyty: servi aere parati S. Do tego adverb, parais.

parätus, üs, m. (parare) przygotowanie, okazałość: p. funebris T pogrzeb, Tyrios induta paratus O purpurą odziana.

Parcae, ärum, /. (parcere) boginie przeznaczenia, odpowiadające greckim poćpat (Clotho, Lacheśis, Atropos).

parce, adverb, (parcusj oszczędnie, skąpo, mało : parcius dicerem Ci. par-cius obicere alicui 0; rzadko: parcius quatiunt fenestras H.

parcimönia, ae, f. i parsimönia,

ae,    f. (parco) oszczędność.

parco 8. peperci, a) oszczędzać; b) powściągać, hamować: lamentis L, parce metu (dat.=metui) V nie bój się;

c) zaprzestać, zaniechać: parcite pro-cedere V, parce iactare L chełpić się. Parco składa się z dat., wyjątkowo acc.: talenta gnatis parce tuis V lub z przy im. ab: parcere ab incendiis L.

parcus 3. (parcere) a) oszczędny, skąpy, nieobfity, nieliczny: parco sale contingunt V, lintea parca ventodare 0 rzadko wystawiać na wiair; b) wstrzemięźliwy, umiarkowany: in lar-giendo Ci, parca verba 0.

pârens, ntis (parère) słuchający, posłuszny; subst. plur. perentes, poddani : vi regere patriam aut parentes S.

parens, ntis, f. m. (pario) a) matka, ojciec; pl. parentes, um i ium, rodzice, przodkowie: parens Idaeadeum V Kybele, parens Euandri 0 Carmen-ta, principum coniuges ac parentes T żony i matki, consulatus parentis tui Ci, pietas est voluntas grata in parentes Ci; b) przen. twórca, założyciel, wynalazca: lyrae p. H, Socrates

p.    philosophiae Ci.

parentälis 2. (parentes) rodzicielski: umbrae parentales 0; należący do uroczystości obchodzonej na cześć zmarłych rodziców (i krewnych), żałobny: parentales dies 0; subst. pa-rentalia, ium, n. uroczystość żałobna: cum agerent parentalia Norenses Ci.

parento 1 (parentes) złożyć ofiarę na cześć (pierwotnie rodziców, krewnych) zmarłych: Februario mortuis parentare Ci; przen. pomścić: paren-tandum essse régi sanguine coniura-torum L; przebłagać: umbris 0.

päreo 2. ui, itum, a) ukazać się, pokazać się; nieosob. paret, szczeg.jako formułka prawnicza, okazuje się, jest pewnern: L. Octavius iudex esto: si paret fundum Capenatem... ex ;ure Quiritium P. Servilii esse... Ci; b) słuchać, być posłusznym : non parère sed imperare postulabat Ci; c) dać się kierować. powodować, ustąpić: plus irae suae quam utilitati communi p. N, et tempori et voluntali Ci. pâricïda, zob. parricida. paries, etis, m. ściana: intra pa-rietes CiL w domu, familijnie, prywatnie.

parietinae, arum, f. (paries) zwaliska, gruzy, ruiny: (Jorinthii Ci, quasi p. reip. Ci.

pariiis 2. (par) równy: Baucis a-nus parilique aetate Philemon 0.

Parflia, ium, n. = Palilia, zob.

pario 3. peperi, partum (paritürus!) rodzić (o matce), wydać: fruges et re-liqua, quae terra parit Ci; wynaleść: verba nova parienda sunt Ci; nabyć: paritur pax bello N; spowodować: ne quam suspieionem pareret N; subst. partum, i, n.; szczeg. plur. parta, örum, n, nabytek.

Paris, idis, m. (nàciç = ’AXs:Ç<xvôpc.{) syn Pry arna. (Obok zwykłej deklin. także analogiczne formy. acc. Parirn, abl. Pari).

Parïsii, örum, m. naród w Gallia с е 11 i с a, z gł. m. Lutetia=dziś Paryż.

pariter, adv. (par) równie, podobnież, z następ, ac, atque: pariter ac si hostes adessent S, u L. dat. : pariter ultimae propinquis == atque pro-

pinquae; razem, równocześnie: panter cum equitibus adcurrunt S, parité r cum occasu solis S.

i miasto w połud. Arkadyi ; adi. Par-rhasius 3. = arkadyjski (Callisto, Car-menta, Euander) OV; adi. fem. Par-rhasis, idis (FTa^aoîç) = arkadyjska: arctus, ursa 0. Stella 0 (= septem-

Parium, ii, n (Парию) miasto nad Hellespontem : stąd adi. Pariänus 3. Ci.

czący wyspy Paros.

Parius 3. (Paros) paryjski, doty- triones), subst. = Callisto, córka króla arkadyjskiego Likaona, zamienio-parma, ae, f. (jsip^) mala okrągła na w gwiazdę О. tarcza LV.    Parrhasius, ii, m. (n«fr5oć*oę) sław-

Parma, ae, f, miasto w górnych ny malarz z Efezu, żyjący w Atenach :

Włoszech; adi. Parmensis' 2.

plur. Parrhasii = tacy jak P.

parmatus 3. (parma) opatrzony małą tarczą L.

parriclda, ae i paricida, ae, m. (pareo, caedes) jawny morderca: ci-Parmenidës, ae, m. (flapuevt'Sr,;) vium Ci, liberum L; ojcobójca: Tele-z Elei, filozof ze szkoły eleackiej.    gonus p. H (zabił Odysseusa); prsen.

parmula, ae, f. (demin. do parma)    zbrodniarz stanu, zbrodniarz: parri-

mała tarcza: relicta non bene par-    cida patriae Ci, sacrum qui clepsit,

mula H.    paricldas esto (cyt. z prawa u Ci)

parricldium, ii i pariddium, ii, n.

(pareo(?), caedes) jasne, dowiedzione morderstwo: fratris filii L, patris Ci; zbrodnia stanu, zbrodnia: p. publicum = rei publicae L, vituperare phi-losophiam et hoc parricidio se inqui-

Parnasus i Parnassus, i, m. (Hip- niech uchodzi za zbrodniarza. vaaó; i -aeóę) góra w Focydzie z dwoma wierzchołkami: biceps 0; adi.

Parnäsius 3. rupes, laurus V (Apol-linowy) i Parnasłs, idis, f. (Tfapvaoiç): laurus 0:

paro 1. a) gotować, przygotować: absol. milites iussi ad iter parare L, nare Ci.

г obiect. bellum ante audierunt geri pars, rtis, /. a) część, udział: he-quam parari Ci; b) zamierzać, chcieć,    res in hereditate habet partem Ci; b)

postanawiać: quid paras respondere?    stronnictwo (sing, i pi): nullius par-

Ci; c) zyskać, nabyć: sibi regnum S,    tis esse Ci neutralny, optimae partes

parantur testes Ci, iumenta immen-    stronnictwo optymatow; c) rola: ac-

so pretio p. C; d) = comparare, uło-    tor es... secundarum partium Ci dru-

żyć się: cum collega Ci.    gorzędnych ról; prsen. belli fabula

parö, Ônis, m. mały okręt, barka Ci.    composita, Hernici ad partes parati L

parochus, i, w. (reipo-/og) przedsię-    wcięli na się rolę; d) obowiązek, u-

biorca (рггу drogach) dostarczający    rząd: tuum est hoc munus, tuae par-

tes Ci; e) strona, kierunek, okolica: ex omnibus partibus advolare C, in neutram partem N, ad orientis partes in exsilium ire Ci. Powyżsse znacze

urzędnikom państwowym w czasie podróży gospody; prsen. gospodarzH.

nia w poszczególnych wyrażeniach i zwrotach: pars-pars, pars alii, alii-pars, jedni-drudzy ; magnam (ma.xi-

Paros, Parus, i, /. (Шро?) jedna z Cyklad, sławna marmurem; adi. Parius 3. paryjski: lapis V (= marmur), iambi H (= Archilocha, który na tej wyspie urodził się), crimen N (podejrzenie przeciw Miłtyadesowi, że prze-    mam) partem, po większej (najwięk-

kupiony odstąpił od oblężenia P.).    szej) części; in utramque partem di-

tem, do tego, w tym kierunku, tak; in nullam partem, na żaden sposób,

parra, ae, f. ptak złej wróżby,    sputare C za i przeciw; in earn par-

puszczyk H.

Parrhasia, ae, /. (na^aaia) kraina

żadną miarą; valet in omnes partes, w zupełności; in partem venire, dojść do uczestnictwa, in partem vocare, powołać do uczestnictwa; ex aliqua parte, poniekąd; nulla parte, wcale nie; omni (ex, a) parte, zupełnie; magna, maiore. maxima ex parte, po wielkiej... części; pro rnea, pro tua p., co do mnie, co do ciebie; pro virili parte, według sił; in partem, częścią; omnibus partibus, całkiem, pod każdym względem.

parsimonia, ae, sob. parcimonia.

Parthäön, ônis, ni. ([Tap&âwv) ojciec Ojneusa, króla Kalidonii; adi. Par-thäonius B. O.

Parthenius 3. adiect. w stałem połączeniu z mons L, saltus V, nemus O, valles O, góra w Arkadyi, gdzie Herkules schwytał łanię poświęconą Artemidzie 0.

Porthenopë, ćs, f. (Пао^еуогст;) pierwotna nazwa Neapolu, wzięta według podania od imienia Syreny ; adi. Parthenopèius в. O.

Parthi, órum, m. naród mieszkający na południe od HyrkaniiiZ'; adi. Parthicus 3. i Parthus 3.

particeps, cipis (pars, capio) adi. biorący udział [z gen.) : rationis compos et particeps Ci, p. tori O małżonka; subst. uczestnik, towarzysz: particeps Pisonis ad omne secretum T.

participo 1. (particeps) a) przypuścić do uczestnictwa: adparticipandum alium alio Ci; b) dzielić: suas laudes participare cum... L; c) mieć udział: qui alteri exitium parat..., pestem par-ticipet parem Ci.

particula, ae, /. (demin. od pars) cząsteczka, odrobina, trochę: cogno-scis ex particula scelerum genus Universum Ci.

partim (pars) adv. częścią; w kor-relat. wyrażeniach : partim-partim, czę-ścią-częścią, jużto-jużto ; także partim-alii w temze znaczeniu ; z genet. (— non-nulli): eorum.partim invitis-imi castra sunt secuti N lub określeniem prsyimk. : sex fuerunt, e quibus partim tecum sentiebant, partim... tenebant Ci.

partio 4. częściej partior, iri, par-titus sum (pars) dzielić, podzielić: e-xercitum C, provincias inter se S, parties temporibus, podzieliwszy czas, naprzemian ; ministeria partire L rozdzielić zadania, role.

partltio, önis, /. (partior) podział, rozdział Ci.

parturio 4. (desider. do pario) chcieć rodzić, rodzić: parturiunt montes H, Germania quos horrida partu-rit fetus H; przen. nosić się z czemś, trapić się: conceptum periculum res

p. parturit Ci, parturiat unus pro plu-ribus Ci.

partus, üs, m. (pario) rodzenie; przen. czas rodzenia: luna graviditas tes et partus adfert Ci; płód, dziecię, młode: bestiae pro partu suo propu-gnant Ci, deum partus V syn bogów.

parum, adv. mało, nie wiele, za mało, nie dosyć: p. habere, nie przestawać: parum habuere haec facino-ra suscipere S; parum est, jest nie dość: non nocuisse parum est 0, pa-rumne est, quod homines fefellisti? Ci ; comp, minus, mniej (z nast. quam i bez), nihilo minus, haud minus, non minus, nie mniej ; neque minus, mimo to ; multo minus, daleko mniej ; paulo minus, nieco mniej ; eo minus, tem mniej; quo minus, aby nie (po verba impediendi) ; superl. minime, najmniej, wcale nie, w odpowiedziach : haec non credis? Minime vero Ci.

parumper, adv. przez krótki czas, krótko, chwilkę Ci.

parvitäs, ätis, f. małość Ci. parvulus 3. (parvus) bardzo mały, drobny; subst. parvulum, i. drobnostka: p. consequi Ci; bardzo młody : p. filia N, a parvulis Ci od pierwszej młodości, dzieciństwa.

parvus 3. (comp, minor, us, superl minimus 3.) a) mały, nieznaczny, nie-

liczny, drobny: parva iumenta C, mi-    dzona; b) karmić się: frondibus, thy-

nimus cibus 0 bardzo mało, p. pecu-    mo 0; preen, quaestu iudiciario pa-

nia Ci, p. animus H małoduszność;    stus Ci żyje z...; c) cieszyć się: his

b) (o czasie) krótki: parvum tempus    ego rebus pascor, his delector Ci.

pascuus 3. (pascere) pastewny: a-

Ci, parva pars noctis C; c) (o wieku) młody: p. liberi S, natu minor = młod-    ger Ci; subsł. pascuum, i, n. a zwykle

szy, n. minimus Ci najmłodszy; d)    plur. pascua, ôrum, n. pastwisko Ci.

Pasiphae, es, /. małżonka Minosa,

(o stanowisku spolecznem) nizki: hoc studium parvi properemus et ampli H    matka Minotaura; stąd adi. Pasiphaê-

mali i wielcy, parvi dii 0 bogowie    ïus 3. ; jako subst. /. = Phaedra, cór-

niższego rzędu ; przen. verba minora 0    ka Pasyfay О.

passer, eris, m. wróbel Ci. passerculus, i, m. (demin. do passer) wróbelek Ci.

pokorniejsze słowa, minor in certami-ne H słabszy w walce ; e} jako subst. parvus, i, w. mały chłopiec; parva, ae,

passim, adv. tu i ówdzie, tu i tam, w różnych stronach, w różnych kierunkach: volucres hue et illuc passim vagantes Ci, p. fugere C; przen. bez

passum, i, n. (sc. vinum, pandere)

/. mała dziewczyna; stąd: a parvo, a parvis, od młodości CiL; minores, um, m. młodsi, potomni: censor ca-stigatorque minorum H, huius memi-nisse minores V. Zwroty: parvi refert różnicy: scribimus indocti doctique Ci mało zależy, parvi esse CiN mało poemata passim H tj. wszyscy, znaczyć, parvi aestimare Ci, ducere Ci,

passus, üs, m. (pandere) rozkrok, minoris vendere, venire, emere, face- krok: sequitur patrem non passibus re; putare Ci, aestimare N. W superl. aequis V; przen. senectutis, fortunae minimo aestimare, emere etc. Ci.

pendere S mało cenić, parvo emere H, wino z wysuszonych winogron, vendere, venire Ci tanio. W compar.

passus O.

pastillus, i, m. przen. pigułka, pastylka wonna, któ-

gałka z ciasta;

päsco 3. pävi, pastum, a) paść, karmić, żywić: sues Ci, pecora L, sal-tibus in vaeuis pascunt [dom. boves)    rą    żuto, by się pozbyć nieprzjjemne-

V    pasą się, colendi aut pascendi cau-    go    odoru wydobywającego się z ust.

sa Ci dla uprawy ziemi albo chowu pastillos Rufinus ölet H czuć Rufina trzody; b) paść, karmić, hodować, u- piżmem H.

trzymywać: iumenta satis pascere C,    pastio, onis,/. (pasco) pastwisko Ci.

fundus pascit herum H, aliquem га-    pastor, öris, m. (pascerei pasterz,

pinis Ci; c) przen. podtrzymywać, pastorum domina 0 = Pales, przyczyniać się do wzrostu : polus    pastörälis, e, pastóricius 3. i pa-

dum sidéra pascet V, ignes pascere störius 3. pasterski CiO.

V    podniecać, barbarn H, crinem Fza- pastus, üs, ni. (pascere) -a) pasu puścić, spes pascis inanes F oddajesz nie się, pasza: bestiis terra fundit pa

się złudnym nadziejom, nummos aliènes pascere H cudzą kieszeń bogacić; d) paść oczj’ widokiem, przypatrywać się z upodobaniem: in corpore lacerando oculos pavit Ci. Pass. pascor 3. pasci, pastus sum, a) paść się, żywić się, żreć: longum per val-lis pascitur agmen F, cum pulli non pascerentur Ci, pastus cibus 0 zje- 'kańcy miasta F.

ten

.stus Ci; b) przen. jedzenie, pokarm: homo ad pastum ortus... Ci; c) pastwisko: equus in pastus equarum

dit F.

Patara, ôrum, n. (т« Па-ар«) mias-Licyi z świątynią Apollina; adi.

to w

Pataraeus H. i Patarëus 3. patarej-ski; subst. Pataräni, ôrum, m. miesz-

sae-

Patavium, ii, n. miasto w półn. Italii, dziś Padua, miejsce urodzenia Liviusa; adi. Patavlnus 3.; Patavi-nitäs, ätis, /. narzecze patawińskie.

patefacio 3. fëci, factum (facero, ut pateat) a) otworzyć, utorować • ho-stibus portas p. L, viasC; b) odkryć, wyjawić: coniurationem. scelus, veri-tatem Ci ; z inłerr. indir. : quid sen-tiant, patefeeerunt Ci; z acc. c. inf.: illud patefecit non esse.. comparatum Ci; pass, patefio, fieri, stać otworem.

patefactio, önis, /. (patefacere) odkrycie, odsłonięcie Ci.

patella, ae, f. (demin do patera) a) misa płaska, półmisek: olus cenare patella H; b) czara, czara ofiarna: patella grandis cum simulacris deórum Ci.

pateo 2. ui, a) stać otworem, rozciągać się: patent portae Ci, p. vul-nera L są otwarte, latitudo silvae IX dierum iter patet C, semitae- patue-runt C były dostępne, quibus curia patet Ci, patuit iis fuga L była dozwolona, możliwa; b) być odsłoniętym, być wystawionym na coś : in arma V, patens vulneri equus L; c) być oczywistym, widocznym: nulla tum patebat, nulla cognita erat coniuratio Ci;

d) nieosob. patet: jasną jest rzeczą, widoczną: patet in aeternum esse Ci; PPr. jako adi. patens, tis, wolny, otwarty; prsen. jasny: loca patentia L, causa p. O.

pater, tris, m. (rarnjp) ojciec; prsen. sprawca, twórca: vir paterque gregis O — hircus, jako przodownik trzody,

p. cenae H gospodarz, p. patriae, jakby drugi założyciel; plur. patres, rodzice, przodkowie : vetuere patres O, patrum nostrorum memoria CCi; w tytułach bogotv i ludzi: Ianus p. Quirinus p., Iup-piter, Dies-piter; pater familias (familiae) głowa rodziny:

p. senatus T, p. patratus, naczelnik fe-cyałów wybranych do zawarcia układu, patres = senatorowie, a u L i T taksę — patricii w prseciwst. do plebes.

patera, ae, /. czara CiV. paternus 3. (pater) a) ojcowski, po ojcu odziedziczony: p. vitia Ci, p. pos-sessiones Ci; b) ojczysty: terra p. 0.

patesco 3. ui (incohat. do patère) a) otwierać się; prsen. rozciągać się: latior patescit campus L; b) prsen. wyjść na jaw, być jasnem : patescunt insidiae V.

patibilis 2. (patior) a) znośny: dolor Ci; b) znoszący, odczuwający, wrażliwy: natura Ci.

patibulum, i, w. (pateo) poprzeczna belka krzyża, krzyż T.

patiens,tis i patienter, sob. patior. patientia, ae, f. (patior) cierpliwość, wytrwałość, uległość : famis fri-goris p. Ci, quousque tandem abutère patientia nostrâ (Catilina) Ci, Britan-niam veteri patientiae restituit T. patina, ae, f. półmisek H. patior;, pati, passus sum (кс$о;) cierpieć a mian. a) znosić, wytrzymywać: dolores, Lucinam p. V rodzić, in silvis pati V nędznie żyć, IX. cula patitur cornix O żyje: b) doznać, ponieść: supplicium; ultima lub extrema p. : doznać najgorszego losu = umrzeć; c) pozwolić, dopuścić, zgodzić się na co: tempus diei p.; s acc. c. inf. rsadsiej s ut; csęsto s adver-bialnymi zwrotami: aequo animo p.: przyjąć spokojnie, moleste p. : czuć się dotkniętym ; d) zostawić s podw. acc. : nihil intactum... p. S; PPr. jako adi. patiens, tis, adv. patienter, a) wytrzymały, wytrwały: p. operum, pe-rich V, laborum S, p. manflm V ułaskawiony, Rhenus, amnis p. navium TL spławny; s inf. p. vocari H pozwalający się nazywać; b) cierpliwy, uległy, pobłażliwy : aures Ci, patienter accipere, ferre CiC; c) twardy, wstrzemięźliwy: p. aratrum 0, ne-moris patientem vivere dorsa H, exer-citus p. C.

paträtor, öris, w. (patrare) wykonawca, sprawca T.

patratus, sob. patro. patria, sob. patrius.

patulus 3. (patere) 1) (szeroko) o-twarty: aures, orbis p. VH; 2) obszer-patricius 3. (pater) należący do ny, rozległy: plaustra p. 7, fagas p. szlachty rodowej, patrycyuszowski; V rozłożysty.

subst.m.f. patrycyusz, patrycyuszka :    paucitas, atis, f. (pauci) mała

ex patriciis exire : wystąpić ze stanu liczba Ci. patrycyuszów = przejść do stanu ple-bejskiego CiL.

patrimönium, ii, n. (pater) ojcowizna. spuścizna po ojcu Ci.

pauculus 3. (demin. do paucus) bardzo nieliczny, bardzo niewiele Ci-paucus 3. stvykle tylko pl. pauci 3. [por. pau-per, Jtaopoę) mało, niewiele, patrimus 3. (pater) ten, którego kilka ; pauci (= ol oXiyot) oligarchowie ; ojciec jeszcze żyje Ci.

patrltus 3. (pater) ojcowski Ci. patrius 3. (rtà-ptog) 1) ojcowski: bona p. Ci dziedziczne; 2) ojczysty: ser-mo Ci; stąd patria (sc. civitas, urbs) ojczyzna NCiL.

patro 1. (pater) wykonać, spełnić: iussa, pacem p. TL zawrzeć, bellum p.: zakończyć; stąd pater patratus, kę, nieco CiLH. naczelnik fecyatów L, sob. pater.

patröcinium, ii, ». (patrocinari) a) [por. paucus) stvykle rv neutr. paul-

(l)um, i, mało co, niewiele, troszka, nieco; adverb, w acc. i abl. paulum commorari Ci chwilkę.

Paullus, i, tn. cognomen rodu E-

opieka, ochrona; b) patronat; c) obrona w sądzie SCiO.

pauca, 5rum, ». kilka słów CNCiH.

paul(l)ätim, pomału, powoli, zwolna: p. e castris discedere C pojedynczo.

paul(l)isper (sam. paullius per) przez krótki czas, krótko, na chwilę.

paul(l)ulus 3. (dem. do paul(l)us) maleńki, bardzo niewielki; adverbial-nie: maleńko, bardzo niewiele, trosz-

paullus 3. póśniej taksę paulus

Patroclus, i, m. (flôrpoxXoç) P., syn Menojtiosa, przyjaciel Achillesa.

patrona, ae, f. (do patronus) opie- miliuszów. kunka: lex: prawo broniące, opiekuńcze Ci.

pauper, eris, ubogi, biedny, nędzny, pauperculus 3. (demin. do pauper)

patronus, i, m. (patrare) opiekun, ubożuchny H. patron. W najdawniejszych czasach Rzymu ludzie nie posiadający praw pertas. obywatelskich mieli w jakimś patry-cyuszu obrońcę, który ich zastępował sa nucę w sądzie; później ludzie niższych stanów wybierali sobie możnych na opie- stwo, nędza Ci. kunów, a także obce państwa i pro-wincye miały w Rzymie swoich następców; stąd a) wogóle: opiekun, o-brońca; b) obrońca w sądzie, adwokat Ci.

pauperies, ei, f. (pauper) = pau-

paupero 1. (pauper) zubożyć:

te p. H pozbawić, paupertäs, ätis, f. (paupert ubó-

cas-

Pausanias, ae, w. (lïatmvi«;) P., król spartański znany z bitwy pod Plateami 479 r.

pausea, ae, f. (sc. oliva) taksę pau-sia, ae, oliwka V.

patruëlis, e (patruus) stryjeczny; Pausiacus3. (Ilauoiazó;) Pauzjasza, taksę o synu siostry ojca: dona p. 0 malarza z Sycyonu ok. 3o0 r. H. o zbroi brata stryjecznego.    pave-factus 3. (PPP. do pa\efa

patruus, i, m. (pater) 1) brat ojca, cere; przestraszony 0. stryj ; taksę jako adi. stryjowski; 2) paveo 2. pävi, drżeć, lękać się. surowy sędzia (obyczajów): ne sis pa- alqm, alqd facere, venae pavent I truus mihi H.    kurczą się.

paw.

Ci.

pavësco 3. pävi (incoh. do pavëre) przestraszyć się, trwożyć się, lękać się ST.

pavidus 3. adv. pavidë (pavëre) bojaźliwy, trwożliwy, lękliwy: ex somno p. L zrywający się z trwogą.

pavïmentum, i, n. (pavire) posadzka, ubita z wapna, kamyków, ziemi i piasku H.

pavio 4. ïtum, ubijam: terram Ci. pavito 1. (frequ. do paveo) drżeć gwałtownie, lękać się V.

pavo, önis, m.    Pfau, paw)

pavor, óris, m. (pavëre) bojaźń, obawa: dum ruunt currus, haurit corda pavor pulsans V lękliwe oczekiwanie ; personif. Pävor, oris, m. strach.

pax, päcis, f. (por. pangp. pacis-cor) 1) pokój, w pl. także zawieranie pokoju; personif. bogini pokoju; 2) pozwolenie, zgoda: pace tua haec dixe-rim Ci; 3) spokój: in animo sapientis est pax Ci; 4) łaska, pomoc: ab love pacem pęto Ci.

peccätum, i, n. (peccare) grzech, wykroczenie: oratoris peccatum Ci błąd.

peccätus, üs, m. zob. poprzedź. pecco 1. błądzić, mylić się, grzeszyć : in alquo p. : skrzywdzić, napastować CiCH.

pecten, inis, m. (pectere) 1) grzebień: digitis inter se pectine iunctis O z załamanemi (z boleści) rękami ; 2) przen. a) płocha, narzędzie tkackie, grępla, grabie; b) muszla pewnego gatunku; c) pałeczka do uderzania o struny lutni, plektrum; stąd: cani-mus alterno pectine O naprzemian w hexametrze i pentametrze.

pecto 3. pexi, pexurn, czeszę: pexa tunica H włosista, a więc nowa, nie-wytartä.

pectus, oris, n. 1) pierś; 2i przen. a) serce, siedziba uczucia: toto pectore amari Ci; b) siedziba rozumu, umysł: nova pcctore versât consilia V; c) charakter, usposobienie: violenta pectora Turni V.

pecu, abl. pecO (por. Vieh) bydło L.

pecuärius 3. (pecu) dotyczący bydła: res p. : hodowla bydła; subst. a) pecuärius, ii, m. 1) hodowca bydła; 2) dzierżawca łąk i pastwisk w pro-wincyi; b) pecuäria, ae (sc. res) sób. wyżej; c) pecuäria, örum, n. trzody bydła CiV.

pecQ-iätor, öris, m. (pecüs lätor) właśc. zabierający pieniądze, sprzeniewierzający pieniądze państwowe, defraudant.

pecü-lätus, üs, w. (pecüs latus) właśc. zabranie pieniędzy ; siąd sprzeniewierzenie pieniędzy państwowych

pecûliâris, e (peculium) 1) właściwy, osobny; 2) szczególny, osobliwy, nadzwyczajny Ci.

peculium, ii, u. (pecu) J) majątek (składający się pierwotnie z bydła); 2) własność oddzielna niewolnika lub syna: nec spes libertatis erat nec cura peculi V o zdobycie oszczędności (na wykupno).

pecunia, ae, /. (pecu : bydło, które pierwrotnie zastępowało pieniądze) 1) pieniądze, w pl. sumy pieniężne: pe-cunias repetere Ci skarżyć o zdzier-stwo; 2) majątek, bogactwo LC.

pecüniärius 3. ipecuniai dotyczący pieniędzy, pieniężny Ci.

pecuniösus 3. (pecunia) bogaty CiT. pecus, oris, n. ipor. гахос, runo)

1)    owce zwykle w pl. ; 2) bydlę, bydło wogóle: p. setigerum O trzoda chlewna; 3i przen. bydło, trzoda, gromada: imitatores, servum pecus H.

pecus, udis, f. (por. poprz.) 1) owca;

2)    bydlę wogóle. zwierzę domowe: pe-cudes et bestiae Ci zwierzęta swojskie, dzikie; także jako przezwisko: bydlę.

pedälis, e (pes) na stopę (długi lub szeroki) Ci.

pedärius 3. (pes) nożny: senato-res p.: którzy nie mieli prawa gloso-

wania, lecz tylko mogli się przyłączyć do cudzego zdania.

Pelasgi, orum, m. Pelazgowie, według Herodota pierwotni mieszkańcy pedes, itis, m. (pes) pieszy, pie- Grecyi; poet. Grecy; jako apposycya chur, zwykle w pl. piechota; sing, kol- IunoPelasga: grecka; stąd Pelasgis, lektywnie: pedes eques classis conve- idis lub Pelasgias, adis, /. (ШХаоуч nere T piechota...; przen. o pospól- lub ПеХааукхд) Greczynka, grecka: Sap-stwie: omnes cives Romani équités pho О. peditesque LH szlachta i lud.

pedester, tris, tre (pedes) 1) pieszy; 2) dotyczący piechoty: scutum p. Pelea, voc. Peleù, abl. u Ci Peleo, P.t L; 3) lądowy: pedestres navalesque pu- ojciec Achillesa, który zabiwszy swe-gnae Ci; 4) przen. prozaiczny: p. hi- go brata przyrodniego Phokusa, mu-storiae H; takèe prosty, niewyszuka- siał uciec do Ftyi; stąd Pëlldës, ae,

m. (HijXffiijs) Pelida = Achilles, pede-temptim lub pede-tentim pëlex, także pellex i paelex, icis (pes tentare) właśc. próbując nogą, a (z gr. izâXkrfc, roxXXaxrj) nałożnica CiL. więc: ostrożnie, rozważnie, powoli Ci. Peliäs, ae, m. IleXiaç) P., król z Iol-pedica, ae, f. (pes) pęto, sidło,    kus, który posłał Jazona pozłotę ru

no; po powrocie J. córki Peliasa (Pe-pedi-sequus 8. (pes sequor) postę- Hades, urn, f. Peliady) za radą Medei pujący krok w krok za kim; stąd pokrajały ojca w kawałki, chcąc go subst. m. niewolnik, sługa, lokaj N; f. odmłodzić O. służąca.

Pelethronius 3. poet. =tessalski O. Pëléus, m. gen. poet. Peleos, acc.

ny: sermo p. H.

więzy, kajdany, dyby VL.

Pelias, zob. Pëlion.

peditatus, us, m. (pedes) piechota Ci.

pelicatus, us, m. (pelex) konkubinat Ci.

Pëlion, ii, n. (EbjXtov opo«) P., południowe przedłużenie gór Ossa, u Ci Pëlius mons; stąd Pëliacus 3. pelijski,

pëdo 3. pepedi, peditum (^p8w) wiatry puszczać.

Pedo, onis, m. przydomek, pëdor, ôris, m. także paedor (pe- tessalski: cuspis P. 0 Achillesa; Pë-dere) 1) smród; 2) brud Ci.

Peducaeus 3. imię rodowe; adi. P.

lias, adis, f. pelijska, z Pelionu: hasta O.

Pella, ae, f. i Pelle, ës, f. (ffiXXa) Pëgasos * Pëgasus, i,ш. (ILfraaoî od P., miejsce urodzenia i stolica Ale-wiY<i) Pegaz, koń skrzydlaty powstały ksandra W. na wsch. od Salonik; z krwi Meduzy, który uderzeniem ko- stąd adi. Pellaeus 3. pelijski; jako

subst. m. Pelejczyk; и V także aleksandryjski. egipski.

pel-lax, acis {por. pellicere) zwod-

rogatio Ci.

pyta wydobył źródło Hippokrene Ci; stąd: Pëgasis, idis,/. Pegaza: P. un-dae O źródła Muz; jako subst. Muza.

pëiero 1. zam. periero i periüro 1. niczy, podstępny V. krzywoprzysięgać: ius peieratum H krzywoprzysięstwo, dii peierati O o-brażeni krzywoprzysięstwem.

Pellënë, 6S, f. (ШХХ^) P„ miasto w Achai ; adi. Pellënensis, e, z P.; pl. subst. mieszkańcy P.

pëior, ius, zob. malus.    pel-Hcio 3. lexi, lectum (per-j-la-

Pelagonia, ae, f. P., kraj i miasto cere) przywabiać, przynęcać, ujmować: animum Ci.

pellicula, ae, f. (demin. do pellis) skórka: pelliculam curare H dogadzać sobie.

w półn. Macedonii.

pelagus, i, n. pl. pelagë {z gr. id-^Yoę) morze : pelago premit arva V falami zalewa.

Słownik.

40

pellis, is, f. (por. nient. Fell) 1) skóra, futro; przen. powierzchowność, powłoka: detrahere alicui pełłem H odsłonić błędy; 2) rzecz zrobiona ze skóry: sub pellibus durare C namioty, pellium nomine quaestum renovasti Ci tarcze, pełlibus tecta tempora O czapka futrzana, pellibus impedit crus H rzemieniem (do sznurowania), pes na-tat in pelle O w trzewiku, quiescere in propria pelle H przysl. spać na własnem łóżku (pokrytem skórą), myśleć tylko o sobie.

pellltus 3. (pellis) okryty futrem: Sardes p.; stąd: testes p. Ci sar-dyńscy.

pello 3. pepuli, pulsum, w ruch wprawić, a więc a) poruszyć, trącić, uderzyć: sagitta puisa manu F, nervös, lyram p. : trącać, uderzać w struny, pede terram p.; przen. wzruszyć: iuvenem forma captivae p. L; b) wygnać, wypędzić: viros foro (także e lub a), hostes p. : odeprzeć, rozbić, rozprószyć ; przen. lacrimas p. F porzucić, zaprzestać, pulso pudore O bez względu, frigus p.: nie dopuścić, si-tim p. H ugasić, famem p. 0 zaspokoić.

pel-luceo, zob. perluceo. Peloponnesus, i, f. (mXoîxôwr^oç) Peloponez, dziś More a; ad*. 1) Pelo-ponnesius 3. (wjatog) NCi2) Peloponnë-siacus 3. (...atar.6;) peloponeski; Pelo-ponnenses, ium, m. mieszkańcy P.

Pelops, opis, m. (ffiXo'i) P., syn Tan tal a, ojciec Atreusa i Tyestesa, brat Nioby; ojciec zabił go na ucztę dla bogów, którzy go jednak wskrzesili, a ramię zjedzone przez Cererę, zastąpili kością słoniowąF; adi. Pelo-peus 3. (IleXoTtétci;) lub Pelopëïus llle-Xo^/jto;) peloponeski lub frygijski 0; adi. fem. Pelopëïas, adis, peloponeska: Mycenae P.; Pelopidae, arum, m. (Ile-XoTîtSat) potomkowie P.

pelöris, idis, f. (nsXwpU) pewnego rodzaju muszla H.

Pelörus, i, m. i Pelörum, i, n.

także adjektywnie: Pelörias, adis, f. i Pelöris, idis, f. (IleXwps) P., przylądek na półn. wsch. Sycylii, dziś faro di Messina ОV.

pelta, ae, f. (z gr. теХтг]) lekka tarcza N, niekiedy w kształcie półksiężyca V.

peltasta, ae, m. (z gr. теХхаз-iJg) peltasta, lekkozbrojny L.

Pëlüsium, ii. n. P., miasto nad wsch. ramieniem dolnego Nilu; adi. Pelüsiacus 3. peluzyjski F.

penarius 3. (penus) spiżarniany Ci.

penätes, ium lub um (por. penus) penaci, bogowie domowi, opiekujący się domem i państwem; przen. dom, mieszkanie CiLV.

penäti-ger 3. (Penates-gerens) u-noszący penatów 0.

pendeo 2. pependi, 1) wisieć, zwisać: ex, de, ab alquä re, ale także in z abl.; e trabe pependit 0 powiesił się, pendentia pumice tecta F z zwieszających się głazów, opera interrupta pendent F leżą nieskończone; przen. zawisnąć, być zawisłym, zależnym, zależeć : coniux pendet narrantis ex ore F, ex unius tua vitam omnium pen-dere Ci, una ex origine bellum O wyszła; 2) unosić się: avis in aëre pennis О, navis in dorso iniquo p. F osiadł, proni pendent in verbera F przechylają się; 3) chwiać się, wahać się, być niepewnym: plebs spe et exspectatio-ne p. Ci.

pendo 3 pependi, pensum, 1) wieszać, wieszać nawadze, ważyć;przen. ważyć w umyśle, rozważać, oceniać, cenić: causam p., non magni p. Hnie wiele sobie ważyć; 2) odważać pieniądze; stąd: płacić: Achaei pecuniam ingentem pendunt Ci; stąd poenas p. ponosić karę, ignominiam p. L popaść w... ; 3) ważyć, mieć wagę, p. minus pondo LXXX L.

pendulus 3. (pendere) wiszący, zwisający; przen. wątpiący, niepewny OH.

penitus (por. penus) 1) wewnątrz, głęboko:

Pëneïs, Pënëïus eob. Peneus. Pënelopa, ae, f. lub Pënelopë, es,

t. (Пг^еХблг]) P., małżonka Odysseusa, matka Telemacha; adi. Penelopëus 3. (Пг^£Хо7гг]о;) Penelopy.

penes [por. penus) s acc przy, w ręku, w mocy : imperium penes La-cedaemonios eratA; nullam penes se culpam esse L nie spada, penes te es? H czy jesteś przy zdrowych zmysłach, przytomny? Taksę po rzecsowniku.

Penestae, arum, m. (Ilîvea-at) Pe-nestowie, lud w Uliryi; ich kraj Pe-nestia, ae, /.

peneträbilis, e (penetrare) 1) dający się przebić: corpus p. telo 0; 2) przeszywający: p. telum, przejmujący: frigus p. F.

peneträlis, e ćpenetrare) zewnętrzny: p. dii: domowi == penates; stąd subsł. peneträle, is lub pénétrai, is, n. [zwykle w plur.); 1) wnętrze, środek: veterum penetralia regum F wnętrze pałacu; 2) świątynia: canae penetralia Vestae F.

penetro 1. (por. penes i intrare intr. przeniknąć, wcisnąć się, wedrzeć się, dotrzeć, dojść: sub terras, in ulti-mam Galliam Ci; taksę trans.: Illyricos sinus p. F, iter -Lucullo penetratum T którą przeszedł L., id Tiberii ani-mum altius penetravit T dotknęło.

Pënëus, i, m. (IXrjvetôç) P., główna rzeka Tessalii, dziś Salambria, u-chodząca w dolinie Tempe; personif. jako bóg rzeki; adi. Pënëïus 3. (Пц-v#°«)_ Peneusa; fem. Pënëis, idis; subst. Pënëïa, ae, f. córka P. 0.

pënicillum, i, n. i penicillus, i, m- (demin. do penis) pędzel.

penis, is, m. ogon, członek męski; prsen. rozpusta CiS.

argentum p. abditum Ci; 2) daleko: terrae penitus iacentes; 3) dokładnie, do gruntu: p. nosse Ci; 4) całkiem, zupełnie: Etruscos .p. con-temnit Ci.

Penius, ii, m. (HeV.og) rzeka w Kolchidzie 0.

penna, ae, f. (s pet-na; por. m-o-[loli, ptak) pióro; prsen. skrzydła, takie lot; w sing, i pl.: per iugulum pennis tenus acta sagitta 0 aż do piór. pennätus 3. (penna) skrzydlaty F. Pennlnus sob. Poeninus. pennula, ae, f. (demin. do penna) skrzydełko Ci.

pensilis, e (pendere) wiszący, zawieszony: uvae H suszone (eawiesso-ne dla wysuszenia).

pensio, ónis, /. (pendo) wypłata, rata: p. praesens Ci wypłata w gotówce.

pensito 1. (freąu. do pensare)

1)    właść. ważyć (często) ; prsen. rozważać dokładnie; 2) płacić CiT.

penso 1. (freąu. do pendo) 1) ważyć; prsen. a) rozważać, oceniać, o-sądzać: vires oculis p. L; b) porównywać: adversa secundis p. L, res pen-satae L wyrównane, zrównoważenie;

2)    zapłacić, opłacić: munus munere O; prsen. przypłacić, odpokutować: nece pudorem p. 0.

pensum, i, n. (subst. odPPP. do pendo) rzecz odważona ; mian. wełna odważona niewolnicom na całodzienną pracę; stąd: zadanie V0Ci.

pensus 3. (PPP. do pendo) wtaść. odważony; stąd: ważny ; we zwrotach: nihil pensi habeo: nie zważam, nie dbam o co: mihi nihil pensi est SLT„ Pentelicus, i, m. (sc. mons, gr. IIevteXixov ôpo;) P, góry w Attyce 17 km. na półn. zach. od Aten.

Penthesilea, ae, /, (mv&eoîXeia) P, królowa Amazonek, sprzymierzona z Pryamem przeciw Grekom; pokonana przez Achillesa.

Penthëus m. (Ilevrhäii;) (gen. -eos, acc. -ea, voc. êù lub gen. ei, owe. eum, abl. eo) P. król Teb rozszarpany przez Bakchantki ; adi. Penthëus 3. (Ilev&Etoç) Penteusa; patronym. Penthldës, ae,

ж. (rUv&efôir];) syn P.

pënüria, ae, f. brak, niedostatek.

penus, üs, lub penus, i, m. i f. także penum, i, n. i penus, oris, n. żywność CiH.

Peparëthus, i, /. (Шлар^&о^) p. wyspa w pobliżu półwyspu Magnezyi i Eubei L.

péplum, i, n. lub peplus, i, m. (ne-7cXov, nŻTŻkoę) peplum : wspaniały płaszcz, zwłaszcza ofiarowany Atenie podczas Panatenajów L.

per (gr. rapt, pol. prze[z]) I. adwer-bialnie: w złożeniu: 1) prze: perfo-dere, percurrere, perfringere; 2) naokoło, ob, prze : perequitare, peragrare, perlegere; 3) całkiem, do końca, prze, do: perscribere, perficere, perorare;

4) nadzwyczaj, bardzo, prze {por. poi. przepiękny, prześliczny) mian. prsy adiect. per-magnus, percarus, ale także przy verba: peraestimare, perosus; także oddzielone od swego wyrazu : per mihi brevis, te per videre velim Ci; II) prepozycya z асе. zwykle przed rzeczownikiem, niekiedy po : 1) o miejscu a) przez: per forum duci; b) po: iter per Siciliam facere, ire per feras 0 pomiędzy, per manus tradere L z rąk do rąk; także poprzed: incedunt per ora vestra S, per hostium oculos traduci L; c) wzdłuż, po: per temo-nem currere C; 2) o czasie a) przez: per triennium; b) podczas, w: per ae-stum sitim restinguere V; 3) o narzędziu a) przez, zapomocą, za pośrednictwem : per speculatores cognovit C; w poi. często abl. I. przysłówkowo: per litteras listownie, per vim przemocą, per artem sztucznie, per cruciatum interfici w męczarniach; b) pod pozorem: per causam exercendorum remi-gum C, per fidem fallere alqm: przez fałszywą przysięgę; 4) o przyczynie a) przez, dla, z powodu, z: per aeta-tem ad pugnam inutilis G; b) przy osobach ze względu, ze strony: id per se fieri Heere C; c) w zaklęciach na, przez: per deos perque foedera ob-testabatur C.

përa, ae, f. (z gr. тфх) torba.

per-absurdus 3. bardzo niedorzeczny.

per-acerbus 3. bardzo cierpki, przykry.

per-actio, onis, /. wykonanie, dokończenie, koniec Ci.

per-acutus 3. adv. ё, bardzo ostry, bystry.

per- adulescens, tis, m. bardzo młody człowiek Ci.

per-adulescentulus, i, m. młodzieniaszek N.

Peraea, ae, /. (lj лера(а yî) kraj położony z tamtej strony) 1) kraj za Jordanem T; 2) P. Rhodiorum L wybrzeże naprzeciw Rodos; 3) miasto w Argos.

per-aequë zupełnie równo.

per-agito 1. niepokoić ze wszech stron C.

perago 3. ëgi, actum 1) przepędzić: latus ense p. O przebić, fréta remo p. O przebywać, humum p. O obrabiać, uprawiać; 2) przeprowadzić, wykonać, dokonać, dokończyć: pro-positum, comitia, concilium p. odbyć, peracto consulatu C po upływie; podobnie hibernis peractis C, aetatem p. H, otia p. O przepędzić, przeżyć, reum

p. doprowadzić do wyroku, skazać; poet. p. dona V porozdawać, XII signa p. O dokonać obiegu, vices p. O odbyć przemiany; 3) sformułować, u-łożyć : postulata perago L, iudicium perago L.

peragratio, önis, f. (peragrare) przebieganie, podróż, wędrówka.

per-agro 1. (per agros np. circulaire) przebiegać, przejeżdżać, podróżować; przen. latebras suspicionum P-dicendo Ci przeniknąć, fama p- C* rozchodzi się.

per-ambulo 1. przechodzić, przechadzać się: bos rura p. H, frigus p. artus O przejmuje, fabuła crocum p*

vor

cipio.

Я dramat ukazuje się na scenie (skropionej wodą zaprawioną szafranem).

per-amoenus 3. bardzo przyjemny, rozkoszny.

per-amplus 3. bardzo obszerny, per-angustus 8. bardzo wązki. per-antïquus 3. bardzo starożytny, per-arduus 3; bardzo trudny, per-armätus 3. dobrze uzbrojony-per-aro 1. przeorać: rugis ora 0 poryć, pożłobić, p. cera 0 wyryć, napisać-per-attentus 3. adv. ë, bardzo u-ważny.

per-bacchor 1. spędzić na biesiadach, orgiach Ci.

per-bene, bardzo dobrze Ci. per-bibo 3. bibi wypić; prsen. wciągnąć w siebie terra p. laerimas 0. per-blandus 3. bardzo ujmujący, per-bonus 3. bardzo dobry, per-brevis, e, adv. perbreviter : bardzo krótki; rv rozdzieleniu: per mihi brevis fore videtur Ci, perbrevi postea Ci bardzo krótko lub rychło po tern.

per-calisco 3. calui: bardzo (całkiem) się rozgrzać 0.

per-callesco 3. callui : stać się całkiem twardym, zdrętwieć, znieczuleń Ci. per-cârus 3. bardzo drogi, per-celebro 1. rozpowszechniam naokoło Ci.

per-celer, is, e, bardzo szybki Ci. per-cello 3. culi, culsum (z cello = хЛХм) 1) uderzyć, pchnąć: eum cuspi-de O; hostes p. pobić; 2) obalić, zniszczyć perculsa est Lacedaemoniorum potentia N; 3) wstrząsnąć, przerazić, przestraszyć nuntio perculsus, eos pain silvas perculerat L zapędził, per-censeo 2. ui, zliczyć, przejrzeć, przejść : merita numerando p. Ci; przen.

a)    oceniać, krytykować: orationesL;

b)    przebiedz, przejechać: orbem O. perceptio, onis f. (percipere) zbieranie: frugum Ci; przen. pojęcie, po--znanie Ci.

percepset = percepisset od per-

per-cio Ł cîvi, citum, poruszać, pobudzać; PPP. per-citus 3. 1) rozdrażniony, uniesiony; 2) porywczy, gwałtowny, burzliwy.

per-cipio 3. cëpi, ceptum (capere)

1) chwytać, odbierać, zbierać ; 2) przen. a) odbierać wrażenie, spostrzegać: quod neque oculis neque auribus ne-que ullo sensu percipi potest Ci, vo-luptatem p. : doznać, gemitum p.: usłyszeć, percipite, iudices, quid velim Ci; podobnie: fugä percepts C; b) nauczyć się z perf. znać: civium nomina per-ceperat Ci znał; c) pojąć, zrozumieć: sensum ex maerore Ci; stąd subst. perceptum, i, n. zasada, per-citus zob. percio. për-colo 3. colui, cultum 1) nadzwyczajnie ozdobić; 2) wysoko cenić, bardzo szanować T.

per-commodus 3. adv. ë, bardzo dogodny CiL.

percontätio, onis, f. (percontari, contus) pytanie, wypytywanie się, dowiadywanie się CiCL.

percontätor, öris, m. (percontari) wypytujący, dowiadujący się H.

per-contor 1. (w związku z contus = żerdź, a więc wlaść. badać, próbować gruntu żerdzią) dowiadywać się, pytać, badać; czasem pisano: per-cunctor CiH.

per-coquo 3. coxi, ooctum: dogo-tować, mora p. uvas 0 doprowadza do dojrzałości.

per-crëbesco i per-crëbresco 3.

crëbui i crëbrui (creber) rozpowszechnić się, stać się głośnem, rozchodzić się CiCT.

per-crepo, 1. ui, rozlegać się, rozbrzmiewać Ci.

per-curiosus 3. bardzo ciekawy, per-eöro 1. wyleczyć L. per-curro 3. curri (cucurri) cursum : przebiegać intr. i tr., wlaść. i przen. agrum, chordas, res oratione, metus pectora p. przejmuje, poenarum nomina p. V wyliczyć.

peregrinor 1. (peregrinus) żyć obczyźnie, być obcym ; stąd podróżować, wędrować. Ci.

peregrinus 3. (peregre) obcy, cudzoziemski; jako subst. cudzoziemiec, osiadły; praetor p., który załatwiał spomiędzy obywatelami a osiadłymi.

percursätio, önis, f. (percursare) podróż: Italiae p. po Italii Ci.

percursio, ônis, f, (percurrere) przebieganie, przelotne potrącanie o coś multarum rerum Ci.

per-curso 1. (frequ. do percurro) przebiegać LT.

percussio, ônis, f. (percutere) uderzenie, wybijanie taktu Ci.

percussor, öris, m. (percutere) morderca (zwłaszcza, najęty do mordu) Ci.

percussus, Gs, m. (percutere) uderzenie O.

percusti = percussisti od percutio. per-cutio 8. cussi, cussum (quatere) 1) gwałtownie wstrząsnąć, uderzyć, ugodzić: tellurem tridenti, virgä p., fulmine p., aër pennis percussus O skrzydła prują powietrze, puppis noto O miotany; także zabić, śmierć zadać securi p. alqm; przen. a) trafić: non percussit locum Ci nie trafił w sedno, Hermippum percussit Ci dopiekł, dogodził: b) dotknąć, przejąć: amore, formidine, hac sum percussus suspi-cione Ci wzbudziło się we mnie, me Lacedaemon percutit H pociąga, ujmuje.

per-difficilis, e, adv. perdifficili-ter bardzo trudny GiL.

per-disco 3. didici wyuczyć się gruntownie Ci.

perditor, öris, m. (perdere) niszczyciel Ci.

perditus 3. zob. perdo. per-diü bardzo długo, per-diüturnus 3. bardzo długi Ci. perdix, icis, f. (z gr. rapotÇ) kuropatwa; jako n. pr. siostrzeniec Dedala, którego zabił z zazdrości i za to Mi-nerwa przemieniła go w kuropatwę.

per-do 3. didi, ditum 1) zgubić, zniszczyć: serpentem p. O zabić, mors eius omnes cives perdidit Ci pogrążyła w żałobie; 2) strwonić, zmarnować, stracić: oleum et operam p. Ci, ocu-los p. Ci; 3) przegrać: in aléa p. Ci; PPP. perditus 3. adv. ë 1) stracony, zgubiony: luctu p. Ci pogrążony, amore p. V zakochany po uszy; 2) beznadziejny, nieszczęśliwy : valetudo, aere alieno p. Ci zadłużony bez ratunku; 3) zepsuty, zły: adulescens, p. luxuria, eonsilia: zgubne NCi.

per-doceo 3. docui, doctum wyuczyć dokładnie, jasno wyłożyć CiO. per-doctus 3. bardzo uczony, per-doieo 2. ui, bardzo żałować, ubolewać C.

per-domo 1. ui, itum: zupełnie poskromić; przen. podbić, ujarzmić CiLO.

per-duco 3. duxi, ductum 1) doprowadzić N legionem in Allobrogas C, Dio-nem Syracusas N odprowadzić, p. al- • quam uwieść ; przen. a) doprowadzać alquem ad honores Ci; b) nakłonić, pozyskać : ad societatem perieuli N; 2) przeprowadzić murutn p., studium ad centesimum annum Ci zachować, zatrzymać, orationem in noctem L przeciągnąć ; 3) powlec, namaścić : ambrosia corpus p. V.

perductor, öris, m. (perducere) stręczyciel Ci.

perduellio, ônis, /. (perduellis) zbrodnia stanu, zdrada państwa.

perduellis, is, m. (duellum = bellum) nieprzyjaciel.

perdu i nt coni, praes. od perdo = perdant.

per-düro l. przetrwać O', per-edo 3. edi, ësum, pożerać, niszczyć HV.

per-egre, za granicą, za granicę, z zagranicy, na obczyźnie HL.

peregrlnabundus 3. (peregrinor) chcący wyjechać za granicę L.

peregrïnatio, önis, f. (peregrinor) pobyt na obczyźnie, podróż, wędrówka Ci.

na

ry

per-ëlegans, ntis, adv. pereleganter, bardzo udatny, wykwintny Ci.

per-emnis, e (amnis) tyczący się przejścia przez rzekę: auspicia. perendië, pojutrze Ci. perendinus 3. pozajutrzejszy Ci. per-ennis, e (annus) roczny, rok trwający; przen. trwały, nieznikający, niezmienny; fons p. Ci niewysycha-jące OH.

perennitäs, ätis, f. (perennis) trwałość: perennitates fontium Ci niewy-sychające (obfite) źródła.

perenno 1. (perennis) trwać długo O. per-eo, ire, ii, itum, ginąć, niszczeć, niknąć: nives p. 0, urbes p. H; u-träque in fuga periit C; jako pass. do perdo : być straconym : ne oleum et opera perierit Ci.

per-equito 1. inir. jeździć naokoło, objeżdżać; trans, przejeżdżać CL.

per-erro 1. błądzić, chodzić, naokoło, krążyć : forum p. H, venenum to-tam p. F przenika, przejmuje, alqm luminibus p. F mierzyć.

per-excelsus 3. bardzo wyniosły. per-exiguus 3. bardzo szczupły, mały, krótki, b. mało CCi.

per-expedïtus 3. bardzo lekki, bardzo swobodny.

per-facëtus 3. adv. 6, bardzo dowcipny Ci.

per-facilis, e, bardzo łatwy Ci. per-familiäris, e, bardzo poufały ; jako subst. wielki przyjaciel Ci.

perfectio, önis, f. (perficere) 1) dokonanie, ukończenie; 2) doskonałość Ci. perffcctus 3. zob. perficere. per-fero, ferre, tuli, latum, 1 donieść, zanieść: lapis non pertulit ictum У nie doszedł do celu; podobnie: hasta non p. vires F, intrepidos vultus P- 0 zachować, agrum Campanum ad paucos Ci oddać; reflex, se p.: udać się; pass. dojść; 2) donieść, zawiadomić; 3) przeprowadzić, dokonać: quod suscepi, perferam Ci; i) przenieść, znieść: cruciatus, contumelias,militum conspectum C wytrzymać.

per-ficio 3. fëci, tectum, 1) dokonać, wykonać: pocula argento, Achil-lem citharä p. O wydoskonalić; 2) u-kończyć: bellum, centum annos; przeprowadzić, dokazać, sprawić: perfe-cit, ut auxilio privarentur N; PPP. per-fectus 3. dokonany, skończony; przen. doskonały CiO.

perfidia, ae, /. (perfidus) zdrada, wiarołomstwo CiC.

perfidiösus 3. adv. e, wiarołomny, zdradziecki Ci.

per-fidus 3. (fidus) wiarołomny, zdradziecki, zdradliwy CiHO.

per-flabilis, e, przewiewny Ci. per-flagitiosus 3. bardzo występny.

per-flo 1. przewiewać F. per-fodio 3. fódi, fossum, przekopać: thorax perfossus F przebity.

per-foro 1. przedziurawić, przeszyć: viae a sede animi ad oculos perforatae Ci prowadzące.

per-fremo 3. głośno parskać Ci. p;r-frequens, tis. bardzo ludny i. per-frico 1. fricui, fric(a)tum, natrzeć, poskrobać. podrapać: caput p. Ci podrapać się po głowie na znak zakłopotania; cum os perfricuisti Ci potarłeś się po twarzy, aby ukryć rumieniec wstydu = wyzułeś się ze wstydu, per-frigidus 3. bardzo zimny Ci. per-fringo 3. frëgi, fractum (fran-go) 1) przełamać, przedrzeć się przez co: domos p. T wedrzeć się, repagu-la pudoris Ci pogwałcić wszelkie granice; 2) złamać, roztrzaskać, zniweczyć, obalić TCi.

per-fruor 3. fructus sum, z abl. używać, rozkoszować się: mandatis p. O wykonać dokładnie.

perfuga, ae, m. (perfugere) zbieg, per-fugio 3. fugi, fugitum, uciec, zbiedz CL.

perfugium, ii, n. (perfugere) u-cieczka, schronienie, przytułek CCi.

m.

perfunctio, önis, f. (perfungor) przetrwanie, dokonanie Ci.

per-fundo 3. fodi, fusum, 1) polać, zlać, zalać, oblać; pulvere p. V pokryć; ostro p. O zabarwić; flumine perfundi V kąpać się; 2) przen. przejąć, napełnić: mętu, laetitia LCi.

per-fungor 1. functus sum, z dbl. 1) spełnić, sprawować, dokonać; epulis perfuncta 0 po skończeniu ; 2) przetrwać, przenieść: laboribus Ci; PPP. w znacz. pass. memoria perfuncti pe-riculi Ci doznanego.

per-furo 8. szaleć gwałtownie V. Pergamus, i, f. lub Pergamum, i, n. także Pergama, drum, n. (Шр-уар.о;, *ov, -a) Pergamum, 1) zamek trojański i Troja sama; 2) miasto w Mi-zyi, dziś Bergamo na półn. zach. od Sardes, sławne z wyrobu pergaminu; adi. Pergamënus 3. perga-meński; Pergamëus 3. trojański.

per-gnärus 3. bardzo świadomy, dobrze znający: locorum S.

pergo 3. (zamiast per-rigo od rego), per-rexi, per-rectum 1) trans, dalej postępować, dalej coś czynić, odbywać: iter pergere L ; najczęściej z inf. pergo ire, perge ut coeperas Ci mów dalej...; 2) intr. podążyć, udać się, wyruszyć: in Siciliam p., pergite Piérides F zaczynajcie!

per-grandis, e, bardzo wielki Ci;

p. natu L bardzo sędziwy.

per-grätus 3. bardzo przyjemny, b. miły; pergratum mihi feceris C wielką mi sprawisz przyjemność.

per-gravis, e, bardzo ciężki, b. ważny, b. poważny Ci.

Pergus, i, m. P., jezioro w Sycylii, w okolicy Henny O.

per-hibeo 2. ui, itum (habere) twierdzić, podawać CiV.

per-honörificus 3. bardzo zaszczytny.

per-horreo 2. ui, wzdrygać się przed czem, bardzo się lękać: casus O. per-horresco 3. horrui (incoh. do

perhorrëre) 1) zadrżeć, wstrząsnąć się: aequor perhorruit O wzburzyło się;

2) bardzo się lękać Ci.

per-horridus 3. bardzo straszny S. Periandrus lub Periander, ri, (üspiavSpos) Peryander, król Koryntu, jeden z 7 mędrców.

Pericles, is, m. (HaptxXijs) Р., ateński mąż stanu f 429.

perlclitätio, onis, /. (periclitor) próba Ci.

periclitor 1. (peric(u)lum) 1) próbować, doświadczać: belli fortunam Ci, non est periclitanda salus reipublicae, nie należy wystawiać na próbę, narażać ; PPP. m znacz. bier. mores pe-riclitati Ci wypróbowany; 2) być w niebezpieczeństwie, być narażonym na szwank C; subst. périclitantes T oskarżeni.

periculdsus 3. (periculum) niebezpieczny CiLT.

perlc(u)lum, i, n. (periri np. w com-periri, doświadczyć, por. ratpav) 1) próba; p. facere alicuius (rei) Ci spróbować, doświadczyć ; 2) protokół : pericula ma-gistratuum Ci; 3) niebezpieczeństwo;

4) proces: in iudiciis periculisque Ci.

per-idoneus 3. bardzo stosowny, b. odpowiedni CS.

Perillus, i, m. (IlsptXXo;) P., artysta, który odlał byka Falarysa; adi. Perillëus 3. mian. aes P. byk Falarysa O.

per-illustris, e, 1) bardzo jasny; 2) bardzo znakomity.

per-imo 3. Smi, emptum fernere) ml. całkiem odjąć: sensum Ci; stąd: 1) zniszczyć, zgładzić, zabić; 2) niedo-puścić, przeszkodzić : ludi perempti Ci. per-incertus 3. bardzo niepewny S. per-incommodus 3. bardzo niedogodny.

per-inde, zupełnie tak, tak samo, równie, z następującem zwykle ac, acsi, quasi CiTL.

per-indulgens, tis, bardzo pobłażliwy Ci.

dzony.

per-infirmus 3. bardzo słaby Ci. per-inïquus 3. bardzo niesłuszny Ci. per-insignis, e, bardzo znaczny Ci. Perinthus, i, f. (ffiptv$o;) Perynt, miasto w Propontydzie, 80 km. na zach. od Byzancyum, później Hera-clëa, stąd dziś Erekli.

per-invïsus 3. bardzo znienawi-

per-invltus 3. bardzo niechętny, peripatêticus 3. [z gr. лерииглрхо;) perypatetyczny, należący do szkoły Arystotelesa, który uczył przechadzając się (rcepmxxöv) ; subst. perypatetyk Ci.

peripetasma, atis, n. (z gr. raptra-т«аpa) dywan, kobierzec Ci.

Periphas, antis, m. imię męskie O. periscelis, idis, f. (z gr. rapiozeXt;) podwiązka HO.

periströma, atis, n. (z gr. rapta-xw-p«) kobierzec, pokrycie Ci.

peristylum, i, n. (z gr. TOptaxuXov) perystyl, podwórze domu rzymskiego otoczone kolumnadą.

perïtia, ae, /. (peritus) doświadczenie, znawstwo, znajomość S.

perïtus 3. adv. ë (PPP. do periri, por. periculum) doświadczony, biegły, obeznany z czemś NCiV.

per-iflcundus 3. bardzo przyjemny Ci.

periurium, ii, n. (periurus) krzywoprzysięstwo Ci. per-iüro, zob. peiero. per-iflrus 3. (per ius) krzywoprzy-sięski, krzywoprzysiężca Ci.

per-läbor 3. lapsus sum, 1) ślizgać się po czem, unosić się: angues in aedem lovis L wśliznęły się; 2) dostać się niespostrzeżenie, wcisnąć się Ci TV.

per-laetus 3. bardzo wesoły L. per-lateo 2. ui, trwale się ukrywać O. per-Iego 3. legi, lectum, także pel-lego : 1) przejrzeć, przeglądnąć; 2) przeczytać LO.

per-levis, e, adv. leviter, bardzo łatwy, b. błahy, b. nieznaczny Ci.

per-liberälis, e, adv. liberaliter, b. hojny, b. łaskawy Ci. perlicio, sol. pel-licio. per-lito 1. ofiarować pod dobrą wróżbą L.

per-longus 3. adv. ë, bardzo długi Ci. per-luceo 2. xi, także pelluceo, 1) przeświecać, przebijać się OL; 2) być przezroczystym: aether p. Ci.

per-lucidus 3. i pellücidus (per-lucere) 1) przezroczysty H; 2) bardzo jasny Ci.

per-luo 3. ui, ütum (lavere) umyć, wymyć, wykąpać CO.

per-lustro 1. przeglądnąć, przejrzeć; przen. zwiedzić L.

per-magnus 3. bardzo wielki; per-magno aestimare, permagni interesse: bardzo wiele Ci.

per-maneo 2. si, sum, pozostać, wytrwać: eodem loco C; corpora cera circumlita p. Ci utrzymują się.

per-mäno 1. .przepływać, dopływać; przen. przechodzić, dochodzić Ci.

per-marïnus 3. przeprowadzający przez morze: Lares p. L.

per-mätüresco 3. mätürui, zupełnie dojrzeć O.

per-meo 1. 1) przechodzić O; 2) dochodzić T.

Permessus, i, m. (neppjaaóg) P., rzeka w Beocyi wypływająca z Heli-konu V.

per-mëtior 4. mensus sum, 1) przemierzyć, przebyć: aequorV; 2) wymierzyć: magnitudinem solis Ci.

per-mingo 3. minxi, oszczać H. per-m!rus 3. bardzo dziwny Ci. per-misceo 2. miscui, mixtum l. mistum, 1) pomieszać: permixtus con-siliis Г wmieszany; 2) wprawić w nieład. zamieszanie CiSV.

permissio, Snis, f. (permittere) 1) oddanie na łaskę i niełaskę, poddanie; 2) pozwolenie L.

permissü [obi. od permissus) za pozwoleniem T.

per-mitto 3. misi, missum, 1) do-

cić L.

rzucać, rzucać do celu, wypuszczać: saxum in hostem, equos in hostem; permissus equitatus L nadbiegająca,

p. tribunaturn L puszczać cugle władzy tryb.; 2) oddać, powierzyć: alcui summam belli C; 8) darować, przebaczyć, puścić w niepamięć: inimicitias temporibus rei publicae Ci ze względu na...; 4) poddać: se in fidem alcu-ius C; 5) pozwolić; sinf., acc.c.inf., I. ut; stąd subst. permissum, i, n. pozwolenie H.

permixtio, önis. f. (permiscere) 1) pomieszanie, zamieszanie; 2) mieszanina SCi.

per-modestus 3. bardzo skromny, b. nieśmiały, b. umiarkowany CiT.

per-molestus 8. adv. ë, bardzo u-ciążliwy: p. ferre Ci bardzo niechętnie patrzeć.

per-molo 3. ui, zemleć, permötio, önis, f (permovere) wzruszenie: mentis . p. divina Ci natchnienie; p. animis nostris datae Ci uczucia, afekty.

per-moveo 2. mövi, mötum, 1) mocno poruszyć, wzburzyć; 2) przen. a) skłonić, spowodować CCiSN; b) wzniecić, pobudzić, wzburzyć, wzruszyć, zaniepokoić TCCi.

per-mulceo 2. mulsi. mulsum. 1) pogłaskać: barbam; comas: gładzić; oculos virgä 0 z lekka dotknąć; 2) ułagodzić, uspokoić, uśmierzyć: ple-bem; sensum voluptate Ci łechtać. .

per-multus 3. bardzo wiele; tàkèe n. jako subst. w acc i abl. mens Ci.

per-munio 4. 1) dokończyć obwarowania L; 2) silnie obwarować T.

permütätio, önis f. (permutare) 1) zmiana: coloris Ci; 2) wymiana: capti-vorum L, mercium T.

per-möto 1. 1) przemienić, zmienić, zamienić: statum rei p. Ci, dominos H; 2) wymienić, wykupić: capti-vos L; 3) wypłacić za pośrednictwem weksla, przez przekaz: ut permutetur Athenas Ci aby do Aten przekazano.

perna, ae, /. szynka H. per-necesśarius 3. 1) bardzo potrzebny, b. krytyczny Ci; 2) bardzo ściśle związany Ci.

per-necesse, bezwzględną jest koniecznością Ci.

per-nego 1. uparcie przeczyć Ci. perniciäbilis, e (pernicies) zgubny, szkodliwy L.

per-niciës, èi (por. necare) zguba, zagłada; pernicii dawny gen. Ci; per-nicië dawny dat. L; o człowieku-, zaraza, klęska, nieszczęście.

perniciosus 3. adv. ë (pernicies) zgubny CiC.

pernïcitâs, âtis, f. (pernix) chy-żość, szybkość Ci.

pernix, Icis, adv. Iciter (pernïti?) chyży, szybki VH.

per-nöbilis, e, bardzo sławny, b. znany Ci.

per-nocto 1. (pernox) (przenocować Ci.

per-nosco 3. növi, nötum, poznać dokładnie Ci.

per-nótesco 3. notui, dochodzę do powszechnej wiadomości T. per-nötus 3. bardzo znany, per-nox (ctis) (per noctem) całonocny: luna pernox erat L świecił całą noc, luna pernogte 0 przy pełni, per-numero 1. przeliczyć, wypła

pero, önis, m. but V. per-obscürus 3. bardzo ciemny, b. niejasny LCi.

per-op(p)ortunus 3. adv. ë. bardzo dogodny, b. na rękę CiL.

per-optatus 3. bardzo pożądany Ci. per-örätio, önis, f. zakończenie mowy, epilog Ci.

per-orno 1. bardzo ozdobić, per-öro 1. 1) skończyć mowę: res non peroratur Ci nie doszła do końca; 2) przemawiać, omawiać CiNT.

per-ösus 3. (odisse) bardzo nienawidzący: lucern p. V któremu życie obmierzło.

per-paco 1. zupełnie uspokoić, kształcony, wydoskonalony, uszlachet-podbić L.

per-parvulus 3. bardzo maleńki Ci. per-parvus Я. bardzo mały ; n. jako subst b. mało Ci.

niony Ci.

per-pauculus 3. bardzo mało Ci.

per-populor 1. zupełnie spustoszyć; PP. taksę biernie L.

perpötätio, onis, /. (perpotare) pijatyka Ci.

per-pöto 1. oddawać się pijaństwu Ci.

per-paucus 3. bardzo mało: per-pauca loquens H małomówny, per-paullum, i, n. bardzo mało. per-pello 3. puli, pulsum, znaglić, przyciskać, przytłaczać: cubilia Hwylegiwać się, 2) nalegać: puellam 0 per-propinquus 3. blizko spo-perpendiculum, i, n. (perpertdere) krewniony; subst. blizki, krewmy Ci pion; ad p. Ci pionowo.

zmusić, skłonić; pcrpulit, ut... L do-kazał tego, że...

per-pendo 3. pendi, pensum, dokładnie rozważyć Ci.

per-peram, fałszywie, opacznie Ci.

Perperna i Perpenna, ae, m. P.,

imię właść. etruskie.

per-primo 3. pressi, pressum, 1)

per-purgo 1. 1) przeczyścić; 2) prsen. a) wyjaśnić: locum Ci; b) odeprzeć: crimina Ci.

per-quam, bardzo, nader CiL.

per-quiro 3. quisivi, sîtum (quae-rere) dokładnie zbadać, dokładnie się

perpessio, onis, f. (perpeti) ścier- dowiadywać CiC. pienie, zniesienie Ci.

per-rärus, bardzo rzadki; abl. n. per-petior 3. pessus sum (patior) jako adv. b. rzadko Ci. ścierpieć, znieść: perpetiar 0 zdołam, potrafię.

Perrhaebus 3. (Шррасро;) perrebij-ski; poet, tessalski; subst. Perrhaebi, Orum, m. Perrebowie; Perrhaebia, ae, /. (Ilsppatßta) P., kraina w Tessalii na półn. od Penejosa O.

per-ridicule, bardzo śmiesznie Ci. perrogätio, onis, f. (perrogare) przeprowadzenie Ci.

per-rogo 1. zapytać o zdanie wszystkich po kolei L.

per-rumpo 3. rupi, ruptum, 1) intr. 1) ciągły, nieprzerwany [o miejscu i    przedrzeć się, wedrzeć się, wtargnąć:

czasie) : p. bovis tergum F cały, nie-    in vestibulum templi L; 2) tr. a) prze-

rozcięty, carmen H obejmujący cały łamać, przerwać, przeciąć: limina; cykl podań, vitap.NCicałe życie, domi- terram aratro F krajać; b) przedrzeć natio p. N, dictator p. Ci dożywotni; 2) się: paludem C; c) pokonać, zniszczyć, powszechny: ius Ci; n. jako subst. per- zniweczyć: leges, fastidia CiH petuiim, i, zawsze: in p.; abl. per-petuo, trwale, nieprzerwanie.

per-plexus 3. adv. ë (PPP. od per- Persëïs, idis, f. córka P. — Hekate; plectere) 1) zawukłany, zagmatw'any, Perseides herbae 0 czarodziejskie, splątany: iter F; 2) zawiły, niejasny, Persa, ae, m. (ITepar^) taksę Perses, niezrozumiały: non perplexe L bez    ae, Pers; adi. Persicus 3. (Ilepatxô;)

wykrętów.    perski; adi. fem. także Persis, idis,

per-polio 4. wygładzić; PPP. wy- (Пераk); jako subst. Persya.

me mor are

per-petro 1. (patrare) 1) wykonać, uskutecznić, doprowadzić do skutku; 2) dokazać TL.

perpetuitäs, atis, /. (perpetuus) ciągłość, ciągłe, nieprzerwane trwanie:

p. vitae Ci całe życie.

perpetuo 1. (perpetuus) nadać ciągłość, trwrałość, utrwalić Ci.

per-petuus 3. (per petere = iść)

Persa, ae, l. Perse, es, /. (Шраг)) P., córka Oceana, żona Heliosa; stąd:

per-saepe, bardzo często Ci. persalütätio, ônis, f. (persalutare) pozdrowienie Ci.

maiorum Ci ; opowiadać, opisywać: ea versibus persecutus est Ennius Ci, voluptates nominatim Ci wyliczyć; 4) wykonać, przeprowadzić: incepta, vitem p. P zajmować się, societatem p. Ci utrzymywać, poenam p. Ci uzyskać ukaranie, hereditates p. Ci starać się pozyskać; podobnie: voluptates p. Ci; 5) doścignąć: mors virum p. H.

Perses, ae,m. 1) Pérs; 2) Perseus, król macedoński L.

per-sapiens, tis, adv. nter, bardzo mądry Ci.

per-scindo B. scidi, scissum, przerwać, przedrzeć L.

Perseus, eos, acc. ea lub gen. ei, acc. eum, m. (JTspoEuç) P. 1) syn Zeusa i Danay, zabójca Meduzy i wybawca Andromedy; adi. Persëïus3. (Ilepo7jioj) Perseusa 0; 2) król macedoński, pobity w r. 168 pod Pydną; adi. Persicus 3. bellum P. Ci wojna z Perseusem.

persevërantia, ae, /. (perseverare) wytrwałość, wytrzymałość CiC.

per-scrïbo 3. scripsi, scriptum 1) dokładnie wypisać, spisać, zapisać: res pop. R. L; 2) zaciągnąć do ksiąg, protokółu: iudicum dicta Ci; 3) pisemnie donieść, oznajmić; 4) przekazać, przekazem wypłacić: a quaestore p.L dać przekaz do kwestora.

perscriptio, ónis, f. (perscribere)

1) zaciąganie do ksiąg Ci; 2) protokół Ci.

perscriptor, óris, m. prowadzący rachunki Ci.

per-sevëro 1. 1) intr. trwać przy (w) czem, wytrwać, obstawać przy ozem: in s abl. lub sam abl. CiC; 2) tr. wytrwać przy czem, dalej coś czynić, swlasscsa s inf. : bellare p. N, persévérât esse Orestem Ci trwa przy twierdzeniu, upiera się; p. praes. persevë-rans, tis, adv. persevëranter, wytrwały L.

per-sevërus 3. bardzo surowy T. Persicus 3. sob. Persa i Perseus, per-sïdo 3. sêdi, dotrzeć, dostać się, przeciec, przeniknąć V.

per-signo 1. dokładnie oznaczyć, wymienić L.

per-similis, e, bardzo podobnyHCt. per-simplex, icis, bardzo prosty T. Persis, sob. Persa, per-sisto 3. stiti, trwać przy czerni-Persius 3. imię rodu rzymskiego. per-solvo 3. solvi, solutum 1) zapłacić, uiścić; poenas p. CCi ponieść; 2)

per-scrütor 1. przeszukiwać, badać, śledzić Ci.

per-seco 1. secui, śectum, przeciąć, wytępić LCi.

per-sedeo 2. sêdi, przesiedzieć L. per-segnis, e, bardzo gnuśny.

Persëïs, idis, f. (Пеаг&) 1)- córka Persy; 2) poemat o czynach Perseusa 0; 3) miasto w Macedonii L.

Persëïus, sob. Perseus, per-sentio 4. sensi, sensum 1.) głęboko odczuwać; 2) dokładnie spostrzegać V.

Persephone, es, /. (IIepae?<5vi)) =

Proserpina, P., bogini podziemia; prsen. śmierć O.

Persepolis, is, acc. in f. (UepcréreoXtç)

P., główne miasto Persyi na półn. wsch. od Schiras.

per-sequor 3. secütus sum 1) iść za kim, towarzyszyć: alqm, celeritate scribendi persequi, quae dicuntur Ci spisywać słowo w słowo za mówiącym ; 2) ścigać a) wlaśc. : fugientes C,    prsen. grates, gratiam p. Ci odwdzię-

bello p. alqm Ci prowadzić z kimś woj-    czyć się, vota Ci, quod debui Ci speł-

nę, solitudines p.: przeszukać; b) mścić    nić, honorem F ofiarę złożyć, melio-

się: iniurias C; c) ścigać sądownie, do-    rem animam pro morte Daretis p. У

chodzić swego prawa, Verrem p., bo-    życie (byka) zamiast życia Daresa o-

na sua p. Ci; 3) naśladować: exempla    fiarować.

mum

persona, ae, /. 1) maska Ci; 2) rola w dramacie: viri boni p. C; 8) rola, charakter (w życiu) ; p. ferre, gerere Ci grać rolę, principis personam tuëri Ci bronić stanowiska, godności ; 4) osobistość, osoba NCi.

persönätus (persona) l) przebrany, zamaskowany, fałszywy: pater p. H ojciec w komedyi.

per-sono 1. sonui 1) tr. a) napełniać odgłosem: régna latratu V, au-rem p. H wołać nad uchem ; b) głośno wołać, krzyczeć, takèe s acc. c. inf.;

2)    intr. rozbrzmiewać: ploratu, plebs

p. plausu T dały się słyszeć oklaski ludu, cithara Iopas personat V daje się słyszeć cytra Iopasa.

per-spergo 3. (spargere) si, sum, pokropić T.

perspicax, äcis (perspicere) przenikliwy, bystry Ci.

perspicientia, ae, /. (perspicere) dokładne poznanie Ci.

per-spicio 3. spexi, spectum (por. adspicio) 1) intr. przejrzeć: per sae-pem ne perspici quidem potest C; 2) o-bejrzeć, przypatrzyć się : urbis situm C; B) spostrzedz, poznać; alqd perspec-tum habere Ci znać, być przekonanym o czem ; PPP. perspectus 3. znany, wypróbowany Ci.

perspicuitas, ätis, f. (perspicuus) oczywistość, jasność Ci.

perspicuus 3. adv. 6 (perspicere) 1) przejrzysty, przeźroczysty O; 2) prsen. oczywisty, wyraźny Ci.

per-sterno 3. strävi, strätum, wyścielić, wyłożyć kamieniami.

per-stimulo 1. wciąż pobudzać, per-sto 1. stiti (statürus L) 1) przestać np. cały dzień, pozostać na miejscu LV; 2) trwać, przetrwać: ira p. 0;

3)    trwać, obstawać, upierać się przy czem in г dbl. : perstas certare O walczysz dalej, nie przestajesz w...

per-stringo 3. strinxi, strictum 1) zadrasnąć, dotknąć: solum aratro Ci krajać; 2)prsen. a) przerażać, przejmować: horror spectantes p. L; b) dotknąć słowami, zganić TCi; c) z lekka dotknąć (w momie), napomknąć: unam quamque rem p. Ci.

per-studiösus 3. adv. ë, bardzo pilny, całkiem oddany Ci.

per-suädeo 2. si, sum, radzić skutecznie, a mięć 1) namówić, nakłonić: alcui alqd lub alcui, ut, ne... CiN; 2) przekonać: alcui alqd i acc. c. inf. NCi persuasum mihi est CiN i per-suasum habeo C jestem przekonany.

persuäsio, ónis, /. (persuadere) 1) przekonywanie, namowa Ci; 2) przekonanie = mniemanie T.

persuäsü (аЫ. od persuäsus, ös) za namową Ci.

per-subtilis, e, bardzo subtelny, b. udatny Ci.

per-sulto 1. (saltare) 1) intr. skakać, biegać TL; 2) tr. przebiegać: carnpos T.

per-taedet 2. pertaesum (pertisum) est, bardzo mi się przykrzy, b. mię mierzi : me alcuius rei V.

pertaesus 3. (pertaedet) który sobie sprzykrzył, sprzykrzywszy sobie T.

per-tendo 3. di, sum i tum, podążyć L.

per-tento 1. także pertempto 1.

1) próbować, badać: pugionem, ani-TL; 2) przejmować, przenikać V. per-tenuis, e, bardzo cienki; stąd bardzo szczupły, bardzo mały, bardzo słaby Ci.

per-terebro 1. przewiercić Ci. per-tergeo 2. tersi, tersum, zetrzeć H.

per-terreo 2. ui, itum, przestraszyć, przerazić CiC.

per-texo 3. ui, textum, dokończyć tkania; prsen. dokończyć (mowy) Ci. pertica, ae, f. tyka, żerdź O. per-timesco 3. timui, bardzo się przestraszyć, b. się lękać: alqm, de alquä re, ne... NCi.

pertinacia, ae,/. (pertinax) 1) upór Ci; 2) wytrwałość NL.

znaczny Ci.

per-vagus 3. błąkający się Ci. per-vasto 1. całkiem spustoszyćLT. per-veho 3. vexi, vectum, przewieźć, zawieźć, w pass. przejechać, zajechać: ad exitus optatos Ci dojść. per-vello 3. velli, targać, obrywać; a) drażnić: stomachum Я: b)

an-

per-tinax, âcis, adv. aciter (tenax)

1)    uparty, uporczywy CiLH; 2) wytrwały, wytrzymały: digitus male p. H nie bardzo się opierający; 3) jako cogn.

P. Helvius P., cesarz rzymski.

per-tineo 2. nui (teuere) 1) rozciągać się, sięgać: Belgae ad Rhenum

p., pons ad Helvetios p. C prowadzi;

2)    dotyczyć kogo, odnosić się do kogo, należeć: versus ad ilhirn p. Ci, regnum ad se pertinere Ci, hoc eo-dem pertinet Ci; 3) dążyć, zmierzać: consilia ad libertatern recuperandam

p. Ci; 4) wpływać, mieć urpływ: ge-mitus provinciae ad tui capitis peri-culum Ci.

per-tingo 3. (tangerel rozciągać się S.

pertïsum, sob. pertaedet. per-tractätio, önis, /. (pertractare) zajmowanie się czemś Ci.

per-tracto 1. taksę pertrecto 1) dotykać się, obmacywać: mullos Ci; 2) dokładnie zbadać, zgłębić Ci; 3) zająć się czem, załatwić Ci.

per-traho 3. traxi, tractum, zaciągnąć, zawlec: hostem ad insidia-rum locum L zwabić.

per-tristis, e, bardzo smutny, bardzo ponury Ci.

per-tundo 3. tudi, tu(n)sum, przebić, przeszyć, przedziurawić L.

perturbatio, önis, f. (perturbare) 1) zamieszanie, zaburzenie, nieład: e-xercitus p. C, comitiorum p. Ci, caeli p.: burza, rerum p. Ci przewrót państwowy; 2) prsen. wzburzenie, namiętność Ci.

perturbätor* öris, m. i perturbä-

trix,lcis, f. (perturbare) burzyciel(ka), wichrzyciel(ka) Ci.

perturbo 1. 1) zmieszać, wprawić xv zamieszanie CSCi; 2) wzburzyć, zawichrzyć, zakłócić: vectigalia nostra p. Ci uszczuplić; 3) zaniepokoić, przerazić: perturbantur, copiasne e-ducere, an castra defendere praesta-ret C są w niepewności; PPP. jako adi. perturbätus 3. 1) burzliwy, niespokojny Ci; 2) wzburzony, zaniepokojony CiN.

per-turpis, e, bardzo haniebny, b. nieprzyzwoity Ci.

per-ungo 3 unxi, unctum, pomazać, namaścić CiH.

per-uro 3. ussi, ustum 1) spalić: terra gelu perusta O ścięta, funibus perustus H schłostany, colla perusta 0 przetarta; 2) prsen. rozpłomienić, rozognić O.

Perusia, ae, f. P., dziś Perugia, 15 km. na wschód od jez. Trazumeń-skiego; Perusini, örum, mieszkańcy Perusyi.

per-utilis, e, bardzo pożyteczny Ci. per-vado 3. väsi, väsum 1) przechodzić, rozchodzić się: Ariminius impetu equi pervasit T przedarł się; 2) dojść, dosięgnąć CiT.

per-vagor 1. 1) wałęsać się tu i owdzie, przebiegać CiL ; 2) rozchodzić się, rozszerzać się; PPP. pervagä-tus 3. bardzo rozpowszechniony, b.

prsen.

dokuczać, dręczyć: fortuna te p. Ci.

per-venio 4. vêni, ventum 1) przybyć, dojść, dostać się właśc. i prsen. in affinitatem p. N wejść; podobnie: in amicitiam p. N wejść w stosunek przyjacielski; 2) przejść, dojść w enaes. stopniowania: ira in rabiem p., nona ad denarios L p. Ci.

perversitäs, atis, f. (perversus) przewrotność.

perversus, sob. perverto. per-verto 3. verti, versum, przewracać : rupes perversae L odłamany, stąd prsen. a) zmieniać, przekręcać, bellum poscunt perverso numine V

poprz.

рег-vius, dający się przejść, do-stępny, otwarty: iaculum tempora per-via facit O

przekręcając wolę bogów czyli wbrew... podobnie: perverso more Ci wbrew obyczajowi; b) obalić, zniszczyć, zniweczyć ; PPP. jako adi. perversus 3. ado. g 1) przewrócony, przekręcony: comae p. 0 peruka przekręcona: oculi p.: zezowate; 2) przewrotny, zły ; 3) nierozsądny, głupi: cachinnus 0.

per-vestïgo 1. zbadać, wyśledzić CiL.

per-vetus, bardzo stary Ci'.

pervicäcia, ae, /. (pervicax) 1) wytrwałość T; 2) upór L.

per-vicax, acis (pervi(n)cere) 1) wytrwały T; 2) uporny, uparty: ira, p. iussa mulierum T kapryśne.

per-video 2. vidi, visum 1) przeglądać, przenikać: tu mala pervides lippus H widzisz niedokładnie; 2) poznać dokładnie.

per- vigeo 2. ui, być bardzo silnym T.

per-vigil, is, bardzo czujny, długo czuwający TO.

pervigilätio, ónis, f. (pervigilare) czuwanie przez całą noc = nocna uroczystość Ci.

pervigilium, i, n. (pervigilare) =

per-vigilo 1. czuwać całą noc, noc przepędzić bezsennie VLCi. per-vîlis, e, bardzo tani L. per-vinco 3. vlci, victum 1) zupełnie zwyciężyć, voces sonum p. H zagłuszają; 2) dopiąć czegoś, utrzymać się przy czernś, wymódz coś na kimś: P- Khodios, ut societatem retinerent L.

przeszywa, per-volgo zob. pervulgo. per-volito 1. (frequ. do per-volo) przelatywać, przebiegać V.

per-volo 1. a) przelatywać, przebiegać Ci; 2) dolatywać: animus in se-dem p. Ci.

per-volo, veile, volai: bardzo chcieć, b- pragnąć Ci.

per-vulgo 1. (per-volgo) a) ogłosić, obwieścić C; b) oddać na powszechną usługę: operam suam, se Ci; PPP. pervulgatus 3. adv. ë a) powszechnie znany NCi; b) pospolity, zwyczajny, powszedni Ci.

pës, pedis m. {por. яоо;, Fuss) 1) noga, stopa u ludzi, zwierząt, sprzętów i t. p.: pede captus L chromy; 2) przen. chód, bieg, krok cito pede labitur aetas 0; 3) stopa jako miara długości = ok. ‘/з ni-; przen. miara wogóle, zwłaszcza stopa w metryce, rytm: musa per undenos emodulanda pedes 0, 11 stóp = hexametr i pen-tametr czyli dystych elegijny, pedem extremum trahere 0 kuleć, o choliam-bach; Lesbius p. Hrytm lesbijski, strofa saficka; 4) lina okrętowa służąca do kierowania żaglem : pedibus aequis Ci z pomyślnym wiatrem, una omnes pedem fecere V zwolnili linę (o lawirowaniu) ; zwroty : pedem ferre F= in-ferre Ci kroczyć, iść, p. conferre CiL uderzać, p. referre CO {poet, retrahe-re, revocare) cofać się, ad pedes de-scendere, desilire, degredi LC zeskoczyć z konia, ante pedes positum esse Ci leżeć przed oczyma, anto p. ali-cuius Ci wobec, circum p. Ci około siebie, pedibus in sententiam ire SLCi przyłączyć się do zdania, pedibus C piechotą, p. mereri L służyć w piechocie, pedibus et navibus aditum habere C od lądu i morza, sub pedibus LO pod władzą, w pogardzie.

pessimus zob. malus.

Pessinüs, untis, /. (IlEoatvoy;) P., miasto w Galacyi nad rzeką Sangarius, główna siedziba kultu Cybeli ; adi. Pessinuntius 3. z P. Ci.

pessum adv. w połączeniu 1) z dare zgubić: animus ad voluptatem corporis pessumdatus S pogrążony; 2) z ire T zginąć.

pesti-fer, fera, ferum adv. pestiféré (pestem ferens) zgubny, szkodliwy Ci.

con-

m. imię Cen-

pestilens, tis (pestis) niezdrowy; preen, zgubny CiL.

pestilentia, ae, /. (pestilens) 1) niezdrowe powietrze: p. autumni, pestilentia Salpinoram Ci niezdrowa okolica; 2) zaraza, morowe powietrze LC.

pestis, is, f. zaraza Ci; prsen. a) zguba, nieszczęście VCi; b) o osobach: zagłada, zakała CiV.

Petëlia, ae, /. P. miasteczko wBrut-tium, dziś StrongoliV; adi. Petëlï-nus 3. s P.; jako subst. mieszkaniec P.L.

petesso 3. (taksę petisso od pe-tere, por. facesso) dążyć do czego, u-biegać się o co Ci.

Petillius lub Petïlius 3. P. imię rodu rzymskiego.

petïtio, önis, f. (petere) 1) napad, zamach LTCi; 2) prośba, ubieganie się (o urząd) p. indutiarum L sulatus C; 3) skarga, wystąpienie przeciw komuś w sądzie Ci.

petltor, öris, m. (petere) 1) ubiegający się (o urząd) H; 2) oskarżyciel (w sprawach cywilnych) Ci.

pęto 3. petîvi, petïtum (por. тс^тоцм, mn~w) 1) dążyć dokąd, aethera V, con-tinentem p. C, iter p. Ci podążyć, fu-gam p. C rzucić się do ucieczki; 2) godzić na kogo, napadać, uderzać: angues alqm p. V, Hesperiam bello p. V, ore terram p. V upaść; w sna-cseniu prsyjasnem: zbliżać się: te sup-plex p. V, alqm dextra p. V wyciągnąć rękę ; 3) szukać, starać się, pragnąć: alias sedes p. C, fuga salutem p NC, petunt dextrae coniungere dex-tram O; mian. starać się, ubiegać się o urzędy, także: o miłość; 4) wymagać, domagać się: nova iura p.; mian. sądownie rościć sobie prawo: heredi-tatem p. Ci; 5) prosić: alqd ab alquo, ab alquo, ut...; 6) poszukiwać, wydobywać, pozyskiwać: aggerem p., spi-ritum p., exempla p., custodem in vincula V wtrącić.

petorritum, i, n. (в celt.) wóz gal-licki (o 4 kołach).

Petra, ae, f. P. imię miasta 1) w A-rabii na połud. od morza Martwego; 2) w Sycylii, dziś Casai della pietra, mieszkańcy: Petrini; 3) w Tracyi;

4) P. Sogdiana nad Oxuseni; taksę m. jako cogn. rzymskie.

Petraeus, i, m. imię Centaura 0.

Petrëius 3. imię pleb. rodu rzymskiego.

PetrTnum, i, n. P. miasteczko w pobliżu Sinuessy H.

Petrönius 3. P. imię pleb. rodu rzymskiego T.

Petrocorii, örum, m. P, lud w Gal-lii, na półn. od dziś. Bordeaux.

petulans, antis adv. -anter swawolny, rozwiozły, rozpustny Ci.

petulantia, ae, f. (petulans) ^swawola, rozpusta; 2) zuchwalstwo Ci.

petulcus 3. (petere) bodliwy, bodący V.

Peucetius 3. peucetyjski, apulski: Peucetia, środkowa część Apulii 0.

Phacus, i, m. (Ф«яод) F, obok Pełli, skarbiec królów macedońskich L.

Phaeax, äcis m. (Фа{*?) Feak, według Horn. mieszkaniec wyspy Scherii (= Corfu) : pinguis Phaeaxque H\ prsy-slowiowo: tłusty i dobrze odżywiony; Phaeäcis, idis, f. (Фсеа*^ Feacyda, poemat zapewne o pobycie Odysseusa u Feaków; adi. Phaeäcius 3. feacki.

Phaedön, ónis, m. (Фа(8ш) F., uczeń Sokratesa; od niego nazwany dyalog platoński o nieśmiertelności duszy.

Phaedra, ae, f. (Фоайра) F., siostra Aryadny, małżonka Tezeusa.

Phaedrus, i, m. (ФаТ8ро£) F. 1) uczeń Sokratesa i nazwany od niego dyalog platoński; 2) Epikurejczyk, nauczyciel Cycerona.

Phaeocomës, ae, taura O.

Phaestum, i, n. F, 1) miasto na połud. wybrzeżu Krety; stąd Phae-stias, adis, f. mieszkanka F.; Phaestius 3. festyjski; 2) miasto w Tes-salii (w Tesaliotydzie) L>

Phaëthon, ontis, m. (Ф«£*шу) F. 1) mian. rex Ph. Vwino fanejskie, jako-nazwa słońca, Heliosa w kulcie; 2) by król między winami, syn Słońca i Klymeny, którego Jowisz

zabił piorunem, gdy jadąc na wozie sennych marzeń, syn bożka snu 0. ojca zbłądził z drogi i zapalił ziemię;

Phaëthontias, adis, /. F. siostra Fae- bos O. tonta; adv. Phaëthontëus 3. (Ф*6&>у-xEto«) faetontowy; jako fern. Phaë- HO. thontis, idis; takèe Phaëthusa, ae, /.

F., siostra Faetonta.

Phantasus, i, m. (Фау-аао?) F., bóg

Phaon, onis, m. młodzieniec z Les-

pharetra, ae, f. (oape-pa) kołczan

pharetratus 3. (pharetra) noszący kołczan О.

phalanga, ae, f. lub palanga, ae

[e gr. aàÀayç) walec, drąg do posuwania machin oblężniczych C.

phalangites, ae, m. żołnierz ciężkozbrojny L.

pharmacopeia, ae, ж. (sgr. aapua-■ког.шХ^) aptekarz, lekarz jarmarczny Ci. Pharnabäzus, i, m, (Фжрусфа£о;) F., (оаХауу^г-,;) satrapa perski za Daryusza II i Arta-xerxesa II.

Phalantus, i, m. (ФаХаухо;) F., Spar-tanin, który założył Tarent.

phalanx, langis, f.    1) fa

langa mian. macedońska o 50 ludziach we froncie, a 15—16 ludziach w głąb;

2) kolumna np. Helwetów; 3) szyk

bojowy, wogóle wojsko: Argiva pha- rius 3. aleksandryjski, egipski O. lanx V.    Pharsälus, i, f. (ФжрааХо?) F., mias

to w połud. Tessalii, sławne z bitwy w r. 48; adi. Pharsälicus 3. Ci i Phar-sälius 3. Ci farsalski; subst. Pharsa-lia, ae, / F., poemat o bitwie pod F.

Phaselis, idis, f. (Фаа^Хц) F., miasto w Licyi, na granicy Pamfilii Ci, mieszkańcy F. ; Phasëlïtae, arum (Фа-'jrjXlxat) Ci.

Pharnacës, is, m. (Фжруахт);) F., król Pontu, zwyciężony w r. 48 przez Cezara (veni, vidi, vici).

Pharos lub Pharus, i, /. (Фаро;) F., mała wyspa przed Aleksandryą ze sławną latarnią morską; adi. Pha-

Phalara, ae, f. (ФаХара) F., port w Tessalii nad zatoką malijską.

Phalaris, idis, m. acc. im (ФаХар!;) F-, tyran z Agrygentu, który w pie-zrobionym przez Perylla, palił skazanych na śmierć.

phalerae, ärum, f. (г gr. xà oäXapa) 1) ozdoby z metalu noszone na piersiach, służące również jako odszcze-gólnienie w wojsku (= naszym medalom) VL ; 2) rzędy ozdobne dla koni L.

cu

phasëlus, i, m. (?âar,Xoç) 1) bób V; 2) lekki statek S.

Phäsis, idis, m. (Фаац) F., rzeka na granicy Azyi M. i Kolchidy oraz miasto nad jej ujściem; adi. 1) Phä-phaleratus 3. (phalerae) przybra- sis> iclis hlb Phasias, adis, f. fazyj-n) ozdobnjm rzędem!/.    ski, kolchidyjski O; 2) Phäsiacus (Фа-

rhalerum, i, n. (ФаХг^у) F., port а1ЙХ,;?) 3 г phäsiänus 3. = 1. a ens i na wsch. od Pireu; adi. Pha- Phëgéus, ei i eos (Ф^уеод) F., oj-lericus 3. faleryjski ; jako subst. (sc. ciec Alfezybei, której małżonka Alk-£*■■> baleron; Phalëreus, i, m. meona kazał zamordować z powodu aA7jpej,i 1 aleryjczyk, mian. Deme- jego niewiary małżeńskiej; stąd Phë-nus Ph., namiestnik Kassandra w A- gjs idis, f. córka F.; adi. Phëgëïus tenach (317-307).    Fegeusa 0.

Phanae, arum, /. (Фау*() F., przy- Phegia, ae,/⁻. (Ф^а) F\, miasto wAr-Mek na połud. wyspy Chios, sławny kadyi ; adi. Phëgiacus 3. fegejski 0.

41

z wybornego wina; adi. Phanaeus 3. Pheneus, i, /. (Феуео;) F., dziś Fo-Stownik.

ryusów.

philyra, ae, /. (aùüpa) 1) lipa Я; 2) Filira,

nia w Arkadyi nad jeziorem tegoż imienia, którego woda miała być zabójczą 0; Pheneätae, ärum, m. («bevsà--ou) mieszkańcy F. L.

Pherae, ärum, /. (Фера£) F., imię miasta: 1) w Messend nad morzem, 2) w Tessalii nad zatoką pagazyjską; adi. Pheraeus 3. (Ферме«) z F.

Pherecydës, is, m. (ФерехиЗ^;) F., nauczyciel Pitagorasa z Syros rodem ok. 55U; adi. Pherecydëus 3. (Ферехи-Setoç) Ferecydesa Ci.

Phidias, ae, m. (Фи8£а«) Fidyasz, 1) najsławniejszy rzeźbiarz z czasów Peryklesa, twórca Zeusa olimpijskiego i Ateny Parthenos; adi. Phldia-cus 3. ^et8taxóę) Fidyasza O; 2) rządca Aten za czasów Sulli N.

Philadelphia, ae, f. (ФЛаЗЛша) F., miasto w Lidyi, Philadelphëni, orum, m. mieszkańcy F.

Philadelphus, i, m. (oùxSt-Xoo;) cogn. rzymskie; taksę Ptolomeus Ph., który pojął za żonę swą siostrę Ar-sin o e.

Philaeni, órum, m. (Ф&а^ос) File-nowie, bracia kartagińscy, którzy dali się żywcem pogrzebać, abjr rozszerzyć granice swego kraju; stąd Phi-laenon arae (ФЛаниоу ßwp.ot) port na granicy kartagińsko-cyrenejskiej &

Philammön, ónis,m. syn Apollina i Chiony O.

Philemon, onis, w>. imię męskie 0.

Philippi, órum, m. (ФИтпоС) F., miasto w Macedonii na półn. zach. od Amfipolis, dziś Filibeik; stąd Philippëus i Philipplus 3. filipeński: taksę Philippensis, e, N.

Philippopolis, is (ФйютгбтоХц) F., miasto w Tracyi nad Hebrem.

Philippus, i, m. (ФёХюто?) Filip, 1) imię kilku królów macedońskich H; adi. a) Philippëus i b) Philippicus 3. odnoszący się do Filipa; 2} cogn. rodu Marcyusów C.

Philistus, i, m. (Ф£Хкт-:о?) F., historyk z Syrakuz, z czasów obydwóch Dyonizyuszów.

philitia, órum, n. (®tX£-ta) wspólne uczty u Spartan Ci.

Philoctëtes, ae, m. (ФсХохт^г)^ Fi-loktet, syn Pojasa, towarzysz Herkulesa, uczestnik wyprawy pod Troję, zostawiony na Lemnos, z powodu cuchnącej rany w nodze, po 10 latach sprowadzony pod Troję, gdzie zabija Parysa; adi. Philoctëtaeus 3. filokte-towy.

Philodëmus, i, m. poeta, epikurejczyk Ci.

Philomela, ae, f. (Ф^о^щ) F., córka króla Pandyona, siostra Prokny, która została przemieniona w jaskółkę, podczas gdy F. w słowika.

Philomëlium, ii, n. F., miasto w połud. wsch. Frygii; mieszkańcy Philomëlienses, ium, m.

Philopoemën, menis (ФАогоир^) F., wódz związku achajskiego, ur. 253.

philosophia, ae, f. (®tXoao®i'a) filozofia, miłość mądrości; tafcie problem filozoficzny CiN.

philosophor 1. (philosophus) filozofować, poświęcać się badaniom filozoficznym Ci.

philosophus 3. (®tXoao®oę) filozoficzny; jako subst. m. filozof, mędrzec Ci.

philtrum, i, n. (atX-rpov od «iXétw) napój miłosny, lubczyk O.

Philus, i, m. (otXoç) cogn. rodu f u-łyko lipowe; jako nom pr. dryada, córka Oceana, matka Chiro-na; stąd Philyrëius 3. (ФсХирфо«) fill" rejski O ; subst. Philyrydës, ae, m. (‘F-XuptSrjî) Filiryda, syn Filiry=Chiron 0.

phlmus, i, m. cptud;) kubek na kostki do gry H.

Phlneus, ei i eos (Фиеи«) F., 1) król Salmidessu w Tracyi, ukarany ślepe tą przez bogów, ponieważ kazał o-ślepić swych synów VO; adi. PhineiuS

masa

uciekł od macochy Ino na baranie o złotem runie do Kalchidy ; adi. Phri-

41*

t PhTnëus 3. (<I>cveÎoç, ФЦсо;) Fineusa 0; 2) brat Cefeusa, którego Perseus za-pomocą gîowy Meduzy zamienił w kamień O.

Phintiäs, ae, m. (Фита;) F., przyjaciel Damona Ci) [por. Schillera Bürgschaft).

Phlegethön, ontis, m. (?Xeye’&wv) F., ognisty strumień w podziemiu; stąd Phlegethontis, idis, /. flegetontowy O.

Phlegraeus 3. (ФХгурок^) flegrejski od przylądka Flegra, zwanego później Pallene w Chalcidice O.

Phlegyäs, ae, m. (ФХеуиад) F., król Lapilów, ojciec Iksyona; od niego Phlegyae, arum, m. Flegiowie, rozbójniczy lud w Tessalii.

Phlïüs, untis, acc. unta, m. (ФХюи;) Fliunt, miasto na Peloponezie; adi. Phlïàsius 3. (ФХ1яа1о;) fliazyjski ; subst. pl Phlläsii, orum, m. Fliazyjczycy.

phóca, ae, f: i phocë, es, f. (awzrj) foka OV.

Phöcaea, ae, /. (Фшхока) F., miasto nadmorskie w Jonii naprzeciw Lesbos; stąd: a) Phócaeensis, e, m. focejski; subst. pl. Phócaeenses, ium, m. Fo-cejczycy; taksę Phocaei, orum, m.; b) Phôcaïcus 3. О (Ф<оха'йс<5;) — poprs.

Phöciön, ónis, m. (Фошыч) F., mąż stanu w Atenach za czasów Demo-stenesa.

Phöcis, idis, f. (Фшхц) Focyda, kraj między Beocyą a Etolia; adi. a) Phôcaïcus 3. (Фшххпсб;) focejski; b) PhÓ-censis, e, w pl. Phócenses, ium, m. Focejczycy; taksę Phöcii, órum, m. ; o) Phôcêus 3. O — poprs.

Phoebê, es, f. (Фофф Feba, 1) = Dyana, jako bogini księżyca i łowów; 2) córka Leucyppa O.

Phoebidäs, ae, m. (Фоф18а;) F., wódz spartański, który obsadził Kad-meę w r. 383.

Phoebigena, ae, m. (Фофоуе^;) syn Feba, Eskulap V.

Phoebus, i, m. (ooljîoç) Febus, imię Apollina w kulcie jako boga słońca;

prsen. słońce; stąd: Phoebas, adis,/. (Фофа;) kapłanka Apollina, wieszczka; adi. Phoebëïus 3. lub Phoebëus 3. (Фофф'ос, ФофЁю;) febowy: ales 0 kruk; ars O sztuka lecznicza; iuvenis 0 Eskulap; virgo 0 Dafne i wawrzyn; an-guis O wąż Eskulapa.

phoenix, ïcis, m. (эом?) 1) daktylowiec; 2) feniks, ptak bajeczny, który co 500 lat spalał się w swem gnieź-dzie, a z popiołów powstawał nowy feniks O; jako n. pr. 1) Feniks, syn A-myntasa, towarzysz Achillesa pod Troją 0; 2) Fenicyanin ; stąd Phonïcë, es, /. lub Phoenïca, ae,/. Fenicya; adi. Phoenïcius 3. fenicyjski; jako fem. Phoenissa, ae; subst. (Фомааа) Feni-cyanka = Dido V.

Pholoë, es, /. (ФоХбг)) F., góry na granicy Elidy, Arkadyi 0; taksę n.pr. kobiety H.

phônascus, i, m. (ą>wvaoxó;) nauczyciel śpiewu T.

Phorcus, i, M. (Фópxu; l. Фбрхич) F., starzec morski, syn Neptuna, ojciec Graj i Gorgon V; stąd : 1) Phorcis, idis, /. (Форхф) Forcyda = Gorgon a l. Graja; 2) Phorcynis, idis, f. (Форхиуф) córka Forkusa, Meduza O; taksę głowa Meduzy O.

Phorônéus, ei i eos (Форшей) F., król Argos, brat Jony; stąd Phorô-nis, idis, f. = Io. O.

Phraàtes l. Phrahätes, is, асе. en, n. F., imię królów partyjskich.

phrenëticus (»pevTpxô;) jako subst. m. szaleniec Ci.

Phrixus, i, ж. (Фр^о?) F., syn Ata-i Nefeli, który z siostrą Hellą

xeus (Фр^йо;) Fryxusa О.

Phrynë, es, f. [s długiem, y) (®puv/j = ropucha) F., przezwisko sławnej hetery Mnesarety, według której Pra-ksyteles stworzył Wenus Knidyjską.

Phryx, gis, w. (Фри?) 1) Frygijczyk, pl. Phryges, um, Ph. pius F o Enea-

annus,

H;

żal mi:

me

szu; adi. Phrygius 3. (Фроую;) frygij-ski, mater F=Cybele, pastor V— Parys, chlamys, vestis O sztucznie tkana; jako subst. fern. 1) Phrygia, ae, Frygij-ka; 2) sc. terra =Frygia.

Phthïa, ae, /. (Odia) F., miasto w połud. Tessalii, według podania miejsce urodzenia Achillesa ; adi. Phthïus 3. (ФЗчоç) z Ftyi ; rex = Pe-leus O; subst. feni. Phthïas, adis, f. mieszkanka Ftyi O; Phthïôtës, ae, m. (Ф&0>-г₍;) mieszkaniec F. ; stąd adi. Phthïôticus 3. i fem. jako subst. Phthlötis, idis (Ф&штц) F., kraina w Tessalii między zatokami malijską i pagazejską.

Phylacë, es, f. (eoXa«i) F., imię miasta: 1) w Epirze, 2) w Tessalii w kr. Ftiotis; adi. Phylacëïus 3. zFilaki = tessalski i Phylacëis, idis, f.—poprs.

Phylë, Ss, /. F., dziś Fili, twierdza na granicy Attyki i Beocyi.

Phyllus, i, f. (ФиХХо;) F., miasto w Tessalii; adi. Phyllëus 3. (ФиХХею;) = tessalski O.

physicus 3. (ouatxô;) adv. physicë, fizyczny, zgodny z filozofią natury; jako subst. m. fizyk, filozof natury; subst. f phisica, ae, f. I. phisica, drum, n. fizyka, nauka przyrody.

physiognömön, onis, m. (аимучш-jiiov) fizyonomista Ci.

physiologia, ae, /. (»uaioXoyia) filozofia natury, nauki przyrodnicze Ci.

piäbilis, e (piare) dający się przebłagać, odwrócić O.

piäculäris, e (piaculum) przebłagalny, oczyszczalny L.

piac(u)Ium, i, n. (piare) 1) ofiara przebłagalna, oczyszczalna CiT, 2) kara: dea gra via p. exegit L; 3) występek, wykroczenie LVT.

piämen, inis, n. (piare) środek, sposób przebłagania O. pica, ae, /. sroka 0. picea, ae, f. (por. piceus) świerk. Pïcënum, i, n. P., kraina m. morzem Adryatyckiem i Apeninem od

Ankony po Matrinum; Pïcënus 3. także jako adi. C; adi. Pïcens, tis, piceński Ci; pl. subst. PTcentes, ium, m. mieszkańcy P.

piceus 3. (pix) 1) smolny: flumen p. F; 2) czarny jak smoła, nubes p. 0.

Pictones, urn, m. Piktonowie, lud nad 1. brzegiem dolnej Loary.

pictor, óris, m. (pingere) malarz Ci; taksę jako cogn. Fabiusów.

pictura, ae, f. (pingere) 1) malarstwo H; 2) malowidło, obraz, także haft: p. textilis Ci; 3) obrazowanie, malownicze przedstawienie: Homeri p. Ci.

picturätus 3. (pictura) wyszywany, haftowany F.

pîcus, i, m. dzięcioł; jako n. pr. syn Saturna, dziadek Latyna, zamieniony przez Cyrcę w dzięcioła F

Pleria, ae, /. (IJtsoia) P., kraina nadmorska w Macedonii m. Haliakmo-nem a Olimpem.

Pieros, i, m. P., książę Pełli, ojciec Muz, według innego podania ojciec 9 córek, którym dał imiona Muz, zwyciężone przez Muzy zostały zamienione w sroki; Pierides, urn, /. sing. Pleris, (Iltepis) Pierydy, córki Pierosa lub Muzy; adi. Pierius 3. (ütêptoî) pieryjski; jako subst. pl Pie-riae, ärum, Muzy CiO.

pietäs, ätis, f. (pius) poczucie obowiązku, stosownie do przedmiotu różnie da się tłomacsyć: p. in deos Ci pobożność, p. erga parentes Ci miłość dziecięca, p. in patriam L miłość ojczyzny ; także sprawiedliwość, litość, łagodność. i t. p.; jako n. pr. bogobojność.

piger, gra, grum, adv. pigrë (Por-piget) 1) leniwy, opieszały, gnuśny OH; 2) powolny, długo trwający: bellum HO; 3) nieżyzny: campus pectora p. O nieczułe.

piget 2. uit, 1) przykro, alicuius rei Ci ; także z inf. 2) wst} d mię: p. fateri L.

V] 2) rękojmia, dowód Ci.

pigritia. ae lub pigritiës, ëi, f.    (ILрккф) Muza H.

lenistwo, opieszałość, gnuśność, niechęć CiL.

dę V.

kę L.

pïlentum, i. pojazd dla dam L. pileolus, i, m. (pileus) czapeczka, pileus i pilleus 3. filcowy; jako subst. m. lub. n. czapka filcowa, no-przez wolnych; stąd: servos ad pileum vocare L do walki za wolność, pilösus 3. włosem porosły Ci. pilum, i (z pic-lum, por. pika) pi-lum, grot, rohatyna czyli pocisk ręczny piechoty rzymskiej o 1 % m. długiem drzewcu i również długim grocie, wpuszczonym do połowy stąd pingue, is, n. tłuszcz; 2) ż\zny, w drzewce, a więc 2‘/₄ m. długości; użyźniający: ficus p. H soczysty; 3) o-żelazo niehartowane łatwo się zagi- ciężały, niezgrabny: ingenium p. 0, p. nało po przebiciu tarczy lub pance- Minerva Ci, p. quies 0 wygodny, cae-nieprzyjacielskiego, stąd trudno je lump. Ci ciężkie powietrze; 4) nadę-b>ło wyrwać; p. muralia C pociski ty: Poe,a P- d-oblęźnicze, pila Horatiana L miejsce w Rzymie, gdzie na słupie wisiał o-r§ż Horacyuszów.

Pïlumnus, i, m. P., mąż Danay, ojciec Daunusa, przodek Turnusa V.

pigmentum, i, n. (por. pingere) barwa, farba Ci.

pignerâtor, oris, m. (pignerare) biorący w zastaw Ci.

pignero 1. dawać w zastaw, zastawiać L.

pigneror 1. brać w zastaw, przyjmować 0; takśe przywłaszczyć sobie: Mars quemque p. Ci.

pignus, oris, ceasem eris, n. 1) zastaw, zakład, o osobach zakładnik LT

pila, ae, f. 1) moździerz O, 2) słup, saxea pila V tama.

pila, ae, /. 1) piłka H, 2) gra w piłkę Ci.

pllanus, i, m. (pilum) 1) żołnierz uzbrojony w pilum, 2) żołnierz doświadczony O.

pllatus 3. (pilum) uzbrojony w dzi

pïieatus 3. (pileus) ubrany w czapszona rza

pilus, i, m. włos ; włość, i przen.: nę piło quidem minus Ci ani o włos.

pilus, i, m. (por. pilum) manipuł tryaryów C; prfmïpïlus, i, m.=cen-turio primi pili: centuryon pierwszego manipułu, pierwszy centuryon w legionie: ad primipilum traducere C podnieść do rangi p.

Pimpla, ae, /. (ЩлгсХ») P., miasto, góra i źródło w połud. Macedonii koło Eion, poświęcone Muzom; stąd: Pimplêa, ae, /. lub Pimpieis, idis, /.

pina lub pinna, ae, /. (jtfva) ślimak pewnego gatunku Ci.

Pïnâriüs 3. imię rodu rzymskiego. Pindarus, i, m. (ffivSapog) Pindar» najznakomitszy liryk chórowy grecki rodem z Teb 522—442; ad*.)Pindari-cus 3. pi udarowy.

Pindus, i, m. (IIivBo;) P.. góry dzielące Tessalię od Epiru.

plnetum, i, n. (pinus) las sosnowy 0. pïneus 3. (pinus) sosnowy: p. ardor V ogień z drzewa s.

pingo 3. pinxi, pictum, 1) malować, kreślić: puppesp.Vpomalowane; 2) haftować: acu p.F; 3) tatuować: p. Geloni V; stąd także: Picti, órum, m. Piktowie, lud w półn. Szkocyi T\ 4) upstrzyć, ubarwić: moris tempora p. V, volucres pictae V: 5) przystroić, ozdobić Ci.

pinguesco 3. (pinguis) tłuścieć, żyź-nieć V.

pinguis, e, tłusty: agnus V, oleum;

pïni-fer, fera, ferum, wydający sosny Г.

pïni-ger, géra, gerum 0=poprzedz. pinna, ae (pob. forma do pennai ; 1) pióro 0; w pl. skrzydła; przen. lot;

Pizydowie

w.

2) płetwa О; 3) blanka u muru L; 4) strzała; 5) sob. pina C.

pinnatus 3. (pinna) 1) upierzony; 2) skrzydlaty Ci.

pinni-ger, gera, gerum, 1) skrzydlaty; 2) zaopatrzony płetwami 0.

pinnula, ae, f. (dem. do pinna) piórko; w pl. skrzydełka Ci.

pïnotërës, ae, m. (ravotrjprj?) rak pewnego gatunku Ci.

pin so 3. (także piso, por. та£аа<о) pinsi i pinsui, pi(n)sum, pinsitum i pistum, tłuc, rozbijać.

pïnus, üs lub i, f. (sam. picnus, por. pix); 1) sosna lub świerk VH; 2) pinia V; 3) rzecz zrobiona z drzewa tego, jak okręt, łuczywo, wieniec z iglic V0.

pio 1. (pius) 1) przebłagać, ułagodzić HV; 2) naprawić: damna, cul-pam morte V ukarać; H) oczyścić, piper, eris, n. (татарt) pieprz. Pïraeeus, ei, m. (ITstpatsüç) także Piraeus, i, P., port ateński złożony z 3 części: Kantaros, Zea, Munychia; stąd potrójny; Piraeus 3. u poet, także jako adi. : pirejski.

pirata, ae, m. (rcstpazrfi) pirata, rozbójnik morski, korsarz Cl; adi. piräti-cus 3. Ci korsarski ; jako subst. piräti-ca, ae, f. (sc. res) rozbójnictwo morskie, korsarstwo Ci.

Pïrënë, es, /. (Ilstprjvrj) P., źródło na Akrokoryncie, poświęcone Muzom ; stąd: Pïrënis, idis, /. (üstpjjvi?) pireń-ski lub koryncki O.

Pïrithous, i, m. (lletpdbo;) P., syn I к s у o n a, król Lapitów, przy którego weselu powstała walka centaurów ; udał się z Tezeusein do podziemia, aby stamtąd uprowadzić Prozerpinę, lecz przedsięwzięcie się nie udało H. pirum, i, n. gruszka H. pirus, i, /. grusza V.

Pïrustae, arum, m. (Пароиотм) Pi-rustowie, rozbójniczy lud w Illiryi.

Pisa, ae, f. (П£аа) P., miasto w E-1 idzie nad Alfi josem, w którego pobliżu odbywały się igrzyska olimpijskie; adi. Plsaeus 3. pizyjski ; jako subst. Plsaea, ae, f. Pizyjka 0.

Plsae, arum, f. Piza dziś Pisa, miasto w Toskanii nad Arnem; adi. Plsanus 3. pizański ; jako subst. : Pisani, órum, Pizanie CiS.

Plsander lub Plsandrus, i, m. (üsiTavopo;) P., imię męskie, mian. wodza spartańskiego w bitwie pod Kni-dus N.

Pisaurum, i, n. P., miasto nadmorskie w Umbryi, dziś Pesaro, nad rzeką Pisaurus, i, m. P., Pisauren-ses, ium, m. mieszkańcy P.

piscätor, Sris, m. (piscari) rybak Ci. piscätörius 3. (piscator) rybacki C. piscätus, us, m. (piscari) połów ryb, rybactwo Ci.

pisciculus, i, m. (dem. do piscis) rybka Ci.

pisclna, ae, /. (piscis) staw, sadzawka Ci; także do kąpania L.

piscis, is, m. (por. niem. Fisch); 1) rybaHGiO; 2) Ryby, konstelacya 0V. piscor 1. (piscis) łowić ryby H. piscösus 3 (piscis) rybny V. Pisënor, oris, m. imię centaura 0. Pisidae, ärum,

(IltaiSai) mieszkańcy Pizydyi; Pisidia, ae, /. w połud. M. Azyi na półn. od zatoki adalijskiej.

Plsistratus, i, m. (Ilstata-cpoaoj) Pizy s tr a t, tyran ateński f 527 r. ; stąd-Pïsistratidae, ârum, m. Pizystraty-dzi, synowie P.

piso 3. sob. pinso. piso 1. (freąu. do poprs.) rozbijać, tłuc, deptać.

Piso, ónis, m. cogn. rodu Calpur-niuszów; adi. Plsöniänus3. Pizonowy.

pistor, óris, m. (pi(n)sere); włość. młynarz; swyle piekarz.

Pistörium, ii, n. P., miasto w Toskanii, dziś Pi stój a.

pistrîna, ae, f. lub pistrinum, i. n. (pistor) młyn : in eodem pistrino-vivere Ci żyć w tych samych kłopotach.

dus H.

tar H.

plstrix, sob. pristis.

Pitanë, es, f. (Ili-avri) P., miasto w M. Azyi naprzeciw Lemnos 0.

Pithëcüsae, ärum, /. P., dziś wyspa Ischia obok Neapolu lub rafy obok Cumae O.

Pïtholeon, ontis, P. poeta z Ro-

Pittacus, i, m. (üt-xa/ô;) P., jeden z 7 mędrców, zarządca Mityleny, polityczny przeciwnik Alkajosa.

Pitthéus, ei i eos, m. (IltxAeüç) P., król Trezeny, syn Pelopsa, ojciec Aitry, matki Tezeusa; adi. Pitthëïus

3. lub PitthëUS (Ilixtbfioç lub ILx&eÎo;) pitteusowy O, jako f. Pitthëis, idis, (IIiTthr)'t;) córka P. = Aitra.

pîtulta, ae, /. 1) flegma Ci; 2) ka

pïtuïtôsus 3. (pituita) zaflegmiony, zakatarzony Ci.

Pityussae insulae (тахиоиоаа, bogata w sosny) Pityuzy (Iviza i For-mentera) na wsch. od Hiszpanii.

pius 3. spełniający obowiązek; a) wobec bogów, pobożny, bogobojny, cnotliwy VHO; h) wobec bliźnich : łaskawy, przywiązany, czuły, tkliwy Ci LYO; biernie u poet.: ukochany, luby HO; c) o czynnościach: słuszny: pium iustumque foedus.

pix, cis, f. [por. тагаа) smoła LCO. pläcäbilis, e (placare) dający się przebłagać, ułagodzić: p. ara Dianae Y łagodny.

pläcäbilitäs, ätis, f. (placabilis) po-jednawczość, łagodność Ci.

pläcämen, inis, n. i pläcämentum, i»w. (placare) środek przebłagania LT.

pläcätio, önis, f. (placare) przebłaganie, ułagodzenie, uspokojenie Ci. placenta, ae /. placek H. Placentia, ae, /. P. dziś Piacenza, twierdza nad Padem; Placëntïni, örum. m. mieszkańcy P.

placeo 2. ui, itum, podobać się CiO; wieosob. placet, uit lub placitum est: uznać za dobre, uchwalić, postanowić s inf., acc. cum inf., s ut... CCiV PPP. jako adi. placitus 3. 1) przyjemny, miły; 2j postanowiony ; stąd subst.: placitum, i, n. mniemanie, zdanie.

placidus 3. adv. ë (placere) spokojny, łagodny CiVOL. placitus sob. placeo. płaco 1. (w swiąsku s placeo) u-spokoić, ułagodzić VCiHN; PPP. jako adi.: spokojny, łagodny, cichy LCiY. Plaetörius 3. imię rodowe, plaga, ae, /. (s gr. яХауа =

1) raz, uderzenie, cięcie Ci V-, 2) prsen-a) rana N; b) nieszczęście, klęska, plaga CiN.

plaga, ae, /. sieć, sidło YOH. plaga, ae, /. 1) okolica; 2) powiat, kraj YL.

plagósus 3. (plaga) chętnie bijący, skory do bicia H.

plagula, ae, f. (dem. do plaga) płat materyi, np. dywan, zasłona L.

Planäsia, ae, f. (IlX«vaa(a) P., wyspa na połud. od wyspy Elby, dziś. P i a n o s a T.

Plancius 3. imię rodowe, planctus, üs, m. (plangere) bicie się w piersi; prsen. narzekanie.

Plancus, i, ж. cogn. gens Mu-

natia.

plango 3. nxi, nctum (por. rcXrjaaw, TtXctÇw) uderzać; mian. bić się w piersi (na snak salu); prsen. narzekać, płakać; taksę w pass. CiO.

plangor, oris, m. (plangere) 1) u-derzanie 0; 2) narzekanie CiV.

plänitäs, ätis, f. (planus) równość; prsen. jasność T.

plänitia, ae lub plânitiës, ëi, f. (planus) równina, płaszczyzna CCi.

planta, ae. f. 1) szczep, latorośl V0; 2) podeszwa u stopy V.

planus 3. (por. niem. flach) 1) równy, płaski CiC; jako subst. n. planum, i, płaszczyzna, równina OSL; 2fprsen. łatwy, wygodny: via vitae; 3) jasny,

wyraźny, planum facere: wykazać; adv. spólstwo, gmin, plebs; mian. w prze-pläne, właśc. równo; prsen. a) jasno, ciwstawieniu do patrycyuszów i opty-wyraźnie; b) całkiem, zupełnie Ci.

matów LCiHO.

plëbi-cola, ae, m. (plebs- colere) przyjaciel pospólstwa, gminu LCi.

plector 3. (jpor. rXrJ“toi l) dostaję chłostę H; 2) ponoszę karę, doznaję nagany: neglegentiä plectimur Ci pokutujemy za...

plectrum, i, n. (s gr. TcXîjztpov) l) plektrum, pałeczka do uderzania w struny cytry 0; prsen. cytra, lutnia H; 2) melodya 0.

Plëïas, ad is (ПХг/tag) lub Plëias

planus, i, m. (z gr. rcXâvoç) włóczęga CiH.

Plataeae, arum, /. (ГОатоиви! P., miasto w Beocyi, dziś Paleo-Cas-tro, bitwa w 479; Plataeenses, ium, m. Piątejczycy.

platalea, ae, f. {por.    ptak

wodny, może pelikan.

platanus, i, f. (z gr. rXàtavo;) jawor CiOH.

platea i sw. platea, ae, f. (s gr. хка-.йл) ulica C.

(IlXsiâç) f. Plejada, zwykle w pl., kon-Plato, ónis, m. (ПХа-wv) P. 1) sław-    stellacya, według podania 7 córek A-

ny filozof, uczeń Sokratesa, założy-    tlasa i Plejony; ich wschód i zachód

oznacza początek lata i zimy.

Plëïonë, es, f. (IlXrjtovr,) P., żona A-tlasa, matka Plejad ; Pleiones nepos 0 wnuk Pl., syn Mai, Merkury.

Plëmyrium lub Plëmurium, ii, n.

iz\a-аааы) 1) uderzać: pectora manu (IlXr₍up.uptüv) P„ przylądek na połud. od 0V, ciconia rostro p. 0 klekoce; 2) Syrakuz, dziś Punta del gigante. klaskać, dawać poklask : alicui HCiOT.

plausibilis, e (plauderei zasługu- rtXrjpr,;, pełny, voll) 1) pełny в gen. i jący na poklask, pochwałę Ci.

plausor, öris, m. (plaudere) dający oklaski H.

ciel Akademii (429— 348) ; adi. Platö-nicus 3. (ПХатишчбг) platoński; subst. m. Platonici, órum, Platonicy, zwolennicy P. Ci; 2) wódz Aleksandra W. plaudo 3. plausi, plausum (por.

plenus 3. adv. e (od plere, por.

abl. navis pl. argenti Ci;stąd: brzemienny : pl. victima 0, nasycony : avis питию plena 0, przesycony: mature pläustrum, i, n. (taksę plostrum plena H\ 2) bogaty, obfity; stąd: u-od plaudere) wóz czterokołowy ; taksę częszczany, liczny, licznie odwiedza-jako konstellacya OCiH.    ny: viae C, agmen 0; 3) zupełny, cały;

plausus, üs, m. (plaudere) 1) sze- annus pl., pleno gradu LS szybkim

lest V; 2) oklask, poklask HCi.

Plautus, i, m. cogn. T. Maeciu-

krokiem ; 4) silny: vox, verbum VO. plërus 3. (por. rcXrfrT);) najwięcej, s a, komedyopisarza rzymskiego (f 184)    największa część (przestarzałe).

z Sarsiny w Umbryi; adi. Plautlnus 3. plautyński Ci.

plëbëcula, ae, (dem. do plebs) prosty ludek H.

plërus-que, plëra-que, plërum-que 1) najwięcej, największa część; w pl. takie większość; jako subst. n. największa część: plerumque noctis plëbëius 3. (pleb(e)s) 1) gminny, ple- processif ; acc. jako adv.: plerumque, bejski (nie patrycyuszowski) CiL; jako    po największej części, najczęściej,

subst. m. plebejusz; taksę jako fetn.    zwykle: fortuita plerumque non sem-

plebejka CiL; 2) pospolity, lichy: ple- per eveniunt Ci; 2) bardzo wiele: non bei philosophi Ci.    dubito fore plerosque qui... N; дм-

plëbës, ei (I), później plëbis, is (u plur. brzmi: plurimorum.

L\ i plebs, is por. plere, nXr^o;i po- Pleurön, ónis, /. (IlXeupow) P., mias-

nowy.

to w Etolii, na zach, od Kalidonu; adi. Pleurönius 3. pleuroński; jako subst. m. Pleurończyk О.

plico 1. ui, ätum (por. *Xexw) zwijać, składać V.

Plisthenes, is, m. (nX«a&evT)j) P., brat Atreusa, ojciec Agamemnona i Menelausa, zwanych Atrydami od stryja, który ich wychował; adi. Pli-sthenicus 3. (torus) = Agamemno-

ploeres forma arch. = plures Ci. plörätus, üs, w. (plorare) krzyk, narzekanie, płacz Ci.

plöro 1. 1) intr. krzyczeć, narzekać, płakać CiH; 2) trans, opłakiwać, narzekać na coś H.

plostellum, i, n. (dem. do plau-strum) wózek H.

pluit, per/, plüvit, plQ.it (por. яХеш, ntern. Fiut) nieosob. deszcz pada; czasem z' acc. objektu: terram, lapides, sanguinem pluisse: deszcz kamienny L ; także z abl. lapidibus pl. L, przen. tantum pluit dice glandis V spada.

pluma, ae. f. pióro, pierze, puch; także o zaroście CiVHO.

plümätus 3. (pluma) pierzem pokryty, upierzony Ci.

plumbeus 3. (plumbum) 1) ołowiany; stąd: o plumbeum pugionem Ci tępy, bezużyteczny; 2) ciężki, przygnia-tający: Auster H; 3) tępy, głupi: p. in physicis Ci.

plumbum, i, n. 1) ołów; pl. album: cyna C; 2) przedmiot z ołowiu jak kula, rura wodociągowa itp. OVH.

plumeus 3. (pluma) puchowy, z puchu CiO.

plüs n. sg.\ pl. plures, plüra

(rzadko plüria), gen. plurium, comp. do multus; plurimus 3. superl. do muitus (por. teXeov) 1) plüs jako subst. n. więcej; także w acc. adwerbialnie: plus dolere, perfidia plus quam Punica L; przy liczbach zwykle bez quam: plus mille capti L; 2) pl. plüres, a a) więcej ; b) bez porównania kilka, większa liczba: pluribus praesentibus eam rem iactari nolebat C; 3) superl. plurimus 3. najwięcej, bardzo wiele; jako subst. n. plurimum, i, bardzo wiele: in ar-mis plurimum studii consumebat N; jako adv. w acc. 1) najwięcej, najbardziej ; 2) po większej części: plurimum Cypri vixit N.

plusculus 3. (demin. do plus) cokolwiek, trochę więcej Ci.

pluteus, i, m. lub pluteum, i, n. 1) płot ochronny, pleciony z łyka, pokryty mokremi skórami na 3 kółkach, dla ochrony robotników przy pracach oblężniczych L; 2) przedpiersień na wałach i wieżach oblężniczych CL.

Plütö lub Plütôn, ónis, m. (Iftoti-tci>v) P., bóg podziemia, brat Jowisza i Neptuna H\ adi. Plütönius 3. plutoń-ski H, subst.pl. Plütönia, órum, n. (sc. local okolica niezdrowa w Azyi, nieokreślona bliżej.

Platus, i, rn, (ПХой-oç) P., bóg bogactwa.

pluvia, ae, f. (por. pluit) deszcz.

pluviälis, e (pluvia) 1) deszczowy; fungi p. O wyrastające po deszczu; 2) deszcz przynoszący: p. Auster V.

pluvius 3. (pluvia) dżdżysty, deszcz przynoszący, deszczowy: pi. arcus H tęcza, pl. aurum 0 złoty deszcz.

pöcillum, i (demin. do poculum) kubek, puharek.

poculum, i, n. (por. tàtmya, na-pójl kubek, puhar: pocula ducere H wypróżniać; 2) napój: pocula fauce tra-here H; takèe trucizna: cum uxori poculum dedisset Ci.

podagra, ae, f. (г gr. r.obiyp*) podagra Ci.

Podallrius, ii, m. syn Eskulapa,

Trojanin OV.

pödex, icis (pedere) tyłek H.

Poeas, antis, m. (Iloiaę) P., ojciec Filokteta; stąd: Poeantiadës, ae, m. (riotav-ùoT,;) syn Peasa; adi. Poeantius 3. (llotâvTîo;) peasowy 0.

poecile, es, f. (łj 7:01x1X7) ото») p.; por-

Polites, ae, m. P. 1) syn Pryama tv к ozdobiony obrazami w Atenach N. V-, 2) towarzysz Odysseusza O.

polïtïa, ae, f. (jtoXtxeîa) zarząd państwa, tytuł dzieła Platona Ci.

pollticus 3. (т:оХгпх<5;) tyczący się zarządu państwa Ci.

Polïtorium, ii, n. P., miasteczko w Lacyum, dziś. Toretta. pollens, sob. polleo.

Pollentia, ae, f. właśc. moc, po-

poëma, atis, n. (rcotr^a) poemat, u-twór poetyczny CiH.

poena, ae, f. (s gr. toivĄ 1) kara, pierw, grzywna za krew przelaną ; siad wyraseniay. poenas pendere Ci= właśc zapłacić = ponieść, poenas ca-pere, petere Ci domagać się, wziąć grzywnę = ukarać; 2) niebezpieczeństwo, trud, męka: navita Bosporüm    tęga uosobP. 1) imię bogini L; 2) i-

poenas(?) perhorrescit H; 3) uosob. jako    mię miasta a) w Liguryi; b) w Pice-

bogini karząca, bogini zemsty.

Poenlnus (taksę Pen... i Penn) pe-niński; o Alpach penińskich, między Wielkim św. Bernardem aż do Go-

tarda LT.

poenio, sob. punio. poenitet, sob. paenitet.

num, dziś. Urbisaglia.

polleo 2. być potężnym, mieć znaczenie, ważyć LTCCi; PPr. jako adi. pollens, tis, potężny, możny, silny SO.

pollex, icis, m. wielki palec: utro-que tuum laudabit pollice ludum H podnosząc palce na znak uznania =

Poenus 3. (pokrewne s Phoenix) bardzo chwalić, punicki, kartagiński; jako subst. m.

Punijczyk; adi. a) Poenicus, później ceor) obiecywać, przyrzekać: alqd lub

acc. c. inf. fut. : pollicitus csasem w sn. biernem SCCi; stąd : pollicitum, i, n. obietnica, przyrzeczenie O.

pollicitätio, önis, /. (polliceri) o-bietnica, przyrzeczenió CS.

pollicitor 1. (fregu. do polliceri) często obiecywać.

Pollio, önis, m. cogn. wielu ro-

pol-liceor 2 licitus sum (por. li-

Punicus 3. 1) punicki, kartagiński;

2) purpurowy (bo Fenicyanie wynaleźli sposób farbowania na purpurową barwę; b) pünicus 3. 1) czerwony; 2) punicki; c) pünicänus 3. zrobiony na sposób punicki

poësis, is, f. (7:о£7]ац) poezya Ci. poeta, ae, m. (яоф7);) poeta HCi poëticus 3. (тюиуатф), adv. 6, poe- dów rzymskich, tyczny CCi ; subst. poëticë, es, f. (sc. i(/yr\) lub poëtica, ae, f. poetyka, skalać, splugawić V0; 2) prsen. zbez-sztuka poetycka NCi.

poëtria, ae,/. (7:офр[а) poetka OCi. poi wykrzyknik zaprawdę, zaiste. zbezczeszczony, znieważony; 2) wy-Polemo, önis, m. (ПоЦыди») P., imię stępny L. męskie, mian. filozof ateński, nauczyciel Zenona, ok. 300; adi. Polemö- P., syn Ledy, bratKastora: Pollux u-

terque H — Kastor, Pollux.

polus, i, m. (поло;) 1) biegun 0; 2) prsen. niebo VH.

Polybius, ii, m. (üoXußto;) P., imię

nëus 3. ((IloXgfiwvao;! Polemonowy.

polenta, ae, f. (s gr.) krupy jęczmienne.

pcl-luo 3. lui, lutum 1) zwalać,

cześcić, zhańbić OCi T; PPP. jako adi. pollütus 3. właśc. zwalany; prsen. 1)

Pollux, ucis, m. (s gr. IloXuSsiixrjç)

polio 4. 1) gładzić; columnas albo p. L pobielać; 2) wygładzać, wydo- męskie, mian. historyk z Megalopolis skonalaćO; PPP. jako adi. polltus 3. (ok. 210—122). adv. ë 1) wygładzony; 2) wykształcony, wykwintny, gładki 0V.

Polycletus lub Polyclitus, i,

(ПоХих*ег:о;) Poliklet, imię męskie,

w.

ГвТвио!

[ 170J

zwłaszcza sławny rzeźbiarz z Sycyo-nu, współczesny Perykiesa.

PolycratëS, is, m. (ПоХохрат»);) P., imię męskie, zwłaszcza tyran z Samos ok. 522.

Polydamäs, antis, m. (IloXuSâjxaç)

P., Trojanin, przyjaciel Hektora; w he-xametrze Pölydamas О.

Polydectës, ae, m. (ПоХиЗехтг;;) P., król Seryfu, wychowowca Perseusza, zamieniony przez niego w kamień 0.

Polydörus, i, m. (IloXó8o>pos) Poli-dor, najmłodszy syn Pryama; Poly-doreus 3. (noAuotôpsioç) Polidorowy 0.

Polymnia, ae, f. lub Polyhymnia {IIoXufAvta) P., jedna z Muz, bogini śpiewu chórowego H.

Polymestor, oris, m. (ПоХирф*.мр) P., król Bistonów, mąż Iliony, jednej z córek Pryama 0.

Polymnis, idis. m. (ШХирмс) P., Te-bańczyk, ojciec Epaminondasa N.

Polypemön, onis, m. (ПоХи^иму) P., ojciec Scyrona. dziadek Alcyony O.

Polyphëmos i us, i (ПоХиэт^ос) P., Cyklop znany z Odyssei OV.

polypus, i, m. [s dor. nśAur.oę—att. aoXuaou;) polip, morski lub w nosie OH.

Polyxena, ae, f. (ПоХи&'уг)) P., córka Pryama.

pömärius 3. owocowy; jako subst. m. owocarz, handlujący owocami H; jako subst. n. ogród owocowy, sad H.

pomérium, i, n. [sam. pomoerium = pos-moerium; moerus = murus) p., przestrzeń po obu stronach muru miasta, niezabudowana i nieuprawiana L.

Pômëtia, ae, f. właśc. Suessa Po-metra; P., miasto Wolsków w La-cyum; Pometii, orum, m. mieszkańcy Pom; adi. Pômëtïnus 3. L.

pömi-fer, fera, ferum (poma ferons) wydający owoce OH.

Pömöna, ae, f. (poinum) P., bogini owoców i ogrodów O.

pompa, ae, /. (яор.т{) 1) pochód u-roczysty, mian. podczas igrzysk cyr-ceńskich CiO; 2)orszak : p. lictorum Ci;

3) przepych, wystawność; rhetorum p. Ci napuszystość.

Pompëius, i P., pierw, oscyjska, plebejska rodzina, zwłaszcza Cn. P. Magnus ( 106 — 48 ) ; taksę jako adi. Pompeia domus Ci; stąd: Pompëianus 3. pompejański; jako subst. m Pompe-jańczyk, zwolennik Pompejusza CT.

Pompëii, Orum, m. P., miasto w Kampanii, zasypane w r. 79 po Chr., teraz w części odkopane; adi. Pom-peiänus 3. pompejański; jako subst. n. Pompeiänum, i P., posiadłość wiejska obok Pompei; subst. m. pl. Pompei ani, Orum, Pompejańczycy.

Pompilius 3. imię rodowe H.

Pompönius 3. imię rodowe CiN.

Pomptlnus 3. pomptyński; o wybrzeżu morskiem w Lacyum między Antium i Circe ii.

pömum, i, w owoc; poet, drzewo owocowe VH.

pondero 1. (pondus) właśc. ważyć; prsen. rozważać, oceniać Ci.

pondo [właśc. abl. od pondus, i = pondus, eris) 1) co do ciężaru: corona aurea libram pondo L; 2) funt (s domyślnem libra) : auri quinque (libras) pondo abstulit Ci.

pondus, eris, n. [s swiąsku pendeo)

1)    ciężarek, waga : Romana pondéra L ;

2)    ciężar: saxa magni ponderis C, omnia pondéra in terram feruntur Ci, tellus ponderibus librata suis O utrzymująca się w równowadze; 3) mnogość, wielka ilość: magnum p. auri IV; 4) ważność, znaczenie, waga: res magni p. Ci.

pône 1) adv. z tyłu Ci; 2) praepos. s acc. poza TL.

pono 3. posui, positum [s pos-sino, po-sino, posno, pono) I) pierw, snacs. zostawić poza sobą, o więc 1) odłożyć, zdjąć: lunicam p. Ci; 2) porzucić, zaniechać: bellum p. S; II) kłaść, położyć, ułożyć (o włosach), postawić a) właśc. arma sub quercu, simulacrum p. V; stąd: 1) sadzić: ordine vites p. V; 2) budować, założyć: domum, funda-

w to-

menta; takèe wznieść, poświęcić: in foro statuam N; 3) zastawić (na stole): cum cibo venenum L; 4) umieścić: me sub curru solis H; takèe pieniądze na procent; 5) przedstawiać: Or-phea in medio p. O, hominem colo-ribus H wymalować; 6) wyznaczyć, ustanowić s podw. acc. kogoś czemś; takèe alcui alquid : komuś coś, alquem in bello principem N, praemia militi-bus; 7) twierdzić: non videtur pro certo esse ponendum Ci; b) prsen. scelus ante oculos omnium p. Ci; stąd: 1) pokładać coś w czemś : spem salutis in virtu te p. C; tv pass. polegać na czemś: spes imperii in Mario ponebatur Ci ; 2) poświęcić, oddać czemu: curam in alqua re; 3) zaliczać, stawiać w rzędzie: mortem in malis Ci; taksę uważać za co: hunc pri-mum p. N; podobnie poczytać komu za co: id Norbano in crimine p. Ci;

4) przytoczyć: cuius pauca exempla posui Ci; PPP. positus 3. obok znaczeń powyèszych: leżący=situs : nix p. H, vicus in valle p. C.

pons, ntis, m. (pendere) П most N LG; 2) pomost a) łączący okręt z lądem stałym LV; b) wieże z murem nieprzy-jacielskim=most zwodzony V; c)=po-kład na okręcie; 3) mostek, kładka, po której uprawnieni do głosowania udawali się na uroczyste głosowanie 0.

Pontia, ae. /. P., dziś. Ponza, wyspa na wybrzeżu latyńskiem.

ponticulus, i, m. (demin. do pons) mostek.

Ponticus, i, m. P., imię męskie, zwłaszcza poeta z czasów Owidego.

ponti-fex, ficis, m. (pontem face^e) rcłaśc. budowniczy mostu; takimi byli początkowo kapłani; stąd: kapłan, pontifex; było Collegium ponti fieri m złożone pierw, z 4, później z 8, a od Sulli z 15 członków, które miało nadzór nad kultem; jego naczelnik nazywał się p. Maximus; adi. 1) pontificius 3. należący do p. Ci ; 2) pontificals, e. kapłański L ; subst. pontifi-cätus, Os, m. pontyfikat, godność p. Pontius 3. imię rodowe, ponto, önis, m. (pons) tratwa, o-kręt przewozowy; ponton C.

pontus, i, m. Is gr. i&no«) 1) morze, fale morskie V; jako n. p. Morze Czarne i jego wybrzeża, Pont; adi. Ponticus 3. pontyjski. popa, ae, m. sługa ofiarny, popeilus, i, m. (demin do popu-lusi ludek H.

Popllius 3. imię rodowe L. popîna, ae, f. (popa) 1) szynk, gar-kuchnia H; 2) jadło stamtąd pochodzące; 3) zapach, odór szynkowniany.

popïno, önis, m. (popina) włóczący się po garkuchniach, szynkach Ci.

poples, itis 1) podkolanek VH; 2) kolano.

Poppaeus 3. imię rodowe T. populäbilis, e (populari) mogący uledz spustoszeniu 0.

populäbundus 3. (populari) pustoszący) L.

populäris, e (populus) adv. populari ter I) ludowy, dotyczący ludu lub pochodzący od ludu : honor p., aura p., opinio p. Ci powszechne, p. res publica Ci demokratyczna; stąd 1) miły ludowi, popularny: quid est tam populäre, quam pax? Ci; 2) przychylny ludowi; subst. przyjaciel ludu, demagog; pl-populäres: stronnictwo ludowe; П) krajowy; jako subst. 1) ziomek, rodak; 2) uczestnik, wspólnik S.

populätio, önis, f. (populäre) spustoszenie, rabunek LC.

populâtor, oris, m. (populari) niszczyciel 0.

pöpuleus 3. (populus) topolowy V. pöpuli-fer, fera, ferum (populos ferens) wydający topole, obfity pole O.

Populönia, ae, f. lub Populönium*

ii, n. lub Populönii, orum, m. Populonia, miasto nadbrzeżne w Etru-ryi, naprzeciw wyspy Elby.

nik V.

populor 1. i populo 1. (populus) właść. wyludnić; stąd pustoszyć, niszczyć LCi; 2) łupić, rabować CiVO.

populus, i, m. 1) lud=ludzie: con-cursus populi ; 2) lud jako jednostka polityczna', p. Syracusanus; 3) lud = pospólstwo : populi potentia (= otjjao-храт-а) ; także — plebs : coniunctus (se-natui) populus; 4) szlachta, patrycyu-sze (jako pierw, właściwy lud) : a plebe consensu populi consulibus mandatu r, nt L; 5) lud rzymski (jako całość) patrycyusze i plebejusze razem: SPQR — Senatus populusque Romanus; 6) powiat, okręg: p. frequens oultoribus L; 7) ulica (w przeciwstawieniu do domu): haec populum spe-ctat, illa Larem 0.

populus, i, f. topola H.

Porcius 3. imię rodowe, porcus, i, m. {por. nient. Ferkel) wieprz; f. porca, ae, Świnia CiH. porgo = porrigo.

Porphyriön, önis, m. jeden z Gigantów H.

porrectio, önis, f. (porrigere) wy-ciągnienie Ci.

porricio 3. (por iacere) rzucać (jako ofiarę : exta in mare L. porrïgo, inis, m. łupież H. por-rigo 3. rexi, rectum ; takèe porgo 3. porxi (regere) 1) wyciągnąć, rozciągnąć: manum, hostem (powalić) CiL; 2) zwracać, pass. zwracać się, sięgać, lecieć ku...: Rhodope porrecta sub axem F ku północy; 3) podać: dex-tram p. H; przen. dać, udzielić; PPP. porrectus 3. 1) rozciągnięty ; 2) długi. TCiCO.

Porrima, ae, f. (porro) P., imię bogini urodzenia Anteworty w kulcie 0.

porro (por. nóflpw) 1) daleko, dalej {o miejscu); 2) (o czasie) dalej, następnie, później ; 3) (o dalszym ciągu myśli lub mowy) dalej LVCi.

porrum, i, n. lub porrus, i, ni. łuczek, por. Ci.

Porsëna lub Porsenna, takèe Por-sîna, ae, m. Porsenna, król etruski L.

porta, ae, f. 1) brama, drzwi CiL ; 2) wyjście, ujście, wejście; portae Cili-ciae: przesmyk N.

portätio, önis, /. (portare) przenoszenie, przewożenie S.

por-tendo 3. tendi, tentum; włość. wyciągać ku komuś; stąd wskazywać, zapowiadać, przepowiadać: pericula portenduntur L czekają, grożą.

portent! - ficus 3. (portentum fa-ciens) działający cuda, straszny 0.

portentôsus 3. (portentum) dziwaczny, potworny LCi.

portentum, i, n. (portendere) 1) znak cudowny, cud, przepowiednia, zwłaszcza potwór, poczwara : Hercules nota portenta subegit H; także o złym człowieku Ci; 2) dziwne wymysły poetów dziwy Ci.

porticus, Gs, /. (porta) 1) otwarta galerya, podsienie, portyk, krużganek Ci; 2) barak żołnierski и С; 3) = а~ол, sekta filozoficzna Stoików.

portio, önis, /. właśc. część; stąd stosunek, proporcya Ci.

portitor, öris, m. (portus) celnik, poborca cła Ci.

portitor, öris (portare) przewoź

porto 1. a) nieść, dźwigać, wieźć NH; 5) przen. przynosić L.

portörium, ii, n. (por. portitor) a) cło L; b) opłata za przewóz Ci.

portula, ae, f. (dem. do porta) bramka, furtka L.

Portünus, i, nt. (portus) P., bóg portów OCi.

portuösus 3. (portus) obfity w porty s.

portus, Gs, m. port, przystań włość, i przen. CiCO.

posco 3. poposci 1) żądać, domagać się, wymagać: alqd, alquem alqd, alqd ab alquo; rzadziej z асе. с inf. lub zd. zamiar. 0VT; 2) oskarżać, pozywać przed sąd: aliquem гецш р. L; 3) wyzywać do walki V; 4) wzywać: nurnina 0; 5) pytać, badać: causas veniendi V.

Posidonius, ii, ж. (IloastSwvtoç) P., stoik, uczeń Panecyusa, nauczyciel Cycerona.

pösitio, önis, f. (ponere) położenie; p. caeli T klimat.

pösitor, öris, m. (ponere) założyciel 0.

pósitus, üs, m. (ponere) 1) położenie, stanowisko: siderum T; 2) ułożenie włosów, fryzura 0.

possessio, önis, f. (possidëre) 1) posiadanie CCiN; 2) posiadłość CiNC.

possessio, önis, /. (possldere) wzięcie w posiadanie, zajęcie CiT.

possessor, öris, ж. (possidëre) posiadacz, właściciel Ci.

possideo 2. sëdi, sessum (poś(t)se-dëre) 1) posiadać CiO; 2) obsadzić: forum catervis p. Ci.

possldo 3. sëdi, sessum (pos(t)si-dere) wziąć w posiadanie, zająć CiNLO.

possum, posse, potui (z pot(e)sum) 1) módz; non potest fieri, quin... musi; non possum facere, quin... mu^zę; 2) znaczyć, mieć znaczenie plufimum Helvetii possunt C.

post (dawniejsze pos, por. pol. po) 1) adv. a) o miejscu: z tyłu: qui post erant Ci; b) o czasie: potem, następnie: primo... post, primo... deinde... post Ci N ; 2) praepos. z acc. a) o miejscu : za, poza, po: post me erat Aegina Ci, ne-que erat Lydia post Chloën R; b) o czasie: po, od: post annum, post urbem conditam, post annum tertium, quam... w .trzy lata po... CiLN.

post-eä, potem, następnie, później : quid postea? cóż dalej? CiC.

posteäquam = postquam skoro, posteri zob. posterus. posteritäs, ätis, /. (posterus) 1) przyszłość: posteritatis rationem habere Ci; 2) potomność: a memori po-steritate legar 0-

poster i posterus 3. (właść. comp. do pos) 1) następny, przyszły: postri-die, in posterum servare C na przy-zsłość, postera aetas H potomność; 2) jakosubst. potomny, potomek; compar. posterior, us 1) późniejszy, dalszy: paulo aetate posterior Ci młodszy; acc. n. jako adv. później; 2) pośledniejszy, gorszy, lichszy: fortunas li-bertate posteriora ducas Ci; superl. I postrëmus 3. 1) ostatni, najdalszy: in postremis adesse 5, ad postremum wreszcie; acc. n. jako. adv. po raz ostatni ; abl. n. jako adv. wreszcie, na-koniec priimim... deinde... postremo...; 2) najgorszy, najlichszy; II) postumus 3. zwłaszcza o ostatnim synu : ostatni, pogrobowy.

post-fero, ferre, niżej stawiać, niżej cenić alcui alqd L.

post-geniti, örum, ж. potomni H. post-habeo 2. ui, itum niżej cenić, niżej stawiać VCi.

post-häc 1) odtąd, od tej chwili; 2) potem, nadal, następnie Ci.

posticus 3. tylny L; subst. n. (sc. ostium) tylne drzwi H.

postis, is, ж. 1) futryna, odrzwia LCi; 2) drzwi, podwoje HO.

post-llminium, ii, n. (limen; prawo powrotu (do ojczyzny lub praw dawniej posiadanych) Ci.

pos(t)-meridianus 3. popołudniowy Ci.

post-modo lub post-modum (niedługo) potem L.

post-pöno 3. posui, positum 1) niżej stawiać alqm alcui HO; 2) nie dbać C.

post quam lub posteäquam, skoro, gdy, kiedy już CTCi. postrëmus zob. poster, postrl-die, następnego dnia, nazajutrz; także z acc. postridie Nonas CiC.

post-scrlbo 3. psi, ptum podpisać pod czem T.

postulätio, önis, /. (postulare) 1) żądanie, wymaganie Ci: 2) żądanie

pozwolenia na wniesienie skargi, skarga Ci.

postulatom, i, n. (postulare) 1) żądanie, wymaganie N; 2) zażalenie: p. de iniuriis Ci.

postulätus, üs,

testatem sui faeere NC; a) dać pole; b) dać przystęp, posłuchanie Ci.

Potidaea, ae, /. (IIoi(8«[«) P., miasto na półw. Pallene w Chalkidike.

potio, önis, /. (por. potare) 1) picie m. (postulare) ilia in media potione exclamavit Ci;

2) napój: taksę a) trucizna; b) napój

skarga.

potior 4. itus sum (potis, e) 1) opa-

postulo 1. aj żądać, wymagać, do- miłosny H. magać się: ab alquo alqd Ci; taksę podro. acc. Ci; sd. sam. inf. i acc. c.    nować, owładnąć, zająć, osiągnąć

inf, ; 2) pozywać przed sąd, skarżyć    swykle s abl. csasem s gen., b. rsadko

CiT.

Postumius 3. imię rodowe 0; adi. Postumianus 3. L.

s acc. NCVLS; 2) zajmować, władać czem, posiadać: rerum potiri mieć najwyższą władzę Ci.

postumus sob. poster.

Postverta i Postvorta, ae, f. P.

bogini urodzin.

potis, e (por. пбтлл, Sea-rtdtr];) mogący ; compar. potior, us, lepszy, znakomitszy, godniejszy; acc. n. jako adv. potätio, önis, f. (potare) pijatyka i. potius lepiej, raczej, bardziej; superl. potens, tis (PPr do potere = posse) potissimus 3. najznakomitszy, naj-1) zdolny do czego: armorum lenen-    ważniejszy; acc. n. jako adv. potissi-

dorum L; 2) potężny, możny: p. rex.;    mum najbardziej, szczególniej, mia-

Potnias, adis, f. szalona, o ko-

poto 1. (por.    poję): 1) pić 0;

pötor, óris, m. ( poŸ. potare) 1) pi-iący H; 2) pijak H.

pötrix, !cis, /. (potor) pijaczka, potulentum, i, n. (rvlaść. n. do po-tulentus 3. dający się pić) napój Ci.

pötus, üs, ж. (por. potare) 1) picie CiT; 2) napój.

3) silny, skuteczny : nihil est potentius nowicie, zwłaszcza CiCVN. auro 0; 4) władający czem, panujący nad czem: p. sui, p. irae, p. mentis 0 niach, które rozszarpały Glaukusa OV. przy zdrowych zmysłach, p. voti 0 ten, którego życzenie się spełniło, p. 2) wciągać w siebie, nasiąkać H; PPP. iussi 0 który spełnił rozkaz, adv. po- pötus (wprost od tem. po): 1) wypity; tenter 1) silnie, potężnie; 2) według 2) pijany, sił : cui lecta p. erit res H.

potentätus, ils, m. (potens) Dotę-ga, panowanie CL.

prae 1. jako adv. tv słoseniu: a) z przodu, na przedzie: prae-acutus, potestäs, ätis, /. (od potis) 1) moc,    prae-esse; b) naprzód, prze: prae-ire,

siła, władza: herbarum p., p. vitae ne-    praedicere; c) przedwcześnie: prae-

cisque Ci; 2) władza, panowanie : alqm    maturus; d) nader, prze: prae-dives,

sub suam potestatem redigere, exisse    prae-clarus; 2) praepos. s abl. a) przed :

de potestate Ci stracić panowanie nad    prae se ferre: okazywać; b) w porów-

s°bą;3) władza urzędnika, urząd : p. re-    naniu, wobec: hominem prae se ne-

gia NC, p. tribunicia C; taksę urzędnik,    minem putat Ci; c) dla, z powodu:

zwierzchność: a magistratu aut ab ali-    prae lacrimis Ci.

qua potestate légitima evocatus C; 4) możność, sposobność, pozwolenie : po- ny CO.

potentia, ae, /. (potens) 1) potęga, siła p. formae, herbarum 0; 2) znaczenie, wpływ: p. civium N; 3) władza, panowanie: populi p. N demo-kracya, p. singularis N jedynowładz-two.

prae-acutus 3. z przodu zaostrzo-

prae-altus. 3- bardzo wysoki, bardzo głęboki L.

zapalczywy: mens; jako adv. w przepaść, w nieszczęście.

praeceptio, Onis, f. (praecipere) przepis, nauka Ci.

praebeo 2. ui, itum (prae-habere)

praeceptor, oris, m. (praecipere)

1) wystawiać, nadstawiać: manus ver-beribus p. 0, os ad contumeliam p.

praeceptrix, lois, /. (praeceptor)

praeceptum, i, n. (praecipere) przepis, wskazówka, nauka: amicorum p. C rady, imperatoris p. rozkazy Ci.

prae-cerpo 3. rpsi, rptum (carpere) 1) przedwcześnie zerwać, zebrać: messes p. 0; 2) uszczuplać: fructum officii Ci.

L, alcui aures pr. Ci dać posłuch; 2) nauczyciel T. dostarczać, dawać: panem p. N; stąd: a) przedstawiać : spectaculum Ci; b) nauczycielka Ci. wzbudzać: metum L; 3) okazać, dowieść: alcui fidem p. N, se imperatorem N.

prae-bibo 3. bibi, przypijać do kogo: alcui alqd. Ci.

praebitor, oris. m. (praebere) dostarczyciel, dostawca Ci

prae-calidus 3. bardzo ciepły T. prae-cänus 3. przedwcześnie po- 1) odciąć, przeciąć: prsen. a) odjąć, siwiały H.

prae-cido 3. cidi, clsum (caedere)

odebrać: spem pr. Ci; b) odmówić: prae-caveo 2. cävi, cautum 1) piane pr. Ci; c) przerwać, zerwać: strzedz się, mieć się na baczności ; 2) brevi praecidam Ci skończę, amicitiam alcui: ustrzedz kogoś przed czemś; 3) pr. Ci; PPPpraecïsus 3. adv. ë 1) tr. ustrzedz się przed czemś, zapo- ścięty, urwisty; 2) krótki, zwięzły.

biedz czemuś: res tota mihi praecauta est Ci.

prae-cingo 3. nxi, nctum: przepasać, opasać; prsen. uwieńczyć CiHO.

prae-cëdo 3. cessi, cessum 1) iść przed kimś, wyprzedzać HV0; prsen. przewyższać C.

prae-cino 3. cinui (canere) 1) przygrywać; 2) przepowiadać.

prae-cipio 3. cëpi, ceptum (capere) prae-cello 3. 1) intr. odznaczać 1) naprzód wziąć, naprzód zająć: pecu-się, celować T; 2) tr. przewyższać T; niam C, montem S, bellum pr. T pierwej PPr. praecellens, tis znakomity, wy- rozpocząć, iter, viam pr. L prześcignąć,

borny Ci.

seges praecipitur 0 przedwcześnie doj-prae-celsus 3. bardzo wysoki V. rzewa, tempos praeceptum L zysk na praecentio, ónis, f. (praecinere) czasie: 2) naprzód objąć, ogarnąć,

przegrywka (przed ofiarą) Ci.

prae-cento 1. (cantare) przepowiadać czarodziejskie formułki Ci.

praecipito 1. (praeceps) I. tr. 1) spychać, strącać: pilas in mare N; pass. lub se pr. : rzucać się, lux prae-cipitatur aquis 0 zapada, nox praeci-

na-

przeczuć, wyobrazić sobie: victoriam animo pr. C; 3) rozkazać, polecić; 4) uczyć: artem nandi 0; stąd praeci-prae-ceps, cipitis (prae-caput) 1) pientes T nauczyciele, spadający (głową na dół); stąd pochylający się, chylący się ku czemuś, skłonny do czegoś: sol pr. in ocassum L. die iam praecipite L, animus pr. ad avaritiami; 2) spadzisty, przepaś- pitata 0 mająca się ku schyłkowi; 2) cisty, urwisty ; jako subst. n. urwisko, prsen. a) spychać: de altissimo digni-przepaść taksę prsen. ; prsen. niebez- tatis gradu Ci, furor mentem pr. V po-pieczny, krytyczny; 3) pędzący w prze- pycha, unosi; b) zniszczyć, zniweczyć: paść, szybki; pr. agor ab inimicis <$ spem festinando 0; c)przyspieszyć, pragną mej zguby; prsen. gwałtowny, glićdo pośpiechu: consilia, tempus hu-

praecönius 3. (praeco) tyczący się wmźnego, quaestus Ci; subst. n. prae-conium, ii, Ci; 1) urząd woźnego; 2) С2Уб> obraó za ceI L-obwieszczenie, ogłoszenie ; 3) pochwm- praediätor, óris, m. (praedium) ła, uwielbienie, sławienie Ci.    pośrednik, zakupujący dobra wysta

wione przez państwm na sprzedaż i odprzedający je znowu dawnym właścicielom Ci.

na-

Słownik.

mandidare V; ll.intr. 1) spadać, wpa-    curri), cursum 1) intr. a) biedz, spie-

dać: nox hiems pr. Cjestu schyłku,    szyć naprzód, poprzedzać: pr. équités

kończy się ; podobnie praecipitate tuo    Ci ; b) uprzedzać, alcui ; 2) ir. wyprze-

tribunatu Ci; 2) upadać, ginąć: res    dzać, przewyższać NT.

praecursio, ónis, f. (praecurrere) poprzedzenie, uprzedzenie Ci.

praecursor, óris, m. (praecurrere) 1) biegnący naprzód, poprzednik Ci; w pl. przednia straż L.

prae-cutio 3. (quatere) przed kimś potrząsać, wywijać taedas O.

praecisus 3. adv. e sob. praecido. prae-clarus 3. adv. ë 1) bardzo IuP* rabunek 0; 3) zysk, korzyść (nieprawda) N.

praedator, oris, m. (praedari) 1) prae-cögito 1. naprzód rozważać L. łupieżca SCiO; 2) myśliwy, łowca: prae-colo 3. lui, cultum, przedwcześnie czcić T.

publica pr. Ci.

praecipuus 3. adv. g (praecipere) 1) szczególny, właściwy, wyłączny CiNL; 2) szczególny, nadzwyczajny, główmy: honor, amicus NLT; 3) szczególnie zdatny, skłonny: pr. ad scelera T; subst. n. zaleta; n. pl. najważniejsze rzeczy.

świetny, b. jasny, piękny; subst. prae-clara, órum, n. skarby, kosztowności 2) bardzo sławny: pugna; ironicznie także osławiony: sceleribus pr. S; 3) znakomity, wyborny CiT.

prae-clüdo 3. si, sum, zamknąć; włość, i przen. CCiOL.

praeco, onis, m. 1) woźny, wywoływacz Ci; 2) przen. chwalca, wielbiciel.

prae-compositus 3. naprzód ułożony O.

prae-con-sumo 3. sumpsi, sump-tum> przed czasem zniszczyć O.

prae-con-trecto 1. (tractare) Przód się dotknąć Q.

prae-cordia, órum, n. (cor) 1) oto-czyna, błona oddzielająca serce i płuca 0,1 w nętrzności ; 2) przen. a) piersi : spiritus in praecordiis remanet L ; także w nętrzności, pr. piscis; b) serce jako siedziba uczucia; także umysł 0V.

prae-cor-rumpo 3. rüpi, ruptum "’przód przekupić O.

prae-cox, öcis (coquo) przedwcześnie dojrzały, przedwczesny, prae-curro 3. curri (dawniej cu-praeda, ae, /. 1) zdobycz LCi; 2)

praedäbundus 3. (praedari) łu-piąciy), rabując(y) S.

prae-damno 1. naprzód skazać: spem p. L przed czasem porzucić, wyrzec się.

praedätio, ónis, f. (praedari) łupież, rabunek T.

aprorum O.

praedätörius 3. (praedator) łupieżczy LS.

prae-dë-lasso 1. przedtem znużyć, osłabić O.

prae-de-stino 1. naprzód przezna-

praediatorius 3. (praediator) dotyczący fantowania dóbr Ci.

praedicäbilis 2. (praedicare) godny uwielbienia, chwały Ci.

praedicätio, ónis, f. (praedicare) 1) obwieszczenie, ogłoszenie przez woźnego: pr. nefariae societatis Ci zeznanie w sprawie...; 2) uwielbienie, pochw ała Ci.

praedicätor, oris, m. (praedicare) 1) herold; 2) chwalca, wielbiciel Ci. prae-dico 1. 1) obwieścić, ogłosić

42

mułka przedoflarna L ; 2) przedmowa, wstęp.

Ci; 2) głosić, oświadczać: praedicabat mirari se N; 3) wielbić, sławić CiN.

prae-dïco B. xi, ctum, 1) wprzód powiedzieć: ad praedictum amnem T wyżej wspomniana; 2) zapowiedzieć, wyznaczyć: diem T; 3) zapowiedzieć = rozkazać, polecić, radzić: utaveneno caveret L; 4) przepowiedzieć: ea futura esse pr. N.

praedictio, onis, f. (praedicere) przepowiednia, wróżba, proroctwo Ci.

praedictum, i, n. (praedicere) 1) przepowiednia CiV; 2) zapowiedź = rozkaz, umowa L.

praedisco 3. didici, naprzód się nauczyć, n. się z czemś obznajomić V prae-dis-positus 3, uprzednio rozstawiony Ci.

prae-ditus 3. (datus) obdarzony, wyposażony Ci.

praedium, ii (praes) posiadłość ziemska, grunt {właściwie jako poręba lub кажу a) CiLN.

prae-dïves, itis, bardzo bogaty LT. praedo, onis, m. [por. praedari) łupieżca, rabuś; pr. maritimus N korsarz.

prae-doceo 2. docui, doctum, u-przednio wyuczyć S.

praedor 1. (praeda) 1) łupić, rabować: singula de nobis praedantur an-ni II zabierają; 2) ciągnąć nieprawe zyski: pr. in bonis alienis Ci; 3) poi-mać, usidlić: me puella praedata est 0.

prae düco 3. xi, ctum, przeprowadzić przed czemś: fossam castris C.-prae-dulcis, e, bardzo słodki, b. miły V.

prae-dürus 3. 1) bardzo twardy; 2) b. zahartowany, wytrwały V.

prae-eo, ire, ïvi (ii), itum, 1) poprzedzać: alcui L; u T. trans, fa-iiiam sui : uprzedzić T; 2) wypowiadać słowa, które ktoś ma powtarzać: sacramentum pr. T; 3) rozkazywać: omnia, ut ducemviri praeierunt, facta L.

prae-fatio, onis, f. (fari) 1) for-

praefectüra, ae, f. (praefectus) 1) przełożeństwo, dozór T; 2) dowództwo, zwłaszcza jazdy 1. sprzymierzeńców NCi ; 3) prefectura, miasto w Italii zostające pod zarządem urzędników rzymskich Ci ; 4) obwód, powiat T.

praefectus, i, m. (PPP. od praefi-cere) przełożony, naczelnik, dowódca, dozorca — tytuł rozmaitych urzędników rzymskich wojskowych i cywilnych LCiNT; iakèe namiestnik, zarządca: Phrygiae N.

prae-fero, ferre, tuli, latum, 1) nieść przed kimś : fasces praetoribus Ci ; alcui facem ad libidinem Ci uwieść ;

2) prsen. a) okazywać : amorem 0 ; mo-destiam T udawać; aviam Octaviam pr. T módz wykazać jako babkę; b) przenosić, przekładać : mortem servituti Ci; se legionariis Ci prześcignąć; 3) uprzedzić, przyspieszyć: diem triumphi L;

4) w pass, przebiedz obok, minąć: cohortes praelatas hostes adorti sunt L, prae-ferox, öcis, bardzo gwałtowny, b. dziki L.

prae-fervldus 3. bardzo gorącym ira L b. zapalczywy.

prae-festmo 1. bardzo się spieszyć, zbyt pospiesznie co czynić L; trans, spiesznie przebiedz obok T.

prae-ficio 8. fëci, fêctum (facere) 1) przełożyć, oddać dowództwo nad kimś lub czemś, postawić na czele NCCi; 2) poruczyć komu co: ei rei Da-tamem N; pari imperio praefici N o-trzymać rówjne dowództwo.

prae-ffdens, tis, bardzo ufny Ci. prae-fïgo 3. xi, xum, 1) z przodu przybić, przymocować, zatknąć: pr. puppibus arma F; 2) z przodu w coś zaopatrzyć, okuć : iacula praefixa ferro L.

prae-flnio 4. naprzód określić, wyznaczyć Ci.

prae-flöro 1. pozbawić kwiatu; prsen. gloriam pr. L zniweczyć.

prae-fluo 3. przepływać L; trans. płynąć obok HT.

prae-föco 1. (fauces) udusić О. prae-fodîo 3. födi, fossum, 1) przedtem zakopać r.aurum О; 2) wykopać rów przed czemś: portas V.

prae-for, färi, fatus sum, 1} naprzód mówić, mian. rozpoczynać o- przedni, służący za podstawę wyro-fiarę odpowiednią formułką : carmen kowi stanowczemu Ci; 2) przykład (I. praefante pontifiee L rozpoczynał, di- okoliczność) dopuszczający wnioski na vos praefari F uprzednio wezwać; 2)    przyszłość: Pompeius vestri facti prae-

powiedzieć, oświadczyć na wstępie    iudicio demotus Italia excessit C.

(dzieła) CL; 3) przepowiedzieć L. praefractus, sob. praefringere. prae-frigidus 3. bardzo zimny 0. prae-fringo 3. frógi, fractum. z przodu odłamać L; PPP. praefractus 3. adv. Ç, 1) z przodu odłamany; 2) prsen. bezwzględny, zawzięty Ci.

prae-fulgeo 2. fulsi, jasno błyszczeć, jaśnieć, odznaczać się VT. prae-gelidus 3. bardzo zimny L. prae-gestio 4. 1) cieszyć się naprzód; 2) bardzo się cieszyć H; 3) bardzo pragnąć Ci.

praegnans, tis f. (gnäre, (g)natus) ciężarna, brzemienna CiH.

prae-gracills, e, bardzo wysmukły, chudy T.

prae-gusto 1. uprzednio kosztować, próbować O.

prae-hendo, sob. prehendo. prae-hibeo — praebeo. prae-iaceo 2. leżeć przed ozem, e aec. T.

prae-iudicium, ii, n. 1) wyrok u-

prae-iudico 1. wydać uprzedni wyrok Ci; 2) naprzód osądzić: praeiudi-iata opinio Ci uprzedzenie; podobnie: ne quid buc praeiudicati (subst.) adfe-ratis Ci.

prae iuvo 1. iüvi, uprzednio wesprzeć, podeprzeć: lidem T kredyt.

prae-łabor 3. lapsus sum, prześlizgnąć, przesunąć się obok, absol. I. s acc. Ci V.

prae-îambo 3. przedtem oblizać H. prae lego 3. legi, iectum, żeglować obok: Campaniam T.

prae-IIgo 1. z przodu przywiązać, zawiązać CiL.

praedongus 3. bardzo długi LT. praedüceo 2. luxi, 1) przyświecać: prae-gravîs, e, 1) bardzo ciężki, bonam spem Ci dobrą nadzieją; 2) b. obciążony, przeładowany T; 2) bar- przewyższać : aleui H. dzo ociężały L; 3) b. przykry, b. uciąż- praediistris, e, bardzo świetny, b. *'wy ^    znakomity O.

prae-mando 1. uprzednio polecić Ci; przeciążyć : corpus animum pr. Ясгу- subst. praemandäta, örum, n. listy ni ociężałym ; 2) przeważyć, przewyż- gończe Ci. szyć, zaćmić H.

prae-gravo 1. 1) bardzo obciążyć,

prae-mätürusS. przedwczesny CiT. prae-gredłor 3. gressus sum, 1) prae-medicätus 3. naprzód zao-poprzedzać, prsen. wyprzedzić CłCŁ; 2)    patrzor.y w środki czarodziejskie O.

przeciągać, przechodzić : lines suos T.

prae-meditâtio, onis, /.uprzednie praegressio, onis, /. (praegredi) zastanawianie się Ci.

prae-meditor 1. uprzednio rozwa-praegressus, us, m. (praegredi) żać, obmyślać T; PPP. takèe biernie: postęp, rozwój: rerum Ci.    mala praemeditata Ci.

praegustätor, öris, m. (praegusta- prae-metuo 3. naprzód się oba-r°) uprzednio kosztujący, próbujący wiać; s dat. o kogoś C; także trans. potraw, które miały być podane; prsen. kogoś 0.

pomocnik: libidinum Ci.    prae-mineo 2. (por. emineo) gó-

posuwanie się naprzód Ci.

42*

ver-

prae-nómen,inis,w. przedimię, (odpowiadające naszemu imieniu chrzestnemu), jak: M(arcus), T(itus), P(ublius) kłaść, stawiać na przedzie: versurn

libello pr. O; 2) stawiać na czele, oddać prae-nösco 3. növi, nötum, na-    dowództwo CCiLN; stąd subst. prae-

przód poznać Ci; w perf. naprzód znać,    positus, i, m. przełożony, oficer T, 3)

salutem rei

rować, wyróżniać się, odznaczać się, z acc. T.

prae-mitto 3. misi, missum, naprzód wysiać CCi: haec favorabili ora-tione pr. T naprzód powiedzieć.

praemium, ii, n. (prae-emium od emere) wl. wybrana sztuka zdobyczy, zdobycz, lup : spectat sua praemia raptor O ; stąd : 1) nagroda, odznaczenie: praemia sunt proposita virtutibus Ci, honores et praemia C; 2) przywilej, korzyść: legis praemio celerius aedilis factus est Ci.

prae-molestia, ae, f. przedwczesna troska Ci.

prae-mölior 4. przygotować naprzód L.

prae-moneo 2. ui, itum, 1) naprzód upominać, ostrzedz LCiO; 2) przepowiadać, wróżyć O.

prae-monitus, üs. m. wróżba, o-strzeżenie O.

prae-monstro 1. wieszczyć, przepowiadać Ci.

prae-morior 3. mortuus sum, 1) umrzeć przedwcześnie O; 2) obumierać: membra praemortua O.

prae-münio 4. 1) z przodu ubezpieczyć, obwarowaćC; w mowie: przygotować, zabezpieczyć się: ea prae-muniuntur reliquo sermoni Ci to jest zabezpieczenie się z początku mowy... prae-nato 1. przepływać obok V. Praeneste, is, n. P., dziś Palestrina, miasto o 40 km. na wsch. od Rzymu ; и V. fem. ; adi. Praenestïnus 3. prenestyński; subst. pl. Praenesti-ni, orum, m. Prenestyńczycy.

prae-niteo 2. ui, 1) jaśnieć, zajaśnieć; 2) przewyższać, przyćmiewać: alcui H.

i t. d.

wiedzieć O.

prae-nötio, onis, f. (praenoscere) pierwsze pojęcie, wyobrażenie Ci.

prae-nubilus 3. bardzo pochmurny; przen. bardzo ciemny: lucus O. prae-nuntio 1. zwiastować NCi. prae-nuntiusi ii, m. i prae-nuntia, ae, f. zwiastujący, a; zwiastun, zwiastun к a Ci O.

prae-occupltio, onis, f. (praeoc-cupare) uprzednie zajęcie: locorumN.

prae-occupo 1. 1) wprzód zająć, opanować: loca L; także prsen. ani-mum timoré Ci; praeoccopatus lega-tione C związany; beneficio pr. L ująć: 2) uprzedzić : praeoccupant legem ferre L przyspieszają wniesienie.

prae-opto 1. woleć, przekładać, przenosić: alqm(d) alicui TL.

prae-pando 3. naprzód otworzyć V; przen. Ci.

praeparätio, onis, /. (praeparare) przygotowanie Ci.

prae-paro 1. przygotować, przysposobić CLTH.

prae-pedio 4. [por. im-pedire) 1) związać, splątać: equos T; 2) przeszkadzać, powstrzymywać, tamować: ba sua praepediens T z trudnością wydobywać.

prae-pendeo 2. pendi, z przodu zwisać C.

prae-pes, petis [por. petere = Tou.at) 1) latający przed kimś V; stąd (pierw, u augurów) pomyślnie wróżący; 2) szybki VO ; jako subst. m. I. fem. ptak O.

prae-pilätus 3. (pila) zaopatrzony na końcu gałką L.

prae-pinguis, e, bardzo tłusty V. prae-polleo 3. być bardzo potężnym, mieć wielką przewagę LT. prae-pondero 1. przeważać Ci. prae-pono 3. posui, positum, 1) przekładać, przenosić :

publicae vitae suae pr. Ci; siad subst. saepibus Ci w szynkach; 2) w pi. staj-praepositum, i, w.^obro względne (nie nia V; przen. ul V. do odrzucenia) jak bogactwo, zdrowie

prae-saepio 4. saepsi, saeptum,

i t. p. Ci.

praepositio, onis, f. (praeponere)

(s przodu) ogrodzić, zagrodzić C.

praesagitio, onis, f. (praesagire)

praesägio 4. (praesagus) przeczu-1) postawienie na przedzie Ci; 2) pierw- wać, domyślać się L. szeństwo Ci; 3) przyimek Ci.

praesagium, ii, n. (praesagus) 1) przeczucie T; 2) przepowiednia, wróż-

prae-posterus 3. adb. ë, 1) opacz- przeczucie Ci. ny, niewczesny: consilia Ci; 2) przewrotny Ci.

prae-sägus 3. 1) przeczuwający V0 ; 2) wieszczy VT.

prae-scisco 3. ivi (ii), wprzód się

prae-potens, tis, bardzo potężny L : ba OT. pr. omnium rerum Iuppiter Ci wszechpotężny.

prae-properus 3. adv. ë, 1) bardzo pospieszny, b. skwapliwy L ; 2) zbyt    dowiedzieć L V.

prae-scius 3. naprzód wiedzący,

pospieszny, płochy L.

prae-scrlbo 3. psi, ptum, 1) napisać na przedzie: diplomatibus princi-pem pr. T, frustra Arminium prae-

prae-queror3. questus sum, wprzód przeczuwający T. się żalić O.

prae-radio 1. przyćmiewać 0. prae-rapidus 3. bardzo rwący L.

prae-rigesco 3. rigui, z przodu scribi T powołują się; 2) przepisać.

zmarznąć, strętwieć T.

zarządzić, rozkazać Ci; 3) oznaczyć T. prae-ripio 3. ripui, reptum, 1) wy- prae-scriptio, önis, /. (praescribe-drzeć,zabrać : gloriamalcuiCi; 2)przed-    re) 1) napis, tytuł: honesta praescrip-

wcześnie zabrać dla siebie: populi be- tione rem turpissimam tegere C pozo-neficium C; 3) uprzedzić, wprzód zni-    rem; 2) przepis, rozkaz Ci; 3) określe-

weczyć: hostium consilia Ci.    nie, ograniczenie: sine praescriptione

praescriptum, i, «. (praescribere) prae-rogätlvus 3. naprzód głosu- przepis, rozkaz: intra praescriptum jący Ci; stąd subst. praerogâtïva, ae, equitant Geloni H w oznaczonych grali poprzedni, pierwszy wybór i; 2) po- nicach. myśłna wróżba, znak: praerogativam suae voluntatis dédit Ci.

ргае-rôdo 3. rosi, rosum, z przo- numeri T. du odgryźć: hamum H.

prae-seco 1. secui, sec(a)tum, obciąć, odciąć: praesectum ad unguem prae-rumpo 3. rüpi, ruptum, castigare alqd H dokładnie, skrupu-[z przodu) odłamać, oderwać О; PPP. latnie poprawiać, wygładzać, praeruptus 3. 1) urwisty, stromy C VL;    prae-sens, tis (PPr. do praeesse)

orum, n. urwiska; 2) przen. gwałtowny. zuchwały: animus T, auda-cia Ci:

przepaścisty; jako subst. praerupta, wl. będący przed kimś; stąd: 1) obecny, osobiście przytomny CiC; 2) obecny, teraźniejszy CiO; stąd subst. pl. praesentia, ium, n. teraźniejszość, praes, dis, m. (z prae-ves, vidis) obecne położenie TO; pr. pecunia Ci 1) ręczyciel, poręka CiL; 2) majątek gotówka; 3) bezzwłoczny, natychmiast

ręczyciela Ci.

nastąpić mający: pr. deditio C; preces Prae-saepe, is, n. i prae-saepis, praesentes Ci natarczywe; 4) będący is. f. (saepio) 1) żłób: non qui cer- przyczem; a więc: a) widoczny, oczy-tum praesaepe teneret H któryby się wisty, niezawodny, skuteczny: auxi-trzymał jednego żłobu, audis in prae- Hum Ci, memoria L; b) zdolny: pr.

praestölor (praesto 1.) stać na pogotowiu, czekać : alcui, także alqm. CiG.

prae-stringo 3. strinxi, strictum 1) przewiązać, skrępować: fauces la-queo O; 2) przen. przyćmić, przytępić, osłabić: oculos Ci.

prae-struo 3. struxi, structum 1) zabudować, zawalić : aditum 0 ; 2) naprzód przygotować: fidem in parvis L.

vertere funeribus triumphos H; c) łaskawy, życzliwy: praesentia nurnina V;

5) przytomny, nieustraszony: animo pr. OCi.

praesensio, önis, f. (praesentire) przeczucie Ci.

praesentia, ae, f. (praesens) 1) o-becność, teraźniejszośćCiC; 2) przytomność, stanowczość; pr. veri O siła.

prae-sentio 4. sensi, sensum, przeczuwać, przewidywać OCiL.

prae-sertim (por. serere) szczególnie, zwłaszcza CiNV.

prae-ses, sidis (sedere) przewodniczący, ochraniający: praesides imperii dei T; jako subst. m. i f. 1) obrońca*, opiekun: tribunum plebei praesidem libertatis esse Ci; 2) naczelnik, rządca, władca: rerum pr. 0; praeses Suriae T namiestnik.

prae-sideo 2. sćdi, sessum (sedere) 1) stać na czele, dowodzić, г dat. C, pôéniej takèe trans. T; 2) bronić, o-chraniać: urbiC; proximum litus Gal-liae T.

praesidiärius 3. (praesidium) służący do obrony L.

praesidium, ii, n. (praesidere) 1) obrona, pomoc; rvl.i przen. suis prae-sidio profectus N; di nobis haec praesi-dia dederunt Ci; 2) eskorta, orszak, straż, załoga: Athenas sine ullo prae-sidio venit N; praesidium Lacedaemo-niorum ex arce expulerunt N; 3) warownia, stanowisko, szaniec: legio praesidium occupavit С.

prae-significo 1. wprzód dać, poznać, przepowiedzieć Ci.

prae-signis, e (signum) odznaczający się, celujący O.

prae-sono 1. ui, rozbrzmiewać O. praestâbilis, e (praestare) wyborny, cenny, znakomity Ci.

praestantia, ae,/. (praestans) wyższość, znakomitość Ci.

prae-stes, stitis (stare) opiekuńczy; jako subst. m. i f. opiekun(ka) O. praestlgiae, ärum, /. (earn, prae-strigiae od praestringere) mamidło, blichtr Ci.

prae-stituo S. ui, aturn (statuere) naprzód wyznaczyć Ci.

praesto adv. tylko w potoczeniu e esse i dat. 1) być pod ręką, w pogotowiu, na usługi, ukazać się CCi; 2) być pomocnym, pomagać Ci.

prae-sto 1. stiti, stitum (ale prae-staturus) I) intr. 1) stać na przedzie: civitas multitudine C; prsen. odznaczać się, celować T, e dat. przewyższać CN; 2)nieosób. praestat, lepiej jest Ci; II) tr. 1) dostarczyć, dać, udzielić: exercitui Stipendium pr. L, pacem a rege L uzyskać, vicem pr. <S spełnić; 2) okazać: fidem, virtutem C; s podro. acc. a) okazać się jakimś: se legatum dignum pr. Ci; b) uczynić coś jakiemś: mare tu-tumpr. O; 3) dotrzymać: id, quodpol-lieiius erat, praestitit N; 4) wziąć na siebie, zaręczyć, zabezpieczyć: emptori damnum pr. Ci; PPr. praestans, tis, adv. praestanter: znakomity, wyborny, niepospolity CiT.

prae-sui, sulis, m. (salire) wodzirej w tańcu C.

praesultâtor, oris, m. (praesulta-re) = poprzedź. L.

prae-suito 1. (saltare) skakać przed czemś s dat. L.

prae-sum, esse, fui, stać na czele, przewodniczyć, kierować: lares moeni-bus pr. ó chronią, ei potestati pr. A sprawować, provinciae pr. Ci: zarządzać, equitatui pr. C dowodzić.

prae-sum© 3. sumpsi, sumptum, wprzód brać, wprzód zażywać, użj-

praeter-quam, oprócz, pominąw^-szy, chyba : nihil praeterquam hereditates assequi Ci.

praetervectio, önis, /. (praeterve-hi) przejechanie obok Ci.

praeter-vehor 1. veotus sum 1) przejechać, przejść, przepłynąć obok LCO; 2) prsen. pominąć: locum peri-culorum silentio pr. Ci, oratio praeter-praeter-eä 1) oprócz tego, nadto vehitur aures Ci przechodzi mimo uszu. SNCi; 2) nadal, na przyszłość: quis-quam praeterea numen Iunonis ad o-    biegać obok : litora U ; prsen. przemijać,

ratr> ^    znikać: occasionis opportunitas pr. L.

prae-texo 3. texui,textum, 1) obszyć przejść obok, minąć: domum    zprzodu,obramowrać; toga praetexta Ci

Ci; 2) o czasie: minąć, upłynąć, przejść : odzież urzędników i kapłanówr. także tempus praeteritum Ci; 3)prsen. pomi- wolnych chłopców; fabula praetexta H jać: aliquid silentio pr. Ci, populus tragedya narodowa rzymska, doty-solet

nonnunquam dignos praeterire    cząca stosunków rzymskich; prsen.

4) nieosob. praeterit s acc. c. inf.    carmen sententia praetexitur Ci jest

uchodzi mej wiadomości Ci; 5) prze-    poprzedzony, przystrojony, puppes

ścignąć: iam cursu praeterit illos V; praetexunt litora V stoją wzdłuż..., prsen. a) przekroczyć, przebrać: mo-    nationes Rheno praetexuntur T miesz-

dum O; b) przewyższyć: virtue alios    kają wzdłuż...; 2) zasłaniać, pokry-

Pr- O; PPP. praeteritus 3. przeszły,    wać: culpam coniugii nomine V użyć

praeter -equito 1. przejechać o- jako pozoru, libertatem et speciosa nomma pr. T.

wać: dapes domi pr. O; preen, wprzód sobie wyobrażać, przypuszczać TV.

prae-suo B. sui, süturn, obszyć, obwić O.

prae-tendo 3. tendi, tentum 1) trzymać przed sobą : hastas dextris Tr, taedas eoniugis V rościć prawro do małżeństwa; 2) rozpościerać, rozciągać przed czemś: vesfem ocellis O, muros morti pr. V zasłonić się mu-rem;' prsen. zasłaniać się czemś, pokrywać czemś, pozorować: culpae splendida verba O; B) w pass. leżeć przed czemś : praetenta Syrtibus arva V.

prae-tento 1. wprzód badać, próbować OT.

prae-tepesco 3. tepui, wprzód się rozgrzać, zapłonąć O.

praeter I) jako adv. a) w slosenm obok: praeter-ire; b) oprócz: nil praeter canna fuit О; II) praepos. s асе. 1) obok, mimo, koło: praeter castra C; 2) przeciw, wbrew: praeter spem, praeter modum SGi; 2) przed, nad: praeter ceteros iustus appellatus N; 4) oprócz, prócz: haec praeter Siculos ceteri fe-cerunt Ci.

praeter-ago 3. egi, actum, przepędzić obok H.

praeter-eo, ire, ii, itum 1) o przestrzeni :

bok L.

praeter-fero, ferre, tuli, lätum, nieść obok ; w pass. przejść obok L.

praeter-fluo 3. xi 1) przepływać obok: amnis moenia pr. L; 2) prsen. przemijać, niknąć Ci.

praeter-gredior 3. gressus sum, przejść obok, minąć S.

praeter-läbor 3. lapsus sum, prześlizgnąć się, przesunąć się obok V.

praetermissio, önis, f. (praeter-mittere) pominięcie, opuszczenie: for-mae, aedilitatis pr. Ci zaniechanie starania o...

praeter-mitto 3. mïsi, missum 1) pozwolić przejść, przepuścić obok Ci; 2)opuścić, pominąć: diempugnaeC; 3) zaniechać, zaniedbać: aliquid facere N, nihil praetermisi, quin... Ci; 4) pominąć (w mowie): ne illud quidem silentio pr. Ci; 5) puścić płazem, bezkarnie: ius gentium violatum pr. L.

praeter-volo 1. przelatywać, prze-

zór T.

nić T.

praetextatus 3. (toga praetexta) odziany togą obramowaną Ci ; o chłopcach wolnych rodziców do 17 r. życia i urzędnikach.

praetextum, i, n. (praetexere) po

praetextus, us, m. (praetexere) 1) przepych T; 2) pozór (pretekst) L.

prae-tingo 3. tinxi, tinctam. wprzód zamaczać, zanurzyć O.

praetor, oris, m. (prae-itor od prae-ire) 1) naczelnik, wódz: decem praetores Atheniensium N, praetor Thessaliae C, legatus pro praetöre C zastępca naczelnego wodza; 2) pretor, urząd ustanowiony w r. 367, na który przeszła władza sądowa konsulów; od r. 274 wybierano 2 pretorów, jednego dla spraw między obywatelami a obcymi (pr. peregrinus), drugiego dla spraw między obywatelami (pr. urbanus); od r. 227 wybierano 4 pretorów, od 197 sześciu, od 150 ośmiu, później 10, za Augusta 12, później jeszcze więcej. Od r. 149 pretorowie przewodniczyli w czasie roku u-rzędowania stałym trybunałom (quae-stiones perpetuae), po roku szli jako namiestnicy na prowincyę (pro praetore); attrybuty: toga praetexta, sella curulis, w mieście 2, na prowincyi 6 liktorów. Pretorowie urządzali również igrzyska: lud i A-pollinares, Circenses i Mega-lenses, a w latach, w których nie było cenzorów, mieli również nadzór nad budynkami publicznymi.

praetöriänus 3. (praetorium) pre-toryański, należący do cesarskiej straży przybocznej T; subst. praetöriäni, örüm, m. pretoryanie L.

praetörius 3. (praetor) pretorski, nalezacv do pretora, do wodza: pro-vincia pr. C, domus pr. Ci, cohors pr. Ci straż przyboczna wodza (później cesarza); subst. m. praetörius, ii, m. były pretor CiNC; subst. n. praetorium, ii 1) mieszkanie namiestnika (na prowincyi) Ci; 2) namiot wodza i otaczający go plac w obozie C; preen. apes ad praetoria miscentur V przed mieszkaniem królowej ; 3) rada wojenna L; 4) cesarska straż przyboczna: praefectus praetorio T.

praetüra, ae, /. (prae-itura) 1) pretura, godność pretora lub namiestnika CiN.

Praetütii, Orum, tn. Pretueyowie, lud w Picenum koło Hadryi; adi. Praetütiänus 3. pretucyański L. prae-umbro 1. zacienić, zaciem

prae-ustus 8. (prae-urere) z przodu opalony CT.

prae-valeo 2. ui 1) być bardzo silnym, potężnym L; 2) przemagać, mieć przewagę, przeważać T.

prae-validus 3. adv. e 1) bardzo silny, b. potężny, znakomity T; 2) zbyt silny: terra pr. aristis T obficie wydająca.

praeväricätio, Onis, /. (praevarica-ri) zaniedbanie obowiązku, sprzeniewierzenie się Ci.

praeväricätor, Oris, m. (praevari-cari) zaniedbujący swrego obowiązku, przeniewierczy, sprzedajny obrońca Ci.

praeväricor 1. (praevarus, bardzo krzywy) zejść z prostej drogi; przen. sprzeniewierzyć się;(oobrońcy): sprzyjać stronie przeciwnej Ci.

prae-veho 3. vexi, vectum (zwykle w pass.) 1) naprzód wyjechać: missi-lia praevehuntur T wylatują naprzód; 2) przebiegać, przepływać obok : Hhe-nus Germaniam pr. T.

prae-venio 4. veni, ventum, uprzedzić LVOTCi.

prae-verro 3. zamiatać przed czemś: vias veste pr. O.

prae-verto 3. verti, versurn 1) naprzód postawić, naprzód przedsięwziąć: si aliquid huic sermoni prae-vertendum putas Ci; 2) wyprzedzać, prześcignąć: cursu ventos V; 3) zapo-biedz, zniweczyć LCV.

prae-vertor 1. versus sura, jako klątwa : dirae preces T;w sing, u poetów deponens: 1) = popreedz; 2) udać się tylko dat., асе., аЫ. naprzód: ad Armenios pr. T; preen. naprzód lub raczej zwrócić się ku czemu: illuc praevertamur H; w podob-nem znaczeniu taksę w act. : si quan- alqd ab alquo, ut i ne; taksę: modlić do ad interna praeverterent T.    się CiO; 2) życzyć komu czego: alcui

preciae, arum, f. (sc. vites) gatunek winorośli V.

precor 1. (preces) 1) prosić: alqm,

prë-hendo 3. i ściągn. prendo 3. ndi, nsum, wziąć, schwytać, ująć; wlaść. i preen:, raanum pr. Ci, cursu pr. alqm F dogonić, oras Italiae pr. V dosięgnąć, arcem pr. V zdobyć.

prehenso i prenso 1. (,frequ. do prehendere) ; 1) (często) chwytać, obej-

prae-video 2, vïdi, Visum, naprzód alqd LCiT. widzieć: cultros O; preen, przewidywać: impetum hostium T.

prae-vitio 1. wprzód zepsuć: gur-gitem O wprzód zamącić.

o urząd (zapomocą ściskania rąk wy-

prae-vius 3. poprzedzający О. prae-volo 4. poprzedzać w locie T prandeo 2. prandi, pransum, śniadać: olus pr. H jeść na śniadanie; PPP. mować, ujmow'aéHVOT; 2)ubiegać się który zjadł śniadanie, najedzony L.

premo 3. pressi, pressura 1) cisnąć, gnieść, natos ad pectora V; stąd a) pi zy-P r a z у o w i e, cisnąć nogą, nadeptać: anguem V, vestigia pr. Vkroczyć, alicuius vestigia pr. T iść tuż za kim; b) przycisnąć zębami, gryźć, żuć : frena dente O ; c) przycisnąć całem ciałem = siedzieć, leżeć: cubi-lia, foros O; taksę currum O, forum pr. Ci odwiedzać często; d) być tuż przy kim, trzymać się kogo lub czego: latus alcuius O, insulam aurais prävus 3. adv. ë 1) krzywy, nie-    pr. O otacza; 2) tłoczyć, wytłaczać:

równy, ułomny CiHT; 2) niedorzeczny,    caséum, vina V; także doić V: mammas

fałszywy: sententiaCi; 3) zły, niepra-    H; 3)przygniatać,obciążać, obładować:

wy TS.    trabes pr. columnas H, carinae pres-

Praxitelës, is, m. (Пра^ЫХу;;) Pr.,    sae V; prsen. dokuczać, gnębić, nę-

sławny rzeźbiarz ok. r. 400; adi.    kać, dręczyć: periculoN, servitute Ci; 4)

Pràxitelïus 3. (npaÇitsXeto;) praksyte-    napierać, naciskać: alqm telis F,

lesowy.

prandium, ii, n. śniadanie, które borców); prensat unus Galba Ci. jedzono około południa, pransus sob. prandeo.

Prasii, orum, m. lud indyjski nad Gangesem.

pratensis, e (pratura) łąkowy H. prltum, i, n. 1) łąka Ci) 2) siano: prata Neptunia Ci przestwory.

prävitäs, ätis, f. (pravus) krzy-wość, ułomność, wada: corporis Ci; preen, przewrotność, złość, nieprawość CiT.

cer-

vum ad retia V zapędzić; preen, cum precarius 3. (preces) 1) wybłaga-    a me premeretur, respondit Ci, me

ПУ> wyproszony, dany z łaski: pr.au-    verbo premis C trzymasz mię za sło-

xdium L, forma pr. O zapożyczona; 2)    wo, argumentum pr. Ci kłaść nacisk,

chwilowy, niepewny: pr. imperium T;    propositum pr. 0 obstawać; 5) przy-

abl. n. jako adv. precäriö 1) drogą,    gnieść — przykryć : canitiem galeä

prośby, prosząco: respondere Ci; 2)    pr. V; prsen. a) quies alqm pr. Fogar-

nia; b) pochować: ossa pr. O; c) ukryć, precatio, onis, f. (precari) prośba, stłumić: luna lumen pr. V, iram pr. T; raodlitwa LCi.    6) wtłoczyć, wbić: pressus vomer F,

preces, um, f. (por. pol. prosić) 1) hastam sub mentum F, hasta alqm prośba, modlitwaCiC; 2)przekleństwo, pr. F przebić; stąd także\ a) zasadzić-

chwilowo, aż do odwołania T.

virgulta F; b) naznaczyć, napiętnować : rem

Priapus, i, ж. (Прбмсо;) Pry ар, nota О; 7) przygnieść, zniżyć, bożek ogrodów, ściągnąć: mundus premitur F pochyla się, aulaeum premitur H spada, rum pr. F niżej skierować; preen. poniżyć: premendo superiorem se ex-tollebant jD; 8)ścisnąć: collumlaqueo O,

pridem 1. dawno, dawniej, nieco r- gdyś HCi.

prTdie (pris = prius-die) poprzedniego dnia, dniem wprzód Ci.

Priëna, ae, lub Priënë, §s, f, (iipt-

w Jonii,.

sum

oculos F, os V zamknąć, habenas pr. F łjwj) Pr., miasto nadmorskie ściągnąć, falce vitem pr. H obcinać; po- naprzeciw Miletu. dobnie: umbram pr. F, vestigia F, cur- Prilius lacus, jezioro Prylijskie pr. Ci wstrzymać = stanąć, quae    w Etruryi, dziś lago di Casti-

a nobisdilatantur, sic premebatZenoCi glione L.

skracał; PPP. jako adi.: pressus 3. prïm-aevus 3. (aevum) młodzień-adv. S 1) stłoczony, ścieśniony : presso    czy, młodociany F.

gradu Ci w ścieśnionych szeregach, prïmânus 3. należący do I. legio-presso gressu legit vestigia 0 postę- nu; subst. primäni, örum, m. żołnie-puje tuż zanim; 2) stłumiony: vox Ci; rze I. legionu T.

prendo eób. prehendo. prenso eob. prehenso.

3) krótki, zwięzły: quis te fuit pres- primärius3. (primus) jeden z pierw-sior? Ci; 4) dokładny, mian. adv. Ci. szych, znakomity, znaczny.

primi-genius 3. pierwotny; stąd. Prïmigenia, ae, /. przydomek Fortu-pressio, önis, f. (premere) 1) ścis- ny, jako towarzyszącej swym ulubień-kanie, nacisk; preen.    com od urodzenia.

prlmï-pllus, eob. pilus. prlm-itiae, ärum, /. (primum-ire) 1) pierwiastki, pierwociny : Cereri far-ra primitias dare O• 2) pierwsza próba: pr. miserae F.

prim-ordium, ii, n. (ordiri) początek CiOLT.

presso 1. (freąu. do premere) często przyciskać, przygniatać: ubera O ściskać, doić.

pressus, üs, m. (premere) Î) nacisk, ciśnienie: ponderumCi; 2) ściskanie: palmarum Ci.

prim-oris, e (primus-ora) przedni, pierwszy: primori in acie versari T,

pretiösus 3. adv. ë (pretium) 1) kosztowny, wspaniały CiO; 2) rozrzutny: emptor Ii.

pretium, ii,n. 1)cena, wartość:ma- primoribus labris alqd gustare Ci lęgni, parvi pretii esse Ci być w... cenie, dwie dotknąć wargami = powierz-mieć... wartość; 2) pieniądze; alqm pr. chownie; 2) najcelniejszy, najznako-corrumpere Ci, magno pr. C drogo, par- mitszy LTH.

vo pr. Ci tanio, converse in pretium deo primus 3. (superl. do prior, prius) H bóg zamienił się w złoto; 3) zapła- pierwszy, przedni NCi; preen, najzna-ta, nagroda: operae pr. e?t Ci opłaci komitszy, najprzedniejszy; jako subst.

się.

prex eob. preces.

prlmum, i, n. a) przednia straż LS; b) początek LCi; plur. prima, ôrum, tn. 1) Priamus, i, m. fllpiap-oę) Pryam,    początek LCi; 2) pierwsze miejsce, pri-

król Troi, syn Laomedonta; adi. Pria-    mus jako adi. predykatywne znaczy'.

mêius 3. (üptapfto«) pryamowy; jako    początek: prima nocte C na początku

jem. także : Priameis, idis (Присос)    nocy, partes primae Ci rola protagonis-

córka Pr. = Kassandra; patron. Pria-    ty, wogóle pierwsza, główna rola, pri-

mfdes, ае₄ m. (ПркхрлЗг);) Pryamida,    mas agebat in causis Hortensias Ci; ale

syn lub potomek Pr.    primas ferre CiT uzyskać pierwszą na-

oso-

ma-

prlvätio, önis, /. (privare) pozbawienie, uwolnienie: doloris Ci.

privätus 3. (privare) 1) osobisty, prywatny: domus,resCi; subst. privatum, i, n. osobista, prywatna własność; ex privato conferre L jego; także dom (prywatny): in privato L, in pr. vendere L na własny użytek ; subst. m. privätus, i, człowiek prywatny, nie piastujący urzędu; za ce-

grodę. Adverbia I) acc. s. n. prlmuin, 1) naprzód, po pierwsze N; 2) po raz pierwszy : eo die pr. convocati sumus Ci;

3) w połącz, z spójnikami czasowymi: tylko: ut pr.: skoro tylko, quam pr.: jak najprędzej; II) obi. sing. n. primo, z początku, nasamprzód; III) in prlmïs, takèe inprïmîs * imprimis, (takèe cumprïmis) 1) szczególniej; 2) naprzód.

prin-ceps, cipis (zam. primiceps od capere) 1) adi, a) pierwszy C; b) najznakomitszy, najprzedniejszy lub bardzo znakomity: pr. doctrinae Ci; 2) subst. a) naczelnik, najprzedniejsza osoba, możny: princeps civitatis CD, pr. legations ; b) sprawca, głowa: sceleris LN, coniurationis Ci, pr. rogationis L wnioskodawca, pr. belli inferendi C rozpoczynający, pr. Stoicorum Ci twórca sekty, c) pr. L senatüs : pierwszy senator, umieszczony w liście senatu na pierw-szem miejscu; jego naprzód o zdanie pytano, stąd wpływ jego był wielki; ten tytuł przeszedł później na cesarza; stąd d) pr. T— cesarz, panujący, monarcha; e) principes tworzyli drugi szereg w potrójnym szyku; a) prin--ceps.- także manipuł tego szeregu: oc-tavum principem duxit Ci dowodził 8. manipułem pryncypów; ß) centuryon takiego manipułu.

principalis, e (princeps) pierwotny, początkowy : portae pr. L (od principia) dextra « sinistra boczne bramy obozu, prowadzące na główmy plac (principia).

principätus, us, m. (princeps) 1) pierwsze miejsce, pierwszeństwo, naczelnictwo: sol astrorum omnium prin-cipatum tenet Ci, pr. sententiae Ci, pr. in Civitate NCi; 2) pryncypat, władza, godność cesarska NCi; 3) w filozofii: zasada przewodnia, kierująca Ci; 4) początek: pr. temporis Ci.

principium, ii, n. (princeps) 1) początek: pr. esse: zaczynać, dawać początek, Graecia pr. moris fuit O; 2) podstawa, zasada, pierwiastek: iuris, naturae Ci; 3) w pi. a) front, przód, czoło: équités post principia collocat L; b) główny plac w obozie: centuriones in pr. vocat T.

prior, ius (compar. do pro, prae, por. ?cpó-tEpo;) 1) przedni : pedes priores N; jako substpriores C straż przednia; 2) pierwszy (z dwóch), dawniejszy, wcześniejszy: Dionysius prior N starszy, anno pr. Ci poprzedni ; predykatywnie : pierwej : Germani priores populo R. bellum inferunt C; subst. priores F przodkowie; 3) przedniejszy, celniejszy: aetate et sapientia priores S; acc. sing. n. jako adv,: prius, pierwej, przedtem; prius-quam 1) pierwej niż, aż, nim, zanim; 2)raczej, niż: Aegyp-tii carnificinam prius subierint, quam ibim violent Ci.

prlscus 3. adv. ë 1) dawmiejszy, poprzedni HO; 2) dawny, starożytny, staroświecki : pr. virtus T; 3) pierwotny, prosty: prisca gens mortalium H, prisce agere Ci po prostu.

pris-tinus 3. 1) dawny, poprzedni : dies pr. : wczorajszy C.

pristis, is, f. (z gr. *piottę) także pistrix, ïcis, f. 1) ryba, zwierzę morskie V; 2) wieloryb (jako konstella-cya) Ci; .3) statek V.L.

prius, priusquain zob. prior, privatim (adv. do privatus) 1) prywatnie, jako człowiek prywatny, biście: privatim plus posse quam gistratus C; 2) w domu: pr. se tene-re L.

ze swo-

proquam, prout; 2) praepos. z abl. a) przed : pro castris C; także z : pro sug-gestu loqui C, laudati pro contione L (przed) na... ; b) za, w obronie : pro patria mori H; c) za, zamiast: pro vallo carros haniebny, ohydny: carmen, vita T. obiecerant C, pro consule...; d) za — ja-

ko: pro damnato esse Ci uchodzić za pro occiso subłatus C za, jako zabity, tas probro habeturS; 3)czyn haniebny; pro amico C jako przyjaciel, po przy- mian. cudzoloztwo Ci. jacie sku; e) za (w zamian; w odwet za): gratiam referre pro meritis NC, leżyty: ingenium, navigiumCi; 2)uczoi-ulcisci alqm pro scelere C; f) stosoumie    wry, rzetelny, cnotliwy, dobry fmoral-

do, według: pro opinione N pro viribus    nie) Ci.

Ci; zwroty: pro eo, quod...: dlatego, że,

Pr.,

т.

sarstwa — poddany: 3) pospolity: carmen H.

Pnvernum, i, n. Pr., miasto w La-cyum, dziś Piperno; adi. Prïvernâs, ätis, prywernacki; subst. pi. Priver-nätes, ium, Prywernaci.

prïvi-gnus, a (privus - gigno) pasierb, pasierbica H.

prîvi-legium, ii, n. (privus - lexj (prawo tyczące się jednostki) prawo wyjątkowe, przywilej CiC.

prïvo 1. (privus) 1) pozbawić: alqm alquare CiC; 2) uwolnić : te exsilio privare voluerunt Ci.

privus 3. 1) pojedynczy, po jednym: privis bobus donati L po jednym; 2) własny, właściwy, szczególny: conductum navigium et priva tri-remis H, turdus sive aliud privum H niezwykłego; 3) pozbawiony czego, wolny od czego: pr. militiae S.

pro (pisane także proh) interiect. o! ach!

pro (por. rpó, niem. vor) 1) adv. w zloz. a) naprzód, wy: prod-ire, pro-ferre; b) pra: proavus; c) za (w obronie): prod-esse; d) za (zamiast): proconsul; e) według, stosownie do...: pro eo, quasi, ас: wskutek, pro eo, ut: według tego, jak Ci.

proägorus, i, m. (z gr. rpocćyopoę) proagor, najwyższy urzędnik w niektórych miastach Sycylii Ci.

pro-avïtus 3. po przodkaen odziedziczony 0.

pro-ävus, i, m. 1) pradziad; 2) przodek H.

probäbilis, adv. probäbiliter, 1)

godny pochwały, uznania: orator N-r 2) wiarogodny, prawdopodobny CiL.

probabilités, ätis, /. (probäbilis) wiarogodność, prawdopodobieństwo Ci.

probätio, önis, /. (probare) 1) badanie, próbowanie: athletarum Ci; 2) pochwała, uznanie, przyzwolenie Ci; 3) wykazanie, udowodnienie: pr. scele-rum T.

probätor, 5ris, m. (probare) pochwalający Ci.

probitäs, f. (prohus) uczciwość, rzetelność Ci.

probo 1. (probus) 1) badać, doświadczać, próbować, oceniać: vulgus amäcitias utilitate probat 0; 2) pochwalić, uznać za dobre, potwierdzić: consilium eum suffecturum armis T\

3) zyskać uznanie, przekonać, dowodzić: alcui alqd : haec Porapeio proban-tur Ci, ipsi Catoni rationem facti mei probem Ci; PPP. jako adi.y probätus 3. 1) wypróbowany, doskonały : ut pro-bati et electî mittantur C; 2) mający uznanie, lubiony, ceniony; z dat. films suis probatus Ci.

probrôsus 3. (probrum) hańbiący, probrum, i, n. 1) wyrzut, obelga: probra dicere alcui O ; 2) hańba: pauper-

probus 3. adv. q 1) dobry, tęgi, na-

Proca lub Procäs, ae, król Alby, ojciec Numitora i Arnu-liusa LO.

procäcitäs, ätis, (procax) natręt-ność, zuchwalstwo NTCi.

procax, äcis, adv. procâciter (pro-

mun-

ргб-creo 1. płodzić NCi; prsen. wydawać CiN.

Procris, idis, f. (IIpöxpi?) Prokryda, córka Erechteusa, żona Cefalusa, który ją przez omyłkę zabił, gdy zdrości śledziła go w lesie.

Procrustes, is, m. (Ilpoxpouaiifc) Pro-krust, rozbójnik w Attyce, zabity przez Tezeusza.

prö-cubo 1. leżeć, zalegać V. pro-cudo 3. cüdi, cüsum, kuć HV; prsen. wykształcić: linguam Ci. procul, daleko, zdała; csęsto s abl.

care) natrętny, zuchwały, bezwstydny, swawolny: pr. otii T żądny.

prô-cëdo B. cessi, cessum 1) wystąpić, wyjść: cum veste purpurea Ci, (e) castris pr. VCi; 2) postępować naprzód, posuwać się: oratio Ci, naves C, multum diei processerat £ upłynęło, voces procedebant T dawały się słyszeć, stipendia procedunt L liczy się, stationes pr. L trwają, mea facta rei publicae procedunt S; 3) postępować, czynić postępy: in philosophia Ci; Ł) udać się, powieść się: ei homini con-silia procedunt L wychodzą na korzyść, venenum non processerat T nie odniosła skutku.

procella, ae, f. 1) burza: legiones equestri procella fundere T atakiem; 2) prsen. zaburzenie, zamieszanie, rozruch CiL.

procellósus 3. (procella) burzliwy LO.

proceres, urn, m. naczelnicy, najznakomitsi LT.

prôcërïtâs, ätis, /. (procerus) wy-smukłość, wysokość, długość Ci.

prô-cërus 3. (por. sin-cerus) wysmukły, wysoki, długi OHCiT.

prócessio, önis, f. (procedere) postęp, posuwanie się naprzód Ci.

processus, Qs, m. (procedere) postęp, posuwanie się naprzód: dicendi Ci; prsen. powodzenie 0.

Prochyta, ae lub Prochytë, es, f. Pr., dziś Procida, wyspa w zatoce Neapolitańskiej naprzeciw Capo Mi-sen o.

pro-cido 3. procidi (cadere) upaść (naprsód) H.

ргб-clnctus, us, m. (cingere) mlaść. przepasanie; stąd uzbrojenie; tylko w polącseniu: in procinctu: w zbroi, pod bronią, in pr. testamentum face-re Ci przed bitwą, bez zwykłych formalności.

pro-clämo 1. głośno wołać, krzyczeć L V.

Proclës, is lub i, m. (IlpoxXîjî) Pr., syn Arystodema, król Spar ty i założyciel dynastyi Pro kl id ów.

prô-clïno 1. pochylić: res procli-nata C chyląca się (do upadku).

prô-clïvis, e (clivus) 1) pochyły, spadzisty: via; 2) skłonny: ad mor-bum Ci; 3) łatwy: proclivia anteponun-tur laboriosis Ci.

pröcllvitäs, ätis, f. (proclivis) 1) pochyłość ; 2) skłonność: ad aegrotan-dum Ci.

Procnë i Prognë, es, f. (IIpóxvr₍) Pr., córka Pandyona, siostra Filomeli, przemieniona w jaskółkę; stąd procnë, ës, V jaskółka.

proco 1. lub procor 1. pragnąć, żądać Ci.

ргб-consul, is, m. (pro-consule) 1) były konsul; 2) prokonsul, jako namiestnik prowincyi CiLT.

prö-consuläris, e (proconsul) pro-konsularny: imperium, vir. pr. lub samo pr. 0=prokonsul: imago pr. L cień władzy konsula.

prö-consulätus, us, m. (proconsul) prokonsulat, godność prokonsula T..

prö-crastinätio, önis, f. (procra-stinare) odkładanie, odwłoka Ci.

prö-crastino 1. (crastinus dies) odkładać, odwlekać Ci.

prô-creâtio, önis, f. (procreare) płodzenie Ci.

prö-creätor, öris, m. (procreare) ojciec; ru pl. rodzice Ci; twórca: di Ci.

z za-

lub znbiabl.; procul dubioL: bez...; prsen. wystąpić, stanąć, jawić się: in pr. errare S bardzo błądzić.    contionem populi N: eloquentia prodiit

pro-culco 1. (calcare) deptać: se- in lucern C; 2) posuwać się, iść getes O. -    przód: extra mod um pr. Ci przekro-

Proculelus, i. w. cogn. C. Teren- czyć; rupes prodit in aequor V wy-tius P. H.    biega.

na-

Proculus, i, nt. imię męskie L. prö-cumbo 3. cubui, cubitum, 1) odroczyć T. położyć się, pochylić się: tigna pro-cumbunt secundum fluminis naturam dyktatora L. C; 2) rzucić się, upaść: ad genua L; takee preen, res meae procubuerant О.

pro-dîco 3. dixi, dictum, odłożyć.

pro-dictator, oris, nt. zastępca

Prodlcus, i, m. (üpdStxoî) P., sofista, z Ceos, współczesny Sokratesowi, prödigentla, ae, /. (prodigere) ros-

pröcürätio, önis, f. (procurare) 1) zawiadywanie, zarząd: sacrarum ae- rzutność T. dium Ci; 2) urząd prokuratora cesarskiego : prefecturae et procurationes (prodigium) nadzwyczajny, dziwacz-T: 3) oczyszczenie, przebłaganie za ny, dziwny H. pomocą ofiar Ci.

prddigialis, e, adv. prodigiäliter

prodigidsus 3. (prodigium) dziw-pröcörätor, öris, m. (procurare) ny, nadzwyczajny, cudowny C.

prodigium, ii, n. 1) znak cudowny,

zawiadowca, zarządca, zastępca: re-gni C. Matrinii Ci; mian. prokurator cud, zwłaszcza złowróżbny: prodigia zawiadowca dochodów cesarskich T. piare T; 2) potworność: mihi prodigium pröcürätrix, icis, /. (procurator) videbatur civitatum frumentum irn-zawiadowczyni, dozorczyni Ci.

prö-Cüro 1. 1) zarządzać, zawiadywać czemś: pecuniam Ci; corpus

pr. V pielęgnować; 2) odwracać złą dzić; preen. roztrwonić У. wróżbę przez ofiary: prodigia pr. L.

prö-curro 3. curri, cursum {dawniej cucurri) 1) wybiegać naprzód, wybiegać C, e castrrs; 2)preen, wybie-    diga H zdradzająca.

pröditio, önis, f. (prodere) zdrada

probare Ci; 3) potwór: non prodigium... deus sum 0.

prod-igo 3. ëgi, actum, ml. wypę-

prôdîgus 3. adv. ë (prodigere) rozrzutny, marnotrawny: pr. animae E poświęcający życie, fides arcani pro-

gać, sterczeć, wystawać : in saxis pro-currentibus haesit N.

CiC.

prödltor, oris, m. (prodere) zdrajca CiLCH.

prö-do 3. didi, ditum (dàre) 1) podać (dalej ), przekazać: auspicia posteris Ci; prö-curso 1. ifrequ. do procurrere) pr. memoriae N wspomnieć, opowiedzieć; 2) wydać: a) — rodzić: Medu-

pröcursätio, önis, /. (procursare) wybieganie naprzód, tyralierka L. , pröcursätor, öris, m. (procursare) ею. m pl. tyralierzy L.

{ciągle) wybiegać naprzód L.

prô-cursus, ils, m. (procurrere) sae squalenfcia ora O; b) = ogłosić : de-wybieganie naprzód, natarcie VLT. prö-curvus 3. zakrzywiony V. procus, i, m. {por. procare) zalotnik, gach H.

Procyón, tylko w nom. (îrpoxüwv) mały pies, gwiazda ECi.

pröd-eo, ire, ii, itum, 1) wycho- dzić: iumenta, copias pro castris C; dzić: foribus 0, ab antro, egurgustioCi; 2) kazać stanąć, stawić, przedstawić:

cretum CH; exemplum pr. G dać przykład; flaminem, interregem pr. Ci mianować; c) = zdradzić: aquilam ho-stibus C, crimen vultu О.

pró-doceo 2. naprzód uczyć Я.

produce 3. xi, ctum, 1) wyprowa-

tek 0.

cze-

servos ad supplicium Ci; testes; consul a tribuno pi. productus est Ci został zapozwany ; histrionem pr. Ci kazać wystąpić; 3) odprowadzić; nupta virum pr. O, funera pr. V; 4) wywabić: alqm dolo in proelium N; 5) rozciągnąć, przedłużyć, przeciągnąć, przewlec, aciem C,syllabam 0. convi» vium ad noctem Ci, rem in hiemem C; 6> wychodować, wychować: arbo-rem H; taksę wydać: tellus producit corpora hominum V; 7) doprowadzić do czego: quo discordia cives pr. H; mian. o godnościach: wynieść; PPP. productus, a, urn, 1) wydłużony, przedłużony, długi : cornu T,dolor, syl-laba Ci; 2) celny, znakomity, cenny = nportfpévoç Ci.

productio, önis, /. (producere) przedłużenie, wzdłużenie Ci.

pro-egmena, orum, n. (прог^^л) u Stoików rzeczy cenniejsze tj. wprawdzie nie zupełnie równe dobrym ale im najbliższe.

proeliator, 5ris, m. (proeliari) wojownik T.

proelior 1. (proelium) walczyć, potykać się CCi.

proelium, ii, ». walka, bój, bitwa

cam.

Proetus, i, m (Ilpohoç) P., król Ty-rynsu, brat Akryzyusa, przez Perseu-sa zamieniony w kamień; Proetides, um, /. (IlpotTt’SEî) (3) córki Pr. 0.

profäno 1. (profanus) znieważyć, zbezcześcić, zhańbić LO.

pro-fanus 3. (znajdujący się posa miejscem świętem) 1) niepoświęcony, świecki NH; 2) niewtajemniczony, profan: pr. vulgus Я obojętny dla poe-²У'; 3) bezbożny, świętokradzki: pr. mens 0; pr. bubo 0 złowieszczy, złowróżbny.

profectio, onis, f. (proficisci) wyjazd, wymarsz: pr. pecuniae Ci pochodzenie.

prö-fectö (= pro facto, stosowane do faktu) zaiste, z pewnością Ci.

profectus, üs, w. (proficere) sku-

prö-fero, ferre, tuli, latum, 1) a) wynieść, wyjąć, wydobyć: tormenta ex oppido Ci, telum N; b) przedłożyć, przedstawić, pokazać, wyjawić, ogłosić, przytoczyć Ci: libres, testes Ci, testamentu m C, omnium flagitiaCi, exem-plaCi; 2) naprzód, dalej nieść: pedem Я w wojsku, signa pr. L: naprzód postępować, vineasL: posuwać; prsen. 1) rozszerzyć, rozpościerać: fines Ci, imperium V; beatara vitam: przedłużyć; 2) odłożyć:res pr. Ci zarządzić fe-rye sądowe, rebus prolatis Ci w czasie takich feryi.

professio, onis, f. (profiteri) 1) zeznanie, mian. do podatku — fasya: pr. Agri Leontim Ci; 2) zawód (profe-sya), sztuka: pr. bene dicendi C.

professórius 3. (professor) pedantyczny T.

pro-festus 3. nieświąteczny, powszedni LH.

pro-fkio 3. fëci, tectum (pro-facere) 1) postąpić: tridui viam G posunąć się; prsen. zrobić postęp, dokazać czego, dojść do czego, osiągnąć coś: nihil in oppidi oppugnatione C, alqd in philosophia Ci; 2) zdać się na co, przynieść korzyść, posłużyć do go: frena non proficientia 0 nieprzydatne, radice nihil proficiente Я nieskuteczny.

profkiscor 3. profectus sum [in-coh. do proficere, zaczynać się posuwać, stąd) wyruszyć, odjechać, udać się dokądś; o okręcie wypłynąć; prsen. 1) iść, dalej, przejść do czego innego: ad reliqua Ci ; 2) wyjść, wziąć początek, powstać, pochodzić: oratio Ci, ex mu-nicipio Ci.

pro-fiteor 2. fessus, sum (fateri) 1) jawnie wyznać, oświadczyć publicznie Ci; 2) s podw. acc. ogłosić się: se grammatieuin Ci, professus ami-cum H; podobnie в acc. rzeczy philo-sophiam pr. Ci (wyznawać) zajmować

naves

się filozofią, viri cułtum professi О oddani pielęgnowaniu swej piękności ; 3) zgłosić, ofiarować, przyrzec: se ad-iu torem Ci, pr. se ventururn C; 4) zgłosić, zeznać urzędownie: apudprae-torem Ci; PPP. professus 3. 1) me-dyalnie: który się zgłosił, meldowany; 2) pàss. arma pr. 0 przyrzeczona, culpa pr. 0 wyznana.

pröfllgätor, oris, m. (profligare) rozrzutnik Ci.

prôflïgo 1. 1) obalić, porazić, pokonać, zniszczyć: opes N. decempli-cem numerum hostium N, hostes C; 2) zgnębić, upokorzyć, poniżyć: mae-rore profligatus Ci, iudicia senatoria pr. Ci; 3) dokonać, skończyć, załatwić: bellum L, proelium pr. T rozstrzygnąć; PPP. profligatus 3. 1) zgnębiony; 2) niegodziwy, nikczemny.

prö-flo 1. wyzionąć; przen. som-num pectore 0 chrapać.

pró-fluo 3. fluxi, 1) wypływać C; 2) przen. posunąć się, dojść do czego: ad famam Ci PPr. pröfluens, entis, adv. nter, obfity; oratio Ci płynna; jako subst. strumień, potok; także przen. o mowie T.

(pro-for), färi, fatus sum, powiedzieć F

pro-fugio 3. fugi, fugitum, 1 )intr. uciec: ad Ciceronem profugerant C schronili się; 2) trans, unikać, uciekać od kogoś H.

profugus 3. (profugere) uciekają-cy, wygnany: profugi Scythae PL błędni, koczujący.

pro-fundo 3. füdi, füsum, 1) wylewać, rozlewać, refl. I. pass. wypływać: multitudo se profundit C wysypuje się, wypada, vocem Ci wydać, •an i mam Ci wyzionąć, quae terrae fétu profunduntur Ci wydobywają się, voluptates se pr. Ci wybuchają, o-dinm pr. Ci wywrzeć, quae in vitibus se nimium prof. Ci wybujało; 2) przelać, poświęcić: sanguinem Ci, peou-niam et vitam Ci; 3) strwonić, zmarnotrawić: divitias Ci, patrimonia Ci; PPP. profüsus 3. adv. e, nieumiar-kowany, rozrzutny, kosztowny LCiST.

pro fundus 3. (fundus) 1) głęboki: caelum pr. F wyniosłe; jako subst. głębia Ci; przen. morze 0; 2) niezgłębiony, niezmierny, nienasycony SCiPL. pro-genero 1. rodzić, wydawać Я. prô-genies, ëi, f. Cgignere) 1) pochodzenie, ród CiN; 2) potomstwo, potomek NCi; przen. o pieśniach 0.

prö-genitor, öris, m. przodek, protoplasta N.

prö-gigno Я. genui, genitum, (po)-rodzić OCi.

prö-gnätus 3. (PPP. od pro(g)na-scor) 1) pochodzący (ab)alquo CiCH; 2) zrodzony H.

Prognê, zob. Procne. pr6-gredior 3. gressus sum (gra-di) 1) naprzód postąpić, posunąć się, pójść, wyjść; także przen. quo crude-litas pr. possit Ci dojść, progredi in virtute Ci czynić postępy; 2) dalej iść, przejść (»o mowie): ad reliqua pr. Ci; o wieku : paulum aetate progressus Ci w późniejszym nieco wieku.

prógressio, ónis, /. (progredi) postęp, wzrost, rozwój Ci.

progressus, üs, w. (progredi) 1) występ, początek: quae primo pro-gressu tradit elementa Ci; 2) posuwanie się naprzód, postęp ; także przen. progressus facere in studiis Ci. pröh, zob. pro 1. pro-hibeo 2. ui, itum (habere) 1) (itrzymać zdała) powstrzymać, niedo-puścić, przeszkodzić : alqm transitu C, portu Ci, aedificantes prohibere sunt conati N; 2) niedozwolić, zabronić : loci natura aditum pr. C, lex prohibons Ci; 3) uchronić: rem p. Peri" culo Ci.

prohibitio, ónis, f. (prohibere) nie-dozwolenie, zakaz Ci.

prö-icio 3. iëci, iectum (iacere) 1) rzucić (przed siebie), wyrzucić, porzucić, odrzucić : galeam F, Catilinam f°"

ras,

zwa-

43

aquilam intra vallum C, sarcinas G ; urbs in altum proiecta Ci wysunięte, proiecto pede laevo V naprzód wysunąć, arma pr. C złożyć, se in forum L pośpieszyć, se in fletus L poniżyć się ; podobnie : proiecta senatus aucto-ritas T nisko upadła, Agrippam in Planasiam T wypędzić; 2) prsen. porzucić, wyzbyć się: animam pr. V pozbawić się, in miserias proici S popaść; PPP. pröiectus 3. 1) wystający, sterczący: saxa V; prsen. nadzwyczajny: cupiditas Ci; 2) skłonny: ad Hbidinem T; 3) leżący na ziemi, upadły: proiecti ad terram C; 4) uniżony, pokorny: vultus T.

pro-inde i pro-in, 1) a zatem, a więc; 2) tak samo CCiLN.

pro-labor 3. lapsus sum, 1) Wyślizgnąć się, wysunąć się; prsen. posuwać się do czego, dać się porwać, popaść: ad iurgia T, longius prola-bi Ci być zbyt rozwlekłym, ne quod verbum prolapsum esse videatur Ci wymknęło się, wypadło z pamięci; 2) ześlizgnąć się, spaść, upaśćLNV; także prsen. imperium R. clade prolapsum L; 3) błądzić, mylić się: timoré Ci.

prölapsio, önis, f. (prolabor) poślizgnięcie się, potknięcie Ci.

prölätio, önis, f. (proferre) 1) przytoczenie: exemplorum Ci; 2) rozszerzenie: finium L; 3) odłożenie, odwłoka: iudicii Ci.

prö-läto 1. ifrequ. do proferre) 1) rozszerzać, powiększać: agros T; 2) odkładać, zwlekać: bellum, vitam pr. T wlec, spem pr. T nie tracić.

prö-lecto 1. (frequ. do prolicere) przywabiać, przynęcać OCi.

proles, is, /. (= pro-oles, por. sub-°^es) 1) płód, dziecię, potomek, potomstwo: proles olivae V oliwka; 2) młodzież: Arcadiae pr. V.

Prôlëtàrius, ii, m. (proles?) obywatel rzymski najniższej klasy majątkowej, posiadający mniej niż 11.000 Słownik.

assów, wolny od służby wojskowej, proletaryusz.

prö-licio 3. (lacere) znęcić, bić: voluptatem O wzniecić.

prô-lixus 3. adv. ë, 1) obfity Ci; 2) hojny, szczodry Ci.

prö-loquor 3. locütus sum, wypowiedzieć, oświadczyć, wymienić L.

pro-lOdo 3. lusi, lusum, 1) wprawiać się, ćwiczyć się, próbować: ipsis sententiis pugnare, quibus proluse-runt Ci które im służyły na próbę.

prö-Iuo 3. lui, lütum (lavere) 1) obmyć, opłukać, zwilżyć: in rore ma-nus O, pleno se prolu it auro F wychylił; 2) zmyć, znieść: tempestas ni-ves Ci; 3) wyrzucić: pisces fluctus in litore proluit T.

prölüsio, önis, f. (proludere) ćwiczenie, próba Ci.

prô-Iüviës, ëi, f. [por. proluere) 1) wylew, powódź Ci; 2) wydzieliny: foe-dissima ventris pr. V.

ргб-mereo 2. ui, itum i pró-me-reor 2. itus sum, 1) trans, zasłużyć na co OCi; 2) intr. zasłużyć się Ci; PPP. jako subst. ». prômeritum, i, zasługa Ci.

Promëthéûs, eos, ei, ea, éü l. eus, ei, eö, eura..., eö (Прорви;) Pr., Tytan, syn Japeta, ojciec Deukaliona, twórca ludzi, dla których skradł o-gień z nieba, za co przykuto go do Kaukazu, a sęp szarpał mu wątrobę; uwolnił go Herkules; stąd: Promë-thiadës, ae i Promëthïdës, ae, m. Prometyda, syn Pr., o Deukalionie O.

prö-mineo 2. 1) sterczeć, wystawać; PPr. jako subst. in prominenti litoris T na wyskoku, pr. montium T podgórza, coma prominet in vultus О spada, prominet pectore nudo C wyłania się goła pierś...; 2) prsen. przechodzić: gloria in posteritatem L.

pro-miscus i promiscuus3. adv. ë, 1) pomieszany, wspólny, bez różnicy: pr. caedes T ogólny; in promiscuo

rium.

na

esse LT być wspólnym, przystępnym; 2) zwykły, pospolity: cognomen T.

prömissio, önis, f. (promittere) przyrzekanie, obietnica Ci.

promissor, öris, m. (promittere) przyrzekający, przechwalający się H.

prömissum, i, n. (promittere) przyrzeczenie, obietnica CiVO.

prö-mitto 3. misi, missum, 1) (wysyłać, wypuszczać naprzód) zapuszczać: capillum L; 2) obiecać, przyrzec CiS; bene pr. Ci zapowiadać szczęście, ad cenam pr. Ci przyjąć zaproszenie, pr. damni infecti Ci przyrzec odszkodowanie; PPP. prómissus 3. zapuszczony, długi: capillus NCO.

promo 3. prompsi, promptum (zamiast) pro-emere) 1) wyjąć, wydobyć: pugionem (e. de) vagina T; 1) przen. a) wydobyć na jaw, wyjaśnić: obscura pr. H, clienti pr. iura H, in scaenam pr. H wystawić, argumenta pr. C wziąć, zapożyczyć, b) okazać: mira-cuiaiî, consilia Ci, vires pr. V dobyć; c) wypowiedzieć, oświadczyć: orationem pr. T w mowie; PPP. promptus 3. jako adi., adv. ë, 1) jawny, widoczny : hoc minime latet, quod ita promptum... est Ci, promptius di-cere Ct otwarcie; 2) gotowy, na zawołanie; pr. voluntas N stanowcza; 3) łatwy, dogodny: moenia oppugnanti L; 4) chętny, skłonny, pochopny, zdecydowany, odważny CiLTN.

pro-moneo 2. ui, itum, naprzód ostrzedz Ci.

prömontörium, i, zob. promunto-

prö-moveo 2. mövi, mötum, 1) poruszać naprzód, posuwać, popychać: saxa vectibus C, castra pr. C posunąć się z..., imperium O rozszerzyć, aggerem L przedłużyć; 2) wydobyć na jaw, wyjawić: arcana H; 3) podnosić, powiększać: vim insitam H; 4) wynosić (o awansie) : ad eum gradum. prömörat = promoverat. promptus 3. zob. promo.

promptus, Gs, m. (od promere) tylko w zwrocie in promptu, 1) widoku : in pr. habere : okazywać S, és-se: ujawniać się, in pr. ponere Ci ukazać; 2) pod ręką, na zawołanie Ci ; 3) łatwo, dogodnie: in pr. est quadrupèdes regere О.

prömulgätio, önis, f. (promulgare) ogłoszenie, obwieszczenie Ci.

prômulgo 1. obwieścić, ogłosić Ci. prömuntörium, ii, n. także prô-muntürium, 1) przylądek Ci; 2) wyskok górski L.

promuą, i, m. (promere) szafarz H. prö-mütuus 3. naprzód wypłacony, zaliczony Ci.

prö-nepös (и poet, pro-), ötis, m. prawnuk О; fern, prö-neptis, is, prawnuczka.

pronoea, ae,/. (7tpóvota) opatrzność Ci. prö-nuba, ae,/. (por. nubere) druch-na, drużka VO.

prönuntiätio, önis, /. (pronuntiare) 1) ogłoszenie, obwieszczenie CCi; 2) wyrok; 3) w logice: sąd Ci.

prönuntiätum, i, n. (pronuntiare) zasada (= à^tup-a) Ci.

prö-nuntio 1. 1) obwieścić, ogłosić, zapowiedzieć, oświadczyć CiCN; 2) o-powiadać: cogunt pronuntiare, unde veniant C; wygłaszać, odczytywać: poëmata N; 4) wydać wyrok, wyrokować CiC.

prö-nurus, Gs, f. żona wnuka O. promis 3. adv. ë (od pro, por. su-pinus od sub) 1) naprzód podany, pochylony, pochyły SCVO; 2) spadzisty, zniżający się: via O, urbs in paludes L, pr. Orion O zachodzący, pr. menses H mijający; 3) przen. a) skłonny, życzliwy, przychylny TH;b) łatwy, bez trudu OLT.

pro-oemium, ii, n. (jcpooipiov) wstępCf. pröpägatio, önis, f. (propagare) 1) rozkrzewianie, rozmnażanie, rozwój : vitiumCi; 2) przekazanie: nominis Ci',

3) rozszerzenie, przedłużenie: finium, vitae Ci.

prö-pägo 1. 1) rozkrzewiać, roz- najbliższy punkt; b) o czasie-, najbliż-mnażać: posteritati pr, Ci przekazać; szy = ») ostatni: proxima nocteCt;ß) na-3) rozszerzyć: fines Nd; 3) przedlu- stępny: se proximo die castra motu-

żyć: imperium in annum L.

rum C; 3) przen. «) o następstwie: prö-pägo, inis, f. 1) pęd, latorośl O; najbliższy: proximus censor ante me

2)    przen. dziecię, potomek, potomstwo Ci ostatni; ß) najpodobniejszy HVL;

0; Romana pr. V ród.    у) najbliżej spokrewniony, najbliższy

prö-palam, publicznie, jawnie LT. krewny Ci.

prö-patulus 3. |z przodu) otwarty; prope-diem adv. wkrótce, nieba-stąd subst. n. propatulum, i, wolne wem Ci.

miejsce przed domem (odpowiadające prö-pello 3. puli, pulsum 1) na-naszemu «podwórze», «dziedziniec»): przód pędzić, popychać: navem remis in propatulo Ci przed domem, in pr. Ci; crates pr. C odpychać, natam in habere S wystawiać na sprzedaż.    profundum O strącić;o bydle: wygnać,

prope A) I. jako adv. comp, pro-    wypędzić; przen. skłonić, popchnąć:

plus; superl. proxime    1) o miejscu:    ad mortem voluntariam T;    2) wypę-

blizko, w pobliżu; także z a i obi.: pro-    dzić, odepchnąć: famem pr.    H zaspo-

pius adspice V bardziej zbliska = koić.

przychylniej; 2) o czasie: rychło, wnet:    prope-modum adv. prawie, nie-

quem proxime nominayi C dopiero co; mal CiL.

3)    prawie, niemal: prope ad portas prô-pendeo 2. pendi, zwieszać się;

sunt hostes L proxime    atque ille Ci    stąd: przeważać: propendet    lanx boni

prawie tak samo jak...;    4) przy sło-    Ci; przen. skłaniać się do    czego Ci.

wach: prope est, ut... zanosi się na pröpensio, onis, f. (propendere.) to, żeby..., prope est factum, ut... nie skłonność Ci.

wiele brakło...    II. prepozycyonalnie    pröpensus3. adv. ë(właść. PPP. do

z асе. 1) o miejscu: blizko, obok, przy; propendere)wlaść. zwisający Ci; przen. 2) o czasie: około; 3) przen. prope me-    a) przeważający, ważny; b) zbliżający

tum res fuerat L blizką była obawa,    się: ad veritatis similitudinem Ci; c)

propius virtutem esse S zbliżyć się, skłonny: ad lenitatem Ci. proxime morem    R. prawie według...,    properanter adv. (do properans)

proxime speciem navium L prawie śpiesznie, szybko OT. jak okręty ; B) comp. i superl. jako properantia, ae, /. (properare) po-adiect. propior, ius i proximus 3. śpiech, szybkość T.

1) comp. a) o miejscu: bliższy z dat. ; properätö adv. (wlaść. abl. n. od także z acc. według prope; jako subst. PPP. properatus) śpiesznie T. Propiora, urn,    bliższe punkty; b)    propero 1. (properus) 1) trans,

c. inf., zd. zam. Ci.

Propertius, ii, m. Sextus Aurelius Pr., poeta rzymski współczesny Owi-demu, elegik.

properus 3. adv. ë spieszny, pręd-

pro-

o czasie: bliższy: propiora tempora przyśpieszać, śpiesznie coś czynić: ful-0 ostatnie czasy; podobnie: propior mina pr. V śpiesznie kuć, studium pr. epistoła Ci; c) przen. «) (bliższy), po- H gorliwie uprawiać, pecuniam he-dobniejszy; ß) = bliżej obchodzący, redi H śpieszyć się z pozostawieniem; poufalszy; luno propior Turno V przy- 2) intr. śpieszyć się, pośpieszyć: in chylniejsza ; y) skłonniejszy: irae quam Italiam C; także z inf. Ci, acc. i nom. timori T, supplemento Latium pius esse L dogodniejsze do zaciągu...,

n. proximum, i, pobliże,

2; superl. a) o miejscu : najbliższy, bardzo blizki z dat. i acc. według prope; jako subst.

43*

ki,skwapliwy: propera oblataeoccasio- prôpositum, i, n. (n. PPP. od pro-nis T skwapliwie korzystająca, pr. cla- ponere) 1) zamiar, postanowienie, plan rescere T. skwapliwie dążący do sławy. NH; 2) przedmiot (rozprawy), tematNCi.

pro-praetor, óris, m. propretor, pretor po roku urzędowania w Rzymie posłany na prowincyę jako namiestnik LCi.

prö-pexus 3. PPP. do propectere) naprzód zaczesany, spadający VOT.

pro-pïno 1. (npoKwo) piję do kogoś: ale u i Ci.

proprietas, atis, f. (proprius) właściwość CiL; przen. osobny gatunek, proprius 3. 1) stały, trwały: pro-

propinquitäs, ätis, /. (propinquus)

1) blizkość С; 2) pokrewieństwo NT.

z zaimk. dzierż. : nostra propria = па

propinquo 1. (propinquus) 1) intr. zbliżać się, nadchodzić VT; 2) tr. zbli- prium et perpetuum Ci; w połączeniu żyć — przyśpieszyć V.

пу NLCCi; także jako subst. propior, ius zob. prope.

quod pr. dicetur Ci; 2) osobiście: pro-

propinquus 3. (por. prope) 1) bks- sza trwała posiadłość Ci; 2) właściwy, ki, sąsiedni; 2) podobny: motus pro- istotny: non.proprium senectutis vi-pinquihis perturbationibusCt; 3)krew- tium Ci; 3) własny Ci; 4) osobny, osobisty: proprium praesidium pabulato-ribus C, propria laus Pelopidae N; propitio 1. (por. initiare) zjednać adv. proprië 1) właściwie: honestum życzliwość, przebłagać T.

propitius 3. (prope, por. in-itium) miscue toto, quam pr. parva parte frui łaskawy, przychylny, życzliwy VCi. mavultis Ci; 3) szczególnie: crimina

propius zob. prope.

ne zdanie zastosować do jednostki.

in hune pr. conferuntur Ci, difficile propöla, ae, m. (s gr. г.ропшкгц) est proprie communia dicere H ogól-przekupień Ci.

propter {zam. propiter, por. obiter)

prö-polluo 3. nadto splamić T. prö-pöno 3. posui, positum: stawić    I. adv. blizko, w pobliżu; II. prepoz.

przed kimś; stąd: 1) wystawić, wy-    z acc. 1) obok, przy: statuae propter

propter-ea [por. praeterea) dla-

pro-pudium, ii, n. (pudet) bezwstyd,

stawić na widok publiczny, ogłosić: aedem Volcani Ci; 2) dla, z powodu: ora oculis Ci pokazać, cereus proponi propter frigora frumenta non erant nolo H być wystawionym (na sprze- matura C. daż); podobnie: mulier omnibus pro-positaCi; 2) przedstawić, opowiedzieć: tego Ci. rem gestam C; 3) wyznaczyć (nagrodę,

propugnaculum (propugnare)przed-

karę) CNCi, przedłożyć (temat rozmo- hańba; o człowieku: bezecnik Ci. wy) CiN; 4) przedstawiać, wyobrażać

propugnatio, onis, /. (propugnare)

sobie: eas imagines Ci, sibi spem C murze, twierdza, obrona HNCi. robić sobie, solatium sibi C pocieszać się tern; 5) przedsięwziąć, postanowić obrona Ci.

żołnierz okrętowy CCi.

pro-pugno 1. 1) intr. występować do walki, nacierać(7; 2) bronić się: hinc propugnabant C; przen. występować w obronie: pro salute Ci; 3) trans. bronić czegoś: pr. munimenta T.

propulsâtio, ónis, /. (propulsare) odpieranie, odwracanie Ci.

sobie, zamierzać CCi; propositus 3. pröpugnator, öris, ni. (propugna-PPP. jako adi. 1) wystawiony, narażo- re) 1) obrońca zwycz. i przen. TC; 2) ny, grożący, zagrażający CCi.

Propontis, idos, łttfc-idis, idi idem, ide (IlooKov-îç) Propontyda, dziś. morze Marmara L.

prö-portio, ónis, /. stosunek, harmonia Ci.

pröpositio, ónis, f. (proponere) wyobrażenie Ci.

prö-pulso 1. (frequ. do propełlere) odpierać, odwrócić, oddalić CCiS.

prô-scrïbo 3. scripsi, scriptum t) pisemnie ogłosić, podać do wiadomości CiT; 2) wystawić na sprzedaż:

skarb (majątek) Ci; 4) skazać na ba-nicyę, proskrybować CiS.

proscriptio, onis, /. (proscribere) 1) pisemne obwieszczenie Ci; 2) wystawienie na sprzedaż Ci; 3) konfiskata majątku, banicya. proskrypcya Ci. prö-seco 1. secui, sectum, odcinać

propylaeon, i, n. (z gr. jrpomiXatov) miejsce przed bramą, przedsionek fundum Ci; 8) skonfiskować,zabrać na zwł. tv pl. propylaea, órum, propileje, wejście na Akropolis ateńską.

pröra, ae, /. (z gr. лойра) przód o-krętu CV; przen. okręt F.

pro-rëpo 3. repsi, wypełznąć, wy-leźć H.

na

pröreus (z gr. Jtpwpsug) deki. jak Orpheus, gdziezob. (pod)sternik, żeglarz 0. (części zwierzęcia ofiarnego zdatne prö-ripio 3. ripui, reptum (pro ra-    ofiarę)L; subst. prosecta, Srum, n. czę-

pere) porwać: pedes pr. O wybiedz,    ści odcięte na ofiarę O.

pro-semino 1. zasiać Ci; przen.

prö-sequor 3. secütus sum 1) ścigać C; 2) odprowadzać, towarzyszyć: prorogatio, önis, f. (prorogare) 1) Cattos silva Hercynia pr. T ciągnie przedłużenie: imperii L; 2) odłożenie: diei Ci.

in caedem pr. H znęcić, se pr. C wypaść, wybiedz, secustodibuspr. Twym- rozmnażać Ci. knąć się, quo proripis (sc. te)? F dokąd biegniesz?

się wzdłuż...; także przen. wpoi. przez słowa, których znaczenie zawarte w abl.

prö-rogo 1. 1) (przez wniosek na towarzyszącym słowu lać. donis pr. L zgrom, ludowem) przedłużyć np. im- obdarzyć, laudibuspr.L wychwalać itp. perium Ci, Latium felix pr. H szczęście 3) w mowie: dalej ciągnąć, mówić, roz-Lacyum; 2) odłożyć, odroczyć: diem Ci. prawiać o czem: pascua versu pr. V prorsus (pro-vorsus) adv. (właść.    opiewać.

Proserpina, ae, f. (zepsute z gr. nspcreoôv»]) Pr., małżonka Plutona, bogini podziemia H.

prö-serpo 3. wypełznąć, prö-silio 4. ui (pro -f- salire) 1) wy-

adi.) 1) naprzód: prorsus ibat res Ci;

2) zupełnie, zgoła, całkiem CiS; 3) słowem, krótko mówiąc: prorsus, in facie vecordia inerat S.

prö-rumpo 3. rupi, ruptum 1) intr. wybuchnąć, wypaść: fons Hirtius,    skoczyć, wybiedz: fiumen 0, sanguis 0

Pallas in hostes V; także wpaść: in    wytryska, prosiliet natura frenis re-

mare, Brundisium Ci, vis morbi in    motis H pokaże się; 2) pośpieszyć,

imum intestinum Awdarła się; 2) trans.    wziąć się do czego: ad arma dicen-

wyrzucić, wypuścić: sudor proruptus    da H.

pró-socer, eri, m. dziadek żony 0. prö-specto 1. (frequ. do prospicere) 1) wyglądać: ex fenestris L, proelium

V wydobywający się.

prö-ruo 3. rui, ruturn (ruiturus) 1) intr. a) wypaść, uderzyć C; b) zapaść, zawalić się: motu terrae oppidum T;    equestre S przygląda się, locus late

2) trans, obalić, powalić, zniszczyć CLT.    prospectans T o rozległym widoku;

prö-säpia, ae,/. ród, pokolenie, li-    2) oglądać się za czem, oczekiwać:

nia rodu CiL.

proscaenium, ii, n. (z gr. r.powi]-viov) właść. przód sceny; stąd scenaLV.

Pro-scindo 3. scidi, scissum, rozcinać, rozrywać, krajać: ferro cam-pum 0; przen. docinać, dręczyć O.

pr., quid agatur Ci, te fata prospectant V czekają.

prospectus, ös, m. (prospicere) 1) widok: prospectum pelago pęto F spoglądam; 2) wzrok: aequora pro-spectu metiri 0.

ciągać przed siebie: filium T pokazać: terno in VIII pedes protentus V długi.

Prôthoënor, oris, m. imię męskie 0. prö-tinus, zob. protenus, prö-traho 3. xi, ctum 1) wyciągnąć, wywlec: alqm ad iudicium pr. L zmusić; 2) wydobyć na jaw, wyjawić: facinus per iudicium L.

prö-trüdo 3. si, sum, odepchnąć Ci prô-turbo 1. 1) wyprzeć, wypędzić CTV; 2) zrzucić : pectore obstantes silvas O.

pro-ut adv. według tego, jak, tak jak CCi.

prö-veho 3 vexi, vectum 1) posunąć; powiększyć, doprowadzić do czego, podnieść: vim temperatam in mains H, haec spes provexit, ut... A ad summos honores L; 2) pass. a) p°' sunąć się, wypłynąć CiCV; b) posunąć się dalej, dać się porwać: oratio paulo

prö-speculor 1. spoglądać, oglądać się za czem : ad locum castris ca-piendum L.

prosperus i prosper 3. adv. ë 1) pomyślny, pożądany CiVO, n. pl. prospéra, örum, pomyślność T; 2) życzliwy, łaskawy, dobroczynny: luna pro-spera frugum H użyczający.

prosperitäs, ätis, f. (prosper) pomyślność, szczęście NCi.

prospero 1. (prosper) użyczyć pomyślności, szczęścia T.

pröspicientia, ae, /. (prospicere) przezorność, ostrożność Ci.

prö-spicio 3. spexi, spectum (spe-cere) 1) intr. wyglądać, spoglądać: multum pr. Ci mieć rozległy widok; prsen. starać się o co, dbać z dat., także ut lub ne; 2) trans, a) widzieć, ujrzeć: ex aethere classem V, domus prospicit agros H wychodzi na...; b) przewidywać VCi; c) zająć się czem, dostarczyć, zapewnić: commeatus L.

prö-sterno 3. strävi. stratum 1) rozścielić, powalić, obalić: se ad pedes Ci rzucić się; rv walce: rozgromić, złamać NCi; 2) zniszczyć, zgubić : hominem Ci.

prö-stituo ». stitui, stitutum (pro -f- statuere) *wystawić publicznie na widok, na sprzedaż: peccata pr. 0, vocem foro ingrato 0 występować przed...

prö-sto 1. stiti, być wystawionym na sprzedaż: liber prostat H.

prö-sub-igo 3. zryć, skopać: terrain V.

prô-sum, pröd-esse, prö-fui, być przydatnym, pożytecznym, zdać się na co, pomagać CiSOH.

Protagoras, ae, m. (Прютаубра;) Pr. z Abdery, filozof z czasów Sokratesa, za bezbożność wydalony z At-tyki.

prö-tego 3. texi, tectum, przykryć, zakryć (z przodu) CCi ; przen. zasłonić, ochronić CiT.

pro-tendo 3. tendi, tentum, wy-

prö-tenus i prö-tinus adv. 1) przed sobą, naprzód, dalej : capellas pr. ago V; 2) bez przerwy, ciągle, ustawicznie o miejscu i czasie: cum pr. utra-que tellus una foret V tworzyły jedną całość, eum morem pr. urbes coluere V; 3) natychmiast, bezzwłocznie CiLH.

prö-tero 3. trïvi, tritura 1) rozetrzeć, zdeptać, zgnieść 0V; 2) znieść, zniszczyć: aciem hostium, ver prote-rit aestas- H wypiera.

prö-terreo 2. ui, itum, odstraszyć, wypłoszyć, odegnać CiC.

protervitäs, ätis, f. (protervus) 1) zuchwalstwo, bezczelność Ci) 2) swawola H.

protervus 3. 1) zuchwały, bezczelny COH; 2) swawolny, niesforny HO.

Prötesiläus, i, m. (Прытео&ао?) Pr., małżonek Laodamii, pierwszy z Greków zginął pod Troją 0.

Prôtéus, co do deki. por. Orpheus, Pr., zmienny wieszczy bóg morski na wyspie Pharos; jako appel. = zmiennik; także krętacz: effugiet vincula Pr. H.

senectus T, provectum bellum est T przeciągnęła się; 4) wznieść się, dojść: ad summa militiae T.

longius provecta est Ci; 3) o wieku i vinciäles, ium, ж. mieszkańcy pro-ceasie: posunąć się w lata: provecta wincyi; 2) z Prowancyi, w Gallii.

prôvïsio, önis, /. (providere) 1) przezorność, ostrożność; 2) dbałość, troskliwość Ci.

pr. po-

prövlsor, öris, ж. (providere) ob-stąd: 1) urodzić się, obrodzić: frumen- myślający coś, przemyślający nad tum, lana provenit 0 bywa produko- czemś. przygotowujący HT. waną, udaje się, provenere ingénia S powstały; 2) udać się, powieść się: dzenie, wzrok T; 2) przewidywanie T; consilium T; ubertate terra provenit T 3) dbałość, troskliwość, troska T. powstaje, budzi się żyzność...

proventus, us, ж. (provenire) 1) (co lej T. się urodziło) zbiór, żniwo, plon T; 2) wynik, skutek (pomyślny); powodzenie CL.

pro-venio 4. vêni, ventum, wyjść;

proverbium, ii, n. (verbum) przysłowie LCi.

prôvidentia, ae, f. (providens) 1) przewidywanie, przezorność Ci; 2) o-patrzność Ci ST.

prö-video 2. vïdi, visum 1) wprzód, przedtem wiedzieć L; 2) рггеп. przewidzieć, przewidywać: tempestates Ci, quid futurum sit Ci; 3) troszczyć się, dbać e dat. lub ut i ne: proviso (abl. abs.) CiT z przezornością; 4) postarać się o co. przygotować, s acc.; taksę г de CCi; PPr. A. providens, tls, jako adi. adv. enter, przezorny, ostrożny CiST.

prö-vidus 3. 1) przewidujący, proroczy: feminis providum aliquid inest T; 2) dbały, troskliwy: natura pr. uti-litatum omnium Ci; 3) przezorny, o-strożny Ci.

prô-vincia, ae, f. 1) prowincya (kraj zdobyty, leżący poza lądem stałym Italii, znajdujący się pod zarządem rzymskim); stąd o Prowancyi C, o M. Azyi C, o Afryce S; 2) zakres działania (urzędnika): consules de pro-vinciis suis praetorumque rettulerunt L; stąd dowództwo: pr. maritima L; 3) sprawa, zadanie: illam sibi poscit, ut me trucidaret Ci.

provinciälis, e (provincia) l)zpro-wincyi, do prowincyi należący, tam 'V użyciu będący CiT; stąd subst. pro-

proVIsus, us tylko w abl. 1) wi-

pro-vïvo 3. vixi, victum, żyć da-

prövoeätio, önis, f. (provocare) odwołanie się, prowokacya (od wyroku urzędnika do ludu, później do cesarza) L.

prövocätor, öris, w. (provocare) wyzywający (rodzaj gladyatorów) Ci.

prö-voco 1. 1) wywroływrać; o kogucie: budzić dzień 0; 2) wyzywać, pobudzić: ad pugnam Ci, comitate et allo-quiis officia T; 3) odwoływać się (do ludu): ad Catonem pr. Ci powołać się.

prö-volo 1. w'ylecieé; рггеп. wy-biedz LCO.

prô-volvo 3. volvi, volütum, wytoczyć, stoczyć T; preen, (wpass.) upaść: ad pedes, fortunis provolvi T zostać wypartym, stracić.

proximus, sob. prope. proximités, atis, f. (proximus) największe zbliżenie: stąd a) sąsiedztwo; b) blizkie pokrewieństwo; 3) wielkie podobieństwo O.

prudens, tis. adv. enter (= providens) 1) wiedzący, znający, umiejący, doświadczony, biegły : rei militaris N, in iure civili Ci, quos ego prudens praetereo Ci umyślnie; 2) roztropny, rozumny NCi.

prüdentia, ae, /. (prudens) 1) znajomość, umiejętność, biegłość CiN; 2) roztropność, rozum Ci.

prulna, ae, f. 1) szron H; 2) prsen. a) śnieg V; b) zima V.

pruînôsus 3. (pruina) szronem pokryty, zaszroniony O.

rzymskiego.

publico 1. uczynić publicznym; stąd a) oddać na użytek publiczny: Aventinum L, corpus suura T, studia sua T publicznie okazać; b) zabrać na skarb, skonfiskować CiN.

Publicola, ae (dawniej Pupli-cola) cognomen Waleriuszów.

publicus 3. ado. e (zam. poplicus od pop(u)lus) 1) należący do ludu (państwa, gminy), ludowy, państwowy: pe-cunia CiN, tabulaeCi ; stąd: res publica: państwo, zob. res; subst. n. publicum, i, własność państwowa ; stąd a) skarb państwa: aurum ex praeda in p. re" latum Ci; b) dochody państwowe, podatki: conducere publica H; także-dzierżawa podatków; 2) publiczny ogólny: p. verba 0 formułki towa-carminis 0

pruna, ae, żarzący się węgiel, zarzewie V.

prünicius 3. (pruna) zwęglony O. prunum, i, n. (z gr. ^soSvov lub too%vov) śliwka O.

prunus, i, f. {por. prunum) śliwa. Prüsia(s), ae, m. Pruzyas, król Bitynii, który Hannibala wydał Rzymianom.

prytanëum, êi, n. (npuiaveiov) pryta-nejon, ratusz CiL.

prytanls, m. (nptkavtg) prytan, najwyższy urzędnik w niektórych państwach greckich L.

psallo 3. psalli ('icćXX<o) grać na cytrze, śpiewać przy dźwięku cytry H.

psalterium, ii, n. (J/aX-nfaiov) ps., instrument muzyczny, podobny do cytry Ci V.

psaltria, ae,/. (ôàXxpta) cytrzystkaCi. psêphisma, atis, n.    uchwa

ła ludu u Greków Ci.

pseudolus, i, m. (óeuSofiat) kłamca, tytuł komedyi Plauta Ci.

pseudomenos, i, m. (ôeu8ô₍u.evoç) fałszywy syllogizm Ci.

pseudothyrum, i, n. (kuSôdupov) skryta, tylna furtka Ci. psithius, zob. psythius.

Psöphfs, Idis, acc. Ida, /. ('Fwofe) Ps., miasto w Arkadyi 0.

psychomantîa, ae, f. (ôu/ouav-sî«) ps., wywoływanie dusz Ci.

psychomantïum, ii, n. (óu-/ofj.avTTElov) miejsce, gdzie się dusze wywołuje Ci.

psythius Inb psithius 3. (J^iog ofvog) psytyjski: vitis ps. lub samo ps. : gatunek wina V.

Pteleum, i, n. (П-eXeôv) P., dziś. Ftelia, miasto na połud. zach. krańcu zatoki pagazejskiej L.

ptisanärium, ii, n. [por. ятсоеот,) odwar z jęczmienia lub ryżu, kleik H.

Ptolemaeus lub Ptolomaeus, i, m. (ÜToXoixaiog) Ptolomeusz Lagi (sc. filius) wódz Aleksandra W., po jego śmierci namiestnik, później król Egiptu (323— 284) z przydomkiem b owt^p; ród Ptol.

panował po nim nad Eg. aż do bitwy podActium (31); jako adi. Ptolomae-um gymnasium Ci egipskie.

pubens, tis {parł. od pubere) dorosły: herba p. F silne.

pübertäs, ätis, /. (puber) dojrzałość, męzkość T; stąd: pierwszy zarost, meszek: dentes et pubertas natura exsistunt Ci.

pübës, także puber, eris, dorosły: folium V dojrzały.

pubes, is, /. dojrzałość płciowa; stąd: młodzież (dorosła), ludzie dorośli: pube tenus V po biodra.

pubesco 3. (incoh. do pubere, por. pubes) 1) wlaść. pokryć się włosem; przen. o kwiatach: prata pubescunt flore colorum O; 2) dorastać, dojrzewać Ci.

publicänus, i, m. (publicum) dzierżawca podatków: muliercula publi-cana Ci żona dzierżawcy, złośliwa gra wyrazów, zamiast: mulier publica.

publicätio, önis, /. (publicare) zabranie na skarb, konfiskata Ci.

Publicius 3. (publicus) imię rodu

rzyskie, publ. structura pospolita, niewybredna; jako subst. n. publicum, i, publiczność, publiczne

miejsce, ulica, in p prodire N, hor-    dzieniec: paene mihi puero cognite

deum in p. conferre C do składu pu-    paene puer O, eum puerum in ludo

dae pueri H = Dyoskurowie, nomen clarissimi adulescentis vel potius pueri Ci (= Octaviani), vobis munera ma-

nent, pueri V mówi Eneas do swych towarzyszy; 3) niewolnik, sługa: in Attici familia erant pueri literatissimi N, uno ex servis puero conscio Ci. puenlis, e, adv. puerïliter (puer) pudens, tis, adv. enter (por. pu- 1) dziecięcy, młodzieńczy, młodocia-det) wstydliwy, skromny, obyczajny:    ny: p. vox, lacrimae, aetas Ci, p. an-

pudentes C mający poczucie god-    ni, tempus 0, agmen p. V (— puero-

ności.

blicznego; adv. publice 1) publicznie, cognoverat N, p. praetextatus Ci, Lève imieniu, w interesie państwa: p. exposcebatur N, statua p. in foro constitua N na koszt państwa; 2) ogólnie, razem: p. exsulatum ire L.

Publilius 3. imię rodu rzymskiego.

Publius, ii, m. (skrócone P.) prae-nomen.

rum), puerili specie, senili prudentia pudet 2. puduit, czasem puditum    Ci, facies p. in virgine О; 2) dziecin-

est, wstyd mię, cię itd., wstydzę się:    n}', nierozważny: animus p. Ci, res

alqm alcuius rei CiHT; także z inf.; fleta pueriliter Ci. stąd P. pudendus 3. wstyd przynoszący, haniebny, sromotny O.

pueritia (puertia H), ae, f. (puer) wiek dziecięcy, chłopięcy: ad gloriam pudibundus 3. (por. pudet) wsty- a pueritia inflammatus fuisti Ci, pue-dzący się, wstydliwy, zawstydzony OH. ritiam incuriose agere T.

pudïcitia, ae, /. (pudicus) wstydliwość, obyczajność, skromność, czystość Ci ; także jako bogini L.

puerpera, ae, /. (quae puerum pa-rit) położnica 0.

puerperium, ii, n. połóg: locus puerperio Antium fuit T, femina

puerperus 3. (puerpera) ułatwia-pudlcus 3. adv. ë, wstydliwy, jący połóg: p. verba O. skromny, obyczajny, czysty CiO.

puerulus, i, m. (demin. od puer) chłopczyk, chłopczyna: puerulorum tabulae Ci.

pOga, ae, f. (wpft tył, zadek H. pugil, ilis (pugnus,    jvuÇ) wal

czący na pięści, bokser: pugiles cae-stibus contusi ne ingemiscunt qui-dem Ci.

pugilätus, Os, m. (pugiläri) walka na pięści Ci.

pugio, önis, m. (pungere) 1) szty-puer, i, m. (dor. roftp = na“;) 1) dzie-    let, puginał: cruentus p. Ci, Vitellius

ciÇ. pl. dzieci; wiek dziecięcy: pueris    pugionem velut ius necis vitaeque ci-

omnis pater et matercula pallet H, vium reddebat T; 2) przen. o plum-uxor ас pueri L, ex pueris excedere beum pugionem Ci słaby dowód, ar-Ct przekroczyć wiek dziecięcy, a pue- gument.

pueris (èr. Tzatàô;) CiN od dziecka, ud młodości; 2) chłopiec, syn, mło-

pudor, óris, m. (por. pudet) 1) wstyd, nieśmiałość : p. famae Ci obawa o...; 2) puerperiis insignis T błogosławiona poczucie godności: homo summo pu- w dzieci, dore Ci; 3) czystość, wstydliwość CiO;

4) hańba O; uosob. jako bóstwo V.

puella, ae, f. (femin. do puellus, demin. od puer) 1) dziewczyna; córka, oblubienica, kochanka: innuptae puel-lae V, Danai puellae H, puellam se-quetur amans О; 2) młoda kobieta: laborantes utero puellae H.

puelllris, e (puella) dziewiczy, delikatny: p. animi O, puellares plantae O stopy delikatne.

ro, a

pugiunculus, i, m. (demin. od pugio) = mały sztylet, sztylecik Ci.

pugnus, i, m. (*иТ|Ч 7CÜÇ) pieść, kułak: manum comprimere pugnumque facere Ci, pugnis et calcibus concisus: gularis Ci pojedynek, p. MarathoniaN pięściami, nogami, pugno vincere, pu-maratońska, pugnam facere N, p. corn- gnis superare H. mittere Ci = p. pugnare NCi bitwę    pulchellus lub pulcellus 3. (demin.

pugna, ae, f. (pugnus) walka na gi 0; s ut lub ne: pugnat, ut omnia pięści: 1) bójka, bitka: fit pugna inter perturbet Ci. servos Rubri et hospitis Ci; 2) walka, bitwa: p. navalis Ci b. morska, p. e-questris Ci b. konnicy, jazdy, p. sin-

stoczyć; 3) igrzyska wojenne: specta- od pulcher) ładniuchny Ci. re pugnam O; 4)prsen.■ szyk bojowy:    pulcher, chra, chrum lub pulcer,

ny — Hercules p. V, proles pulcher-pugnäcitas, ätis, f. (pugnax) żądza rima bello V: (o rsecsach): ager, clas-

sis, locus, urbs, signum Ci, pulcher-pugnätor, oris, m. (pugnäre) szer- rime rerum O najpiękniejszy na świe-mierz, żołnierz LV.    cie; 2) prsen. piękny pod względem

pugnax, acis, adv. pugnäciter (pug- moralnym, dobry, doskonały, zacny: nare) 1) waleczny, żądny walki: p. imperator Ci, centuriones pugnaces Ci, p. Minerva O; 2) prsen. lubiący się spierać, sporny: Graecus nimis p.

Ci, ignis aquae p. О, р. exordium di-cendi; 3) zacięty, uparty: certare pug-naciter Ci, pugnacissime defendere sententiam Ci.

consules cornua tenuerunt, Servilio era, crum (polïre) adv. pulchrë 1) pięk-media pugna tuenda data est L; 5) ny, hoży (co do kształtu): puer p. Ci, prsen. kłótnia, rozprawa: p. doctissi- forma pulcherrimä Dido У; poet, dziel-morum hominum Ci.

walki T.

pulcherrimum factum Ci, p. fructus victoriae Ci, p. origo Caesaris V, p. mors V, p. exemplum C, pulchrum est bene facere rei p. S. p. mori in armis V; 3. błogi, szczęśliwy: 3, pulcra dies H; p. ac beatus Ci. Jako n. pr. Pulcher, chri,m. przydomek gens Claudia; adv. 1) pięknie, wspaniale, wy-pugno 1. (pugnus) walczyć na bornie: pulcherrime factus Ci, pulehre pięści 1) walczyć, stoczyć bitwę: cia- adseverari, loqui Ci; 2) dobrze, błogo ram pugnam p. L, proelia p. H. bella — mihi pulehre est HCi; jako okrsyk p. F; pugnantes, ium, m. C wojow-    uznania: clamabit = pulehre, bene,

nicy, walczący: bene, male p. Ci wy-    recte! H brawo! wybornie!

grać, przegrać bitwę, p. eminus fun-    pulchritüdo, inis, f. (pulcher) 1)

dis, sagittis, lapidibus CS, comminus piękność: eximia p. Ci, urbis p. Ci; gladiis p. C, p. in hostem S, adversus    2) wspaniałość, dobroć: p. virtulis Ci.

aliquem N, contra hostem O, cum    pQlëium, ei, n. (pulex) roślina pach-

hoste Ci; 2) prsen. sprzeczać się, kłó-    .nąca, polej, której liści używano jako

cić, spierać się: pugnant Stoici cum środka na pchły Ci.

pulex, icis, m. pchła.

cum causa, ratio cum ratione pugnat pullärius, ii, m. (pullus) dozorca Ci, metus cum cupiditate pugnat Ci;    kurcząt, który święte kurczęta kar-

poet. s dat.: frigida calidis pugnant O,    mił: adtulit in cavea pullos is, qui

placito amori p. V, equus pugnat ha-    ex eo nominatur p. Ci.

bénis V; 3) sprzeciwiać się: pugnan- Pullia, ae, f. imię kobiety ; tak się tia loqui Ci sprzeczności, pugnat sen-    miała nazywać według Porfiryona

tentia secum H; 4) starać się, usiło-    mamka Horacego; według innych: pul-

wać, s inf.: vincula sibi exuere p. O;    lia, ae, /. (pullus, jak veotrià od v£ort<i{)

s acc. c. inf.: pugnabat se tunica te-    gniazdo: altrix p.H— gniazdo rodzinne.

Peripateticis Ci, res cum re, causa

pullulo 1. (pullulus, młode zwierzę, latorośl, demin. od pullus) 1) puszczać latorośle, rozwijać się: pullulât silva F; 2) preen, szerzyć się, roić się: luxuria incipiebat pullulare N, Allecto pullulât atra colubri.s F potrząsa.

pullus, i, m (*wXoę) 1) młode zwierzę: pecoris p. F, pulli ex ovis orti Ci kurczęta, p. gallinacei L\ 2) młode kurczę: non piscibus, sed pullo atque haedo H szczególnie o kurczętach używanych do celów wróżbiarskich; eob. pullarius 3. preen, jako imię pieszczotliwe: adpellat pater pullum male parvus, si cui filius est H.

pullus 3. (nsXXôç) ciemny, brunatny, czarniawy: pulla ficus H dojrzała (gdyż ciemnieje dojrzewając), p, mir-tus F ciemno-zielony, p. capilli O, p. toga Ci żałobna, tunica p. Ci bluza robotnicza ; subst. pullum, i,n. barwa ciemna: pulla decent niveas O ciemne suknie są do twarzy białym dziewczętom.

Pullus, i. m. przydomek rodu Ju-niuszów (gens lu ni a).

pulmentärium, ii, n. (pulmentum) potrawa służąca za przyprawę, przysmak: pulmentaria qnaere sudandoiï = w pracy szukaj przyprawy jedzenia.

pulmentum, i, n. (ludowe = pul-pamentum) sztuka mięsa: mullum in singula p. minuere H.

pulmo, önis, m. (joń. 7tXeûjjLwv, att. nveütxtüv) płuca: in pulmonibus est ad-similis spongiis mollitudo Ci.

pulpämen, inis, n. i pulpämen-tum, i, n. (pulpa, ae, f. mięso = oiov) potrawa mięsna, przyprawa: panem sine pulpamine mandere L, mihi pul-pamentum fames est Ci — lud. pul-mentum i pulmentärium.

Pulpitum, i, n. rusztowanie, miejsce podniesione, trybuna, scena: Aeschylus modicis instravit pulpita ti-gnis H.

puls, tis, /. zacierka z mąki, najdawniejsza potrawa Rzymian, używana i później przez ludzi ubogich, także pokarm kur wieszczych: pulli Ci.

pulsätio, ónis, f. (pulsare) trącanie, bicie: p. scutorum L, Alexandri-norum Puteolana p. Ci obicie Aleksandryjczyków w Puteoli.

pulso 1. (frequ. od pellere) 1) trącać, uderzać, stukać, pukać: fores, postes cuspide p. O, pede libero pul-sanda tellus H, humum vertice mori-bundo p. O, Amasones puisant Rumina O pędzą przez rzekę pokrytą lodem, campus equis pulsatus O stratowane; preen. Phoebe curru puisât 0-lympum F przejeżdża przez Olimp, ariete muros p. F rozbijać: chordas digitis et pectine p. F grać, puisant navem saxa F, fluctus О = caput montis vento pulsatur et imbri F, ar-duus puisât sidéra F, puisant arva li-gones O kopią, uprawiają, erupere ut nervo puisante sagittae F jak strzały z cięciwy, sagittam p. F wypuścić strzałę; 2) obić, znieważyć czynnie: lictores ad pulsandos homines exerci-tatissimi Ci, tribunum p. servi pulsa-verunt Ci, pulsati divi F odepchnięci, obrażeni ; 3) preen, zrobić wrażenie, nakłonić, niepokoić: animi dormien-tiurn visione pulsantur Ci odbierają wrażenie, te vecordia puisât O, pavor pulsans F.

pulsus, üs, m. (pellere) 1) trącenie, uderzenie, puls, tętno: p. remorum Ci, lyrae p. O gra na lutni, p. equorum F tentent, p. venarum T; 2) wrażenie, działanie na umysł: inanimum est omne, quod pulsu agitatur externo Ci, adventicius pulsus animos commo-vet Ci.

pulvereus 3. (pulvis) 1) z kurzu, z prochu: pulverea nubes F tuman kurzu, p. farina O; 2) pełen kurzu, zakurzony: p. solum O; 3) czyniący kurzawę: p. palla O.

pulverulentus 3. (pulvis) kurzą-

СУ> pełen kurzu: p. aestas V, p. agmi- 2) wogóle: lawa, skała, kamień na V, p. via Ci ; prsen. p. praemia mi-litiae O połączone z trudem, mozolne.

porowaty: p. multicavus O, oppositi pumices mari H.

pulvillus, i, m. (demin. od pulvï-nus) poduszeczka, jasiek H.

pulvïnar, âris, n. i pulvlnlrium,

pumiceus 3. (pumex) pumeksowy, z lawy: p. mola 0.

punctim, (adv. pungere) koląc, kłu-ii, n. (pulvînus) poduszka; 1) wezglo- jąc) p. magis quam caesim hostem pe-wie, sofa, zwłaszcza dla bogów, którym urządzano uczty (гоЬ. lectister-nium); ornare pulvinar deorum dapi-bus H, Caesar habuit pulvinar et fla-minem Ci, deae pulvinar instituere N cie, pchnięcie, punkt, głos (oddany poświęcić, Licinia p. dedicavit Ci; preen, p. suscipere in Capitolio L u-rządzić ucztę dla bogów, circa omnia punkt matematyczny (najmniejsza pulvinaria supplicare L, ad omnia pul- wielkość): quot in ea tribu puncta tu-vinaria suppłicatio décréta est Ci, cor-vus in pulvinario consedit L: 2) tron z poduszką: Caesaris coniux sua pulvinaria servat O.

tere L.

punctio, önis, f. (pungere) pchnięcie, kłucie С.

punctum, i, n. (pungere) 1) ukłu-

przy wyborach, ponieważ przy skrutynium głosy notowano punktami),

listi? Ci, discedo Alcaeus puncto illius H według jego zdania, orane tulit punctum H ogólne uznanie zyskuje, punctum est, quod magnitudinem nul-pulvïnus, i, m. poduszka: episto- lam habet Ci; 2) preen, chwila, mgnie-lam sub pulvinum subiciens N, in lec-tica erat pulvinus perlucidus Meliten-sis Ci.

nie oka: punctum temporis nullum praeterire passus est Ci, puncto temporis C, puncto mobilis horae H; 3) pulvis, eris, m. 1) kurz, pył, proch, mały ustęp, okres mowy: minutis in-kurzawa: multus p. Ci, pulverem ma- terrogatiunculis et quasi punctis Ci-iorem videre Ci tuman kurzu, canities

perfusa pulvere V na znak żałoby; kłuć: gladius per se pungere neminem poet, novendiales pulveres H świeży potest Ci; 2) preen, dręczyć, niepokoić: popiół z umarłego, hibernus p. V ku- ignominia pupugit Ci. rzawa == sucha zima, p. altus V droga pokryta grubym kurzem, p. eru- ceus sob. Poeni. ditus Ci pył szklany, w którym matematycy kreślili figury geometryczne prętem (radius) Ci; stąd preen, homo    od тосЦ, poena) 1) karać; p. maleficia

a pulvere et radio Ci = matematyk,    Ci, Terentianus »se ipse puniens« =

pulvis Olympicus R igrzyska O., dul- laut'ov -даырои^о;, tytuł komedyi Teren-cis sine pulvere palma (= àxovitî) zwy- cyusa; 2) med. mścić się na kim: пш1-cięstwo bez trudu, mozołu; 2) preen. pole, miejsce wyścigów, igrzysk, arena: domitant in pulvere currus V, in suo pulvere 0 w swoim zawodzie, doctrinam ex umbraculo eruditorum

pungo, 3. pupugi, punctum, 1)

puniceus i punicius 3. stl poeni-

Punkus 3. eob. Poeni.

punio, ire, ivi, itum {stt. poenire

ti inimicos etiam mortuos puniuntur Ci; 3) pomścić kogo lub co: meam domum a iudicibus puniendam puta-vit senatus Ci, p. dolorem Ci; takèe depon.- ut eorum песет puniretur Clin solem atque pulverem producere Ci. punltor, öris, m. (punire, stl. poe-pumex, icis, m. pumeks (bimsztajn) nitor) karcący, mściciel: doloris p-Ci. kamień do gładzenia: fragili poliun-tur pumicę frontes libri O pumice crura terere O (dla usunięcia włosów);

pupilla, ae, f. {demin. od püpa> püpula) 1) dziewczyna, sierota, małoletnia: infans p. Ci; 2) źrenica.

ma

pupilläris, e (pupilla) dotyczący sierót, małoletnich: pecuniae p. L majątek sierót.

pQpillus, i, m. (pupus, pupulus, masc. do pupa i t. d.) sierota, chłopiec: pupilli et pupillae Ci.

Püpînus 3. nazwa nieurodzajnej okolicy w Lacyum: P. lub Püpînien-sis ager L = Püpïnia, ae, f. Ci.

Pupius 3. imię rodu plebejskiego: lacrimosa poemata Pu pi H.

puppis, is, f. (acc. im, rzadziej em, abl. i) 1) tył okrętu: prosequitur surgens a puppi ventus euntes V; 2) przen. okręt: inter mille rates tua sit millesima puppis 0.

püpula, ae, f. {danin. od püpa, dziewczynka) 1) źrenica: palpebrae claudunt pupulas Ci; 2) przen. oko: fixae cibo intabescunt pupulae H.

purgämen, inis, n. i purgämen-tum, i, n. (purgare) 1) brud, śmiecie: purgamina Vestae 0 śmiecie z świątyni Westy wyrzucane 14 czerwca, w kalendarzu oznaczony dzień QSDF = Quando stercus delatum fas)‘ cloaca maxima receptaculum purgamen-torum urbis L; 2) środek oczyszczający religijnie: purgamina caedis, mali 0.

purgàtio, ônis, f. (purgare) 1) o-czyszczenie: p. alvi Ci przeczyszczenie; 2) uniewinnienie, usprawiedliwienie: ignoratio iuris purgatip debet vi-deri Ci.

purgätus, üs, m. (purgare) oczyszczenie Ci.

pürgo 1. (= purigo z pürus i a-gcre) 1) oczyścić: p. ligonibus arva 0, P* falcibus locum Ci, p. cultello ungues H, p. urbem Ci, quid radix ad purgandum possit Ci jakie własności przeczyszczające, purgor bilem H oczyszczam się z żółci, morbi purga-tus H wyleczony z choroby, aures purgatae H uszy otwarte; 2) oczyścić pod względem religijnym, rozgrzeszyć, przebłagać: p. populos nefas O; 3) przen. usprawiedliwić, uniewinnić, u-mocnić: legatos sui purgandi mittunt C, si sibi purgati esse vellent C jeżeli chcą uchodzić za niewinnych: factum purgare cupiditate et amore L, p. cri-mina Ci odeprzeć = probra p. T, a-dolescentem crimina p. T, de luxuria aliquem p. Ci, oratores civitatem facti purgantes L; z acc. c. inf. : purgare non auctos esse a se L na usprawiedliwienie mówić. że...

purpura, ae, f. (яорсрира) 1) barwa purpurowa, szkarłatna: violae purpura nigra У; 2) przen. suknia, kołdra purpurowa: p. regum У, p. usque ad talos demissa Ci, lectum purpura ster-nere L; 3) urzędnik w purpurowej sukni: iamque novi praeeunt fasces, nova p. fulget 0.

purpuräsco, 3. (incoh. od pur-purare) ciemnieć: mare purpurascit Ci.

purpurätus 3. (purpurare) odziany w suknię purpurową; zwykle jako subsł. purpuratus, i, m. wysoki dostojnik, dworzanin: Sopatrum ex pur-puratis et propinquis regis esse CiL.

purpureus 3. (rtopœûpeot) 1) purpurowy, czerwony, szkarłatny, ciemny: flos p. rosae H, conscia p. venit in ora pudor O, p. anima У = krew, p. manus Aurorae O {= ^oBoSix-cuXog), mare nunc purpureum, modo caeruleum videbatur Ci, 2) przen. odziany w purpurową suknię: p. tyranni H, iuvenis p. 0, purpureis pennis У; 3) poet. wspaniały, piękny (bez względu na barwę) : purpureä luce refulsit humus O, olores p. H, p. ver H, lumen iuven-tae purpureum H, ore purpureo H.

pürus 3. adv. pure 1) jasny, pogodny, czysty; nieskalany, niespla-miony, bez zmazy : p. sol H, aëre pu-rior ignis 0, p. aër, aether Ci, p. nox V, per purum tonantes egit equos H po jasnem niebie, purius splendere HV, pure vitam agere Ci, animus punis et integer, p. mens, anima p. Ci, vita et pectus p. H, pure a matronis

sacrifîcatur L, p. piumque duellum L ny, zabudowanie kolo studni. Miejsce, wojna uczciwa i sprawiedliwa; z abl. gdzie piorun uderzył, uchodziło za purum vitio cor H, forum caede pu- święte. Ziemię, wzruszoną piorunem, rum Ci, domus pura ab suspicione Ci; równano, zabijano na ofiarę owcę poet, s gen. sceleris purusJÏ; 2)preen. dwuletnią (bidental) i miejsce to bez dodatku, prosty, niezmieniony, otaczano parkanem (puteal). Taki czysty: hasta p. V oszczep sam (bez puteal był na forum rzymskiem, gfotu), res pure adparet H bez osło- gdzie znajdował ■ się nóż zakopany ny, ceterum argentum purum, düo po- Attusa Naviusa; w pobliżu nie-cula tarnen cum emblemate Ci gład- go odbywała się giełda, stąd: puteali kie, bez ozdoby, vestis p. F biała, bez ac faeneratorum gregibus inflati Ci. In-obramowania purpurowego, parma p. ne puteal także na forum, ею. Libonis V skromna, opp. do parma pieta; pu- H, ponieważ niejaki Ser ibonius Li-ab arboribus campus O — purus campus VL pole otwarte, bezleśne,

rus

bo kazał go odbudować.

puteärius, ii, m. (puteus) studniarz L.

purum pervenit ad dominum Ci czysty zysk, purum dicendi genus Ci, püteo 2. (puter, rüfoa&a) śmier-quid pure tranquillet H zupełnie; 3) dzieć, trącić czem: mero putere diur-oezyszezony, wolny od czego : humus pura Ci, purissimum mel V zupełnie czysty, aqua p. H, purum haurire Ci, Puteoli, órum, m. (puteus, por. exspectat puros pinea taeda dies O—    »Krynica«, »Cieplice«) miasto w.Kam-

bez żałoby, familia p. Ci oczyszczona    panii, miejsce letnicze Rzymian, teraz

po pogrzebie, ramus caesus ab arbo-

no H, putet aper H nie smakuje, śmierdzi.

czające.

Puzzuoli; Puteolani, orum, w. re pura 0 = pinus: drzewo oczysz- mieszkańcy; Puteolänum, i, n. posiadłość Cycerona tamże.

pus, puris, n. (tuîov) ropa, jad, tru-

puter, putris, putre, 1) zgniły, cizna (wyrae obelżywy): Rupili pus zbutwiały, cuchnący: navis p. L, fa-

atque venenum H.

pusülus 3. (demin. od püsus, pü-

pus, solum, tela, fungus V; 3) preen. obwisły: mammae p. H, p. oculi H.

pütësco (pûtisco) 3. putui (***-coh. do putere) gnić, butwieć: Theo-dori nihil interest humine an sublime

num p. Vacunae H zapadła, putria poma O, putri de bove O; 2) kruchy, sio) 1) mały, drobny, szczupły: pusilli pulchny: p. gleba У, p. sulci, carnet contempti libelli О; 2) błahy: in-firmis causa pusilla nocet O; 3) drobnostkowy, nikczemny: animus p. CiH.

püsio, önis, m. (forma pieszczotliwa do pusus, chłopiec) chłopczyk Ci.

putescat Ci, Aiax putescit H, orca pu-tuit muria H zaśmierdziała się.

puteus, i, m. 1) dół, jama: in so-putämen, inis, n. (putare) łupina, lido puteum demittere V wykopać ja-łuska, skorupa (= to co się obcina, obiera) : iuglandium putamina Ci skorupy z orzechów.

puta (imperat. do putare) na przykład, mianowicie: »Quinte« puta aut Publi H.

pütidus 3. adv. pütidë (pütëre) 1) puteälis, e (puteus) należący do zgniły, cuchnący, śmierdzący: p. ca-studni, studzienny: p. undae 0; stąd ro Ci; 2) zwiędły, brzydki: femina subst. puteal(e), alis, n. mur studzien- longo saeculo putida H, p. cerebrum

mę; 2) studnia, cysterna: putei peren-nes H, ex puteis iugibus Ci z niewy-sychających źródeł, virgines se in putätio, önis, f. (putare) obcina- puteos abiecerunt Ci. nie: p. arborum ac vitium Ci.

H głowa popsuta, przewrócona; 3) nudny, niedorzeczny, przesadny, affe- zrozumiały : putissimae orationes Ci. ktowany: ne obscurum aut putidum Ci, verba p. H, putide dicunt Ci.

putus 3. czysty, jasny, świetny,

putus, i, n. chłopiec, dziecko: me perdidit iste putus V.

Pydna, ae, /. (nûSva) Pidna, miasto

puto 1. (putus, czysty) 1) czyścić, seceeg. obcinać drzewa: vitem putan-    w Macedonii, w zatoce termejskiej;

do fingere V; 2) •preen, uporządko-    stąd Pydnaei, örum, m. (Iluovatoi) miesz-

pyga, ae, f. eob. puga.

Pygmaei, örum, m. (noyn-aïot do

wać, obliczyć, rozważyć: p. rationes, kańcy Pidny. putare cum publicanis Ci, multa suo cum corde V; 3) cenić, szacować, taksować, uważać za co: denariis    lud bajeczny karłów w Etyopii,

quadringentis statuam p. Ci; e gen.    walczący z żórawiami; stądadi.: Py-

Pygmalion, ônis, m. (IIuy|juxXîwv) 1) wnuk Agenora, króla cypryjskiego. Zakochał się w posągu, ożywionym na jego prośby przez Wenerę O; 2) król tyryjski, brat Dydony, której mę-

pretii: mortem alicuius tanti p. Ci, ho- gmaeus sanguis O krew Pigmeów, nores magni p. Ci, auspicia nihili p. avis, sanguine gaudens Pygmaeo 0 = Ci, parvi, minoris, minimi p. Ci, ne żóraw quid pro concesso putetur, quia per-miesum sit Ci, leges pro nihilo p.

Ci, in fortuna est ilia mors putanda Ci, in hostium numéro putari Ci, se solum potentem putat Ci, aliquem in-

Pylades, ae i is, m. syn króla Stro-

slowiu = wierny przyjaciel: semper habe Pyladen aliquem, qui curet O-restem 0;adi. Pyladëus 3. : amicitia P.

pylae, ärum, f. (mJXat, podwoje, brama) przesmyk między górami: p. Amanicae Ci z Kapadocyi do Cylicyi; = Termopile L; stąd Pylaïcus 3. (Пи-Xatxôç ) pod Termopilami: conventus

Pylaemenês, is, m. (nuXaîfAevrjç) król w Paflagonii, poległ pod Troją O.

Pylos, Pylus, i, f. (llûXo;) miasto, 1) w Messend, siedziba Neleusa O; 2) w południowej Elidzie (Tryfilii), sie-od puter dziba Nestora; adi. Pylius 3. pilijski:

p. agri O; stąd subst. Pylius, ii, m.— Nestor, Pyli i anni, dies O wiek Ne-

sidiatorem, p. nihil rectum p. N, quae ża Sycheusa zamordował V. apud illos turpia putantur N co bywa uważane = uchodzi za rzecz brzyd- fiosa, przyjaciel Orestesa; stąd w prsy-ką, ea regio putabatur locupletissima N uchodziła za bardzo bogatą, prae-esse agro colendo flagitium putas Ci być rolnikiem uważasz za hańbę, le-porem gustare fas non putant C u-ważają za niedozwoloną rzecz; 4) sądzić, mniemać, uważać za со; г acc. c. inf. : putant id esse certissimum Ci, neque vim adhibendam putarunt N, P. L. neque satis causae putamus C, facta (esse) puta, quaecumque iubes O, an-ne putandum est animas ire ad caelum? V czy można wierzyć, że...

sum

stora.

putrèfacio, 3. feci, factum {pass. putrefio, fieri, factus i facere) zgnoić, uczynić zbutwiałem, skruszyć: p. saxa infuso aceto A tectum L.

pyra, ae, /.    stos drzewa do

spalenia zwłok VO.

Pyraemön, önis, m. (лира i àxixwv)

putreo 2. (puter) być zgniłym, zbutwiałym, zwiędłym.

putrësco 3. (incoh. putrëre) gnić, butwieć: cui vestis putrescit in area H. imię Cyklopa V.

Pyraemos, i, m. imię Centaura na weselu Pirytousa 0.

putridus 3. (putrere) zbutwiały, spróchniały: dentes p. Ci.

Pythagoras, ae, acc. an, am, (Ib&ayópaę) 1) filozof z wyspy Samos 570, od 530 w Wielkiej Grecyi w Kro-tonie

Python, önis, ж. (ffi$wv) smok, wielki wąż pod Delfami, zabity przez Apollina przed założeniem wyroczni.

pyxis, idis, f. (;wifo) puszka (pierwotnie z bukszpanu, później z jakiegokolwiek drzewa): vcneni pyx i dem tradere Ci.

pyramis, idis, f. (тороцм;) później pyramida, ae, /. piramida: regalique situ pyramidum H, tibi pyramidem pulchriorem videri quam sphaeram Ci.

Pyramus, i, ж. imię męskie, oblubieniec Tyzby (Thisbe) О.

Pyrênë, es, /. (IIuprjvTi) Pirena, według podania córka Bebryxa, oblubienica Herkulesa, pogrzebana na górze: Pyrënaeus, i, m. (sc. mons, IIup7jvouoę) L\ ndi.: Pyrenaei saltus C P., montes L. Pyrenaeus saltus CL.

Pyrëneus, e', m. książę tracki, zdobywca Daulidy w Focydzie O.

PyrgO, Qś, f. (Пируш) matka dzieci Pryama V.

Pyriphlegethon, ontis, m. (Hupt-(pXey^wv) rzeka ognista w podziemiu, zwykle Phlegethon Ci.

Pyrois, oëntos, acc. oënta, ж. (Пи-póet;) nazwa konia Słońca O.

pyrópus, i, m. (zupeoTcóę) bronz złoty (³/₄ miedzi i ³/₄ złota): flammas imitante pyropo 0.

Pyrra lub Pyrrha, ae, /. (лОДас, jasna, blond) 1) córka Epimeteusa, żona Deukaliona; 2) miasto na wyspie Lesbos, teraz Caloni; stąd Pyrrhias, adis, f. dziewica z P. na Lesbos.

PyrrÖ lüb PyrrhÖ, onis, m. (IIuf(5wv) filozof z Elidy za Aleksandra W., założyciel szkoły sceptyckiej ; stąd Pyr-rhonëi, órum, w. filozofowie sceptyc-cy (Hu^a)VStO!) Ci.

Pyrrhus, i, w. (ПОД* = blond, jasny, stl. Pyrrus lub Burrus) 1) syn Achillesa i Deidamii, założyciel państwa w Epirze, zabity w Delfach przez Orestesa; 2) król Epiru, sławny z wo

jen z Rzymianami, poległy w Argos 272 L. Od niego Pyrrhëum, i, n. (Пи^-|5etov) miasto L.

m.

założyciel szkoły pitagorej-skiej. Do jego nauki o wędrówce dusz (metempsychozie) odnoszą się wyrażenia: Pythagoras renatus H — Eu-phorbus (Panthoides), quo promissa cadant et somnia Pythagorea fl: według Enniusa miała dusza Homera, jak mu się śniło, przejść w pawia, a potem w ciało Enniusa; adi. Py-thagorëus 3. zwykle subst. p. Pytha-gorëi, órum, m. uczniowie P.; Pytha-goricus 3. P. libri L księgi P.; 2) Pythagoras z Zakintu, muzyk.

Pythias, adis, /. (Ilu&taę) imię niewolnicy w komedyi Cecyliusa H.

Pythö, üs, f. (Пи$ш) dawna nazwa okolicy delfickiej; stąd adi. Pythicus 3. (ПиОД) pityjski = delficki : Apollo L lub Pythius 3. (ffi&o;): Apollo Ci = incola Л; subst. Pythia, ae, /. ($] IïuvKa) Pitya, kapłanka Apollina del-fickiego; Pythia, órum, n. ("à Пй&а) igrzyska pityjskie obchodzone co é lata we wrześniu ^w 3 roku olimpiady) na równinie krysejskiej pod Delfami.

Q-

Q. jako skrócenie — Quintus lub que, n. p. SPQR = senatus populus-que Romanus.

adv.) 1) interrog. gdzie? którędy?, przen. jak?: illuc qua veniam Ci, qua facere id possis V; 2) relativ, a) gdzie, quä (abl. sing. fern, od qui jako którędy : ea transire flumen, qua tra-

ductus est equitatus C, locum se de- skarżona wynosiła 4 a nie 24 milio-monstravisse, qua effugeret Ci, ire nów sesterców.

viam, qua monstret eques H; b) preen.    quadraginta{quattuor) czterdzieści,

o ile. jak daleko: effuge qua potes O,    quadrans, antis, ж. (quadrare) seil.

qua visa est Fortuna pati V; c) w ja-    as, ćwierć asa (— 3 uneye): quâdran-

ki sposób, jak : delectus, qua possit,    te lavari H zwykła opłata kąpielowa,

quadrätus 3. (PPP. od quadrare jako adi.) czworoboczny, czworościen-ny: saxum qu. L kamień ciosowy, czworościenny, qu. reguła C pręt czwo-

habiturum Antonium Ci; d) powtórzo- quadrantärius 3. 1) zniżony do ne qua... qua częścią, częścią, nietyl- czwartej części : tabulae qu. Ci, Lex ko, lecz także: qua consules, qua e- Valeria de aere alieno: zaprowadziła xercitum inerepare L; 3) Indefinit. nowe księgi dłużnicze, redukujące długi w jakiś sposób, jakoś: w połączeniu do */₄ części: 2) wynoszący ćwierć asa: z si lub ne: si qua fata sinant F, si quadrantaria ilia permutatio Ci. qua fors adiuvet ausum F. qua, zob. quis.

quäeumque, później quäcunque,

1) gdziekolwiek, wszędzie: quacum-que iter fecit NCi, qua se cumque tu- rograniasty, agmen qu. Ci marsz wszy-lit F; 2) przen. jakkolwiek : quacum- ku bojowym w czworobok ; stądprzen. que incidere lites F    agmine quadrato Ci gotowy do boju;

quädam... tenus, zob. quidam.    jako n. pr. C. Volusenus Quadratus;

Quadi, örum, m. lud nieznanego    subst. quadratum, i, n. 1) czworobok,

kwadrat: dimensio quadrati Ci; 2) quadra, ae, f. (quattuor) czworo-    tv astron. blask w czworogran, od-

bok, płyta czworoboczna, bochen chle-    dalenie płanety od drugiej gwiazdy,

ba: patulis nec parcere quadris V, pa- wynoszące V* zodyaku. nem dilatât in orbem et notât: impressit

aequo discrimine quadris F okrągłe przeciąg czterech dni L. bochenki chleba dzielono karbami na

pochodzenia w Morawii.

quadriduum, i, n. (quattuor dies)

quadriennium, ii, n. (quattuor an-cztery części; stąd fmdetur quadra H ni) przeciąg czterech lat Ci. odłamać kawałek chleba.

części: coniurati qu. se diviserunt L. quadrifidus 3. (quattuor findere)

quadrifäriam (scil. partem, por. quadrägenärius 3. (quadrägSni) multifariam) na czworo, na cztery mający 40 lat lub czego innego.

quadrägeni 3. (quadraginta, gen. fil-zwykle quadragenüm CL) po czter- na czworo rozłupany: sudes F, quer-dzieści: columnae singulae sestertiis cum quadrifîdam scindere F; prolep-quadragenis locatae Ci, obsides an- tycznie, łupać na czworo.

norum quinum quadragenum L.

quadrigae, arum, f. (z quadriiu-quadrägesimus 3. (quadraginta) gae) 1) czwórka (zaprzężonych koni): czterdziesty.    q. alborum equorum L, poet, roseae

quadràgësima, ae, f. (sc. pars)    Aurorae qu. F; 2) przen. powóz czwo-

abolitio quadragesimae T usunięcie    rozaprzężny : aureae, falcatae qu. L,

czterdziestej części jako daniny.

quadrägiens, później quadragiës kimi sposobami, ze wszystkich sił, qu. (quadraginta) czterdzieści razy. »czte- poeticae Ci. ry kroć« : HS (= sestertium) ter et quadr. = 4.300.000 sesterców Ci; potins quadragies quam ducenties qua-dragies litem aestimatam:

Słownik.

poet, navibus atque quadrigis Hwszel-

suma za-

quadrlgärius 3. (quadrigae) dotyczący powozu; stibst. quadrigärius, ii, m. woźnica, biorący udział w wyścigach czwórkowych; jakö n. pr.

44

Сг.

om-

przydomek rodu Klaudyuszów: 01. Quadrigarius.

quadrigätus В. (quadrigae) oznaczony powozem czworokonnym {o denarach srebrnych) L.

quadrïgulae, ärum, /. (demin. od quadrigae) mały powóz czworokonny

quadriiugis, e, częściej quadriiu-gus 3. (quattuor i iugum) »o czterech jarzmach« w czwórkę zaprzężony: equi 0V; subst. quadriiugi, ôrum,m. czwórka koni : relinquunt quadriiugi spatium OV.

quadrlmus 3. (quattuor i hiems) czterozimowy = czteroletni: qu. me-rum H, qu. infans L.

quadringenärius 3. (quadringeni) z 400 ludzi złożony: cohortes LCi.

quadringeni lub quadringentëni 3. (quadringenti) po 400: nummos qu. in singulos L.

quadringentesimus 3. (quadringenti) czterechsetny L.

quadringenti 3. (quattuor i centum) czterysta: COCO amphorae mel-lis Ci; CCCC modium lucri facta Ci — quadringenta milia.

quadringentiens, później quadrin-gentiës (quadringenti): CCCCHS=qua-dringentiens sestertium ex Sicilia contra leges abstulit Ci — 4O.0U0.000 se-sterców.

quadripertîtus lub quadripartltus 3. (quttuor i partlre) podzielony na cztery części, na czworo, czworaki: exercitus T, commutationes tempo-rum Ci.

quadripës, quadripedans, quadri-plex, zob. quadrupes itd.

quadrirëmis, e (quattuor i rëmus) o czterech ławach wiosłowych: navis L; stąd quadrirëmis, is, f. (scil. navis) okręt o czterech rzędach wioseł Ci.

quadro 1. (quadra) 1) trans, uczynić czworograniastym; przen. wypełnić, uzupełnić: acervum H, orationem Ci wygładzić ; 2) intr. być czworogra-

niastym; prsen. przystawać: omnia quadrant in istam mulierem Ci, nis in unguem via quadret V.

quadrupedans, tis (PPr. A od qua-drupedare z quadrupes jako adi.) idący na czterech nogach, galopujący: quadrupedante sonitu V w głośnym galopie; poet, koń V.

quadrupes, edis lub quadripës (Ci) czworonożny = zwierzę: masc. tollit se arreotum qu. V; seil, equus; fern. nulla qu. V (seil, vacca).

quadruplator, ôris, m. (quadruplä-ri od quadruplum) donosiciel, denun-cyant, oskarżyciel, ponieważ według ustawy dostawał czwartą część kary pieniężnej jako nagrodę za oskarżenie: a quadruplatoribus accusandi voluntas ad viros spectatos transfertur CiL.

quadruplex, icis (quattuor i pli-care) czworaki, poczwórny: ordo qu. L; poet, stellae quadruplices Ci cztery gwiazdy.

quadruplus 3. w czwórnasób wzięty; zwykle subst. quadruplum, i, «• poczwórny, kwota cztery razy wzięta: quadruplo condemnari Ci.

quadrus 3. (quattuor) czworokątny; subst. quadrum, i, n. czworogran: in quadrum redigere Ci uporządkować.

quaero 3. quaeslvi, quaesïtum (st. lac. quaeso) 1) szukać, odczuwać brak czego, wymagać; aliquem i ali-quid qu. NCiCOV, ut in uberrima Si-ciliae parte Siciliam quaereremus Ci, collis munimenta quaerebat S, testium dicta quaerunt eloquentiam Ci; 2) przen. starać się o co, zarabiać, zyskać: pecuniam N starać się pożyczyć, gloriam, honores, divitias LCiS, quae-sita mors T śmierć dobrowolna, rem quaerere Ci, pecunia nescio quomodo quaesita Ci, nummos manu qu. pracą ręczną, ante quaesita Я zarobek dawniejszy, opus sibi quaesito esse Ci potrzebuje zarobku; 3) pytać

quaesticulus, i, m. (dentin, do

się. dowiadywać się: aliquid ab lub    mus Ci; 3) pytać się: vatem adgre-

ex aliquo: quaerit ex Lisco ea, quae    dior dictis ac talia quaeso V.

dixerat, eadem ab aliis quaerit C, im-

peratoris fidem quaerunt C, quid quae- quaestus) mały zarobek Ci. ris? H cóż dalej? noli quaerere! Ci

quaestio, ônis, f. (quaerere) 1) py-nie pytaj! stąd: a) rozprawiać umie-    tanie, badanie: quaestio captivorum

jętnie: quaesitum est, natura carmen    C; 2) śledztwo sądowe, badanie na

fieret, an arte H; b) sądownie badać,    torturach: res versatur in quaestione

prowadzić śledztwo (га pomocą tor-    Ci, quaestionem decernere Ci, habere

tur): qu. depecuniis repetundis Ci, de    de lub ex aliquo N Ci zarządzić śledz-

servis tormentis quaeri Ci, in domi-    two, quaestiones rerum capitalium Ci

nos de servis Ci; c) badać, naradzać    o zbrodnie kryminalne, qu. inter si-

się: quaeramus reliquorum senten-    carios Ci o skrytobójcze morderstwo,

liam Ci, ratio perficiendi consilii quae-    de uxoribus in servilem modum quae-

rebatur С; 4) myśleć o czem, pożą-    stionem habent C, haec nihil ad tor-

dać, pragnąć, życzyć sobie: novum    torem; facti enim in eculeo quaestio

consilium qu. S, quaesitae artes V    est, iuris in iudicio Ci, śledztwo o czyn

środki wymyślone, sztuczne, quaerere prowadzi się na torturach, kwestya secum coepit, quibusnam rebus pe-    prawna w sądzie : servos in quaestio-

cuniam facere posset Ci, ne quaere do-    nem dare, postulare, polliceri Ci, ad

Caesarem H tęskni za C.

quaesitio, por. quaestio. quaesïtor, ôris, m. (nom. ag. od quaerere) sędzia śledczy (n> sprawach kryminalnych): reus in tribunal sui quaesitoris ascendit Ci; stąd preen. quaesitor Minos urnam movet (ponie-waè pretor prowadzący śledztwo mianował sędziów), concilium vocat (wyznaczał termin rozprawy) vitas et cri-mina discit V.

quaesitum, i, n. (quaerere) pytanie: accipe quaesiti causam О.

prawa naukowa: quaestio de finibus bonorum et malorum Ci, in quaestionem vocare Ci roztrząsać umiejętnie;

ceri V nie pragnij dowiedzieć się, eau- quaestionem retrahi T; 3) preen, a) sam si quis cognoscere quaerit O, ve- akt śledczy: fictam qu. conscribere Ci stis quaerit haberi O, quaerit patria ułożyć akt śl. ; b) sąd kryminalny, trybunał: praepositus est quaestioni Ci. Powolność sądów ludowych była powodem poruczenia śledztwa w szczególnych wypadkach urzędnikom wyższym, jak: pretorom, konsulom, dyktatorowi; te nadzwyczajne trybunały stały się od r. 149 stałymi: quaestiones perpetuae, w których przewodnictwo miał praetor lub iudex quaes ti on is Ci. Ten miał pod sobą sędziów przysięgłych: iu-dices, pierwotnie ze stanu senatorskiego, później także rycerskiego. Za Cycerona było takich trybunałów ośm : quaesîtus 3. (PPP. od quaerere repetundarum,maiestatis,pe-jako adi.) wyszukany, wybrany, nad- culatus, ambitus, inter sica-zwyczajny: verba quaesita asperitate rios, veneficii, de vi, falsi ; 4) roz-T, leges quaesitiores T, quaesitissimae poenae 21

quaeso 3. (stł. = quaero) 1) szu-kać; 2) prosić, zwykle l. p. sing, i pi.:    5) przedmiot rozprawy, temat, teza:

quaeso, quaesumus: quaeso a vobis,    quaestionem poeticam proponere N,

44*

ut audiatis Ci, decretum, quaeso, co- temat z poetyki, perdifficilis quaestio gnoscite! Ci, rem adgredere, quaesu- de natura deorum Ci.

eludet? Ci; przy rzecz, quam sit, animadvertite Ci w jakim stopniu; 2) relat. niż, jak: quid tam populäre, quam libertas? Ci tak, jak, non tam generosus, quam pecuniosus N; przy superl. quam maxima possum voce dico Ci — tarn magna, quam maxima possum, quam verissume po-tero, dicam S jak najwierniej, quam celerrime potuit C; przez opuszczenie possum : quam primum, supplic*u,n quam acerbissimum Ci, quam saepis-sime, angustissime, minime, diutissi-

quaestiuncula, ae, /. (demin. od quaestioj rozprawa szczegółowa, mała: his propositis quaestiunculae multae nascuntur Ci.

quaestor, öris, m. (quaerere) 1) pierwotnie: sędzia w sprawach kryminalnych : quaestores Volscium in ius vo-cant L. Kiedy na mocy lex Valeria sądownictwo kryminalne przeszło na comitia centuriata, kwestorowie zostali urzędnikami skarbowymi, których liczba początkowo z dwóch wzrosła za Cezara do 40. Quaestores u r b a n i lub a e r a r i i byli w Rzymie, przy każdem wojsku konsularnem był 1 kwestor, 4 wybierano dla Italii, reszta była na pro wincyach: qu. provinciales. Za cesarstwa byli częściowo mianowani przez cesarza: qu. prin-cipis. Wybierani byli przez comitia tribu ta. Pod ich zarządem była kasa państwowa, do której ściągali wszelkie wpływy i z której wypłacali wszelkie pobory cywilne i wojskowe.

quaestörius 3. (quaestor) 1) dotyczący kwestora: officium Ci, persona Ci, ratio Ci rachunek, comitia L= comitia tributa w celu wyboru kwestorów, qu. insignia T, porta qu. L tylna brama w obozie — porta decuman a blizko namiotu kwestora; subst. quaestörium, ii, n. namiot kw. L, mieszkanie urzędowe kw. Ci; 2) mający stopień kwestora: homo, legatus qu. Ci; stąd subst. quaestörius, ii, m. były kwestor CiT.

quaestuösus 3. (quaestus) 1) korzystny, zyskowny: quaestuosissimus annus Ci, qu. mercatura Ci; 2) chciwy: qu..homo Ci; 3) bogacący się, bogaty: quaestuosi et opulenti T, ni-tidi et qu. T.

quaestüra, ae, /. urząd kwestora, kwestura: obtinere, gerere quaestu-ram Ci.

quaestus, üs, m. (quaerere) 1) zysk, zarobek: legibus ad quaestum abuti Ci, maxime fecundus, maximusqu. CiN, quaestus pecuniae Ci, quaestui habere aliquid CiC wyzyskiwać ; 2) prsen. rzemiosło, zajęcie: sordidi quaestus mer-cennariorum Ci, qu. iudiciarius Ci posada sędziego.

quälis, e, 1) interrog. jaki?: qualis erit tua accusatio? Ci, docebo, quale praemium Miltiadi tributum sit N; 2) relat. jaki: Deiotarum erga te talem cognovisti, qualis Attalus in Africanum fuit Ci; 3) indef. jakiś: jako tlomacze-nie wyrazu technicznego koió. : quae ad-pellant qualia Ci.

quäliscumque, quälecumque 1) relat. jakikolwiek: licet videre, quales-cumque viri fuerint, talem civitatem fuisse Ci; 2) indef. każdy bez różnicy, jakikolwiek: locus Ci.

qualis-libet, jakikolwiek: formae vel aureae vel quales libet Ci.

qualitäs, ätis, f. (quälis) wyraz techniczny utworzony przez Cycerona = TOtd-rj;, przymiot, jakość: qualitates adpellavi, quas    Graeci vo-

cant Ci.

quäliter (adv. qualis) jak, jakby: lacrimae fluxere per ora, qualiter de nive manat aqua О.

quälus, i, m., quälum, i, n. kosz: spisso vimine quali V, qualum, telae, Minervae studium H.

quam (acc. sing. fern, od qui jako adv.) 1) interrog. jak, jak bardzo? w jakim stopniu?: quam multis custo-dibus opus erit? Ci, quam diu vos

hostis

quanam (abl. sing. fern, od quinam)

me CiCN; przy comparât, i mających znaczenie comp, jak, niż: tu abundan- jak, którędy L. tior consilio, quam Crassus Ci; po amplius, plus, longius, minus może się do te m iure conspicio Ci, w jakim quam opuścić: plus septingenti; wię- czasie, kiedy, gdy: tum, quando Ci; cej niż : pacem quam bellum próba- 2) interrog. quando sententiam dicere bam T perire maluit, quam navem audebit? Ci, non intellegitur, quando relinquere N, nihil aliud quam bellum obrepat senectus Ci; 3) indef. kiedyś: si comparare N dimidium quam L; po quando auditum est Ci, num quando spójnikach czasowych: prius, antea, vides ? Ci ; 4) jako coni, podczas gdy ante, post, postea, pridie quam, post- = ponieważ, skoro: id omitto, quando ridie, postero die quam Ci, tertio, sep-timo die qnam L.

quamdiü, jak długo, dopóki; interrog. : quamdiu nos eludet? Ci, quamdiu esset moraturus N; relat. tacuit

quando adv. relat. 1) kiedy : quan-

vobis ita placet S, liberemus cura po-pulum, quando mortem senis exspec-tare longum censent L, qua ratione queas ditescere, quando pauperiem horres H.

quamdiu potuit C.

quamlibet lub quamlubet, podług kroć : relat. quandocumque trahunt woli, jak się podoba, choćby jak: quamlibet infirmae manus O.

quamobrem lub quam ob rem 1) interrog. i relat. dlaczego?: quam ob' rem non satisfacit? Ci, multae sunt causae, quam ob rem Ci; 2) dlatego: quam ob rem quaeso a vobis Ci. quamprimum, skoro tylko, zob.

quandocumque, kiedykolwiek, ile-

me invisa negotia Romam H; indef.: garrulus hune quando consumet cumque H.

quändöque 1) relat. jeżeli kiedy: indignor, quandoque bonus dormitat Homerus H; 2) indef. kiedyś : ne quandoque incendium suscitet L, tu quandoque degustabis imperium T; 8) jako coni. = ponieważ, skoro : quan-quamquam i quanquam jako spój- doque tu mihj nunquam defuisti, ob nik przypuszczający 1) chociaż : quam-quam abest a culpa, suspicione tarnen caret Ci, arma quamquam invisa sumenda sunt S; 2) jednak, wszakże: quamquam eum dilexit Cicero N, quamquam, quid loquor ? Ci, quamquam ne impudicitiam quidem abesse T.

quam.

non

eas res te hoc anulo dono Ci.

quandoquidem, gdyż, ponieważ: quandoquidem a vobis maxima ac-cepimus Ci.

quanquam zob. quamquam. quantitas, âtis, /. (quantus) wielkość, ilość Ci.

quantopere, dawniej (CiC.) quanto opéré »z jak wielkim trudem» 1) interrog. jak bardzo: vides, quanto se opéré custodiant bestiae Ci; 2) relat. jak bardzo, jak dalece: quanto opéré = tanto opere С.

quam vis «jak chcesz» 1) jako adv. przy adi. i adv.: chociaż, jak bardzo: quamvis diu Ci — jak długo chcesz, dowolnie długo; quamvis multos proferre Ci, quamvis magno exercitu N;

2) jako coni, chociaż, lubo, choćby: senectus quamvis non sit gravis, tarnen Ci, erat regia dignitate, quamvis carebat nomine N; zdanie skrócone: jak mały, jak drobny: quantulum interest, utrum? Ci, reddidit, quantulum

quantulus 3. (demin. od quantus)

quamvis pauci adiré audent C, centurio quamvis firmatus animo aegre con- visum est Ci. fecit T, senator voluerat fieri, quamvis puer Ci.

quantulus-cumque, quantulacum-que, quantulumcumque, jakkolwiek

mały: quantulum id cumque est Ci, mea quantulacumque est facundia Ci.

quantumvis sob. quantusvis.

quantus 3. (quam-tus) 1) interrog. jak wielki? jak mały? jak drobny?: quanta sanctitate bellum gessisset N, quanto maerore adflictus est? Ci ; 2) relat. jak wielki, jak mały: correlat... tantus-quantus tak wielki (mały), jak, jaki: cum taritis copiis, quantas nemo habuit N, est tanta in te auctoritas, quanta debet Ci, si pecuniam, quan-tarn poposcerat, non dedisset Ci ; stąd subst. quantum, i, «. ile: quantum dédit? Ci, quantum pecuniae quaeque civitas daret N; gen. pretii: quanti przy słowach szacowania i kupna: jak wysoko, ile: hoc quanti putas esse? Ci, quanti a civibus suis fieret, igno-rabas Ci; dbl. mensurae: quanto: o ile?, jak ? : cognitum est, quanto antestaret eloquentia innocentiae N, quanto sa-pientius nostri maiores fecerunt? Ci; accusât, quantum jako adv. o ile: quantum tigna distabant C, quantum maxime accelerare poterat L, ea quantum potui feci Ci.

quantuscumque, quantacumque, quantumcumque, jakkolwiek wielki, jakkolwiek mały: facultas quantacumque in me est Ci ; acc. neutr. jako adv.: quantumcumque praeconia nostra va-lebunt 0.

quantus 3. -übet tub quantuslibet »tak wielki jak się podoba«, dowolnie wielki, wysoki: quantum libet intersit inter Romanos et Achaeos L dowolnie wielka różnica.

quantus 3. -vis tub quantusvis «tak wielki jak chcesz», dowolnie wielki: quantasvis magnas copias sustinere С, quantaevis classi amplus portus L; acc. neutr. jako adv.: catus, quantumvis rusticus H jakkolwiek wieśniak nieokrzesany.

quäpropter (forma względna — proptereä, sob.) dlatego: quäpropter vos oro, ut attente verba mea audia-tis Ci.

quâque (sob. quisque) gdziekolwiek, wszędzie; tylko w połączeniu usque quaque: aut undique religionem tolle, aut usque quaque conserva Ci.

quarë [dbl. od quae res jako adv.) także osobno qua rë 1) przez co: limitas res novas in edictum addidit, quare (= ut ea re) luxuria reprimeretur K; 2) jako interrog. i relat.: dlaczego? przez со? — dlatego, przeto: quare adesse noluit? Ci, quaero, quare sit absolutus Ci, quare aequum esse illos mittere N quare quis me reprehen-det? Ci.

quartädecimäni, örum, m. (quurta décima seil, legio) żołnierze*czternaste-go legionu: praecipua quartadecima-norum ferocia T zaciętość, brawura 14. legionu.

quartänus 3. 1) (quarta, seil, dies) powtarzający się co czwarty dzień; subst. quartâna, ae,f. (sc. febris) febra co czwarty dzień powracająca: frigida qu. H; 2) subst. quartäni, örum, m. żołnierze czwartego legionu: mutati in paenitentiam primani quartani-que T.

quartärius, ii, m. {— quarta pars sextarii) kwarta, miara objętości: qu. vini L, sob. sextärius.

quartus 3. (quattuor) czwarty: qu. legio Ci, qu. pars CCiH = l/t, clu- Pa" ter Vr= abavus pradziad, ad quartum Bedriaco T (sc. lapidem) 4 mile, ad quartam iaceo H [sc. horam) do go dziny 9; jako adv. 1) acc.: quartum fit consul: po raz czwarty; 2) abl. quarto, ter conata ausaque quarto O.

quasi (s quam-si) 1) coni. w zdaniach porównawczych: jakby, jakobj • saciis pepercit, quasi ad ea defenden da venisset Ci; często s dodatkiem -quasi vero: quasi vero mihi diffici e sit Ci, perinde. proinde quasi Ci; %) jako adv w zdaniach skróconych, ex metu mortis quasi luce libertatis re-creatus Ci, hostes insecuti quasi parta victoria C, quasi pollui consulatum S, ex medio quasi collis oriebatur S; 3) przy liczbach : prawie, blizko: ex his quasi decern fisci Ci, quasi duüm milium praesidium S.

quasillus, i, m. lub quasilium, i, (demin. od quälus) koszyczek, zwłaszcza na wełnę : inter quasilla Ci w przędzalni.

quassätio, önis,/. (quassare) wstrząsanie: irrita capitum qu. L.

quasso 1. (frequ. do quatere) l) wstrząsać gwałtownie : hastam tre-mentem, caput qu. V; 2) rozbić, u-szkodzić: quassata classis, domus VO, quassata mûri L dziura w murze ; przen. quassata res p. Ci zachwiana; 3) in-trans. trzeszczeć : laetum siliqua quas-sante legumen V.

quassus, üs, m. (quatere) potrząsanie: Pacuvius и Ci.

quâtenus, później quätinus (sob. tenus) 1) o miejscu: jak daleko: ut quâtenus tuto possent, spectatum irent L; prsen. quâtenus amor in amicitia progredi debeat Ci; 2) o czasie: jak długo: animadverte, quâtenus sermo delectationem habeat Ci; 3) o ile, ponieważ: liinum bene colligit ovo, qua-tenus ima petit volvens aliéna vitellus H, quâtenus veritati nusquam locus est, deos testor T.

quater (quattuor) cztery razy, czte-rykroć: sonitum quater arma dedere V, me quater undenos sciât implevisse décembres H 4 X11 = 44, ter et quater H, ter aut quater, terque quater-que V. terque quaterque beati V nad wyraz szczęśliwi.

quaterni, ae, a (quattuor) po cztery: quaternos denarios in singulas vini amp ho ras exegit Ci.

quatio 3. (quassi) quassum 1) wstrząsać: telum, faces VO, caput OL, alas, pennas H, Olympum, montem, nubem qu. HOV, populum risu H

rozśmieszyć; 2) uderzać, rozbić, zburzyć: parcius quatiunt fenestras iuve-nes H, sontes Tisiphone quatit flagello V, muros F, moenia ariete L; sscseg. PPP. quassus 3. rates qu. H, muri L, tempora quassa mero O odurzone, u-pojone; 3) wzruszyć, poruszyć: men-tem sacerdotum H, ali quern mente solida if, oppida bello, Menapios qu. T nawiedzić wojną.

quattuor, później quatuor, cztery: vix tria aut quattuor paria amico-rum Ci.

quattuordecim, czternaście : sedisti in quattuordecim ordinibus Ci siedziałeś w czternastu rzędach = jesteś rycerzem «eques«, gdyż według lex Roscia theatralis (67) przeznaczono w teatrze czternaście pierwszych rzędów stanowi rycerskiemu.

quattuorviri, örum, m. kollegium z czterech, w miastach prowincyo-nalnych »magistrat« Ci.

que, spójnik: i, prsycsepia się do drugiego wyrazu jako enklityka: Se-natus populusque Romanus = jako władza ustawodawcza w całości wzięta w Rzymie. W wyrazach: atque i neque, przed spółgłoskami skraca się : ao. i neo: ius vitae necisque C, lup-piter ceterique dii immortales; terra manque, ferro flammaque, ius fasque Ci, bonum faustum felixque L, longe lateque CCiL, oro obsecroque Ci ; szyk w zdaniach: eum per amicitiam per-que rem publicam obsecrat S, sine scuto sineque ferro Ci, exque eo tempore Ci, vitiose per vimque Ci, ab iisque N, sub accasumque solis C; poet, aque Chao V, pacis mediusque belli H = pacis bellique. Polisynde-tycsnie: Eurusque Notusque creber-que procellis Africus V, meque re-gnumque meum S, quique in urbe erant, quosque ex Etruria acciverat, seque et oppidum S, seque ac liberos T. ; por. gr. te m.

quemadmodum, interr. i relat.

qui, quae, quod, 1 ) pron. interrog. jaki, a, e? który? kto?: Xenophon So-craticus, qui vir et quantus! Ci, qui deus appellandus est, cuius hominis fides imploranda est, qui denique questus, qui maeror dignus inveniri potest? Ci, domino navis qui sit aperit N, responde, qui sit iste Verrucius Ci, 2) pron. relat. który, a, e, kto, со: haec est imago avi tui, qui amavit unice patriam Ci; zaimkowi względnemu odpowiada zaimek- wskazujący is, idem: uter potius Roscium occide-queror, queri, questus sum, 1) ża-    rit is, ad quern divitiae venerint, an

lié się, skarżyć się: z acc. abditi in    is, ad quern mendicitas? Ci, respon-

tabernaculis suum fatum quereban-    debis idem Aristodemo, quod mihi

tur C, s praep. de: queritur de natura    respondisti Ci, zwykle jednak zaimek

sua genus humanum S; s acc. we-    is opuszcza się: maximum amicitiae

wnętrsnym : flebile nescioquid queri-    ornamentum tollit, qui ex ea verecun-

tur lyra O ; 2) wydawać żałosny głos :    diam tollit Ci. Attractio casuum : Na-

queruntur in silvis aves H, philomela    tus est pâtre, quö diximus N, cum a-

qqeritur amissos fetus V; 3) wnosić    liquid agas eorum, quorum consuesti,

zażalenie, skargę: Ubiorum legati de    gaudeo Ci. Często sam. zaimka wska-

iniuriis Sueborum queruntur C, de Mi-    żującego używa się w zdaniach wspól-

lone per vim expulso Ci o gwałtowne    rzędnych zaimka : qui, quae, quod :

wygnanie M., Oceano furta mariti O, gravius queritur, quod sit destitutus C, quereris, quod non mittam carmi-

w jaki sposób, jak: quaesivit, q. a. m. se haberet N, quemadmodum de ceteris rebus, sic de amicitia disputa-re N.

queo, quire, qulvi (quii), quitum, wmód^-: aestimare non queo Ci, пес ^credere quivi V; rsadko bes negacyi: quod implorare queamus V.

quercêtum, i, n. (quercus) dąbrowa: quercëta Gargani H.

querceus 3. (quercus) dębowy: corona T.

quercus, üs, f. dąb; prsen. wieniec dębowy, z liści dębowych: Iovis magna qu. V, umbrata gerunt civili tempora quercu V za wyratowanie obywatela.

querëla i querella, ae, f. (queri) skarga, głośne żalenie się: interfui querellis meorum aequalium Ci, ra-nae cecinere querellam V, querellas habere CiL.

queribundus 3. (queri) żałosny, żalący się: vox Ci, anima О.

querimönia, ae, /. (queri) skarga, żalenie się: г gen. subi. qu. sociorum Ci, s gen. obi. unius criminis Ci па со, lub querimoniae de tuis iniuriis ha-bebantur Ci.

queritor, âri (frequ. do queror) gwałtownie narzekać T.

quernus 3. (quercus) dębowy: corona, glans OV.

na H. Treść skargi prses acc. c. inf.; si iniuriam tibi factam quereris Ci, querebantur opus nihilominus fieri N. Queri cum aliquo = sprzeczać się, spór wieść, spierać się z kim : consul questus est cum patribus conscriptis, quod L, cum fatis queri O.

Querquetulänus, mons T góra z dąbrową, dawna nazwa = Caelius mons od querquëtulum, »dąbrówka«, dem. od querquëtum.

querquëtum, sob. quercêtum. querulus 3. (queri) żalący się, żałosny: senex H, vox О, cicada V, tibia H, chordae 0.

questio, onis, f. (queri) skarga Ci (Var. lectio: conquestio).

questus, üs, m. (queri) żalenie się, żale: qu. et maeror Ci, caelum que-stibus implet V.

»połączenie względne« : multas ad res hi libri utiles; quos legite, quaeso, stu-diose Ci; quo fiebat, quo factum est, ut... AT—wskutek tego ; 3) Indefin. qui, qua (rzadziej quae) quod ; n. pl. qua (rzadziej quae) po ne, si, nisi, num: ktoś, coś (po ne: żaden, nikt): obstitit, ne qua sibi statua poneretur N ażeby mu żadnego posągu nie stawiano, num quae trepidatio? Ci, nisi qui deus subvenerit Ci, si qua alia memoria digna erunt N.

Uwaga. Dat. i abl. pl. obok qui bus także quïs (queis) HSV; quïcum = quöcum i quäcüm CiV.

quï (abl. od quid jako adv.) 1) in-terrog. jak? w jaki sposób?: qui fit, Maecenas? H, qui comperisti? Ci; 2) relat. ut qui efferretur, vix reliquerit N zaledwie na pogrzeb zostawił.

quia, ponieważ: magis quia ne-gare nequiverat, quam quod ignora-ret L ; szczególniej po ideo, idcirco, еб, propterea Ci; quianam, czemu: cae-licolae magni, quianam sententia vo«-bis versa retro? V. quianam, zob. quia, quicum, zob. qui »uwaga«, quicumque, quaecumque, quod-cumque, 1) ktokolwiek, cokolwiek, każdy : quicumque equo meruisset Ci, cuicumque nobili debiti honores T, hoc quodcumque vides CiV; 2) jakikolwiek : quacumque r-atione potui Ci; niekiedy rozdziela się : quae me cum-que vocant terrae V, qua re cumque possemus Ci; quôcumque (abl. sing, n. jako adv.) dokądkolwiek : qu. ve-nit, ibat Ci; rozdzielnie: quo ea me cumque decet ratio Ci.

quidam, quiddam, subst., i quidam, quaedam, quoddam, adi. 1) pewien, jakiś; pl. niektórzy, kilka: Argilius qu. N, Iuniüs qu. C, . manci-pia quaedam Ci; 2) subst. ktoś, coś, pl. kilka, niektórzy : est quiddam, quod ad me pertinet Ci, quiddam mali Ci, ut quidam falso putant Ci, quidam bonorum caesi T

quidem (adv. zawsze na drugiem lub trzeciem miejscu) 1) zaiste, z pewnością, właśnie, zapewniając: est il-lud quidem maximum Ci, cum quidem fortissime pugnaret N; 2) przynajmniej (ograniczając) : quod nos quidem iucundissimum arbitramur N, hoc quidem tempore Ci; 3) lecz. jednakże (przeciwstawiając : Pharnaba-zus habitus est imperator, re quidem vera praefuit Conon IV; 4) wprawdzie; plurima quidem proferre possum, sed modus adhibendus est N; 5) mianowicie, to jest (objaśniając): siquidem, doleo ac mirifice quidem Ci. Szczególnie po przeczeniu: ne... quidem, przy-czem wyraz zaprzeczony stoi przed quidem; ani nawet... nie: ne mulieri-bus quidem pepercerunt C. ne in fa-nis quidem Ci, ne Aequi quidem ас Volsci L, przy dwóch pojęciach stoi quidem po pierwszem.

quiës, ëtis, /. 1) wypoczynek, cisza, milczenie, sen: ex labore quieti se dare, quietem capere C wypocząć, odpocząć, praestarei dać; z gen subi. senectutis qu. Ci ; z gen. obi. qu. ope-rum, laborum VCi po trudach, a proe-liis quietem habere L, quies inter fri-gus et calorem V o wiośnie, clamor et qu. T, ad quietem ire Ci. alta quies pressât iacentem V głęboki sen ; przen. ducern terruit dira quies T straszny sen, widzenie we śnie; 2)przen. śmiertelny sen, śmierć, spokój, zachowanie się spokojne: dura quies oculos urget V, quietem Itäliae referre C, Attici quies Caesari grata erat N, perstat quies animo 0.

quiësco 3. quiëvi, quiëtum (in-coh. do nieuz. quiëre) 1) wypocząć, uspokoić się, leżeć spokojnie: ut saltem in morte quiescam V, nox erat, silvae et aequora quiërant F, num-quamne quiescet civitas nostra a sup-pliciis L, prato arma quiescunt V; 2) spać, zamilknąć: casa, in qua quie-scebat N, iste Habonium quiescere iu-bet Ci; 3) zachować się spokojnie: urbs ilia non potest quiescere Ci, quiescere in re publica Ci = żyć prywatnie, nie zajmować się polityką (ÎStoneüeiv); 4) dać spokój czemu: in-doctus pilae discive quiescit H, quid faciam? quiescas! if.

quietus 3. adv. quietë (PPP. od quiescere jako adi.) 1) spokojny, śpiący: ea cura quietos sollicitât F, aetas otiosa et qu. Ci, aër qu. V, amnis, aequor qu. H, eos simul quietos nox habuerat T; 2) mający spokój od czego, wolny: provincia a bello quieta L, urbs inmunis belli et qu. V; 3) prywatny: vitam quietam, remotam a procellis iudiciorum sequi Ci, quiete vivere, vitam agere Ci; 4) spokojny, bezczynny, bez energii: casum quieto et aequo animo ferre C z rezygnacyą, sermo senum qu. et remissus Ci, qu. imbellis <S.

quilibet (stł. quïlubet) quaelibet, quodlibet, przym. i : quidlibet, rzeczow-nie: »kto się.podoba«, ktokolwiek, cokolwiek, jakikolwiek, »pierwszy lepszy« ; apud maiores nostros in auspi-cia adhibebatur peritus, nunc quilibet Ci, quidlibet faciat Ci, quidl. indutus H, do nomen quodlibet illi H, często s unus : sollertius quam quilibet unus ex his L\ także, oddzielnie: cuius rei lu bet simulator S; quolibet, »dokąd się podoba«, dokądkolwiek 0.

quin (z quï-ne) 1) w zdaniach głównych : a) czemu nie? : quin tu abis? Ci, quin conscendimus equos? L , b) w połączeniu z etiam, et, potius : i owszem, a nawet: Fulviae officium suum prae-stitit, quin etiam pecuniam sine fae-nore credidit N, non elusa tides, quin potius acta L, quin et HVT; 2) w zdaniach zaleśnych po wyrażeniach przeczenia , powątpiewania, niepewności: że: non dubitari debet, quin fuerint ante Homerum poetae Ci nie należy wątpić, czy byli = że byli poeci, nemo dubitabat, quin aliquid de pace esset scriptum N, non ambigitur, quin L, non abest suspicio, quin C. Tak samo po wyrażeniach : być nie-możebnem, zaniechać, przeszkodzić, wstrzymać się: per eum non stetit, quin fides praestaretur L nie było w jego mocy, dlaczegoby słowo miało nie być dotrzymane = dotrzymać słowa, non est in nostra potestate, quin Ci, facere non possum, fieri, effi-ci non potest quin Ci, non multum, paulum afuit, quin CCiL. Po zdaniach przeczących: żeby nie, ażeby nie: nemo tam férus erat, quin illacrimaret N żeby nie zalał się łzami, nemo est, quin sciât Ci któryby nie wiedział, numquam tam male est Siculis, quin aliquid facete dicant Ci żeby nie mogli żartować.

quïnam, quaenam, quodnam, któż? jaki?: quinam locus capietur Ci, quodnam concepi tantum scelus! Ci.

Quinctius 3. później Quintius 3. (quintus) imię rodowe: Quinctia gens L; stąd Quinctiänus 3.: exercitus L należące do L. Qu. Cincinnata.

quincunx, uncis, m. (quinque un-ciae) (pięć dwunastych ⁵/u) pięć uncyj. Stąd jako moneta b/i3 asa: si de quin-cunce remota est unpia, quid supe-rat?... triens H ⁶/n — »/„ = Vs : Prsen-pięć ócz na kostkach rzymskich: stąd drzewa lub pale ukośnie stojące: arborum in quincuncem directi ordines Ci, cippos in quincuncem dis-ponereC:

quindeciens, później quindeciës, piętnaście razy, stąd HS quindeciens Ci — 1500000 sesterców.

quindecim (quinque decern) pi?t_ naście : cum esset medimnum HS XV

vine re-

boczna

quintänus 3. (quinta, sc. turmą) 1) quintäna via lub quintäna, ae, f.

t. j. sestertium quindecim, supplicatio XV dierum Ci u nas »dwa tygodnie« lub 14 dni, quindecim primi C wydział senatu w Marsylii złożonego z 600 senatorów; quindecim viri, örum, m. [pełny tytuł: XV viri SP (= t. j. sacris faciundis) kollegium kapłańskie, mające nadzór nad księgami sy-bilińskiemi i wykonanie ofiar połączonych z temi wyroczniami; XV pre-ces virorum H; stąd quindecimvir, i, m. członek tego kollegium.

quindecemvirälis, e, należący do kollegium 15: sacerdotium T.

quingëni, ae, a (quingenti) po 500: quingenos sibi singuli sument Ci.

quingentësimus B. (quingenti) pięćsetny: annus Ci.

quingenti [sam. quinqueceriti) pięćset, oznaczone przez i:>, z czego później i>: iubet in tabulas pro med. ferri vu n (гам. 8 X100 - 7 X ЬОО) Ci, ilia HS milia D hereditaria Ci 500000 sesterców.

quînî, ae, a, gen. qulnüm (z quinc-ni od quinque) po pięć: Graeci stipati quini in lectulis Ci, IV legiones qui-nis milibus peditum L, bis quinos si-let file dies V 10 dni ; w poleczeniu : quini deni: po 15, quini viceni: po25.

quinquagëni, ae, a (quinquaginta) po pięćdziesiąt: in singulos HS quin-quagena milia Ci po 50000 sesterców.

quinquâgësimus 3. (quinquaginta) pięćdziesiąty: anno CCC et L post Romam conditam Ci; subst. quinquâ-gësima, ae, /. (sc. pars) pięćdziesiąta część jako podatek: de tota pecunia binae quinquagesimae detraheban-tur Ci.

quinquaginta (por. ravt7j-/.cma) pięćdziesiąt: annos ad L natus Ci, Sicilian! L diebus obii Ci.

quinquätria, ium, n. forma рогат. quinquâtrus u O (niepewna! Inni = circa tria).

quinquâtrus, uum, t. (quinque) dwie uroczystości Minerwy, większa 19.—23. marca, mniejsza 13. czerwca : quinquatribus ultimis venerunt legati L — 23. marca.

quinque (rav-s) pięć: omnes V et XXX tribus Ci; quinque primi, örum, m. (кы-аг.рыхо*.) wydział senatu municypalnego z pięciu mężów; jako liczba okrągła : quinque dies rurę esse H — tydzień, quinque diebus nil erat in loculis H.

quinquennälis, e (quinque i an-nalis) pięcioletni: censura L, qu. lu-dicrum T co pięć lat powtarzający się.

quinquennis, e (quinque i annus) pięcioletni: vinum H; poet. Olympias 0 przeciąg pięciu lat.

quinquennium, ii, n. (quinquennis) pięciolecie, przeciąg pięciu lat: censores magistratum quinquennium habento Ci.

quinquerëmis, e (quinque i rëmus) opatrzony pięciu ławami wioseł: decern qu. naves; stąd subst. quinquerëmis, is, f. (sc. navis): certos homines in quinqueremi mittere Ci, cum quinquereme un a L.

quinquevirätus, Qs, m. urząd pięciu mężów Ci; quinqueviri, örum,

m.    kollegium pięciu, urzędy nadzwyczajne (m. extraordinarii) mianowane w pewnych oznaczonych celach,

n.    p. agris dandis Ci, mûris turribusque reficiendis L; stąd: quinquevir, i, m. członek takiej komisyi: scriba ex quinquevi-ro H.

quinquiens, później quinquiës (quinque) pięć razy, pięćkroć: quin-quiens tanto Ci pięć razy tyle.

quinquiplico 1. (quinquiplex * quin-cuplex) w pięćnasób pomnożyć T.

quintadecimäni, örum, m. (quinta décima, sc. legio) żołnierze 15. legionu T.

droga poprzeczna w obozie, dzieląca namioty piątego szwadronu od szóstego. gdzie się odbywał targ i; 2) quinta (sc. legio); stąd subst. quintäni, ôrum, ш. żołnierze piątego legionu T.

Quintilis, dawniej QuinctTlis men-sis i subst. Quintilis, is, m. (quintus) piąty miesiąc według starego kalendarza, w którym marzec był pierwszym miesiącem, a siódmy według nowego. Później na cześć Cezara jako reformatora kalendarza nazwany Iulius: Id. Quinct. L = 15. lipea.

Quintïlius 3. (quintus) imię rodowe: Qu. Varus, przyjaciel H i V, um. 23. przed Chr.

quintus 3., dawniej quinctus 3. (quinque) piąty; quinto quoque anno Ci co piąty rok = co pięć lat, quinta pars Ci — ¹/₅, lees: quinta parte sui nectaris imbuit H dwa razy tak słodki, jak miód czynił słodkim (to tGtaßpoatae SeV.atov pipoç <I)7j$r,oav sTvat), quintis castris C po pięciu marszach dziennych = dniach marszu, quinto decimo die Ci = po dwóch tygodniach, a. d. V Kai. Nov. Ci — ante diem quintum Kalendas Novembres — piątego dnia przed pierwszym listopada, t. j. 28. października. Acc. quintum jako adv. consulès Q. Fabius quintum,

Q. Fulvius Flaccus quartum Ci po raz piąty — czwarty; abl. quinto jako adv.: lectisternium quinto post conditam ur-bem habitum est L; N. propr. Quintus, i, m. i Quinta, ae, /. skróć. Q. jako imiona osób.

quïppe (t. j. qul-pe) podaje powód oczywisty 1) oczywiście, rozumie się: Sol Democrito magnus videtur quippe homini erudito Ci, quippe etiam iura sinunt V; 2) ironicznie: oczywiście, naturalnie: mene incepto desistere? quippe vetor fatis V, hoc genus mae-stum est morte Tigelli, quippe beni-gnus erat H ; 3) в zaimkiem względnym quippe qui, ponieważ, właśnie, oczywiście, mianowicie: quippe qui inscrit Ci, tak samo quippe cum i quippe quod Ci z coni. S używa quippe qui г indie.

Quirinus 3. (sab. curis, lat. quiris) wywijający oszczepem; subst. jako n. pr. u Sabinów ojciec założyciela miasta Cures, u Rzymian zrównany z u-lubionym Romulusem : populus Qui-rïni H = Rzymianie, Ianus Quirlni H łuk, brama Janusa w Rzymie. V nadaje ten tytuł Augustowi, jako drugiemu założycielowi Rzymu; adi. colli s Quirinus — Quirinalis 0, tribus Quirina Ci; Quirlnälis, e, poświęcony Kwirynusowi (= Romulusowi) : li-tuus, trabea V.

quirltätio, ônis, f. (quirïtare) wołanie o pomoc, krzyk L.

Quirîtes, ium lub urn (nom. sing. Quirïtis i Quirls) w. pierwotnie mieszkańcy miasta sabińskiego Cures: Sa-binum agmen, Amiterna cohors pris-cique Quirites V. Po połączeniu się miasta Cures z Rzymem nazywa się tak cały naród: populus Romanus Quirites lub Quiritium L, geminata urbe... Quirites a Curibus appellati L Quirites nazywają się Rzymianie w znaczeniu cywilnem, Romani w znaczeniu politycznem i wojskowem: divus Iulius seditionem exercitus uno verbo compescuit »Quirites« vocando, qui sacramentum eius detrectabant T, saepe mecum deducte Bruto militiae duce, quis te redonavit Quiritem dis patriis? H z żołnierza cywilny; przen. apes Quirites sufficiunt V o pszczołach robotnicach. lus Quiritium znaczy prawo w stosunkach cywilnych, ius civitatis = prawa obywatela wobec państw zewnętrznych.

quirïto 1. wzywać pomocy Kwi-rytów, potem ogólnie wołać o pomoc, krzyczeć: nulla vox quiritantium ex-audiri poterat L.

quis, quid (gr. -iç, ~d) 1) pron. in-terrog. kto?’ со?: quis accepit? quem implorabunt? quicum (= quocum) lo-

BIBLÏ

rus

cutus est? quis tu? kto tam? Ci, quid tandem habuit argumenti? Ci; acc. n. quid jako aclv. dlaczego ? quid taces ? quid plura dicam? Ci, quid? quod. .. a co, że... quid ita? jakto? quidni? dlaczego nie? 2) pron. indef. ktoś, coś; kto, со: dixerit quis Ci mógłby ktoś powiedzieć, num quis adpella-vit? Ci czy kto..., quotienscumque vellet quis Ci; po partykułach : si, nisi, ne, modo, dummodo, cum: si quis quid de re publica acceperit, ut ad magistrature! déférât Ci, si quid accidat Ci; rzadziej przymiotnie: sive natura, si-ve quis deus Ci, ne quis satelles posset succurrere N = żaden.

quisnam, quidnam pron. interrog. któż ? cóż ? w pytaniach zawisłych : kto, co: quisnam est demens Ci, ex-pectat, quidnam dicturus sit Ci.

quispiam, quidpiam subst. ktoś, coś, i quispiam quaepiam, quodqiam = jakiś: dixerit quispiam Ci, vereor ne haec cuipiam nimis antiqua vide-antur Ci, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat C, si grando quippiam (= quidpiam) nocuit Ciadv. pod jakimkolwiek względem.

quisquam, quaequam, quidquam lub quicquam pron. indef. ktoś, coś, kto, co; po przeczeniach: nikt, nic: iustitia nunquam nocet cuiquam Ci nigdy nikomu nie szkodzi, neque quisquam (quidquam) = i nikt (nic), nego quemquam dixisse Ci przeczę, aby ktoś powiedział = twierdzę, że nikt nie powiedział. W pytaniach w znaczeniu przeczącem: estne quisquam, de quo... Ci (= nemo est) i w zdaniach twierdzących, jeżeli się oczekuje zaprzeczenia-. si animadversum esset quemquam ad hostes transfugere co-nari N, quamdiu quisquam erit, qui te defendere audeat, vives Ci, taetrior hic quam quisquam Ci (= nemo tarn taeter).

quisque, quidque subst. i quisque quodque adi. ktokolwiek, cokolwiek;

stąd: każdy, wszelki; zawsze na dru-giem miejscu 1 ) w połączeniu z liczebnikami: unusquisque, unaquae-que, unumquodque: non omnia dicam et leviter unumquodque tangam Ci; z gen. part, unumquemque nostrum optime norunt Ci, quinto quoque anno Ci każdego piątego roku = со pięć lat, quotus quisque iuris peritus est? Ci, ilu?, primo quoque tempore Ci jak tylko można najprędzej, pri-mum quidque videamus Ci jedno po drugiem, optimus quisque maxime posteritati servit Ci każdy najlepszy najbardziej = im kto jest lepszy, tern bardziej służy potomności, optimum quidque rarissimum est Ci im co jest lepsze, tern jest rzadsze; 2) po zaimkach pytajnych i względny eh: quid quisque vitet, nunquam homini satis cautum est H czego kto ma unikać, videndum est, quid quisque sentiat Ci, constitué quantum quaeque civitas daret Ci, quam quisque norit artem, in hac se exerceat Ci, quod cuique obtigit, id quisque teneat Ci; rzadziej z abl. mensurae: quo (quanto) quisque est doctior Ci; 3) w połączeniu z pron. reflexivum : pro se quisque ad populum loquebatur Ci każdy za siebie ; orzeczenie czasem w pi. constructs ad sensum: omnes cives in suis quisque centuriis adessent L.

quisquiliae, ârum, /. gałgany, śmieci, odpadki (o ludziach nikczemnych): omitto Nuinerium, Aelium, quis-quilias seditionis Clodianae Ci.

quisquis, quaequae, quidquid (= quicquid subst. i quodquod adi.) pron. indef. ktokolwiek, cokolwiek, każdy, jakikolwiek: quisquis est de liberis Ci, z gen. deorum quisquis amicior H, quidquid cibi sumpsi N co zjadłem, quidquid navium habebat C ile tylko miał okrętów = wszystkie, quoquo Ci dokądkolwiek, quoquo animo auditu-est Ci; gen. nieregularny: cuicui modi es Ci.

quö a) [abl. od quid jako adv.) 1) interrog. dokąd ? preen, па со?: quo, quo scelesti ruitis? H. quo se conférant, non habebunt Ci; e gen. quo terrarum L, quo amentiae L do jakiego stopnia; preen, quo mihi fortuna. si non conceditur uti? H, nescis quo valeat nummus H do czego służy, na co się przyda pieniądz, quo responsum valeret N do czego się odnosi; 2) indef. gdzie, dokąd: si quo publice proficisceris Ci, Romam above quo mitterent L lub gdzie indziej ;

3) relat. dokąd, tam: Miltiades cursum direxit, quo tendebat N, mare, quo influit C (— in quod) in earn partem, quo C, quo cum essent pro-fecti O, gdy- się tam udali : quo ut ve-nit N.

quö 6) (abl. od quod) 1) przez co i przez to: quo factum est, ut... przez co stało się, że... = wskutek tego = przez to; 2) prey comparât, im... tern: homines quo plura habent. eo amphora cupiunt Ci, quo plures erant, ma-ior caedes L; 8) quo = ut eo: aby tern; w edaniach celowych: docebo, quo facilius intellegi possit N, in fu-neribus sublata erat celebritas mulie-rum. quo lamentatio minueretur Ci (tv minuere eawarty jest compar.), non quo otium sequerentur, sed ut N nie aby, utar ratione perpétua, non quo hoc sit necesse, verum ut expe-riar Ci. Ceęsto quö minus lub quömi-nus (= ut eo minus) »aby tem mniej« = aby nie po wyraeach preesekadea-nia, powstrzymywania : quae formido impedit, quominus causam velint di-cere? Ci jakiż strach im przeszkadza, aby nie chcieli powiedzieć prawdy = wypowiedzieć prawdę, non recusavit, quominus legis poenam subiręt N nie uchylił się od poniesienia kary ustawą przepisanej, non fuerat Mario religio, quominus Glauciam occideret Ci nie miał skrupułu, aby zabić Gl. quoad (quö i ad) 1) o miejscu : jak daleko, tak daleko jak; preen, jàk dalece, tak dalece: quoad licebat, pluri-mum aberat N. quoad longissime Ci, ius civile eatenus exercuerunt, quoad populum praestare völuerunt Ci; 2) o ceasie: jak długo, aż: quousque? inouïes? quoad erit integrum Ci, quoad vixit, laude ere vit JV, ferrum usque eo retinuit, quoad renuntiatum est JV; readko г coni, exercebatur ad eum fi-nem, quoad stans complecti posset N. Ceasem quod = quoad: quod facere posset, Aeduos defenderet C.

quöcircä, dlatego, przeto; takee roedeielnie: quo, bene, circa H, quo-circa te precor Ci.

quocumque, eob. quicumque. quod (acc. n. qui, por. gr. o-i) 1 ) adv. dlaczego i dlatego, przeto: nihil ha-beo, quod accusem senectutem Ci nie mam nic, dlaczegobym oskarżał starość — nie mam żadnego powodu u-skarżać się na starość, hoc erat, quod me per tela eripis V to było powodem, dlaczego = że..., quod te per superos oro, miserere laborum V dlatego na bogów; seceególniepreed spójnikami quod si, quod ni, lub nisi, quod ubi, quod cum C, quod utinam S; 2) jako spójnik: ponieważ, że, co się tyczy tego, że: quod liberius vivebat, minus erat probatus parentibus N, noctu ambulabat Themistocles, quod somnum capere non posset N; po non quod earosee coni. : haec non omitto, quod levia sint, sed quia nunc sine teste dico Ci, sane gaudes, quod te interpellavi Ci, laetor, quod vivit in urbe H, quid prodest, quod me non spernis, si F, magna fuit laus, quod supplices vetuit violari N, in hoc su-mus sapientes, quod naturam sequi-mur Ci; po facere e adv., po accidit, evenit, accêdit; nisi quod; quod me Agamemnona aemulari putas, falleris N co się tyczy tego, iż sądzisz, że naśladuję Agamemnona, to się mylisz.

quöquam (quisquam) dokądkol- narentur Ci. wiek: privatim nec proficisci quoquam Potes, nec... Ci.

non soft facto verum obprobrio quoque

turpi servavit puerum H, ne.. . quo-que L ani nawet.

quöque (quo i que) i aby tern : quo-que minus dubites O.

quöque (abl. od quisque jako adv.) dokądkolwiek, wszędzie, sscsególnie w polącseniu: quöque versum С.

quoquo 3. quoxi, quoctuin, daw-niejbsa ortografia sam.: социо H, sob. coquo.

ile Ci.

quöd, sob. quoad, quödam-modö (abl.jako adv.) w jakiś sposób, w pewny sposób, jakoś: quodammodo latebat N.

quodsi (por. quod) jeżeli więc, jeżeli przeto.

quoi, quoius = cui, cuius V. quolibet (sob. quo) »dokąd się podoba«. dokądkolwiek O.

quoin, dawna ortografia = quum, klasycsna f. — cum.

quömodö, adv. interrog. i relat. w jaki sposób, jak: Maecenas quo-modo tecum? H, quomodo mortem filii tulit! Ci, se rationem inituros, quomodo sumant L; rosdsielnie'. do-cet, quo quemque modo fugiat labo-rem F, quomodo hoc est consequens illi, sic illud huic Ci, quomodocumque Ci jakkolwiek.

quömodo-nam adv. interrog. jakże przecie Ci.

quönam (sob. quo) adv. interrog. dokądże: quonam se verteret? Ci, quo-nam haec omnia pertinere? C.

quondam (s quom i dam jak quidam) niegdyś, kiedyś, raz, niekiedy taksę o prsyssłości: honores quondam rari, nunc effusi N, oppidum Himeram Carthaginienses quondam ceperant Ci, sanguinis nonnunquam, interdum terrae, quondam lactis imber effluxit Ci, quondam suscitât musam Apollo H, nec tellus Romula quondam se iacta-bit V.

quoniam (= quom-iam) ponieważ, gfiyà, sawsse indic. : quoniam res in discrimen adducta est, aliquando pa-trium animum capiamus Ci, quoniam de genere belli dixi, nunc de magni-tudine pauca dicam Ci.

quöque, także: ipse quoque habitus est in summis ducibus N, lum

quöquö (abl. od quisquis jako adv.) dokądkolwiek; sscsególniej w połącse-niu: quöquöversus lub quöquöver-sum (PPP. jako adv.) na wszystkie strony, we wszystkich kierunkach, wszędzie: legates quoquoversum mit-tere C, locus quoquo versus quinque pedes habet Ci.

quörsus, quörsum (s quö-vorsus, PPP. jako adv.) 1) w którą stronę? dokąd? prsen. do czego? w jakim celu?: quorsum haec spectat oratio Ci, quorsum igitur haec dispute? Ci.

quot (adi. indecl. od quo) 1. interrog. ile? ilu?: quot aratores fuerunt? Ci; 2) relat. ile, tyle, ilu, tylu: quot homines, tot causae Ci.

quotannis, co roku: Carthagine quotannis bini reges creabantur N.

quotcumque, ile, ilu tylko: quot-cumque populus iusserit, tot sunto Ci.

quotïdiânus 3. lub cotldianus (quotïdie) l! codzienny, zwrykly: coti-diana vita Ci; abl. n. jako adv. cotï-diänö, codziennie: c. facere Ci; 2) powszedni, prosty: epistulas cotidianis verbis texere Ci.

quotënni, ae, a (quot) po ilu,

quotïdië (loc. quotes dies jako adv.) forma klas. cotîdië lub cottïdië, codziennie: cum c. magis magisque mi-

quotiens, później quotiës (quot)

1) interrog. ile razy? ilekroć? jak często?: qu. consulem me interficere conatus es Ci; 2) relat. quotiens mihi potestas erit, non praetermittam Ci;

uogólnione: quotienscumque, ilekroć tylko : quotienscumque voletis, parata vobis erunt cetera Ci.

quotquot, ile, ilu tylko: quotquot eunt dies if.

quotus 3. (quot) który (z porządku, z kolei)?: hora quota est? if; taksę: quota (sc. hora) if która godzina?, tu quotus esse velis, rescribe H z ilu towarzyszami przybędziesz?, quotus quisque iuris peritus est? ilu? = jak mało jest biegłych w prawie?

quotuscumque, quotacumque, quotumcumque, ile, ilu tylko O.

quousque (quo i usque Ci: quo enim usque) jak długo, dokąd?: quousque tandem abutere patientia nostra? Ci.

quum (quom, sob. cum).

R.

R jako skrócenie — R(omanus), R(u-fus); RP. = res publica.

r (jako naswa litery) n. usque ad alterum R Ci.

rabidus 3., adv. rabidë (rabere) 1) wściekły: r. lupa O, rabidae canes, tigres V, boves H; 2) prsen. gwałtowny, namiętny; natchniony: rabida fames, rabidum os V, rabidi venti, mores O, rabida ora (Sibyllae) quie-runt V.

rabiës, em, ë, f. (rabere) 1) wścieklizna, wściekłość: lupus saevit ra-bieque, fameque O, canum rabies О psy wściekłe; 2) prsen. gwałtowność, namiętność, wzburzenie: ira et r. La-tinorum L, Archilochum r. armavit iambo R, propter animi rabiem Ci, r. ventris (=edendi) V głód straszny, jak u wilka, r. Noti H, rabie corda (Sibyllae) tument V natchnienie.

rabiosus 3., adv. rabiôsë (rabies) wściekły, gwałtowny: rabiosa canis H, fortitudo r. Ci, nihil rabiose fece-runt Ci.

Rabirius 3. imię rodowe, rabula, ae, m. (rabere) zły adwokat, krzykacz Ci.

racëmifer, fera, ferum (a racëmis ferendis) mający grona: uva O. Bacchus O.

racëmus, i, m. 1) winna jagoda,

w. grono: fert uva racëmos V, lecti de vite racemi О; 2) sok z winogron: aqua mixta nullis racemis O. Racilius 3. imię rodowe, radiätus 3. (radius) promienisty: sol Ci, lumina O.

radïcitus (radix) adv. z korzeniem ; prsen. z gruntu, zupełnie: r. evellere actiones Ci, Epicurus ex animis ho-minum extraxit radicitus religionem Ci.

rldlcula, ae, /. (demin. od radix) korzonek : draco radiculam ore fert Ci.

radio 1. i radior, äri, ätus sum (radius) błyszczeć, rzucać promienie: radiabant valvae O, luna radians V, templa auro radiantur T; subst. radians = sol Ci.

radius, ii, m. 1) promień słońca, księżyca, błyskawicy: radii solis Ci, lunae O, nubes ardens radiis et auro V, £v oià Sudïv = radiis aureis, aurati radii V korona słoneczna; stąd: promień koła: pares a medio radii Ci;

2) prsen. pręt: alius per alium im-missi radii L; 3) sprychy koła: radii rotarum VO; 4) narzędzie matematyków do rysowania figur w piasku: homunculum a pulvere et radio exci-tabo Ci; 5) czółenko tkackie: excussi manibus radii revolutaque pensa V;

6) rodzaj podługowatej śliwki: radii et amara pausia baca V.

radix, îcis. /. 1) korzeń: radices

palmarum agrestium Ci, radices age-re CiO zapuszczać korzenie, pluma in outem radices egerat O; prsen. gloria agit radices Ci, genus radicis, quod appellatur chara C; sscsególowo: rzodkiew: intuba et radix О, radices las-    trzy tribus: Ramnes    (Latynów), Ti-

rameus 3. (ramus) z gałęzi: fragmenta г. F chróst.

Ramnes, ium, m. lub adi. jako subst. Ramnenses, ium, m. Najdawniejsza ludność Rzymu dzieliła się na

sum pervellunt stomachum H; 2)    ties (Sabinów) i Luceres    (Tusków). We

prsen. najniższa część rzeczy, osada:

ses, Titienses, Luceres. Poet, celsi Ramnes H młodzież szlachecka.

dług tychże nazywały się centurye silex avolsa imis radicibus F, radices rycerskie przed Serviuszem: Ramnen-montis NCCi stopy góry, r. collis C,

ramosus 3, (ramus) gałęzisty, roz-

Massici radices Ci; 3) początek rodu, pochodzenie : Marius ex iisdem radicibus natus est, quibus nos Ci; prsen.    łożysty: cornua cervi    F, r. stipes 0,

non solum ramos amputare miseria-    hydra colubris ramosa    О

rum, sed omnes radicum fibras evel-lere Ci.

rämulus, i, m. (demin. od râmus) gałązka Ci.

rado, 3. rasi, rasum, 1) skrobać, gładzić: rasae hastilia virgae F, lapides palma r. H; 2) strzydz, golić: ca-pite et superciliis rasis Ci, caput г. L, omni parte corporis rasa praeter caput С; 3) wyskrobać, zmazać pismo:

nomen fastis T; 4) drapać: mulieres rana, ae, f. 1) żaba: ranae virides genas ne radunto Ci; 5) iść, jechać, że- 0, veterem in limo ranae cecinere que-glować blizko czego: litora, saxa r. V, rellam F; 2) ryba morska, rana limiter liquidum r. F po powietrzu lecieć: rina Ci.

metam, fréta O, aquilo radit terras = ranceo, 2. być zgniłym; tylko Eurus radit arva imbribus H zmiatać, PPa. rancens = rancidus 3. zgniły,

zgorzkniały, śmierdzący: aper H.

ranunculus, i, m. (demin. od rä-nus = räna) żabka Ci ; prsen. o miesz-

rämus, i, m. 1) gałąź: r. arboris Ci, rami frondentes ; prsen. palmae ra-mique cornuum CO, rami et radices miseriarum Ci; 2) liście, owoce: tem-pora cingite ramis F, eos rami ale-bant F.

zmywać.

raeda, lud. rëda (rhëda), ae, f.

(wyras celtycki) powóz, używany przez Rzymian

rapäcitäs, ätis, f. (rapax) rabowa-lere H wziąć do powozu. Stąd raedä- nie, rabusiowstwo Ci. woźnica, stangret: adver-

na prowincyi: aciem raedis kańcach bagien Ci. et carris circumdederunt C, raedä tol-

rapax, äcis, (rapere) 1) porywający; prsen. lubiący porywać, przywłaszczać sobie: fluvius r. V, r. ventus, i-

m.

rius, ii,

si raedarium occrdunt Ci.

Raeti, (nie Rhaeti) órum, m. Re-towie, ludy alpejskie od rz. Innu do    gnis, Scylla 0; przydomek legionu 21.

Renu. Stąd Raetia, ae, /. Recya, pro-    O; stąd rapäces, ium, m. żołnierze

wincya rzymska nad Dunajem, zdo-    21. legionu; prsen. nihil similium sui

by ta przez Druzusa; adi. RaetuS 3.    rapacius quam natura Ci; 2) drapież-

zamieszkany przez Retów: Raetae Al-    ny, rabuś, rozbójnik: r. lupus H, olim

pes H; swykle Raeticus 3. retycki. furunculus, nunc rapax Ci mały zło-rämälis, e (rämus) gałęzisty: jako dziej-rabuś, rozbójnik: r. Orcus H. ■subst. rämälia, um, n. chróst, suche rapiditäs, ätis, f. (räpidus) pręd-gałęzie: arida OT.    kość, gwałtowność: fluminis C.

45

rämentum, i, n. (rädere sam. rad- rapidus 3. adv. rapide (rapere) 1) •uentum) odpadki, trociny, wióra Ci. rwący, prędki, gwałtowny: r. flumen Słownik.

C, torrens F; poet, s gen.: г. cretae F (według, innych: Cretae) unoszący muł:

r. ignis F błyskawica, r. venti F burzliwe, sol r. HV, axis, orbis caeli 0; przen. r. venenum T szybko działająca, ferox rapidusque in consiliis L, r. Eurytion F, rapidi feruntur F biegną gwałtownie; 2) drapieżny, dziki: vo-lucris rapidissima milvus 0, r. fera 0, r. ignis VO, flamma 0, aestus, Sirius V niszczący.

rapïna, ae, f. (rapere) 1) rabowanie, rabunek: si has caedis et rapi-nas aut faciant aut adprobent Ci; 2) przen. rzecz zrabowana, łup : boves rapinaeque caelo ostenduntur V.

rapio, 3. rapui, raptum I) porwać, chwycić-bez przedmiotu : rapiunt ruuntque V; z przedmiotem : arma, li-gones, aliquid manu VO; 1) wyrwać, oderwać, poobcinać: linguam ferro 0, antennas O, aures, naves r. F; 2) ro-zedrzeć, rozdrapać: volucres angues-que Maenades rapuere 0; 3) szybko co robić, przyśpieszyć: anguis immensos orbes rapit F opisuje szybko niezmierne kręgi: cursum, fugam r., nuptias

r. L, viam r. O; 4) przen. prędko przybierać : comae nigrum rapuere co-lorem O, sulphura rapiunt ignem 0 w polskiem odwrotnie: ogień obejmuje siarkę; 5) miasta zdobywać: castra urbesque primo impetu r. L, oscula

r. H ukraść, occasionem de die r. H wykorzystać: oculis rapias, quid cera velit H badaj szybko oczyma, со...; II)

1) unieść, zabrać, szybko uprowadzić: flumina rapiunt arbusta, pecudes O, ventus rapit carinam O, equi rapiunt currum per avia O, rapit ungula cur-rum H, commeatum in naves r. L, ibi XXIII spectatores eum sellae imposi-tum rapiunt T; w pass, quattuor milia rapimur raedis H wóz nas unosi, Asilas mille rapit densos acie V prowadzi szybko, Halaesus Turno mille rapit populos F sprowadza mu szybko 1000 ludzi; przygodnie: wyrwać z niebezpieczeństwa, wyratować: Sa-turnia rapit per aequora navem F, raptos ex hoste penates classe veho mecum F ; 2) refl. i medi. uciec : inde se ad urbem rapit Ci, quo te rapis? O dokąd śpieszysz? ; jako medium : caelum rapitur assiduä vertigine 0 kręci się szybko; przen. porywać, unosić, pociągać, zmuszać, nakłaniać • venan-di studium homines per nives ас prui-nas rapit L, an rapit vis acrior? H, rapinarum cupiditas te rapiebat H, amor scribendi te rapit H, animus eum ad scelus rapiebat S; szczególnie w pass.: sensi pectus rapi amore O, studio rapi Ci, cupiditate rapi N, in errorem rapi Ci dać się wprowadzić w błąd, ipsae res verba rapiunt Ci z rzeczami same słowa przychodzą, auditorem in médias res rapere H szybko w środek akcyi wprowadzić, tribunus plebis nos in invidiam rapit Ci ściąga na nas nienawiść; 3) przywłaszczyć sobie co szybko: domina-tionem r. T, Andromedam r. 0, com-moda ad se r. Ci, gloriam in se r. Ci, inter se partes regni r. LCi; III) gwałtownie porwać, powlec: Hippolytus lacero corpore rap tus erat O, solatia rap ta F, hora rapit diem H zabiera; przygodnie: 1) do sądu lub na karę wlec: in ius r. HL, ad mortem crucia-tumque r. Ci, ad supplicium, песет r. Ci; 2) jako zdobycz: unieść, uprowadzić, rabować: Spartae pueri rapere et clepere discunt Ci, armenta sta-bulis r. O; stąd subst.: raptum, i, «• rabunek, zdobycz: rap to vivere VOL, ex rapto O, rapto gaudere L. Paris rapto potitur F, dilecta raptaque Diti O; stąd subst. rapta, ae, f. uwiedziona: gratus raptae raptor fuit O; przen. alicui lumen, pudorem, virginitatem

r. O, vocem animamque r. F, rapiunt incensa Pergama F, Armeniam r. T;

3) o chorobie i śmierci: porywać: let! vis rapuit rapietque gentis H, Orpheus pro rapta coniuge saevit F.

raptim (rapere) szybko, spiesznie, rzadki, niezwykły, nadzwyczajny, wypory wczo: cibo vinoque raptim hau- borny : honores olim fuerunt rari, nunc

effusi N rara vulgaribus anleponere rapto 1. (frequ. do rapere) 1) po-    Ci, Caesar rarus egressu T rzadko wyrywać, unosić, wlec, włóczyć: signa    chodził, rara quidem facie, sed rarior

unda raptabanlur T, uxorem meam    arte canendi O; adv. raro sed tarnen

raptavistis Ci ; przen. me per deserta    factum est Ci, vinum aegrotis prodest

ardua dulcis raptat amor F; 2) rabo-    raro, nocet saepissime Ci, rarius, ra-

wać, łupić: raptabat Africam Tacfa-    rissime Ci.

rinas T, raptare inter se T.

sto L.

räsilis, e (od räsus, Os, rädere) raptor, öris, m. (rapere) rabuś, u- gładki, polerowany: buxum F, fibula wodziciel ; pierwotnie jako adi. : rap- O, rasiles calathi O gładkie, bez re-toresque lupos OV; jako subst.: rap- liewów. tores alieni honoris O, raptor filiae

raster, tri, m. i rastrum, i, n. (ra-meae T, Tityos raptor H, gratus rap- dere) motyka, hak o jednym lub dwu tae raptor O.

zębach : rastris glebas frangit inertes raptus, üs, m. (rapere) porwanie, F, rastris terrain domare O. rabunek, zabranie z sobą, uprowadzenie: per latrocinia et raptus [klas. czenie, I) a) rachunek ; przygodnie: wy-= rapinas) militare otium redimebant kaz, lista: ratio auri constat Ci zga-T, raptus penatium T rabowanie do-    dza się, r. ad calculos vocare amici-

mów, locus raptum virginis declarare    tiam, ut par sit ratio acceptorum et

datorum Ci obliczać przyjaźń, aby się räpulum, i, n. (demin. od räpum) wyrównał rachunek przychodu i rozchodu; stąd zwroty: rationem (rationes) rlresco, eie (incoh. od rärus) 1) putare, computare, conficere Ci, com-rzednieć, rozpuszczać się: tellus ra-rescit in aquas O)poet, rarescuntclaustra Pelori F otwierają się; 2) stawać aliquid inducere Ci wciągnąć w r. = się rzadkim, znikać: sonitus F, colles zaliczyć, rationem referre, reddere Ci

zdać liczbę, rachunek, r. repetere, re-räritäs, ätis, /. (rarus) 1) porzy- poscere Ci, rationes ab aliquo accipe-stość: in pulmonibus inest raritas quae- re Ci, propter aerariam rationem ad dam et mollitudo Ci; 2) rzadkość: r* dictorum Ci.

ratio, onis, f. (reri, ratus sum) li-

videtur Ci.

rzepka: acre H.

paulatim rarescunt T.

ponere T, ducere, subducere Ci, rationem inire C, habere Ci, in rationem

Castoris quaerendum erat, quantum solveretur Ci w sprawie obliczenia rärus 3. adv. rärö, 1) rzadki, nie- kursu trzeba było dowiedzieć się na gęsty, pulchny: humus densa magis giełdzie, jak wysoka ma być wypła-Cereri, rara Lyaeo favet F, silvae ra- ta, ratio carceris diligentissime confi-riores T, rara retia VH, tunica O cień- citur Ci lista wdęźniów; b) interes pieką, umbra F skąpy, mały, cribrum O, niężny, stosunek, sprawca: ratio num-rarior acies T, ordo L, r. corona F; maria Ci, rationes explicare Ci roz-2) pojedynczy, z rzadka rozsiany: arbores

wikłać, re ас ratione coniunctum es-rarae N, voces, tecta F, ignes se Ci w stosunkach majątkowych, res L, adparent rari nantes F, manat ra-    rationesque societatis Ci stosunki pie-

ra laerima H, Oceanus raris navibus    niężne towarzystwa; przen. de ratione

aditur T rzadko, nunquam conferti sed rari proeliąntur C nigdy w zbitych szeregach, lecz rozprószeni; 3>

atque re Gallicana Ci, haec res est ex domestica ratione Ci, fori iudiciique r. Ci sprawy polityczne i sądowe, pu-

45*

obrem Ci, geometricis rationibus dere Ci, ratio est autem, cum omnis quaestio in argumentatione consistit Ci, rationem concludere Ci zakończyć, wynik wyprowadzić; 3) zapatrywanie, pogląd: in aliquam rationem scribere, loqui Ci, ab aliqua ratione dissentire Ci nie zgadzać się, mollior r. O. Przygodnie: 1) kierunek polityczny, pogląd, zasada : popularis ratio Ci, bona ratio cum perdita confligit Ci stronnictwo konserwatywne z radykalnem; 2) teo-cere Ci, pro ratione pecuniae libera-    rya: ratio atque usus belli C teorya

blicae privataeque rationes C, r. civitatis Ci; c)preen, korzyść, interes: rationes meas vestrae saluti antepono Ci, suam rationem ducere Ci myśleć o swojej korzyści, o sobie; d) przen. obliczenie, rozważenie: inita subducta ratione scelera meditari Ci rozpocząw-szy i ukończywszy obliczanie, habeo rationem, quid acceperim Ci rozważam przychód. Przygodnie : 1) wzgląd z gen. obi. : vel dignitatis vel commo-di rationem habere Ci, rationem du-

cre-

lius est tractatus Ci; 2) stosunek,    i praktyka wojenna, si qua est in me

związek: rationem habere cum aliquo Ci, mihi ratio est (intercedit) cum aliquo Ci; obrazowo; ut ceteri menses in suam rationem reverterentur Ci; 3) sposób, jakość: quä ratione CiCVjak? omni ratione, omnibus rationibus NC, nova, alia ratione aliquid facere CiCO, dementi, temeraria ratione N, ratio astuta Ci, vitae naturaeque nostrae Ci, ratio perficiendi quaerebatur C, cogi-tandi pronuntiandique r. Ci, r. rei mi-litaris C, r. agminis, pontis C, tem-pestatum Ci, comitiorum r. Ci postępowanie przy, r. Galliae C położenie; 4) plan : novae bellandi rationes C, ex

exercitatio dicendi aut huius rei ratio Ci wprawa i teorya retoryczna, sine ulla arte aut ratione iudicare Ci bez znajomości praktyki i teoryi krytykować, r. civilis Ci polityka jako umiejętność, nova ratio Ci nowa teorya; 3) system filozoficzny, szkoła: r. Stoicorum, Cynicorum, Epicuri Ci.

ratiöcinätio, önis, /. (ratiocinari) obliczanie, rozumowanie, wnioskowanie Ci.

ratiocinatïvus 3. (ratiocinari) wynikający z rozumowania Ci.

ratiöcinätor, oris, m. (ratiocinari) rachmistrz; przen. r. bonus officio-trema ratio belli C; 5) metoda, sposób: rum Ci.

ratio viaque [h 8tà Suotv), ratione et via Ci, vitae rationes Ci, r. belli, proelii, belli gerendi C, tua ratio est, ut mihi

ratis, is, f. tratwa, łódka; -przen. okręt: ratibus flumen iungere i zbudować most z tratew, cum aut navi-bus, aut ratibus conarentur accede-re Ci.

ratiuncula, ae, /. (demin. od ratio)

ratiócinor, äri, ätus sum (ratio) 1) liczyć: metiendi ratiocinandique utili-tas Ci; 2) przen. wnioskować: omnia, respondere incipias Ci, eius ratio non si recte ratiocinabimur, referemus An-valuit N; II. 1) rozum: ratio docet et tonio Ci. explanat, quid faciendum, quid fugien-dum sit Ci, homines rationis participes Ci, egentes VO, ratione furorem vincere O, te ratio ducat non fortuna L; abl. ratione: rozumnie, ratione fa-cere CiC, r. providere C roztropnie,

nulla ratione facere C nierozumnie, 1) rachuneczek; 2) przen. dow'ôd sla-aliquid metiri N, ratione et consilio    by, niewystarczający: huic sententiae

vincere C, nec sat rationis in armis V;    ratiunculas suggerit Ci wynik błahy,

ratus 3. zob. reor.

raucus 3. 1) ochrypły, chrapliwy:

2) przen. dowód, powód : arguments małostkowy, concludunt ratiunculis et rationibus confirmare, refutare Ci, Stoici Ci. matricidii ratio Ci, ea ratione C z tego powodu, nihil rationis adfers, quam-

vox rauco de guitere fertur 0, vicinia

rebelio 1. odnowić wojnę, powstać, rauca réclamant H sąsiedzi odpowia- buntować się: gravius rebellare L, padają ochrypłym głosem, rudens rauco ore asellus O, raucae palumbes 7, r. cycni 7; 2) głuchy, szorstki: rauca garrulitas picarum O, r. aes 7 gł. trąba lub tarcza, bucina, cantus cornuum

catos incitare ad rebellandum L.

Rëbilus, i, m. przydomek w gens Caninia, sob. Caninius.

V. tympana O, fluenta 7 szumiące fale = rauca sonans amnis 7 głucho szumiąca rzeka.

raudus, rôdus i rfidus, eris, n. zob. rüdus.

reboo 1. (re i gr. ßoav) odpowiedzieć echem: reboant silvaeque et longue Olympus 7.

Ravenna, ae, /. miasto na dnie od ujścia Padu, teraz Ravenna; adi. Ravennas, ätis: vir R. Ci; pl.

recalcitro 1. wierzgać, uderzać tyl-nemi nogami: cui male si palpere, re-calcitrat undique tutus H jeżeli się go niezgrabnie pogłaska, wierzga zabez-połu- pieczając się zewsząd.

recalefacio, sob. recalfacio. recaleo 2. rozgrzewać się: reca-Ravennätes, ium, m. mieszkańcy R. lent fluenta sanguine 7.

Raurici, brum, m. (taksę Rauraci) recalësco 3. calui (incóh. od re-Raurjkowie, lud celtycki nad Renem    calere) na nowo się rozgrzać: corpo-

ra motu recalescunt Ci; prsen. admo-nitu recalescit mens Q.

ze stolicą Augusta Rauricorum, teraz Augst koło Bazylei.

recalfacio 3. fëci, factum (reca-lere i facere) rozgrzać : recalfacit sanguine telum O; prsen. mentem O.

recandësco 2. recandui (incoh. do recandere) 1) zbieleć: recanduit un-

rävus 3. szary, szarożółty: r. lupa r. leones H.

rea, ae, f. sob. reus.

da O spieniła się; 2) rozgrzać, rozża-w rzeczy samej, rzeczywiście: formae rZyć się: tellus recanduit aestu O, ira quae reapse nullae sunt, speciem autem offerunt Ci które w rzeczywistości nie egzystują.

Reite, n. (nom. acc. obi.) teraz Rieti, stolica Sabinów; adi. Reitï-nus 3. ; sub&i. Reatfni, örum, m. mieszkańcy R.

Rëa (Rhëa), ae, f. imię kobiet: R. Silvia, córka Numitora, westalka LV. reâpse (s гё-eäpse, siarol.—rë ipsâ)

recanduit, toto ore r. O.

recantatus 3. (recantare) 1) odwołany: recantata opprobria H (=?:aXtv-wôéïv); 2) usunięty za pomocą zaklęć, czarów: recantatas deponent pectore curas O.

recëdo 3. cessi, cessum, 1) odejść rebellätio, ónis, /. (rebellare) po- napowrót, ustąpić, cofnąć się: hostes

wstanie, odpadnięcie T.

ex eo loco recesserunt C, a Mutina, rebel litr fx, Icis, /. (rebellare) bun- de medio г. Ci, in castra Corneliana

tujący się: proviqcia L, Germania O.

rebellio. ónis, /. (rebellis) odnowienie wojny, ponowne powstanie, bunt: rebellionem facere C, multis Carthaginiensium rebellionibus Ci.

r. C, in tergum 7 w tył; prsen. anni venientes et recedentes H, sagitta flammis consumpta recessit in ventos V poszła z dymem, undae comitiorum accedunt ad alios, ab aliis recedunt rebellis, e (bellum) odnawiający Ci, provehimur portu terraeque rece-WojnÇjbuntowniczy,powstający ;subsł.    dunt 7, Anchisae domus recessit ar-

conspectu suorum N, iste a me non recedens Thessalonicam me perduxit

powstaniec, buntownik: Gallus r. 7, ■ boribus obtecta 7 był ukryty; 2) roz-colonia r. T, r. amor O, Cherusci ce- stać się, rozdzielić się, opuścić co: a teraeque rebelii um gentes T. rebellium, ii, n. = reöellio L.

Ci nie rozstając się ze mną, vita re-cessit V znikło, maris ira recessit V

bohaterskie; 4) przebiegać: signa re-censuerat bis sol sua O.

rsądsenie ksiąg cywilnych, tabulae censoriae): memoria publicae recen-sionis tabulis impressa Ci.

res re-

ustał; 3) prsen. odstąpić, zaniechać recensio, onis, /. (recensere) prze-czego: ab mstitutis superiorom, ab gląd censorów (t.j.konskrypcyaispo-mre, a legibus, a consuetudine r. Ci, a caritate patriae N, ab armis Ci złożyć broń, ab oppugnatione C,

cedit ab ahquo C jest mu obcą.    recensus, Gs, m. (recensere = re-

recello 3. podać się w tył L.    censio) przegląd : equitum L.

receptâculum, i, n. (receptare) kryjówka, skład, magazyn : corpus quasi vas est aut animi receptaculum Ci, alvus cibi et potionis r. Ci, specus r. frugibus T, r. purgamentorum L zbior-excidio Sagunti Iberum transiiti, Ho- nik, r. Nili T kanał; prsen. ucieczka, merus recens ab illorum aetate Ci zaraz po nich, recens a volnere Dido V świeżo zraniona, recens in dolore T

sane reeen-

recens, tis \poet. abl. e, gen. pl. um) Recentoricus ager, domeny rzym-1) przychodzący, powracający, bezpo- skie w Sycylii, średnio, świeżo po czem: Regini quidam eo venerunt Romä tes Ci, recens victoria, praeturü T zaraz po zwycięztwie, po preturze, locus caede recens V, Poenus recens ab

w świeżej boleści ; 2) świeży, silny : integri et recentes defatigatis debant C, recens animus L, qua vix mane

succe-

schronienie, schronisko : Capua r. ara-torum Ci, castella diruit, ne hostibus essent receptaculo L ; prsen. mors est nihil sentiendi receptaculum Ci jest schroniskiem nieświadomości.

memoria C, antiqui viri et recentes Ci,

recentiores Ci moderniści; 4) świeży:    receptor, ôris, m. (recipere) ten,

aqua, latices O, lac O prosto od kro- który przyjmuje, ukrywacz: praeda-wy, sanguis, herba O, serta V, caes-pes C, r. arma O świeżo wyostrzona, prata recentia rivis O, r. tellus O, re-centi re, negotio Ci, facto O na gorącym uczynku, recens anima 0 du-świeżo umarłego, recenti partu O;

5) adv. niedawno, świeżo, co dopiero: sol recens ortus V, recens domiti Isauri S, recens aceeptum vulnus T, recens ab exilio reversi nobiles T.

recepto 1. {frequ. do recipere) 1) recentes enituntur equi 0; 3) ściągnąć napowrót: hastam V, reft. nowy, młody : recens filii veterem pa- quo se Stella receptet V gdzie się co-tris renovavit memoriam N, veteris fa; 2) przyjmować, dawać schronie-contumeliae et recentium iniuriarum nie: mercatores L, suspectos capita-

lium criminum 1.

rum r. T; prsen. locus latronum oc-cultator et r. Ci.

receptrix, icis, f. (recipere) ukry-waczka: Messana tuorum furtorum r. Ci.

sza

receptum, i, n. (recipere) zobowiązanie, zabezpieczenie, gwarancya Ci.

receptus, Gs, m. (recipere) 1) activ. cofnięcie: r. sententiae L; 2) refl. cofnięcie się, odwrót: expeditum r. ha-recenseo 2. censui, censum, 1) bent ad suos C, receptui signum da-przeglądać, liczyć: o censorse: equi- те L — receptui canere C kazać za* tes r. L, o wodsu: milites in Aeduo- trąbić na odwrót; prsen. receptui ca-rum finibus recensebantur C, exerci- nente senatu Ci, cane, musa, receptus tum, eaptivos, quot essent L; 2)prsen. O; 3) odstąpienie, zaniechanie: r. a przechodzić, rozważać: Anchises re- malis consiliis L; 4) ucieczka: recep-censebat fataque fortunasque virümT; tum habere ad aliquem C, r. ad a-

3) wyliczać: fortia facta r. O czyny micitiam Caesaris C, ad clementiam L.

redngo 3. cinxi, cinctum, odpa-sać, rozpasać: vestem, tunicam YO, zonam recingere O (— Çwvrjv Wav) о narzeczonym, recingor nudaque mer-gor aquis O rozbieram się.

recessus, üs, m. (recëdere) 1) cofanie się: recessum primis ultimi non dabant C, maris accessus et recessus Ci przypływ i odpływ morza, lunae acc. et rec. : zbliżanie się i oddalanie, rec. a pestiferis rebus Ci odraza; 2) prsen. miejsce odległe, kąt, kryjówka: recessus speluncae similis O, Phrygiae recessus omnes L, aves recessum cir-cumspiciunt L; poet, marmoreus r. O; prsen. in animis hominum latebrae sunt et r. Ci.

recidîvus 3. (recidere, poet, takie

pectore condidit et multa morte re-

redno 3. (canere) 1) intr. wydawać krzyk: parra recinens H; 2) trans, odbrzmiewać, powtarzać: haec recinunt iuvenes H, cuius nomen re-cinet imago H echo, nos cantabimus, tu recines H ty powtórzysz, recipero, sob. recupero. recipio 3. cêpi, ceptum (re i ca-rëcido) powracający, na nowro wyra- pere) 1) odebrać napowrót: ensem in stający; prsen. r. Pergama V.

cił krok napowrót; prsygodnie: a) o wojsku: ściągnąć: oppidani suos in-columes receperunt C, equitatum ad se r. C; b) wyratować: recepti cives, qui in hostium potestate fuerant L, ad ipsos recidere posse C spaść sociis et rege recepto F, medio ex ho-na ich głowę = huius amentiae poe- ste r. F; c) refl. cofnąć się: se in cur-na in ipsum recidat Ci; 2) prsen. u-    rus, se in silvas, ad suos r. C, se ad

ledz, popaść: in antiquam servitutem    aliquem r. C, intra sua praesidia N;

r. L, in eandem fortun am Ci, in invidiam N, in graviorem morbum L; 3) upaść: quae tela in aliorum vigiliam consulum recidissent Ci, quorsum recidat responsum tuum, non laboro Ci dokąd padnie = jak wypadnie; 4) spaść, upaść: ex laetitia ad luctum r.

ad nihilum r. Ci w niwecz się obrócić, ne in unius imperium res recidat, admonemur Ci żeby państwo nie stało się monarchią.

recido 3. cidi, recäsörus (cadere) cepit F (= zbroczony wyciągnął), re-

1) upaść napowrót: discus in auram cipitque ad lumina gressum F zwró-missus recidit in terram O, ramulus remissus in oculum recidit C odska-

kuje, cofa się, in terram recidunt omnia Ci, obrasotvo: post interitum Tatii ad Romulum potentatus recidit Ci, casum

PPP. s opusscs. se: si quo erat cele-rius recipiendum C, signum recipien-di Ci sygnał do odwrotu; prsen. nawrócić się: se ad bonam frugem r. Ci, se ad belli cogitationem r. C na nowo myśleć o wojnie; 2) znowu otrzymać, zdobyć; prsen. odzyskać: si ve-lit suos recipere C, arma r. L, fasces recepti F odzyskana władza, reges r. L przyjąć napowrót, Alcibiades rece-perat Ioniam N która przedtem od-recldo 3. cidi, cisum (caedere)    padła, ibi suas res Romanus recipit L,

1) odciąć; prsen. usunąć: sceptrum    urbs antiquam frequentiam recipit L,

animum rex recipit L odzyskał przytomność, przyszedł do siebie = Tyr-rhenus mentem recepit F, animos ex (a) pavore L nabrać znowu odwagi; 3) przyjąć, wziąć: ferruin, telum corpore r. Ci dostać cios, pchnięcie śmiertelne ; obrasotvo : a latere tela r. C być

de stirpe recisum F, columnae ultima recisae Africa H wyłamane, por. kamieniołomy, immedicabile vulnus en-se recidendum est O; prsen. si non suppHcio culpa reciditur H; 2) obciąć;

prsen.

ograniczyć, zmniejszyć: bar-bam falce O; prsen. priscum ad morem aliquid recidere T, ambitiosa or- narażonym z boku na pociski, tantis namenta r. H, nationes esse recisas Ci. detrimentis receptis C poniósłszy tak

wielką szkodę, equus frenum recepit H przyjął, (opp. frenum depulit ore) poenas ab aliquo г. V zemścić się na kim; przygodnie: phalerae multo su-dore receptae F, recepto Firmo C po zdobyciu F., civitates r. C, pecunias ex vectigalibus r. Ci; prz3'jąć kogo: patriâ expulsos r. N; obrazowo: mu-nicipio recepit perterritos C, nos villa recepit H, Mosa partem ex Rheno re-cipit C; dokąd? z acc. aliquem domum

r. CCi, senem sessum r. Ci kazać u-siąść, ad se, in oppidum, intra fines C, in regnum V; lub àbl. aliquem tecto

r. CCi, oppidis, equis C, portis V, ur-bibus Ci, voluptates ianuâ Ci otwarcie; poet, in parte tori O; przen. le-giones Corfmio receperat C przeciągnął na swoją stronę, in civitatem r. CiC pomiędzy obywateli, nadać prawo obywatelstwa, in ordinem sena-torium Ci, in fidem recipere NC w o-bronę, in deditionem C w poddaństwo = in ius dicionemque L, in parem iuris condicionem Ci na równi praw; przygodnie o pretorze: nomen absentis r. Ci dozwala skargi zaocznej, nomina r. L, reum recipere C przyjąć skargę przeciw komu ; b) przyjąć co na siebie, podjąć się czego; przygodnie: zobowiązać się, zaręczyć, obiecać: alicuius causam r. Ci obronę, provinciae patrocinium r. Ci, manda-tum r. Ci, in se religionem L, recep-tum officium Siculis persolvere Ci; przygodnie: praestaret, quod profici-scenti recepisset C, promittere et recipere Ci, spondere in seque r. Ci, de fide eorum nihil recipere posse L, pro-mitto recipio, spondeo eum semper talem fore civem Ci, satis est factum promisso nostro ас recepto Ci obietnicy i obowiązkowi; c) przyjąć = dozwolić, dopuścić, uznać : in periculo timor misericordiam non recepit C, res plures casus recipit C, cunctationem res iam non recipit L, antiquitas recepit fabulas, haec aetas respuit Ci.

reciproco 1. (reciprocus) 1) trans. poruszać tam i napowrót, naprzód i w tył : ventus animam reciprocare non sinit L oddychać, quinqueremis in adversum aestum reciprocari non potest L, in motu identidem reciprocan-do Ci w powtarzającej się zmianie przypływu i odpływu; 2) przen. wyrazić wzajemny stosunek: ista sic re-ciprocantur, et si divinatio sit, dii sint, et si dii sint, sit divinatio Ci ; 3) intr. odpływać i przypływać: fretum reciprocal L.

reciprocus 3. opadający, odpływający: mare r. T.

redtatio, onis, f. (recitare) odczytanie: r. filarum epistolarum Ci.

recitätor, óris, m. (recitare) odczytujący dokumenta przed sądem: tris excitavit recitatores cum singulis libellis Ci, omnes fugat recitator acer-bus H poeta, odczytujący swoje wiersze.

recito 1. 1) odczytywać- epistolam C, leges, libellum, psephisma, tabełlas, testimonium, rationes Ci, sacramen-tum r. T rotę przysięgi, patrem tuum censor praeteriit in senatu recitando Ci opuścił czytając = wykluczył z senatu, si testamento heres esset recita-tus Ci wyznaczony spadkobiercą; 2) deklamować, recytować: nec recitem quidquam nisi amicis H.

reclämätio, önis, f. (reclamare) okrzyk niezadowolenia Ci.

reclämito 1. (freąu. do reclamare) głośno się sprzeciwiać Ci.

reclämo 1. (clamare) 1) okrzykiem wyrażać niezadowolenie, protestować, zaprzeczać: vehementer ab omnibus reclamatur Ci, iudices reclamare, ne iuraret Ci, ei, eius promissis r. Ci; 2) poet, odbijać się, sprawiać odgłos: scopulis réclamant aequora V.

reclïnis, e (reclinare) wtył oparty, pochylony: r. super pedes cubantis T, sinu iuvenis positä cervice reclinis 0. reclïno 1. (re i xXtvw) w tył po-

wu

chylić, w tył położyć, nagiąć : scuta г. V na ziemi położyć, cum se alces re-clinaverunt C; poet, ab labore me réclinât otium H orzeźwia; reclïnâtus 3. w tył wygięty, położony: paullum

r. C, r. in gramine H.

reclüdo 3. clüsi, clüsum (re i claudere) 1) odemknąć, otworzyć: re-clusa domus H, portas r. 0; zwykle obras-, virtus recludit caelum H, pectus mucrone V, iugulum ense 0, tellurem dente (= aratro) V, humum T, ensem

r. V dobyć miecza, mentes T, fata H przełamać; 2) przen. objawić: ebrie-tas operta recludit H, aperiet et re-cludet victricium partium vulnera,bel-lum T.

recogito 1. (re t cogitare) myśleć znowu o czem, przypominać sobie : de nominibus Ci.

récognitif), önis, /. (recognoscere) badanie, przegląd: z gen. subi. r. Po-stumii L przez P. ; z gen. obi. r. equi-tum L.

recognosco 3. gnövi, cognitum (re-cognoscere) 1) na nowo poznać: sacra r. annalibus eruta priscis 0, personas quasdam, te penitus Ci, r. adulescentiam Ci; 2) przypominać sobie : quae seit, recognoscere Ci, istius fugam et furtum Ci; 3) przeglądać, przechodzić, badać: reminiscendo r. Ci w pamięci przechodzić, consilia, noctem illam mecum, facta sua Ci, decretum, leges r. Ci.

recoil igo 3. lëgi, lectum (re, col(= cum) i legere) znowu zbierać ; tylko przen. quin animum firmas te-que ipsa recolligis? 0 zebrać się = przyjść do siebie, senectus primos an-nos recolligit O odmładza się.

recolo 3. ui, cultum (re i colere)

1) na nowo uprawiać: desertam tandem recoli terram L, humus post tem-pora longa reculta 0, metalla intéressa r. L na nowo otworzyć; 2) znowu czem się zajmować: studia r. Ci; 3) przywrócić: antiquum decus r. T, imagines subversas r, T, adulescentes avitis sacerdotiis recoluit T uczcił ich przez przywrócenie...; 4) jeszcze raz rozważyć, przejść w myśli, jeszcze raz przypomnieć sobie: merita alicu-ius Ci, inclusas animas r. V.

recompositus 3. (re i componere) znowu przyprowadzony do porządku: comae 0.

reconciliätio, önis, f. (reconciliare)

1) przywrócenie: r. gratiae, concor-diae Ci; 2) pojednanie: irridebatur haec illius r. Ci.

reconciliätor, öris, m. (reconciliare) przywracający, odnowiciel :pacis L.

reconcilio 1. (re i conciliare) 1) przywrócić, naprawić: detrimentum C, pacem N, amissam iudiciorum existi-mationem, gratiam Ci, concordiam L, studia T; 2) pozyskać, pojednać: milites N, inimici in gratiam reconcilia-bantur Ci, te Deiotaro réconciliât o-ratio mea Ci, militum animos impe-ratori L.

reconcinno 1. znowu zrobić, naprawić, powetować: detrimentum C, reliqua Ci.

recondo 3. didi, ditum (re-con (=cum) i dare) 1) ukryć, schować: gladius in vagina reconditus Ci, médicamenta L, vinum H najlepsze w., venae auri Ci; poet, oculos r. 0 zno-zamknąć, serpens alvo recondit volucres 0 połyka, ensem in pulmo-ne V=gladium lateri 0 utopić; przen. mens visa recondit, e quibus memoria oritur Ci, verba voltus in crimen detorquens recondebat T, eos fama recondit V ukrywa = milczy o nich, voluptates rec. T; PPP. reconditus 3.

1) oddalony: locus, angulus provin-ciae r. Ci; subst. n. recondita templi C (= oiöuTov); 2) przen. głęboki, głęboko ukryty: aculei orationis Ci, sensus sermonis Ci, dolor Ci, natura Ci charakter skryty.

recoquo 3. coxi, coctum (por. Rococo) 1) zagotować, przegotować:

H król, peditum r. T dowódca, Sy-riae r. T namiestnik, deum, Olympi, maris 0 władca, pan.

Peliam Ci; prsen. scriba recoctus ex quinqueviro H poi. upieczony; 2) przetopić: patrios fornacibus enses У przekuć, aurum recoctum V oczyszczone.

recordätio, önis,/. (recordari) przypomnienie: iucundiorem facit liberta-tem servi tutis r. Ci.

recordor, âri, atus sum (cor) 1) przypominać sobie, pamiętać: г асе. belli causas С, tempus Ci, memoriam ultimam pueritiae r. Ci; s gen. alicu-ius r. Ci, flagitiorum Ci; s de: velim scire, ecquid de te recordere Ci; uzupełnienie albo Kd. pytajne: r., quae fuerit celeritas reditüs Ci, lub асе. с. inf. : r. eadem se perpessos esse С, Teucros a Teucro ducere principium О; 2) poet, brać sobie do serca, rozważać: quae sum passura, recordor 0

rectus 3. adv. rectë (PPP. od regere jako adi.) 1) prosty, przy g. pionowy: saxa rectis lineis suos ordines servant C, recto itinere CL, recta via L i recta Ci prosto, recta perge in exsilium Ci, recta regione C= w linii powietrznej, recto litore V, pedes recti V zwrócone na przód, in rectum 0 wprost, recti oculi 0; adv. atomi suo nutu recte feruntur Ci; poet. r. acies O spokojny, prosty wzrok; lecz r. acies L szyk bojowy prosty, arduae et rectae prope rupes L prawie pionowe, talus rectus adsistit Ci, puella Candida rec-taque H smukła, animus dubiis tem-poribus rectus H nieugięty, recta nomma jff proste = pewne imiona, po-recreo 1. (re, creare) 1) przywró-    zycye w księgach dłużniczych ; 2)

cić do życia, orzeźwić, wzmocnić, od-    przen. słuszny, sprawiedliwy, prawi-

świeżyć : Craterum ex acie semivivum    dłowy : recta sententia Ci, quid rectum

elatum r. N, fessum inedia r. Ci, ani-    pravumve sit, iudicare Ci, r. et iustum

mum r. C, Siciliam r. N, provinciam    proelium L, rectissima studia Ci, si

perditam r. Ci na nowo przywrócić    quid novisti rectius istis, imperti 22;

do kwitnącego stanu; 2) refl. przyjść    adv. seu recte seu perperam fecerunt

do siebie, ochłonąć: e morbo se re-    Ci, recte factum C, rectius, rectissime

creare lub reereari Ci; 3) wybrać na    factum Ci, recte atque ordine facere

nowo: consules r. Ci.    Ci rozumnie i porządnie, r. honeste-

recrësco 3. crëvi (re i crSscere)    que vivere Ci; 3)    prosty, skromny:

odróść, odrastać: luna quater latuit,    quae sunt recta et    simplicia, laudan-

pleno quater orbe recrevit O, suboles tur Ci, si quid antea recti aut venusti recrescens accisis stirpibus L.    habere visi sunt Ci piękna natural-

recrüdësco 3. crüdui (crüdus) na ność, r. commentarii Caesans C; 4) nowo zacząć się krwawić: 1) otwo-    moralny = etyczny,    obyczajny, dobry:

rzyć, odnowić się: quae consanuisse    lex est recta ratio    Ci, r. consilia L,

N, rectissimum facinus Ci; subst. rectum, i, n. fidem rectumque colebant O uczciwość i prawość, mens conscia recti V0 świadom prawości = sumienny = recta conscientia Ci; rectum est: przystoi, godzi się: negat fuisse rectum me earn causam adtingere Ci; adv. dobrze, bezpiecznie : salutem recte committere alicui C, r. bellum ge-

videbantur, recrudescunt Ci; 2) przen. natura r. H, nihil rectum putabant nisi na nowo wybuchnąć, zawrzeć: sedi-tio, pugna reerudeseit L. recta, zob. rectus, rectë, zob. rectus, rectio, önis, /. (regere) kierownictwo, rządzenie: rei p. Ci.

rector, öris, m. (regere) rządca, kierownik: navis r. Ci sternik, equi r.

ST jeździec, elephanti L; przen. r. civitatis Ci, r. Dolopum O, Thebarum rere L.

recum-

spo-

récusante N bez żadnego sprzeciwiania się, mortem r. C, supplicium, alimenta, dominum r. O, vigilias, labo-res r. Ci; poet, genua cursum recusant F odmawiają służby, non recuso hoc munus Ci = przyjmuję ; z inf. exercitus récusât bellum suscipere Ci = nie przyjmuje, pedes me ferre recusant H nie chcą nosić; z podw. acc. populum disceptatorem non recuso, sed deposco Ci nietylko przyjmuję za sędziego, lecz domagam się, iniquum est de stipendio recusare C z powodu r. N, rem p. Ci władzę    żołdu wzbraniać się. Po zdaniu twier-

P^^wie, obsides r. CCi, propin-    dzącem następuje ne: illud recusavit,

quum Ci, veterem belli gloriam liber-tatemque r. C, gratiam T.

recupero i recîpero 1. odzyskać: amissa, pristinum imperium, Piraeum, patrimonium

ne postularent N; po przeczącem quin lub quominus: non recuso, quin me recurro 3. curri, cursum, przy- audiatis F, neque recusavit, quomi-biedz napowrót, powrócić: ad raedam    nus poenam subiret N; później .acc. c.

r* Ci, in suos fontes versa recurrit    inf. Velinum lacum obstrui recusan-

aqua O, iter recurrere O, sol recurrens F =

tes T; 2) zastrzegać się, protestować: non ante veniam, quam recusaro, quoniam satis recusavi Ci.

recutio 3. cussi, cussum (re i recurso 1. (frequ. do recurro) często quatere) odbić, wstrząsnąć: uteroque

recusso insonuere cavae... F.

redamo 1. (red i amare) wzajem-

recursus, Os, m. (recurrere) 1) bieg spać: sus solo recubans V, recubans powrotny: alios ineunt cursus alios-in antro, super ossa F.

recubo 1. spoczywać na wznak,

recula, ae, f. {domin, od res) rzecz drobna: philosophorum r. Ci.

recumbo 3. cubui (re i' cubare) 1) położyć się napowrót; zasiąść do stołu: eurn primo surrexisse, dein re-cubuisse Ci, in conclavi r. AT=in cu-biculo r. Ci, Archiacis lectis r. H; 2) prsen. upaść, opaść: tauri recumbunt in sulco O, in humeros cervix bit F, iuba r. in armo F, unda ponto #, nebulae campo F, pila r. F, onus domus O; poet, in te omnis domus in-clinata recumbit F na tobie czywa.

recuperätio, onis, f. i póśn. reci-peratio (recuperäre; odzyskanie: li-bertatis r. Ci.

recuperätor, öris i póśn. recipe-rätor (recuperare) 1) odzyskujący: recip. urbis T; 2) sędziowie polubowni w sprawach cywilnych między o-bywatelami a cudzoziemcami, od 77 r. także pomiędzy obywatelami, mianowani przez pretora w liczbie 3 lub 5: recuperatores poscere, dare Ci.

recuperätörius 3. (recuperator) dotyczący sędziów polubownych : iudi-cium Ci sąd polubowny.

recurrentes anni H, bruma hiems, natura recurrit OH; przen. ad condiciones r. C.

powracać: cura recursat F = recursa-bant animo omnia T.

que recursus V jadą tam i napowrót, recursus pelagi V odpływ, alterni rec. O odpływ i przypływ; 2) powrót O, patet r. ad moenia urbis L.

recurvo 1. (re i curväre) .zgiąć W tył, zakrzywić : equi colla r. O uzdą, aquas in caput O zwrócić, undae Mae-andri recurvatae O zakręcone, kręte.

recurvus 3. (re i curvus) zgięty W tył, zakrzywiony: cornu V, aera O wędka, r. nexus hederae O, tectum r. O labirynt.

recüsätio, önis, /. (recusare) 1) odmowa: sine recusatione Ci; 2) protest, sprzeciw: tua recusatio confessio est captae pecuniae Ci.

recuso 1. (tvl. recusso, frequ. do recutere: odbić) 1) odmówić, zaprzeczyć : non recuso. non abnuo Ci, nullo

redarguo 3. ui, ütum (red i ar-guere) zbijać: redargue me, si men-tior! Ci, refellere et r. Ci, dies redar-guet verba V, improborum prospectâtes redarguunt potéstatem deorum Ci. rëda, rëdârius, zob. raeda. reddo 3. didi, ditum (red i dare) I) (re = napowrót) 1) oddać : quae uten-da acceperis, reddere Ci, dii mihi li-beros dederunt, vos reddidistis Ci, ob-sides r. C, HSLX Domitio C; poet, me-dicus aegrotum reddit caris propin-quis H, lux reddita menti V, patriis aris redditus V, libertatem, otium sa-lutem r. N, alicui iura legesque C pozostawić sądownictwo i konstytucyę, urbem, agros, leges r. Ci; 2) reft, oddać się: se convivio r. L, lux terris se reddit V powraca, ima petunt, hinc se reddunt V wynurzają się, se in arma Teucrum V stają na nowo do walki, nec post oculis reddita est no-stris V już się nie pokazała; 3) wydawać z siebie; przen. oddać zapo-mocą słowa lub pisma, przedstawić: arteria excipit animam eademque reddit Ci, follibus auras accip. et red. V, sata reddit ager O, flumen combibi-tur et redditur 0 znika i znowu zjawia się, animas reddere V wyzionąć, ianua stridorem reddit O, cithara so-num reddit H dźwięczy; przen. puer reddit dictata magistro H, insigne u-xoris exemplum suo loco reddemus T; 4) z acc. praed. przenieść w jaki stan, uczynić czem: domum instructam red. inanem Ci, plures opera forensi suos reddiderat N zrobił sobie przyjaciółmi, homines ex feris mites г. С; II) (re = zamiast czego, za coj 1) oddać, odpłacić, zapłacić : dandi beneficii et reddendi Ci, pro vita nisi vita redda-tur C, gratiam r. S odwdzięczyć się,

nie kochać: qui vel amare vel, ut ita dicam, redamare possit Ci.

redardësco, ere (red i ardescere) znowu się zapalić: flamma redarde-scit 0.

hostibus cladem r. L, quae tali red-dam pro carmine dona? V; 2) dług oddać, dać, zapłacić: reddam lacri-mas, quas debeo Ci, spiritum patriae r. Ci, impietatis poenas r. S ponieść karę za..., praemia débita г. V, non reddidit caprum, quem merui V, pro-missa г. V, sollemnia vota г. V, mor-bo naturae debitum r. N — umrzeć śmiercią naturalną, mortem debitam pro patria Ci, vitam pro aliquo 0 = lucern r. O; 3) ofiarować, dać: honos redditur pro meritis Ci, reddita est ei statua pro vita Ci; szczeg. o ofiarach: lancibus reddimus exta V, liba deae O, Romae dierum XX supplicatio redditur C; 4) oddać, złożyć; zezwolić: litteras régi N, ensem fratri V, suum cuique honorem Ci, radonem r. Ci zdawać liczbę, rachunek, facto sua nomina O właściwą nazwę, supersti-tio reddita divis V, conubia reddere L; 5) odpowiadać, wyrok wydać: gemm cum talia reddit V echo, reddit verba novissima O, neque his peten-tibus ius redditur C, iudicium reddere in aliquem C śledztwo zarządzić, iudicium maiestatis r. T z powodu obrazy majestatu ; 6) oddać = naśladować, tłomaczyć: speciem cetrae r. O być podobnym, qui te nomine reddet, Aeneas V, пес verbo verbum curabis reddere H, quae Graece legi, Latine red do Ci.

redemptio, önis, /. (redimere) 1) wykupno: captivis redemptio negaba-tur L; 2) przekupstwo: r. iudicii facta est grandi pecunia Ci; 3) wydzierżawienie: triticum redemptions iure tollere Ci, temeritate redemptions ad-flictus Ci.

redempto 1. (frequ. od redimere) wykupić T.

redemptor, ôris, m. (redimere) (kupiec) dzierżawca, przedsiębiorca: r. de-cumarum Ci dz. dziesięciny, r. fru-menti L dostawca zboża, redemptor columnam coduxerat faciendam Ci.

ad interregnum rediit L

res

redemptura, ae, f. dzierżawa, przedsiębiorstwo: redempturis patri-monium augere L.

redeo, ire, ii, itum (red i Ire) 1) iść napowrót, wrócić: retro r. F, itque reditque viam Ÿ, postquam reditum est N po powrocie; skąd? abl. \ aede suburbana r. O, Regio r. Ci i zpraepos.: ex Sicilia r. a cena r. inde r. Ci; dokąd? z acc.: Romani, spectatum Ci, domum AT; z praep.: in Mediam hie-matum r. O, hüc, illüc r. NCi ; prsen. redeuntibus annis F, redeuntia gra-mina campis H. ossibus redit calor F, Proteus in sese, in sua membra redit VO do pierwotnego kształtu, in annos quos egit r. 0 do dawnych lat — odmładza się, cum matre in gratiam r. N pojednać się, ad officium r. N do posłuszeństwa, in pristinum statum, in amicitiam r. CL, ad se r. L, ad mores suos r. Ci, ad vim et furorem suum Ci, ad suum vestitum r. Ci = złożyć żałobę, populum ad saga isse, redisse ad togam Ci oświadczyć się za wojną, za pokojem; szczególnie a) tv mowie: illuc redeamus N, ad in-ceptum r. S, redeo ad crimen et ac-cusationem Ci; b) o miejscu: collis in planitiem redit C przechodzi ; e) o dochodzie, rencie : ex qua regione L ta-lenta redibant N, pecunia ex metallis r. N; przen. ex otio illo bellurn redi-turum L jako dochód wypadnie wojna; 2) przypaść, dostać się, przyjść, wpływać: ad arbitrium eius summa omnium rerum redit C, res ad patres redierat L, ad unum imperium pro-vinciae redeat Ci, ager ad Ardeates r. L,

przyszło do bezkrólewia, res ad tria-rios rediit L do ostateczności, Caesar ad II legiones redierat C został ograniczony do 2 1.. bona redeunt in tabulas publicas Ci wpływają do ksiąg kasowych publicznych.

redhibeo, ëre, ui. bitum (red i habere) zwrócić przedmiot kupiony z powodu dostrzeżonej wady, zamilczanej przez sprzedawcę: nisi vitia dixeris, redhibeatur mancipium iure civili Ci.

redigo 3. êgi, actum (red i age-re) 1) spędzić napowrót: hostem in castra r. L, rupe capellas 0; przen. rem ad pristinam belli rationem r. C podjąć pierwotny plan wojennj-, in memoriam aliquid r. Ci przywołać na pamięć: 2) sprowadzić do czego, ograniczyć; w pass. zejść do czego: ex DC ad très senatores se redactos esse C, familia ad paucos redacta Ci, ad nu-merum duorum redigor 0, vilem re-digi aa assem H, praedam sacrifican-do ad nihilum r. L, victoriam ad va-num et irritum r. L udaremnić i zniszczyć, mentein in timorés r. H wzbudzić obawę, hostes ad internecionem r. C zniszczyć; 3) pieniądze ściągnąć, »zlikwidować«, uzyskać z czego: pe-cuniam r. H, bona vendere et in publicum r. L wpłacić do kasy państwowej, praedam in fiscum r. T »skonfiskować«, frumenti copia penes istum redacta est Ci dostała się w jego ręce, quantam pecuniam ex bonis pa-triis redegisset CiHS, ducentiens ex praeda redactum est L uzyskano ; 4) doprowadzić, zmusić do jakiego stanu, uczynić czem lub jakiem: sub po-testatem, sub imperium, sub ius di-cionemque r. NCL podbić = in po-testatem, in dicionem, in servitutem r. CCi ujarzmić, Arvernos in provinciaux r. = in formam provinciae r. CL zamienić w pr., facilia ex ’difficillimis r. C rzecz najtrudniejszą zrobić łatwą, aliquem infirmiorem r. C osłabić.

redimïculum {i redimïclum), i, n. (redimlre) przepaska: habent redimi-cula mitrae F, haec civitas mulieri redimiculum praebeat Ci dyadem, re-dimicula aurea solvite collo 0 łańcuch na szyję, naszyjnik.

redimio 4. Ivi, itum, przepasać, uwieńczyć, otoczyć : sertis redimiti Ci. redimitus tempora \acc. gr.) vittis F

eum suo sanguine ab Acherunte r. N, vitam omnium civium quinque homi-nura poenâ redemi Ci, Roscius suas jites redemit Ci proces zakończy! za-pomocą układu, castores se a venato-ribus redimunt ea parte Ci; 2) kupić»    dom um r. IV, Ephesum hiematum N

na leże zimowe, legiones ex Britannia, copias a munitionibus, in castra, cap-tivos ad Caesarem C. quendam de ex-silio Ci, exsuies Byzantium Ci, uxo-rem N przyjął napowrót za żonę; poet, vesper e pastu vitulos ad tecta reducit V, hiemes reducit Iuppiter H, Phoebus noctern reducit V, mater fe~

r. a Brundisio Ci; poet, reditus abscin-dere dulces H, preen, neque ad hono- podnieść: falces tormentis introrsus r.

C, reductis remis V, reductä dextrâ V ręką podniesioną, turres, munitio-nes r. C; preen, se a contemplatu mali r. O cofnąć się, socios a morte r. V wyratować; PPP. reductus 3. jako adi. stojący na uboczu, zdaleka, oddalony: sinus reducti V, vallis reduc-ta VH; preen, virtus est medium vi-tiorum et utrimque reductum H, re

redomitus 3. (red i domare) u-* emere) 1) kupić napowrót, odkupić, śmierzony na nowo: r. cives Ci. uwolnić, wykupić; preen, wybawić» wyratować: non minoris, quam emit,

Antonius redimet Ci, captos a Servitute r. Ci, se a Gallis auro r. L ; preen.

mając skronie uwieńczone, infuła cui sacra redimibat (— redimiebat) tem-pora vittä V.

redimo, 3. redëmi, emptum (red wydzierżawić, wziąć w przedsiębiorstwo: largitione militum voluntatem r. C, servilibus ministeriis militare o-tium r. 1, necessaria a cognatis r. L, vectigalia parvo pretio r. C, si pupillo opus redimitur Ci.

redintegro 1. (red i integrare) 1) uzupełnić: deminutas copias r. C; 2) odnowić, przywrócić: proelium r. C, bellum r. L, vires, spem, animum militum r. C; 3) preen, wzbudzić na nowo: luctum, memoriam, iram L, animum legentium T zajęcie.

reditio, onis, /. (redire) powrót: r. in patriam, r. in domurn CCi.

reditus, Gs, m. (redire) 1) powrót: r. doraum e foro Ci, r. in Asiam N, rem aditus neque in curiam reditus Ci, in gratiam, in amicitiam r. CiC pojednanie się = r. gratiae Ci; 2) dochód: omnis pecuniae r. N, reditus metallorum L, r. populi 0.

redivïvus 3. (reduviae = rediviae) odłożony, używany, stary: nullo lapi-do redivivo Ci bez użycia starego (= używanego) kamienia; neutr. sing, i pl. : stary materyał : rediviva sibi ha-bete Ci.

redoleo, 2. ui, wydzielać zapach, pachnąć, trącić czem : redolentia mäla O; e acc. wewn, : vinum redolere Ci,

Phinei mensas O trącić winem, ucztą F.; preen, orationes antiquitatem redolent Ci, doctrinam, Athenas r. Ci.

Redones, um, m. Redonowie, lud w Bretanii, dziś. Rennes.

redôno 1. (re i donare) znowu obdarzyć, darować (= reddere) : te Qui-ritem dis patriis H. iras et invisum nepotem Marti H.

reduco. 3. xi, ctum (re г ducere), 1) odprowadzić: exercilum incolumem brim reducet H, frondosa reducitur aestas V powraca znowu; 2) preen. ad officium reducere N sprowadzić na drogę obowiązku, in gratiam red. Ci pojednać, pogodzić, ad salutem r. Ci postawić na nogi, legiones operum ignaros ad veterem morem r. T, legem maiestatis r. T przy wrócić ; poét. in formam reducere (= redigere) 0 nadać kształt czego ; 3) ściągnąć w tył, ducta Ci — ànojrpoïjYpiva. Stoic, rzeczy niezłe, ale gorsze od dobrych.

reductor, öris, m. (reducere) przyprowadzający napowrót: plebis Ro-manae L.

reduncus 3. w tył zagięty, zakrzywiony: r ostrum aquilae, ora 0.

redundantia, ae, f. (redundare) wezbranie wody, zbytek (wyrazów) Ci.

redundo 1. (red. i undare) 1). występować z brzegów, wylewać się, płynąć: si lacus Albanus redundasset Ci, mare nunquam r. Ci, pituita re-dundat in corpore Ci; PPP. w znaczeniu czynnem: redundatis aquis O, locus, crux, Africa, forum Syracusa-rum sanguine redundat Ci płynie; 2) przen. zalewać, płynąć w wielkiej obfitości: nationes in provincias redundant Ci, omnes in me meosqne redundant ex fonte illo dolores Ci, in me periculum redundavit Ci, reus ex ilia causa redundat Postumus Ci wychodzi z tego procesu jako wielki winowajca. ad amicos redundat infamia Ci spada na przyjaciół; 3) mieć obfitość, obfitować, być w obfitości: luctu redundat victoria Ci, Capua optimo-rurn civium multitudine, Hispania ar-mis r. T, munitus iudicibus, quorum hodie copia redundat Ci.

reduvia póśn. redivia, ae, /. (red i uvia, por. ex-uviae) zanokieć, zanok-cica, zadzierka koło paznokcia ; przysłowie: cum capiti mederi debeam, re-duviam euro Ci mając leczyć głowę, kuruję zadzierkę; przysl. zanokcicę leczy a noga złamana ; t. z. dbać o fraszki, zaniedbując rzeczy ważniejsze.

redux, ducis (re i ducere) 1) sprowadzający napowrót: reduci Iovi 0 ; 2) sprowadzony, powracający: quid me reducem esse voluistis? Ci litora reduci carina tangere 0 nave reduce L.

refello, 3. felli (re i fallere) zbijać, zaprzeczać: refellito, si poteris! Ci, testem, crimina, mendacium r. Ci, dicta, crimen ferro r. V.

refercio, 4. fersi, fertum (re i far-cire) napchać, zapchać, napełnić: cor-poribus civium cloacas r. Ci; przen. sermonibus aures, puerilibus fabulis libros r. Ci; PPP. jako adi.:. refertus 3. napehany, pełny: aerarium refer-tius Ci, navis praedâ rèferta Ci, refer-ta Gallia negotiatorum, mare r. prae-donum Ci.

referio, 4. (re i ferire) odbić: spe-culi referitur imagine Phoebus 0.

rëfert, rëtulit (rë fert — ex rë est) zależy na czem ; z acc. c. inf. : refert nos publica recuperare; z pyt. zalez-nem : quid refert, tan to post ad iudi-ces deferantur tabulae, an omnino non deferantur; z inf.: numéro compren-dere refert V, nihil meâ iam rëfert Ci, non plus sua rëferre Ci zależy mi, zależy mi na czem : tv późniejszej prozie z gen. osoby : neque refert (= interest) cuiusquam T; anak.: quod illorum magis (seit, interesse) quam sua retu-lisse S; ile zależy, albo przez gen. pre-tii: parvi, magni Ci; albo przez adv. magno opere Ci; najczęściej przez acc. adi. neutr.: quid refert? Ci, multum, plus, plurimum, nihil, nimium.

refero, ferre, retuli г rettuli (= ré-tetuli) relätum; poet. rellätum,(= red-latum) 1) odnieść: aliquem domum r. N, arma humeris г. У, pecunias in templum r. C, vento naves referuntur ad Lybicas oras V zostają zapędzone okręty do..., vina rursus referuntur 0 ; lecz: cum sanguine vina mixta r. V oddać, wypluć; przygodnie: przynieść (z wojny): spolia r. V0, triumphum

r. O, signa militaria r. Ci, cornua in publicum r. C, ab hoste devicto mille talenta in publicum r. N, lacte domum referent distenta capellae ubera VH, responsum r. CiC, mandata C, sermo-nem N, numerum C, rumores C, ora-tionem domum Ci; z acc. c. inf.: illi referunt Suebos se récépissé C;zpyt. zalezn. : quae diceret Ariovistus, ad se referrent C; 2) zwracać, odwracać; reft, wrócić się, cofnąć się: aura refert talaria 0 oculos ad terram identidem

r. Ci, ora et oculos r. V, lumina revo-cata eodem r. O, digitos ad frontem

r. 0, pedem ; poet, vestigia, gradum r.

LCO V cofać się, castrar. L cofnąć się z obozem: refl. : se r. CNVO; przen. eo. unde egressa est, se referat oratio Ci classis relata V która wylądowała, equi referuntur datis habenis F śpieszą napowrót; 3) rzecz zabraną oddać, dług zapłacić: pateram surreptam r. Ci, Idibus aéra r. H czesne zapłacić; przen. ad equestrem ordinem iu-dicia r. Ci, tumulo sollemnia ludis r. T poświęcić; przygodnie: a) gratiam, gratias r. Ci podziękować, odpłacić się, odwdzięczyć się, gratiam r. bonam, praeclaram, iustam, meritam, debitam Ci parem lub par pari r. Ci oddać wet za wet, «pięknem za nadobne«, fertilitatis honorem r. 0 podziękować za, alicui salutem r. Ci odkłonić się, b) odbijać głos, odbrzmiewać: domus vocem refert 0, tortuosis locis soni referuntur Ci, gemitum r. VC; dać odpowiedź, odpowiedzieć: nec mutua nos-tris dicta refers O, tandem pauca refert F, talia voce refert V, ego tibi re-fero Ci, ille refert! 0; 4) przywrócić: praeteritos annos r. F, nec Coae tibi purpurae referunt tempora H, dies siccos r. H, r. morem VS, consuetudi-nem Ci, r. laudes gentis Ci odnowić, opera et labores F, arma V wojnę, antiquas figuras O, vulturn illius tem-poris Ci, verba geminata, voces r. 0 powtarzać, rem iudicatam r. Ci, ali-quid ad populum r. L wystąpić na nowo z wnioskiem, facta patrum, laudes r. F przypominać, foedus et iura parentum r. 0, versum r. N przytoczyć, Aeneas parvolus, qui te ore refert F, nomine avum lub nomen avi r. F, aliquem sermone voltuque r. T;

5) stosować, zmierzać, odnosić, porównywać: omnia ad suum arbitrium r. L, alienos mores ad suos r. N, omnia ad voluptatem r. Ci we wsz^stkiem oglądać się na przyjemność, omnia facta ad virtutem r. Ci, prospéra ad fortunam r. T przypisywać szczęściu, aliquid ad se ipsum r. Ci mierzyć sobą; pass, referri = odnosić się do czego; 6) ustnie albo pisemnie: opowiadać, donosić : de quo plura referemus, quod obscuriora sunt eius gęsta N, verum falsumne sibi esset relatum N, acta r. F, Solis amores r. 0, foedum, res digna relatu O; subst. relata, orum, n. opowiadanie; z acc. c. inf.: Aeolon ille refert regnare 0; poet, rettulitesse pronepos (= se esse pronepotem) 0; z pyt. zalezn. : quid referam, quotiens reppulerint 0, te parentem refert V wysławi cię jako, patriam Epirum r. F; 7) przedkładać w celu uzyskania uchwały, zdawać sprawę, «referować» : ad consilium r. N radzie wojennej, de signo dedicando ad pontificum conle-gium r. Ci, ad senatum r. CiCL, de ea re postulant, ut referaturS, omnia ad oracula r. N. dać dó rozstrzygnięcia wyroczniom; 8) zapisać do ksiąg, przen. zaliczyć: pecuniam alicui dałam r. Ci, pecuniam acceptam, expen-sam, operi publico r. Ci, salutem imperii uni omnes relaturos C policzą jednemu, nomen in tabulas, in censum r. CiL, in proscriptorum numerum r. N, in reos referri Ci przejść w stan oskarżenia; stąd: epistolas in Volumina, orationem in Origines, aliquid in commentarium r. Ci przyjąć; przen. terram et caelum in deos, aliquem in oratorum numerum Ci; lecz: in deo-rum numéro r. Ci wymieniać pomiędzy bogami.

referveo 2. (re i fervëre) znowu zawrzeć, burzyć się- refervens crimen Ci.

refervësco 3. (incoh. do refer-vere) burzyć się, wrzeć, kipieć: refer-veseit sanguis Ci.

reficio 3. fëci, fectum (re i facere) 1) znowu zrobić, ponownie wybrać: amissa r. Ci, tribunos plebis Ci, ab⁻quem consulem, praetorem r. L, regem r. T przywrócić; 2; odbudować, naprawić; przen. wzmocnić, orzeźwić: muros dirutos r. N, pontem, naves r.

Ci.

C, aedem Jovis r. N odnowić, copias r, C uzupełnić, pecus г. V, faciem г. V, saucios r. S leczyć; prsen. ad reficienda iumenta N dla odpoczynku, vires cibo r. L, exercitum ex labore r. Ci, ex vulnere refici T — ab iactatione maritima L — se reficere N, reficere mentem, animum, aliquem Ci, saltus reficit roscida luna V, Aurora r. herbas О: 3) uzyskać, osiągnąć, dostać: ex fundo r. Ci, quod ex praeda refec-tum est L,

reffgo, 3. fixi, fixum (re i figere) zdjąć, usunąć: tabulas r. Ci, templis Parthorum signa refixit H, clipeus de poste Danais (= a Danais) refixus; prsen. leges refigere CiV usunąć.

refingo, 3. fmxi, fictum (re i fingere) odtworzyć: cerea régna V.

reflatus, us, m. (re i flarę) wiatr, podmuch przeciwny Ci.

reflecto, 3. flexi, flexum (re г fiectere) 1) odgiąć, odchylić; reft, odchylić się: retlexa cervice V, colla г. V, oculos г. О, caput reflexum CiV: poet, longos reflectitur ungues O krzywi się w tył na długich pazurach; 2) prsen. animum r. V zwrócić uwagę, pamięć, orsa in melius V ku lepszemu, mentem ab aliqua re Ci odwrócić, animum incitatum r. Ci złagodzić.

reflo (re i flare) 1. dąć, wiać naprzeciw: reflantibus ventis Ci; prsen. cum reflavit fortuna, adfligimur Ci.

refluo, 3. fluxi (re i fluere) płynąć napowrót, w tył: refluit exterritus aranis V, Nilus refluit campis P, Mae-andros r. O.

refluus 3. (re i fluere) w tył płynący: mare O.

reformïdatio, ónis, /. (reformida-re) obawa, przestrach Ci.

reformïdo, 1. (re i formîdüre)

. Wzdrygać się, lękać się, bać się czego: vide, quam non reformidem Ci, quid tibi oceurrat, reformidat Ci ; s inf:. ea dicere animus reformidat Ci, ali-quid r. CiT: poet, ulmi reformidant Słownik.

ferrum V obcinania, lumina r. solem 0.

reformo 1. (re i formare) 1. przekształcić, przemienić: Iolcus reforma-tus in annos primos 0.

refoveo, 2. fövi, fotum 1) na nowo rozgrzać: pressa refovisti pectora nostra tuis 0; poet, tepidosque refo-verat ignes O dawny ogień na nowo rozniecił; 2) prsen. ożywić, wzmocnić: refovendis viribus T, provincias fessas r. T.

refractäriolus 3. (refractus od re-fringere) nieco oporny Ci.

refrägor, äri, ätus sum [por. suf-fragari) sprzeciwiać się, opierać się: homini amicissimo r. Ci, alicuius ho-nori L.

refrëno 1. (re i frenäre) powstrzymywać wędzidłem, powstrzymywać; prsen. aquas r. O bieg wody, iuven-tutem r. ac coercere Ci, libidinem r. Ci, impetum alicuius r. N.

refrico, 1. fricui (fricaturus, re i fricare) 1) na nowo rozdrapać, otworzyć: volnus dicendo, rei p. eicatri-cem r. Ci ; 2) prsen. odnowić, wzbudzić na nowo: rei p. fata, puleherri-mi facti memoriam r. Ci.

refrigerätio, ónis, f. (refrigeräre) oziębienie, ostudzenie, oziębłość Ci.

refrigero 1. (re i frigus) 1) oziębić, ochłodzić: Stella Saturni réfrigérât, Martis incendit Ci, aquis refrige-rari Ci, membra unda r. O, calor re-frigeratus Ci; 2) ostudzić zapał, osłabić: defessa ас refrigerata accusatio Ci.

refrïgësco, 3. frixi (incoh. do frigëre) 1) stygnąć, ziębnąć: cor vulnere laesum cum corpore refrixit O;

2) słabnąć, niknąć: belli adparatus re-frigescent Ci, sortes plane refrixerunt refringo, 3. frêgi, fractum (re i frangere) wyłamywać, złamać: portas

r. C, carcerem, claustra nobilitatis r. Ci, гашиш r. V, vestes r. O zerwać; prsen. dominationem r. N, vim fortu-46

Achjvos refringit H pokonywa.

refugio 3. fügi, fugitürus (re i fugere) 1) intr. uciec, ustąpić, schronić się do kogo: acië r. C z pola bit- odwrócić, wy, ad suos r. C, nota intra tecta r.

V; poet, mille fugit refugitque vias F królewski, właściwy królowi: Deio-biega tu i tam; przen. r. a consiliis, ab hac orationis turpitudine Ci, sol medio orbe refugit V znika do połowy, ex oculis visa refügit humus, refugit a litore templum O, r. ad legates Ci; 2) trans, uciekać przeu czem, unikać czego: anguem r. F, tela, ali-quid r. Ci, opus, porrecta munera,

Venerem r. 0, foeda ministeria r. F; z inf. Lesboum tendere barbiton H, nec te transire refugi O, pópulus vi-cina iurgia refugit H.

refugium, ii, n. (refugere) ucieczka; przen. miejsce schronienia, przytułek : regum nationum portes erat et г. senates Ci.

пае, fluminis г. LC, Priami domus

refugus 3. (refugere) uciekający, cofający się: instantibus resisterent, refugos non sequerentur T, Tantalus undam captavit refugam O.

refulgeo 2. fulsi (re i fulgere)

1) odbijać światło: nubes solis inar-descit radiis longeque refulget F, sole liquida aqua refulget O; 2) zabłysnąć, zaświecić, ukazać się : stella nautis re-fulsit JET, Venus rosea cervice refulsit V, auri per ramos aura refulsit F, arma refulgentia L błyszcząca broń.

refundo 3. füdi, füsum (re i bindere) 1) odlać, odlewać: aequorque retendit in aequor О; 2) pass. płynąć napowrót: imis stagna refusa vadisF od dna płynące na powierzchnię, palus Acheron te refuso F jezioro powstałe z Acheron tu, refusus oceanus F płynący w siebie = okalający ziemię, fletu super ora refuso 0 zalany łzami ;

3) odbić, odrzucić : laterique inlisa re-funditur alga F.

refütätio, ônis, f. (refütäre) zbijanie Ci.

refûto 1. zbijać, zaprzeczać, odpierać: maledicendi licentiam, orationem, testes, maledicta r. Ci; ukrócić: gen-tes bello r. Ci, fors dicta refutet F regalis, e, adv. regâhter (rex) 1) tarus regali nomine dignus Ci, purpura regalis Ci, divinare regale du-cebant Ci za rzecz królewską, scrip-turn, carmen г. О o'królach; 2) książęcy, godny króla: r. luxus F, sa-pientia. sententia r. Ci, nihil tam regale, quam studium agri colendi Ci, sacrificium regaliter confectum L po królewsku = świetnie; poet, regaliter minas addit O jako tyran.

regero 3. gessi, gestem (re i ge-rere) 1) odnieść, odwozić, nanosić, odrzucić: obpugnatores faces in obses-sos iaculantur, obsessi regerunt T, tellure regesta obruit O wywiezioną, wykopaną; 2) przen. odeprzeć, zbić: Stoicos r. Ci, convicia r. H. rëgia, regie, zob. rëgius. rëgificus 3. adv. rëgificë (rex i fa-cere) królewski, świetny: regifico lu-xu F.

Rëgiilus, h m. 1) vicus R, wieś w kraju Sabinów, skąd pochodził ród Klaudyuszów; stąd subst. a) Rëgillen-ses, ium, m. mieszkańcy R; b) Re-gillensis, is, w. przydomek Klaudyuszów: Claudius Regillensis, 2) la eus R, jezioro latyńskie; stąd subst. Regillensis, is, w. przydomek rodów: gens Postumia i gens Aemilia.

regimen, inis (póśniej regimentem,

i), n. (regere) 1) kierownictwo, kierowanie : r. eohortium T komenda, equo-rum, navis r. T; 2) administracya, rząd, władza, panowanie: r. totius magistrates L, r. rei p. T, in omnia

r. T; 3) przen. ster: r. carinae flecte-re O; 4) naczelnik: r. rerum L.

rëglnus 3. (rex) królewski; tylko femin. rëglna : sacerdos V = Rea Silvia, Cisseis regina F = Hecuba; subst.

rëgïna, ae, /. 1) królowa: r. Dido V, r. luno VCi, Calliope H, Capitolio re- Aemilia, teraz Reggio między Par-gina ruinas parabat H — Cleopatra;    mą a Modeną, także R. Lep id

preen..т. pecunia H panujące, iustitia    od M. Ae mili usa Lep i dus a, kto-

г. omnium virtutum Ci; 2) królewna: ry wybudował via Aemilia, dla odróżnienia od: 2) Regium, ii, n. (Trjyiov) teraz Reggio, miasto na krańcu po-

Regiurn, ii, n. wioska przy via

um

reginae miseratur amorem F — Ariadna e, Colchorum r. O = Medea.

Rëginus, i, m. (rex lub Regium) łudniowej Italii, naprzeciw Messyny; przydomek rodów: gens Antistia i g. stąd subst. Rëgïni, Örum, m. miesz-Minucia.

kańcy R.

rëgius 3. adv. régie (rex) 1) kró-ciąg, linia: г. viarum V, regionem pe- lewski, właściwy królowi: r. dignitas tere C, recta regione C w kierunku N, insignia, potestas, dominatus CiO, prostym ( = linii powietrznej ), non exercitus r. N — perski, ab auro ga-recta regione, sed ad laevam H, silva zaque regia manus cohibere Ci, bel-Hercynia recta Danubii regione per- lum r. C z królem; 2) godny króla: tinet ad C w kierunku D.; preen, de regium videtur ita vivere Ci, multa recta regione deflectere Ci zejść z pro- regia sunt in Deiotaro Ci wiele ma stej drogi, nostrae rationis regio et rysów kr., regia res est succurrere via Ci; secsególnie adv. e regione a) lapsis О; 3) wspaniały: comitatus at-wprost, prosto : alterum e regione mo-vetur, alterum déclinât Ci; b) wprost, naprzeciw : e gen. erat e regione op-pidi collis C, e regione castrorum C, lub г dat. e regione castris castra po- potius tyrannice Ci, morbus r. H żół-suitC; 2) granica, linia graniczna za- taczka; stąd subst. rëgia, ae, f. (sc. kreślona na niebie przez augura jako domus) 1) pałac królewski, zamek, temp lum; stąd: okolica strona świata: quibus regionibus vitae spatium circumscriptum sit Ci,

Pompei virtutes iisdem quibus solis cursus regionibus ac terminis conti-nentur Ci, caeli regiones Ci, per li-tuum regionum facta descriptio Ci; preen, caeli regione serena V, sole vespertina tepet regio H; 3) okolica, terfectis NL; 2) dworzanie:- fama ad kraj, kraina, miejsce; przygodnie: dzielnica miejska: tota regione poti-tus ЛГ, regio non apertissima N niezupełnie otwarta, agri r. C, ex omni regione terrarum Ci zewsząd, z całego świata, principes regionum et pago-rum C z ziem i powiatów; preen, non modo homines sed prope regiones ipsae conveniunt Ci, in regiones XIV Roma dividitur T.

regiönätim (regio) dzielnicami: r. tribus descripserunt L.

regio, onis, /. (regere) 1) kierunek,

que ornatus r. Ci, apparatus r. N; 4) despotyczny, tyrański: regios spiritus feprimere N dumę desp., cru-deliter et regie facere Ci, regie seu

na

niebie, dwór, rezydencya: regiam tueri N, regia Ditis, Solis O, r. caeli V, Croesi r. H. r. Numae 0— atrium negium L, ad regiam Ci ; 2) preen, dwór, rodzina królewska: regiam contingere L, Romana r. L, prions regiae peritus T.

regii, örum, m. »królewscy«: 1) wojsko: multis milibus regiorum in

regios perlata N.

regnätor, öris, m. (regnäre) król, władca: deüm, Olympi, Asiae, aqua-

rum V.

regnätrix, Icis, f. (regnare) władający, rządzący: eductus in domo regnatrice T na dworze panującym.

regno 1. (regnum) 1) być królem, królować, mieć władzę królewską: Xerxe régnante N za panowania Ks., regnans decessit N będąc królem, jako król, Romae regnare L, annum

46*

iam tertium et vicesimum regnat Ci. in nos regnaverunt Tnad nami; poet. Daunus regnavit populorum H, konstr. grecka; nieosob. non erat regnatum L nie było króla, regnabitur V; 2) prsen. panować, rozkazywać, rozpierać się jak pan, brać górę: tuus iam regnat Apollo V, illis opibus Sulla regnavit Ci, vivo et regno H żyję jak pan, Brutus sceleratum regnare patietur Antonium? Ci, ignis per cacumina regnat V sroży się, fames per viscera regnat O ; 3) trans, panować nad czem :

r. Albam V, r. terram V, rura regna-ta Phalantho H, gentes, Germani re-gnantur T.

regnum, i, n. (regere) 1) panowanie, rządy: Darii regnum ..W, regnum civitatis C, regni cupiditas C żądza władzy, panowania; prsen. régna vi-ni H przewodnictwo na uczcie, regnum lusu sortiri T, sub regno Cina-rae H, dominatio regnumque iudicio-rum Ci, si aliquid regni est in carmine: jeżeli jest jaka siła; 2) królestwo, władza królewska, dom królewski, siedziba królów, stolica, tron: pri-vatus regnum est adeptus JV, ei regnum dare, adimere Ci pozbawić tronu, propter necessitudines regni Ci z powodu związków z domem królewskim. hoc regnum dea gentibus esse tendit V stolicą świata; 3) tyrania, rząd despotyczny: Dionysius regnum filio reliquit N, regnum occupare, ad-petere Ci, damnatus crimine regni O ponieważ dążył do tyranii, régna et rapinae Ci; 4) prsen. państwo, królestwo, obszar, własność: omnes ur-bes, agri, régna denique venierunt Ci; poet, cerea régna V komórki pszczół, Cerberus régna Ditis personat V; prsen. deserta régna pastorum V.

rego 3. rexi, rectum, 1 ) kierować, prowadzić, dać prosty kierunek: tela per auras r. F, ratem, currum, equos r. V, clavum 0 — sterem, naves velis C, vestigia fdo V; prsen. er-rantem r. C, naturam ad tempus r. Ci, studia vestra consiliis Ci, ille exer-citatus est in propagandis finibus, tu in regendis Ci w wytyczaniu granic;

2) rządzić, administrować, panować nad czem: cuius nutu caelum, terra, maria reguntur Ci, rem p. r. Ci, consiliis principum civitates reguntur Ci, regente eô T, obsequium regentis T względem panującego, mortales tur-bas aequo imperio regit H; poet, imperium Dido regit V wykonywa władzę, dum spiritus hos regit artus V.

regredior, gredi, gressus sum (re i gradi) cofać się, wracać się: regre-di quam progredi malunt Ci, ex iti-nere in castra L, regrediendi facultas C; prsen. in ilium annum regredi Ci.

regressus, üs, m. (regredi) 1) wracanie się, cofanie się, powrót: pro-gressus et regressus siderum Ci, ne-que habet fortuna regressum V nie wraca, regressus dare O pozwalać powrócić, per saltus exercitui regressus est T, r. ab ira L ochłonienie, r. ad poenitendum T; 2) ucieczka, schronienie: r. ad principem patresque T.

reguła, ae, f. (regere) 1) pręt, łata, żerdź : quadratas régulas quattuor patentes digitos defigunt C; 2) równia, linia: si crederemus, non ageremus perpendiculis, non normis, non regu-lis Ci; 3) prsen. prawidło, modła, po-działka, sznur ciesielski, reguła: haec est nornla, haec reguła naturae Ci, lex est iuris et iniuriae régula Ci.

rëgulus, i, m. (dentin, od rex) 1) królewicz, książę: Gulussa, Masinissae filius, regulus L; 2) naczelnik, królik: auxilia Cilicum, quae reguli miserant T; nom. pr. Rëgulus, i, m. przydomek gens A t i 1 i a.

regusto 1. (re i gustare) kosztować: r. litteras Ci na nowo odczytać.

rëicio 3. iëci, iectum (re i iace-re) 1) odrzucić napowrót: ne tel um in hostes reicerent C, parmas r. L zarzucić na plecy, paenulam r. Ci od-

wrócić w tył ; 2) odrzucić, porzucić, sprawy szczególnie urzędnika w se-odepchnąć: involucra r. Ci, reiectis nacie, przedłożenie wniosków : pilis C, vestem de corpore r. O, sa-gula r. Ci, librum, colubras O; 3) odpędzić, odegnać: capellas a flumine r. V, aliquem armis r. V, in oppidum r. C; poet, reiectae Hannibalis minae

r. con-

sulis Ci, r. consulum Ci, egredi rela-tionem T= odstąpić od rzeczy.

relätor, öris, m. (referre) sprawozdawca, »referent« Ci.

relatus, üs, m. (referre) 1) opo-H odeprzeć, naves tempestate reiectae wiadanie, wykład: neque relatu vir-C, tempestate, austro reiectus Ci; poet. tutum opus est Tnie trzeba przyta-oculos r. ab arvis V odwrócić; stąd: reiecti longe a ceteris C oddzieleni;

4) prsen. odrzucić, nieprzyjąć: diade- abnuentibus consulibus ea de re rema r. Ci, iudex reiecit dona nocen- latum T.

czać, r. carminum T, pompa digna relatu O; 2) urzędowe doniesienie:

tium H, laborem quaestus recepit, quaestum laboris reiecit Ci, reiectae-

relaxätio, onis, /. (relaxare) ulga, złagodzenie : r. doloris Ci.

que patet ianua Lydiae H odepchnąć, petentem r. O, iudices, recuperatores    rzyć, rozwolnić, popuścić: alvus re-

г. Ci; 5) rzucić dokąd, przesunąć,    laxatur Ci, fontibus ora relaxant O,

przekazać: accensos in postremam    tunicarum vincla r. O, Iuppiter den-

aciem r. L, totam rem ad Pompeium    sat rara, densa relaxat V, seu plures

Ci, rem ad pontifices r. Ci, aliquem    vias calor relaxat V otw iera; 2) prsen.

ad praetores r. Ci odesłać, in aliud di-cendi tempus r. Ci odłożyć.

rëiectanea, örum, n. (reicere) rzeczy do odrzucenia, tłom. Stoickiego pojęcia = тх х7тоттрот)у[х^уа Ci = reiecta i reicienda.

relaxo 1. (re i laxare) 1) rozsze-

zwrolnić; reft, i pass. uw-olnić się: a contentionibus aliquid r. Ci, remittere et relaxare Ci, anxiferas curas quiete r. Ci, animi se relaxant corporis vin-culis Ci, dolor longus relaxat = insa-ni relaxantur Ci przychodzą do rozu-rëiectio, 6nis, /. (reicere) odrzucę-    mu; 3) rozweselić, sprawić ulgę, wy-

nie, nieprzyjęcie: r. civitatis Ci oby-    tchnienie; reft, i pass. ochłonąć, wy-

watelstwa, r. iudicum Ci, nulla re-

począć: r. et remittere animum Ci, iectione data Ci ponieważ nie pozwo- ąnimos doctrina r. Ci, animus somno łono odrzucić żadnego sędziego, reiecta, órum, n. — rëiectanea. relabor, i, lapsus sum (re i läbi)

U upaść, poślizgnąć się w tył: Eurydice relapsa est O, verso relabere ven-to O powracaj, rudente r. O, aqua re-labitur VHT płynie napowrót; prsen. in Aristippi praecepta furtim r. H niespostrzeżenie wracać do... relabitur H.

relaxatur Ci, homines animis relaxantur Ci.

reiegatio, onis, f. (relegare) wygnanie, wydalenie: exsilium et r. ci-vium L. vita rusticana r. appellatur Ci.

reiego 1. (re i lëgâre) 1) wysłać, oddalić, wygnać, wysłać na wygnanie: tauros in pascua r. V, M. Cato mens Cyprum relegatur Ci, filiuin in prae-dia rustica r. Ci; poet, eum nymphae relanguësco 3. langui (re i lan- Egeriae nemorique relegat V powie-guescere) osłabnąć, zemdleć, ustać: rza go nimfie E., Caesar relegali non moribunda relanguit 0; prsen. vino exsulis utitur in me nomine 0, gdys relanguescere Cstawać się zniewieścia- reiegatio jest łagodniejszą formą tym, impetus, ardor, indignatio r. LOT słabnie, ustaje.

relatio, onis, f. (referre) zdanie

wygnania, opiewała bowiem na csas o-kreślony (in decern annos T) i określała miejsce (in insulam Planasiam T),

nem

se videntur Ci, magistratus religione inviolati Ci; b) święte zobowiązanie,

relegare in exsilium L w znaczeniu o-gólnem : wysiać ; 2) przen. oddalić, wydalić: terris gens relegata ultimis Ci, ambitione relegata H po usunięciu, u-chyleniu, milites relegati longe a ceteris Ci; 3) odrzucić nieprzyjąć: Sam-nitium donar. Ci.

relego 3. legi, lectum (re i legere) 1) zbierać: ianua filo relecto inventa est О; 2) przebyć znowu;przen.. powtórnie przyjść: Asiam r. T, r. a-quas 0, r. litora V, sermone labores

r. O. r. quae ad cultum deorum pertinent Ci; 3) znowu przeczytać: cum relego, scripsisse pudet O, Homerum Praeneste relegi H.

relentesco 3. (incoh. do lentere, odlentus) wolnieć, stygnąć: amor re-lentescit O.

relevo 1. (re * levare) 1) znowu podnieść: e terra corpus r. O, in cu-bitum membra r. 0; 2) ułatwić, ulżyć: relevari catena 0. minimo relevari la-bore 0; 3) przen. złagodzić: morbus istius poena relevatus Ci, aestüs r. 0 ochłodzić, luctüs, farnem, sitim r. 0;

4) przynieść ulgę, uwolnić; pass, o-chłonąć, przyjść do siebie: membra r. sedili 0, cura et metu r. Ci, homines aegri relevari videntur Ci.

relictio, ônis, f. (relinquere) zostawienie, opuszczenie: consulis sui Ci. relicuüs 3. zob. reliquus. religâtio, ônis, /. (religare) przywiązanie: vitium r. Ci.

religio, ônis, f. (relegere ; poet, rë-ligio lub relligio) 1) a) wzgląd, wątpliwość, skrupuł: religio incessit, vitio eos creates L, religionem inicere Ci, res in religionem versa est L dała powód do wątpliwości, nulla fuerat Mario religio, quominus Glauciam occi-deret Ci nie miał skrupułu, nulla mihi religio est Я; b) pobożna wątpliwość, skrupuł religijny, obawa zabobonna: religionibus impediri C, augures con-sulti eam religionem exemere L, nulla religio vetuit V, religione et metu per-turbari Ci, terror repentinus et obiecta religio C, religioni est z acc. c. inf. Ci uważa się to za rzecz sumienia, że..., plerique sibi ex loco novas religiones fingunt C, pleni religionum animi L;

2) a) skrupulatność, sumienność: quo maiore religione se tueretur N, exemplar antiquae religionis Ci, homo sine ulla religione ac fide N., nulla in iu-dicio religio Ci; z gen. obi. religio officii Ci sumienne spełnianie obowiązku, testimoniorum r. et fides Ci; z gen. subi.: r. iudicum Ci; b) religijność, pobożność, bojaźń boża, zabobon: iusti-tia erga deos r. dicitur Ci, pietas et r. Ci, iustitia et r. Numae L, anteposita irae r. N; stąd przen. religiones inter-pretari C przedmioty religijne, r. Iu-daeorum Ci, pro religionibus suis bel-la suscipiunt Ci za wiarę, opinio et

r. Ci, animos externa r. incessit L, Gallorum natio est dedita religionibus C zabobonom ; 3) a) przen. służba boża, nabożeństwo, cześć, kult: religio id est cultes deorum Ci, r. Cereris Hennen-sis Ci ; z gen. subi, tectum horrendum religione parentum T, religione patrum sacrum T; b) akt, obrzęd religijny, ceremonia, religia, wyznanie: caerimo-niae religionesque tolluntur Ci, mu-liebres religiones Ci, religionis expla-natio Ci, partes religionis statuere Ci, religiones spernere T, de religionibus senatum consulere L, religiones instituer© L, quid est tam adrogans quam de religione pontificum collegium do-cere conari Ci ; c) przen. świętość : quae r. aut quae machina Jaelli? V, religiones se commovent Ci, restituit civitati illam religionem Ci posąg Dyany, r. domestica Ci; 4) a) świętość, rzecz święta: sacrarium Cereris est eadem religione, quä Romae Ci, quae aetheris alti r. V święta moc, viri .sapientissimi ad deorum religio-et sanctimoniam mihi demigras-

przysięga, święta obietnica: religioni-    gata in litore pinus O = okręt; prsen.

bus et divino iure populura devincere    navem manibus ferreis iniectis r. C

V, religione obstrictos habere animos    zatrzymać, comam r. in comptum no-

multitudinis L, provincia religione ob-    dum H podwiązać w piękny węzeł

stricta Ci, nova religio iuris iurandi C    po spartańsku, capillum in vertice r.

nowy obowiązek przysięgi, perterri-    T, hederä crines г. H.

tus miles timori magis quam religio- relino 3. lëvi (re i linere) na-ni consulit C przysięga służbowa, hac    czynie zaszpuntowane otworzyć ; stąd :

religione non est deterritus N, reli- mella thensauris V podbierać, wybie-gioncm conservare N dochować przy- rać miód.

sięgi; c) obraza religii, zbrodnia, kią- relinquo 3. lïqui, lictum (re i twa, grzech: mendacii religione ob-    lin quere) 1) {odchodząc, umierając) zo-

strictus C winny kłamstwa, nefas non    stawić, pozostawić : Mithridates fu-

ad religionem, sed ad coniurationem    giens maximam vim auri reliquit Ci,

pertinet N nie było obrazą religii, do-,    armis relictis decedere N, impedimen-

mus religione liberata est Ci, de reli-    tis custodiae ac praesidio sex milia

gione (= de religionibus violatis) que-    hominum reliquit C, eius pontis cu-

ri Ci, r. inexpiabilis Ci, religiones deo-    stodes principes reliquit N jako stró-

żów, jako straż, Britanniamr. C; prsen. desiderium sui r. Ci, vestigium sta

rum expiandae sunt Ci.

religiösus 3. adv. religiöse (sam. religi[on]ösus) 1) wąpliwy pod wrzgłę- tuarum nullum r. Ci, heredium a padem religijnym: religiosum erat cam- tre relictum N, unde efferretur, vixrepi fructum consumere L, r. dies CiL liquit N na koszta pogrzebu, gran-złowróibny, »feralny«, r. civitas L za- dem filiam, pupillum filium r. Ci, he-bobonne; 2) skrupulatny, sumienny: redem testamen to r. Ci ustanowić religiose testimonium dicere Ci, reli- w testamencie spadkobiercą, dziedzi-giose promittere N, religiosissimus te- cem ; prsen. odium velut hereditate re-stis Ci, iudices r. Ci, religiosa pro- lictum N, famam sui r. N, rerum me-vinciarum sortitio Ci ; 3) bogobojny, moriam r. Ci, o pisarzach : illorum pobożny: impios religiosis anteferre temporum historiam r., scriptum r. N, Ci, qui omnia, quae ad cultum deo- vates ficta reliquerunt 0; 2) zostawić rum pertinerent, deligenter relegerent, jako resztę; rv pass, zostać jako resz-sunt dicti religiosi ex relegendo Ci, ta: tantum quisque habebat posses-religiose deos colere L; Î) święty, sor, quantum reliquerat divisor Ci, czcigodny: templum r., loca sacra et relinquebatur una via C; prsen. deli-г. Ci, religiosissimum fanum, Ceres berandi spatium sibi r. N, facultatem religiosissima Ci.    sui colligendi r. C, iis nulla spes re-

nie: Morinos pacatos r. C, subsellio-rum partem nudam et inanem r. Ci,

religo 1. (re i ligare) związać, linquebatur NC, nulla dubitatio relin-przywiązać, podwiązać: equos r. V quetur Ci, relictum est, ut contendat zaprzęgać, tigna clavis, trabes axibus Ci, ceteros veniae et saevitiae Vitellii C, retinacula mulae saxo (abl.) H, fu- reliquit T, cadaver canibus dilanian-niculum a puppi Ci, storias ex tribus dum r. Ci oddać na żer; 3) s acc. partlbus C, restim ad pinnam L; poet, praedic. adi. pozostawić wjakimsta-religatus bracchia (acc. gr. : za ręce) ad cautes 0; prsen. navem r. : wylądować, religarat udo litore navim H, aliquem insepultum r. Ci, locum tu-religavit ab aggere classem V, naves tum r. N, parietes nudos et deforma-ad terram religandi potestas C, reli- tos r. Ci ; prsen. aliquem incorruptum

г. S, rem incohatam r. Ci, aliquid in medio r. Ci pozostawić nierozstrzyg-niętem, aras sine turę r. O, copias sine imperio r. 0; 4) opuścić, rozstać się z czem : urbis ac sedes suas, ara-tiones, domum r. Ci; przen. puerum quartana reliquit H, anima reliquerat aliquem N, animus reliquit euntem OC, stracił przytomność, aves vitam relinquunt V, consulem relin quere Ci opuścić, signa r. L uciec z wojska, relicta non bene parmula H porzuciwszy tarczę; 5) przen. a) zaniedbać, lekceważyć: rem et causam et utilita-tem communem r. Ci, aequitatem r. Ci, relictis omnibus rebus CCi, quod cupide petiit, mature plena reliquit if; b) pominąć milczeniem, nie wspomnieć: comitatum r., hoc crimen desta-tuis r. Ci; c) puścić bezkarnie, płazem: vim hominibus armatis factam

r. Ci, legatum interfectum r. Ci zamordowanie legata.

reliquiae, ärum [w hexameirze-relliquiae) f. (reliquus) pozostałość, resztki, reszta: r. cibi Ci, r, copiarum N, relliquiae Danaum atque Achiłli (gen. subi.) У, r. cladis, pugnae L co bitwa oszczędziła, relliquias et ossa parentis V popioły ojca, r. ferales T, r. Marii Ci, humanorum corporum T kości por. relikwie; przen. maximi belli reliquias instaurare Ci, avi r. V spuścizna po dziadku.

reliquus (relicuus i relicus) 3. (re-linquere) 1) pozostały: si qua reliqua spes est Ci jeżeli jest jeszcze jaka nadzieja; subst. reliquum, i, n. reszta: reliquum noctis L, vitae reliquum N, reliqua belli LT, reliqua persequemur N, reliquum est, ut N pozostaje, nihil reliqui est Ci nie pozostaje nic, dua-rum civitatum mihi reliquos feci agros Ci pozostawiłem sobie, luxuria ex ra-pinis nihi] reliqui fecerat S, nihil sibi reliqui facere: nic nie zaniedbać, wszystko uczynić, pecuniam reliquam ad diem solvere Ci resztę pieniędzy

na termin zapłacić ; 2) przyszły (o czasie): reliquo tempore N, in reliquum. (tempus) LCCi na przyszłość: 3) pi. drudzy, inni: Senones reliquique Galii C, reliqui omnes (= ceteri) CCi; przy wyliczaniu: Iovem, Iunonem, reliquos Ci, reliquum spatium, reliqua pars e-xercitus C, reliquum oppidum N druga część miasta.

relQceo, 2. luxi (re i lucëre) odbijać światło, świecić się: Stella relu-cet (poet.) Ci, fréta igni relucent V.

relücësco, 3. luxi (incôh. od re-lucere) zajaśnieć, zaświecić: flamma ter reluxit V, imago solis reluxit 0, caeco reluxit dies 1.

reluctôr, äri, âtus sum (re i luc-tari) opierać się, sprzeciwiać się: re-luctantes dracones II, reluctantem lu-nam curru deducere O, vitulo multa reluctanti nares obstruuntur V in cu-biculo reluctantis feminae vestigia cer-nebantur T.

remaneo, 2. mansi (re i mane-re) pozostać, wytrwać, utrzymać się: ferrum in corpore remanserat N, do-mi, Romae, ad urbem r. NC, eodem vestigio r. C; przen. Rhodiorum usque ad nostram memoriam disciplina navalis et gloria remansit Ci.

remansio, önis, f. (remanere) pozostanie; opp. profectio Ci.

remedium, ii, n. (remederi) lekarstwo, lek; przen. środek, sposób: remedia celeria tenesmo ponere N zapisać środki szybko działające na zatwardzenie, pantherae habent remedium, ne moriantur Ci lekarstwo przeciw śmierci, r. caecitatis T: z gen. obi. r. iniuriae Ci; także z ad.: r. ad eam moram Ci, r. ad magnitudinem frigo-rum Ci; z dat.: tuis veneficiis remedia invenit Ci; z gen. subi.: volnera avaritiae crudelitatis remedio sana-re Ci.

remeo, 1. (re i meäre) powrócić, powracać: r. ad Argos V, Aegy-pto r. T, in patrias sedes r. T; z acc.

nem propugnatorum atque remigum Ci, impellere, agere remige classem VO, classes duae cum valido remige T.

Remi, orum, m. Remowie, lud celtycki między rzeką Marne i Aisne, dziś Rheims [z abl. Remis).

rernigium, ii, n. (remigare) 1) wiosło (zbiorowo): nudum remigio latus H, lembum remigiis subigere F; 2) wioślarze: rernigium supplet FL, r. vitio-sum

cerent, an paulum (zwolna) remiga-rent Ci.

patriae sedes r. F; preen, trans. : ae-vura remeare peractum H na nowo przeżyć.

remëtior, 4. mensus sum (re i metlri) 1) znowu mierzyć: astra rite F = obserwować; 2) napowrót mierzyć, przebyć: pelago, mari remenso F (remensus w snacseniu Ыегпеш): po przebyciu morza.

rëmex, igis, m. frëmigare) robiący wiosłem, majtek, żeglarz; zbiorowo: żeglarze, wioślarze: propter dimissio-

H; Щ prsen. skrzydła do lotu: volât ille per aëra remigio alarum F, rernigium, volucres pennae 0.

rëmigo, 1. (rêmos agere) wiosłować: remigandi labor C, velane fa-

remigro, 1. ävi (re i migrare) powrócić: Romain in suos vicos NC, in veterem domum e nova Ci; prsen. ad iustitiam Ci nawrócić się do sprawiedliwości.

reminiscor, sei 1) przypominać sobie; z acc.: easresC't, acerbitatem pri-stini temporis N, acta O; z gen. vete-ris famae r. N, incommodi populi R. C; z acc. c. inf.: se eius opera Cyrum superasse N; z pytaniem: r., quae tra-dantur mysteriis Ci; 2) rozważać: ea potius Ci; 3) wymyślać: plura bona r. N.

remisceo, 2. miscui, mixtum (re * miscere) połączyć, zmieszać, pomieszać: carmen tibiis H, falsa veris H.

remissio, önis, /. (remittere) 1) o-desłanie, oddanie: r, obsidum capti-vorumque L; 2) opuszczenie: super-ciliorum Ci; 3) prsen. spuszczenie, zmniejszenie, darowanie: morbi Ci, poenae Ci, tributi T; 4) zaprzestanie, zaniechanie:; r. usus Ci stosunków;

5) rozrywka, odpoczynek: quem non quies, non remissio, non convivia délectant Ci.

remitto , 3. misi, missum (re i mittere) 1) odesłać, odrzucić, odbić, oddać, zaniechać, wydać: captives г. N, aliquem domum r. C, alicui litte-ras remittere C odpowiedzieć, nuntium r. uxori Ci rozwieść się, do quod vis et me victus remitto F cofam się, poddaję się, pila intercepta remittere C vocem nemora alta remittunt F, sanguinem e pujmöne r. O wyrzucać, causam ad senatum r. T, ius proprium régi г. F, imperium Gallis r. C, veniam cumalatam г. V — beneficium r. C, iras г. F zaniechać, chorda so-num remittit H, atramenta labem remittunt H pozostawia ; 2) puścić (przedmiot napięty): ramulus adductus, si-mul remissus est, in oculum recidit Ci, habenas adducere vel r. Ci, frena r. equo O, arcus remissus H; stąd: bracchia г. V ręce opuścić, calor mel-la remittit F rozpuszcza, topi ; prsen. zmniejszyć, zwolnić, ustać: contentio-nem, curam Cd, aliquid de severitate, ex pristina virtute r. Cd, memoriam r. C mniej ćwiczyć, iis rebus remitti virtutem existimant C. cum remise-runt dolores Ci, ventus remisit C, im-bres remiserunt L, remittas quaerere H przestań pytać == nie pytaj; orzeźwić, odświeżyć, rozweselić: animuin a certamine, a religione r. L, simul ac se remiserat N, cantus remittunt animos Ci; 3) opuścić, darować: na-vem in triennium r. Ci, Stipendium, pecunias r. C. poenam, multam r. L Ci, simultates inimicitias suas patriae (dla miłości ojczyzny) r. L zaniechać = odia sua publiais utilitatibus r. T pozwolić, remittentibus tribunis (za

zgodą trybunów) comitia habere L, się, ociągać się: ne remorandi quidera nee res dubitare remittit O; PPP.jako causam in Italia fore L• 2) trans adi. remissus. 3. adv. remisse 1) obwisły, nienaprężony, slaby: contenta et remissa corpora Ci, vere remissus a-ger O pulchny; 2) prsen. zwolniony, łagodny : remissiora frigora, ventus re-missior C, remissius dicendi genus Ci, nihilo remissius atque etiam multo ve-hementius instat Ci, remissiore mili-tum irä L; 3) żartobliwy, zabawny, wesoły: cum tristibus severe, cum re-

powstrzymać, powściągnąć, przeszkodzić: num

quae ceteros remorari soient Ci, poena Saturnium remorata est? Ci, iter remorari S, r. aliquem ab ne-gotiis S, r. quominus S.

remötio, onis, f. (remötus) oddalenie, usunięcie: r. criminis Ci zbicie.

removeo, 2. movi, mötum [formy tętn. perf. ściągnięte : remórunt, remorant, remosse; od re i movere) missis iucunde vivere Ci, remissi ioci, odsunąć, oddalić, usunąć, wypędzić: opus remissum O; 4) powolny, ospały, gnuśny: in labore remissus N, r. ac languidus animus Ci, nostri animo remissi C, nihil remissi pati S nie znosić powolności, oderunt agilem remissi H.

Remmius 3. imię rodowe; stąd: lex Remmia ustawa R., na mocy której kalumniator w sprawach cywilnych ulegał karze pieniężnej a w sprawach karnych napiętnowaniu (literą K).

comas a fronte r. O odgarnąć, hostes muro r. N odpędzić, suos r. C ściągnąć, aliquem ab exercitu r. N odwołać = odebrać dowództwo, equos e conspectu C usunąć, interprètes (ceteros) r. CN kazać odejść, victum r. N odebrać, mensas г. V uprzątnąć, ar-bitris remotis Ci bez świadków,

»w cztery oczy«, remoto ioco Ci »żart na stronę», plura clam de medio r. Ci, adversarium г. N — interficere

dera terrae O.

= se a suspicionę r. Ci oddalić od siebie podejrzenie, cura removet so-porem 0‘. PPP. jako adi. remötus 3. adv. remote, oddalony, daleki: locus r., r. a iustitia, ab aequitate longissi-me r. Ci, ab honestate r. N, vita remota a procellis insidiarum, ab honore populari Ci, iocus ab arbitris r. Ci, homo a culpa, a suspicione r. & wolny od...

remögio, 4. (re i mugire) 1) od-

(eufem.) usunąć; prsen. Caelium a re remolior, !ri, itus sum (re i moli- publica C ubezwładnić pod względem ri) odepchnąć, odwalić, odsunąć: pon- politycznym, se a negotiis r. Ci cofnąć się od spraw publicznych, usunąć remollesco, 3. (re i mollescere) się z życia publ., suspicionem a se r.

1) zmięknąć; prsen. dać się zmiękczyć: cera remollescit sole O; prsen. numina precibus victa remollescunt Ci; 2) niewieścieć: homines remolle-scunt atque effeminantur C.

remollio, 4. ivi, itum (re i mol-lire) miękczyó ; prsen. czynić zniewieś-ciałym: Salmacis tactos remollit ar-tus 0.

remorämen, inis, n. (remorari) przeszkoda 0.

remordeo, 2. morsum (re i mor- powiedzieć rykiem, zaryczeć: ad mea dere) 1) odgryźć się: canis me remor-    verba remugis O, Sibylla antro remu-

surum petis H; 2) prsen. dokuczać,    git V; 2) prsen. huczeć: sinus re-

remulceo, 2. (re i mulcere) głaskać; prsen. stulać: caudam r. F. remulcum, i, n. [por. pup.ouXxatv) li-

gryźć, dręczyć, niepokoić: te cura re- mugiens Noto H. mordet V, libertatis desiderium ani-

mos remordet L.

remoror, äri, atus sum (re i mo-rari) 1) intram, pozostać, zatrzymać na, którą się ciągnie okręt: naves re-

mulco trahere L, navem abstrahere, abducere C.

Remulus, i, m. (dem. od Remus, król Albański OV

nidens F błyszcząca zbroja; 2) prsen. uśmiechać się z radości, weselić się, cieszyć się: Icarus ore renidenti 0, vultu falsum (szydersko) renidens T; remuneratio, önis, f. (remüneräri) adiecissepraedamtorquibusrenidenslf. odpłacenie, odwdzięczenie się, odwet: r. benevolentiae Ci.

rémunérer, Sri, atus sum (re i mu-nerari) nawzajem obdarować, odpła-

renïtor, i, nlsus sum (re * niti) o-pierać się, sprzeciwiać się: Galii renitentes dixerunt L.

rëno (rheno) önis, m. (p»(v, owca, cić, odwdzięczyć się: in accipiendo jagnię) futro, skóra z rena, wilczura: remunerandoque Ci, bénéficia nerari Ci, aliquem praemio r. C.

RemOria, örum, n. — Lemuria 0; sob. Lem.

remu-

pellibus aut renonum tegumentis u-tuntur C.

renödo 1. (re i nödäre) zawiązać w tył: longarn comam H o fryzurze remurmuro, 1. (re i murmurare) dziewcząt lakońskich, odzywać się szmerem, mruczeć: fracta remurmurat unda V.

пес

renovâmen, inis, n. (renovare) odnowienie, odmiana : forma mota in hoc renovarnine mansit О.

remus, i, w. wiosło: remos duce-

re O wiosłować, remis ventisque pe- renovätio, önis, /. (renovare) 1) tere F wiosłami i wiatrem = żagla- odnowienie: mundi Ci, auspiciorum mi = cursu et remis Ci, velis remis- L; 2) procent składany Ci. que (prsysł.) Ci; prsen. orationem dia- renovo 1. (re t’novare) 1) odno-lecticorum remis propellere Ci; poet. wić, odbudować: templum r., colonias alarum remi F = «rept/pw ipe-pâ H.    veteres r. Ci; prsen. agrum r. Ci zo-

Remus, i, m. Re mus, brat Ro-    rać, uprawić: nec renovatus ager 0

mulusa, przez niego zabity.

renarro 1. (re i narrare) na nowo opowiadać: fata divum, facta VO.

renäscor, sei, renätus sum (re t T przymierze, dolorem F desiderium, naści) odrodzić się, znowu się naro-    gemitum, luctum    r. Ci, vulnera O o-

dzić, zjawić, powstać: Pythagoras pos-    twierać na nowo,    casus omnes F na

se renasci nos putat O, fibrae rena-    nowo przebywać,    senectus renovata

scuntur F odrastają: prsen. multa re-    O odmłodzona; 2)    odświeżyć, orzeź-

nascentur vocabula H, Troiae rena- wić: animo confirmato atque reno-scens fortuna H, bellum renascitur Ci vato Ci, se novis opibus renovare Ci zaczyna się na nowo.    przyjść do siebie, ochłonąć; 3) odświe-

renâvigo 1. (re i navigare) żeglo- żyć, powtórzyć: rem commemorando wać napowrót Ci.    renovare C.

ugór, cursum, proelium, bellum r. C, belli reliquiae r. Ci, memoriam r. Ci, foedus, hospitium r. Ci — dextras r.

reneo, 2. (re i nëre) odprząść = rozpuścić przędzę: fila O o przędzy czyć С. Park=odmienić przeznaczenie śmierci.

rênes (t riënes), um (i ium) m. nerki: laborare ex renibus Ci chorować na kamienie nerkowe.

renumero 1. (re i numerare) odli-

renüntiätio, önis, f. (renuntiare) ogłoszenie, obwieszczenie, oznajmienie, doniesienie: cognoscere renuntia-tionem Ci; s gen. subi.: eius renuntia-renldeo, 2. 1) wydawać blask,    tionem tolli iusserat Ci; e gen. obi.: r.

błyszczeć, lśnić się, jaśnieć: renidet    suffragiorum Ci.

mną mari H, mea renidet in domo lacunar H, renidentes lares H,

aes re-

renuntio 1. (re i nun tiare) 1) zdać sprawę, donieść: renuntiatum est vi-

cisse Boeotos N, renuntiat, quae ibi perspexisset C, quod non vidit pro viso renuntiat C, postulata Caesaris renuntiat C, acta ad senatum reiiun-tiare Ci, legationem r. LCi o poselstwie zdać sprawę; 2) ogłosić, donosić: renuntio vobis nihil esse Ci, re-nuntiare praetorem, consulem, Xviros, sacąrdotem Ci ogłosić wybór; 3) wypowiedzieć, zerwać, zrzec się: hospi-tium alicui r. Ci, amicitiam r. NLT, r. conditionem Ci.

renuo, 3. renui (veüttv) skinieniem, gestem odmówić, niezgodzić się, zaprzeczyć, sprzeciwić się: Rubrio ad-nuenti renuit T, oculo renuente ne-gare O, superciliis huic crimini re-nuentes Ci, convivium r. Ci.

reor, rëri, ratus sum (rere F=re-ris, rebare V = rebaris) 1) liczyć, obliczać, pro rata (parte) w obliczonym, oznaczonym stosunku, w proporcyi, proporcyonalnie, np. militibus quater-na iugera pollicetur et pro r. p. cen-turionibus C, alterum tantum pediti et pro rata (sc. parte) aliis L; stąd ratus 3. a) obliczony = pewny : astro-rum rati immutabilesque cursus Ci, ratum tempus Ci; b) ważny, prawomocny : acta Caesaris firma ac rata Ci, senatus consultum r. Ci; poet.: rata sint visa 0 niech się spełnią == ebrie-tas spes iubet esse ratas H, rem ra-tam habere, ducere, facere CiL zatwierdzić, zezwolić idque ratum ad-nuit Vto potwierdził; 2) sądzić, mniemać uważać za co: consul optimum factu ratus noctem antecapere S, de-lenda carmina Livi esse reor H, nos abiisse rati (sc. eos) V, z podtv. асе. : omnia potiora fide Iugurthae reba-tur S.

repagula, órum, n. (repangere) 1) zapora, belka do zamykania wielkich bram: in templo Herculis valvae clau-sae repagulis se ipsae aperuerunt Ci, solis equi pedibus repagula puisant O,

2) preen, szranki, tama: repagula iuris, pudoris et officii Ci.

répandus 3. zadarty, zakrzywiony do góry: calceoli r. Ci trzewiki zakrzywione do góry, delphinus trunco répandus corpore О.

reparäbilis, e (reparare) dający się naprawić, nagrodzić, powetowany: damnum О.

reparo 1. (re i parare) 1) znowu nabyć: amissas res H, ex agro reparare Ci; 2) naprawić, uzupełnić, wynagrodzić: r. exercitum, auxilia LT, tribuniciam potestatem, bellum L, damna caelestia H; 3) prsen. orzeźwiać, odmłodzić: ambrosia reparat membra О, crescendo reparabat cornua Phoebe 0; 4) zamienić za со: vina Syrä re-parata rnerce H, latentes oras classe H.

repastinätio, önis, /. (repastinare) okopanie powtórne: agri Ci.

repecto, 3. pexum (re i pectere) na nowo zaczesać: coma repexa modo est О.

repello, 3. reppuli (= rép(e)puli} i repuli, repulsum (re i pellere) 1) odepchnąć: filiam a genibus r. Ci, repagula r. O, mensas, aras r. 0 przewrócić, cute ictus r. O odbić = tegumenta ad repellendos ictus C, telum aere repulsum V odbity od tarczy; poet.: pede oceani amnes r. V stopą odtrącić ocean = wznieść się w górę z o-ceanu = impressa hasta tellurem r. 0;

2)    odpędzić, wypędzić : ver hiemem re-pellit O, barbaros r. N, hostes a porta, ex urbe r. CCi, in oppidum C, ho-stern telis G, cia vis ас füstibus r. Ci;

3)    prsen. oddalać, powściągać się od czego : dolorem a se, contumeliam, iracundiam r. Ci, furorem ab auribus r. Ci, a spe repulsus C pozbawiony nadziei, odebrać komu nadzieję; 4) odrzucić, odmówić czego: ipsamque pre-cesque repellit O, repelli a consulatu Ci, conubia nostra repulit V, repulsi proci, repulsus amor O.

rependo, 4. pendi, pensum (re quaerimus causas, reperiemus Ci, re-i pendere) 1) odważyć: aequa pensa pertum esse neminem Ci że się nikt r. 0 przędziwo; 2) jako zapłatę odwa- nie znalazł, defensorem neminem re-żyć = zapłacić: aurum pro capite r. perire poterat Ci, sibi salutem r. Ci Ci; poet, miles auro repensus H wy- osiągnąć, nihil percontationibus r. C kupiony; B)przen. oddać, odwdzięczyć: dowiedzieć się, bello strenuus repertus gratiam facto, culpam culpa r, 0 od- est N okazał się; e acc. c. inf.: repe-pokutować, si magna rependam V; rio eum Tarentum venisse L, sic apud

4) powetować, naprawić : fatis contra- Athenienses fuisse N, neque reperire ria fata r. V, ingenio damna formae poterat, quanta esset C; 2) wymyśleć,

r. O.

repens, ntis (PPrA od repere jako adi.) 1) szybki, nagły, niespodziewany: hostium repens adventus Ci, r. bellum L, r. discursus, tumułtus, casus L; 2) świeży, chwilowy: quid repens aut vetustate obscurum T, cogitatio incertum an repens T. Stąd adv. repens    lazca: palłae, cothurni r. H, r. vitis,

i repente: nagle, niespodzianie: repens    mellis, iambi, carminis O, medicinae

clades allata est L, Ianus bina repens    r. V, r. flagitii T sprawca intelektual-

oculis obtulit ora meis O, amicitias    ny, hominum rerumque T stwórca.

repetitio, Snis, /. (repetere) powtó-

znaleźć zapomocą myślenia: celeriter, quae opus erant, reperiebat N, ratiö-nem Ci, disciplinam C, litterae poste-ritatis causa repertae sunt Ci, fruges in ea terra primum repertas esse arbi-träntur Ci.

repertor, öris, m. (reperire) wyna-

non repente praecidere Ci, repente dives Ci, repente conticuit Ci, laeta repente pax L.

rżenie.

repeto, 3. tivi (tii), titum (re i pe-

repetltor, öris, w. (repetere) doma-repentïnus 3. (repens) nagły, nie- magający się oddania: nuptae adem-spodziewany: r. adventus, impetus, ptae 0. mors, periculum Ci, r. vis N zamach, r. visus JV, r. exercitus T naprędce tere) 1) iść napowrót, wracać ; pchnąć zaciągnione, r. venenum T szybko kilkakrotnie (o gladyatorach) : viam r. działająca; repentinö (аЫ. jako adv.) L iść tą samą drogą, domum, pa-

repentino moritur Ci.

triam r. O, panates r. H do domu, repercussus, us, m. (repercutere) castra, Africam r. L, urbem, muros, odbicie: vox repercussu intumescit T. praesepia r. V, regem repetitum sae-

repercutio, 3. cussi, cussum (re

N, obsides r. C, poenas r. ab aliquo CCi karę wykonać na kim, ukarać,

pius cuspide ad terrarn affixit L; 2) i percutere) odbić; w pass. odbić się przen. żądać oddania, zwrotu, satys-(o glosie i świetle): discus repercussus fakcyi, domagać się czego: regnum r. in aëra O, repercussae voces montis anfractu T; odwrotnie: clamores repercussae Valles augebant L, gemmae aurum, argentum, mancipia ab aliquo

reddebant lumina Phoebo repercusso C, sole repercusso V.

r. Ci, uxorem, ius suum r. Ci, civita-tatem in libertatem, in antiquum ius reperio, 4. repperi {t. j. rep(e)peri)    r. L żądać przywrócenia dawnych

i reperi, repertum (re i parère) 1) zna-    praw dla państwa, Homerum Salami-

Ieź<5, natrafić, dostrzedz; w pass. zna- nii repetunt Ci żądają dla siebie = u-leźć się, pokazać się: repertae sunt    ważają za swego rodaka, libertatem

tabulae C, mortui sunt reperti Ci, ora-    r. LT, ius, quod fetiales habent, quo

tio post mortem eius reperta est N, res repetuntur L Fetiales (kapłani) quod cuique rimanti repertum V, si imieniem państwa domagali się za-

dośćuczynienia od państwa sąsiedniego, ereptas peounias civili actione et privato iure repetere Ci ; stąd pecuniae repetundae lub repetundae : wynagrodzenie za zdzierstwo: lex de p. r. Ci, Catilina pecuniarum repetundarum reus S zawiklany w proces о zdzierstwo, postulare aliquem repetundis T oskarżyć о zdzierstwo = repetundarum postulari, dam'nari, absolvi T, de pecuniis repetundis ad reciperatores itum est T; 3) przynieść napowrôt, sprowadzić: sarcinas relictas r. C, consuetudinem r. Ci przywrócić, r. atque revocare aliquem Ci, elephanti alii repetiti sunt L, praetermissa r. Ci dodać, preen, aliquid memoria lub ali-cuius rei memoriam r. Ci przypomnieć sobie, repetitis enumeratisque diebus C przez wyliczenie przypomnieć sobie; 4) powtórzyć, na nowo zrobić: vetera r. Ci, pugnam r L na nowo zacząć, studia r. Ci, opus r. H, s acc. c. inf. quid repetam exustas classes 7, repetito (abl. abs. powtórzywszy kilkakrotnie) concordem sibi coniugem esse T; poet, repetitaque robora caedit O wymierza ciosy kilkakrotnie, repetita vellera mollibat O grępluje kilka razy (Enallage); 5) wyprowadzać, wywodzić, zaczynać: ori-ginem domûs r. 7, iuris ortum a fonte r. Ci, aliqüem ab aliquo r. Ci, aliquid ab aliqua re Ci, orationem tam alte aut longe r. Ci, memoriam religionis ordiri ac r. Ci.

repleo, 2. ëvi, ëtum (re i plêre) znowu napełnić, uzupełnić; napełnić: exhaustas domos r. Ci, haustum cra-tera r. O, consumpta r. Ci, exercitum r. L, exercitum his rebus r. C zaopatrzyć, vi morbi r. L zarazić, fama domos et moenia replet 7 rozszerza się po domach.

replicätio, önis, f. (replicare) obracanie się w tył: r. mundi Ci.

replico 1. (re i plicare) rozwinąć, otworzyć (księgi): annalium, tempo-rum memoriam r. Ci.

ripo, 3. repsi (== serpere) czołgać się, ślizgać się: repentes cochleae S, nitedula repserat in cumeram H; preen, sermones repentes per humum H o stylu nizkim, płaskim.

repono, 3. posui, repositum, poet, repostum (re i ponere) 1) odłożyć na bok, złożyć, zachować, pogrzebać: pecuniam in aerario r. N, arma r. C, litteras in grernio r. L, aliquid hiemi r. 7 na zimę, quaesita in medium r. V, Caecubum ad festas da-pes r. H, iudicium alta mente repostum 7, aliquid sensibus imis r. 7 głęboko w sercu, pias animas laetis sedibus r. H, odium r. T ukryć, corpus tumulo, tellure r. 7; stąd PPP: repostus 3. jako adi. : oddalony (= re-motus 3) : terrae, gentes 7, infecta pensa r. O, faciem vestemque deae r. 7, caestus artemque r. 7, zrzec się walki na rzemienie; poet, falcem ar-busta reponunt 7 pozwalają odłożyć nóż = nie potrzebują; 2) znowu położyć, znowu przynieść, naprawić: suo quemque loco lapidem r. Ci, statuas r. Ci, se in cubitum r. H znowu położyć się na łokeiu = na nowo zacząć jeść, dapes et sublata pocula r. 7 znowu zastawić stół, pecuniam in thesauros L zwrócić, donata r. H oddać, Achillem, fabulam r. H wznowić sztukę, columnas eisdem lapidi-bus r. Ci, pontes ruptos vetustate r. T odbudować, nec vera virtus curat reponi H nie da się przywrócić; 3) zastąpić co czem, naprawić, przywrócić: transira novant flammisque am-besa reponunt robora 7; 4) kłaść, stawiać, zaliczać do czego; pokładać, w pass. polegać na czem : ligna super foco r. H, pocula r. 7, membra toro defleta r. 7, signa in capitibus r. Ci, equus mollia crura reponit 7 stawia pięknie, aliquem in deorum coetu ac

bus

numéro г. Ci, in numerom r. Ci, in deos r. Ci, spem omnem in virtute r. C, in humanitate alicuius totam causam r. Ci; pass, in salute rei p. salus reposita est Ci polega.

reporto 1. (re i portare) 1) odnieść, odprowadzić, otrzymać: curru aurato r. in patriam Ci, aliquid in Syriam seeum r. Ci zabrać, milites navibus in Siciliam r. C, przewieźć, caesosque reportant ex acte F, nedem ex hoste r. V cofnąć się, insignia victoriae, vi-ctoriam r. Ci, praedam ac manubias r. Ci, victoriam, pacem r. L, victoriam de aliquô r. G odnieść nad kim, non pecuniam, sed solacium r. Ci, spem bonam domum r. H; 2) preen. oddać, donieść, uwiadomić : Echo auditas voces reportât 0, tristia dicta r. V.

reposco 3. (re i poscere) domagać się napowrót, żądać zwrotu, żądać jako prawa; legatam ab Augusto pecuniam r. T żądać wypłaty, Helenam, arma r. O, propensiores ad meren-dum, quam ad reposcendum Ci; г podwójnym acc. : aliquem aliquid r. Ci, ra-tionem ab aliquo CCiL zdania rachunku, »liczby«, foedus ffammis r. V dotrzymania przymierza, poenas r. V żądać zemsty.

repositus, repostus eob. reponere. repostor, ôris, m. (reponere) odnowiciel: r. templorum 0.

repötia, örum, n. (repôtâre) uczta powtórna po godach weselnych, poprawiny: repotia, natales celebrare H; preen, wesele.

repraesentätio, 6nis, f. (reprae-sentare) 1) wystawienie; 2) płacenie gotówką Ci.

repraesento 1. (praesens) 1) uprzytomnić, uobecnić: memoriam consulate r. Ci, virtutem Catonis r. H; 2) uczynić bez zwłoki, natychmiast: se 4uod in longiorem diem collaturus fasset, repraesentaturum C, irae casi-repraesentatae L, medicinam r.

Ci dać zażyć, improbitatem r. C\ popełnić, pecuniam r. Ci zapłacić gotówką.

reprehendo i reprëndo 3. ndi, nsum (re i prehendere)- 1) schwytać z tyłu = cofnąć, powstrzymać : naves reprehensas excipiunt C, manu r. LCi, elapsa verba r. 0; 2) zganić, zrobić zarzut: reprehendendi potestas Ci, se r. N, mores r, C, r. et accusare teme-ritatem Ci, nihil in Homero H.

reprehensio (reprënsio), onis, /. (reprehendere) zarzut, nagana: neque crimen ulium neque r. Ci; s gen. subi. cuius r. me vehementer movet Ci; eg. obi. reprehensio vitae Ci, sine repre-hensione dicere Ci bez ograniczenia.

reprehenso 1. <frequ. do reprehendere) ciągle powstrzymywać: singulos r. L.

reprehensor, Sris, m. (reprehendere) przyganiacz; idem r. et auctor 0; poprawiacz: r. comitiorum Ci. reprëndo eob. reprehendo. repressor, oris, m. (reprimere) tlu-miciel, pogromca: caedis Ci.

reprimo 3. pressi, pressum (re i premere) 1) odeprzeć, odpędzić, odepchnąć, powstrzymać: copias r. Ci, r. et removere aliquem C, dextram r. V odrzucić, retro pedem r. V; refl. powstrzymać się: continere se et r. Ci;

2) preen, odeprzeć, stłumić, zgnieść, ograniczyć: Catilinae conatum r. Ci, concitatam multidinem r. N, flagitii memoriam vetustate r. Ci, regios spiritus r. N dumę.

reprobo 1. (re i probare) odrzucić, nieuznać Ci.

reprömissio, önis, /. (repromittere) wzajemne przyrzeczenie, obietnica Ci.

reprömltto 3. misi, missum (re i promittere) dać przyrzeczenie wzajemne, nawzajem obiecać, przyrzec: dare repromittereve Ci.

rëpto 1. {frequ. do rëpeie) czołgać się, łazić : silvas inter rep tare salubres H.

repudium, ii, n. odepchnięcie; zerwanie układów względem narzeczonej lub żony, rozwód: post dictum repudium adhuc infensus T rozwód {za pomocą formuły: res tuas tibi ha-beto!).

repudiatio, ónis, f. (repudiare) odrzucenie, nieprzyjęcie kogo lub czego: r. supplicum Ci.

repudio 1. (repudium) odepchnąć, odrzucić, wzgardzić: pecuniam mis-sam r. A, gratiam r. C, iracundiam r. Ci.

repueräsco 3. (incoh. ocl puer) zostać znowu dzieckiem, odmłodnieć; zdziecinnieć: si quis deus mihi largia-tur, ut repuerascam Ci.

repugnans, adv. anter p-epugnans) opornie: patienter, non repugnantcr accipere Ci.

repugnantia, ae, f. (repugnare) 1) opór: tantam rerum repugnantiam non vides? Ci; 2) sprzeczność: indu-cere repugnantiam Ci.

repugno 1. (re i pugnare) 1) walczyć naprzeciw, stawiać opór : fortiter r. C, non r. Ci; 2) przen. sprzeciwiać się: resistere ac r. contra veritatem Ci, me répugnante Ci mimo sprzeciwiania się z mej strony, invita Minerva id est répugnante natura Ci, foedo amori r. 0; 3) być sprzecznym, popadać w sprzeczność: illud vehementer répugnât eundem et beatum esse et malis oppressum Ci.

repulsa, ae, /. (repellere) 1) odepchnięcie. odpędzenie; stąd: niewy-branie na urząd, porażka: sine repulsa factus est consul Ci, aedilicia r. Ci przy ubieganiu się o urząd edyla, repulsa m ferre, accipere CiN przepaść przy wyborach, virtus repulsae ne-seia H nieznająca niepowodzenia; 2) odmowa: pati repulsam 0.

repulsus, üs, m. q-epellere) odbicie, echo: r. scopulorum Ci.

repümicätio, ónis, /. (re i pümex) wygładzrenia powtórne Ci.

repungo 3. ukłuć powtórnie; preen. trapić, dopiekać: r. animos Ci.

repurgo 1. (re i purgare) 1) oczyścić: r. iter L, r. caelum O; 2) przen. quidquid in Aenea fuerat mortale re-purgat О.

reputätio, önis, f. (reputare) obliczanie, rozważanie: veterum novo-rumque morum T.

reputo 1. (re i putare) 1) obliczać w tył: ex hoc die superiores solis de-fectiones reputatae sunt usque ad Ci, tempora r. T; 2) rozważać, zastanawiać się nad czerń: aliquid secum r. N — aliquid cum animo suo r. S, r. infirmitatem suam T; z acc. c. inf.: reputantibus Galliam suis viribus con-cidisse C; z pyt. zawisł.: reputaret cum animo suo, praemia an cruciatum veil et S.

requiês, êtis ,poet. (jen. requiëi htb requië S, acc. requiem, abl. requië, por. quies) /. wypoczynek, odpoczynek, wytchnienie: requietem quaerit natura Ci, requië lenire labores O; z yen. subi.: r. animi et corporis Ci: z yen. obi.: r. curarum Ci, r. laborum, pugnae V.

requiësco 3. requiëvi, quiëtum (re-quiës) 1) spocząć, wypocząć; przen. uspokoić się: r. sub umbra V, r. hu-mo О; przen. flumina requierunt V; z praep. ex miseriis r. S, a luctu r. T, requiesse a strepitu L, requiescunt arva V; 2) odpoczywać, orzeźwić się : nullarn partem noctis r. Ci, ossa, re-quiescite in urna O; PPP. requiëtus 3. ten, który wypoczął, wypoczęty: requietus an fatigatus L, r. ager 0 która leżała odłogiem.

requïro 3. quîsîvi, qulsîtum (re i quaerere) 1) szukać, poszukiwać, badać: aliquem lub illiquid r. Ci, arma toro tectisque r. F, rationes r. Ci badać; 2) przen. czuć, odczuwać brak czego: pacis ornamenta et subsidia belli r. Ci ; 3) domagać się, życzyć sobie, uznawać za rzecz potrzebną: co-rona contentus nihil amplius requisi-vit N, probitas in candidate), non linguae volubilitas requiri solet Ci; 4) pytać się, dowiadywać się: nomen terrae r. O, causas г. V, requirere ali-quid ab (abs) lub ex aliquo CiN pytać się kogo o co.

rës, rei, f. 1) a) mienie, majątek, dobro : rem facias H rób majątek, res-fides Ci majątek-kredyt, genus nisi cum re vilior alga est H ród bez majątku, rem eonficere Ci majątek roztrwonić, res familiaris NCCi majątek prywatny, res pecuaria — res rustica Ci bydło — dobra ziemskie, per servo-rum exercitus totam rem publicam resque p r i v a t a s omnium posside-bat Ci; stąd: res publica (u historyków samo res) a) majątek publiczny: si res essent refectae N środki publiczne, reliquias rei publicae dissipare Ci resztki majątku publicznego roztrwonić; ß) dobro, korzyść, interes państwa: ex, e re publica est LNCi to leży w interesie państwa, e re p. fa-cere, ducere CiL; y) państwo: rem p. administrare, gerere NCi rządzić, kierować, res Romana, r. Albana L, r. Komana H, tria genera rerum publi-carum Ci; 8) władza, administracja państwa, rząd : res p. erat penes eum N była w jego ręku, rem p. attingere, capessere CiN, ad rem p. accedere N poświęcić się polityce, życiu publicznemu, in rebus p. versari N brać u-dział w polityce, sentire eadem de re p. N należeć do tego samego stronnictwa politycznego, rerum potiri N zdobyć panowanie, rządy; b) prsen. korzyść, interes; powód, przyczyna: quidnam facerent de rebus suis N co mają czynić ze względu na swą korzyść, communis municipii res Ci, id frustra an ob rem faciam S, in rem esse SL być korzystnem, ab re esse Ci być niekorzystnem, niestosownem, si ex eo negotio tantulum in rem suam convertisset Ci obrócić na swoją ko-Słownik.

rzyść, aliquem suis rebus abalienare N zniechęcić kogo do siebie; ea rS, eädem rë, hac rë, quäre, ob earn rem, ob hanc rem, quam ob rem = z tego powodu, przeto (= przez to), dlatego: nulla alia re, quam bonitate N; c) sprawa, interes, przedsiębiorstwo ; sprawa sądowa, proces; zajęcie, czynność: rem cum aliquo transigere Ci robić interes z kim, nullius rei praes factus est N nie był ręczycielem w żadnej sprawie, ei rei praefecit Datamen N, de communi re dicere Ci; stąd: tecum mihi res est Ci (mam z tobą do czynienia) = sibi cum Thebanis rem esse N, statuëre, utrum rem an litem dici oporteret Ci, rem iudicare Ci, in ius de sua re nunquam iii; N w własnej sprawie; res pecuaria: chów bydła, r. frumentaria G (pierwotnie zapasy zboża) zaopatrzenie w zboże, zapro-wiantowanie, r. militaris, bellica: wojskowość, r. urbana: sprawy cywilne, r. rustica: rolnictwo, gospodarstwo, r. navalis: flota, marynarka, r. iudi-ciaria: sądownictwo, r. divina: ofiara, nabożeństwo; plur. r. divinae: religia, res rationum: obrachunek; 2) a) ogólnie: rzecz, przedmiot: ignorantia bo-narum rerum N — tego, co dobre = przysmaków, łakoci, res, quae num-quam fuerunt, i\t Scylla Ci, res ex-quisitissimae ad epulandum Ci, eis rebus uti N o owocach, communis rerum natura Ci świat, rerum repertor V stwórca świata, caput rerum 0 stolica świata; często poet.-, abdita, fleta rerum iï=abditae, fictae res: rzeczy skryte, zmyślone; przy superl. potęguje znaczenie: maxima rerum Roma V, pulcherrima rerum V, vënit vilissima rerum hic aqua H, quid agis, dulcis-sime rerum H najdroższy, modo maxima rerum, nunc inops 0, fessi rerum V skołatani nieszczęściami; bardzo często oddaje się przez zaimek wskazujący, względny lub nieokreślony, lub wcale się nie tłómaćzy : clau-47 dus erat altero pede quae res (= id, quod) aliquid afferebat deformitatis N со (= a ta ułomność), res una solaque H to jedynie, quae res ei maturavit mortem N a to (= ta okoliczność) ; stąd służy z reguły do opisania przypadków zależnych (casus obliqui) od zaimków i przymiotników rodzaju nijakiego użytych rzecsownie : nihil, id, hoc, idem, aliquid, zwłaszcza w plur. haec, quae, multa itd. : nom. acc. nihil, gen. nullius rei, dat. nulli rei, abl. nulla re: nic; nom. acc. multa, gen. multarum rerum, dat. abl. multis rebus; niekiedy także acc. multas res: multas res novas in edictum addidit N = nova: dużo nowego, nowości, suis rebus con-sulere N starać się o siebie, de ea re : o tem, his (quibus) rebus fît, fiebat, factum est: wskutek tego, in omnibus rebus N we wszystkiem; c) zbiorowo: położenie, stan, stosunki: acriter mo* nendum, si res postulat Ci, male se res habet Ci, tanta rerum commutatio N, ex rebus ae temporibus iudicare N, res secundae, adversae : szczęście, nieszczęście — poet, laetae, bonae, dubiae, arduae, egenae VH, rerum fiducia V zaufanie w szczęście, cardo rerum V zwrot, punkt zwrotny, pro (e) re Ci — pro re L stosownie do okoliczności, novis rebus studere C pragnąć, (dążyć do) zmiany, Atheniensium rebus studere N sprzyjać Ateńczykom; 3) a) dzieło, czyn : magnas res mari ges-sit N, conclamantse ituros: clamorem-que res est secuta L, rebus spectata iuventus V młodzież doświadczona (w czynach), tantarum gloria rerum V, res gerere, rem bene, male gerere, re bene, male gęsta: po bitwie pomyślnej, niepomyślnej, res gestae : czyny, auclor rerum L wykonawca; b) zdarzenie, wypadek: res nova NV n. zjawisko, prosperae inopinataeque res N, res populi R. perscribere L napisać historyę rzymską, rerum scriptor S historyk, res Italicae N historya Ita-lii; o) fakt, rzeczywistość; prawda: sine nominibus res notare N, servus, ut res ipsa declaravit, frugi et integer Ci; zwłaszcza w przeciwstawieniu do verbum, nomen, vocabulum : Peri-patetici et Academici nomine differentes, re congruentes Ci, causam dixit apud Philippum verbo, re ipsa qui-dem (w rzeczywistości, faktycznie) apud Polysperchontem N, por. reapse re vera N właściwie = ut erat res S.

resacro 1. (re i sacrare) uwolnić od klątwy: Alcibiadem г. N.

resaevio, ire (re i saevire) na nowo się wściekać, srożyć : ne resaeviat ira O.

resalûto 1. (re i salutare) wzajemnie pozdrowić Ci.

resânësco 3. sänui (re i sanus) wyzdrowieć; przen. animi resanuit error O.

resarcio 4. sarsi, sartum (re i sar-cire) znowu połatać; przen. powetować, naprawić: detrimentum in bello acceptum C.

rescinde 3. scidi, scissum (re i scindere) 1) zburzyć, zerwać; otworzyć na nowo: aliquid operis causa r. Ci, pontem r. CN, manibus caelum r. F, vulnusr. O; stąd obrazowo: luc-tus r. O jakby ranę, ulceris os V; 2) unieważnić, usunąć, znieść: acta Antonii r. Ci, rem iudicatam, testamenta, iudicium, damnationem, gęsta, pactio-nes r. Ci.

resclsco 3. rescivi i rescii, rescl-türus ((incohat. do rescire) dowiedzieć się, otrzymać wiadomość: ne rescis-cerent Carthaginienses N, quod ubi Caesar resciit C.

rescrîbo 3. scripsi, scriptum (re i scribere) 1) odpisać, odpowiedzieć: r. epistolam, ad epistolam Ci; 2) wydać rozporządzenie, »reskrypt«, rozstrzygnąć: promptum rescriptu T; stąd subst. rescriptum, i, n. rozporządzenie , rozkaz : inmiti rescripto venas solvit T; 3) przepisać, przenieść ra-chunek z jednej księgi do drugiej = zapłacić: nunquam rescribere possis H, r. ad equum C; dwuznacznie: przenieść piechotę do konnicy i do stanu rycerskiego (équités); 4) na nowo do wojska powołać: ex eodem milite novas legiones г. L; 5) komponować utwór muzyczny: cantus r. Ci.

reseco 1. secui, sectum (re i seca-re) 1) odciąć, skrócić przez odcięcie: palpebras r. Ci, de tergore partem r. 0, longos ferro capillos, barbam, farra r. O, truncos F, ad vivum r. Ci do żywego sięgać, tj. brać rzecz ściśle, de vivo erat resecandum Ci musiano sięgnąć do żywego = naruszyć kapitał ; 2) przen. porzucić, usunąć, odebrać : spem longam r. H, audacias at-que libidines r. Ci.

resëmino 1. (re i seminare) odrodzić: se r. O o feniksie.

resequor, sequi, secütus sum (re i sequi) odpowiedzieć, mówić po kim: sic est resecuta rogantem O.

resero 1. (re i serere) 1) otworzyć: portas, valvas, templa r. O, li-mina, urbem, infernas sedes г. F; 2) przen. Italiam exteris gentibus, rem familiärem r. Ci, aures r. L, pectus r. 0.

reservo 1. (re i servare) 1) zostawić, odłożyć: multa ad usum suum r. Ci, praedam alicui, consilium ad extremum r. C, causam ad consula-tum suum, fructum laudis in alia tem-pora r. Ci, aliquem exilio r. F; 2) u-trzymać, wyratować, zachować: se sibi suisque r. N, consul ex media morte ad salutem vestram reservatus Ci, aliquem incolumem r. F.

resës, sidis (re i sedere) 1) pozö-stały: plebs in urbe r. L, resides ini-mus fretum 0 gdyśmy wypoczęli ; 2) leniwy, gnuśny, odwykły: r. vir, animus F, reses tempus terit L.

resideo 2. sëdi (re i sedere) 1) siedzieć, pozostać: tergo residebat aselli C, resideamus, si placet Ci, in eorum nutu residet auctoritas Ci, residebit in re p. coniuratorum manus Ci. residet periculum, scrupulus, suspicio Ci, in corpore animo elapso nullus residet sensus Ci, in eorum consilio pristinae virtutis memoria residet C, eum rese-disse in patriis terris T, ad Aeschrio-nem pretium resedit Ci, Eschr. utrzymał się przy dzierżawie.

resïdo 3. sêdi (re i sïdo) 1) usiąść, osiedlić się: revertitur atque ibi resedit N, medio rex ipse resedit agmine 0, siccaque in rupe resedit F; obrazowo: residunt cruribus asperae pelles H sadowią się, Siculis arvis r. F o-siedlić się; 2) przen. opadać: maria in se ipsa residunt V, retro residunt V podają się w tył, sex mihi surgat (podnoszę się) opus numeris, in quin-que résidât О о hexametrze i penta-mßtrze czyli dystychu elegijnym ; 3) wypocząć, przen. ustać, ustąpić, uspokoić się: in villa r. Ci, flatus venti, bellum resedit F. mentes resederunt a bello C, ardor resederat, animi sen-sim residunt L.

residuus 3. (residëre) pozostały: pecuniae residuae CiL zapasy kasowe, residua et vêtus simultas L, quid relatum, quid residuum sit C ile wynosi reszta; subsł. residuis nobiłium T reszcie szlachty.

resigno 1. (re i signare) 1) odpie-czętować, otworzyć; unieważnić: te-stamenta r. H, Mercurius lumina morte résignât V przez śmierć otwiera oczy = zamyka (jak my mówimy), calamitas omnem tabularum fidem re-signavit Ci; 2) zapłacić, zwrócić, oddać: r. quae fortuna dedit, cuncta H.

resilio 4. silui, rzadziej silii (re i salire) odskoczyć, odbić się: ranae in gelidos lacus resiliunt O, r. ad mani-pulos L, sarissa resilit L, crimen re-silit ab aliquo Ci nie ma miejsca.

resïmus 3. (vox hybrida re i arttxôg) zadarty w górę: nares r. (simiae) O.

resipio 3. (re i sapere) mieć smak

47*

czego, trącić czem : r. picem: smołą; przen. Epicurus minime resipiens pa-triain Ci nie trąci ojczyzną, t. j. nie mający »soli attyckiej«.

resipisco 3. resipii i resipui (in-coh. od re i sapere) przychodzić do smaku, odzyskiwać smak; stąd. przen. przychodzić do siebie po słabości, przychodzić do rozumu: cum esset ablatus primumque resipisset Ci, resi-piscere paulatim civitates T, ut tunc saltem experti regiam vanitatem resi-piscerent L.

resisto 3. stiti (re i sistere) li stanąć, zatrzymać się: saepius appella-tus restitit Ci, ubi lapsi resistamus Ci napowrót powstać, ad revocantis verba restitit 0, mediaque in voce resists V, verba resistunt O słowa urywają się; 2) opierać się, stawić opór: nullo resistente N bez oporu, restiti-mus semper lacessiti Ci; z dat. hosti-bus, eruptionibus, coniurationi r. C, o-mnibus r. N; przen. superstitioni, sce-leri audacium, libidini consulari r. Ci, animus resistens ad calamitates per-ferendas C odporny', ne sibi statua po-neretur restitit N, vix resisti potest, quin L, omnibus his resistitur C, a * Cotta resistitur Ci.

resolvo 3. resolvi, solütum (re i solvere) 1) rozwiązać, otworzyć: cinc-tas vestes, crinem r. O, puella resolu-ta capillos (constr. graec.j : z rozpuszczonymi włosami, equos r. O wyprżę-gać, vittas capitis V, fauces in verba r. О — vocem atque ora r. V, ora fa-tis r. 0, iugulum mucrone r. 0 — humum in partes r. O rozciąć; 2l rozpuścić, skruszyć, stopić : se gleba re-solvit У pulchnieje, mięknie, nivem res. O, nebulas r. Ö, tenebras r. V rozpraszać, resolutae nubes V zamienione w deszcze, dolor ambagesque La-byrinthi r. F, te piacula nulla resolvent H nie uwolnią cię od obowiązku : 3i znieść, usunąć, unicestwić : sa-crata iura r. V, disciplinary vectigal

г. T, litem lite г. H; 4) rozwijać, o-slabić: Cerberus immania terga re-solvit V, bracchia somno resolutä 0.

resonäbilis, e (resonare) odpowiadający echem: Echo r. 0.

resono 1. ävi (re i sonare) 1) od-brzmiewać, odbijać glos, wydawać głos: resonant plangoribus aedes V, suave locus voci resonat H wydaje przyjemny głos; przen. gloria virtuti resonat tamquam imago Ci, resonant avibus virgulta, arbusta cicadis V; 2) brzmieć: e sacra resonant examina quercu V, resonabat eburnea phare-tra О; 3) napełniać głosem: formo-sara resonare doces Amaryllida silvas V acc. mewn. imienieria Am., triste et acutum r. H wydawać głos żałosny, ostry, litora alcyonen resonant V głos zimorodka; pass, nieosob. in fidibus resonatur testudine Ci wydobywa się odgłos.

resonus 3. (re i sonus) brzmiący: r. vocés O.

resorbeo 2. wciągać w siebie na-powrót: pontus resorbens saxa fugit V, fluctus vomere et resorbere O, mare crescere et resorberi T morze przypływa i odpływa; przen unda te rur-sus in bellum resorbens H fala wciągnęła cię na nowo w wojnę.

respecto 1. (frequ. do respicere) 1) oglądać się, spoglądać: r. ad tribunal L, r. terga tegentes V", alius alium respectantes T; 2) przen. mieć wzgląd: si qua pios respectant numina V; 3) oczekiwać, wyglądać: ne munus ab eis respectent Ci.

respectus, Gs, m. (respicere) 1) o-gladaniesię: sine respectu fugere, pu-gnare L, r. incendiorum Ci; 2) wzgląd: respectu alicuius LO; sine respectu humanitatis L; 3) ucieczka, przytułek, schronienie: r. ad bonos Ci, r. victo-riae L.

respergo 3. spersi, spersum (re i spargere).skropić: sanguine os uxoris r. Ci, manus sanguine pater no r. Ci;

prsen. serviti probro respersus Tspla- dere) odbić się, błyszczeć: resplendent miony jak niewolnik.

fragmina (mucronis) arena F.

respondeo 2. spondi, sponsum (re i spondere) 1) wzajemnie ręczyć, przyrzekać: paria paribus r. Ci; 2) odpowiadać: r. ad omnia Ci, contra, ad-

respersio, önis, /. (respergere) skropienie, zlanie Ci.

versus aliquid r. Ci, philosophiae vi-tuperatoribus r. Ci, quid de illis respondeat Ci, Pythia respondit, ut moe-nibus ligneis se munirent N; poet, respondent omnia silvae F, saxa et so-litudines respondent voci Ci; mówi się o tych, którzy są pytani: Pythia respondit N, haruspices responderunt Ci, de iure r. (iuris consulti) Ci, facultas iuris respondendi Ci; poet, ci-vica iura r. H, tunc respondere vada-to debebat H stawić się w sądzie, praesto est, respondet Ci, non respon-debant, quorum nomina delata erant L, nemo Epaminondam responsurum putabat N nikt nie przypuszczał, żeby E. miał stawać (jawić się) przed sądem, virgis caesi, qu: ad nomina (przy czytaniu imion) non respondis-sent L nie zgłosili się; poet, respon-desne tuo nomine H czy to się do ciebie odnosi? 3) prsen. być stosownym, odpowiadać co do zgody, podobieństwa, zgadzać się : dictis matris cetera respondent F, fruetus labori r. 0, verba verbis r. Ci, ad spem eventus r. L, meritis non respondere favorem speratum H; stąd leżeć naprzeciw', być z przeciwnej strony : porticus Pa-latio respondet Ci, respondet contra Cnosia tellus F, arma Caesaris lacer-

respicio, 3. spexi, spectum (re i nieuś. specere, por. species) 1) spoglądać (za siebie), patrzeć za siebie ; prsen. myśleć o czem, rozważać: calones cum respexissent, fugae sese mandabant C,

Clodius respexit et concidit in limine curiae Ci, r. ad urbem F; s acc. a-missam respexi F za utraconą, signa r. C, necdum respicit angues F; s acc. c. inf.: respiciunt voîitare favillam V; prsen. respicere spatium praeterititem-poris Ci ; 2) mieć wzgląd, staranie, baczność: r. senectutem Ci. r. exemplar vitae H\ в acc. с. inf.: non respexit ilium apud Baias esse Ci, haec respiciens N; commoda populi R. r.

Ci, libertas respexit inertem F, ne-glectum genus et nepotes r. H; 3) wyglądać, oczekiwać: subsidia, spem a Romanis r. L; 4) mieć wzgląd na kogo, odnosić się do kogo: ad Bibulum summa imperii respiciebat C.

respïrâmen, inis, n. (respirare) oddychanie : prsen. poet, kanał oddechowy, krtań: elidunt fauces et r. iterque eripiunt animae O.

respïrâtio, önis, f. (respirare) 1) oddychanie, oddech: respirationem re-quirere Ci, sine respiratione pugnare L walczyć bez wytchnienia; 2) parowanie, wyziewy: r. aquarum Ci.

tis non responsura H; 4) dotrzymać obietnicy, opłaty na termin: ad tem-pus r. Ci; stąd subst. responsum, i,

respïrâtus, üs, m. (respirare) oddychanie: pulmones respiratu se dilatant Ci,

respïro 1. (re i spirare) 1) oddychać, wypuszczać powietrze zapomocą    n. 1) pdpowiedź: r. dare, reddere, ferre,

oddechu : animam r. et reddere Ci, re-    auferre Ci, r. referre, accipere C\ 2)

spirandi potestas Ci ; 2)prsen. przyjść    odpowiedź wyroczni, wyrocznia : r. o-

do siebie (s przestrachu), odetchnąć:    raculi, dei Delphici N, r. sacerdotum

Г- a mętu Ci; 3) ustać, uspokoić się,    haruspicum, augurum Ci, r. deorum

zwmlnieć, sfolgować: oppugnatio, eu-    F; 3) orzeczenie, wyrok: r. iudicum Ci,

piditas atque avaritia respiravit Ci. responsa atque décréta Ci.

resplendeo 2. plendui, (re t splen- responsio, önis; f. (respondere) od-

powiedź, odparcie: accusatoris inter-pretatio indigna responsione Ci.

responsito 1. \frequ. do responsa-re) odpowiadać ciągle, wydawać orzeczenia , porady prawne: ius civile in-terpretari populo et responsitare Ci.

responso 1. {freqtt. do respondere) 1) odpowiadać: lucus ripaeque re-sponsant circa V; 2) przen. opierać się, sprzeciwiać się: r. cupidinibus H, a-nimus cenis responsat opimis H.

responsor, óris, m. (respondere) odpowiadający, udzielający rady H. res publica zob. res. respuo 3. spui, (spuere) 1) wypluć, wyrzucić: reliquias cibi r. Ci, respuet cadaver humus O; 2) przen. nie pochwalać, nieprzyjmować, odrzucać: voluptates r. Ci, conditionem r. CiC, defensionem r. Ci.

restagno 1. (re i stagnare) wystąpić z brzegów, zalewać, rozlewać się: paludes restagnantes L, mare r. O; przen. late is locus restagnat C jest pod wodą, bagniste.

restaure 1. odbudować: aedem Veneris, theatrum Pompei T.

resticula, ae, /. fdetnin. od restis) cienki sznur, powrózek Ci.

restillo, 1. (re i stillare) kroplami wlewać Ci.

restinctio, 6nis, /. (restinguere) u-gaszenie Ci.

restinguo 3. tinxi, tinctum(re i tin-guere , s, przeszło z exstinguere = ex-tinguere) 1) gasić; pass. gasnąć: ignes fontibus r. V. ignis in aquam coniec-tus restinguitur Ci, opera flamma com-prehensa r. C; 2) przen. stłumić, u-śmierzyć: flammam exortam pauco-rum morte r. Ci, eius ignern sanguine civium r. Ci, sitim, incendium belli, odium r. Ci, ardentis Falerni pocula lymphâ r. H rozcieńczyć wodą; 3) zniszczyć, usunąć: animos hominum sensusque morte restingui Ci, bellum acerbissimum, incensam cupiditatem, morbum, studia r. Ci.

restipulätio, önis, /. (restipuläri) wzajemne przyrzeczenie, zobowiązanie: repromittis tu triennium Roscio? quid? recita istam restipulationem cla-rius! Ci.

restipulor, äri, ätus sum (re i stipulant żądać wzajemnego przyrzeczenia: restipulatur neminem peritu-rum Ci.

restis, is, f. (acc. im, później em) powróz, lina, sznur: per manus reste data L, res rediit ad restim: przyjdzie się powiesić, przysłowie.

restito 1. (frequ. do resistere zastanawiać się, stawiać opór, ociągać się: restitantem (iuni: resistentem) et tergiversantem attrahere L.

resituo 3. stitui, stitütum (re i sta-tuere) 1) postawić na dawnem miejscu, napowrót postawić: statuas sub-latas r. Ci; 2) przen. przywrócić, odwołać z wygnania: aliquem in re-gnum r. N, tribunos in suam dignitatem r. C, ex servitute in libertatem r. L, aliquem in antiquum locum gra*-tiae C przywrócić do dawnych względów, in amicitiam, provinciam in pri-stinum statum Ci — Siciliam in pri-stinum N przywrócić dawny stan, stosunki, Britanniam veteri patientiae r. T; szczególnie jako wyraz prawniczy: r. in integrum : przywrócić dawny stan przed orzeczeniem lub wyrokiem, damnatos in integrum restituit C = zniósł karę, praedia in integrum r. Ci, consilia, iudicia r. LCi odwołać, znieść, skasować: exules r. CiN, r. virgines in patriam ad parentes L; 3) z dat. oddać komu, odzyskać dla kogo, wynagrodzić: bona alicui r. CiN, civibus sua r. N, populo R. tribunos plebis r. Ci, Syracusanis libertatem r. N, reddere et r. Ci, se alicui r. CiL pogodzić się z kim, Ioniam Athenien-sibus, Samum populo, oppida aba-lienata patriae r. N — Arpi ad Romanos restituti L, amissa, fraudata r. C = damna r. L, vim factam r. Ci szkodę naprawić, wynagrodzić; 4) odbudować: muros r. N, oppida vicos-que r. C, comas turbatas r. 0 znowu uporządkować ; preen, przywrócić : rem prolapsam, aciem r. L. pugnam, proelium i*. L odnowić, cunctando restitué rem Ennius u Ci ocalić, tribu-niciam potestatem, veterem callidita-tem r. C okazać się jak dawniej chytrym.

restitutio, önis, /. (restituere) 1) przywrócenie: r. illius potestatis Ci;

2) odwołanie (e wygnania): populus iniuriam suam restitutione mea re-prehendit Ci; 3) ułaskawienie: r. dam-natorum Ci.

restitütor, öris, ж. (restituere) 1) odnowiciel: r. templorum L; 2) przywracający: r. salutis meae Ci.

resto 1. stiti (re i stare) 1) pozostać: ex multis unus ei restât ini-micus Ci, dona flammis restantia V, una spes restât in Etruscis L, resta-bam solus de modo viginti O, omnes composui! felices! nunc ego resto H;

2) stawić opór: r. fortiter L; pass. qua minima vi restatur L gdzie najmniejszy jest opór, urbem multos dies restantem vicit S; preen, laminae restantes adversus gladios T. restrictus 3. eob. restringo. restringo 3. strinxi, strictum (re i stringere) 1) w tył związać, skuć, skrępować: r. vinclis T, lora restricts lacertis sensit H; 2) preen, trapić, dręczyć: animum maestitia r. T; stąd PPP. restrictus 3. adv. restrictë:

1) ścisły, surowy, dokładny, akuratny: imperium non restrictum T, restricte praecipere, observare Ci; 2) skąpy, oszczędny: r. et tenax Ci, parce et restricte Ci.

resulto 1. (frequ. do resilire) odskakiwać, odbijać się: tela resultant galea V; preen, imago vocis résultat 7.

resumo 3. sumpsi, sumptum (re i sumere) wziąć, brać znowu, przyjąć napowrót: pennas resumere 0 znowu założyć, arma г. Т; preen. ге-sumptä militiä Т podjąwszy na nowo wojnę, resumpta dominatione T odzyskać na nowo.

resupfno 1. (r et supmare) położyć wznak, odwalić, odgiąć, odepchnąć: assurgentem regem umbone resupinat L.

resupïnus 3. aj odchylony w tył, leżący wznak: resupinus haeret cur-ru 7, resupinum fundere O w tył powalić; b) preen, z głową zadartą w górę, dumny, pyszny: tulerat gressum resupina per urbem O.

resurgo 3. surrexi, surrectOrus, powstać, wznosić się: nititur ille qui-dem resurgere saepe O, arbor r. T, r. Gyas H, podźwignąć się, wyzdrowieć: resurgebant cornua Phoebes lunaria O wschodzić; preen, resurgere in ul-tionem T, fas régna resurgere Tro-iae 7.

resuscito 1. (re i suscitare) na nowo obudzić: r. iram O.

retardätio, önis, f. (retardare) o-ciąganie się, zatrzymanie: r. et mora Ci.

retardo 1. (re i tardare) opóźnić, powstrzymać: stellarum motus r. Ci, scopuli retardant flumina 7, impe-tum r. N, tua ne retardet aura ma-ritos H.

rete, is, n. (abl. rëtl. później rete) sieć, matnia: retia ponere, tendere cervis 7, ducentia retia pisces 0, a-raneolae quasi rete texunt Ci pajęczynę.

retego 3. texi, tectum (re i tegere)

1) odkryć, otworzyć, odsłonić: hunc re-tectum consequitur 7; 2) preen, uczynić widzialnym, oświecić; pass. być widzialnym: rebus luce retectis 7, solum lato retegitur hiatu 0; 3) wyjawić, odkryć: scelus r. 7, fata r. 0, consilium, arcanum r. H, occulta r. T. retempto, eob. retento. retendo 3. tendi, turn (re t tende-re) zwolnić rzeez napiętą, spuścić: г. arcum О.

retentio, önis, f. (retinere) zatrzymanie, powściągnięcie: г. adsensionis Ci (= sRo/rj w filos. akad.).

retento 1. (retinere) a) zatrzymywać, powściągać: r. frena, equos O, r. agmen L, r. hominurn vitas Ci; b) także retempto 1. (retendere) na nowo próbować: r. preces, verba, fila lyrae (znowu zagrać), leti viam O.

retexo 3. texui, textum (re i texe-re) 1) spruć, co zostało utkane, rozpuścić: Penelope telam retexens Ci, tela retexta O, luna quater orbem ex-plevit, quater tenuata retexuit O »Trzy razy księżyc odmienił się złoty«, Słowacki; 2) przen. znieść, unieważnić, odwołać: r. istius praeturam, superiora Ci; odmienić, inaczej przedstawić: r. orationem Ci; 3) na nowo tkać, ponowić, powtórzyć, przywrócić: properata r. fata O, scriptorum quaeque retexens H przerobić, cursu quinque orbes expient totidemque re-texunt F.

rêtiarius, ii, m. (rëte) gladyator, walczący siecią (rëte) z przeciwnikiem zwanym mur mi 11 o zob.

reticentia, ae, f. (reticere) milczenie, zamilczenie: r. posterorum Ci, figura reticentiae Ci = «ло<пшщо^.

reticeo 2. ticui (re i tacëre) 1) milczeć: cum ille reticuisset Ci, r. de adverse T, reticere loquenti O — nie odpowiadać, privato, respondenti r. LT; 2) trans, zamilczeć, zataić: faci-nus, errorem, iniurias r. Ci, formulât« pacti r. O.

reticulum, i, n. (demin. od rëte) siatka: r. plenum rosae Ci, r. panisiï koszyczek chleba; rakieta: reticulo pi-lae fundantur O.

retinaclum i retinaculum, i, u.

(retina = lejce) lina, powróz, sznur do zatrzymania, przytwierdzenia: r. clas-sis O, r. navis F.

retineo 2. tinui, tentum (re i te-nere) 1) zatrzymać, wstrzymać, powstrzymać: Liscum retinet C, aliquem vi r. Ci, aegre (non) sunt retenti, quin C nie dali się powstrzymać od czego, lacrimas, verba r. O, ferrum in vul-nere r. N; 2) utrzymać co, utrzymać się przy czem: Graecos sub sua po-testate r. N, Galliam in populi pote-state r. Ci, oppidum r. C, virtutis, consulatus memoriam r. CCi — ali-quid in memoria r. N, animos in fide r. L; 3) przen. trzymać w karbach, powściągać: gaudia пес retinet Rhoe-tus O = nie posiada się z radości.

retorqueo 2. torsi, tortum (re i torquere) zwrócić, zakrzywić: oculos ad urbem r. Ci, agmen ad dextram r. C zrobić zwrot w prawo, caput in terga r. 0, man us retortae H w tył związane; poet, amictum r. F podjąć, podkasać, undae retortae H odwrócone ; przen. Rhoetum retorsisti H odpędzić, mentem laetata retorsit F zmieniła usposobienie.

retractätio, önis, /. (retractäre) ociąganie, wzbranianie się: sine re-tractatione Ci.

retracto 1. (frequ. od retrahere) 1) cofnąć, odwołać: dicta r. F; 2) wzbraniać się, ociągać się : nullo rétractante L, sive retractabis, sive propera-bis Ci, quid rétractas V; 3) znowu со obmacać, dotykać się, wziąć się do czego, przedsiębrać: vota r. O, ferrum r. F, r. arma L, augere dolorem retractando Ci; 4) przen. znowu co robić: locum orationis r. Ci, Ceae r. munera neniae H, verba desueta r. 0 znowu użyć = mens postero die re-tractatur T.

retraho 3. traxi, tractum (re i tra-here) 1) odciągnąć, cofnąć, uciekających powstrzymać: manum r. Ci, re-trahit pedem unda F cofa się, com-prehensos omnes retraxerunt L przyprowadzili napowrót = Dumnorigem retrahi iubet C, r. ex itinere, ex fuga S; 2) przen. powstrzymać; reft, powstrzymać się od czego, unikać : confutes a re publica, a foedere r. Ci odciągnąć, Thebas ab interitu r. N ocalić; refl. Licinius se retraxit, ne py-xidem traderet Ci, se ab ictu r. 0, ne te retrahas et absis PL; 3) na nowo ciągnąć : ad eosdem cruciatus postero die r. T; preen, oblitterata monumen-ta r. T; 4) odnosić do czego: imagi-nem quietis ad spem r. T; PPP. re-tractus 3. jako adi. odsunięty, ukryty: sinus r. L.

retribuo H. ui, fltum (re i tribue-re) wrócić, oddać napowrót: pecuniam acceptam populo r. L, exactae aeta-tis fructum r. Ci.

retro, l)o miejscu: w tyle, z tyłu, wstecz, w tył: retro fugere H. r. verte-re, dare, cedere V, retro agere, cedere L ; często pleonastycznie prey słowach złożonych г re: respicere, redire, re-mittere, referre, reprimere, resldere CiVOL, quid retro fieret Ci, nullum retro subsidium fore T; 2) preen, napowrót: sententia vobis vorsa retro V) retro ponere Ci; 3) przeciwnie, odwrotnie: vide rursus retro, dato hoc Ci; 4) o czasie-, przedtem, wstecz: retro usque ad Romulum Ci, non inri-tum, quodcumque retro est, efficiet H.

retröversus, dawniej retrövor-sus 3. w tył zwrócony, podany O; stąd retrörsus (= retröversus) i re-trorsum, adv. w tył, wstecz : retror-sum vela dare H; preen, ex aëre aether deinde retrorsum vicissim ex aethere aër Ci = odwrotnie.

retrüdo 3. trusum (re i trudere) odepchnąć; zwykle PPP. ukryty, usunięty : simulacra ab isto retrusa et abdita Ci.

retundo 3. tudi, tunsum (później retüsum) 1) stępić, przytępić: tela r. 0; obrazowo: tela coniurationis, cen-sorium mucronem, gladios in rem pu-blicam destrictos r. Ci ; 2) preen, powściągnąć, zmusić do milczenia: lin-guas, impetum, hostem r. L; PPP.

retunsus, później retüsus 3. jako adi. tępy: ferrum г. V; preen, relusa ingénia Ci.

Reudigni, örum, m. lud germański przy ujściu Elby T.

reus, rea (res = proces: reos dico. quorum res est Ci = strony prowadzące proces) 1) oskarżony, -a: ali-quem reum facere N — r. agere LO oskarżać; pass, reum fieri Ci być o-skarżonym, reum peragere LT skargę przeprowadzić; e gen. winy: eius delicti r. N, r. facinoris T, r. impietatis L, parricidii r. Ci, de vi r. Ci, ex reis eximere Ci wymazać z listy oskarżonych; przeciwnie: in reos referre Ci oskarżyć; preen, reus belli, pacis L; 2) preen, winny: ut suae quisque partis tutandae reus sit L odpowiedzialny, voti reus V po spełnieniu życzenia obowiązany do spełnienia ślubu.

revalësco 3. valui (incóh. do va-lere) wyzdrowieć, przyjść do zdrowia 0 ; preen. Laodicea revaluit V zakwit-nęła znowu, diplomata r. T mają dawną powagę.

revanesco 3. vanui (re i vanesee-re) znowu zniknąć О.

reveho 3. vexi, vectum (re i ve-here) 1) odwieźć, odprowadzić w'ozem i okrętem: sagittas ad Graios r. 0, Diana Segestam Carthagine revecta Ci; poet. Troianam urbem ex hosti-bus r. V założyć nową Troję; pass. przyjechać, powrócić: Ithacam revehi H, per circum r. L, r. equo, r. ad proelium, in castra L — Ulixes captis equis revectus est 0.

revello 3. velli, volsum, później vulsuin (re i vellere) 1) oderwać, wyrwać, zerwać : Gorgonis os r. Ci, scuta manibus r. C, puerum r. O, Tyrios Sidoniâ urbe r. V wyprowadzić, na-vem e scopulo, amorem de fronte r. V; poet, agri terminos r. H graniez-niki wyryw'ac = rozszerzać posiadłości ; preen, scelerum tela de corpore rei p. r. Ci; 2) zrywać, wyłamać, rozerwać, otworzyć: claustra r. CiL; poet, humum dente curvo r. O orać, cineres manesve r. V (— sepulcrum r.) przez otworzenie znieważyć; preen. quasi ianua effracta et revolsa pate-bat provincia Ci.

revëlo 1. (re i vëlâre) odsłonić, odkryć: os r., mentita sacra r. 0, frontem r. T przez obcięcie włosów.

revenio 4. vëni, ventum (re i venire) powrócić: doraum r. Ci, ex lon-ginquo r. T,

rêvera = rë vërâ, eob. res. reverendus, reverens, eob. reve-

reor.

reverentia, ae, f. (reverëri) 1) poważanie, szacunek, uszanowanie: r. adversus aliquem lub r. alicuius Ci, r. in aliquem T, reverentiam rumpe-re T zaniedbać, jako personif. placi-doque decens R. vultu O.

revereor, ëri, itus sum (re i ve-rëri) 1) lękać się, bać się: multa ad-versa r. Ci, mulier reveretur coetum virorum L; 2) czuć szacunek, szanować, czcić: lectum parentis r. O, magistrates r. T składać uszanowanie; stąd PFP. reverendus 3. jako adi. nakazujący uszanowanie, szanowny, i reverens, entis, adv. reverenter, szanowny, czcigodny, połączony z szacunkiem, pełen poważania: sermoerga patrem r. T.

reversio, önis, f. (reverti) powrót, nawrót, zawrót: consilium et profec-tionis et reversionis Ci; preen, r. ter-tianae febris Ci-

revertor, dawniej revortor, vorti, Pf. act. reverti, readko reversus sum (re i vertere) 1) wrócić się, powrócić, powracać: tridui viam progressi rur-sus reverterunt C, domum, in patriam, ad aliquem r. Ci, Lemnum r. N, sub antra r. 0: preen, nescit vox raissa reverti H, in gratiam r. cum aliquo L = redire, znowu się z kim pogodzić, pojednać, ad sanitatem r. C przyjść do rozumu, poena, ira rever-titur in aliquem OT spada, diebus tri-ginta in Asiam reversus est N, retra-ctus, non reversus videtur Ci.

revincio 4. vinxi, vinotum (re i vincire) 1) w tył przywiązać, skrępować: iuvenis manus post terga re-vinctus V (konstr. grecka), trabes in-trorsus r. Ci, puella ad saxa r. O; 2) przymocować, obwiązać, otoczyć: sti-pites ab infime revincti C, zona de poste revincta O nade drzwiami, tern-plum fronde revinctum V.

revinco 3. vici, victum (re i vin-cere) 1) zwyciężyć, pokonać: catervas consiliis r. H; preen, coniurationem r. T; 2) przekonać, zbić zarzuty: aliquem r. Ci, crimina revicta rebus L zarzuty odparte faktami.

revirësco 3. virui (re i virescere)

1) zazielenić się na nowo: laesasque iubet revirescere silvas O, ficus Rummalis r. T; 2) preen, odmłodnieć: r. posse parentem О; 3) na nowo zakwitnąć, powrócić do dawnych sił, mocy: domus Germanici r. T, sena-tus ad auctoritatis pristinae spem r. CL revïso 3. vîsi (re i visere) znowu zobaczyć, odwidzić: sedes suas r. V, aequor Atîanticum r. H.

revïvisco 3. revixi (incoh. do vl-vere) 1) odżyć na nowo: si P. Clo-dius revixerit Ci ; 2) preen, odżyć, odświeżyć się: ex mętu mortis r. Ci.

revoeäbilis, e (revocare) odwo-łalny, dający się odwołać, cofnąć: r. telum O.

revoeämen, inis, n. (revocare) odwołanie, przestroga: accipere r. O.

revoeätio, önis, f. (revocare) 1) odwołanie: r. a bello Ci; 2) powołanie, zachęta : r. ad contemplandas volupta-tes Ci.

revoco 1. (re i voeäre) 1) przywołać napowrót, odwołać, cofnąć, przywrócić, odnowić, powstrzymać od czego: exclusit; revocat: redeam? H, r. aliquem VH, suos proelio r. L, de legatione r. Ci, de, ab exilio r. LT,

bello r. N, a morte r. CiV — do życia, ex itinere r. Ci, aliquem pa-triam defensum r. N dla obrony ojczyzny, spes Samnites ad Caudium revocavit L sprowadziła do, artus ge-lidos in vivum calorem r. O ciepło zimnym członkom przywrócić, pedem, gradum r. V, oculos, lumina r, O odwrócić, meam mentem domum revo-cat exanimata uxor Ci, vires, animos r. V ożywić, priscos mores L, anti-quam militiam, studia r. Ci na nowo podjąć, latrones spes praedandi ab agricultura revocat C odwrócić, powstrzymać = animum ab ira r. O powstrzymać się od gniewu, libertatem r.

volvere) 1) w tył toczyć, zginać, zwijać, gmatwać; pass. stoczyć się na-powrót, upaść, rozwijać, otworzyć księgę; przen. powtórzyć: draco re-volvens sese Ci, ter revoluta toro est V, Eurydice revoluta rursus eodem O, amnis molis obiectu revolutus T odbiła się o tamę; przen. revoluta sae-cula 0 minione wieki, revoluta diesV powracający, tuas »Origines« adver-sus te revolvam L = loca iam reci-tata r. H otworzyć; przen. visa г. O rozważać na nowo, dicta factaque, iras r. T zajmować się; 2) przen. przyprowadzić; pass. przyjść na co, powrócić do czego, zejść na co: revolutus ad dispensationem inopiae L, revolvi ad memoriam coniugii T, ad patris memoriam, eödem revolvi Ci, in ista r. O, revolutus ad vitia T.

revomo 3. mui (re i vomere) wyrzucić z siebie: salsos fluctus pectore r. V, r. carinas O.

rex, rëgis, m. (regere) kierujący, kierownik: 1) król, król perski, suffe-towie kartagińscy: populus late rex V — (ùpuxpctmv, acta non alio rege pu-ertia H kierownik, rex Tarquinius, Ariobarzanes, Ptolomaeus Ci, Persa-rum rex N, Antiochus, Deiotarus rex Ci, aliquem regem appellare CCi nadać tytuł »króla« jako zaszczyt dla książąt obcych, rex N = ßaotXsu; = król perski, Hannibal rex factus est N, Carthagine quotannis bini reges creabantur; 2) przen. pl. para królewska, dom, rodzina królewska, króle-

T odebrać; 2) znowu, powtórnie wołać, wywoływać (aktorom, artystów,

wicze: controversiae regum Ci = Pto-lomeusa i Kleopatry, post reges exac-tos L, reges Syriae, régis Antiochi filii, pueriC«; 3) przen. król, panujący, bogacz, szczęśliwy: Iuppiter ho-minum rex V, r. umbrarum, Stygius O = Pluton, r. aquarum O Neptun, rex apum V królowa, matka, r. vi-norum Phanaeus V najlepsze, paupe-rum tabernae regumque turres H, sa-

»bis«), na nowo powołać (żołnierzy): iterum »pete saxa» revocabüt F, eas-dem tribus in suffragium r. L, Ar-chias revocatus eandem rem commu-tatis verbis dixit Ci, praeco revocatus L, primos très versus r. Ci żądać powtórzenia; pass, milies revocatum est Ci wywoływano sto razy, milites, veteranos r. CiT; 3) nawzajem wołać, nawzajem zaprosić: unde tu me vo-casti, inde te revoco Ci; 4) odnosić do czego, wskazać na co, doprowadzać do czego: ad quae exempla me revocas? Ci, rem ad populum r. L do podziału, ad manus r. Ci do bitwy, rem ad arbitrium suum r. Ci zastrzedz sobie rozstrzygnięcie, aliquid ad lucrum praedamque r. Ci we wszyst-kiem szukać zysku i zdobyczy, rem in dubium incertumque r. Ci powątpiewać o czem, aliquid in crimen r.

Ci uważać za zbrodnię, ad se crimen г. Ci przyjąć na siebie, consilia ad naturam r. Ci stosować.

revolo 1. (re i volare) odlecieć na-powrót: revolat grus Ci, telum, Daedalus r. O.

revolübilis, e (revolvere) dający się w tył toczyć: r. pondus O.

revolvo 3. volvi, volütum (re i piens rex denique regum H = magno-

rum maxime regum H; 4) po wypędzeniu Tarkwiniusa tytuł najwyższego kapłana, rex sacrificulus lub sacrifi-cus L ¥= r. sacrorum, sacrificiorum Ci ; 5) w• znaczeniu pogardliwem : tyran, despota: impune quae lubet fa-cere, id est regem esse S, reges con-stituuntur non XYviri Ci. Stad: Rex, Regis, m. przydomek w gens Marcia, Rupilia: Brute, cur non hune Regem iugulas? H.

rhacinus, i, m. nazwa ryby О.

Rhadamanthus, i, m. syn Jowisza i Europy, brat Minosa, sędzia umarłych CiO.

Rhaebus, i, m. nazwa konia V.

Rhaeti, orum, m. zob. Raeti.

Rhamnus, üntis, f. (TapoSg) miasteczko w Attyce: siad: Rhamnüsis, idis lub Rhamnüsia, ae,/. bogini r. = Nemezis ('Pap.vouaij, *Pap.vouaia) O.

Rhamnës, Stis, m. książę Rutu-lów V.

Rhanis, idis, f. (pavtç kropla) imię nimfy 0.

rhapsödia, ae, /. (paĄw&a) pieśń Homera: versum Homed ex secunda rhapsödia N.

Rhëa, ae, f. zob. Rëa.

Rhea, ae. f. (Tea) córka Urana i Gei, żona Kronosa, matka Zeusa, utożsamiona z Cybelą azyatycką O.

rhëda, ae, f. zob. raeda.

Rhegium, ii, n. zob. Rëgium.

Rhënus, i, m. (*Prjvo;) Ren ; poet, adi. flumen Rhenum H; przen. de te, Rhene, triumphus O nad Germanią, Rh. bicornis V = Ren i Wala.

Rhësus, i, m. (Trjao;) król tracki, sprzymierzeniec Trojan, zabity przez Dyomedesa i Odyseusa O.

rhetor, oris, m. (pĄuap) nauczyciel wymowy: habebat rhetor iste disci-pulos Ci, stultitia rhetoris Attici N — mówcy.

rhëtoricus 3. adv. rhetorics pixoç) retoryczny, wymowny, dotyczący wymowy : ars rhstonca lub rhëto-rica, ae, f. (sc. ars), rhetoricë, es, f. (sc. -г/ут]), także rhëtorica, drum, n. Ci wymowa, retoryka: libri rh. Ci nauka, teorya wymowy, rhetorice ша-gis quam dialectice disputare Ci wymownie raczej niż logicznie rozprawiać.

Rhëxënor, oris, m. fPr^vcop) = łamiący szyki mężów) imię bohatera 0.

Rhiphaeus 3. zob. ripaeus.

rhö, n. (|5ш) litera alfabetu greckiego Ci.

Rhodanus, i, m. teraśn. Rhône, rzeka w południowej Francyi CLO.

Rhodius 3. zob. Rhodus.

Rhodopë, es, f. (ToSóraj) 1) = teraśn. Despoto-Dagh, łańcuch gór trackich ; przen. Rhodope miratur Orphea T = Trakowie; adi. Rhodo-pëius 3. ('Pûoomjïoî) tracki: Rh. vates O = Orfeus: 2) bohaterka nazwana od tychże gór O.

Rhodus i Rhodos, i, /. (*Pó8o;) 1) wyspa i miasto przy południowo-za-chodniem wybrzeżu Małej Azyi, gdzie kwitnął kult słońca: Phoebea Rh. 0; adi. Rhodius 3. (TóSto?): Rhodii ora-tores Ci; subst. Rhodii, örum, m. mieszkańcy; 2) bohaterka tej wyspy, oblubienica 8łońca 0.

Rhoetëum, i, m. (Tottetov) przylądek nad Hellespontem ; stąd adi. Rhoe-tëus 3. trojański; Rh. ora, litus V, Iuppiter O, ductor Rh. V = Eneas, Rh. profundum 0 i subst. Rhoetëum, i, n. (sc. mare) morze tamże V; poet, adi. Rhoetëius 3. stąd subst. Rhoe-tëia, ae, f. V. Trojanka.

Rhoetus, i, m. 1) Centuar (='Po1-xoî) VO; 2) Gigant, zabity przez Bak-chusa (EupuToj) H; 3) towarzysz Fi-neusa 0; 4) król Marsów w Italii V-

rhombus, i, m. (^ßos) czworobok ukośny; cyga, szczególnie w sztukach czarodziejskich: torto concita rhombo licia O ; przen. gatunek ryby płaskiej : ilia rhombi H.

rhomphaea, ae, f. zob. romphaea.

Rhymitium, ii, n. nieznana miej- rigescunt ubera O, vestes rigescunt V; scowość w Italii О.

preen, capillos mętu riguisse О sta-

rhythmicus 3. (rhythmus f5u$póę) wały dębem, rytmiczny; subst. rhytmicus, i, m. przestrzegający rytmu : rhythmici (sc. stężały, sztywny, twardy, skrzepły; artifices) Ci.

rigidus 3. adv. rigide (rigere) 1)

r. ensis, hasta V, r. silex, anguis O, rïclnium, ii, n. (rica) zasłona, wo-    crura r. Ci, r. cervix L; 2) stojący

alka, kwef damski, noszony w żało-    prosto, sterczący: r. rnalus, columna,

bie Ci.    capillus O, r. quercus V; 3) preen.

rictus, us, да. i rictum, i, n. (ringi)    stały, nieugięty: vir rigidae innocen-

otwarte usta: r. eius est attritius Ci,    tiae L, r. senex. censor 0, virtus r. H;

risu diducere rictum H, modici rie- 4) nieokrzesany, niezgrabny: r. motus O.    res O; 5) surowy, zahartowany: r. Sa-

rïdeo 2. rîsi, rîsum 1) intr. śmiać bini, Getae H; 6) dziki, okrutny: r. się, uśmiechać się; preen, być weso- Mars, ferae O. łym: puto te in hoc aut risisse aut ingemuisse C, ridentem dicere verum H, ridetur H powstaje śmiech, vultu ridet Fortuna sereno O, domus ridet argento H uśmiecha się srebrem; 2) skropić, zlewać, poić: r. voltum atque trans, wyśmiewać, szydzić, śmiać się z czego: Teucri risere natantem V, non ridet versus Enni H, ridere ho-minem, impudentiam hominis Ci, nemo vitia ridet V — nie lekceważy.

rigo 1. {por. rivus) 1) prowadzić wodę: aquam per agros r. L; 2) nawodnić, zwilżać; lucum fons aqua r. L, r. aequora Sarnus V; 3) preen.

ora lacrimis, fletu V, natos vitali rore Ci.

rigor, oris, да. (rigëre) 1) twardość, stężałość, sztywność: r. ferri V, r. Alpinus O mróz — torpent rigore rldiculus 3. adv. ridicule (ridere) membra L; 2) preen, surowość, nie-1) śmieszący, żartujący, żartobliwy: ugiętość, ostrość: r. animi, disciplinae homines ridiculi ex dolore Ci, nasce- militaris T, te tuus iste rigor decet 0 tur ridiculus mus H; poet e inf. Por- niezgrabność, niepolerowność, brak cius ridiculus absorbere placentas H ogłady.

wzbudzający śmiech jak połykał, po- riguus 3. (rigäre) nawodniający: łykaniem placków; 2) śmieszny, wart r. amnes V zwilżony, skropiony; r. wyśmiania: haec turpia atque r. Ci; hortus O.

stąd subst. ridiculum, i, n. rzecz rima, ae, f. (ringi) szpara, rozpad-śmieszna, żart, dowcip: ridicula di- lina, szczelina: angusta r. H, naves cere Ci dowcipkować, żartować.    rimis dehiscunt V, rimas agere, fa-

rigeo 2. rigui, krzepnąć, tężeć,    cere, ducere CiO pękać, rozłupać się;

twardnieć: nervi rigent H, terga bourn    preen, ignea r. błyskawica, jakby roz-

insuto ferro rigebant V, Gerealia dona    padlina na niebie, plenus rimarum:

rigebant O, omnia rigentia gelü L    niedolrzymujący tajemnicy,

sztywne, partes terrae aut frigore ri- rimor, äri, ätus sum (rima) 1) ro-gent aut uruntur calore Ci ; preen, co-    bić szpary, brózdy, grzebać, kopać:

mae terrore rigebant 0 stawały, ve-    rastris terram r. V; 2) kopiąc, robiąc

stos rigent signis auroque V są sztyw-    szpary, przeszukiwać, szukać: taber-

ne od figur złotem haftowanych.    nacula ducis pilis et lanceis r. T, vo-

rigësco 3. rigui (incoh. do rigëre)    lucres prata r. F wygrzebują żyw-

krzepnąć, twardnąć, sztywnieć, tężeć:    ność; 3) preen, badać, szukać: canes

naribus auras r. O wietrzą, quod cui-que rimanti repertum est F, omnium sécréta r. T.

rimösus 3. (rima) 1) rozpadły, dziurawy, pełen szpar: r. cymba F; 2) przen. r. auris H plotkarza, który nie dotrzymuje tajemnicy, sekretu.

ringor, ringi, wyszczerzać zęby stąd prsen. odgryzać się, dąsać się: sapere et ringi H.

ripa, ae, f. (parf por. EÙpfaogj 1) przypływ': per pice torrentis ripas adnuit F na strumień smołą płynący; 2) brzeg (rzeki), poet, brzeg, wybrzeże (morskie) : aquae pro ripis litora puisant 0, utraque ripa fluminis C, alii cunctan-tur in ripis L.

rïpaeus i rtphaeus B. (ßtrauo«) burzliwy: r. Eurus F, stąd Hiphaei montes = Riphaeae arces F góry bajeczne w północnej Europie.

Riphéus, i, (acc. ea) m. imię wojownika F, centaura O.

rïpula, ae, /. (demin. ripa) nizki brzeg Ci.

risor, oris, m. (rïdëre) szyderca H.

rïsus, üs, m. (rldëre) śmiech, u-śmiech; pośmiewisko, szyderstwo: ri-sum excitare N, movëre Ci, rozśmieszyć, risum êdere Ci = tollere H roz-śmiać się, alicui risui esse L być wyśmianym, risu curruere Ci »kłaść się, pękać, umierać« ze śmiechu, risus cap-tare CiH śmieszyć = risum dare alicui, risü quatere aliquem H, risum tenere CiH powstrzymać się od śmiechu, in risum vertere H obrócić w żart.

rite adv. (ritus) 1) uroczyście, religijnie, według przepisów religijnych: deos r. colere C, exsequiis r. solutis F, ternpla r. dicare O, ludi r. facti Ci;

2) przen. podług zwyczaju, obyczaju: religati r. equi F, plaustra Scytha-rum r. trahunt domos vagas H. 3) należycie, słusznie, przyzwoicie, w porządku: res r. parare F, si maxima luno rite vocor O; i) szczęśliwie, pomyślnie: tu rite propinques augurium F, r. matur os aperire partus H.

ntualis, e (ritus) dotyczący obrzędów religijnych, »rytualny, liturgiczny*: r. libri Ci.

ritus, us. m. (rëri) 1) przepis religijny, obrzęd, ceremonia, liturgia: r. sacrorum F, r. piandi, r. magicus 0;

2) prsen. zwyczaj, obyczaj, sposób: ritus referre Cyclopum 0 naśladować, ritibus efferioribus quam ulli barbari vivunt L; zwykle w abl. ritu z gen.: pecudum, latronum r. Ci = jak zwierzęta, złodzieje; fluminis, nivis r. HV; rzadziej z adi. ; Teutonièo, novo r. Fff.

rlvälis, e (rîvus) należący do po-toka; stąd subst. rlvälis, is, m. sąsiad, biorący wodę z tego samego potoka; przen. współzawodnik, »rywal« : ama-re se sine rivali Ci ślepo kochać się w sobie, być w sobie zaślepionym, sine rivali amare H bez współzawodnika, nie mieć powrodu zazdrości.

rlvälitäs, atis, f. (rivaiis) współzawodnictwo, zazdrość Ci.

rïvolus i rîvulus, i, m. {demin. rîvus) potoczek, strumyk, przen. non tenuis rivolus illarum disciplinarum Ci.

rîvus (rivos, acc. om) i, ‘m. (pito, реоцх) 1) potok, strumień, mała rzeka: tenuis fugiens per gramina rivos F; przy si. e rivo flumina facere O z igły widły, z muchy wielbłąda, słonia robić = przesadzać; prsen. sudor fluit rivis F, r. lacrimarum O, ut te liqui-dus fortunae rivus inauret H by cię strumień szczęścia ozłocił (Paktolus):

2) kanał: rivos ducere O, r. deducere F, effodere rivos T.

rixa, ae, f. kłótnia, spór, sprzeczka, bitka, bójka: Centaurea cum La-pithis r. H, crebrae ut inter vinolen-tos r. T, t. sanguineae H, de tuo corpore flet r. lupis O będą się biły wilki o ciebie.

Wfiip

ГвТв?

rixor, Sri, ätus sum (rixa) kłócić się, sprzeczać się, bić się: orator non pugnat, sed rixatur T.

pagula 0, r. fores H; 2) prsen. mocny, silny: aliquem robustiorem faeere N wzmocnić, robusti et valentes satellites Ci.

rodo 3. rosi, rosum, 1) gryźć, o-

rôbïgo lub rübïgo, inis, f. (röbus, ruber) »czerwoność« = 1) rdza: ferrum robigine roditur O, scabra robigine    gryzać: dente pollicem r. H; prsen.

pila 7; 2) psucie się zębów: livent ro-    ferrum robigine roditur O; 2) prsen.

bigine dentes O; 3) rdza w zbożu od    obmawiać, czernić; absentem r. ami-

spalenia i wilgoci: ut mala culmos    cum H, aliquem in conviviis, Caesa-

ësset robigo V; s'ad Rôbïgo, inis, f.    ris munera r. Ci.

rogalis, e (rogus) dotyczący stosu :

rogatio, önis, /. (rogäre) 1) projekt ustawy, wniosek, bil: rogationem ferre CiL; r. f. ad populum C wnieść projekt ustawy na zgromadzeniu, r. perferre Ci przeprowadzić, carmen rogationis recitare L tekst ustawy, rogationem suadere, dissuadere Ci

bóstwo wzywane przeciw rdzy w zbożu; 4) prsen. gnuśność, lenistwo: in- flammae O. genium robigine longa laesum 0.

röboreus 3. (röbus) dębowy: r. pöns O.

röboro 1. (robur) wzmocnić: gra-vitatem constantia r. Ci, recti cultus pectora roborant H.

röbur rsadsiej röbor (dawniej röbus) röboris, n. 1) drzewo dębowe, przemawiać za i przeciw ustawie;

2) prośba: rogatio gratissima Ci; 3) pytanie: rogatio et percontatio Ci.

rogatiuncula, ae, f. (demin. do ro-

dąb, wogóle drzewo twarde: annoso robore quercus VO, naves factae ex robore С; 2) prsen. przedmioty z drzewa dębowego; więzienie podziemne    gatio) mały wniosek, krótkie    pyta-

w Rzymie, którego ściany (jak się    nie Ci.

rogator, oris, m. (rogare) 1) wnio-

zdaje) były wyłożone drzewem dębo-wem; dąb: sacrum r. V, koń trojań- skodawca: non suasor, sed rogator Ci; ski, ferrö praefixum robur V część    2) zbierający głosy, »skrutator«,    który

oszczepu z drzewa = 8óou Нот., in przy szrankach (saepta) kontrolował robore accumbnut Ci na ławach dębo-    głosy (tabellae): comitiorum r.    roga-

wych, catenas et robur timere H, in    tores, diribitores tabellarum Ci.

rogatu {obi. od nieus. rogatus, us,

robore et tenebris exspirare L, robur et saxurn (sc. Tarpeium) minitari T, m.) na prośbę: Siculorum r., tuo ro-delphines agitata robora puisant 0,    gatu Ci.

rogito 1. (frequ. do rogare) kilkakrotnie pytać się, wypytywać: rogi-tantes alii alios L; poet, praeter rogi-tatum sile Ci.

gens duro robore nata V — ino 6puó;

rogo 1. (regere?) 1) pytać się, do-

Hom.; 3) prsen. część najsilniejsza, moc, siła, treść czego, rdzeń, jądro, kwiat: r. imperatoris L, r. ferri V, satis aetatis atque roboris habere Ci, civium vel tlos vel robur Ci, ■ robur    wiadywać się : s acc. osoby : neminem

copiarum Ci, r. peditum, centurionum    nisi illam rogavit Ci, s acc. rsecsy :

L, quod fuit roboris interiit C całe    viam rogare O pytać się o drogę, ad

doborowe wojsko, hoc fuit initium    rogatum (rogata) respondere Ci na py

salutis, hoc robur libertatis N. colonia r. bello T, r. accusationis Ci środek, treść.

tanie, s podwójnym acc. quid me istud rogas? Ci, aliquem sententiam r. tak-èe : ali quid de aliquo r. Ci, pass. multa röbustus 3. (röbus) 1) dębowy,    rogatus O o wiele rzeczy; 2) rv sna-

z twardego drzewa, silny : robusta re-    cseniu ursędowem : pytać się a) w se-

manum est L po Rzymsku; subst. Römänus, i, m. Rzymianin; Romana, ae, f. Hzymianka.

Romethium sob. Rhymithium. romphaea, ae (rhomphaea), stłac. rumpia (fuusaia) miecz, włócznia, dzi-ryt L.

nacie przy głosowaniu : quem in senatu sententiam rogabas tertium Ci na trzeciem miejscu pytałeś się o głos; pass. multis sententiis dictis rogatus sum sententiam Ci; stąd samo rogare: Marcellinum quidem primum rogavit Ci : b) na zgromadzeniu ludowem, kiedy wnioskodawca (r o g a t o r) pyta się : ve-litis iubeatis Quirites uti...? stąd: po-pulum (comitia centuriata), plebem (comitia tributa) lub łegem rogare Ci. Formuła wstępna w ustawach : consu-les populum iure rogaverunt Ci pro-vinciam alicui rogare Ci uczynić wniosek na namiestnictwo prowincyi dla kogo; c) na zgromadzeniach wyborczych: przeprowadzać wybory: qui plebem Romanam tribunos plebis ro-garet, is usque eo rogaret, dum X tribunos plebis faceret L, ad rogandos magistratus Romam prolicisci S w celu wyboru urzędników, populus regem, interrege rogante, creavit Ci; d) przy przyjęciu 'żołnierzy do służby : milites sacramento rogare CL odebrać przysięgę; 3) prosić o co: arma, veniam г. V, auxilium r. C, a Metello missionem г. (= petere) S, z acc osoby: ipse vos non rogavit solum, sed etiam obse-cravit, rex venit rogatus Ci; z podw. acc. hoc te rogo Ci: pass, quidquid rogabatur N, rogatus eras, ne referres Ci; poet, z acc. c. inf.: multa ro-gant ulenda dari 0. Formy dawne w ustawie u Ci: siquid ius non esset rogarier (= rogari), quod tribuni plebem rogassint (= rogaverint), ratum esto.

rogus, i, m. (regere) stos : in rogum imponere Ci; przen. śmierć, zniszczenie: poet, effugiunt carmin a rogos 0.

Roma, ae, f. Rzym. stolica La-cyum nad Tybrem i państwa rzymskiego jako bóstwo LT; adi. Römänus 3. adv. Romane rzymski, po rzymsku : civis, populus R„ lingua R., nomen Romanum LN naród, Romano more loqui Ci szczerze, otwarcie, Ro-

Römulus 3. rzymski: R. tellus V,. subst. Romulus, i, m. według podania założyciel Rzymu, syn Marsa i Rei Sylwii, pierwszy król, po śmierci czczony jako Quirinus. Stąd: Romula ficus 0 f. ruminalska, pod którą wilczyca karmiła Bomulusa; adi. Römu-leus 3. ensis, urbs R. 0; Rómilius 3. imię: tribus L; Rómulidae, dum (darum) m. synowie Romulusa — Rzymianie V.

roralis, e (ros) na kształt rosy 0. rörärius 3. jako subst. rörärii, örum, m. (sc. milites) żołnierze lekkiej zbroi, procarze L.

röresco 3. (ros) spadać na kształt rosy, rosić 0.

rôro 1. (ros) 1) padać rosą; trans. zrosić: rorat: rosa pada; poet, rorare aurora coepit O; trans, rorata tellus, roratae rosae O; 2) ciec, kapać, być wilgotnym, spadać kroplami: rora-bant sanguine vepres V, rorant pen-nae 0, rorantia pocula Ci z których mało płynie wina.

rôs, rôris, m. 1) rosa, pl. krople rosy; przen. każdy płyn spadający kroplami : caelestis r. 0, in tenera herba V; pl. gelidi rores Ci; przen. vivo prolue rore manus 0 = wodą; rores pluvii H deszcz, r. Letheus V, stillabit ex oculis rorem H łzy, lacri-marum r. 0, r. vitalis Ci mleko matki; rores sanguinei F, r. amarus F woda morska; 2) (jSoug) krzew: ros ma-rinus rozmaryn : poet, marïnus ros H, rôs maris 0.

rosa, ae, /. (£8§ov, (5o8ért) 1) róża jako krzew: flos rosarum H, r. bis flo-rens V (Paestum); 2) róża jako kwiat: rosam videre Ci; 3) zbiorowo: róże,

corona r. :

rota, ae, /. 1) koło, koło u wozu; przen. w'óz : aureae rotae O, elegi dis-paribus rotis O (hexameter i penta-meter); prsen. e rotis urbem prospe-xit F

zduńskie:

wieniec z róż: sumenda rosa 0, reticulum plenum rosae Ci; stąd: in rosa potare Ci, quis te urget in rosa multa H.

rosärius 3. (rosa) różany; subst. rosarium, ii, n. ogród różany F.

röscidus 3. (ros г cadere) rosisty, spadający rosą: r. mella F, r. pruina 0; rzucający rosę: r. dea O —Aurora, saxa rivis roscida F wilgotne.

Roscius 3. imię rodowe; adi. Ros-ciänus 3. Ci.

Rösea lub Rösia, ae, f. okolica koło Reate, teraz le Roście; adi. Roseus, Rösius 3.: R. rura F.

rosëtum, i, n. (rosa) krzew, ogród różany F

roseus 3. (rosa) różowy: roseus rubor O, r. dea, r. mater Memnonis 0 = Aurora; stąd : r. bigae, quadrigae, r. Phoebus F; o częściach ciała: r. os, genae F, r. cervix FH, r. strophium 0 wieniec z róż.

rôsmarînus, i, m. sob. ros 2. rostratus 3. (rostrum) zaopatrzony w dziób: navis r. Ci, columna r. L kolumna na cześć C. Duiliusa na forum, ozdobiona dziobami okrętów zdobytych pod Mylae 260 r., wieniec za zwycięstwa na morzu; stąd o Agryppie: cui tempora fulgent rostrâta navali corona F.

rostrum, i, n. (rüdere) 1) dziób, ryj> Pysk, żądło: avium corneum r. Ci, r. suis Ci, apium r. F; 2) prsen. dziób okrętu, przód : navis rostro percussa N, naves ferire rostro hostern non po-terant L: 3) prsen. pi. mównica w Rzymie, ozdobiona dziobami okrętów' zdobytych 416 L: VIII, 14.: descendes de rostris Ci, in rostra ascendere L.

z wozu; 2) koło garncarskie, currente rota cur urceus

Słownik.

exit? H; tortury zapomocą koîa: Theophrastus elicit in rotam beatam vitam non ascendere Ci, rota orbis Ixionii F; 3) walec: turri rotas subdere F, materias subiectis rôtis propellere T;

4) preen bieg kolisty: ubi mille rotam volvere per annos F, rota fortunae Ci »fortuna kołem się toczy« (o zmienności i niestałości losu).

roto 1. (rota) obracać w koło, toczyć: r. ensem F, r. telum L, fumum vertice r. H, rotati poli 0 obracające się, saxa rotantia F obracające się.

rotundo 1. (rotundus) zaokrąglić: ad volubilitatem r. Ci; prsen. r. mille talenta H zrobić okrągłych 1000 t.

rotundus 3. adv. rotundę (rota) 1) kolisty, okrągły: r. scutum T, mutare quadrata rotundis Hprzysłowie : z jednej ostateczności wpaść w drugą; 2) kulisty, kołowy: rotundioribus onusta bacis H, stellarum rotundi ambitus Ci;

3) prsen. zaokrąglony, doskonały (wyraz techniczny filozofii stoickiej): sapiens in se ipso totus, teres atque rotundus H doskonały pod względem moralnym; często pod względem stylistycznym : apte ас rotundę dicere Ci, ore rotundo loqui H.

rubefacio 3. feci, factum (rubëre) pass, rubefio, fieri, factus sum, zaczerwienić: setas sanguine r. О.

rubeo 2. (ruber) 1) czerwienieć, być czerwonym; rumienić się (ze wstydu): poma rubent O, aurora rubebit F, homo rubet Ci »spiec raka«; 2) błyszczeć, lśnić się: ver rubens F, vma ru-bentia O.

ruber, bra, brum (i-pu$-pó;, por. rüfus, pol. rudy, ruda, rydz) czerwony: r. sanguis, cruor, crocus H, r. ae-quor V; poet, victor ab Aurorae po-pulis et li to re rubro F; n. propr. Saxa rubra, sob. saxum.

rubesco 3. rubui (incoh. do rubere) czerwienieć: mare rubescebat radiis F, saxa rubuerunt sanguine 0.

48

T. F.

rubitum, i, n. (rubus) ciernisko, krzak jeżyny: haerentia mora rube-tis 0.

rubeus 3. (rubus) z jeżyny: virga

Rubi, órum, m. teraz Ruv o, miasto w Apulii.

Rubico, önis (ruber) teraz F i u m i-cino, rzeka graniczna między Um-bryą a Gallia ci spad an a.

rubicundus 3. (rubere) czerwony, ogorzały od słońca: r. matrona O, r. Ceres F dojrzale zboże.

rûbïgo, inis, f. zob. róbigo. rubor, öris, m. (rubëre) 1) czerwona barwa: vellera Tyrios incocta ru-bores F w tyryjskiej purpurze gotowane, niveo lucet in ore rubor O, Veneris candore mixtus r. Ci; poet, o księżycu: si virgineum suffuderit ore ru-borem F, oculis dabat ira ruborem 0; 2) rumieniec, zapłonienie ze wstydu, wstydliwość: subitus invita notavit ora rubor O, ruborem adferre T; 3) przen. wstyd, hańba: r. ac dedecus T nil ruboris tua facta habent O, minor r. est in iuris iniquitate Ci.

rubrïca, ae, f. (sc. terra od ruber) 1)okier, glinka czerwona: proelia ru-brica pieta H; 2) tytuł prawa, znaczony czerwono (»rubryka«): пес ti-tulus minio notetur O.

Rubrius 3. (ruber) imię rodowe, rubus, i, w. (ruber) krzew i owoc jeżyny: ferat rubus asper amomum F, duri rubi O.

ructo 1. i ructor, äri, ätus sum (frequ. rugere i i-pейу-еа&м) odbijać się, mieć czkawkę; wyrzucać z siebie, rzygać: cui ructare turpe est, is vomuit Ci; poet, versüs ructatur sublimis H wyrzuca dumny niestrawne wiersze.

ructus, Gs, m. (ructare) czkawka, wymioty Ci.

rudens, tis (PPr.A. od rudere) trzeszczący: prora r. F; subst. rudens, tis, m. (sc. funis) lina okrętowa: stridor rudentum F, rudentibus apta fortuna Ci przysł. szczęście kupca wisi na linie = jest niepewne.

Rudiae, ärum, f. teraz Rugę w Kalabryi, miejsce urodzenia Enniu-sza; stąd adi. : Rudiänus H. : homoR. Ci — Enniusz.

rudlmentum, i, n. (rudire z rudis) pierwsza próba, występ, debiut: r. puerilis regni L, turpe r. patriae prae-ponere raptum O, dura r. belli F, r. adulescentiae ponere L.

rudis, e 1) nieobrobiony, surowy: r. hasta F nie obłupany z kory, r. campus F niezorany, chaos: r. indi-gestaque moles O, caementum r. T nieociosany, r. lana O nieprzędziona, textum, vestis r O gruby; 2) preen. prosty, nieogładzony, niewykształcony: r. simplicitas O, vox incondita ас r. T, r. lingua L; 3) niezręczny, niezgrabny, nieświadomy: rudis, igna-rus rerum Ci, r. anni T młodość, r. belli H, r. operum coniugiique O, r. Graecarum litterarum N, r. harum rerum Ci, r. somni O bezsenny, r. ad oppugnandarum urbium artes L, r. in re navali L, r. in disserendo Ci; poet. arte rudis O.

rudis, is, f. (sc. virga, hasta) laska, floret, do ćwiczeń szermierskich, jaką dostawał wysluèony gladyator, jako znak uwolnienia: tam bonus gladiator rudern tam cito accepisti? Ci; stąd przen. rude donari OH przejść w stan spoczynku.

rudo 3. rudîvi, ryczeć, właściwie o głosie osła: rudens asellus H, lecz także o lwach, jeleniach i rzeczach nieżywotnych: rudens prora F trzeszczący, skrzypiący, Cacum insueta (acc. wewnętrzny) rudentem F niezwykle, dziwnie ryczącego.

rüdus (stł. raudus i rödus), eris, n. gruz z kawałków kamienia, wapna; tynk: cum milites rudera iacerent L, ruderi accipiendo Ostienses paludes destinabat T; stąd pl. : rudera = ruiny, zwaliska, »rudera«.

rumpia, etym. lud. sam. rom-phaea sob.

rumpo 3. rüpi, ruptum 1) rozerwać, rozłamać, rozsadzić: vincula r. CiCV, claustra r. H, catenas r. O, nu-bila caelo r. V rozdzielić; obrasowo: ruperunt horrea messes V, vestes r. О rozedrzeć, tauri colla securi r. О — pectora ferro r. V przeciąć, radices czenie, r. generis V, ruinas edere Ci    solo, funem ab litore r. V wyrwać,

spustoszyć, r. soceri T upadek, śmierć    oderwać, si quis rumpet occidetve L

polityczna, r. Hannibalis L klęska =    jeżeli kto skaleczy lub zabije; 2) pass.

ruina Gallos fundere L; poet, file dies    pękać: rumpitur anguis V; prsen. in-

utramque ducet ruinam H obydwu    vidia rumpantur ut ilia Codro V, rum-

nas zgładzi, uśmierci; prsen. Piso et    pi penetralia turbä O z powodu prze-

Gabinius publicanorum ruinae Ci.

rulnösus 3. (ruina) grożący zawaleniem się, upadkiem: r. aedes Ci rozwalony, r. domus O.

rui lus 3. (rus) chłopski, prosty; n.

Pr■ Rullus, i, w.; przydomek (gens) bie drogę, fontem Pegasi ungula ru-Servilia Ci.    pit O otworzyć; refl. radii rumpunt

rumores afferebantur

Rufrae, ärum, /. (= rubrae) miasto w Kampanii, teraz Lacosta Rufa r i a.

Rufrium, ii, n. (ruber) teraz Ru-vo, miasto w Samnium na południe od rzeki Au fi dus.

rûfulus 3. (demin. od röfus) 1) czerwonawy; 2) subst. rufuli, órum, m. trybunowie wojskowi, wybierani przez konsulów lub wojsko w */з. podczas gdy wybrani przez lud w ²/s nazywali się comitiäti.

röfus 3. (= ruber) czerwony ; subst. Rufus, i, m. i Rufa, ae, f. przydomki różnych rodów (gens): Curtia, Ru-tilia, Mus o nia i t. d.

ruga, ae, /. (|5иууо?) zmarszczka : te rugae turpant H, frontes ruga senilis arat O; prsen. rugae auctoritatem eri-pere non possunt Ci wiek.

Rugii, oram, w. lud germański nad ujściem Odry T\ por. wyspę Rügen.

rügösus 3. (rüga) zmarszczony, skurczony : genae r. O, r. cortex O, r. frigore pagus H od zimna.

ruina, ae,/. (ruere) l)upadnięcie, zawalenie się, upadek: ruinam dare, tra-here V zawalić się, upaść = ruinas facere H, iumentorum r. L, repentina r. C, Capitolio ruinas parare Ci gromić zawaleniem się, ruinae Thebarum, templorum L zwaliska, »ruiny« = r. Iliacae, Pergameae V; 2) prsen. upadek, zagłada, zguba, zniszczenie: ruinae fortunarum Ci finansowe znisz-

Rumina, ae, /. (sc. dea od rumen, inis, n. pierś) bogini karmiących; stąd : ficus Rûmlnâlis L, R. arbor T; poet, ficus Rumina О, figa R., pod którą miała wykarmić wilczyca Ro-mulusa i Remusa.

rümino 1. (rümen = gardło) od-żuwać: bos ruminât herbas V0.

rumor, oris, m. (ruma = gardło) 1) głos, wołanie, zgoda, rumore secundo HT wśród okrzyków zgody, iter inceptum celerant rumore secundo V wśród radosnych okrzyków = solvere secundo rumore Ennius м Сг; 2) wieść, pogłoska, wiadomość niepewna: r. aut fama C, rumores incerti TCi, r. varii V, r. ficti L, volgi r. S, rumor est s acc. c. inf. Ci rozchodzi się wieść, że Belgas coniurare C; 3) opinia publiczna: fama rumoresque hominum L, claro apud volgum rumore esse T, rumore malo flagrare H; stąd: infimae plebis rumorem adfectare T ubiegać się o uznanie u najniższych warstw ludu.

pełnienia, natłoku, licentia ante rum-pebar Ci ze złości; 3) łamać, przełamać ;poet. wydobywać: ordines, aciem r. L = agmina media r. V, ferro viam r. F = cuneo viam r. L torować so-se inter nubila V przedzierają się, аш-nes rumpuntur fontibus V wytryskają; przen. vocem, questus pectore г. V wydobywać ; 4) złamać = znieść, zniszczyć, usunąć: testamentum r. Ci, nuptias, édicta r. H, foedera r. VCi, fidem r. LV, pacem, otia patriae r. V, ius gentium r. L, reditum alicui r. H odciąć powrót; 5) przerwać: silentium r. VOH — taciturnitatem r. V, som-num, opera, sacra r. V, segnes rumpe moras V przerwij zwlekanie! nie ociągaj się! = spiesz się!

rumusculus, i, m. (demin. od rü-mor = stł. rümös) pogłoska: imperito-rum hominum r. Ci.

ruo 3. rui, rutum, PFA. ruiturus (рш = (5sow) 1) intr. płynąć, spadać, rzucać się, spieszyć; działać bez zastanowienia: ruunt de montibus amnes V, per campos O, Rhenus ruit in Gal-liam T, irnber aethere toto V; stąd = ruit arduus aether V niebo wylewa się; przen. venti ruunt V, ruunt voces Sibyllae V wydobywają się, ruit ocea-no nox i ruebat dies noctemque fu-garat V nadchodzić, lecz: nox ruit, Aenea V noc ucieka, pierzcha, sol ruit У słońce zapada, legio sustinuit ruen-tes T uderzających = unä omnes rue-re V, ruere portis L wypaść, hue tur-ba ruebat V— ad portas, in hostem, in ferrum r. V, per medios r. V przedrzeć się, przebić się, in castra fugien-tes r. L, omnia in peius r. V, ad in-teritum voluntarium r. Ci rzucać się = Romae ruere in servitium consules T, in arma r. L, fugiendo in media fata ruitur L, in agendo ruere Ci, emptorem ruere pati Ci, saxum ruit avolsum V, saxum ruiturum O, ruebat murus, tecta L, r. templa H; w bitwie: caedebant pariter pariter-que ruebant V; przen. urbs an tiqua ruit V = ruens imperium H, res p. ruit Ci, prospéra — ruentia T szczęście — nieszczęście ; 2) trans, rzucić o ziemię, powalić, obalić, wywrócić: turbatque ruitque О, cumulos ha-renae r. V rozbijać, mare a sedibus imis r. V, spumas salis aere r. V roztrącać, ossa focis r. V gromadzić, zbierać = aeris acervos r. H; stąd PPP. ruta caesa: »to co się zapadło i zostało wykopane« = materyał surowy: fundum vendere rutis caesis exceptis Ci (formula prawnicza).

rüpes, is, f. (rumpere) skała, urwisko, przepaść: urbs, tecta rupibus imposita L, cavata r. V wisząca, ru-pem inunire, pandere L torować drogę przez skałę, asellum in rupes pro-trusit H.

Rupilius 3. imię rodowe CiH. ruptor, oris, m. (rumpere) zrywający: r. pacis T, r. foederis L.

ruricola, ae, m. f. (rus colere) u-prawiający pole = zamieszkujący : Phryges r. 0 = chłopi fryg., Fauni, Ceres r. 0, deus, bos r. O, ruricolam mactare suum O — byka.

rürigena, ae. m. f. (ruri gigni) u-rodzony na wsi, wieśniak O.

rursus, rursum (adv. z PPP. re-vorsus) 1) wstecz, w tył: rursus reverb C, rursum se recipere C; 2) znowu, na nowo: rursus inruere Ci, r. minuente aestu C; 3) przeciwnie, odwrotnie: r. invicem C, peccatur... rursus, quid virtus possit H.

rüs, rüris, n. 1) pole na wsi, posiadłość wiejska, folwark: paterna rura bobus exercet suis!/, r. amoenura et suburbanum Ci, rus ire: iść na wieś, lecz: in sua rura venire Ci; rurę redire: ze wsi powrócić, ruri esse, habi-tare Ci być na wsi = rurę vivere. esse HO, rurę mori L; 2) wieś w przeciwstawieniu do miasta : urbis amatorem salvere iubemus ruris amatores H;

3) prostactwo wiejskie: vestigia ruris H.

Ruscino, onis, f. miasto w Gallii t. Rousillon.

ruscum, i, n. krzew, mirt dziki V. russätus 3. (russus) czerwono po-

ka Ci.

-malowany Ci (niepewna lekcya: ce-russatae, purpurissatae, pulsatae).

russus 3. (rut-ilus) czerwony : fauces gallorum.

rüsticänus 3. (rusticus) wiejski, ziemiański: r. vita Ci, homines r. Ci.

rüsticätio, önis, f. (rusticari) życie, pobyt na wsi Ci.

rüsticitäs, atis, f. (rusticus) sposób wiejski 1) prostota: cultus adest nec mansit 0; 2) prostactwo wiejskie: vul-tus sine rusticitate 0; 3) wstyd niewczesny, niepotrzebny: si rusticitas non vetat, ipsa rogat 0.

rüsticor, âri (rusticus) żyć na wsi: si qui dies ad rusticandum dati sunt Ci.

rüsticulus, i, m. (demin. od rusticus) wieśniak skromny: r. non incau-tus Ci.

rüsticus 3., adv. rustics (rüs) 1) wiejski; subst. rusticus, i, m. wieśniak, rolnik, chłop: r. vita, res rusti-cae Ci gospodarstwo wiejskie, r. prae-dia N, musr. Й; 2) prosty, skromny: homo agrestis et r. Ci, r. es Corydon V) r. Musa V — sielanka, r. pudor 0 nierozumny wstyd; subst. ex nitido fit rusticus H.

rüta caesa, sob. ruo.

rüta, ae, /. 1) ruta (roślina) О; 2) prsen. gorycz, nieprzyjemność Ci.

Rutëni, örum, m. lud celtycki w Gallii z stolicą Segodunum, teraz' Rodez C.

Rutilius 8. (rutilus) imię rodowe.

rutilo 1. (rutilus) nadawać barwę czerwoną, rdzawą: comas r. L\ błyszczeć barwą złocistą: arma rutilan-tia VT.

rutilus 3. (por. ruber, rüfus) czerwonawy, złocisty: capilli r. 0, comae r. T; poet, ignis, thorax r. V, cruor r. 0; stąd snbst. Rutilus, i, m. przydomek Semproniuszów (gens Sem-p r o n i a) C.

rutrum, i, n. (ruere) rydel, łopata LO.

rutula, ae, f. (demin. od ruta) rut

Rutuli, örum, tub üm, m. lud italski w Lacyum, podbity przez Rzymian ; adi. Rutulus 3. : R. rex V = Turnus, R. acies, caedes. sanguis V.

s.

duae li-

S jako skrócenie: 1) S. = Sextus, imię osob. ; 2) S. lub Sp. = Spurius;

3) jako liesba — semis: pół, semissis: pół asa; stąd HS = LLS brae et semis = 2V₂ asa csyli sestertius; 4) w listach: S. = salutem; np. SD — salutem dicit; SPD = salutem plurimam dicit; 5) SC = senatus con-sultum; SPQR = senatus populusque Roman us.

Saba, ae, /. okolica w Arabii zwanej felix (Yemen), obfitująca w kadzidło; adi. Sabaeus 3. sabejski; poet. = arabski: terra 0 = Arabia, tus F; subst. Sabaea, ae, /. (sc. terra) H; Sabaei, örum, m. mieszkańcy, sławni z bogactw.

Säbäte, es, f. miasto w Etruryi; adi. Säbätfnus 3.: lacus, tribus Ci.

Säbätus, i, m. teras Sabbat o, rzeka poboczna wpadająca do Kalo-ru koło Benewentu; stąd Säbätlni, örum, m. mieszkańcy nad Sab.

Sabäzius, ii, m. bóstwo azjatyckie = Dyonizosowi; stąd uroesystość: Sabäzia, ôrum, n. Ci.

sabbata, örum, n. sabat, szabas, sobota: »triccsima s.«, porów, tricesi-ma H.

Sabelli, örum, m. (demin. do Sa-bini) Sabellowie, drobne ludy szczepu sabińskiego; poet. — Sabini; adi. Sa-bellus 3. sabiński i sabelski : mater, pubes, veru V, anus = czarownica, carmina H pieśni, zaklęcia; Sabelli-cus 3.: sus F.

Sabinus 3. (w sab. dyalekcie Sa-vinus lub Safinus) należący do szczepu, który zajmował górzyste okolice pomiędzy rzekami Nar i Anio z miastami Reate, Amiternum: S. ager Ci, mulier L, gens, patres 0; subst. 1) Sabinus, i, m. Sabińczyk ; 2) Sabina, ae. f. Sabinka; 3) Sabina, ae, f. (sc. terra) kraj sabiński; 4) Sablnum, i, w. (sc. vinum) sabin, wino sabińskie H; prsen. Sablni, órum, m. kraj sabiński H lub posiadłość ziemska H; Sabinus, i, m. 1) bohater nadający nazwę szczepowi; 2) przydomek wielu rodów rzymskich; taksę f. Sabina, ae, n. p. w gens Poppaea; 3) przyjaciel H; 4) A. Sabinus, poeta współczesny O.

Sabis, is (acc. im), w. teras S ambre, poboczna rzeka Maasy.

Sabrina, ae, f. teras Severn, rzeka w Anglii.

saburra i sabura, ae, f. piasek. jako balast: naves saburra grava-tae LV.

Sacae , arum sob. Saces.

sacculus, i, m. [demin. od saccus) woreczek do cedzenia, filtrowania wina LCi.

saccus, i, m. ((jûtxxaç) worek zboża, pieniędzy CH.

sacellum, i, n. [demin. od sacrum) kapliczka NCi.

sacer, era, crum (por. sandre) 1) poświęcony bóstwu, święty: locus si-ve sacer, sive profanus N, aedes Ci, religiones s. Ci święte obrzędy, s. Silentium H pobożne m., ales, fluvius, laurus F, vates H; csęsto s dat.: Fauno, Uereri V, Iovi 0; prsen. pugio magno operi sacer T; lees i s gen.: illa insula eorum deorum sacra putatur Ci; n. pr.: mons sacer, wzgórze przjr drodze via Lamentana, sacra via (poet, via sacra = sacer clivus H) u-lica święta w Rzymie prowadząca z doliny między Palatynem a Kary-nami przez forum na Kapitol; 2) poświęcony bogom podziemnym= przeklęty: qui tribunis nocuisset, eius caput Iovi sacrum esset L, is sacer esto H; prsen. auri sacra fames F przeklęta żądza złota, s. ignis F róża = choroba; stąd subst. sacrum, i, n. 1) świętość, rzecz poświęcona, przedmiot ofiarowany, ofiara: sacra ferre, capere HV naczynia ofiarne, sacrum qui clepserit, paricidas esto : ustawa u Ci, sacra canere F hymny ofiarne, s. cremare V; 2) obrzęd ofiarny, pl. służba boża, nabożeństwo, uroczystość; prsen. misterye, obrzędy tajemne: cu-stos Herculei sacri F, Cereris arcanae

s. H, s. facere, perpetrare LCi, s, pro-curare N, occulta, arcana s. CiH, no-vendiale s. L uroczystości dziewięciodniowe, sacra publica L religia państwowa; opp. s. gentilicia L r. rodowa, prywatna, s. nuptialia, iugalia 0 zaślubiny ; prsen. s. tori O, studiorum T, quibus sacris ista sica initiata sit, nescio Ci.

sacerdos, dötis, m. f. (sacer) kapłan, kapłanka: Phoebi sacerdos F, s. populi R. Ci, Graeca s. Ci.

sacerdotium, ii, n. (sacerdos) kapłaństwo, godność, urząd kapłański: virgo Vestalis sanctissimo sacerdotia praedita Ci.

Sacês, ae, m. pl. Sacae, ärum, m.

1)    ludy koczownicze na północ od Persyi; 2) imię osobowe F.

sacrämentum, i, n. (sacräre) poświęcenie 1) suma pieniężna, kaucya, którą obie strony w procesie cywilnym składały u najwyższego kapłana pontifex max i mus: Sacramento contendere, Kaucya strony przegrywającej szła do kasy publicznej;

2)    prsen. proces: s. iniustum Ci; 3) w stvèbie wojskowej: przysięga służbowa, p. wierności: aliquem militiae sacramento obligare Ci, s. dicere CL T złożyć przysięgę, milites sacramen-

to rogare, adigere CL zaprzysiądz; 4)    3) ogóln. zbrodniczy, bezbożny; subst.

Sacrï portus i sacriportus, из,

m. 1) miasto nad zatoką tarentyjską; 2) miasto latyńskie.

sacro 1. 1) poświęcić co komu,

preen, przysięga: 'non ego perfidum sacrilegorum numéro haberi NCi. dixi sacramentum H; 5) służba wojenna: longo Caesarum sacramento imbutus T.

Sacränus 3.: acies V należący do Sakranów. ludu kolo miasta Ar de a.    przeznaczyć, dać: honorem alicui V

sacrärium, ii, n. (sacra) 1) miej-    Ci; 2) poświęcić co bóstwu: laurum

sacro sanctus i sacrosanctus 3-

see, skład świętości, przedmiotów re- Phoebo V; 3) uczynić nietykalnem, u-ligijnych, zakrystya: Caeres s.populiR. święcić, przekląć: sanctionem, leges s. L, temerat sacraria probro O; 2) miej- Ci, foedus s. L; 4) uczynić nieśmier-sce ofiarnicze, kaplica, świątynia: res telnem, uwiecznić: alqm Lesbio piec-divinas in sacrario facere Ci, sacraria tro s. H, eloquentia scriptis sacrata L. Ditis V = podziemie.

uświęcony ofiarą, obrzędem religijnym, przysięgą, święty, nietykalny: foedus, possessiones Ci, potestas tri-bunorum L.

Sacrätivir, i, m. imię osoby C. sacricola, ae, m. (a sacris colen-dis) ofiarnik, kapłan T.

Sacrovir, i, m. Julius S. Eduj-

sacrifer, fera, ferum, niosący świętości : rates 0.

sacrificalis, e (sacrificus) ofiar- czyk T.

Sadalës lub Sadala, ae, m. książę tracki, syn Kotysa III. CCi.

saecularis (sëcularis) e (saeculum)

ny T.

sacrificatio, onis, f. (sacrificare) o-fiara Ci.

sacrificium, ii, n. (sacrificäre) o-fiara, ofiarowanie: s. facere, perficere, perpetrare alicui deo CiL.

stuletni: carmen s. H pieśń na uroczystość stuletnią (ludi saeculares) u-rządzoną przez Augusta w r. 17 na sacrifice 1. (sacrificus) ofiarować, wniosek XV-viri libro rum (sc. si-złożyć ofiarę: s. apud aram NL, deo byllinorum).

saeclum, później saeculum, i, n. (wlaść. säculum, jak se-men, posiew); prsen. 1) ród, pokolenie, generacya: eus) ofiarujący, składający ofiarę: rex, saeclorum ordo V: 2)wiek, czas, duch vates L; subst. sacrificuli ac vates L.

(dat.) maioribus hostiis (abł.) s. L, s. suem O.

sacrificulus 3, (demin. od sacrifi-

czasu: aurea saecula F, beatissimum s. T, huius saeculi licentia Ci; 3) stulecie, długi przeciąg czasu; preen. ludzkość jednego wieku: multis sae-culis post Ci, saeculo festas referente luces H, bello egregia per saecula gens V.

sacrificus 3. (a sacris faciendis) 1) ofiarujący: rex L = sacrificulus, sacrifico ab Anco O; 2) należący do ofiary, dies, ritus, securis O, sacrifi-cum

os 0 mowa, język kapłanów, sacrilegium, ii, n. (a sacris legen-

nie: vinum nocet saepissime Ci, di-cendum est saepius Ci; ceęsto e abl. numéro: co do liczby : saepe numéro lub saepenumerö: Aeduos s. fratres esse appellatos C.

saepes, is, f. (taksę sëpës) płot, o-grodzenie, zagroda: saepem praeton-

dis) 1) świętokradztwo : s. prohibere saepe, saepius, saepissime, (adv. L; 2) znieważenie świętości, obrzędów por. saepes, saeplre) często, kilkakrot-religijnych: Alcibiades sacrilegii da-mnatus N z powodu znieważenia mi-steryj.

sacrilegus 3. (a sacris legendis) 1) świętokradzki: templo manus s. in-ferre Ci; 2) znieważający świętości, obrzędy religijne: sacrilegae manus O;

dere F, densissima s. C; przen. saepi-bus in nostris mala legere F w ogrodzie; przen. scopulorum s. Ci, porta-rum s. O.

saepimentum, i, n. (saepire; ogrodzenie, zagrodzenie; przen. haec quasi saepimenta vallabit disserendi ratio-ne Ci.

Saepinum, i; n. teraz Sepino, miasteczko sabińskie L.

saepio 4. saepsi, saeptum (saepes takèe sëpio) 1) ogrodzić, otoczyć czem: sepulcrum vepribus et dumetis s. Ci, vallum arboribus s. L, urbem mûris, domum custodiis N, se tectis F zamknąć się; 2) okryć, zabezpieczyć: gra-dientes aëre F, animus corpore saep-tus Ci, circumvestit diciis, saepit se-dulo; poet, и Ci.

saeptum, i, n. /saepio) 1) ogrodzenie, płot: beluas saeptis tenere Ci; exit victima saeptis F; poet, intra saepta domorum F wewnątrz domu; 2) szranki, kratki, w dawniejszych czasach zbudowane z desek na rynku, a po zgromadzeniu rozbierane, od czasów Cezara na polu Marsowem (campus Martius) saepta mar mor ea, za któremi lud rzymski odbywał zgromadzenia: saeptis revolsis introire in forum Ci, populum includere saeptis O.

saeta, ae, f. lud. seta, sierść, szczecina: s. equina Ci, apri s. O, leonis F.

saetiger, gera, gerum (saeta i ge-rere) szczecinowaty : sus, pecus FO; subst. saetiger, eri, m. (sc. aper), dzik O.

saetosus 3. (saeta) szczecinowy: aper F.

saevio 4. ii, saevïtum, srożyć się, wściekać.się: lupus saevit rabieque fa-meque O, saevit canum latratus F psy szczekają wściekle; przen. o ludziach: ne saevi, magna sacerdos F, se in obsides non saeviturum L — poet, mihi saevit O srożyć się; także o rzeczach: ventus s. C, Aufidus, amor et libido H, ira O, mare SHT.

saevitia, ae, /. (saevus) wściekłość srogość, dzikość, okrucieństwo : s. ho-stium, belli S, inter ambitionem sae-vitiamque moderatus S łagodność, surowość, s. principis T; preen, s. hiemis S, annonae s. T straszna drożyzna.

saevus 3. adv. saevë, srogi, wściekły, zajadły, okrutny, straszny; ml. o ewiereętach: s. leo, laena saevior F; o ludziach i bogach: Aeneas s., luno

s.; nieprzejednana, dea, numina Iovis F, opprobria fingere saevus H bez litości; o rzeczach: шаге s. SOF, sco-puli, tridens Neptuni, gelu et undae F strasznie zimna woda; nuntius, dolor, funera, ira F, ventus, tempestas Ci. saga, ae, f. zob. sagus. sagäcitäs, ätis, /. (sagax) wietrzenie psów: canura s. narium Ci, preen. bystrość, przenikliwość : erat ea saga-eilate, ut decipi non posset N.

sagana, ae, f. (säga) czarownica; stąd n. pr. imię czarownicy H.

Sagaris, acc. im, abl. i O, w; teraz Sa-kari, rzeka w Małej Azy i; takèe Sangarius, ii, m. (Sayyoćpio;) L; stąd Sangarltis, itidis, f. Nimfa O.

sagätus 3. (sagum) w płaszczu wojskowym Ci.

sagax, äcis, adv. sagâciter (sagl-re) 1) mający ostry węch (lub słuch); w myślimstwie: mający dobry »wiatr«: sagire.... ex quo sagaces dicti canes Ci, sagacior anser O, sagacius H; 2) przen. przenikliwy, przezorny, bystry: homo s. Ci, curae sagaces H troskliwość roztropna, s. ad suspicandum Ci; poet, z infs. ventura videre; z gen. s. utilium rerum H; z abl. s. rimandis offensis T przenikliwy w śledzeniu obraz.

saglna, ae, f. 1) napychanie, tuczenie, karmienie: multitudinem illam sagina tenebat Ci; 2) przen. karm: mi-litibus cibos ut gladiatoriam saginam dividebat T.

sagîno 1. karmić, tuczyć; zwykle przen. saginat plebes populäres suos,

sagum, i, n. (dawniej sagus, i, m.) 1) płaszcz wierzchni z grubego sukna jako strój galiicki i germański: te-gumen omnibus sagum fibula aut spina consertum T; 2) płaszcz wojsko- lewym brzegu Tybru, którą wywozowy: qui arma, saga, bellum flagitant

Saguntia, ae, f. eob. Segontia.

Saguntus, i. /. póśniej Saguntum, żołd, dyeta, honoraryum, podarunek ; i, n. (Zâxw&oç) miasto w Hiszpanii, te- s. Agricolae Domitianus non dédit T. rae Mur-viedro (tj. murus vêtus); adi. Saguntius 3 Si Saguntlnus 3; preen, czyniący jurnym : eruca, her-subst. Saguntlni, orum, m. mieszkań- ba s. 0. cy S. L.

ut iugulentur L, rei p. sanguine sagi- quae saga, quis magus te solvere po-nari Ci, septuagies sestertio saginatus terit? H.

T zbogacil się о...

sagio 4. (sagus) przeczuć, przeniknąć, spostrzedz zmysłami: sagire est sen tire acute Ci.

säl, salis, m. (xXç) 1) sól; preen. woda słona = morze: salis sapor V, panis cum sale H, s. niger H sól czarna z popiołu drzewnego do solenia sagitta, ae, f. strzała : sagittae pen- гуЬ/ preen, spumas salis aere ruebant

V, salis aequor, unda VÜ; 2) pl. smak

dent ab hu mero Ci, sagittam impelle-re nervo 0, Cupidineae s, OH strzały słony; preen, smak, gust, dowcip: sa-miłości.    libus amaris O, tectum plus salis, quam

sumptus habuit N więcej gustu, Plau-tini sales H, Lucilius urbem multo

no sól z salin koło Ostia z bramy Ci, sagum sumere, ad saga ire Ci być porta Salaria do miast sabińskich;

subst. salärium, ii, n. deputat soli dawany wojsku i urzędnikom cywil-

Sagittarius 3. uzbrojony strzałami: pedites s. T, eques s. T strzelcy konni; subst. Gretas sagittarios C; jako konstelacja: Strzelec Ci.

sagittifer, fera, ferum (a sagittis ferendis) niosący strzały: pharetra O uzbrojony strzałami, Geloni V.

sagittipotens, tis, władnący strzałami; subst. strzelec, konstellacya Ci.

Sagra, ae, mf. terae Sacriano, rzeka w kraju Bruttyów Ci.

sagulum, i, n. (demin. od sagum, por. poi. żagiel a niem. Segel) płaszczyk, płaszcz wojskowy: s. gregale L płaszcz komiśny, s. purpureum L płaszcz dowódcy, togulis acceptis sa-gula reiecerunt Ci, Galii lucent vir-gatis sagulis V, versicolor s. T.

gotowym do wojny, in sagis esse Ci stać pod bronią, saga ponere L złożyć broń.

sagus 3. bystry, proroczy: sagae anus Ci; subt. saga, ae, f. wróżka: sale defricuit H Bioneis sermonibus et sale nigro H zawiera aluzyę do tego, że ojciec Biona prowadził handel rybami solonemi.

Salacia, ae, f. morze wzburzone; bogini morska Ci.

Salamis, inis, acc. -mina, stąd Sa-lamina, ae, f. (2аХа[хц i EaXa|i.iv) l) wyspa i miasto w zatoce sarońskiej, skąd pochodził Telamon, Ajas, Teucer: bitwa w г. 480; 2) miasto na Cyprze założone pzez Teukra OH; adi. Sa-lamlnius 3.; subst. Salamlnii, orum, m. mieszkańcy S.

Salapia, ae, f. miasto w Apulii, teraz wieś Salpi; mieszkańcy: Sala-pltäni, örum, m. Li Salaplni, orum, m. Ci.

salärius 3. (sal) solny: s. annona L roczny dochód z soli, via Salaria LV lub Salaria Ci, ulica solna na nym, później zmieniony na pieniądze; stąd salärium (sc. argentum) znaczy

salax, acis (sallre) jurny: aries O;

salebra, ae, f. swykle pl. sale-brae, arum, f. (salire) miejsce nierówne: qui queritur salebras H-, preen.

Herodotus fluit sine ullis salebris Ci; trudność, niegładkość: oratio haeret in salebris Ci osiadła na mieliźnie.

salebrosus 3. (salebra) nierówny, chropawy: saxa O.

Salentinus i Sallentlnus 3. należący do okolicy tarentyjskiej : campi F; sttbst. Sallentini, orum, m. lud mieszkający koło Tarentu.

Salera, ae, /. miasto w Afryce.

Salernum, i, n. teraz Salerno, miasto w Kampanii.

Saliarls, e, sob. Salii.

Saliätus, us, m. (Salii) godność kapłana Marsa, Saliów: in Saliatu fuit patricius Ci.

salictum, i, n. (salix) miejsce zarosłe wierzbiną, wikliną, łozą: salicta ad Minturnas Ci V.

salignus 3. (salix, sam. salic-nus) wierzbowy, wiklinowy: fustis H crates F, frons, lectus O.

Salii, örum, poet, üm, m. podskakujący, tańczący w takt do śpiewu: 1) kapłani Herkulesa F; 2) kapłani głównie Marsa (Marsgradivus), którzy 1. ló. i 19. marca a nadto 19. października, uzbrojeni i zaopatrzeni w święte włócznie i tarcze a n c i 1 e i a przeciągali po mieście w procesyi tańcząc i śpiewając pieśni; ich naczelnik nazywałsię magister Saliorum albo praesul; uroczystość kończyła się wspaniałą ucztą; adi. Saliäris, e: carmen H już wcześnie niezrozumiała pieśń S., dapes H, epulari Saliarem in modum Ci.

sallnätor, ôris, m. (salinae) fabrykant, handlarz soli, dzierżawca salin ; n. pr. Sallnätor, ôris, m przydomek rodu gens Livia L.

salïnus 3. należący do soli; subst. sallnum, i, n. (sc. vas) solniczka: pa-ternum HL; salinae, ärum, f, (sc. o-perae) kopalnie soli, saliny C; stąd n. pr. Sallnae, ärum, f. 1) kopalnie soli koło Ostia L; 2) składy soli przy porta Trigemina L.

salio 4. salui (i salii) saltum (Шо-fXTtt) 1) skakać, zeskoczyć, przeskoczyć: rôtis (abl.) s.: z wozu = de muro L, per utres F; prsen. mica, sal saliens H sól ofiarna, rzucona w ogień, pryskająca w górę jako dobra wróżba, pectora salientia O o biciu serca, aquae saliens rivus, unda VO tryskać; stąd subst. salientes, ium, m. (sc. fontes) fontana; 2) parzyć się O.

saliunca, ae, f. roślina pachnąca, dziki nard V.

saliva, ae, /. ślina, salix, icis, f. (IXtÇ, IXîxïj) wierzba, pręt wierzbowy: lenta s. FO. Sallentini, sob. Salentinus. Sailustius i Sälustius, ii, m. imię rodowe: C. S. Crispus, historyk 86—35 HT; adi. Sallustiänus 3. : horti T ogrody założone przez historyka S. przy portaSalarianacolłishor-torum.

Salmacis, idis, f. 1) źródło w Ka-ryi SO; 2) nimfa tego źródła O.

Salmonéus, eos, acc. ea, voc. êû,

ж. syn Eola, brat Sysyfa, ojciec Ty-rony, król Elidy; stąd Salmönis, idis, f. = Туго.

Salönae, ärum, f. teraz Salon a w Dalmacyi C.

Salönius 3. imię rodowe. Salpînum, i, n. miasto w Etruryi; adi. Salpïnâs, âtis, salpiński: ager L; subst. Salpînâtes, um, m. L mieszkańcy S.

salsamentum, i, n. (nieuè. salsäre) sos marynowanej ryby, marynata Ci.

sal sus 3. adv. salsë (PPP. od salière jako adi.) 1) posolony, słony: fru-ges, herbae, farra VO = mola s. sob. : vada, fluctus, tellus F; 2) ostry, gryzący: sudor, robigo F; 3) dowcipny: homo Ci, salsa Graecorum Ci dowcipy, male salsus H mniej dowcipny.

saltâtio, önis, f. (saltare) tańcowanie, taniec Ci.

saltätor, öris, m. (saltäre) tanecznik, tancerz zawodowy, baletnik, pan-tomim: zwykle w znaczeniu üblizaja-cem : saltatorem adpellat L. Murenam Cato: maledictum est Ci.

saltätorius 3. (saltätor) taneczny: orbis Ci kolo taneczne.

sallätrix, ïcis, /. (saltator) tanecznica, baletnica, aktorka: ilia saltatrix tonsa Ci ogolona, a więc mężczyzna, ironicznie o Gabiniuszu.

saltätus, Qs, w. (saltäre) taniec: sollemnis LO.

saltim, później saltem, adv. przynajmniej: hoc saltem, quod necesse est Ci, non (nec)-saltem ; nawet nie: non deorum saltem, si non hominum memores L.

salto 1. (frequ. od salïre) 1) intr. tańczyć, tańcować: saltare nostris mo-ribus in vitiis ponitur N, nemo fere saltat sobrius Ci; 2) trans. s. aliquem lub aliquid : przedstawiać kogo w tańcu, grać rolę: mimus saltans puellam 0, saltare Cyclopa H; pass. saltantur amantes 0 : przen. commentaries s. T opowiadać z gestami przesadnymi.

saltuösus 3. (saltus) pełen wąwozów, górzysty: loca, regio SLT.

saltus, üs, m. (salire) 1) skok : sal-tum dare VO skoczyć, saltu venire super... V przeskoczyć, praeceps saltu se in fluvium dédit V wskoczył na łeb do rzeki; 2) przen. przesmyk, wąwóz, parów: s. Thermopylarum L, s. profundi V, saltüs cccupare F, s. sil-vaeque FC; 3) góry, pastwisko w górach : s. Pyrenaeus N g. pirenejskie,

s. Graius .N=Alpy, de saltu agroque communi detrudere Ci, saltibus in va-cuis pascunt F.

saluber lub salubris, bris, bre, adv. salübriter (salus, por. decem-ber, vela-brum) 1) przynoszący" zdrowie, zdrowy: salubrisne an pestilens annus futurus sit Ci, verba s. 0, s. am-brosiae suci F, regiones saluberrimae C, salubrius Ci; 2) przen. zbawienny, przydatny, korzystny: sententia rei p. (dat.) saluberrima Ci, s. iustitia H, tra-hitur bellum salübriter L na korzyść;

3) zdrowy = nie chory, silny: defun-cta morbis corpora salubriora esse coeperunt L, corpora s. T.

salübritäs, ätis, f. 1) zdrowie, zdrowotność: urbis, loci s. Ci, s. aqua-rum T siła lecznicza; przen. a iuris consultis s. petitur Ci wymaga się pomocy; 2) Atiicae dictionis Ci czystość; 3) zdrowie: s. corporum T zdrowie fizyczne.

salum, i, n. morze otwarte, oddalone od brzegów: in salo navem te-nere, habere NL, salo nauseaque con-fecti C morze burzliwe i choroba morska; poet, morze: spumante salo V, immensum s. 0; przen. aerumnosum

s. Ci morze przykrości.

salus, Qtis, f. (salvus) 1) zdrowie: medicis non ad salutem, sed ad песет uti Ci, sine spe salutis N bez nadziei wyzdrowienia; 2) dobro, szczęście, korzyść: communis s. Ci dobro ogólne, s. civitatis, civium, urbis Ci, spes s. Ci, id quantae saluti fuerit Graeciae N wyszło na korzyść, nulla salus bello F; 3) ocalenie, ratunek, życie: fuga salutem petere CCi szukać ocalenia w ucieczce, salutem ali-cui (rei) adferre C uratować, ocalić, salutem reddere N darować życie, tot hominum s. N, suprema s. F; przen. P. Lentulus, salus nostrae vitae Ci zbawca, ocaliciel; 4) pozdrowienie: salutem dare, accipere, reddere LCi pozdrowić (nawzajem), s. mittere Ci przesłać pozdrowienie = s. dicere: w listach, P. Servilius Pullus S(alu-tem) D(icit) Cn. Pompeio Ci ; także z opuszczeniem słowa D(icit) : Anachar-sis Hannoni S. Ci; 5) person, bogini zdrowia, córka Eskulapiusa: Salus publica.

salutäris, e, adv. salütäriter (salus) zdrowy, przymoszący zdrowie, pożyteczny, zbawienny: ars s. H sztuka lekarska, pro salutaribus mortifera conscribere Ci zamiast lekarstw tru-

samos, samus, i, /. («uo;) wzgórze. wyspa górzysta; stąd Thrëicia-

cizny przepisać, s. consulatus Ci, leges rei p. salutares Ci — Stella ad ortus puerorum s. Ci, littera s. Ci tj. A(bsolvo) na tabliczkach do głosowania sędziów, opp. littera tristis tj. C(ondemno) Ci; n. pr. Salutaris, is, m. Zbawca = Zeo; oto-njp Ci.

salütâtio, ónis, /. (salütäre) pozdrowienie, ukłon: inter exercitus s. fit L pozdrowienie wojskowe, salutatio-nem- reddere T odpowiedzieć na pozdrowienie, quis te salutatione dignum putet? Ci; wizyta: dare se salutatio-ni amicorum Ci przyjmować przyjaciół.

salütifer, fera, ferum (a salute ferenda) zbawienny, zbawczy: s. orbi cresce, puer! 0 = Eskulapius, s. spem dare 0.

salüto 1. \salus 4.) 1) pozdrowić: quis senator Catilinam salutavit? Ci, deos, numen s. CiO okazać cześć, uczcić; 2) s poclw. acc. pozdrowić jako kogo, tytułować: aliquem imperatorem CT ; pass. poeta salut or H; 3) odwiedzać, złożyć wizytę, sscsególnie o klientach, którsy patronowi składali obowiąskową wisytę rano : prima luce (mane) salutatum venire Ci, agmina salutantium T; poet, mane salutantum domus vomit undam V.

Sälüvii i Sallüvii, órum lub urn m. lud w prowincyi rzymskiej Gallii

salveo, ëre, 1) być zdrowym, dobrze się mieć, swykle w formułach powitania lub pożegnania : salve, salvë-te, salvëto: witaj! salve, adulescens! salve Saturnia tellus! V, testudo mihi salve! H, iubeo te salvere Ci pozdrawiam cię, deum eum salvere iu-bens L pozdrawiając go jako boga, salvebis a meo Cicerone Ci mój syn cię pozdrawia; 2) przy pożegnaniu = vale!: salvete cineres umbraeque pa-ternae! V; 3j przy kichnięciu: »Na zdrowie« !

Salviänus, i, m. imię tego. który z gens Salvia był adoptowany, sob. Calpurnius.

Salvius 3. imię rodowe.

sal vus 3. adv. salve {por. оло;) 1) cały, ocalony, nietknięty : epistula, res p. Ci, s. atque incolumis civis, exur-citus C, quid salvi est mulieri? L, ałi-quem salvum esse studere N życzyć komu ocalenia; 2) przy życiu, nietknięty, nienaruszony: si salvi esse possent N ocalić życie, me salvo Ci dopóki żyję; abl. abs. : salvis populi sociis Ci bez naruszenia sprzymierzeńców, salvo capite Ci bez narażenia głowy (= życia), legem ferre salvis auspiciis Ci, salvo officio, salva fide Ci nie ubliżając obowiązkowi, uczciwości, sumieniu, quaerenti viro, satine salve (sc. agat), respondit minime L czy się ma dobrze; sob. satin.

Samara, ae, f. teraz Somme, rzeka w Gallii, nad którą miasto Sa-marobrïva, ae, f. stolica Ambianów; stąd teras — Amiens.

Samaria, ae,/. kraj i miasto w Palestynie; stąd mieszkańcy: Samarï-tae, ärum, m. T.

Samarobrîva, ae, /. sob. Samara.

sambüca, ae, /. (aaußw.r₍) instrument muzyczny trójkątny, arfa; stąd sam-bucistria, ae, f. (aajj.ßuy.to-rot«) L grająca na sambuce.

Same, es, f. poet. = Samos, i, /• (ai;j.o; = wzgórze) dawna nazwa wyspy i miasta Cephalonia O; stąd Sa-maei, órum, m. mieszkańcy S. 0.

Samëramis i Samïramis sob. Se-mira mis.

Samnium, ii, n. (== Sab-nium) kraj zamieszkany przez Sabinów Samni-tów; stąd Samnls, Itis, adi. samnij-ski: exercitus, ager L; subst. Samnï-tes, ium, m. Samnitowie; prsen. gla-diatores alios Samnites, alios provo-catores fecit Ci w zbroi samnij-skiej.

Samus VO — Samothracë; jako n. pr.    tość, nietykalność: s. sepulcrorum, trill Samos, Samus, i,/. wyspa i mias-    bunatus Ci, templo sanctitatem tri-

to, miejsce rodzinne Pitagorasa, gdzie    buere T prawo asylu; 2) uczciwość,

była sławna świątynia Hery i kwitnął    cnotliwość, czystość, pobożność: quan-

przemysł garncarski ; stąd adi. Sa-    ta sanctitate bellum gesserit N, pudor

mius 3.: luno Ci, Samius senex, vir    sanctitasque feminarum L, s..matro-

lub Samius, ii, m. — Pythagoras 0;    narum Ci, s. dominae T.

Sarnia vasa, capedines Ci naczynie s. ; sanctitudo, inis, f. (sanctus) świę-Samii, brum, m. mieszkańcy; 2) sob. tość Ci.

sanctor, oris. m. (sancire) ustana-

Same.

Samothrâcë, es, i Samothräca, wiający: legum T prawodawca, ae, /., taksę Thrëicla samus -аесцо; epr/txîr,) wyspa tracka, teraz Samo- sancire jako adi.) 1) poświęcony: s. thraki naprzeciw ujścia Marycy, arae 0, ignés, fontes V; 2) święty, w starożytności siedziba misteryj Ka- nietykalny: s. flumen, numina s. F, birów ; adi. Samothräcius 3. a stąd fanum sanctissimum Ci, oracula, fi-subst. Samothracia, ae, /. (sc. insula)    des VL, tribuni Ci, tutius sanctiusque

VCi; Samothräces, um, m. miesz-    pecunias deponere L; 3) czcigodny,

szanowny, uroczysty: deus, senatus V, ordo, consilium Ci = senatus, gravis-simus et sanctissimus civis Ci, sancte

sanctus 3., adv. sancte (PPP. od

kańcy S.

sänäbflis, e (sänäre) dający się u-leczyć, uleczalny: plaga CiO.

sänätio, önis, /. (sänäre) uzdro-    pater patriae O = Augustus, vates О,

wienie: corporum Ci; prsen. mało-    poeta Ci ; 4) prsen. sumienny, niewin

rum Ci.

Sancus, i, m. taksę Semo Sancus

{por. sancire) bóstwo sabińskie = deus tidius L '= Zeù; r.io-to; jako bóg świę-

ne... Ci, legibus sanctum zrównany z Herkulesem OL. habent C; 3) karać, pod karą zakazać: incestum supremo supplicio, ob- öu£) barwa czerwona, podobna do mi-servantiam poenä Ci, Solon capite nii; prsen. szkarłat : s. vestiet agnos V. sanxit, si qui Ci.

ny; czysty, pobożny: sanctissimi at-sancio 4. sanxi, sanctûm (sacer) que innocentissimi homines Ci, ś. et 1) poświęcić, utrwalić, umocnić, uczy- sapientissimum iudicium Ci, virgines nić nietykalnem : Iuppiter foedera ful- s. H, coniux V, natura sancti et rename sanxit V, foedera sanguine Ci, lîgiosi Ci. pacta T; s podrv. acc. : Pompeium au-gurem sancire Ci poświęcić na augura, uznać za...; 2) ustanowić, zarządzić (wśród religijnych obrzędów): lex tości przymierza i małżeństwa ; później sanxit, ut

sandyx, ycis (s długiem y), f. (a*v-

nius bacchabor II ; 2) prsen. zaiste, w rzeczywistości; w odpowiedziach: tak jest, rzeczywiście: excogitat sane acute, quod décernât Ci; et sane Grac-chis haud moderatus animus fuit S,

sânë (adv. od sänus) 1) rozumnie, sanctimônia,ae,/.(sanctus) 1)śwrię- przytomnie, rozsądnie: ąpn ego sa-tość, niewinność, poczciwość: domus clausa pudori et sanctimoniae Ci, priscae sanctimoniae virgo T; 2) sumienność, dokładność: summä s. Ve-stalibus sacris praesidere T.

sane, invidiosa non sunt Ci; dilue sa-sanctitas, âtis, f. (sanctus) 1) świę- ne hoc crimen! Ci, age-sane! L; 4) na-

sanctio, önis, /. (sandre) 1) usta- sane et libenter quidem! Ci; 3) prsy-nowienie kary (przez ustawę): legis zwalając: zresztą; przy imperatywie: sanctio et poena Ci; 2) zastrzeżenie nuże, tylko ; z coni, concess.: sint falsa (klauzula): foederis s. L.

der, bardzo: homo sane locuples et domi nobilis Gi, bene, nihil sane Ci wcale, zgoła nic = haud sane intel-lego Ci; szczególnie sänequam : lex sa-nequam brevis Ci nader, bardzo. Sangarius, гоЪ. Sagaris. sanguinärius 3. (sanguis) okrutny, przelewający krew: iuventus Ci.

sanguineus 3. (sanguis) 1) krwawy, z krwi: lapideus aut s. imber Ci, rores V, gutta 0 ; 2) skrwawiony, zbroczony krwią: caput, manus 0; 3) czerwony jak krew: bacae, iubae, cristae, cometae, loriea V; 4) рггеп. chciwy krwi, okrutny: acies, Mars V, caedes 0, rixa H,

sanguino 1. (sanguis) 1) być krwawym, ociekać krwią V; 2) być chciwym krwi: eloquentia sanguinans T.

sanguinolentus i sanguinulen-tus 3. (sanguis i olere) 1) krwawy, krwią zbroczony: pectora s. virum 0; рггеп. littera s. 0; 2) czerwony jak krew: color vere s. О.

sanguis, inis, m. 1) krew: s. ater L V, sanguinem mittere: puszczać krew, stąd рггеп. provinciae s. m. Ci wyssać, obedrzeć prowincyę, sanguinem effundere, profundere Ci przelać, sanguinem sitire Ci być, chciwym, pragnąć krwi, s. et vita Ci; 2) рггеп. rzeź-kość, siła, sok: integer aevi s. V, sanguine rei p. saginari Ci tuczyć się sokami i krwią; 3) рггеп. rozlew krwi, morderstwo : metus dimicationis et sanguinis Ci, sanguinem facere L, sa-turari sanguine civium Ci; 4) krew = pokrewieństwo: paternus maternus-que s. Ci, sanguine coniunctus Ci, progeniem Troiano a sanguine ducit V; 5) рггеп. potomek, potomstwo, ród: rex, deorum sanguis H, Anchisae Ve-nerisque s. H, in suum sanguinem saevire L.

sanies, êi, f. 1) posoka, materya, ropa, soki w ciele zepsute: sanie ta-boque fluere, saniem eructare V; 2) jad, trucizna: colubrae saniem vomunt 0,

s. manat ore H.

sänitäs, ätis, f. (sänus) 1) zdrowie: corporis temperatio, cum ea congru-unt e quibus constat, s. est Ci; рггеп.

s. victoriae T uzupełnienie zwycięstwa; 2) rozum, rozsądek : s. animorum po-sita est in tranquillitate Ci, ad sani-tatem revertere C, reduci, ad se converter Ci przyjść do rozsądku; 3) о wymowie: trzeźwość: s. eloquentiae T.

sannio, ônis, m. (sanna, grymas, wykrzywienie twarzyj trefniś, błazen, arlekin Ci.

Säno 1. (sänus) 1) uzdrowić, uleczyć: si medicus te sanasset Ci; 2) рггеп. uleczyć, naprawić; przyprowadzić do rozsądku, uspokoić: sanare vulnera cordis 0, avaritiae volnera crudelitatis remediis s., rei p. partes aegras armis s. Ci, incommodum com-modis C, discordiam L, animum ex-ulceratum, mentem s. CCi. Sanqulnius 3. imię rodowe. Santones, um lub Santoni, um, m. lud celtycki nad Garumną, z stolicą Mediolanum, teraz Saintes.

sänus (гоЪ. adv. sane) 1) zdrowy, niechory: s. pars corporis Ci, te po-pulus sanum recteque valentem dicti-tat H; 2) рггеп. zdrowy, w dobrym stanie będący: ci vitas L, s. et salva res p. Ci, sanus a vitiis H wolny od wad ; 3) rozumny, rozsądny : sani sunt, quorum mens rnotu perturbata est nullo Ci, pro sano facere C działać rozumnie; г adv. bene s. CiH, male

s.: szalony, m. sana Dido V, m. sani poetae H natchnieni poeci.

sapa, ae/. moszcz: potare purpu-ream sapam 0.

Sapaei, ôrum, m. (Socjiaîot) lud tracki nad morzem Marmara О.

sapiens, tis, adv. sapienter (PPrA. od sapere jako adi.) 1) rozsądny, przezorny, roztropny: sapientissimum di-cunt eum, cui, quod opus sit ipsi, ve-

niât in mentem Ci, sapientissima dea sarcina chartae H; preen, sarcina non Ci, considerate et sapienter facere Ci, apta sedet animo 0, publica s. rerum sapienter temporibus uti N. s. vita N, O ciężar rządów; 2) płód: Ismenus contentio. iudicium, vox Ci; 2) mądry: matri suae prima s. fuerat O; S) pa-nemo enim horum sic sapiens est, ut    kunki żołnierzy : legionem sub sarci-

sapientem volumus intellegi Ci; subst.    nis adoriri C napaść w pochodzie,

sarcinärius 3. (sarcina) obciążony: iumenta C bydło juczne.

sarcio 4. sarsi, sartum (adpÇ) ranę

mędrzec, filozof: Pittacus in numéro sarcinas c oil i gere C wyruszyć, in me-VII sapientum habitus est N, ne illi diurn conicere L. quidem septein (sc. sapientes) Ci, sapientum octavus H ironicznie.

sarculum, i, n. (sarire) narzędzie do uprawy roli o jednym lub dwóch zębach z rękojeścią; motyka, graca:

sarda, eob. Sardi.

Sardanapallus lub Sardanapä-lus, i, m. król asyryjski (który się spa-sapor, öris, m. (sapere) 1) smak: lił z całym dworem i kosztownoś-non odore, non tactu, non sapore ca- ciami). pi Ci, poma tristi sapore O, tardus Sardës, eob. Sardis, sapor mäli V długotrwały smak, po- Sardi, Srum, m. (S«p8w) Sardo wie smak; 2) preen, przysmaki, łakocie, na Sardynii; adi. 1) Sardus 3.: mel perfumy: tunsum gallae admiscere H gorzki miód z Sardynii; stąd: sar-saporem V; 3) smak, rozum, sąd : ho- da, ae, /. ryba morska solona = sar-

delka i n. pr. Sarda, ae, f. kobieta Sapphö, Gs, acc. Sapphö,/. (Saпэ<0)    sardyńska; 2) Sardinius 3. stąd: Sar-

poetka z Mityleny na wyspie Lesbos; dinia, ae, f. Sardynia; stąd znowu adi. Sapphicus 3. saficki.    adi. Sardiniensis, e: triumphus N;

sarcina, ae, /. (uàpxivo;, mięsisty, 3) poet. Sardöus 3. (SapSüoç) О. tłusty, stąd) 1) ciężar, brzemię : gravis Sardis lub Sardes, ium (acc. Sar

sapientia, ae, f. (sapiens) 1) roztropność, przezorność: usu et sapien- zabliźnić; stąd preen. 1) zaszyć, zała-tia praestans* N, eorum tanta est sa- tać; naprawić: detrimentum s., in.com-pientia, ut satis superque prudentes modum virtute s. C, iniuriam honore sintCt; 2) mądrość, filozofia : princeps Ci, damna praeda s. L, gratia male est omnium virtutum ilia sapientia, sarta H źle wyleczona; ewykle PPP. quam aoetav vocant Ci; e gen. obi. : s. sartus 3. w poląceeniu e tectus ozna-ceterarum rerum Ci we wszystkiem cea reece w dobrym stanie-, aedem innem ; pl. sapientias ebullire Ci rzu- sartam tectam tradere Ci, monumen-cać na około filozoficznemu zdaniami. tum quamvis sartum tectum integrum-sapio 3. (sapïvi), sapii (sapor) 1) que esset Ci, sarta tecta exigere Ci smakować, mieć smak czego; г acc. śledzić, aby budowa była w dobrym trącić czem: unguenta crocum sa- stanie, sarta tecta tua praecepta ha-piunt Ci; 2) czuć smak, smakować bui Ci troskliwie zachowałem twoje w czem: ut cui cor sapiat, ei non sa- przestrogi, Surium sartum et tectum piat palatum Ci; 3) preen, mieć ro- integrumque conserves Ci miej S. zum, być roztropnym, przezornym: w szczególnej pieczy, monuit eos, si sapèrent, ut transigèrent Ci; 4) e acc. rozumieć, pojmować, wiedzieć co: nisi plane nihil sa-pit Ci jeżeli nie jest głupi jak but, sarculaquë rastrique graves longique recta sapere Ci myśleć rozsądnie, nil ligones OH. parvum s. H nie rozumieć się na drobnych rzeczach.

Sapls, is, m. rzeka w Italii L.

nio sine sapore Ci.

sario 4. plewić, czyścić z chwa

SarisSOphorUS, i, m. (oapt-rao'-sopo;) żołnierz macedoński zbrojny w dzidę L.

dis -stoSetç) /. stolica Lidyi, teraz Sart; stąd Sardiäni, örum, m. mieszkańcy S.

stów.

sarissa, ae, f. (aoîpiaaa) dzida długa macedońska: praelongae hastae, quas sarissas vocant L.

Sarmata, ae, m. (Заррстг^ por. Sauromatës) mieszkaniec niziny pomiędzy Wisłą, Karpatami i Dniestrem; adi. Sarmaticus 3.: mare O morze

Czarne; u T m. niemieckie; adv. Sar-maticë loqui O; Sarmatis, idis, f. : tellus O kraj sarmacki.

sarmentum, i, n. (od sarpere zam. sarpmentum) 1) zielona latorośl, gałąź: vitis silvescit sarmentis C; 2) zeschła latorośl = chróst, służący do faszyn : arida sarmenta, fasces sarmentorum L.

Sarnus, i, m. rzeka w Kampanii, teraz Sarno.

Sarönicus 3. : s. sinus, zatoka sa-rońska między Attyką a Argolidą.

Sarpedön, önis, m. (Saojrrj&ov) 1) syn Zeusa, król licyjski, ginie pod Troją VO; 2) przylądek w Sycylii L.

Sarra, ae, /. (hebr. Zor) dawna nazwa Tyru; stąd adi. Sarränus 3. = tyryjski: ostrum V.

Sarrastes, um, m. lud w Kampanii nad rzeką Sarnus.

Sassius 3. imię rodowe Ci.

sat {forma potoczna zam. satis = sate = sat’) dosyć; pierwotnie przed samogłoskami: sat est, sat habere Ci OV; później także przed spółgł.: sat prata biberunt, sat rationis V, sat diu Ci.

sata, örum, «. zob. sero, ere II.

satago 3. satëgi, actum (sat = satis i agere) zadosyć uczynić; przen. mieć dosyć do czynienia, być w tru-dnem położeniu, troszczyć się = satis agere: agitur tarnen satis Ci.

satellës, itis, mf. 1) strażnik przyboczny, halabardnik, trabant ;pl. gwar-dya przyboczna : regii satellites L. satellites Medi N; 2) przen. towarzysz, sługa: s. orci H= Cerberus, pennata Iovis s. Ci = orzeł, virtutis s. H; 3) pomocnik: audaciae satelles atque administer, s. scelerum, s. cupiditatum Ci.

satias, ätis, f. (satis) 1) dostatek, frumenti ex inopia gravi satias facta est S; 2) przen. przesyt, wstręt, ckli-wość, odraza: divites satias in melius mutet T; z gen. obi.: s. vini, amoris L.

Satïcula, ae, /. miasto w Kampanii, teraz Caserta vecchia; adi. Satïculanus 8. L; poet. Satîculus, i, m. mieszkaniec S. V.

satietäs, ätis, f. (satis) 1) dostatek ; 2) przesyt, wstręt, odraza, sprzykrzenie: s. caedendi Ci; z gen. subi, me-debor satietati lectorum N, s. aurium animorumque Ci; z gen. obi. s. vivendi, provinciae Ci; pi. satietates a-micitiarum Ci

sâtine (= satisne), przed samogłoskami satin : satin est id ad illam vi-tam ? C* ; lecz i przed spółgłoskami : satin salve ? zob. salvus.

satio 1. (satis, por. satietas) 1) nasycić (со do pokarmu i napoju): canes satiatae sanguine herili O; 2) przen. zaspokoić, zadowolić: Komanus so-mno satiatus L, cupiditatis sitim s. Ci, satiatus prosperis adversisque T poznawszy do syta dolę i niedolę; 3) pass. przesycić się: nimis longo ludo satiatus H; poet, z gen.: satiata dextra caedis O.

satio,önis, /. (serere II) 1) sianie, siejba, zasiew, sadzenie: perpétua s. Ci, optima vinetis satio est V; 2) pl. zasiewy, niwy zasiane: iugera satio-num Ci.

satira, zob. satura, satis, skrócone sat 1) adi. indecl., comp. satius: dosyć, podostatkiem, dostateczny, dobry ; jako orzeczenie a) przy esse: satis est tibi praesidium in

satura, ae, f. (subst. fern, od satur,

Saturae palus, jez;oro latyńskie V. satureiä, örum, n. roślina podniecająca: herbae, satureia, nocentes O.

legibus Ci, si ad arcendum Poenum consul alter satis esset L; b) przy słowach habere, putare, credere : uważać za dostateczne: neque id satis habuit N; z infnostri satis habebant disce-dere C lub z zdaniem warunkowem : satis habebant, si salvi esse possent N; często z gen. part.-, auri atque argen ti s. N, s. praesidii NCi, s. nivis atque grandinis H; 2) adv. dosyć dobrze, korzystnie; szczególnie w comp.: satius = lepiej, korzystniej : satius esse in Asia, quam in Europa dimicari N, inter feras satius est aetatem degere quam in hac inmanitate versari Ci; jako adv. łączy się a) z słowami : te satis laudare non possum; b) z adi.

s.    sanctus. s. religiosus, s. augustus Ci; 3) z adv. s. commode, s. graviter Ci; 3) szczegółowe znaczenia: satis superque = dosyć i jeszcze ponadto,

t.    zn. bardzo dużo, aż nadto: s. s. q. suarum rerum Ci, ut ea vis aquae e-xercitui s. s. q. foret S, s. s. q. me ditavit H; słowa złożone; a) satis-ac-cipere: otrzymać kaucyę, poręczenie: pro praede litis vindiciarum cum s. ac-cepisset Ci ; b) satis-dare : złożyć kaucyę, dać porękę: quibus a me verbis satisaccipiet, iisdem ipse, quod peto, satisdet Ci; z gen. satisdet damni in-fecti Ci niech ręczy za szkodę mogącą wyniknąć; stąd subst. satisdatio, önis, /. kaucya, poręka; c) satis-fa-cere 1) uczynić zadość, zadowolić: s. facere naturae et legibus Ci; 2) wierzycielowi oddać, zapłacić: pecunias mutuati, perinde ac si satisfacere vel-lent C; 3) wobec obrażonego: usprawiedliwić się, uniewinnić się: si Allobro-gibus satisfaciant C, omnibus rationi-bus de iniuriis satisfacere C; 4) wyjaśnić, przekonać; z acc. c. inf.-. quibis satisfeci me nihil reliqui fecisse N, de quo vobis testibus satis factum est Ci; stąd subst. satis-factio, önis, f. zadośćuczynienie; więc 1) uniewinnienie się, przeproszenie: Caesar Ubiorum Słownik.

satisfactionem accepit C; 2) kara, pokuta, satisfactionem recipere T.

sator, öris, m. (serere II) 1) siewca; 2) przen. ojciec, twórca: omnium rerum seminator et sator et parens Ci, caelestum sator Ci = Juppiter, ho-minum sator atque deorum V; 3) sprawca: s. litis L.

satrapes, ae, m. (aa-pdnrfi) namiestnik perski, satrapa: s. regius N.

Satricum, i, n. miasto latyńskie; stąd-. Satricäni, örum, m. mieszkańcy S.

satur, ura, urum (satis) 1) syty, syt, nasycony; o ludziach i zwierzętach: bis in die saturum fieri Ci, con-vivia s. H; z gen. s. altilium H syt drobiu, saturae capellae V; 2) pełny, obfity; satura praesepia V.

pisownia »satyra« polega na etymologii ludowej od gr. аатъро?) rozmaitość, mieszanina; stąd 1) zwrot: per satu-ram: eos quasi per saturam sententias exquisivit S bez ładu i porządku, lex Caecilia Didia, (ne quis per saturam ferret) zabraniała łączyć wnioski różnorodne w jednym projekcie; 2) satura lub satira, ae, f. (sc. fabuła) utwór poetyczny; pierwotnie improwizowana farsa dramatyczna o rozmaitej treści i formie wierszy, później od Enniusa utwory poetyczne lirycz-no-epiczne. Dopiero Lucilius a po nim Horacy są twórcami właściwej »satyry«.

Saturëianus, zob. Saturum. saturitäs, atis, f. (satur) nasycenie, obfitość, dostatek: saturitas copiaque omnium rerum Ci.

Saturnälis, e, zob. Saturnus. Säturnmus, i, w. (Saturnus) przydomek gens Apuleia.

Säturnius, zob. Saturnus.

49

satyriscus, i, m. (oatuptoxo; demin. od aócTupoę) mały. młody satyr Ci. satyrus, i, m. (ocć-upo?) 1) satyr, to-Dyonizosa, wyobrażany

Säturnus, i, m. (serere) latyński bóg zasiewów; małżonką jego była Ops. Później zrównany z gr. Kronosem i jako taki uważany był za ojca wszystkich bogów. Za jego rządów w Italii przypada złoty wiek VO. Według e-tymologii ludowej (— gr. %pówę) oznacza boga czasu Ci ; prsen. planeta Saturn H = Saturni Stella VCi: stądadi. 1) Säturnius B. : Stella S. Ci planeta

S., S. régna V wiek złoty, Säturnius numerus H wiersz saturńijski:

uiui^iy||iwioly =

malûm dabûnt Metélli — Naéviô poé-taé. S. gens O = Italowie, (Sâturnia (sc. tellus) VO — Italia, S. pater = Juppiter ; stąd subst. Säturnius O — Pluton, Sâturnia = luno V. Sâturnia arx lub samo S., miasto na Kapitolu zbudowane przez Saturna, także miasto etruskie L; 2) Säturnälis, e, tylko jako subst. Saturnalia, iörum, ibus, n. uroczystość Saturna, obchodzona od 17 grudnia przez kilka dni. Dawano sobie nawzajem podarunki, przyjmowano do stołu niewolników. Lud odnosił ten zwyczaj do wieku złotego.

saturo 1. (satur) 1) nasycić; w znaczeniu wlaściwem i prsen. : saturati caede leones O, apes cytiso V, se sanguine civium Ci, sola fimo V nawozić, Tyrio saturata murice palla O purpurowa; 2) zadowolić, zaspokoić: s. crudelitatem, odium, perfidiam Ci, saturates honoribus Ci, antiquum satu-rata dolorem luno V (konstr. grecka) zadowoliwszy dawny gniew, ból.

Saturum, i, n. miasto niedaleko Tarentu; stąd: Saturum Tarentem V; adi. Satureiänus 3. kalabryjski: ca-ballus H.

satus, üs, m. (serere II) 1) sianie, sadzenie: herba aspera humano satu Ci; 2) prsen. płodzenie: hominum con-ceptus et satus Ci; 3) zasiew, posiew:

aniraos ad satus accipiendos praepa-rare Ci.

warzysz

w kształcie capa, Satyrus Phryx = Marsyas O; 2) prsen. pl. satyrorum scriptor H autor dramatów satyrowych, używanych w teatrze greckim jako zakończenie przedstawień tragicznych; por. Eurypidesa Kux.Xwó.

sauciätio, Snis,. f. (sauciare) zranienie, skaleczenie Ci.

saucio 1. (saucius) zranić, skaleczyć: nemo occisus est neque saucia-tus Ci, vomer humum sauciat O lemiesz kraje ziemię.

saucius 3. 1) zraniony, skaleczony : graviter s. Ci, leo saucius volnere pectus V (konstr. grecka) : zraniony w piersi; subst. saucii, orum, m. ranni C; 2) prsen. trabs securi saucia O, malus s. Africo H złamany, glacies s. sole O topniejący od słońca, regina gravi curä saucia V zraniona troską miłosną.

Saufëius 3. imię rodowe N. Sauromatës, ae, m. dawniejssa forma sam. Sarmata (sob.) O.

savior (suavior) 1. ätus sum: całować Ci.

Sävo sob. Sabbata.

saxëtum, i, n. (saxum) miejsce skaliste, kamieniste, kamionka: tam asperum s, Ci.

saxeus 3. (saxum) kamienny, skalisty : scopulus O, limina, pila V, Niobe saxea facta O skamieniała; poet.:

s. umbra V cień skały.

saxificus 3. (saxum faciens) zamieniający w kamień: Medusa О.

saxifragus 3. (saxum frangens) kruszący kamień: undae Ci.

saxosus 3. (saxum) kamienisty, skalisty, opoczysty: montes, valles V;

saxa

poet, saxosus sonans Hypanis V szumiący po kamieniach, po kataraktach, saxum, i, n. kamień, skała, opoka: tollere et iacere Ci, immania sa-xa V, saxum silex L krzemień, saxa latentia 0 skały podwodne; stąd jako n. pr. : Saxa rubra, wieś przy v i a Flamin i a CiL, Saxum sacrum CiO kamień na Awentynie, miejsce augu-ralne Remusa; Saxum (Tarpeium): deicere de saxo civïs HT, s. quadra-tum L kwadry, saxo locum circum-dare O murem kamiennym, saxo strue-re V budować z k., e saxo sculpere Ci rzeźbić z marmuru.

scaber, bra. brum (scabere) 1) chropawy, szorstki, niegładki: sc. tophus VO, s. mola О; 2) czyniący chropa-wem, gryzący; poet, scabra robigo V;

3) brudny, niechlujny: manus 0, pectus Ci.

scabies, êi, /. (scabere) 1) chropowatość, szorstkość: scabie ferrumlae-dit robigo V, świerzb, parchy, liszaje: oves tentât scabies V; 3) prsen. świerzbiączka, chętka do czego: s. lucri H.

scabillum (i scabellum) i, n. {de-min. od scamnum) 1) ławeczka nizka, podnóżek; 2) prsen. sandały drewniane, koturny używane przez aktorów: scabilla concrepant, aulaea tollun-tur Ci.

scabo 3, (охалты») drapać, skrobać: digito caput H.

Scaeae portae sob. scaevus. scaena (г scêna), ae, f. (oxrjvij) namiot; 1) scena, teatr: in scaenam prodire A występować w teatrze, scaenis agitatus Orestes V często przedstawiany, scaenae ostentatio L przedstawienie teatralne, eius personam Roscius in scaena tractavit Ci, scaena scholasticorum Ttrybunamow-СУ' 2) prsen. miejsce, gdzie się со dzieje: silvis scaena coruscis F; 3) publiczność, (wielki) świat: ea minus in scaena sunt Ci, scaena manet dotes tuas O świat oczekuje, se a volgo et scaena remorant Scipio et Laelius H.

scaenicus (г scenicus) 3. 1) odnoszący się do teatru: s. artifices Ci aktorzy, sc. adulteria 0, ludi sc. L przedstawienia teatralne w przeciwstawieniu do gladyatorskich; 2) subst. aktor, artysta dramatyczny: vetus in scaeni-cos i us Ci.

scaeptrum sob. sceptrum. scaevola, ae, /. fscaevus) jako n. pr. przydomek rodów gens Septi-mia i Mucia.

scaevus i scaeus 3. (axaiôç) 1) lewy; siad zachodni (ponieważ augur grecki zwracał się twarzą na północ) : Scaeae portae V w Troi, Scaea porta V w nowrej Troi w Epirze; stąd przydomki rodowe: Scaevola i Scaeva HCi.

scâlae, arum, /. (scandere) drabina, schody, szczebel, stopień : scalas moenibus admovere C, in scabs latuit H pod schodami ; jako n. pr.: Scalae Gemoniae T sob. Gemoniae.

Scaldis, is, /. rzeka w Belgii, scalmus, i, m. (axa)fj.óę) wiosłowy gwóźdź na brzegu okrętu, do którego się przymocowuje wiosło ; prsen. verni mature, scalmum nullum videt Ci nie w'idzi żadnego gwoździa wiosłowego (= wiosła — okrętu).

scalpellum, i, n. (demin. od scal-prum) narzędzie chirurgiczne ostre, skalpel: cum sanae parti sc. adhibe-tur Ci.

scalpo 3. scalpsi, scalptum {por. sculpo, gr. y\xaio i уХищм) 1) drapać, dłubać, skrobać: terram unguibus H; 2) wyrzynać, ryć na czem zapomocą dłuta: ad scalpendum apta manus est Ci, sepulcro scalpe querellam H wyryć na grobie.

scalprum, i, n. (scalpere) nóż, dłuto: scalpra sutor emat H nóż szewski, gnyp, fabrile scalprum cum mal-

49*

leo L dłuto i młotek, petito per spe-ciem studiorum scalpro T scyzorykiem.

Scamander, dri, m. (ZxâfAavSpog) teraz Mendere Shu, rzeczka na równinie trojańskiej, z powodu żółtej wody także Xanthus zwana.

scammonia, ae, f. (<r/.ap.p.Mvt'a) roślina, rodzaj powoju, z którego korzenia sporządzano środek przeczyszczający Ci.

scamnum, i, n. (= scab-num, por. scabillum) 1) ławka: ante focos scam-nis considéré longis O; 2) podnóżek: sub pedem scamna dare O.

scando 3. ndi, scansum, wstępować, wejść na co: in aggerem L, Ca-pitolium scanditpontifex if; preen, timor scandit eodem, quo dominus H.

Scantius 3. imię rodowe: mulier-cula Sc. Ci.

Scantia silva, las w Kampanii z gorącemi źródłami Ci.

scapha, ae, f. (axa©*)) czółno, łódka: biremis sc. H.

scaphium, ii, n. (demin. oxâœtov) »czółenko« = czara do picia, puhar: scaphia cum emblematis Ci.

Scaptia, ae, /. dawne miasto la-tyńskie ; adi. Scaptius 3.: Sc. tribus L; imię rodowe: P. Scaptius.

scapula, ae, /. łopatka, jako część ciała, zwykle pl. łopatki: conveniunt tenues scapulis analeptrides altis O; jako n. pr. przydomek rodów: gens Cornelia i Quinctia.

scarus, i, m. (axâpo;) ryba morska wybornego smaku HO.

scatebra, ae, f. iscatöre) źródło tryskające, zdrój; preen, woda: flu-vius scatebris arentia temperat ar-va V.

scateo 2. (poet, scatere), ui 1) wytryskać, bić (o wodeie); 2) być pełnym, roić się; z abl.: arx scatet fontibus L, mare beluis H.

scaturrigo i scaturlgo, inis, f.

wytrysk wody, zdrój : scaturigines tur-bidae L.

scaurus 3. (oxaupoç) mający sterczące, wydatne kostki u nogi: balbu-tit scaurum pravis fultum male talis H; stąd n. pr. Scaurus, i, m. przydomek gens Aemilia i Aurelia.

scelero 1. (scelus) splamić zbrodnią: parce pias scelerare manus F; stąd PPP. scelerätus 3. jako adi. i adv. sceleratë 1) splamiony zbrodnią: sćelerata terra V, sc. limina Thracum 0, sc. vicus LO ulica zbrodnicza, obok Carinae, gdzie Tullia przejechała po zwłokach ojca; sc. campus: przy porta Co 11 in a, gdzie grzebano żywcem upadłe westalki; 2) zbrodniczy, przeklęty, haniebny: sc. ac nefarii cives Ci, sc. consules Ci, scelerate, opp. pie Ci; subst.: sceleratorum sedes Ci o podziemiu; preen. yenallage): sedes sc., limina sc. F, sceleratas poenas sumere F ukarać zbrodniarza, ec. promissa, preces, rogatio, mentes Ci; 3) okropny, straszny, fatalny: sc. frigus F, sc. Proteus H.

scelestus 3. adv. scelestë (scelus) zbrodniczy, bezbożny, szkaradny (w Ci nigdy o osobach): sc. facio us, res Ci, sermo L, nuptiae S, recte, «celeste fa-cere Ci, homines sc. et factiosi S.

sceletus, i, m. (oxeXetôî) szkielet: Iovis ara lugubris sceletis O.

scelus, eris, n. (oxe'Xoî, goleń г axo-X«5ç, krzywy; preen, fałszywy, nieuczciwy) 1) zbrodnia: scelera et fraudes Ci, sc. et dedecora T, sc. divinum et humanum L przeciw bogom i ludziom; e gen. sc. legator um interfectorum L, scelera facere, ödere, admittere, com-mittere: zbrodnię popełnić, dopuścić się zbrodni; 2) preen, złośliwość, chytrość: hinc pietas pugnat, illino scelus Ci; 3) zbrodniarz: corpus feris obicere noluerunt, ne bestiae quae tantum scelus attigissent Ci; 4) kara za zbrodnie: scelus mereri, expen-dere F.

mu m.; s gen. obi. sc. regionum, ar-tium Ci, voluptatum T; w zastępstwie zyi, skąd pochodził Metrodorus, filozof gen. de: eius de omnibus rebus sc. akad.; stąd: Scëpsius, ii, m. OCi — erat Ci wiedział o wszystkiem; 2) wie-Metrodorus.    dza, umiejętność, zręczność; s gen.

scëna, sob. scaena.

Scepsis, is, f. (Sx^it;) miasto w Mi-

sceptrifer, fera, ferum (a sceptro ferendo) noszący berło: manus régis 0.

licet eos gratiam peperisse S; 2) rozumie się, tak jest, w rzeczy samej, oczywiście, jako zdanie nawiasowe. scëptüchus 3. (axïjx-oS'/oî) noszący bes wpływu na konstrukcyę: fortuna, berło; stadna Wschodzie subst. scep-    cui scilicet placuit S, cur servos ma-

tuchus, i, m. wysoki urzędnik kró- numisit? metuebat scilicet, ne indica-lewski, marszałek dworu T.

subi. sc. atque usus G doświadczenie teoretyczne i praktyczne; s gen. obi. sc. belli Ci, rei militaris, rerum nau-scëptrum, i, n. (takèe seaeptrum) ticarum, oppugnationis C; bes okresie-(ox^rpov) 1) kij, laska, ssczeg. berło nia: efficax sc. H czary, sc. et in-królewskie: sella aurea cum sceptro scientia Ci filozofia, et diademate N, Ptolomaeus sedens scilicet (tj. imper, sei в licet) 1) cum sceptro et insignibus regiis Ci; 2) wiedz mianowicie; s acc. c. inf. sci-prsen. władza królewska, państwo, tron: pulsus sofio sceptrisque pater-nis F.

dosum involvere Olympum F; 3) iro-

retur Ci, ter sunt conati imponere scheda, ae lub scida, ae, /. (o/fô^) Pelio Ossam-scilicet-atque Ossae fron-kartka papieru Ci.

H, scilicet graviorem dolorem tibi pa-trui mors adtulit, quam fratris tui Ci; 4) prsy wyrazach poszczególnych: to jest, mianowicie: alio tempore, tunc scilicet, cum Ci, exercitatus in dicen-do, ut Thebanus scilicet N,

schoenus, i, m. (ar/óin;) sitowie ; nieśnie: naturalnie, oczywiście, zwlasz-stąd Schoenëus, eos lub ei, m. (S/otveü;) csa w sdaniach pytajnych: scilicet ex-król beocki, ojciec Atalanty, która stąd spectem, dum F, scilicet, ut prostes nazywa się Schoenëia virgo, lub Schoenëis, idis, f. O.

scilla lub squill a, ae, f. (sxtXX*) 1) cebula morska; 2) mały rak morski : affertur squillas inter muraena natantes H.

schola (lub scola), ae, f. (3/0X7), pierwotnie wypoczynek po pracy: c/oXJjv äyeiv; potem czas wolny, poświęcony nauce; stąd prsen.) 1) odczyt, wykład, nauka: scholam habere, ex-plicare Ci, scholae sunt de exsilio Ci;

scindo 3. scidi, scissum (о/îÇы) 1)

2) przen. miejsce nauki, szkoła: homo politus ex schola Ci, pueros in scho-las deducere T; 3) prsen. uczniowie, zwolennicy, stronnicy nauczyciela, fi- rozciąć, rozerwać, rozedrzeć, rozła-lozofa lub nauki; szkoła, sekta: cla- mać, rozłupać: pallam, quercum cu-mabunt omnes philosophorum scho- neis, lignum fissile F, capillos O, val-^ae Ci.    lum-ferro FC, scissa vestis L; przen.

przechodzić przez las i torować drogę, agmen scindere T przełamać, verba fletu sc. F przerywać; 2) rozdzielać się, rozchodzić się: scindit se unda,

scholasticus 3. (o/oXaoxtxog) nale- puppis scindit aquas 0 porze, agmine żący do szkoły, szkolny; retoryczny; silvam et limitem scindere T; zeugma: subst. retor, nauczyciel wymowy, sciens, tis, sob. scio. scientia, ae, f. (sciens) 1) wiadomość o czem, znajomość czego; г grew. subi, quod huius viri scientiam fugere nubes V, scinditur in geminas partes possit Ci pozostać niewiadomem te- circumfluus amnis 0; prsen. genus

amborum se scindit sanguine ab uno V, in contraria studia scinditur vol-gus V = in duas factiones scindi T zapatrywania rozchodzą się.

scintilla, ae, f. (por. «mvthfc) iskra: cum saxis saxa feribant, scintilla pro-siluit O, sc. ingenii, belli Ci.

scintillo 1. (scintilla) iskrzyć się, rzucać iskry: scintillet oleum ardente testa V.

scintillula, ae, f. (demin. od scintilla) iskierka; przen. sc. virtutum Ci.

scio 4. scîvi i scii, scitum 1) wiedzieć: sicut omnes sciunt Ci, fac, ut sciam Ci niech wiem; z acc. obi. id hostes scituros ratus L że się o tern dowiedzą, quod sciam Ci o ile wiem; perf. cum Ameriae scitum est Ci gdy o tern wiedziano, ex lub de aliquo sciri potest Ci można się dowiedzieć od kogo; z de i abl. cum is, qui de omnibus scierit, de Sulla se scire ne-gavit Ci; z acc. c. inf. scimus eas tabulas interisse Ci; z zdaniem pytaj-nem: haud scio, mirandumne sit C; zdanie względne jako przedmiot : nec seit, quod augurem decet Ci; formuła : haud scio an, zob. an; 2) rozumieć, umieć, być biegłym w czem: si unam litteram Graecam scisset Ci, vincere scis, Hannibal L, Graece, Latine scire Ci (z domyślnem loqui) umieć po grecku, po łacinie; PPr. jako adi. sciens, tis, adv. scienter 1) wiedzący, świadom: fecit id nec imperante nec sciente domino Ci, utrum sciente an imprudente Tiribazo factum sit N za wiedzą lub mimo wiedzy T, sciens offendit neminem Ci z wiedzą, świadomie; 2) biegły, zręczny, wprawny: quis hoc homine scientior fuit? Ci; z gen. obi. sc. belli S, iuris T, citharae H; poet, z inf. sciens equum flectere H ; adv. scienter tibi is cantare N umiejętnie, scientius C, scientissime Ci.

Scïpiadës, ae, m. należący do rodu Scypionów VH; Scipiadae gemini V = obaj Scypionowie Afrykańscy.

scïpio, önis, m. (oximov, o/rjzwv) laska, kij, buława, którą vir i triumphales nosili: sc. eburneus L; stąd jako n. pr. Scïpio, önis, m. przydomek rodowy gens Cornelia.

Sclrön, önis, m. (Sxstptov) imię męskie: 1) rozbójnik bajeczny na granicy Attyki i Megary, zabity przez Tezeu-sza O; od niego miały imię Skały scyrońskie na przesmyku istmijskim 0; 2) Epikurejczyk Ci.

scirpeus 3. (scirpus, i, m. sitowie) z sitowia: imago O, zob. Argei; subst. scirpea (lub sirpea), ae,/. (sc. res, cor-bis) kosz wozowy : in plaustro scirpea lata fuit O.

scïscitor, äri, ätus sum {niereg. frequ. do sciscor) badać, dowiadywać się: incertum, quonam sciscitata fe-mina T skąd się dowiedziała, Epicuri ex Velleio sciscitabor sententiam Ci, de unoquoque nostrum sciscitantur omnes O. deos sc. L pytać się.

scïsco 3 scîvi, scïtum (incoh. do scire) 1) rozstrzygać, głosować: po-pulus iure scivit Ci, scivit legem, ro-gationem Ci głosował za ustawą; 2) uchwalić, rozporządzić: quae scisce-ret plebs Ci; stąd subst. 1) scïtum, i,n. (od PPP.) uchwała, rozporządzenie: populiscitum, plebl (plebei) scïtum L »plebiscyt«, plebis sc. Ci; odwrotnie: scïtum plebis, populi L; 2) rzadko scitus, Gs, m. tylko w abl.: de sena-tus sententia plebique scitu L. scissus 3. zob. scindere. scïtor, äri, ätus sum (regul. frequ. do sciscere): scitâri et quaerere causas V dowiadywać się, badać, sc. ab lub ex aliquo OH; inf. pass. : scita-rier O.

scîtus 3. adv. scïtë (PPP. od sciscere jako adi.) 1) świadomy, doświadczony, biegły: sc. vadorum, lyrae О; 2) zręczny, dowcipny: quod mihi sci-tum videtur Ci myśl, zwrot dowcipny, scitum Passieni dictum T, statua scite facta C, scite magis quam pro-be T więcej dowcipnie, zręcznie, niż uczciwie.

scobis, is, f. trociny, opiłki: in scobe sumptus H.

Scodra, ae, f. teraz 8 c o d a r lub Scutari w Albanii; stąd Scodren-ses, ium, m. mieszkańcy L.

scópa, ae, zwykle plur. scöpae, ärum, f. latorośl, gałąź; stąd: miotła H, scopas dissolvere Ci wprawić w nieład, scopae dissolutae Ci o człowieku roztrzepanym.

Scopäs, ae, m. (Sxdrcaç) rzeźbiarz z wyspy Paros 390-350.

scopulösus 3. (scopulus) skalisty, pełen skał: mare NCi; przen. niebezpieczny: quam scopuloso in looo verser Ci.

scopulus, i, m. (сш5лел<к) 1) wyniosłe miejsce, skała, wierzchołek góry, szczeg. skała w morzu, przylądek, cypl: non scopuli rupesque cavae retardant flumina V. sc. Mavortis О = Areopagus, scopuli Acrocerauniae H, très scopuli Trinacriae 0; scopulo sur-dior #, immobilior O, e scopulis na-tus О = scopulum et ferrum in corde gestare O bez czucia, być niemiłosiernym; 2) przen. trudności: scopu-los praetervecta est oratio mea, vos, scopuli rei p. Ci niebezpieczeństwo, rationes adpellere ad scopulum Ci narazić na niebezpieczeństwo, na stratę.

scoria, ae, f. 1) żużel metalowy;

2)    przen. brud V.

scorpios i scorpius, ii, lub Scorpio, on is, m. (axdp7ctoç, czopmwv) 1) skorpion, niedźwiadek: -elatae metuendus acumine caudae scorpios O; 2) konstel-lacya niedźwiadek : ardens sc. V, gra-dieris per scorpion atque cancrum O;

3)    machina wojenna do rzucania pocisków, kamieni: saxa et spicula scor-pionibus iacere C, scorpione traiectus, ictu scorpionis exanimatus C.

scortätor, öris, m. (scortäri od scortum) nierządnik, wszetecznik H. scortum, i, n. 1) skóra; 2) nierządnica: scorta inter matres families versabantur Ci.

scrîba, ae, m. (scribere) »pisarz« jako urzędnik, sekretarz: ser. Neronie H sekretarz prywatny, Philippus eum habuit ad manum seribae loco .W; sekretarze (seribae) byli: public i i privat i; pierwsi przy urzędnikach wyższych (i przy królachi tworzyli stan (ordo) podzielony na dekurye: ser. quaestorius, aedilicius itd. Ci, de-cemviros ornat adparitoribus. scribis, praeconibus Ci.

scrïbo Я. psi, ptum, wyryć, naznaczyć, pociągnąć kreskę ; stąd 1) rysować, pisać: lineam scribere Ci, hos versus Lacedaemonii exsculpserunt neque aliud scripserunt N wyryli, nul-lam litteram ser. Ci, glans scripta G zapisana; 2) ułożyć, opisać, opowiedzieć: ser. litteras, epistulam, libellum, libros Ci, historias N, artes sc. 0 — książki teoretyczne, scribitur Heraclio dica (=8tX7j) Ci wnoszą skargę pisemną, testamentum, leges, foedus, for-mulam, edictum, senatus consultum Ci, poemata H, scribendi studium Ci zawód literacki, adesse scribendo Ci być świadkiem przy sporządzaniu dokumentu, scribetur tibi forma agri H, scribêris Vario (= a Vario) fortis H będziesz opiewany przez W., Cyrum ad historiae fidem Ci przedstawić wiernie, sc. res gestas L, bellum scrip-turus sum S; z acc. c. inf. Cato scri-bit Afrjcanum solitum esse dicere Ci K. opowiada, że...: 3) na piśmie donieść: omni die ad eum scripsit N, scribitur nobis Ci, scribit Labieno, ve-niat C, scripsit, ne timeret N, ut ve-niret L, scribitur tetrarchis iussis ob-sequi T; 4) żołnierzy zaciągać; spadkobiercą kogo w testamencie ustanowić; pieniądze zapomocą przekazu zapłacić: milites scribere SL, legiones, supplementum exercitus L, scribe tui gregis hune H przyjmij go do twego grona, ilium heredem et me ser,, ali-

ryusa.

quem tutorem Ci, ut sen bare secun-dus heres H, Caesar reges constituit, quos Ptolomaeus testamento scripse-rat Ci, scribe decem (sc milia se-sterlium) a Nerio H przekaż mu 10 tysięcy sesterców u (bankiera) Ne-

Scrïbônius 3. imię rodu plebej-skiego.

scrïnium, ii, n. skrzynia, puszka w kształcie walca drewniana, do przechowywania książek: scrinium cum litteris afferre L. scrinia posco H proszę o książki, scrinia, libri domus O.

scriptio, onis, f. (scribere) 1) pisanie: lippitudo impedit scriptionem Ci; 2) preen. pisanie dzieła, książki: impulse sumus ad philosophiae scriptio-nes Ci.

scrîptito 1. {frequ. do scribere) pisywać: ad me scribas vel potius scrip-tiles Ci.

scriptor, ôris, m. (scribere) 1) pisarz, sekretarz (prywatny) por. scriba: tuus scr. syngraphas fecit Ci, ser. li-brarius H kopista, przepisywacz; 2) pisarz, literat, autor, poeta: scr. resti-pulationis Ci, legum Ci, scriptor rerum Ci = historyk, scriptores et Grae-ci et Latini Ci, scriptorum chorus a-mat nemus H, scr. belli Troiani H — Hómerus.

scriptulum, i, n. demin. od scrip-turn) linijka, kreska O.

scriptum, i, n. (scribere) 1) linia: lusus XII scriptorum Ci gra starożytnych ltzymiau na szachownicy o 24 polach, utworzonych zapomocą 12 li-nij ; 2) to, co napisane, utwór pisany, pismo, rozporządzenie, koncept: scripta de deorum numine Ci, scripto cer-tiorem fieri O z listu dowiedzieć się, Etruscorum scripta Ci księgi, de scripto dicere Ci odczytywać = nie z pamięci mówić; 3) litera (przeciwstawienie do »ducha»): scriptum sequi ca-lumniatoris est, boni iudicis volunta-tem scriptoris defendere Ci.

scriptüra, ae, f. (scribere) 1) pisanie: verbo, non scripturâ mandata dare Ci ustnie, nie pisemnie; 2) pismo, dzieło: hoc genus scripturae N, scrip-tura eorum, qui veteres populi res composuerant T; 3) podatek, opłata z pastwisk (zapisywana przez dzierżawców podatku — p.ublicani — do ksiąg): vectigal ex scripturâ Ci.

scriptus, Os, m. (scribere) pisanie; scriptum facere L być sekretarzem, scrlpulum zob. scrüpulum, scrobis, is, mf. dół, jama, grób: egesta scrobibus tellure duabus O in scrobe fodiendo C, scrobem effodi ius-sit T.

scrofa, ae, f. maciora, scrupeus 3) (serüpusj kamienisty, chropawy, przepastny, przepaścisty: spelunca V.

scrfipulosus 3 (scrupulus) kamienisty, ostry, chropawy, przepaścisty; przen. niebezpieczny: tamquam e scru-pulosis cotibus enavigat oratio Ci.

scrüpulum i scripulum, i, n. skrupuł, najmniejsza jednostka miary i wagi = V*4 uncyi, V₂₈₈ asa = 1*14 grama.

scrüpulus i . scrfpulus, i, m. {de-min. od scrupus) 1) kamyk; 2) preen. powątpiewanie, niepokój, obawa,skrupuł: ser. residet Ci.

serüpus, i, m. 1) ostry kamień; 2) preen, wielka obawa, niepokój, skrupuł: scrupus in mentibus haeret Ci.

serüta, orum, n. stare drobiazgi, rupiecie: vilia serüta vendere H.

serütor, äri, atus sum (scruta) 1) przeglądać, przetrząsać; preen, starać się zbadać, dowiedzieć: omnium do-mos, apothecas, naves scrutari Ci, mare ser. T. ignem gladio H, semiani-mem Г zrabować; preen, libros augu-rum Ci, animos T; 2) badać, starać się poznać: mentes deüm in fibris sc. O, fata, fîneni principis per Chaldaeos T, arcanum H.

sculpo 3. psi, ptum (eob. scalpere)

Sculptilis — Scythes

ryć, wyrzynać. dłubać, rzeźbić: ni- tum reliquisse praecipuum flagitium veum ebur O posąg z białej kości sło- T; 2) preen, obrona, pomoc, zasłona: niowej, e saxo sculptus Ci wyrzeź- scutum dare in iudicio Ci, scuto ma-biony z kamienia, quid sculptum in-fabre esset H.

gis quam gladio vobis opus est L. Scylla, ae, f. (SxüXXa) 1) skała sculptilis, e (sculptum) wyrzyna- w cieśninie sycylijskiej naprzeciw dru-ny, rzeźbiony, ryty: opus sculptile    giej skały zwanej Charybdis; stąd

dentis Numidae O z kości słoniowej,    przysłowie : incidit in Scyłlam, qui vult

scurra, ae, in. błazen, trefniś, we- vitare Charybdim V z deszczu pod

rynnę; 2) Personifitcacya: Nimfa, córka Forkusa, zamieniona przez Cyrkę z zazdrości w potwór mający część scurrïlis, e (scurra) błazeński, dolną ciała złożoną z psów (oxuXaxsj) śmieszny Ci.

sołek: parum facetus sc. Ci; przysłowie'. de scurra facilius dives fit, quam pater familias Ci.

O; 3) córka Nizusa, króla Megary, za-scurrîlitâs, âtis (scurrïlis) błazen-    mieniona w ptaka Ciris O. Poeci

stwo, błaznowanie: foeda et insulsa    mieszają obie Scylle; Scylla Nisi suc-

cincta latrantibus monstris V; adi.

sc. T.

scurror, äri (scurra) błaznować, Scyllaeus 3. (SxoXXdio;); subst. Scyl-śmieszyć kogo: scurror ego ipse mi- laeum illud aeris alieni Ci owa ska-hi, tu populo H.    ła Scylli długów.

scütälis, e, mający formę tarczy; scyphus, i, m. (axu'®o;) kielich, pu-subst. scütale, is, n. denko, łoże"w pro- har do picia wina: capaciores adfer cy, na które się kładzie kamień : funda media duo scutalia habebat L.

hue puer scyphos H, Socratis sc. Ci p u har trucizny.

Scyros lub Scyrus, i, f (Sxîîooî) 1) wyspa między Eubeą a Lesbos, siedziba Likomedesa, teraz Sciro; adi. scutella, ae, f. (demin. od scututa) Scyrius 3.; subst. Scyrias, adis, /. czarka do picia: sc. potionis Ci.

scutica, ae, f. (2xu$txrj) bicz mienny, karbacz, knut: scuticae habe-nae O.

scütätus 3. (scutum) mający długą tarczę: cohortes C, équités T; pl. scütàtl, drum, ж. L tarczownicy.

(7) Exup'.â;): puella O — Deidamia, côr-rze- ka Likomedesa, matka Pyrrusa; 2) miasto w małej Frygi i O.

scytalê, es lub scytala, ae, f. scutula, ae, f. I) (ахиталг, por. scy- (axu-dXrj, por. scutula) walec, laska; tala) walec, cylinder: biremes subjects scutulis in

preen, rozkaz tajny, pismo tajne. Tajny rozkafc przesyłano u Lacedemoń-czyków w następujący sposób. Pasek — /.d-pyj) miska płaska, półmi- rzemienny wązki, odpowiedniej dłu-sek; stąd przen. romb: formam bri- gości nawijano na walec i na tym tanniae auctores oblongae scutulae pasku pisano wzdłuż walca adsimulavere C.

interiorem partem transduxit C; 2) (demin. od scuta lub scutra

a w poprzek paska. Tak zapisany pasek rozwijano z w alca i przesyłano posłańcem adresatowi, który podług umowy, mając walec tej samej grubości, po nawinięciu paska odczytywał rozkaz N.

Scutulum, i, n. (demin. od sctltum) mała tarcza podłużna Ci.

scütum, i, n. (охоте»;) tarcza drewniana czworoboczna wielka, obciągnięta skórą i okuta żelazem, szeroka 08 m, długa!3m; 1) tarcza, puklerz: scutis protecti corpora oblongis V, &rti) pl. Scythae, ärum, ж. Scyto-scutum pro clipeo imperatum L, scu- wie, zbiorowa nazwa ludów koczow-

Scythes lub Scytha, ae, ж. (2*v-

niczych w północno-wschodniej Europie; adi. Scythicus 3. scytyjski: am-nis Я = Don, Diana O = taurydzka; Scythis, idis, f. O = Scythissa, ae, /. Я kobieta scytyjska; Scythia, ae, f. kraj.

së, przed samogłoskami sëd, 1) przyimek w złożeniach zob. sed.

së-.. 2) skrócone z sëmi: pół zob sëmodius, sëlibra, zam. sëmimodius, sëmilibra.

së... 3. = sex zob sëmestris, së-iugis, sévir.

së, sësë acc. i abl. zaimka osoby trzeciej sg. i pi. (sui, sibi, se, por. o3, oT, 2, poi. so-bie, się, sie-bie 1) se quis-que diligit, a se quisque diligitur Ci; dations ethicus: quid sibi clamor ille vellet L co znaczy ten krzyk, suo sibi tempore Ci w swoim czasie, Pausa-nias consilia cepit cum patriae, turn sibi inimica N dla niego szkodliwe; tv oratio obliqua, tv zdaniach celowych i w pytaniach zależnych zaimki sui, sibi, se odnoszą się do podmiotu zdania rządzącego-. Ariovistus responds nos esse iniquos, qui in suo iure se interpellaremus C, Verres ab Antiocho petit, ut candelabrum ad se mittat Ci; często wzmacnia się przez met: sernet prognati Я własne dzieci zob. met; 2) w inter se zastępuje pronomen re-ciprocum: veri amici colunt inter se ac diligunt Ci kochają się nawzajem.

Sëbëtho, i, m. rzeczka koło Neapolu; stąd Sëbëthis, idis, /.: nym-pha V.

sëcëdo 3. cessi, cessum, 1) ustąpić, oddalić się, odejść: secedant improbi Ci, in abditam partem aediuin s. S, ad deliberandum s. L, de coetu s. O; 2) o rozłączeniu się politycznem: powstać, zbuntować się: s. in montem sacrum L wyjść, plebs a patribus se-cessit S.

Sëcerno 3. sëcrëvi, sëcrëtum 1) odosobnić, oddzielić, oddalić: venenum ita confusum, ut secerni non possit

Ci, s. partem praedae in publicum L, anima iuneti secernimur undis 0, z abl. me nemus secernit populo Я; z przyimkiem: secerne te a bonis Ci, Europen ab Afro secernit liquor H— cieśnina gibraltarska ; 2) przen. rozróżnić; z abl. iusto iniquum, turpi ho-nestum s. H; sprzyimkiem-. blandum amicum a vero Ci.

sëcessio, ônis, /. (sëcëdere) 1) u-stąpienie, oddzielenie się: secessionem facere CL, s. subscriptorum Ci; 2) rozłam polityczny, bunt; secessio plebis in inontem sacrum L, s. populi C, s. plebei Ci.

sëcessus, üs,. m. (sëcëdere) 1) usunięcie się, samotne przebywanie, samotność: specie secessus exulem esse T, carmina secessum scribentis quae-runt O; 2) przen. miejsce samotne, ustroń: in secessu longo V, secessus amoenus T.

secius zob. secus.

sëclüdo 3. clusi, clusum (se-clude-re) 1) zamknąć na osobnem miejscu, odciąć: munitione montem a flumine seclusit C, scelerum nemus V, supplicium a libero spiritu atque a com-muni luce seclusum "Ci; 2) oddzielić, odosobnić: dextrum cornu a sinistro C, iter seclusum a concilio deorum Ci, Teucri secludite curas 17 porzućcie troski.

seco 1. secui, sectum, PFA. sëcâ-turus 1) siekać, ciąć, rozcinać, odcinać, rznąć na płaty, wyciąć, operować: crinem dexträ, collum ferro V, unguis male sectus Я obcięty, viscera in frusta s. V, via secta V oddzielona, ograniczona, secta abies V jodła obcięta, locas secanda mar mora Я wydzierżawiasz łomy marmuru, robore seoto struxere pyram V z drzewa rąbanego = z polan ułożyli stos, sectus elephantus V płaty z kości słoniowej, pabula s. C kosić, ense vulnus secare V, medici dum secant, eum occide-runt L przy operacyi, varices seca-

bantur Mario Ci-, 2) ranić, skaleczyć, szarpać: glades secat plantas F, acu-to ne secer ungui H, genas ungue se-cui O, secuerunt corpora vepres F, sectus flagellis H; 3) przecinać = odbywać drogę: Galatea secat pectore pontum V przepływa, avis secat ae-thera pinnis F przelatuje, viam secare OF torować drogę; poet. Iris secuit sub nubibus arcum F wzniosła łuk, tęczę, spem secare F iść za nadzieją;

4) oddzielać, rozdzielać, rozstrzygać: populos Latinos secans interluit Allia F, orbis sectus H część świata (=Eu-ropa); preen, mens bipartite secta, secateur iudice lites H sędzia rozstrzyga sprawy sporne.

sëcretio, ônis, f. (sëcernere) rozdzielenie, odosobnienie Ci.

sëcrëtus 3. (PPP. od sëcernere jako adi.) 1) odosobniony, oddzielony; arva sécréta F, s. imperium L, sphae-ra ab aetheria coniunctione s. Ci, au-ris sécréta H każde ucho dla siebie. 2) o miejscu: samotny, oddalony; pusty, na ustroniu: sécréta domus F, s. flumen F. secreti colles T, loca s. H pustynia; enallage: secretae Troades in acta flebant F na pustem wybrzeżu; 3) tajemny: s. artes O czary tajemne, tu sécréta pyram érigé F potajemnie wznieś stos, secretiora ministem T tajni, poufni; stąd subst.: sëcrëtum, i, и. 1) samotność, miejsce usunięte, ustroń: in secrëta remorant H, Mitylenense seeretum T, sécréta Sibyllae F pusta grota, secretiora Germaniae T więcej oddalone części Germanii, petite secrete futura aperit T potajemnie, in secrete L; stąd abl sëcrëtô, jako adv. na boku, potajemnie, » w cztery oczy«, concilio dimisso secrete agere C, laudatum pro con-tione iuvenem secrete monuit S, secrete ab aliis L\ 2) tajemnica: litte-rarum sécréta T, eius secreta corrupts uxore prodebantur T.

secta, ae, /. (sequi) 1) kierunek, droga: qui hanc sectam rationemque vitae secuti sumus Ci: 2) stronnictwo polityczne: sunt qui eorum sectam se-quuntur optimates Ci, sectam secuti L stronnicy; 3) szkoła filozoficzna, sekta: Epicuri s. Ci, Stoica, Cyni-ca s. T.

Sectänius, ii, m. (a sectando) imię osoby: Sectani dissimilis sis, ne se-querer moechas T.

sectätor, oris, w. (sectari) towarzysz, stronnik;pl. orszak, świta: Ga-binii comes vel sectätor Ci, lex Fabia de numéro sectatorum Ci o liczbie klientów, towarzyszących kandydatowi, domi sectätor, comes in publico T.

sectilis, e (secare-sectum) 1) dający się łupać, dzielić; 2) połupany, pocięty, podzielony: s. ebur 0 tabliczki z kości słoniowej

sectio, önis, f. (secare) t) rznięcie, cięcie; 2) preen, podział łupu, częściowa sprzedaż dóbr skonfiskowanych, szczególniej po skazanych na wygnanie, parcelacya: exercere apud aera-rium sectiones T, ad illud scelus sec-tionis aceesssit Antonius Ci; 3) preen. zdobycz, majątek zrabowany: sectio-nem oppidi Caesar universam vendi-dit С.

sector, oris, m. (secare) odrzynacz, rzezimieszek : sectores collorum et bonorum Ci mordercy i rabusie; preen. nabywca majątku skonfiskowanego:

s. Pompei Ci nabywca dóbr P.

sector, äri, ätus sum (frequ. od sequi) 1) iść za kim, towarzyszyć: totos dies aliquem s. Ci, Caesarem T; 2) poet, polować па со: apros F, lepo-rem sectari HO-, 3) preen, gonić za kim lub za ozem, pożądać: matronas

s. H, aliquem sectari flagello H, prae-dam s. C, sectantem lëvia nervi defi-ciunt H dążącemu do gładkości brakuje sił, mitte sectari H nie badaj! Tiberius virtutes non sectabatur T.

sectüra, ae, /. (secare) 1) rznięcie, cięcie ; 2) preen, miejsce, gdzie się co wycina, wydobywa: secturae aerariae C kopalnie miedzi.

sëcubitus, üs, m. (secubare) samotne spanie О.

secubo, 1. secubui (së i cubäre) leżeć, spać osobno O.

sëclum, sëculum, secularis гоЪ. saeclum.

sëcum z sobą: sapiens omnia sua secum portât Ci.

secundânus 3. (secunda-sc. legio) (żołnierz) z drugiego legionu LT.

secundo 1. (secundus) szczęścić: dii incepta secundent N, secundante vento T z pomyślnym wiatrem.

secundus 3. (PPP. od sequi = se-quendus; jako adi.) 1) następny, najbliższy: secundo lumine Ci — die sequent: w dniu następnym, nazajutrz: in secundo proelio N, fuit altera persona Thebis, sed tarnen secunda N, nil simile aut secundum Л, haud ulli virtu te secundus V nie gorszy, vivit pane secundo Я żywi się chlebem pośledniejszym, czarniejszym: 2) na drugiem miejscu, drugi : secunda acies LCiC, secunda vigilia N druga straż = 9—12 godz. w nocy, secunda mensa NCiV drugie danie, potrawa; scribi secundus heres Л być ustanowionym drugim spadkobiercą w razie śmierci pierwszego, secundae (partes) H druga rola deuteragonisty ; stąd ridetur fictis rerum Balatrone secundo H dopomaga jako deuterago-nista, aktor drugorzędny; subst. secunda (sc. hora) druga godzina = 7—8 rano; 3) postępujący razem, towarzyszący; stąd preen, pomyślny, sprzyjający: Aquilone secundo Л, se-cundissimi vent Ci, secundo flumine C za wodą, secunda et adversâ aqua L za wodą i przeciw wodzie, mari secundo L z przypływem, odpływem; enallage: secunda vela O żagle napięte pomyślnym wiatrem = sinus secundi Я, currüque (dat.) dat lora secundo V szybko pomykającemu, sa-pientius tulit secundam quam adver-sam fortunam N, rumore, clamore secundo HV wśród okrzyku pomyślnego = secundo populo Ci, secundis au-ribus L, s. voluntas Ci, s. diis V z pomocą bogów, lex populo secunda L, auspicia alicui s. Ci: 4) szczęśliwy: secundae, adversae res: szczęście, nieszczęście, adversos casus hominibus, secundos suae fortu пае tribuere N, secundum , secundius, secundissimum proelium C; subst. si quid secundi e-venisset N; pl. sperat infestis, metuit secundis alteram sortem pectus Я; stąd асе. п. sing. : secundum jako praep. 1) następując = po; o miejscu i esasie: secundum quietem Ci po zaśnięciu, s. Cal. łan. Ci, secundum ea CiCL potem, secundum deos homines hominibus utiles sunt Ci ; 2) blizko postępując = wzdłuż: s. flumen ducere,

s. mare C; 8) stosownie do, podług: secundum naturam CCi, s. tabulas testament Ci, s. aliquem iudicare Ci; abl. n. sing.: secundo jako adv. na drugiem miejscu, powtóre: primum ut dignus essem laboravi, secundo ut existimarer Ci.

secürifer, fera, ferum (a securi ferenda) i securiger, gera, gerum (a securi gerenda) uzbrojony toporem, siekierą: Pyracmon, puellae (^Amazonki.

securis, is, f. (асе. im, (em), abl. i) 1) siekiera, topór z jednem ostrzem, dlatego s. anceps O, s. podwójna = bipennis, sonat icta securibus ilex V, collum percussa securi victima 0<secee-gólnie topór katowski: securi ferire, percutere Ci ściąć, saevus securi Tor-quatus V który syna swego kazał ściąć, 2)prsen. cios, rana: securim in-fligere rei p. Ci; 3) władza, poniewaè topory secures w fasces były symbolem władzy konsularnej: mercatorem cum imperio et securibus misimus Ci,

sumere aut ponere secures H godność:    secütor, öris, m. (sequütor) 1) to-

Gallia subiecta securibus C władzy    warzysz; 2) szermierz Ci.

rzymskiej.

sëd, si, sed, 1) jako adv. sed, o-secüritàs, tâtis, /. (sëcürus) 1) spo- sobno, na bok, w zloèeniach prsed sa-kój umysłu, wolność od trosk: se- mogloskami: sed-itio; prsed spółgło-curitas, quae est animi tamquam tran- skami së: sëducere, së-cernere; 2) ja-quillitas, quam adpellant eù$ufj.(av Ci; ko praep. sè = sine: së fraude esto, 2) bezpieczeństwo: securitati ante lex XII tab. Ci, w sioèeniach: sëcü-quam vindictae consuleret T, securi- rus, sëdulus, sëgnis (= sine igné), sü-tatem annonae sustentare T.    dus (— sine udo); 3) jako coni, sëd:

sëcürus 3. [s së cürâ, por. sëd, se) lecz, ale, jednak, a) po przeczeniu sno-

1)    bez troski, spokojny, bez obawy: si pierwsze pojęcie-, non castra, sed

securus Temnum proficiscitur Ci, pro naves petierunt N, nemo comperendi-vobis sollicitus, pro me securus T; natum, sed condemnatum iudicavit Ci, z gen. obi.: s. futuri 0 o przyszłość, non illi, sed mihi imperium datum 7; amorum, famae s. 70; z zdaniem sal.:    szczególnie w połączeniach: non    solum

s., quid Tiridaten terreat; s. cadat an    (tantum, modo), sed etiam: nie    tylko,

stet fabuła if, non sum securus (=cu-    lecz także: non solum sibi sed    etiam

ro), ne... L; 2) poet, wesoły: s. otia7,    familiari suo praesidio fuit N;    znosi

securum olus H kapusta spożywana    pierwsze pojęcie bez etiam : non    modo

w spokoju, secura Lethe O uśmierza- non adesse, sed esse cum Verre Ci-, jąca troski, por. securi latices 7; 3) b) po twierdzeniu ogranicza pierwsze niedbały: castrensis iurisdictio s. T; pojęcie: manu confligere inmane esl,

4) zabezpieczony przed czem, bezpiecz- sed cum tempus postulat, decertan-ny: loca secura eiusmodi casuum T. dum manu est Ci-, c) przerywa mowę:

secus a) indecl. n. (sequi) 1) potom- sed haec hactenus! Ci, sed sit iam stwo: si virile secus non reliquisset JV; huius disputationis modus Ci.

sëdâtio, ônis, /. (sëdâre) uspoko-secus b) adv. (sequi) 1) następnie, jenie, umiarkowanie: animi, aegritu-później : non multo secus Ci; 2) ina- dinis Ci. czej : nemo dicet secus Ci, multo, pau-lo s. Ci, haud (non) secus ac NVCi ście. nie inaczej = zupełnie tak jak, non secus stupet Euhias H; 3) zupełnie    dzieć: una sedebat uxor    Ci, s. sellä

inaczej (jak być powinno) = źle: re-    regia L, s. in sella Ci, s.    in humo О;

ctëne an secus Ci, bene aut secus poet, puella in quaestu sedet O siedzi consulere L, quamquam coepta secus dla zysku, sedet nebula campo L; 2) cadebant T, tentatum secus cesserat odbywać posiedzenie, siedzieć na ra-S; do tego compar. sequius: invitus dzie, w sądzie: paucos dies ex subquod sequius sit de meis civibus lo-    sortitione sedit Ci, sedeo    pater mdex

quor L coby mogło okazać się gor-    inter filios L; 3) przen.    przebywać,

szem; obok tego drugi compar. sëtius być bezczynnym, leżeć bezczynnie: {od nieuè. sectus) inaczej, mniej, gorzej: currit iter non sëtius aequore classis 7, haud s. 7, nihilo sëtius, ne-que eo sëtius: niemniej, przecież, mi-moto: erat dignitate regia, neque eo rękami, tu sedes et quiescis Ci; 4) sëtius officia praestabat N.

2)    rodzaj : virile et muliebre s. SL T.

sedecim L i sexdecim NL szesna-sedeo 2. sedi, sessum (SÇofiat) 1) sie-

femina sedet in interiore parte aedium N, sedit, qui timuit H pozostał, domi desidem sedere L, compressis quod aiunt manibus sedere L z założonemi

przylegać, leżeć dobrze, trzymać się

ma seduxerit artus F; stąd sëductus 3. {PPP. jako adi.) oddalony, odległy: recessus 0, consilia seducta a plu-rium conscientia L usunięte od wiedzy.

czego: clava sedet in ore viri O, se-det carina vado O osiadł na mieliźnie, toga sedet (opp. dissidet) R leży dobrze; obrazowo-, sedet sarcina animo O, sedet in ingenio Cressa O obraz jej tkwi silnie w duszy, sedet pallor in ore, amor in pectore 0, sedet patri-bus sententia pugnae — id pio sedet Aeneae F ma silne, niezachwiane postanowienie.

sëdês, is, /. (sedere i sëdâre) »siedzenie«: 1) sprzęt, na którym się siedzi: stołek, krzesło, ława, tron: posi-tis sedibus consederunt L. sedes regia LV, sedes honoris (ac dignitatis) Ci krzesło, miejsce honorowe, priores sedes tenet Homer us H\ 2) siedziba, mieszkanie, ojczyzna: aliud domici-lium, alias sedes petere C, domus se-desque Ci, s. deorum Ci, s. senectae H, sedes discretae piorum H, s. si-lentum O, s. sceleratorum Ci— s. sce-lerata O o podziemiu-, sedibus placi-dis in morte quiescam F o grobie — sede destinata cremari T; 3) ogólnie: miejsce: Athon sede sua revellere O, turrim convellimus altis sedibus V z posady, a sedibus imis mare mere F od dna, quae sedes bello legeretur T teatr wojny, de sede secunda non cedit iambus H.

sedîle, is, n. (sedêre) miejsce do siedzenia, ława, krzesło, stołek : dura sedilia nautarum F, eques sedet in primis sedilibus H.

seditio, ónis, /. (sëd-itio) rozdział, rozłączenie się: 1) niezgoda: turbida

s. deorum O, s. domestica L domowa, bratnia n.; przen. iracundia seditio quaedam animi Ci; 2) niezgoda polityczna, rokosz, powstanie : ea dis-sensio civium, quod seorsum eunt alii ab aliis, seditio dicitur Ci, tribuni pl. per seditionem creantur Ci, Solon ca-pite sanxit, si qui in seditione non al-terius partis fuisset Ci; 3) bunt wojska: seditio in castris fit, oritur CiC, Aetoli in seditione erant LT.

seditiösus 3. adv. öse (od seditio, zam. sediti(on)-ösus) buntowniczy, niespokojny: homines, cives, tribuni Ci,

s. voces T, s. oratio C, iudicia, con-tiones Ci, contiones seditiose concita-re Ci.

sëdo 1.    (causativum do sedêre)

sprawić, ażeby co siadło, posadzić, powściągnąć, uśmierzyć: s. fluctus C, amnem F, ventos O, tempestatem, flammam Ci, incendium L; przen. s. seditionem, bellum, discordiam, mo-tum animi, odium, metum Ci, tumul-tus C, lites, sitim, ieiunia O, lassitudi-nem N; PPP. sedätus 3. jako adi., adv. sëdâtë: spokojny, umiarkowany, stateczny: animus sedatior Ci, sedato gradu abire L, sedato corde, pectore F, placide atque sedate ferre Ci.

sëdûco 3. duxi, ductum (së-dücere) 1) odprowadzić na bok, na stronę: aliquem blanda manu seducere O, a débita tibi peste te seduxit Ci ocalił cię; 2) przen. oddzielić, rozdzielić: se-ducit terras undä O, cum mors ani

sëductio, ônis, f. (së-ducere) odprowadzenie na bok : testium Ci.

sëdulitâs, ätis, /. (sëdulus) 1) szczerość: sedulitas atque integritas Ci; 2) pracowitość, usilność: consentitur se-dulitäte labor 0, officiosa s. H zbytnia pracowitość.

sëdulo (së dolo — sine dolo) 1) bez podstępu, szczerze, uczciwie: quam-quam sedulo faciebat, pi aevaricari ac-cusationi videbatur Ci; 2) pracowicie, usilnie : s. verba audire L z uwagą, faciam omnia sedulo, quae te sciam velle Ci; 3) umyślnie, z postanowieniem: nusquam nisi in virtute spes est, et ego sedulo ne esset feci L.

sëdulus 3. (së(= sinejdolô) 1) bez podstępu, bez złego zamiaru, uczci-

tański.

wy, szczery: sedulus hospes H; 2) pracowity, pilny, skrzętny, troskliwy :

s. apis, s. Baucis O, exanimat lentus spectator, sedulus inflat H.

Sedüni, drum, m. lud w Szwajca-ryi nad Rodanem.

Sedusii, drum, m. lud germański między Renem a Neltarem.

seges, etis, f. (serere) 1) pole, rola zasiana: segetes occare H pola uprawiać, in segetem fruges dare poet. Ci, in segetem spicas ferre O, przysłowie: wodę do studni, drzewo do lasu nosić; prsen. seges gloriae Ci pole sławy ; 2) zasiew : seges lini et avenae V,

s. farris matura L; poet. s. clipëata virorum OV; 3) mnóstwo: ferrea te-lorum s. V.

Segesta, ae,/. (’Ахеата) miasto w Sycylii, teraz Castellamare (s acc. 4 ₄Axs'<jTav =    ’A.). Mieszkańcy Se-

gestäni i Egestäni, drum, m.

Segestes, is, m. ojciec TusneldyT.

Segestïva, ae, f. miasto w His-pania ïarraconensis L.

Segimerus, sob. Sigimerus.

segmentum, i, n. (tj. sec-mentum od secare) cięcie, wcięcie, odcinek; pl. segmenta, drum. n. odcinki purpurowe lub blaszki złote, naszywane na borty lub bordiury u sukni dam rzymskich: quid de veste loquor пес vos, segmenta, requiro O.

Segni, drum, m. lud na wschód od Maazy.

sêgnis, e, adv. segniter (së(=sine) igné) bez ognia, bez zapału : gnuśny, powolny, leniwy, ospały, niedbały: laudare promptos et segnes castigare T, equus segnior annis V, bellum, ob-sidio L, campus, carduus V nieuro-dzajny, segnes ad persequendum N, ad periculum T; s gen. s. laborum, occasionum T; poet, s inf. dextera non segnis dare vulnera O; adv. segniter, otiose gerere L, non segnius 0, nihi-lo segnius S = tern gorliwiej.

segnitäs, ätis, f. (sêgnis) powolność, ociężałość, opieszałość Ci.

sëgnitia, ae, lub sêgnitiës, si, f. (sêgnis) opieszałość, ociężałość, powolność: sera segnities V; prsen. se-gnitia maris T cisza morska. Segodflnum, i, n. sob. Rutëni. Segontia lub Saguntia, ae, /. teraz Siguenza, miasto w Hiszpanii. Segontiäci, Srum, m. lud bry-

sëgrego 1. (së i grex) oddzielić od trzody; stąd prsen. oddzielić, rozłączyć, usunąć: aliquem a re publica Ci, alqm ab interioribus consiliis N. pu-blicam causam a privatorum culpa L, pugnam segregare L walczących rozłączyć.

Segusiävi, drum, m. lud celtycki między Rodanem a Loarą ze stolicą Lugdunum (Lyon).

Sëianus, sob. Sëius. sëiugâtus 3. (PPP. od sëiugâre jako adi.) oddzielny, oddzielony.

sëiugis, sam. sex-iugis, e (sex i iugum) sześciosprzężny, poszóstny L.

sëiunctio, dnis, f. (seiungere) oddzielenie, odosobnienie.

sëiungo 3. iunxi, iunctum (së i iun-gere) oddzielić, odosobnić, rozłączyć: Alpes Italiam a Gallia seiungunt N, seiunge te a consule Ci, iuris civilis rationem ab aequitate seiunxit Ci.

Sëius 3. imię rodowe; stąd Sëianus, i, m. imię przy adoptowaniu z rodu Sëius, szczególnie: L. Aelius Sëiânus. osławiony powiernik Tybe-ryusza.

sëlectio, dnis, f. (seligere) wybranie, wybór Ci.

Seleucëa lub Seleucfa, ae, /. (2e-XfuxEia) nazwa kilku miast założonych przez Seleuka I. 1) w Babilonii nad Tygrysem; 2) w Syryi nad ujściem Orontesa; 3) w Cylicyi nad Kalikad-nusem.

Seleucus, i, m. (Se'Xauxog o Ntxâxwp)

raz na

wódz Aleksandra, od r. 311 król syryjski, zamordowany r. 281 przez Ptolo-meusa Ceraunusa.

sëllbra, ae, /. (= semilibra) pól funta: farris L.

sëligo 3. lëgi, lectum (së i legere) wybierać: selecti iudices Ci, tu selige: me veile velis anne coactus amem O.

Selinfis, untis, /. 1) teraz Seli-nunt.o, miasto na Sycylii; 2) miasto w Cylicyi, później Traianopolis, teraz Selenti; stąd Selinuntii, örum, m. mieszkańcy S.

sella, ae, f. (sedëre sam. sed-la) krzesło: Caecilia in sella sedebat Ci; szczególnie: 1) s. curulis: krzesło wyższych urzędników, taksę bes prsym.: pałam de sella ас trubunali pronun-tiat Ci, haec agebantur de sella Ci = urzędowo ; stąd prsen. Cn. Saturninus in earn familiam sellam curulem ad-tulit Ci urząd wyższy; 2) sella aurea cum sceptro N tron złoty; 3) sellae atque operis et quaestus cotidiani locus Ci warstat = hominem in foro sellam ponere iubet Ci; 4) Agrippina gestamine sellae Baias pervecta T w lektyce.

sellärius 3. (sella) dotyczący krzesła, stąd sellarium, ii, «. sala krzeseł; sellärii, örum, m. ex foeditate loci T nierządnicy.

sellisternium, ii, n. (a sellis ster-nendis) uczta bogów, przy której posągi bogów umieszczano na krzesłach, por. lectisternium.

sellula, ae,/. {demin. od sella) krzesełko: in domum uxoris sellulä deferr tur T w lektyce.

sellulärius, ii, m. (sellula) robotnik, rękodzielnik, pracujący siedząco : opi-ficum vulgus et sellularii L.

semel (gr. §v=?(a por. singuli, simplex) raz : nec hoc semel fecit sed sae-pius N, semel atque iterum C, plus quam semel, non semel Ci, semel — deinde, semel — iterum Ci raz, dru-gi .raz, cum facile orari, turn semel exorari soles Ci wraz, zaraz, zawsze, ut semel unaquaque de re dicas Ci, quando in apertum semel discrimen evasura esset res L gdyby już raz.

Semelë, ës lub Semela, ae, f. (2e-(xsXrj) córka Kadmusa, matka Bakchu-sa; adi. Semelëïus 3. i Semelëus 3. S. proies 0 potomek Semeli — Bak-chus.

semen, inis, n. (od sä-tus, jak donum od dä-tus) 1) siemię, nasienie: spargere s. Ci, in seminibus est causa arborum et stirpium Ci, stąd: semina ponere V szczepić drzewka, semina vitium V pędy, latorośle; prsen. crea-ta semine Saturni 0, seminibus vigor est V; 2) prsen. ród, szczep: regio semine orta L, Romani generis ас se-minis virtus Ci, saeva leonum semina V; 3) potomek, dziecię: caelestia semina partu ed.idit O; 4) przyczyna, powód, źródło: belli s. Ci, tribuni semina discordiarum L, semina odiorum iacere T.

sëmenstris, zob. semestris. sëmentifer, fera, ferum (sementem ferens) plenny Ci.

sëmentis, is, acc. im i em, /. (së-men) 1) zasiew: sementem facere LCi; prsen. s. rrialorum a diis facta Ci; 2) zboże: vos date perpetuos teneris se-mentibus auetüs 0.

sëmentîvus 3. (sëmentis) dotyczący zasiewu: dies O uroczystość podczas siewu.

semermis, semermus, sob. se-miermis.

semestris i sëmenstris (sex menses) sześciomiesięczny, półroczny : in-fans L, annua et s. censura L ograniczona na pół roku, imperium C.

sëmësus i sëmiësus 3. (sömi i e-dere) napół zjedzony : ossa V, pieces H. sëmet, sob. së i met. sëmi- przed samogłoskami sëm-(gr. %u-) tv złożeniach : pół.

ny Ci.

semiadapertus 3. (csyt. sem’ada-pertus od sëmi i adaperlre) napoi o-twarty: ianua O.

sëmianimis, e i sëmianimus 3. takie sëmanimis, e (anima) napółży-wy = napólumarły: semianimis de templo elatus N, semianima corpora L, lingua, artus O.

sëmiapertus 3. (sëmi-aperïre) na-pólotwarty: fores 0.

semibös, ovis, nt. pół wołu, byka 0 — Minotauius.

semicaper, pri, m. pół kozła 0 = Pan, Faun.

sëmicremâtus 3. i sëmicremus 3.

(sëmi i cremare) na pół spalony: membra, stipes О.

sëmicubitâlis, e (sëmi г cubitum) półłokciowy: hastîle L.

sëmideus 3. półboski : dryades O, semideum genus 0; subst semideique deaeque 0 półbóg.

sëmidoctus 3. (sëmi i docëre) na pół uczony, niedouczony Ci.

sëmiermis, e i semiermus 3. lub semermis, e i semermus 3. (semi i arma) na pół uzbrojony LT. sëmiësus 3. sob. semësus. sëmifactus 3. (sëmi i facere) na pół zrobiony, do połowy gotowy: o-pera T.

sëmi-fer, fera; ferum (sëmi i fera) półzwierzę co do kształtu : corpore se-mifero Capricornus Ci, s. pectus V Trytona, nulla femina nitentior inter semiferos O pomiędzy Centaurami, pectora villosa semiferi V = Kakusa.

sëmigermânus 3. na pół germański: gens L.

sëmigravis, e, na pół obciążony, na pół pijany L.

sëmigro 1. (së i migrare) wynieść się, wyprowadzić się od kogo: a pâtre Ci.

sëmihomo, inis, m. półczłowiek: semihomines Centauri O, semihominis facies V — Kakusa (csyt. sem’homi-homines, sem’hominis!).

Słownik.

sëmihora, ae, f. pól godziny: sein ihora ista mihi longa fuit Ci.

sëmilacer, lacera, lacerum: na pól rozszarpany О.

sëmillber, era, erum, na pól wol-

sëmilixa, ae, m. na pół markie-tan w wojsku: Atrium Umbrum se-milixam ducem sequi L.

semimäs, maris, m. 1) na pół samiec, hermafrodyta: quo vir descen-derat, semimarem fecisse undas videt 0; 2)kastrat: ibunt semimares et ina-nia tympana tundent O kapłani Oy-beli.

sëminârius 3. (semen) należący do nasienia; stąd subst. seminarium, ii, n. szkółka drzewek : prsen. źródło, posiew, szkoła: Bacchanalia, s. omnium scelerum L, s. senatus L, s. Catilina-rium Ci szkoła katylinarska, fons et s. triumphorum, s. iudicum Ci.

sëminâtor, ôris, m. (sëminâre) siewca; prsen. sprawca: seminator et sator et parens Ci, s. malorum Ci.

sëminecis, e, nom. takie sëminex (sëmi i necâre) napół umarły: semi-neces artus O, semineces cum exspi-rantibus volvuntur T.

sëmino 1. (sëmen) siać; prsen. wydać, spłodzić Ci.

sëminüdus 3. na pół nagi : rex s., pedes prope s. L.

Sëmiplacentïnus 3. na pół z Pla-cencyi (pochodzący); subst. na półPla-centyjczyk Ci.

sëmiplënus 3. pół pełny, do połowy obsadzony : naves Ci, stationes L.

sëmiputâtus 3. na pół obcięty: vitis V.

Semlramis, Samïramis, Samëra-mis (Sepipap.:;) królowa i założycielka monarchii assyryjskiej ; Samëramis illa Ci; prsen. o Gabiniuszu z powodu jego wystawnego życia.

semireductus 3. (sëmi i reducere) na pół, nieco odchylony O.

50

ny O.

sëmirefectus 3. (sëmi i reficere) na pół naprawiony О.

sëmirutus 3. (sëmi i ruere) na pół zburzony: urbs, mums L, castella T.

semis, semissis, m. (sëmi i as) 1) pół asa : triens... redit uncia, quid fit? semis PL; 2) połowa jednostki podzielonej na 12 części: bina iugera et se-misses agri L pół morga, HS singu-los semis dare Ci pół sesterca ; w skróceniu: ses np. sesqui, sestertius.

sëmisepultus 3. (sëmi i sepelire) na pół pogrzebany 0.

semisomnus 3. (sëmi i somnus) na pół śpiący CiL.

sëmisupïnus 3. na pół odwróco

sëmita, ae, f. ścieżka, boczna droga, zaułek: angustissimae semitaeCi; przen. pecunia eädem semitä revertit Ci, fallentis semita vitae H.

sëmiustulâtus (sëmiustilâtus) takèe sëmustulatus 3. (sëmi i ustulare) na pół spalony: Clodii cadaver lignis se-miustulatum Ci.

sëmiustus i sëmustus 3. (sëmi i urere) na pół spalony: Enceladi se-mustum fulmine corpus OVLT.

Sëmivir, i, m. półmężczyzna, pół-człowiek: s. Nessus, Chiron 0 o Centaurach; poet, niemęski, zniewieścia-ły: Paris cum semiviro comitatu V; stąd: caedes pertinet ad illos semivi-ros L.

sëmivïvus 3. na pół żywy, na pół umarły: Craterum ex acie semivivum efferunt N; przen. semivivae mercen-nariorum voces Ci słabe.

Semnones, um, m. lud germański, główny szczep Swebów T.

Sëmo, ônis, m. niższe bóstwo, jak Priapus, Bona dea, Pan, Faun, Ver-tumnus, Silvanus, Hercules L, zob. Semo Sancus.

sëmodius, ii* m. (sëmi-modius) pół ćwierci.

sëmoveo 2. mövi, mótum (së i movëre) 1) usunąć na bok, oddalić: qui praeconis voce a liberis semove-bantur Ci; 2) przen. rozłączyć, wykluczyć: Strabo ab ea disciplina se-movendus est Ci; PPP. semötus 3. jako adi. oddalony, odległy: locus a militibus s. C; preen, terris semota H zabrana z ziemi, prius semotum le-tum H śmierć, która przed tern była oddalona, semota dictio T rozmowa na miejscu odległem, poufna.

semper, adv. (od sem = h zob. se-mel, simplex) zawsze, wciąż: hoc ego semper optabam Ci; z rzeczownikami słownymi: pacis semper laudator, s. auctor Ci.

sempiternus 3. (semper; ciągły, trwały, wieczny, nieustanny : ignis Ve-stae perpetuus et s. Ci, huius diei memoria s. Ci.

Sempronius 3. imię wielu rodów, jak Aselliones, Atratini, Densi, Gracchi i t. d.; stąd adi. Semproniänus

3. dotyczący Semproniusa: clades L.

sëmuncia, ae, f. (sëmi i uneia) 1) pół uncyi jako waga: s. auri LCi = v₂₄ funta ; 2) część dwudziesta czwar-ta (‘/г*): heredem ex deunce et se-muncia (u/lt -(- ¹/₂₄ = 2S/₂₄) fecit Сае-cinam, ex duabus sextulis (*/Tf) M. Fulcinium, Aebutio sextulam (‘/7а) a-spergit Ci.

sëmunciârius 3. i semuncialis, e

(sëmuncia) wynoszący pół uncyi = V24 fenus s. L ¹/₂4°/o, ponieważ Rzymianie obliczali procent miesięcznie = Va°/o-sëmürius 3. (së i mürus) poza mu-rami miasta leżący: ager s. Ci.

Sëna, ae, f. miasto nadbrzeżne w Umbryi, w kraju Gallów Senoń-skich, zob. G. Senones; stąd: Sena Gallica, teraz Sinigaglia; adi. Së-nensis, e: proelium S. Ci, w której Livius Salinätor pobił Hasdrubala sënarius 3. (sëni) mający sześć jednostek: sënarius (sc. versus) wiersz jambiczny sześciostopowy = trimeter iambi eus.

senator, ôris, m. (senex) senator, członek rady, senatu: za Romulusa liczba senatorów wynosiła 100, przy końcu czasów królewskich 300 (patres maiorum, minorum gentium?); Sulla podniósł liczbę sen. do 600, Cezar do 900, August zniżył do 600. Odznaka: szeroki pas purpurowy (latus cl a vus) na tunice (tunica) i skórzane trzewiki czarne, ozdobione literą C ze srebra : lunula (dawna forma sam. 2 = senator); prsen. o radcach u innych narodów: Nerviorum sena-tores C, Macedonum L, Rhodiorum Ci.

senätörius 3. (senator) senatorski: ordo C, consilium, locus, nomen s. Ci.

senatus, Os, rzadziej senati SOi, dat. ui i O T m. (senex) 1) rada starców, rada, senat rzymski : nee nisi post annos potuit tunc curia serös: nomen et a senibus mite senatus erat O; SPQR = senatus populusque R. = władza obradująca i prawodawcza w Rzymie; s'enätüsconsultum, i, n., w skróceniu: SC = formalna uchwała senatu, senatus auctoritas : uchwała senatu, jeżeli zaszedł protest, senatum legere, recitare: odczytać imiona senatorów z listy, co czynił censor; na pierwszem miejscu czytany był princeps senätüs (zob. princeps), pominięty przez censora przy czytaniu był wykluczony z senatu: senatu moveri (opp. in senatum venire: być przyjętym do senatu) legere in senatum: wybrać do senatu, senatum volare, convocare: zwołać senat na posiedzenie; 2) przen. posiedzenie senatu: senatus est, habetur: senat odbywa posiedzenie, in senatum venire: przyjść na posiedzenie senatu, senatus frequens: zgromadzenie sen. liczne, alicui senatum dare: pozwolić wejść na zgromadzenie sen.; 3) przen. rada starców u innych narodów : Aeduos omnem senatum amisisse C, s. Remo-rum C, Lacedaemoniorum А’(=у£роиа(а), tamquam senatus philosophorum Ci.

seneca, ae, m. (senex) starzec; jako przydomek: Seneca, ae, m. w gens Annaea, szczeg. M. Annaeus S. retor i syn tegoż L. Annaeus S. filozof, nauczyciel Nerona.

senecio, önis, m. (senex) starzec; jako przydomek kilku rodów Senecio, önis, m. T.

senectus 3. (senex) stary, podeszły : corpus, aetas s. S; stąd poet, subst. senecta, ae, f. isc. aetas) starość, wiek sędziwy H; w prozie: senectüs, ütis, /. 1' starość, wiek sędziwy: iuventuti memoriam senectutis dedecore foeda-re Ci, senectute diem obire N umrzeć na uwiąd starczy; pers. Senectus V Ci ; 2 ) przen. powaga, shvy włos starca: obducta solvatur fronte senectus H, temporibus (na skroniach) cune-bat s. V, s. semper agens aliquid Ci długotrwały; 3) czas: tabellas rodit cariosa s. O.

senësco 3. senui (incoh. od sene-re) 1) starzeć się: tempora labuntur tacitisque senescimus annis O; 2)przen. marnieć, niszczeć : continua messe se-nescit ager O, otio diutino L. dis ho-minibusque accusandis L zajmować się długo czem; 3) ubywać, znikać: senescit aetas, luna, hiems Ci, senes-cunt vires LS, consilia, vitia L, amor O, Atheniensium opes senescunt, Lacedaemoniorum crescunt N, senescit Punicum bellum L staje się ospałą.

senex, is, a di. compar. senior: stary, sędziwy: nemo est tam senex, admodum senex Ci, Catone nemo senior Ci, studium senior arripuerat N w późniejszym wieku; poet, anni se-niores O wiek podeszły; subst. starzec od 60 lat począwszy) :• M. Catonem ilium senem Ci; seniores wyraz wojskowy — obowiązani do służby wojskowej od 45—60 1.: iuniorum senio-rumque eenturiae Ci.

sëni, ae, a (ses-ni z sex) пит. distr. 1) po sześć: muri senüm pedum cras-

50*

sensus notare H; 2) usposobienie, przekonanie, zasada: erat eodem quo Alcibiades sensu N, vestri sensus ig-narus sum Ci; c) w znaczeniu intel-Seniae balneae, kąpiele w Rzy- leJctualnem 1) zrozumienie, sąd, smak:

situdine C, pueri annorum senüm CiO, bis seni dies V — 12 ; 2) sześć na raz : sena leonum inter se vinxerat vel-lera 0.

mie.

in his rebus aliquem sensum habet senîlis, e (senex) stary, sędziwy,    Ci; 2) przen. pogląd, myśl, przekona-

odnoszący się do starca: s. corpus;    nie: sensus suos aperire N, nefarii

iudicium, poeta Ci, s. adoptio T przez    sensus impiorum Ci; 3) rozum: do-

starca.

mesticus nativusque s. Ci, communis senium, ii, n. {senex) 1) starość,    sensus omnium CiHV; 4) myśl, sens,

uwiąd starczy: senium et orbitas prin-    znaczenie, treść: is verbi sensus, vis

cipis T, curvata senio membra T; 2)    ea vocis erat О.

przen. upadek: mundus se ipse eon- sententia, ae, /. (sentire) 1) zda-sumptione et senio alebat sui Ci; 3)    nie, pogląd, wola: de diis habere cer-

powaga, smutek, żałość: inhumanae    tam sententiam Ci, hanc sententiam

s. Camenae Л, s. matricidarum Ci    plurimi sunt secuti N, ex (animi) sen-

(w teatrze), tota civitas confecta senio    tentia rem gerere CiLS według ży-

est Ci.    czenia, meä sententiä: według mego

Seno, onis, m., zwykle Senones,    zdania, stat, est sententia CiOL moja

um, m. 1) lud gallicki nad górną Se-    wola jest taka; 2) przen. [na zgroma-

kwaną ze stolicą Agedincum, teraz    dzeniu) głos: senatores sententiam di-

Sens; 2) odłam tegoż w Italii na    cunt, ferunt Ci, dant L głosują, uchwa-

wybrzeżu umbryjskiem koło Seny (Si-    łają, pedibus ire, discedere in senten-

nigaglia); adi. Senonius 3. se-    tiam alicuius CiL przyłączyć się do

noński.    kogo, tertio loco sententiam rogare

sententiam ferre Ci wydać wyrok, sen-sensus, üs, m. (sentire) zmysł, u- tentiam dicere, pronuntiare CiC ogło-czucie, mianowicie a) w znaczeniu fi- sić wyrok; 4) myśl, treść: in eo epi-

grammate erat haec sententia N, in hanc sententiam loqui CiL; 5) przysłowie, zdanie, myśl: de litterarum

sensim (sentire: ьuważnie, ostroż- Ci wezwać do oddania głosu, liberis nie«) zwolna, powoli, pomału : sensim . sententiis C wobec swobody głosowa-atque moderate Ci, ille sensim dice- nia; 3) wyrok, orzeczenie (sędziego); bat, tu cursim Ct, sensim et sapien- servus absolutus omnibus sententiisN, ter O roztropnie.

sententiola, ae, f. (demin. sententia) zdańko, myśl: sententiolas edicti memoriae mandare Cii

sententiosus 3. adv. sententiôsë

zycznem 1) czucie, wrażenie, spostrzeżenie: mors eripit sensum doloris Ci, moriendi sensum celeritas abstulit, oppidanos a sensu operis avertere C; singulis sententiis disputare Ci, currit 2) władza czucia, spostrzegania, zmysł ; sententia H. świadomość: si superest aliquis post funera (= po śmierci) sensus 0, sensus interprètes ас nuntii rerum in ca-pite conlocati sunt Ci, s. oculorum et aurium L = s. videndi, audiendi Ci, (sententia) pełen myśli (poważnych): sine mente ас sine ullo sensu iace- genus orationis Ci.

bant Ci, timor abstulit omnem sen-

sentlna, ae, f. 1) brudna woda na sum animumque O ; b) w znaczeniu spodzie okrętu, osad : sentinam exhau-moralnem 1) uczucie : pro suo quisque rrre Ci, sentinae vitia C niedogodność sensu ac dolore loquebatur Ci, verbis z powodu wciskania się wody, omnes

dzielny, zwykle jako adv. seorsus г seorsum, oddzielnie, zdała od czego: seorsum alii ab aliis Ci, seorsum a rege S.

Romam sicuti in sentinam confluxe-runt S jakby do kanału; 2) przen. męty: s. urbis, rei publicae Ci.

Sentlnuni, i, n. miasto w Umbryi; stąd adi. Sentïnas, atis: ager L obszar S.

separäbilis, e (separare) dający się oddzielić: a corpore Ci. sentio 4. sensi, sensum 1) fizycznie separätim [adv. separare) oddziel-spostrzegać, czuć : suavitatem cibi sen- nie, osobno : separatim pueri, senes, tire Ci smakować, noctu prius ad an- mulieres CiN, seperatim suam quis-gustias venire, quam sentiretur C nie- que classem administrabat C. spostrzeżenie ; z acc. c. inf. sentit do- separatio, önis, f. (separare) od-lores accrescereN: poet, sensit delap- dzielenie, rozłączenie Ci.

.sus in hostes V (= gr. т)о&ето gradów) separator, oris, m. oddzielający, spostrzegł, że wpadł między riieprzy- rozłączający Ci.

•jaeiół; 2) odczuwać boleśnie: tecum sëparo 1. oddzielić,odosobnić, roz-celerem fugam sensi H — przebyłem łączyć: z acc. nos mare separat О, z tobą, Latinus sentiat Turn um! V, separati epulis T; z àbl. Seston Aby-damna et detrimenta s. Ci; przen. ora dena separat urbe fretum 0 : z praep. senserat vastationem L; 3) przen. zro- ab i ex: a ceteris Ci, ex omni populi zumieć, zauważyć, spostrzedz : sentire summa Ci; przen. suum consilium atque intellegere Ci, de exitu rerum ab reliquis C oddzielnie uchwalić, s. C; z acc. c. inf. Dumnorigem hac sepelio 4. !vi, rzadko ii, sepultum oratione significari sentiebat C, sen-    1) pogrzebać: mortuum in urbe ne

tio, quam sit exiguum ingenium meum sepelito: prawo XII tablic; 2) niervl. Ci; 4) mniemać, sądzić, myśleć, mieć spalić: incendio sepelire Ci; 3) przen. jakie przekonanie: dicendo sensa ex- pochować, włożyć do trumny, zgubić, primere Ci. quid sentirent, aperuerunt usunąć, stłumić, pogrążyć: bellum, N swoje przekonania, qui Thebis idem ukończyć Ci, patriam Ci, dolorem Ci sentiebant N stronnicy, cum aliquo = nie zdradzić, custode sepuïto V po sentire NCi -stać po czyjej stronie; uśpieniu stróża, virtus sepulta Ci = opp. adversus aliquem sentire N być inertia sepulta H. czyim przeciwnikiem (politycznym), sëpes, sëpimentum, sëpire, zob. bene, optime sentire Ci być patryo- saepes ltd.

tycznie usposobionym, humiliter de- sëpia, ae, f. (arjjua) sepia, czernica, misseque s. Ci mieć nizkie poglądy, ryba Ci.

vera s. de diis immortalibus Ci mieć    Sepläsia, ae, f. ulica w Kapui.

dobre pojęcia; 5) głosować, wyroko-    sëpôno 3. posui, positum 1) odło-

wać: in senatu libere sentire Ci; quid żyć na bok, usunąć: pecuniam in ae-irati gravius de vobis sentire pote- dificationem L, ad fanum Ci dla ozdo-runt? C jakiż surowszy wyrok będą bienia świątyni, unam de mille sagittis mogli wydać?    O; 2) zachować, oszczędzić: principa-

sentis, is, m. (if., sentus) 1) cierń:    tum Nervae senectuti T przedstawienie

ne crura notent sentes О; 2) przén.    panowania N. na starość; 3) oddzielić,

troski dokuczliwe: invidia hamatis    odróżnić, trzymać z daleka: inurba-

num lepido dieto H, interesse pugnae an seponi melius esset T nie brać u-

praecordia sentibus implet 0. sentus 3. ciernisty, loca 0V. seorsus 3. (PPP: od seyortere, por.    działu, trzymać się z daleka, nectare

se-iungo jako àdi.) odosobniony, od-    curas 0 odpędzać; 4) wygnać z kra-

tem.

septemdecim, sob. septem. septêni, ae, a num. distr. 1) po siedm: pueri annorum septenüm {gen.) denüm Ci; 2) poet, siedm (równocześnie): dispar septenis fistula cannis O, septena Volumina traxit V.

septem geminus 3. o siedmiu ramionach: Nilus V.

dowe.

ju: sepositus in coloniam Aquinatem T (internowany).

sëpse (= se ipse): iustitia omnes magis quam sepse diligit C. septa, sob. saepire. septem (gr. link) num. siedm : sep-tem et decern Ci 17, decern et s. L, decern septeraque N, septem decern i septémdecim LCi, s. colles H — Rzym, septem Ci — 7 mędrców.

September, bris, bre, siódmy : men-sis S. i bes mensis: siódmy (później 9., sob. Martius) miesiąc; stąd adi. Ca-lendae Septembres, horae H jesienne dni.

septem decim num. 17, sob. sep

septemfluus (septem i fluere) o siedmiu ujściach: flumina Nili, Nilus 0.

septemviri, gen. virüm, m. kolle-gium, komisya z siedmiu (mężów) 1) VII viri epulones L komisya do urządzania uczty bogów (od r. 198); 2 VII viri: do rozdziału gruntów; stąd sing, septemvir, i, m. członek komisyi z siedmiu Ci; adi. septemvirälis, e, przysługujący komisyi z siedmiu: auc-toritas Ci; subst. septem virales, ium, m. Ci — septemwirowie.

septemvirätus, üs, m. godność septemwira Ci.

septënarius 3. (septeni) złożony z siedmiu (części): versus s. Ci wiersz siedmiostopowy, wiersz jambiczny = katalektyczny tetrameter, ale taksę niewłaściwie i akatelektyczny Ci — 8 stóp.

septemplex, plicis (septem i pli-carei siedmioraki, siedmiokrotny: cli-peus V z siedmiu skór (oàscoç srctaßtktov) -przen. siedmioramienny : Nilus V, Is ter О о siedmiu ujściach.

septemtriônes i septentriönes, önum, m. (septem i trio = siedm wołów, sob. trio) dawna nazwa niedźwiedzicy: stellae, quas nostri septem soliti vocitare tri ones Ci; stąd sing. septemtrio, önis, m. 1) niedźwiedzica, wóz: maior, minor Ci: prsen. północ: ad septemtriônes vergere Ç, rigor septemtrionis T; 2) wiatr północny : acer L.

septemtriönälis, e (septemtriônes) północny; subst. pl. septemtriönälia, ium, n. T północne okolice, septentrio, sob. septemtrio. septiens, później septiës (septem) siedm razy, siedmkroó: Marius septiens consul factus Ci, septiens mi-liens (milliens) sestertium Ci — 700 milionów sesterców.

septimänus 3. (septima sc. legio) żołnierz siódmego legionu T.

Septimius 3. (septimus) imię ro

septimus, dawniej septumus 3.

(septem) siódmy: septima et oetava legio Ci, septimus decimus Ci siedm-nasty; adv. septimum: po raz siódmy: Marius septimum consul Ci.

septingentësimus 3. (septingenti) siedmsetny: annus L.

septingenti, ae, a (septem i centum) siedmset.

septuagësimus 3. (septuaginta) siedmdziesiąty.

septuaginta, siedmdziesiąt: VII et LXX N, LXX et III L. septum sob. saepio. septunx, cis, m. (septem unciae) 1) siedm uncyj: septunces auri L; 2) siedm dwunastych (części): terna iu-gera et septunces L: 3 i i/l9 morga.

sepulcralis, e (sepulcrum) należący do grobu: ara, fax O.

sepulcrum, i, n. (sepelire) I) grób: in sepulcro Scipionum Ci, honores

sepulcri H napisy, sepulcro condere mentura non sequitur H, urbes captae V; 2) prsen. placatis sepulcris O u- Aetolos sequebantur L. marły, cienie umarłych, sepulcra legere Ci odczytywać napisy grobowe, inane s. F (xevorcÉœiov) pomnik.

Ser. skróć. — Servi u s.

Ser sob. Sëres.

sera, ae, f. (serere, series) za-sepultura, ae,/. (sepelire) pogrzeb: mek, zapora (z drzewa), zasuwa przy

drzwiach: quamvis robur erat, car-Sëquana, ae, m. (Ejjxoàvaç) teras mine victa sera est О.

Seine, rzeka w Gallii.

humatio et s. Ci.

Sërapiôn, önis, m. (Sepamwv, imię Sëquani, örum, m. lud gallicki piesscsotliwe sam. EspamStupo;) przezwi-z stolicą Vesontio teraén. Bésan- sko P. Korn. Scypiona Nasyki.

çon; adi. Sequanus 3. ager C.

serenitäs, ätis,/. (serënus) pogoda: sequester, tra [adi. od secus jak serenitas caeli Ci; prsen. s. praesentis magister magis): pace sequestra F fortunae L. pod osłoną pokoju; subst. sequester, tris (rsadsiej tri) m. pośrednik: doce, per quem sequestrem tribus corrupta sit Ci.

Serapis, dawniej Saräpis, pis i sequax, âcis, ścigający, naśladu- idis, w. bóstwo egipskie, w Rzymie = jący : Latio sequaci terga dare F uciec Plutonowi, przed ścigającymi Latynami.

serëno 1. (serënus) wypogodzić: voltu caelum tempestatesque serenat F, lux serenans Ci biały dzień; prsen. spem fronte serenat F pokazuje na-sequor, sequi, secütus sum (?xop.at) dzieję na wypogodzonem czole.

1) iść za kim, za czem, postępować, towarzyszyć: magistratum in provin- dzony, jasny: caelum H, nox, pelagus, ciam N, gloria virtutem sequitur tam- aestas, ver F; subst. serënum, i, n. quam umbra Ci, signa s. L, viam, iter    niebo wypogodzone: deceptus fraude

s. O, alicuius vestigia s. F; prsen. u-    sereni F; 2) spokojny, wesoły: vultus

biegać się о со, starać się, szukać    0 F, animus, pectus 0, frons tranquilla

czego: utilitatem, verum, linguam s. et serena Ci.

CiL, regiones aequisssimas C, penms astra, sidera voce F, otium N; 2) ścigać. gonić, prześladować : hostem CHT; 3) następować po czem w czasie: sequitur hierns, tempestas C, no, die sequenti L, lacrimae verba О; siad: następować z kolei, kolej na co przychodzi: sequitur, ut dicam Ci;

serënus 3. 1) pogodny, wypogo-

Sëres, um, m. (Sîjpe?) Ser о wie, lud w półn.-zachodnich Chinach, sławny z jedwabnictwa F; adi. Serious 3. seryjski : sagitta H, Sericus pulvil-an- lus H = jedwabna poduszka.

series, ei, /. (serere) 1) łańcuch,

Sergius 3. imię rodowe Ci. seria, ae, /. naczynie gliniane podłużne i pękate na wino i oliwę, becz-prsen. sequebantur even tus varii C, ka, kufa: seriae doliaque L. post gloriam invidiam sequi meminit

serio sob. serius.

Serïphus, i, acc. on, f. (S^piœog) teras Serf o, jedna z Cyklad; Serlphii, ôrum, m. mieszkańcy, Seryfijczycy.

S; w logicsnem wnioskowaniu: si hoc szereg, następstwo nieprzerwane: se-verum non est, sequitur (wynika), ut ries et ordo Ci, series temporis, labo-falsum sit Ci; 4) ustępować, być po- rum, annorum OH; 2) genealogia, sze-wolnym, poddawać się, prsen. trzy- reg przodków: digne vir hac serie 0. mać się czego, przestrzegać: volens facilisque sequetur ramus F, telum sequitur L, formulam Ci; 5) przypadać, dostać się w udziale- heredes monu-

serius 3. poważny, surowy: gra-vibus seriisque rebus Ci, s. verba H; subst. sërium, ii, n. powaga, surowość: per seria, per iocos T, amoto quaeramus seria ludo H; obi. jako adv. poważnie: ioco seriove L; przysłowie-. quicum ioca seria ut dicitur (sc. agenda sunt) Ci.

sermo, önis, m. (serere) 1) rozmowa, mówienie (dla rozrywki), dysputa, rozprawa naukowa: sermo familiaris et cotidianus Ci, ad Dionysium sermo-nem rettulerunt N treść rozmowy, sermo de philosophia N, s. de amicitia, de senectute Ci, s. Socraticus H; 2) mowa zwykła, potoczna, przen. dzieło w mowie potocznej : sermo in circu-lis, disputationibus, congressionibus familiarium versatur Ci, scribere ser-moni propiora H; przen. nostrorum sermonum iudex H = satyr i listów;

3) plotka, poet, podanie: sermo volgi Ci, s. multiplex F, in sermonem venire Ci; poet, sermones utriusque linguae H podania greckie i rzymskie;

i) język, sposób mówienia, styl, dya-lekt, narzecze: s. rusticus, urbanus L, s. plebeius Ci, sermonis elegantia Ci wytworny język, styl, lingua Enni sermonem patrium ditavit H, sermo qui nobis natus est Ci j. ojczysty, Persa-rum s. N, Graecus s. N.

sermöcinor, äri, ätus sum (sermo) rozmawiać, rozprawiać: cum aliquo diligenter Ci.

sermunculus, i, m. (demin. od sermo mowa złośliwa, plotka: urbanus malevolorum s. Ci.

sero, H. serui, sertum (grec. etpo>, аир*) 1) łączyć, powiązać w porządku: o rzeczach zmysłowych tylko PPP. sertus 8. połączony : loricae sertae N pancerz z kolców; subst. serta, orum, n. wieniec, girlanda, feston: innectunt tempora sertis O; 2) przen. powiązać, złączyć: fati lege rerum humanarum ordo seritur L, bella ex bellis serere L walczyć, wojować bez przerwy, causam ex aeternitate seren s Ci.

sero 3. sëvi, satum (temat sa, gr. ояы,    1) siać, sadzić: frumenta C,

hordea F, agrum s. O uprawiać, quot iugera sint sata Ci. Stąd PPP. jako subst. sata, drum, n. zasiewy: dulce satis humor F przyjemna jest wilgoć dla zasiewów ; 2) zrodzić, wydać : nec fortuito sati et creati sumus Ci; PPP. satus 3 = natus. zrodzony, pochodzący: stirpe divina L, satae Peliä 0 córki, P. ; Anchisä satus F syn A.= E-neas ; 3) rozsiewać, rozszerzać : crimina, discordias civiles, mentionem L, rumo-res, crimina belli F. sërô sob. sërus.

serpens, tie, mf. (PPr. od serpere jako subst. serpens (sc. bestia) zmierzę pełzające-, plaż) wąż: venenatas serpentes colligere N, caeruleus s. O; przen. ista serpens hic delitescit Ci. Gen. pl. : serpentium multitude N, ad-lapsus H, serpentum squamae F.

serpentigena, ae, m. (serpens i gig-nere) potomek wężów О.

serpentipês (serpens i pes) wężo-nogi: Gigantes O.

serpo 3. serpsi (?рло>) 1) pełzać, czołgać się, sunąć się: serpit draco in platanum O; 2) wciskać się, w sposób niedostrzeżony postępować, sunąć się: serpit vitis, somnus F, s. tutus hu mi H; 3) zwolna szerzyć się: serpit flam-ma O, consuetudo, malum, amicitia, rumor Ci, serpunt contagia per vol-gus F, ne latius serperet res L.

serpullum lub serpyllum (serpil-lum) i,». (IprcuXXov czołgająca się roślina) macierzanka F.

serra, ae, /. piła F. serräeum i sarräeum, i, n. wóz ciężarowy Ci.

Serränus lub Säränus, i, m. imię dodatkowe G. Atyliusa Regulusa (od umbryjskiego miasta Säränum). serrätus 3. zębaty nakształt piły:

serrati (sc. nurami) T denary »zębate* z czasów rzeczypospolitej.

Sertörius 3. (sertor od serere) imię rodu plebejskiego : adi. Sertöriänus 3.: dux, bellum Ci.

serta, ôrum soh. serere.

i, n. serwatka: s. liqui-

Servtlius 3. imię rodowe, servio 4. îvi lub ii, servltum 1) być niewolnikiem, służyć: Graiis matribus V, apud aliquem s. Ci, servitutem s.

Ci ; w znaczeniu politycznem : Athenas vinctas servire Lacedaemoniis N, po- H, domum, limen, vestibulum F; 3)

prsen. utrzymywać, zachować: ordi-nern LC, legem, consuetudinem Ci, ius iurandum N — fidem Ci dotrzymać, pacem L, conubia F; 4) ocalić: na-vem, regnum N, urbem insulamque

serum

dum Ci.

sërus 3. późny, opóźniony: vesper 0, dies T, hiems L, poena Ci; adv. cowpćserius ocius sors exit H, spe omnium serius L; superl. quam serissime C; poet, sera spes L, sera portenta Ci nierychło spełniające się, sera arbor OV powolnie rosnące; jako adv. serus in caelum redeas H (= sero), serös pedes serasque assumere pennas 0; z gen. о seri studiorum H (= oJ/tpaôiiç). Stąd subst. sérum, i, n. spóźniona pora: serum, serö diei LI, in serum noctis S; .abl. jako adv. serö poźno, zapóźno: s. venire O, s. proficisci N, s. facere C; poet. acc. jako adv. serum nocte sedens F.

serva zob. servus. serväbilis, e (servare) dający się ocalić, uratować O.

servätor, ôris, m. (servare) ocali-ciel, zbawca: rei publicae Ci.

servatrix, îcis, /. (servator) zbawczym. ocalicielka 0.

servïlis, e, adv. servïliter (servus) tyczący się niewolników, właściwy niewolnikom, niewolniczy: iugum Ci, animus T, bellum Ci z niewolnikami.

pulum Romanuin servire fas non est

Ci; być obciążonym, mieć »serwitut«: praedia, quae serviebant, non servient Ci; 2) prsen. oddawać się czemu: vo-luptatibus, pecuniae S, dignitati, tran-

quillitati, paci N, bello C, gloriae, pecuniae Ci; 3) przestrzegać, dbać о со: valetudini Ci ; stosować się do czego : temporibus N do okoliczności, iracun-diae, populi existimationi Ci do opinii, incertis rumoribus C.

servitium, ii, n. (servus) 1) stan niewoli, niewola, powinność, obowiązek niewolniczy: gravis casus in servitium ex regno T, in servitium ab-strahere L, Germanias servitio pre-mere T, s. amoris 0; 2) prsen.pl. niewolnicy: motus servitiorum Ci; 3) służba, czeladź: omne servitium libera-tum Ci.

servitOdo, inis, /. (servus) niewola L.

servitûs, ütis, f. (servus) 1) stan niewoli, niewola.- obowiązek, powinność niewolnika: in servitute esse Ci; w znaczeniu politycsneni: patriam e servitute in libertatem vindicare N, servitude oblivio Ci; 2) prsen. niewolnicy: tibi servitûs nova cr.escit H; 3) poddaństwo, posłuszeństwo: s. muliebris L, s. officii Ci; 4) obciążenie, »serwitut« na gruntach i domach: fundo ser-vitutem imponere Ci.

Servius, ii, m. (servus) imię rzymskie, np. Servius Tullius.

servo 1. (servus) 1) uważać, baczyć na co, obserwować: sidéra V, servare de caelo Ci o auguraćh; patrzeć na znaki na niebie, diem L dotrzymać, servantia lumina 0 czujne oczy; z acc. wewnętrznym: vigilias, custodias s. L stać na straży, quem-admodum servari vellet N być trzymanym w więzieniu, serva! H uważaj! miej się na baczności! 2) pilnować miejsca = przebywać gdzie: atria

C, locum V, rem publicam Ci; 5) schować, oszczędzić, przechować: Caecuba (vina) centum clavibus H, vires mi-liti L; poet, vosmet rebus servate se-cundis V.

servola i servula, ae, f. (demin. serva) niewolnica, służebna Ci.#

servolus i servulus, i, m. {demin. servus) niewolnik, sługa Ci.

servus {dawniej servos) 3. 1) niewolniczy, służebny: homines s. Ci, s. civitas L, servum pecus imitatores H; 2) obciążony służebnością (»serwitutem«): libera et serva praedia Ci; jako subst. servus, i, ж. i serva, ae, f. niewolnik, niewolnica: in dominos quaeri de servis iniquum est Ci, servi atque liber i N, servus serva-que natus L, servi publici LCi ; prsen. servum vitii pectus habere sui O, cu-piditatum Ci.

sëscennâris, e (sesqui-annus) półtoraroczny: bos L.

seselis, is, f. {Ыаг\ц) kminek. Sesöstris, tridis i Sesösis, idis, m. król egipskie

sesqui (ses (= semis) -f- que : i pół), stąd: 1) o połowę więcej: aut altero tanto aut sesqui Ci; 2) o połowę większy od jednostki == półtora: w złożonych: sesquialter lub sesqualter pół-torarazowy; sësquihora, ae, f. połto-ry godziny Ci; sêsquimodius, ii, ж. półtory ćwierci Ci; sësquipës, pedis, ж. półtory stopy: stąd: sësquipedâ-lis, e, półtory stopy długi: tignum C; przen. verba H bardzo długi, łokciowy; sësquiplâga, ae, f. półtora cięcia, ciosu T; sësquiplex, icis, półtora razy wzięty; 3) o pewną część większy, niż jednostka: w połączeniu z liczebnikami porządkowymi: sesqui ter-tius, -quartus, -quintus, -sextus i t. d. oznacza stosunki według formuły: 1 + Vni w której n oznacza zmienny liczebnik porządkowy, jak np. */a, ⁶/v Vs* Ve i t- d. = Vs —j— V3,⁴/₄ + V₄, Ve+Vs» % + Ve-

sessilis, e (sessus) zdatny do siedzenia: tergum equi 0.

sessio, onis, /. (sedere) 1) siedzenie: status, incessus, sessio Ci ; 2) posiedzenie: pomeridiana Ci; 3) siedziba, miejsce siedzenia: Polemonis ea sessio Ci.

sessito 1. {freąu. od sedere) siadywać Ci.

sessiuncula, ae, f. {demin. od sessio) małe posiedzenie, kółko Ci.

sessor, óris, n. {nom. ag. sedere) siedzący, widz, np. w teatrze: in vacuo sessor theatro H; mieszkaniec : veteres sessores urbe eiecit N.

sestertius, ii, m. (semis i tertius,

t. j. trzeci (as) w połowie = 2¹/* asa, stąd znak LLS (duae‘librae et semis), zmieniony |_| S, skąd powstało Hs) sesterc, najzwyklejsza moneta rzymska srebrna = do r. 117 2¹/, asa (‘/₄ denara), później = 4 asom. Wartość ses-terca ciągle spadała, az za Augusta wynosiła prawie 20 h. Stąd przen.: nummo sestertio venire L, addici Ci — za bagatelę; 1) duo, quinque, centum sestertii, lecz duo milia sester-tiüm Ci, sestertiorum L; 2) gen.pl. ses-tertiüm stał się później subst. sester-tium, ii, n. i oznaczał 1000 sesterców = 200 k. : duo, quinque, trecenta ses-tertia = 2000, 5000, 300.000 sest.; 3) miliony wyrażają się: decies, vicies, tricies centena milia sestertiüm (= 10, 20, 30 X 100.000 sest. ; więc) = 1,2,3 miliony Ci; przez opuszczenie centena milia uproszczono wyrażenie w następujący sposób: accepi vicies sestertiüm Ci = 2,000.000 sest., emi fundum sestertio undeviciens Ci = 1,900.000 sest. W) tym razie pisze się kreskę nad cyfrą, np. : HSX numera-tum est Ci = sestertiüm decies, syn-grapha HSC (= sestertiüm centies) Ci.

Sestius 3. zob. Sextius.

Sëstos i Sëstus, i, f. (Erjcrak) miasto na wybrzeżu trackiem nad Helles-pontem.

sexcëni, sescëni, ae, a. (sexcenti) po 600: sescënos nummos missioni constituit Ci.

Sëtia, ae, f. teras Se zza, miasto nad błotami pontyńskiemi; adi. Sëtï-nus 3: ager Ci. seu sob. sive.

sexcenti i sescenti, ae, a (sex i centum) 1) sześćset: HSDC milia Ci

sexcentësimus i sescentësimus Seuthës, i, m. jZsó#ijj) władca (sexcenti) sześćsetny. w Tracyi za wojny peloponeskiej.

sevëritâs, tatis, /. (severus) powaga, surowość, srogość: s. iudicio- {— sestertium sexcenta m.); 2) prsen.

rum Ci.

tysiące = niezliczony: scitis sexcentos sevërus 3. adv. sevërë, 1) poważ- cives Romanos multosque Siculos dime, sumiennie, surowo: senectus, iu- xisse Ci.

dices, homo Ci, diligenter severeque sexcentiës i sescentiës (sexcenti) Ci; prsen. frons, sententia Ci, voltus    1) sześćset razy : sexcëntiens sestertium

HO, imperium L, res N; subst. sevëra,    Ci 60 milionów sest. ; 2) prsen. tysiąc

sexennis, e (sex i annus) sześcioletni: sexenni die C przeciąg sześcioletni.

sexennium, ii, n. (sexennis) sześć lat, sześciolecie: sexennio post CiL.

ôrum, n. H rzeczy poważne; 2) w stem razy, niezliczone razy: hoc sexcenties snacseniu: ostry, srogi, okrutny: acria confici potest Ci. ac severa iudicia Ci, severe et vehe- sexdecim sob. sëdecim: szesna-menter Ci; poet, severus uncus H tor- ście. tura straszna, amnemque severum Cocyti V.

Sevërus, i, m. 1) imię rodziny; 2)

Sevërus, i, m. (sc. rnons) góra w kraju Sabinów.

sevoco 1. odwołać, odwieść, zawo- sexiens i sexies (sex) sześć razy: łać na stronę: s. singulos hortarique sexiens tanta Ci.

C, plebem in Aventinum Ci wezwać do przeniesienia się (secessio) L.

sexprimi sob. sex. sextadecimäni, ôrum, m. (sexta-sex (sÇ) sześć: annus et sex men-    décima sc. legio) żołnierze szesnastego

ses Ci V/₂ roku, sex septern H sześć    legionu T.

sextans, tis, m. szósta część,

»szóstka«, jako moneta—Уe asa: sex-tantibus collatis in capita L; jako waga — Ve funta — 2 uncye: sextantem trahat gummi O.

sextarius, ii, m. (sexta sc. pars) jako miara na płyny — i/e congius:

lub siedm. Skrócenie: Sex. = Sextus; sexprimi, ôrum, m. sześciu najwyższych w radzie miejskiej Ci.

sexlgëni, ae, a (sexaginta) po sześćdziesięciu, po sześćdziesiąt Ci.

sexâgësimus 3. (sexaginta) sześćdziesiąty: sexagesimo anno Ci.

sexagiens i sexagiës (sexaginta) vini sextarius H,

Sextilis, e (sextus) szósty: mensis

1)    sześćdziesiąt razy: HSLX petere Ci

= sestertium sexagiens (centena milia); Sextilis LCi pierwotnie szósty, później

2)    sześć milionów : bona Roscii sunt ósmy miesiąc. Ponieważ césars August sexagiens Ci warte są sześć milionów. umarł 19 sierpnia 14 r. po Chr., na-

Augustus.

Sextilius 3 (sextula) imię rodowe. Sextius i Sestius 3. (sextus) imię sexcënarius, sescënarius 3. (sex- rodowe. Plebejusze pisali się Sextii cëni, sescëni) składający się z sześciu- (Clodius), patrycyusze Sestii: lex L; set: cohortes Cliczące po 600 żołnierzy. adi. Sextiänus 3: dicta Ci.

sexägintl (i$rjxov:a) sześćdziesiąt : zwano potem na jego cseśó ten miesiąc minorem annis LX Ci.

sexangulus 3. sześciokątny: ce

ra O.

tanii.

sextula, ae, f. (sc. pars, demin. od sexta: szósteczka t. j.) ¹/B uncyi, która była Vi2 częścią funta, asa, zatem sextula = Vri całości, np. spadku, sob. semuncia.

sextus 3. (totxoç) szósty : sextus dies, annus, sexta legio Ci, hora sexta Ci H południe (siesta); асе. п. jako adv.: sextum consul creatus L; jako n. pr.: Sextus, i, m. częste imię rzymskie.

sexus, üs, m. (secare) rodzaj, płeć: hominum genus in sexu consideratur, virile an muliebre sit Ci.

SÏ, dawniej sei (d) 1) tak, w formie wzmocnionej: si-c, si-ce ; 2) w zdaniach warunkowych : jeżeli, jeśli, jeśliby, gdyby: si amitti vita beata potest, beata esse non potest Ci (warunek rzeczywisty), dies deficiat, si velim numera-re Ci (w. moèebny), Sicilia, si una voce loqueretur, hoc diceret Ci (w. nierzeczywisty); H) w zdaniach wyrażających èyezenie: si ramus se ostendat V; 4) w pytaniach zależnych: czy: quaesiverunt, si incolumis evasisset L; po słowach: usiłować: conati, si per-rumpere possent C• z domyślnem słowem: circumfunduntur hostes, si adi-turn reperire possent C. sibi, sibimet, zob. se, sïbiio 1. (sibilus) 1) sykać, świstać: anguis, vipera OV; 2) wygwizdać, zapomocą sykania, wyśmiać : po-pulus me sibilat, at mihi plaudo ipse H.

sibilus 3. (ùtoXoi) syczący, gwiżdżący: ora, colla V o wężach; subst. sibilus, i, m. (pl. slbila, órum, w.) 1) sykanie, gwizdanie, świst VOL; 2) wygwizdanie- e scena non modo si-bilis, sed etiam convicio explodeba-tur Ci

Sibuzates, ium, w. lud w Akwi-

Sibylla i Sibuila, ae, /. (eol. cn-ßuXXa = &£o-ßoüX»), wola boska) wieszczka, prorokini. U Platona jedna, później więcej w kilku okolicach np.

w Kumach (C u m a e) za czasów Eneasza. Wyobrażano ją jako staruszkę: Nestoris Sibyllae anni O; adi. sibyl-linus 3.: libri S-, fata S. Ci; stąd: in Sibyllinis (sc. libris): dawne przepowiednie, według podania zakupione przez Tarkwiniusza od pewnej staruszki, przechowywane na Kapitolu i w niebezpiecznych czasach odczytywane przez szczególne kollegium kapłańskie: sacerdotes S. Ci, II viri, X viri i XV viri.

sic (powstało sl-ce) 1) tak, takim sposobem, w takim stopniu: sic effu-git periculo N, sive sic est, sive illo modo Ti; 2) tak, w takich okolicznościach, w takim stanie: sic te diva po-tens Cypri regat, navis T; 3) przeto, więc; sic breviter satisfaciam uni ver-sis Ci.

Sica, ae, /. sztylet, puginał: per-cussorem deprehendere cum sica Ci; przen. sicae, venena Ci morderstwa skrytobójcze.

Sicambri sob. Sugambri.

Sïcani, ôrum, m. (Stxavoî) mieszkańcy Sycylii; poet. — Sycylijczycy; adi. Sicanus 3. i Sicanius 3. V sycylijski; Sicanis, idis, /. : undae 0; subst. poet. Sicania, ae, f. (sc. terra): Sycylia (ponieważ wyraz »Sicilia» nie nadaje się do heksametru).

sicarius, ii, m. (sica) rozbójnik, skrytobójca: quaestio, iudicium inter si-carios Ci proces o skrytobójcze morderstwo.

siccitäs, ätis, f. (siccus) 1) suchość, posucha: s. paludum Ci, siccitäte in-signis annus L; 2) przen. o ciele: s. corporis, o stylu: s. orationis Ci jało-wość, oschłość.

sicco 1. wysuszyć: herbas Ci, ca-pillos O, lacrimas H; poet, vulnera siccabat lymphis V tamować krew, loca L; wypróżniać, wychylić: calices H, siccata ovis O wydojona owca.

siccus 3. 1) suchy, wysuszony: o-culi, genae HO, litus V; stąd subst. :

Sichaeus sob. Sychaeus.

siccum, i, n. ląd LV, sicca vox O sïdo 3. sëdi, sessum (ÏÇw) 1) opuś-z zaschłych ust, fervor 0, dies H, cić się, usiąść, opadać :terris O, ses-hiems 0 bez śniegu, sicca signa 0 sum ire Ci, columbae viridi sedere niedźwiedzica (аелр.оро? Xoe-rpwv ’Qxsavoïo) ; solo F; 2) osiąść, pogrążyć się (о о-2) prsen. trzeźwy: sieci mane, dicimus krętach): sedisse montes T, nebula uvidi H, siccorum consilia Ci.    campo L, ubi cumbae siderent L.

Sicelis, idis sob. Siculi.    Sldön, önis i Sldon, onis, /. teraz

Saida, miasto fenickie; adi. 1) Sidonius 3. urbs F, moenia 0 ; purpurowy: chlamys F; nareszcie — fenicki, hospes О — Kadmus; subst. Sldönii, örum, m. mieszkańcy S.; Sïdonis i

Sicilia, ae, /. Sycylia; adi. Si-ciliensis, e, sycylijski.

Sicoris, is (асе. im, abl. i) m. teraz Segre, poboczna rzeka Iberu.

slcubi (si i cubi = ubi) jeżeli Sïdonis, idis, f. fenicka: concha, tel-gdzie: haec sieubi facta sunt, facta lus O; jako subst.: Fenicyanka O — sunt Ci.    Europa, Dydona, Anna; 2) Sïdonicus

Siculi, drum, m. Sycylijczycy {por 3. sydoński.

Sicani; adi. Siculus 3. sycylijski: pa- sïdus, eris, n. 1) wszelkie ciało nie-stor O — Teokryt, tyrannus 0 — bieskie świecące, słońce, gwiazda: Phalaris; Sicelis, idis, f. sycylijska: sempiterni ignés, quae sidera et stel-Musa F, puella O; subst. Sycylian- las vocatis Ci, s. Arcturi F, sidera

ka O.

caeli O; ro astrologii: s. natalicia Ci,

sïeunae (si i cunde = unde) je-    grave s. O; 2) prsen. pora roku: hi-

żeli skąd: sicunde spes se ostendis-    berno sidere F; 3) dzień: s. brumale

set L.    O dzień zimowy; 4) okolica: tot si

sicut, sïcutï (sic, ut lub ut!) 1) tak jak, co do położenia, okoliczności : właściwie sic należy do zdania głównego : sic Mithridates profugit, ut Medea Ci, decem naves fecerat sic, ut cete-rae civitates Ci nareszcie: rationes ad

dera emensa F; 5) burza, słota: grave sidus et imbrem vitare Ö, sidere icti L o udarze słonecznym; 6) niebo: terram, mare, sidera movit O, ad sidera ferre F pod niebo wynosić, sublim! feriam (tangam) sidera verti-aerarium, sicut lex iubebat, detuli Ci;    се HO; 7) prsen. gwiazda, blask, o-

2) równie jakby: me sicut alterum pa-    zdoba:terrestria sidera, flores 0, sidus

rentem Ci; 3) jak na przykład • in cau-    Fabiae gentis O.

Sigambrl sob. Sugambri.

Sigeum, i, n. (Sfystov) przylądek w Troadzie z mogiłą Achillesa O; adi. Sïgëus i Sïgëïus 3. sy gej ski = trojański: campi F, tellus, litora 0.

sigillâtus 3. (sigillum) ozdobiony płaskorzeźbą: scyphi Ci.

sigillum, i, n. (demin. od signum)

sis omnibus, sicut in ipsa M. Curii Ci.

Sicyôn (t Sicuön), önis, m. i f.

(Stxwbv): Sicyon olifera 0, loc. Sicyöni CiL; adi. Slcyönius 3. Aratus Ci z S.; baca S. F = oliwka.

Sïda, ae, f. miasto w Pamfilii; Sï-dëtae, ärum, m. mieszkańcy S.

distincta sigillis O; 2) pieczęć: in cera

sïdereus 3. (sïdus) 1) gwiaździsty, pełen gwiazd, jasny, lśniący : caelum, 1) mała figura, płaskorzeźba; sigilla arx mundi O, sedes, aethra F; 2) nie- egregia Ci, Tyrrhena s. H, certamina biański, boski: clipeus V.

Sigimerus i Segimerus, i, m.

książę Cherusków, ojciec Arminiusa.

Sidicïni, örum, m. lud w Kampa- anulo sigilla imprimere Ci. nii; adi. Sidiclnus 3. ager L. aequo-ra F.

siglum, i, n. i sigla, orum, n. skrócenia wyrazów О.

signätor, öris, m. (signare) świadek jakiego aktu, np. testamentu, ślubu: testes signatoresque falsos com-modare S fałszerzy.

Signia, ae, /.teraz Se g ni, miasto latyńskie; Signlni, Orum, m. mieszkańcy Sig. L.

signifer, -era, -erum (signa fe-rens) 1) noszący znaki, konstellacye: orbis Ci zodyak, zwierzyniec na niebie; 2) (signum ferens) niosący znak, chorągiew, chorąży: eques, pedes, signifer 0; przen. dowódca; princeps auctor, signifer iuventutis Ci.

significâtio, Onis, /. (significare) 1) wskazówka, hasło, znak : significa-tione per castella fumo factä C; z gen. subi.: una litterarum significatione Ci; z gen. obi.: in ipsa significatione voluntatis est mortuus Ci; 2) okazanie, objaw dobrych chęci, szacunku: co-mitiorum significationes Ci; 3) myśl, znaczenie: s. scripti Ci; 4) w wymowie: dosadność, dobitność Ci; 5) oznaka, cecha: virtutis, artificii Ci.

significo 1. (signa facere) 1) dać znak, okazać, dać do poznania: signi-ficare famo C; z acc. obi.: suam volun-tatem Ci, aliquid voce C, rem gestu O, Cornelium, Heraclidem Ci; zpodw. acc. eum s. murum ligneum N wykładać jako mur dr.; 2) przepowiadać, zapowiadać: significari posse futura C;, quid exta sibi significent О; Я) znaczyć, oznaczać: hoc uno verbo duas res significari Ci; PPr.: signi-ficans, antis, jako adi.: jasny, wyraźny; adv. significanter Ci jasno, wyraźnie.

signo 1. (signum) 1) naznaczyć, nacechować, wyryć: caeli regionem in cortice V, nomina saxo 0, humum pede certo L; przen. soni notis signa-ti Ci; 2) zapieczętować: epistula signala F, litterae adulterino signo s. L podrobioną pieczęcią; 3) bić pieniądze: argentum signatum Ci, pecuniam signare L; 4) ozdobić, odznaczyć, uczcić: aliquem honore V; 5) naznaczyć, podać do wiadomości: viam flammis V: 6) spostrzedz, obserwować: Turnus videt se oculis signari V.

signum, i, n. (secare por. lignum) 1) karb, odcisk; przen. cecha, znak: ponere signa novis praeceptis H napisać, sequi signa pedum 0 ślady stóp = nulla ad speluncam signa ferebant V, pecori signum imprimere V cechować, s. libidinis N, virtutis, humani-tatis, doloris Ci, timoris C; 2) sygnał, znak ; na wyścigach: signum dare qua.-drigis mittendis L; na polu walki: belli signum efferre V — pugnae pro-ponere L wywiesić czerwoną chorągiew, signa canunt VS, signo dato C SCi signa concinunt, signum tuba dare C; 3) hasło: itbello tessera signum VLT; 4) znak wojskowy, chorągiew, sztandar: signa militaria CCiL, s. le-gionum = aquila LCi; używa się przen. w wielu zwrotach: signa con-ferre 1) połączyć się: in unum locum Ci, ad aliquem L; 2) uderzyć na nieprzyjaciela: cum hoste CiL, conlatis signis pugnare, certare i t. d. CiL, ab signis discedere C, signa relinquere S zbiedz z wojska, signa ferre C, movere, tollere, convellere L. vellere V wyruszyć, signa ferre in hostem L uderzyć na n. = signa in ferre in ho-stes Cd, adversus, contra hostem L, signa vertere. convertere CL zrobić zwrot w bok lub w tył, sub signis ur-bem intrare CiLT wejść do miasta w szyku bojowym; przen. signa ordi-nesque turbare L; 5) zapowiedź, o-znaka, symptom: s. morborum 0, ob-iectum signum, ne proelium commit-teret Ci; 6) znak, dowód: argumenta signaque Ci, signis luce omni clario-ribus crimina refellere Li, hoc est signum nullam inter eos quaerimoniam intercessisse N; 7) obraz, wizerunek

boga, posąg, figura: signum aëneum,    preen, być cichym, spokojnym: luci

marmoreum, eburneum Ci, palla si-    silentes V, cuncta silent O, nocte si-

gnis auroque rigens V haftowana    lenti i silente OL; 4) być bezczyn-

w złote figury; 8) wizerunek na pie-    nym, odpoczywać: пес ceterae natio-

częci, herb;' preen, pieczęć: notum    nes silebant T, silent leges inter ar-

signum, imago avi tui Ci ; preen, si-    ma Ci.

gnum epistulae detrahere N, litterae    siler, eris, n. wierzba, łoza V.

integris signis Ci, signum laesum la-    silesco 3. silui (incoh. do silere)

goenae H ; 9) preen, konstellacya,    zamilknąć: domus alta silescit V;

gwiazda: s. leonis Ci, capellae 0, si-    preen, venti silescunt 0.

gnorum obitus et ortus V.    silex, icis, m. readko f, 1) krze-

Sïla, ae,/. okolica lesista w Brut-    mień, kamień twardy, kwarzec: silice

ti um; adi. Sllànus 3. jako n.pr. przy-    sternere L, silici scîntillam excudit V;

domek rodu Junijskiego (gens lu-    2) skała: acuta silex, dura s. V.

nia) C.

Sllanus = Sllënus.

Silarus, i, m. teraz Sele, rzeka stanowiąca północną granicę Lu-kanii.

Silentium, ii, n. (silere) 1) milczenie, niemówienie; prsen. cisza, spokój: s. coepit S, s. obtinuit L; gólnte w abl.: silentio aliquid audire, cum sil. audiri C uważnie słuchać i być słuchanym, s. praeterire, transire, praetervehi Ci, transmittere T; preen. silentium noctis CLV, ruris 0; 2Y preen, bezczynność, przerwa, odpoczynek : vitam silentio transire S, per silentium T, silentium otiumque L, s. causarum atque iuris, iudicio-rum Ci.

Sllenus, i, m. (StXrjvôç) 1) wychowawca Bakchusa HV; 2) historyk grecki N.

sileo 2. silui 1) intr. milczeć: ce-teri de nobis silent Ci, deorum vita siletur S; PPr. jako subst. silentes, silentum, m. milczący: coetus silen-tum 0 uczniowie Pitagorasa; ceęsto eufemistycsnie o umarłych: sedes silentum V = podziemie, rex silentum O = Pluton, umbrae silentum .0 — umbrae silentes V umarli; 2) trans. zamilczeć co: merita silere Ci, nec te iuvenis, silebo VH; pass. siletur res, via, vitium Ci; PFPass. jako subst. silenda, örum, n. L tajemnice; 3)

siliqua, ae, f. strączek: siliqua quassante V; w pl. owoce strączkowe : vivit siliquis et pane secundo H. Sïlius 3. imię rodu plebejskiego. silva, ae, f. (рог. Щ) 1) las, krzaki, zarośla, drzewo (ogrodowe): viri-dem silvam convellere V wyrwać secee- krzak zielony, éilvae publicae Ci; 2) preen, las = wielka ilość, mnóstwo: circumfert tegmine silvam V; 3) wielki zapas : omnis ubertas et quasi silva dicendi Ci ; u poetów jako treyegłosko-wy wyras : nünc mare, nunc sïluaé H.

Silvänus, i, m. (sc. deus) bóg leśny V; pl. Silväni, örum, m. bóstwa leśne 0.

silvësco 3. (silva) zarastać lasem, dziczeć: vitis silvescit sarmen-tis Ci.

silvestris, e i Silvester, stris, tre (silva) 1) zarosły lasem, leśny: ioca mon-tuosa et silvestria Ci, ager H; subst. culta et silvestria L; 2) żyjący w le-sie : s. homines H, musa V pieśń leśna, s. coitio, tumultus Ci, umbra 0;

3) rosnący dziko, dziki: s. baca V, oliva О.

Silvia, eob. Silvius. silvicola, ae, m. (silva i colere) mieszkaniec leśny: Faunus V.

Silvius 3. imię rodu królewskiego w Albie, pochodzącego od Silviusza, syna Eneasza i Lawinii; eob. Rea. silvösus 3. (silva) lesisty: saltus L.

na Ci.

Simbruvium, ii, n. miejsce w kraju Ekwów; adi. Simbruvïnus 3.: 8. colles, S. stagna T.

Simla, ae, f. rzadziej simius, ii, m. małpa: przen. simius iste nil praeter Catullum doctus cantare H małpa = naśladowca.

similis, e, adv. similiter, podobny: similis improbitas Ci, simillima proies V; s gen. patris simillimus filius Ci, szczególnie veri similis Ci prawdopodobny; rzadziej z dat. similes Icilio tribuni L, anhelanti, metuenti VH; niekiedy z inter.: homines inter se moribus similes Ci; często z następ. atque, ас si, ut si, tamquam si, zwłaszcza po adv. similiter facis ас si me ro-ges; subst. simile, is, n. porównanie, przykład, analogia: ab iis hoc simile ponitur, ut Ci.

similitudo, inis, f. (similis) podobieństwo: est homini cum deo s. Ci; z gen. subi, sirnilitudo studiorum Ci, s. morum N; z gen. obi. natura a parentis similitudine abripit Ci, similitudo veri lub veri similitudo L.

Simois, entis, m. (Stpósu) poboczna rzeka Skamandru, teraz Ghumbre VO, falsus S. V rzeka w Epirze.

Simonides, ae, m. poeta liryczny grecki 559—469, wynalazca mnemo-techniki.

simplex, plicis, adv. simpliciter (semel i plicare) 1) pojedynczy, niezło-żony, niezmieszany : ius duplex et s. H polewka złożona i pojedyncza, tibia s. H (opp. t. duplex), natura non simplex sed iuncta atque conexa Ci, non simplex fortuna N, genus L; 2) jedyny, jeden: simplici ordine LT, u-num et s. aurium iudicium Ci, plus v.ice simplici H więcej niż raz; H) naturalny, prosty, niewymyślny: s. ci-bus T, s. esca V, s. aqua O; 4) szczery, naiwny, otwarty: breviter simpli-citerque dicere Ci, s. homo Ci, vir, puella s. O; (w hexametrze abl. sim-plicë).

simplicités, ätis, /. (simplex) naturalność, szczerość, otwartość, prostota, naiwność: sermo antiquae sim-plicitatis Ci.

simplum, i, ». (simplex, analog, do duplum, tripłum) pojedynczość: contraria ut: duplum, simplum; multa, pauca... Ci.

simpulum, i, n. naczynie małe do czerpania wina z mieszalnika podczas skła dania ofiary ; przysłowie : excitare fluctus in simpulo Ci = robić burzę w szklance wody.

simpuvium, ii, n. czara ofiar-

simul (Spa, ópou) 1) adv. razem, współcześnie: Ćamillus trium simul bellorum victor L, simul commone-facit C, testamentum simul obsignavi cum Clodio Ci; u poetów i później-szych z abl. bez cum: s. his dictis F, XV viri VII viris simul T; 2) coni. skoro : nostri, simul in arido constite-runt, impetum fecerunt C; zwykle w połączeniu z atque i ac, rasem — simul-atque, simulac: simulac sensere 0, simulatque imperii potitus est N; rzadziej z ut: omne animal simul ut or-turn est, se ipsum diligit Ci.

simulacrum, i, ». (simulare) 1) o-braz. portret: o rzeźbie: s. Dianae, Herculis Ci; o obrazach: s. pugnarum pieta L, s. Helenae Ci; o płaskorzeźbie: patella cum simulacris deorum, simulacra fugacia captas 0 obraz w wodzie; 2) widzenie, widziadło senne, mara: s. inania somni O; 3) cień umarłych : s. atque umbra Creusae F,

4) naśladowanie, udawanie: s. navalis pugnae L = manewry, pugnae simulacra F, s. vindemiae T, imago iudi-ciorum aut s. aliquod Ci — cień = s. pristinae dignitatis Ci, s. auspiciorum, virtutis Ci ; 5) charakterystyka : * s. viri L.

simulämen, inis, ». (simulare) u-dawanie, naśladowanie: plangoris si-mulamina peragere 0 — simulare.

WÛJC

BIBLI

Sinda, ae, f.    miasto w Pizy-

dyi; Sindenses, ium, m. L mieszkańcy T.

simulans, zob. simuło. simulate, zob. simulo. simulätio, ônis, f. (siroulare) 1) u-dawanie, obłuda: perfidia et simula-tio C, sirnulatione et ficto sermone et voltu Ci, Agrippina simulationum ne-scia T; 2) pozór, zwykle z gen. obi.: s. officii, aequitatis Ci, s. moenium occupandorum C atak pozorny.

simulator, öris, m. (simulare) 1) naśladowca: s. figurae; 2) zmyślający, udający. cuius rei libet S, in oratione Ci; obłudnik, hipokryta, mistrz w u-dawaniu: simulatorem, quem Graeci stpfim nominaverunt, Socratem accepi-mus Ci.

simulo 1. (similis) 1) uczynić podobnym, upodobnić, udawać, że się coś ma, czego się nie ma : simulataque magnis Pergama У, luno simulavit anum O, siquis vultu torvo simulât Catonem H; 2) być obłudnym, hipokrytą, udawać: Solon furere se simulavit Ci, agrum s. L, dolorem, lacrimas 0; PPr. simulans, antis, mogący naśladować: vocum simulantior aies O; PPP. jako adi. simulätus 3. adv. simulate, obłudny, pozorny, udany: s. amicitia N, s. sedulitas Ci, simulate... vere Ci.

simultäs, ätis, f. (similis) 1) współ-ubieganie się, rywalizacya, zazdrość, naprężenie: summis simultatibus contendere C, initium simultatis N; 2) kłótnia, spór, nieprzyjaźń: simulates obscurae, apertae Ci, simultates cum hoste exerce re S.

slmus 3. (ataó;) plaskonosy: s. ca-pella V.

Sïn (si i ne) jeżeli zaś, gdyby zaś; zwykle poprzedza si lub nisi : si recte iudieatum est, id fuit ins; sin aliter... Ci.

sincëritas, ätis,/. (sincerus) szczerość, otwartość.

sincerus 3. adv. sincère (sine cëra)

1) »bez wosku«, bez szminki, bez upiększenia: sincerae genae O; przen. fu-cata et sincera Ci; 2) czysty, niena-Słownik.

ruszony, zdrowy: sincerum est nisi vas H; sine vulnere corpus sincerum-que O; 3) niezmieszany : s. gens T, equestre proelium L; 4) szczery, uczciwy: s. tides C, s. Concordia, natura, caritas S.

sine praep. z abl. bez: homo sine re, s. fide, s. spe, s. fortunis Ci; często jako litotes: non sine magna spe C; non sine cura N; poet, po subst. : vitiis nemo sine nascitur H.

singillätim, rzadziej singulâtim

(iod singilli, demin. od singuli) pojedynczo, szczegółowo: de ceteris -sin-gillatim potius, quam generatim atque universe loquar Ci.

singuläris, e, adv. singulâriter (singuli) 1) pojedynczy, sam jeden, jeden: ne singulari quidem homini semitae patuerunt C, s. homo privatus Ci; 2) odnoszący się do jednego: communi invidia et singulari Autronii odio Ci nienawiść prywatna, singulare imperium N = monarchia ; 3) jedyny w swoim rodzaju, wyborny, znakomity: s. industria, prudentia, fides N, s. cupiditas, audacia, inmanitas, cru-delitas Ci, singulâriter diligere Ci nadzwyczajnie; subst. singuläres, ium, tu. jeźdźcy pojedynczy, konni posłańcy za cesarstwa: ala singularium T. singulätim zob. singillatim. singultim, (singultus) pojedynczo, urywczo, z przerwami: s. pauca lo-cutus H.

singulto 1. intr. wydawać głosy pojedyncze, przerywane, łkać, o konającym: charczeć, rzężeć; trans, wyzionąć: singultatis oscula mixta bonis О, animam singultare O.

singultus, üs, m. (singuli) wydawanie pojedynczych, przerywanych głosów, łkanie, charczenie : fletus cum singultu Ci ; pl. mitte singultus H prze-51 staj szlochać, longis singultibus ilia puisât V.

singulus 3. (demin. od sem = 2v i culus, gdzie o = g) zwykle pl. sin-guli, ae, a: pojedynczy, jeden, po jednemu, każdy po jednym: ex omni copia singuli équités singulos pedites delegerent C każdy jeździec wybrał sobie po jednym pieszym, in annos, menses, dies singulos NCCi co rok, co miesiąc, co dzień, senatoribus singulis plausus est datus Ci każdemu senatorowi, (gdy wszedł) dano oklask, singuli carri C każdy wóz pojedynczo, jeden za drugim, »gęsiego«.

Sinis, is, m. rozbójnik, pokonany przez Tezeusa w okolicy Koryntu.

sinister, tra, trum, adv. sinistra, 1) lewy: dextra, sinistra manus N, s. pars C, ripa H; subst. sinistri, ôrum, m. L lewe skrzydło wojska; comparut.: sinisterior rota 0; subst. sinistra, ae, f. {sc. manus, pars), zwłaszcza jako adv. : ad dextram, ad sinistram Ci, a sinistra Ci, sub sinistra C, po lewej ręce, stronie; 2) przen. lewy = przewrotny, niezręczny: instituta s., s. interpretatio T, mores s. F; 3) nieszczęśliwy, niepomyślny w wróżbach według rytuału greckiego, według którego składający ofiarę był zwrócony na północ, więc miał po lewej ręce zachód: sinistrum fulmen C, omen s. 0, stąd ogólnie: Notus arboribus s. F, femina studiosa sinistri O skłonna do złego, s. rumor, s. fama T, sinistre excipere H, rescri-bere T źle, nieprzychylnie; 4) szczęśliwy, pomyślny (według rytuału rzyim skiego, według którego augur zwracał się twarzą na południe, więc po lewej ręce miał wschód): nobis sinistra, Grai-is et barbaris dextra meliora viden-tur Ci, tonitrus sinistri Ci, s. cor-nix F.

sinistrorsus i sinistrorsum (sini-strö-versus) na lewo (zwrócony): sinis-trorsum-dextrorsum abire H, s. se flec-tere Ti

sino 3. sivi, situm 1) położyć, postawić, por. pono — pos-sino); 2) preen. dozwolić, dopuścić, zostawić : sinite arma viris F, sine hanc animam F daruj mi życie; non patiar, non sinam Ci, ne istuc Iuppiter sirit L — siverit oby J. nie dopuścił; в inf. non sivi ac-cedere Ci. i г acc. c. inf. vinum ad se importafi non sinunt C; pass, s nom. c. inf. hic eum accusare non est situs Ci; Imper, sine s zdaniem celowem: sine, vivat ineptus H, feriant, sine, li-tora fluctus F. (Pf. sivi, sisti, sistis,. siris, sirit. Plq. coni, sisset, sissent).

Sinon, önis, m. Grek, który pod Troją pozostał przy koniu, by zdradzić Trojan.

Sinôpa, ae i Sinopë, es. f. (ЕмЬят}) 1) teras Sinub, miasto nad morzem Czarnem; mieszkańcy: Sinöpenses,. ium, m. Cynicus CO — Dyogenes; 2) — Sinuessa L.

Sinuessa, ae, /, miasto na granicy Lacyum i Kampanii, które według L miało się pierwotnie nazywać Sinope; adi. Sinuessänus 3. LCi.

sinum, i, n. naczynie wydęte: s. lactis V.

sinuo 1. (sinus) zagiąć w łuk, nagiąć: s. arcum O, muri introrsus si-nuati T; o mężach: serpens sinuatur in arcus F wije się; o rzekach: |Eu-phrates sinuat orbes T zatacza łuki, koła; sinuantur cornua lunae O.

sinuósus 3. (sinus) zagięty, skrzywiony, fałdzisty: flexus F, vestis О.

sinus, Os, m. 1) skrzywienie, zgięcie, łuk, fałd: draco sinus conficit Ci, comarum sinus ferro et igni fiunt O loki; si quem dabit aura sinum, laxate rudentes 0; przen. sinus implere se-cundos F żagle; terra in sinum con-sedit L ziemia zapadła się w formie łuku, sinum dare L utworzyć zagięcie, sinu hostem excipere L oskrzydlić nieprzyjaciela, extremi sinus orbis Fostat-nie krańce (w formie łuku) świata; 2) zatoka morska : s. maritimus CiC,

klad.

51*

praetervehor Megaros sinus V; preen. sinus montium Ci część gór wysunięta w bok od głównego pasma; 3) a) fałd, wklęsłość togi, poet, fałd każdej sukni: sinu ex toga facto L, ali-quid ferre in sinu laxo H nie wiele się troszczyć o co, croceam chlamy-dem sinusque in nodum conlegerat auro V, sinus implere floribus O; b) zanadrze (uformowane albo z togi zarzuconej na lewe ramię, albo z tuniki podniesionej nad pasem, służące zamiast naszych kieszeni): cedo mihi ex ipsius sinu litter as Ci, excutere si-num, przetrząść kieszeń, quo pretium condat, non habet ille sinus 0, occulti aut ambitiosi sinus T kieszenie bied-

nych i znakomitych ludzi; c) przen. łono, piersi, uścisk, objęcie: opponere sinus stricto gladio T, sinu fovere a-liquem V, e Chelidonis sinu Ci z objęć, in sinu gaudere Ci cieszyć się w sercu, aliquem suo sinu complexuque re-cipere Ci, res p. in sinum Vespasiani cessit T schroniła się na łono, in sinu esse Ci być ulubieńcem, in sinu urbis sunt hostes S w samym środku, Ae-tolia in sinu pacis posita Ci w największym spokoju, opes in sinu prae-fectorum fore T w mocy pr. = w kieszeni; d) przen. suknia fałdzista: in-duere regales sinus O.

sîparium, ii, n. (ort'rcapoî) zasłona mniejsza w teatrze, kortyna; przen. nunc in exostra helluatur, antea post siparium Ci teraz broi przy otwartej scenie (= publicznie), przedtem za kortyną, za kulisami (= skrycie).

Siphnos, i, /. wyspa, jedna z Cy-

siphô, ônis, m. lewar, dźwignia. Wyraz fałszywie odczytany u Lucy-liusa Ci, eob. hir.

Slpontum, i, n. (StJtoSi;) miasto portowe w Apulii, teraz Sa. Maria di Si p on ta; adi. Sipontînus 3. Ci. Sipylos, i, m. (EÎJtvXo; = &Eüiv яиХас

eob. Sibylla, Sisyphos) 1) góra w Lidyi 0; 2) imię jednego z synów Nioby O.

sïquando, jeżeli kiedy Ci; także jako dwa słowa : si quando.

sïquidem i siquidem, jeżeli przynajmniej: hoc quoque tentemus, si quidem ieiuna remansit О.

sfquis, siquid jako subst. i sïqul, sîqua, slquod jako adi.: jeżeli kto, co, jeżeli który, a, e, eob. quis, qui.

Sïrën,. ënis [acc. sg. ena, acc. pi. ënas) f. (Sstp-j^v), córki Achelousa, towarzyszki Proserpiny (później wyo-braèane jako ptaki г głowami dziewcząt), które wabiły słodkim śpiewem żeglarzy ku niebezpiecznym skałom; stąd Sïrënum scopuli VO (SEtp^ouaaat) 3, wysepki Likosa, S. Pietro, la Galetta około przylądka sorrentyj-skiego; przen. improba Siren, desidia H kusicielka, zwodzicieika.

Sïrius, ii, w. (aet'ptoç) Syryusz, pies, kanikuła, konstellacya psa, wschodząca w lipcu, kiedy największe upały: tum steriles exurere Sirius agros V; poet. adi. Sirius ardor V żar Sy-ryusza.

sîs 1) coni, od sum; 2) = si vis: jeżeli chcesz, jeśli łaska [fr. s’il vous plaît) Ci.

Sisapo, ônis, /. miasto w połudn. Hiszpanii.

Sisenna, ae, m. przydomek w rodzie Korneliuszów (gens Cornelia).

siser, eris, n. (ai'a«pov) rozponka, sałatka polna H.

sisto 3. steti (i stiti) statu m (î-o-â-vat zam. at-atavai) I. trans. : 1) postawić, stawić, wystawić: s. aliquem lub »liquid : sororem V sprowadzić, templum s. T; 2) stawić przed sądem na termin : vas factus est alter eius sisten-di Ci; 3) zatrzymać: se sistere V = stanąć = pedem, gradum s. OV, a-quam, equos V, fugam militum, le-giones, se a cursu s. L; prsen. liga-mentis sanguinom s. T, querelas, la-bores, metum 0, 4) postanowić = u-trwalić, ustalić: rem Romanam s. V, civitatem consuetis remediis s. L, status dies CiL, st. sacrificium Ci; II. intr.

1) stawić się, stanąć (przed sądem): ubi steterint classes F; 2) prsen. trwać, ostać się, utrzymać się (w dobrym stanie): rem publicam negat sistere posse Ci.

sistrum, i, n. (айа-ооч) grzechotka egipska (z metalowych prętów i dzwonków) używana przy uroczystościach Izydy i w wojsku OV.

sisymbrium, ii, n. (oiaujxßpcov) rzeżucha O.

Sïsyphus, i, m. (Eîauaoç od aooóc s re-dupl.) syn Eola, osławiony król Koryntu z powodu chytrości i gwałtowności, zabity przez Tezeusa i skazany w podziemiu na karę toczenia do góry skały, która się ustawicznie napowrót stacza; adi. Sïsyphius 3.: sanguine cretus Sisyphio O — Odysseus, ponieważ miał być synem S. i Antyklei przed jej wyjściem za Laertesa, S. o-pes O — koryntyjski; patronym. Sl-syphidës, ae, m. O — Odysseus.

sitella, ae, f. (demin. situla) urna do losowania: sitellam deferre de ali-quo Ci, s. allata est, ut sortfrentur L.

Sïthon, onis, m. (2i$wv) 1) syn Po-zejdona, bohater tracki ; stąd jako adi. Slthonas narrare triumphos O — trackie; Sîthonis, idis, f. mieszkanka Tra-cyi O; adi. Sithonius 3. = tracki FO; suhst. Trak H; 2) imię nieznanego potwora O.

sitïculôsus 3. (sitire) sprawiający pragnienie: aestas poet, prsen. suchy, bez wilgoci: Apulia H.

sitio 4. ivi (ii) (sitis) 1) intr. czuć pragnienie, pragnąć: sitiens Tantalus H; przysł. mediis sitiemus in undis O; 2) prsen. być suchym, bez wilgoci : tosta sitit tellus O, sitientes Afri, Indi F= Afryka, Indye; 3) pożądać, pragnąć bardzo czego ; zwykle w PPr. : sitientem me virtutis tuae Ci; adv. si-tienter aliquid expetere Ci gorąco; 4) trans, pragnąć czego: sanguinem nostrum sitiebat Ci.

sitis, is (acc im, abl. i), f. 1) pragnienie: sitim ferre Ci, enectus siti Ci, sitirn sedare, compescere, exstinguere, levare O, restinguere F, colligere 0V;

2) prsen. susza, posucha: deserta siti regio F; 3) wielka żądza czego, e gen. obi. : argenti s. H, cruoris O, liberta-tis Ci.

situs 3. (PPP. od sinere) I. jako partie. 1) wybudowany, wystawiony: ara Druso sita T, Phiłippopolis a Phi-lippo sita T; 2) pogrzebany: siti di-cuntur, qui conditi sunt Ci, Aeneas situs est super Numicium fiumen L; II. jako adi. 1) położony, (s esse = leżeć), mieszkający, przebywający: lingua in ore sita est Ci ; 2) prsen. blizko stojący: frater, propinqui longius siti T; 3) polegający: in unius pernicie sita est patriae salus N, in meo reditu spes otii sita Ci.

situs, üs, m. (sinere) 1) położenie: urbs situ munita, ornata Ci, situs op-pidorum C, foliorum V, gentium s. T stosunki lokalne: 2) długie leżenie, brak starania : situ durescit campus V, cessât terra situ O; 3) pleśń, rdza, brud : canescunt tecta situ O, situ ni-doris barba horrida Ci, regalis situs pyramidum H zwietrzały przepych królów ; 4) prsen. niedbalstwo, bezczynność umysłowa: senectus victa situ V, situs Aesonis O niedołęstwo umysłowe.

sïve (si i ve, dawniej sei-ve) i seù 1) albo jeżeli, albo gdyby: jako dalszy ciąg zdania warunkowego-, si arbor um trunci sive naves essent a barbaria missae C, si nocte sive lući faxit L, nos cantamus vacui sive quid urimur H — si vacui sumus; 2) podwojone: sive... sive, czyto... czyto, bądźto... bądźto, albo... albo: fuit hoc sive me-

małżeński :

um, sive rei publicae fatum Ci, sive sacer, sive profanus, sive privatus esset sive publicus locus N, sen recte seu perperam Ci; 3) albo: eiecto sive emisso Catilinä Ci; 4) inłerrog. albo czy: dubii, seu vivere credant, sive extrema pati V.

smïlax, acis, f. (o|itX«Ç) powój; jako n. pr. Smïlax, acis, f. oblubienica Krokusa zamieniona w powój O. Sminthéus, Zminthêus, m. (Stm-deklinacya według Orpheus, sob.) imię Apollina od miejsca SuwSt, wt Troi, gdzie był kult Apollina O.

Smyrna i Zmyrna, ae, f. (Spuîpva). teraz Ismir, miasto handlowe w Jonii, adi. Smyrnaeus H.; mieszkańcy: Smyrnaei, órum, m. Ci. sobolës, sob. subolês. sobrlnus 3. cioteczny, stryjeczny; jako subst. sobrlnus, i, m. i sobrïna, ae, /. : consobrini et sobrini Ci rodzeństwo pierwsze i drugie.

söbrius 3. adv. sôbrië (opp. ëbrius, sob.) 1) trzeźwy, niepijany: vinolenti et sobrii Ci, s. convivium Ci, convic-tus T; 2) jako stały przymiot: umiarkowany, wstrzemięźliwy, skromny : homines frugi ac sobrii Ci, sobrie vivere Ci; 3) preen, rozumny, rozsądny: cogitatio sobrii hominis Ci, sobria ferre pedem O baczna w stąpaniu.

SOCCUS, i, m. (aux/oç, ouxyd;) 1) lekki nizki trzewik grecki, u Rzymian używany przez kobiety i ludzi znie-wieściałych: P. Rutilius soccos habuit et pallium Ci; 2) trzewik używany przez aktorów w komedyi, przeciwstawiony koturnowi wtragedyi: Musa tragicis innixa cothurnis et tua cum socco Musa levis O; 3) preen, kome-dya: hunc socci cepere pedem (= stopę jambiczną) grandesque cothurni H;

4) styl w komedyi: socco digna carmin a H.

socer, soceri, m. (ixupôç, świekr) 1) teść: nostro more cum soceris ge-neri non lavantur Ci; 2) pl. soceri: teściowie, lub obaj ojcowie małżonków: soceri tibi Marsque Venusque contigerant O o Kadmusie, który pojął za zonę Harmonię, córkę M. i W.

sociäbilis, e (sociare) dający się zjednoczyć, zgodny: consortio L.

sociälis, e, adv. sociäliter (socius)

1)    towarzyski, należący do towarzystwa: preen, iambus cedit de sede se-cunda aut quarta sociäliter H po to-warzysku; 2) wspólny s. amor, foedus, sacra, lectus, torus О, s. carmina O pieśni weselne; 3) dotyczący sprzymierzeńców: bellum s. NCi wojna ze sprzymierzeńcami, lex s. Ci, exercitus L; subst. socialia, órum, w. sprawy sprzymierzeńców

societas, âtis, f. (socius) 1) wspólność, zjednoczenie, połączenie, węzeł, udział, stowarzyszenie, towarzystwo: г gen. subi.: hominum inter ipsos s. Ci; e gen. obi.: cives R. sermonis et iuris societate coniuncti sunt Ci wspólnym węzłem mowy i prawa, s. sceleris, periculi, demigrandi N udział w czem, s. regni L, consilii, laudis, facti Ci, societatem habere, facere, ini-re cum aliquo N; konkretnie: nulla Romae societas vectigalium erat Ci;

2)    towarzystwo handlowe, spółka h., spółka dzierżawców podatków, przymierze, związek narodów, krajów: C. Quictius societatem fecit (zawarł spółkę) cum Sex ÎNaevio... cum annos com-plures societas esset, moritur Q. Ci, societatem gerere Ci prowadzić spółkę. iudicium societatis Ci o oszustwo wynikające ze spółki, s. Biihynica Ci, maximarum societatum auctor (założyciel), plurimarum magister Ci dyrektor, societatem fecit cum rege Per-sarum N zawarł przymierze; г gen. obi. propter Romanorum societatem N, societas et foedus C przymierze zaczepno odporne.

socio 1. (socius) stowarzyszyć, połączyć: me cum Vergilio amicitia so-ciarat Ci, periculum vitae cum aliquo

sociare Ci podzielić z kim, consilia T podzielić się z kim ; poet, z dat. na-tam alicui conubiis s. V dać za żonę, preen, verba socianda chordis H wtórować.

socius 3. (sequor) 1) adi. wspólny, złączony: s. sepulcrum 0, carpebant socias vias 0 szli razem, socinm re-gnum O, consilia pacis et togae socia Ci, nocte socia Ci pod osłoną nocy, s. agmina, arma V, sociae cohortes T siły sprzymierzeńców ;'2) subst. socius, ii, m. socia, ae, /. 1) towarzysz, biorący współudział, wspólnik: ad eum in-terficiendum socios conquiiït N; z gen. obi. s. regni Ci współrządca, s. con-siliorum Ci\ szczególnie: krewny, powinowaty: socius sanguinis Ci, generis O; o małżeństwie: tori socius, socia O mąż, żona, singuli multas uxores ha-bent... nulla pro socia obtinet S żadna nie jest prawowitą ; 2) sprzymierzeniec, wspólnik: s. Atheniensium N, aliquem socium sibi adsciscere C, s. Italiae S, socii et Latini L, socii et exterae na-tiones Ci; jako tytuł udzielany książętom obcym i miastom : socius et a-micus populi R. Ci, iudicium pro socio Ci w obronie, a więc o oszustwo popełnione na wspólniku, pro socio condemnari, furti et pro s, damnari Ci; 3) stowarzyszenie dzierżawców podatkowych: sociorum tabulae ac-cepti et expensi Ci — tabulae socie-tatis, publicanorum.

sócordia, ae, f. starsza f. sëcordia, por. socors) 1) tępość, słabość umysłu: socordia Claudii T; 2) bezczynność, gnuśność: languescet industria, intendetur s. T.

socors, dis, adv. socorditer (se = bez i cor) 1) tępy na umyśle, ograniczony, głupi: homines non socordes ad veri investigandi cupiditatem exci~ tare Ci; 2) gnuśny, opieszały, niedbały: ab Albanis socordius res acta L;

z gen. obi. miles futuri socors T niedbały o przyszłość.

Sôcratës, is, m. (acc. także tën voc. Socrate Ci), filozof ateński; adi. Sô-craticus 3.: chartae iï literatura sokr., S. domus H szkoła S. ; subst. Sôcra-ticus, i, m. uczeń, przyjaciel S.: Xenophon S. N; zwykle w pl. Ci.

socrus, üs, f. (socer, ixupâ, świekra) teściowa CiO.

sodâlicius 3. (sodälis) dotyczący towarzystwa, towarzyski, związkowy: iure sodalicio 0; subst. sodälicium, ii, n. 1) towarzystwo ; 2) towarzystwo tajne, związek t., schadzka, kamaryl-la: lex Licinia de sodaliciis Ci.

sodälis, e (sedere) należący do towarzystwa: s turba O; zwykle subst. sodalis, is, m 1) członek kolegium kapłanów; pl. kolegium kapłanów: sociales Augustales T, in Lupercis so-dalem esse Ci; 2) przen. towarzysz, kolega, współbiesiadnik : tutari soda-lem O, sodales adolescentium Tarqui-niorum L, sodales et conlegae Ci, Eurus sodalis hiemis H, Pompei, meo-rum prime sodalium H; 3) członek tajnego związku: quos tu sodalis vo-cas Ci.

sodälitäs, ätis, /. (sodälis) 1) kolegium kapłanów: s. germanorum Lu-percorum; 1) towarzystwo klubowe, schadzka, t, ścisłych przyjaciół: soda-litates Catone quaestore constitutae sunt Ci; 3) tajny związek polityczny, spisek: consensio magis honeste quam vere sodalitas nominatur Ci; 4) przyjaźń: officia sodalitatis Ci, intima sodalitas T.

sodés, formuła w potocznej i poufałej mowie — si audes: jeżeli chcesz, jeżeli wola, proszę: copulando verba iungebant ut sodes pro si audes Ci, vescere, corrige, sodes H.

SÖl, sólis (gr. oél&ç) 1) słońce: solis lux Ci, sole orto L — sole novo V ze wschodem słońca, sole supremo H

cum

o zachodzie; 2) person, bóg słońca [później — Apollo) : filia Solis O (— Pa-siphaë), deorum numéro ducunt Solem (sc. Germani) C; 3) przen. światło, ciepło słoneczne: ambulare iusole Ci; 4) dzień, zwłaszcza jasny, słoneczny: très soles totidemque nodes V, huncine solem tam nigrum (nieszczęsny) surrexe (= surrexisse) mihi H;

5) rzadkość, nadzwyczajność, gwiazda: solem Asiae Brutum adpellat H, Afri-canus, sol alter Ci.

söläcium, ii, n. (solari) 1) pociecha, ulga w dolegliwościach: magno sola-cio esse Ci, solacia dicere O; 2) ratunek, ucieczką: solacium annonae Ci;

3) odszkodowanie, wynagrodzenie : ni-mius honos in solacium cessit T, tu-mulo solacia posco O, s. ex calami-tate alicui reportare Ci ; 4) rzecz sprawiająca pociechę : aves solacia ruris O.

sölämen, inis, и. (solari) pociecha: s. mali V.

Solaris, e (sol) słoneczny: lumen s. О.

solarium, ii, n. zegar słoneczny: solarium aut descriptum (wyrysowany) aut ex aqua (zegar wodny) Ci; taki zegar słoneczny znajdował się za czasów Cycerona zapewne na forum, skąd przen. non ad solarium versatus est Ci nie pokazywał się na rynku.

soldurii, orum, m. (celt.) lennicy, wasale w Gallii: DC devoti, quos illi soldurios appellant C. soldus, zob. solidus, solea, ae, /. (solum) pantofel, sandał, zostawiający palce i wierzch nogi wolne, noszony przez kobiety: Clo-dius a muliebribus soleis est factus popularis Ci. Podczas uczty zdejmowano sandały, ponieważ kładziono się na sofie, stąd : soleas poscit H — chce odejść.

soleätus 3. (solea) w sandałach: stetit soleätus praetor populi R.

pallio Ci (więc nieprzyzwoicie ubrany, bez togi).

sölemnis, sólennis, zob. sollemnis. soleo 2. solitus sum [rzadko so-lui, np. soluerat H) mieć zwyczaj, zwyknąć: nieosob. ut solet Ci jak zwykle, quae nostri debitores soient Ci, zwykle z inf. timidos odisse solemus Ci; PPP. solitus 3. jako adi. zwykły, zwyczajny, przyzwyczajony, używany: soliti honores T, solitum opus O, solito more, s. de more OV; subst. solitum, i, n. zwyczaj: praeter solitum H nadzwyczaj, ultra s. T ponad miarę, solito blandior O, solito magis L nadzwyczajnie, niezwykle.

Soli, dawniej Soloe, örum, m. (Só-Xot) miasto w Cylicyi.

soliditäs, atis, f. (solidus) gęstość, miąższość Ci.

solido 1. (solidus) uczynić zsiadłem, ubić: aream cretä tenaci V; przen. solidati muri T wzmocnione.

solidus 3. poet, soldus 1) cały, nie czczy wewnątrz, niedęty, mocny, trwały, stały: eolumna solida an extrin-secus inaurata Ci, crateres auro soli-di V szczero złote; subst. solidum, i, n. : finditur in solidum cuneis via V do rdzenia, offendit solido H natrafia na coś stałego, solidis in tectis O w pewnym domu; 2) przen. cały, zupełny: partem solido demere de die H, solida viscera^ V, parum solidus consulatus L niecały = 9. miesięczny, ut decies solidum (acc. sg.) absorberet H (— HSX) cały milion sest.; subst. Nasica metuens reddere solidum H cały kapitał, creditores in solidum ad-pellabant T żądali zwrotu całego kapitału; 3) prawdziwy, istotny, trwały: solida veraque gloria Ci; subst. inane abscindere soldo H czczą rzecz od rzetelnej.

sölistimus, zob. sollistimus. sölitärius H. (sôlus, por. soli ter)

samotny, pojedynczy: natura solita-rium nihil amat Ci.

solitaurilia, ium, n. zob. suove-taurilia.

sölitüdo, inis, /. 1) samotność, spokój; przen. pustynia, opuszczone miejsce: quae solitudo esset in agris Ci; przen. saxa et solitudines Ci; 2) opuszczenie: Thrasybuli solitudo N, aetatem et solitudinem alicuius deten-dere Ci.

solium, ii, n. (sedere, por sodalis) 1) siedziba, tron; przen. władza królewska, królestwo: solio rex infit ab alto F, s. Iovis H; przen. solio scep-trisque potiri O, solio depulsus T; 2) krzesło (kurulne): more patrio sedens in solio Ci.

sôlivagus 3. (qui solus vagatur)

1)    błąkający się samopas: bestiae Ci, caelum s. Ci obracające się udzielnie;

2)    odosobniony: cognitio Ci.

sollemnis, e, adv. sollemniter,

póśniej sölemnis i sölennis (sollus zob.) 1) powtarzający się co rok, doroczny: dies festi atque sollemnes Ci, sollemne sacrificium Ci; 2) uroczysty, święty : ludi s., religio, verba, officium Ci, s. sacramentum T, sollemniter omnia peragere L; 3) zwykły, zwyczajny: iter s. Ci, s. viris opus H; często jako subst. sollemne, is, n. 1) uroczystość: s. clavi figendi L, Claudio funeris s. celebratur T; 2) ofiara, życzenie: tumulo sollemnia mittent F, exta sollemnium T, sollemnia epistoła precari T pisemnie składać życzenia;

3)    zwyczaj : nostrum illud s. Ci, sollemnia repetere T, poet, sollemnia in-sanire H — sollemniter: jak zwykle.

sollers, tis, adv. sollerter (sollus i ars) bardzo biegły, zręczny, wprawny, praktyczny, tęgi: Sulla sollertissimus omnium factus est S, sollerter futura patefacere T; poet, z inf. sollers ho-minem ponere H dzielny w przedstawianiu człowieka; z gen. musa lyrae s. H biegła w -grze na lutni ; poet. abl.

soUerte: qui patriam sollerte magis dilexit Ulixe? 0; przen. о rzeczach: s. ingenium 0, s. natura Ci, custodia s. F.

sollertia, ae, /. (sollers, por. inertia) biegłość, zręczność, praktyka: nulla ars i mi tari sqllertiam naturae potest Ci, gens summae sollertiae C, sollertia tempore iuta T fortel, sztuka.

sollicitâtio, ônis, f. podburzanie, poduszczanie: sollicitationes servorum, Allobrogum (gen. obi.) CiC.

sollicite 1. (sollicitus) 1) wzruszać, poruszać: tellurem F — orać, fréta remis F uderzać silnie, stamina pol-lice s. 0 w struny uderzać, feras areu s. O polować; 2) preen, niepokoić, przeszkadzać, trapić, nabawić troski: pacem L, copia sollicitât stomachum H, libido animum s. Ci; 8) drażnić, nagabywać, buntować, uwodzić: Iup-piter sollicitatus L podrażniony, hilo-tas spe libertatis s. N, cupidinem cantu s. II, iudicium donis s. O przekupić, s. puellam O, servos ad hospitem necandum s. Ci, poet e inf. sollicitor putare nullos esse deos O. e nast. edaniem cel. civitates sollicitant, ut С.

sollicitüdo, inis, f. (sollicitus, ват. solliei(ti)tudo) niespokojność umysîu, troska, niepokój ; г gen. subi, sine Cae-saris sollicitudine С; г gen. obi s. pro-vinciae Ci o prowincyę; często pi. vino diffugiunt sollicitudines H.

sollicitus 3. (PPP. od cieo ełośone ssollus jakoadi.) 1) wzruszony, wzburzony: mare s. F; 2) preen, niespokojny, stroskany, strapiony : animus s. Ci, s. mens, pectus O, s. equi 0 spłoszone, s. lepus O bojaźliwy, canes s. O czujne, г abl. instr. civitates s. suspicione Ci, e abl. i de: video vos de meo periculo esse sollicitos Ci, e pytaniem zawisłem : s. sum, quid-nam decernatur Ci; 3) niepewny, niespokojny, niepokojący: sollicita manu 0 drżącą ręką, sollicita prece H, s. amores F zgryzota miłosna.

sollïstimus i sollïstumus 3, (sol-lus i aestimare, por. ex-istimare) zupełny, dokładny: tripudium CiL, zob. tripudium.

Solo i Solon, ônis, m. (SoXwv) prawodawca ateński, archont 594 r., u-marł 559.

SolOnius 3. soloński: S. ager L — Solonium, ii, n. okolica w połud-niowem Lacyum Ci.

sOlor, äri, sölätus sum (sollus) 1) pocieszać: fessos, inopem F, me silva tenui ervo solatur HT; 2) sprawić ulgę: famem quercu F zaspokoić, lacri-mas O, cladem quadragies sestertio T darem 4 milionów.

solstitiälis, e (solstitium) : s. dies Ci najdłuższy dzień. nox O najkrótsza, s. orbis Ci zwrotnik raka, annus qui solstitiali circumagitur orbe L rok od jednego zwrotu słońca (przesilenia dnia z nocą) do drugiego, solstitiali tempore L w najwyższe lato.

solstitium, ii, n. (sol i sistere przez frequ. statäre) 1) zastój słońca=prze-silenie dnia z nocą letnie i zimowe: solis accessus discessusque solstitiis brumisque cognoscitur Ci; 2) lato, u-pał letni: s. pecori defendite F. solum zob. solus, solum, i, n. 1) grunt, dno, posada: fossae s. C, tremefacta solo tełlus F w posadzie; 2) podeszwa u stóp, podłoga: mihi calce amentum solor um cal-lum Ci~chodzę boso; 3) ziemia: pone-re membra solo O położyć się na zie-m'> pingue s. V, sibi nihil praeter a-gri solum esse relictum C, solo ae-quare L = poet, aequa solo culmina ponere F zrównać z ziemią, zburzyć; obrazowo: solo aequandus consulatus L znieść, solo tenus deicere T; przysł. quodcumque mihi in solum venit Ci co mi na podłogę spadnie = co mi wpadnie na myśl; 4) kraj : patriae s. Ci, soli natalis amor O, solum (exsi-lii causa L), vertere, mutare Ci opuścić kraj.

sölus 3. 1) sam jeden, tylko: solus primo profectus est N, res praetori-bus erat nota soils, ignorabatur a ceteris Ci; 2) osamotniony, opuszczony, pusty, pozbawiony ludzi : solus in sil-vis aetatem exigit F, sola domo mae-ret vacua F, loca sola = deserta N, Libyae soli agri (= deserti) V; acc. sg. n. solum; tylko-, statui eos solum no-minare Ci : szczeg. rv połączeniach : non (neque) solum... sed, sed etiam, verum etiam Ci, verum quoque H, sed et N nietylko... lecz także, non s. Athenae, sed etiam cuncta Graecia N.

Solus, untis, f. (SoXou;) ter. Cast ell о di Solante, na wschód od Palermo, mieszkańcy Soluntlni, órum, m.

soluté zob. solvere.

solutio, onis. f. (solvere) 1) rozwiązanie, zapłacenie: solutione impe-dita tides concidit Ci kredyt upada wskutek trudności wypłat, s. rerum creditarum Ci wyrównanie długów; 2) rozkład : Xww]... quasi solutio totius hominis Ci.

solutus zob. solvere.

solvo 3. solvi, solütum {zam. se-luo, por. Xüw) 1) rozwiązać, odwiązać, uwolnić, podnieść kotwicę, odpłynąć: s. catenas O, crinales vittas F, crines soluti F rozpuszczone; w konstr. gr.: solutus crinem F, epistolam s. N o-tworzyć, ora s. O; o osobach: vmcti solvantur Ci, solutis ergastulis C, iu-ga tauris s. F wyprządz = poet, e-quum fumantia solvere colla F; w żeglarstwie-. querno solvunt a stipite fu-nem FO, s. ancoram Ci, ipse naves solvit С; 2) rozwiązać zobowiązanie dłużne = zapłacić: pecuniam débitant, creditam s. CiC, HSL, litem aestimatam N, solvendo (dat.) non esse CiL nie mód z zapłacić, stać się niewypłacalnym ; obrazowo: poenas ca-pite s. S życiem, iniuria poenis solvi-tur O, supplicium s. Ci, s. vota NCi V spełnić śluby, funeri iusta Ci oddać

ostatnią przysługę = omnia umbris funera V = militibus suprema T — exsequias rite s. F; 3) uwolnić od czego, uwolnić z więzów: crimine nefa-

Solymi, orum, m. pierwotni mieszkańcy Licyi T.

somnîculosus 3. ospały, skłonny do snu Ci.

rio s. Ci, rem publicam religione s. somnifer, -fera, -ferum (quod som-LC, numeri lege soluti H rytmy wol-    num fert) przynoszący sen, usypia

vene-

num O śmiertelny, przynoszący śmierć.

somnificus 3. (quod somnum facit) usypiający 0.

somnio 1. (somnium) 1) widzieć we śnie, marzyć: nocte somniamus de aliquo Ci, ovum somniare Ci śnić

o jaju; 2) przen. marzyć, mówić, myśleć bezpodstawnie: miracula philo-

ne, versum solvere H zamienić na jący: virga Mercurii O; eufem.: mowę nie wiązaną = prozę; 4) rozłożyć (całość na części), rozpuścić, roztopić: crates favorum V zniszczyć: navem F rozbić, impositum Rheno pontem T rozebrać, agmina F rozdzielić = foedera furto F; poet, viscera -tunsa solvunlur F psują się, gniją. nivem s. 0, hiems solvitur H, terrae

solutae Hziemia z więzów uwolniona; sophorum somniantium Ci.

somnium, ii, n. (somnus) 1) sen, marzenie, mara : somnia laeta 0, aram somniis stimulatus consecravit Ci, somnia Pythagorêa JET, per somnia Ci we śnie; 2) przen. brednia, bajka fraszka: vinolentorum, delirantium somnia Ci.

somnus, i, m. (Srcvo;) 1) sen ; eufem. śmierć: somnum capere Ci zasnąć, somnum tenere Ci bronić się przed snem, s. altus Ci twardy, docere somnos F spać, Mercurius virgä somnos ducit et arcet 0 sprowadza sny, somno, per somnum, in soumis LCi we śnie; eufem.: ne somnus tibi longus detur H; personif.: placidissi-me Somne deorum 0; 2) przen. ospałość, gnuśność: somno et conviviis nati Ci, somno et luxu pudendus T; 3) przen. noc: libra die (= diei) so-mnique pares ubi fecerit horas F.

sonäbilis, e (sonare) dźwięczny, brzęczący: sistrum O.

sonax, äcis (sonare) głośno dźwięczący O.

sonipćs, edis (sonus i pes) wydający tętent nogami ; jako suhst. poet. — koń, rumak : sonipes pugnat habe-nis F.

5) prsen. osłabić: membra frigore V, sol-vi in somnos F zapaść w sen — homines solverat quies O; poet, lumina s. V oczy zamykać do snu, somno vi-noque soluti F, (morte) solvi О = umrzeć; przen. urbs soluta ac debili-tata Ci; 6) rozwiązać = wyjaśnić: s. captiosa, ambigua distinguere Ci, car-mina O; 7) usunąć, złamać, zakończyć, skasować: morem traditum s-L, ieiunia O, pudorem, metum s. F solventur risu tabulae H stracą znaczenie; PPP. jako adi.: solutus 3. adv. sôlütë 1) wolny, niezwiązany: voluntas Ci, animus solute ас libéré movetur Ci; s аЫ.: solutus omni fe-nore H, solutus poena T; z ab: soluti ab omni sumptu, munere, a cupidita-tibus Ci; poet, z gen.-, soluti operum famuli PL, solutum est zinf. T wolno, soluta est optio Ci wybór jest wolny, soluta praedia et obligata Ci wolne od hipoteki i zadłużone, solutius prom-ptiusque eloquebatur T swobodnie i biegle, verba soluta modis O = proza; 2) wyuzdany, rozpasany: s. P.

sonitus, us, m. (sonare) dźwięk, trzask piorunu, ognia: s. flammae AT,

Clodii praetura Ci, libido L, soluti in luxum T; 3) zaniedbany, opieszały: dicta factaque solutiora T. solutior cura L, s. lenitas Ci zanadto wielka łagodność.

mat, wniosek nakręcony w rozumowaniu.

s. remorum C uderzenie, s. pedum O odgłos kroków, s. Olympi F grzmot, s. armorum F szczęk zbroi, nosti so-

wanie. dobitność.

sophistes, ae, m. (aowaTîjç) później nitus nostros (in dicendo) Ci pioruno- sophista, ae, m. 1) zawodowy nauczyciel wymowy i filozofii: sophistae sono, sonare, sonui, sonäturus adpellantur, qui ostentationis aut (formy powstałe ze zlewu form konju-    quaestus causa philosophantur Ci ; 2i

Sophocles, is, m. poeta tragiczny

Sophonisba i Sophoniba, ae, /.

gacyi I i III; to tez w starośw. łacinie sofista, w złem znaczeniu jako rozu-jeszcze czztamy: sonëre, sonunt itp.) 1) mujący podstępnie i wykrętnie, intr. dźwięczeć, brzmieć, wydawać odgłos: tympana sonuerunt C, lyrae, ti- 497— 406 (voc. Sophocle;) Ci; adi. So-biae, cantus sonant O, bene s. Ci, tela phoclëus 3. flamma, ungula sonat 0V, Aufidus s.

sophrosyne, es, f. rozsądek ; jako

söpio 4. !vi (ii), itum (sopor i somnus t. j. suopnus, por. ütcvoj) 1) u-śpić, ogłuszyć: herbis draconem s. V, sopitum fuisse regem subito ictu L,

w pass.: spać: blandimentis sopita virtus Ci, sopitus ignis V, quies sopita L sen bez czucia.

sopor, oris, m. (urc-vo;) 1) sen twardy, spokojny; eufem.: śmiertelny sen; personif.: bóg snu: sopo-

H szumi; 2) brzmieć, znaczyć: poetae córka Hasdrubala, żona Syfaxa, króla pingue quiddam sonantes Ci brzmią numidyjskiego. bombastycznie (acc. wewnętrzny), leve nescio quid femineumque sonet O n. pr.: Sôphrosynë, 6s, t. córka Dyo-brzmi łagodnie i zniewieściale, vox nizyusza starszego N. sonat hominem F brzmi po ludzku, haec duo re unum sonare videntur C, quid sonet haec vox? Ci; 3) poet, o-piewać, w pieśni sławić, uwielbiać: magno ore s. O, sonantem plectro sopito corpore Ci; 2)przen. uspokoić; dura fugae mala H, sonare atavos V.

sonor, oris, m tsonere) dźwięk, szelest, łoskot: sonorem dare V, trux s. T; pi. saeva sonoribus arma V.

sonörus 3. (sonor) wydający dźwięk, brzmiący: flumina, tempestas F

petuus sopor urguet? H, consangui-neus Leti Sopor V; 2) przen. ospałość, gnuśność: sopor et ignavia T; 3)przen. napój usypiający: patri sopo-rem medicos dare coegit N.

sopôrifer, -fera, -ferum (quod so-porem fert) usypiający: pocula Lethes O, papaver V.

sopöro 1. (sopor) uśpić: przen. u-spokoić; zwykle PPP.: sopörätus 3. uśpiony, śpiący: soporati hostes 0,

sons, sontis 1) szkodliwy, winny, rem carpere F, ergo Quintiliuin per-karygodny: animam sontem V, fra-terno sanguine sons 0 winny brato-bójstwa; 2) subst. : winny, winowajca: comprehensio, vincula sontium Ci.

Sontiates, urn, m. lud w Akwi-

tanii.

sonus, i, m. (sonere) 1) dźwięk, ton, brzmienie, szmer: varietas sono-rum in tibi arum nervorumque canti-bus Ci, s. tubae C, chordarum' N, s.

gravis, acutus O nizki-basowy, wysoki; 2) głos, słowo: mens et s. relapsus przynoszący sen: ramus vi Stygia soif odzyskali mowę, adfectatur asperi- poratus F, offa soporata F.

sen-

tas soni T szorstka wymowa.

Sophia, ae, /. (ooei'a) mądrość, и Ci zawsze jako grecki wyraz cytowana. sophisma, atis, n. (aówaaa) sofis-

sopörus 3. (sopor) usypiający, ny: nox F.

Sera, ae, /. miasto Wolsków; adi. Söränus 3. : ager S. L ; jako n. pr.

Söränus, i. m. przydomek rodu Ser-wiliuszów (gens Servilia).

Söracte, is, n. góry na prawym brzegu Tybru, feraz Monterosi z świątynią Apollina i gajem Feronii.

sorbeo 2. ui (por. роош) 1) połykać, wciągać w siebie płyn jaki: Cha-rybdis sorbet fluctus V. flumina sorbet terra О; 2) prsen. trawić, chłonąć: sorbent avidae praecordia flammae O, aliquid animo s. Ci.

sorbus, i, f. jarząb; stąd owoc: sorblim, i, n. jarzębina V.

sordeö 2. sordui (sordes) 1) być czarnym = być brudnym, plugawym ; 2^ być w pogardzie: cunctane prae campo sordent? H, sordent tibi mu-nera nostra V.

sordës, is, swykle pl. sordes, ium, f. 1) brud, niechlujstwo; suknie żałobne; prsen. żałoba, nieszczęście: sordes aurium Ci, sine sordibus ungues 0, suscipere sordes T przywdziać żałobę ; 2)prsen. brud, chciwość, skąpstwo : s. et avaritia T, factum avarum sordes Ci. si neque avaritiam neque sordes obiciet H; 8) nizkość, prostactwo, nikczemność: sordes et obscuritas T, tenebrae et sordes Ci podłość, sordes suas eluere Ci prać swoje brudy.

sordësco 3. sordui (incoh. od sor-dere) brukać się: sordescit liber vulgi manibus contrectatus H idzie w poniżenie.

sordidâtus 3. (sordida, sc. vestis)

1) brudno ubrany, zaniedbany: servi sordidati Ci; 2) w żałobie: tlentes et sordidati populo R. supplicaverunt Ci.

sordidus 3. adv. sordide (sordëre) 1) czarny, brudny, niechlujny: s. Turnus H, s. terga suis 0 wędzony grzbiet, s. amictus V; 2) prsen. brudny, skąpy, chciwy: cupido sordidus H;

3) nikczemny, podły, lichy, nizki, nieszlachetny : inliberalis et s. quaestus Ci, homo sordidissimus et infimus Ci, homo sordido loco natus L, quo sor-didius et abiectius nati sunt, eo... T.

sörex, icis, m. (5paÇ) mysz polna.

sôrïtës, ae, m. (otopetrru) wniosek fałszywy, powstający przez nagromadzenie przesłanek : cum aliquid minu-tatim additur aut demitur: soritas hos vocant Ci; lecz: quomodo soriti résistas? Ci.

soror, öris, f. I) siostra: s. Phoebi = Luna C; 2) imię pieszczotliwe: o soror, o coniux (mówi Deukalion do Pyrry).

sororiclda, ae, f. (a sorore cae-denda) siostrobójca Ci.

sorörius 3. (soror) siostry, siostrzany: oscula O.

sors, sortis, f. (serere, jak fors od ferre; 1) los, kamyk, tabliczka, pręcik do losowania; prsen. losowanie: s. Tu-beronis Ci tabliczka z imieniem T., sortes in hydriam conicere, deicere CiV, sortem in sitellam ponere L, sors exit, excidit Ci VL. W świątyniach przechowywano tabliczki drewniane z wyroczniami, których wypadnięcie uchodziło za złą wróżbę: Faleriis sortes attenuatas esse unamque excidisse ita scriptam: »Mavors telum concu-tit« L; prsen. sors idem est, quod mi-care, quod talos iacere Ci, sorte pro-vinciam nactus Hispaniam N, extra sortem Ci bez losowania, rem ad sortem revocare Ci zarządzić losowanie, sorte ducere T = sortem trahere V, sorte bibere 0 losować o kolej picia; prsen. tertia sors 0 wylosowani po raz trzeci; 2) wyrocznia, przepowiednia: sors ilia édita est Croeso Ci, Lyciae sortes V przepowiednie Apollina li-cyjskiego; 3) urząd przydzielony losem: comitia suae sortis esse Ci należą do jego urzędu, quaestor cum consule non pro sortis necessitudine vixit N nie żyli w stosunku urzędowym, sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti (abl.) V którym wypadł urząd strzeżenia bramy; 4) los, zrządzenie, stan, urodzenie, wyższość, ranga: sors futura V, iniqua L, sortem alicuius

iniserari T, s. tua mortalis 0, cuius mali sors incidit Remis C ten nieszczęśliwy los przypadł R., sorte contentus H, sors prior 0 wyższość, Horacego, feminae (= altera) sors О; 5) udział: in nullam sortem bonorum natus L nienaruszony, nieuszkodzony: per me

tutus sospesque fuisses 0, navis s. ab ignibus HL; 2) błogi, szczęśliwy, pomyślny: s. cursus H.

sospita, ae, f. wybawicielka : illa Sospita = luno Ci.

sospito 1. (sospes) zachować, ocalić; strzedz: uti suam sospitet proge-niem Romulus L.

sua

bez udziału w dobrach, nunc praedae sors es 0 należysz do zdobyczy; 6) kapitał: sorte caret, usura contentus est Ci, multiplici sorte exsoluta mer-gentibus semper sortem usuris obru-tum fenore esse L.

sortilegus 3. (a sortibus legendis) proroczy, przepowiadający: Delphi H; subst. prorok, wykładacz wyroczni: non me sortilegos adgnoscere Ci.

sortior, sortiri, sortltus sum (sors) 1) intr. losować: quaestores sortiun-tur Ci, legiones de ordine agminis sor-tiuntur T; 2) trans, losem wyznaczyć; zapomocą losu osiągnąć co: consules Asiara et Syriam sorti untur Ci losują o..., nec régna vini sortiere tabs H, peregrinam provinciam s. L ; 3) prsen. osiągnąć, dostać, otrzymać w udziele; wyszukać, wybrać; rozdzielić, podzielić: casu te sortitus amicum H, Mae-onium vatem s. 0 — znaleźć, sorti-tur fortunam oculis V; PPP. sortltus 3. wylosowany, wybrany losem; zwykle abl. jakoadv. sortïtô 1) losem: lex sacer-dotem sortito capi iubet Ci ; 2) z natury, wskutek zrządzenia losu: lupis et agnis sortito obtigit discordia H.

sortltio, onis, /. (sortiri) losowanie: s. provinciarum, s. aedilicia Ci o prowincye, o edylat.

sortltor, oris. m. (sortiri) losujący: pluribus de rebus uno sortitore tu-listi Ci.

sortltus, üs, m. (sortiri) losowanie, los: consul sortitu profectus est Hir-tius Ci; pl. sortitus non pertulit ullos V nie ciągniono losów.

Sôsilus, i, m. (Swaùûg) historyk grecki z Troi w 2. w. przed Chr.

Sosius 3. imię rodowe; Sosii, ôrum, m. H bracia S., tirma księgarska w Rzymie, która wydawała pisma

sospes, pitis 1) zachowany cało,

sôtër, ëris, m. acc. sotëra, (<и»тг(р) zbawiciel: est nimirum soter, qui salutem reddit Ci.

Sp. sob. spurius.

spadix, Icis, m. 1) gałązka palmowa; 2) adi cisawy, ciemno kasztanowaty: spadices equi F.

spado, önis, m. (a^àSwv) kastrat L.

Spargo 3. sparsi, sparsum (anetpw, Eaîtàprjv) 1) sypać, rozsypywać; o płynie: wylewać, kropić; siać: nummos populo de rostris spargere Ci, nuces, flores sp. V, Cyclades sparsae per aequor V rozrzucone, venena sp. Ci — zajmować się trucicielstwem, dentes vipereos sp. 0; prsen. omnia spargere ac disseminare in orbis terrae memoriam Ci rozsiewać ku wiecznej pamięci; 2) trans, obsypywać, skraplać: virgulta fimo F okrywać, corpus lymphä, aqua, tellurem lacrimis F; prsen. fraterna caede sparsi pénates F splamić, nox sp. caelum astris 0, ve-lamina spargunt maculis T zdobić, alae coloribus, pelles albo sparsae F pstre, z białemi plamami ; 3) prsen. rozrzucić, rozbić: sparsa latronis ossa 0, arma per agros F, Tacfarinas spargit bellum T, spargas tua prodi-gus H, ceteri sparserant se toto campo L, spargimur ventis 0 wiatr nas rozprasza, spargebatur Albinum regis insigne usurpare T rozgłaszano, że...;

PPP. sparsus 3. jako adi. rozpuszczony, nieporządny: crines L, capilli 0, sanguis maculis sp. V cętkowany.

Sparte, es i Sparta, ae, f. (Еяйрт»} od arcetpio, rozsiana), (immunita 0) miasto. złożone z pięciu siół, stolica Lakonii, zwana zwykle Lacedaemon; adi. Spartänus 3. spartański; subsi. Spartäni, orurn, m. Spartanie; eamiast tego niekiedy. Spartiates, ae, m. Ci; wyrazy te oznaczają w prozie szlachtę pochodzenia doryckiego ; poet, bee rôèr nicy znaceenia: Spartana gens 0.

Spartacus, i, m. Trak, gladyator, dowódca gladyatorów i niewolników 73-71.

spartum, i, n. (<mćpTov) narduszek, z którego wyrabiano sznury, liny, koszyki : magna vis sparti ad rem nautieam cóngesta L.

sparus, i, m., sparum, i, n. dzida, oszczep, pocisk, używany przez wieśniaków: agrestis F, sparos et lan-ceas L, Epaminondas sparo percus-sus N.

spatha, ae,/. (ала&т)) szabla, miecz: gladii et pila iegionariorum... spathae et hastae auxiliarium T.

spatior, äri, ätus sum (spatium)

1) przechadzać się: Pompeia spatiare sub umbra 0, Dido spatiatur ad aras F, sp. in xysto Ci; 2) rozprzestrzeniać się: cauda spatiantes implicat alas 0.

spatiösus 3. adv. spatiöse (spatium) 1) obszerny, szeroki, wielki, rozległy: spatiosius increvit flumen 0, sp. taurus 0; 2) długi: sp. nox, tempus, aevum, bellum О.

spatium, ii, n. (dor. aroiStov = att. oxâStov) 1) stadyum, miejsce wyścigów; preen, wyścigi: in spatio decur-rere N, spatio extremo adventabant F; preen, quadrigae addunt se in spatia F, equi septem spatia circo meruëre coronam 0, vitae spatium decurrere 0 przebieg życia, sp. defensionis Ci; 2i droga, tor: medio in spatio F, du-um milium sp. C, spatium conficere, emetiri CiNGL przebyć drogę; 3) miejsce przechadzki; preen, przechadzka, spacer: spatia silvestria Ci, puellas in interius spatium duxit 0; preen, a qui-bus si uno basilicae spatio honesta-mur Ci; 4) miejsce, przestrzeń; rozciągłość, wielkość: spatium dare F, sp. agitandi equos N, sp. castrorum C, viae sp. O długość, aures in spatium trahere 0 wydłużać; 5) oddalenie, odległość: longo intervallo inse-quitur Salius spatio post deinde re-licto Euryalus F, tanta machinatio ab-tanto spatio constituitur C, subit spatio iniquo V; 6) czas, okres czasu,, sposobność: spatia temporis numéro noctium finire C, totidem dierum spatio retardari N, diei spatium, spatio pugnae C, dolor hic nunquam spatio evanescere possit O, alicui tridui sp. dare C, sp. deliberandi N, sp.. pila coniciendi C, sp. irae dare L, sp. su-mere, poscere, postulare LCCiO; 7) miara : altitudo nullis inquirentium spatiis penetrabilis T.

speciês, ëi, f. (specio) 1) czynnie: spojrzenie, rzut oka, podobieństwo: prima specie Ci na pierwszy rzut oka, non tulit hanc speciem Coroebus F, sp. arbor um stantium C, speciem prae-bere ridenlis L, sp. collis habere O' wyglądać jak pogórek; preen, species adsimulatae virtutis Ci wygląd cnotliwy, similitudo quaedam speciesque boni viri Ci; 2) biernie: kształt, postać, piękność, mara senna, wizya, obraz, posąg: horum hominum species est honestissima Ci, variae species ferarum F, aetatis specie uti О posiadać piękność młodzieńczą, species dignitasque populi R. Ci, specie viri turbata soporem excutit O, sp. et umbrae interempti filii L, sancta Io-vis sp. Ci; 3) pozór: veritas auspicio-rum spreta, species tantum retenta Ci, cuius rei sp. erat acceptio frumenti S, seceeg. abî. jako adv. specie imperii Alexandria, specie-rêvera, reipsa L, specie- reapse Ci, per speciem L, in, ad speciem Ci; 4) wyraz techniczny w filozofii: wyobrażenie, pojęcie, idea, wzór, ideał, rodzaj : vera species Romami senatus L prawdziwe wyobrażenie, s. hanc Graeci ideam adpel-labant, nos recte speciem possumus dicere Ci, species, forma et notio boni et viri Ci, sp. libertatis N, cum généré idem sit, fit aliud, quod specie differt Ci.

Specillum, i, n. (demin. speculum) zonda, narzędzie chirurgiczne do badania rany; roi. i prsen. specillis Alpes scrutari Ci zondować.

specimen, inis, n. (specio) 1) próba, znak, dowód: Solis avi sp. V, sp. prudentiae N, sp. dare Ci udowodnić;

2) przekład wzór, ideał: unicum anti-quitatis specimen T, sp. virtutis, tem-perantiae Ci.

speciösus 3. adv. speciöse (species) 1) kształtny, piękny: mulier sp. 0, introrsus turpis, speciosus pelle decora H; 2) okazały, wspaniały : equus speciosius ornatus L, familia gladia-toria sp. Ci, speciosae opes T; 3) olśniewający (zewnętrzną formą): vera potius quam dicta speciosa L, sp. no-mina T, vocabula rerum H.

spectäbilis, e (spectare) 1) dający się widzieć, widzialny: sp: undique campus 0 zewsząd otwarty, corpus caeli Ci; 2) godny widzenia, okazały: Niobe sp. auro O, pulchra et sp. victoria T.

spectaclum, później spectaculum,

i, n. (spectare) 1) trybuna dla widzów w teatrze ; pl. ławki dla widzów, teatr : loca divisa, ubi spectacula sibi quis-que facerent L, resonant spectacula plausu 0, exstructi spectaculorum gra-dus 2; 2) prsen. widowisko: sp. gla-diatorium L, spectacula scaenae 0; prsen. sp. triumphi L ; 3) prsen. przedmiot służący za widowisko: specta-culo esse alicui NCi — alicuius L, spectaculum praebere CiO, speotacula capere O oglądać.

spectätio, önis, f. ^spectare) 1) o-glądanie, przypatrywanie się: sp. pom-pae circensis Ci; 2) badanie, ргоЬя • pro spectatione Ci.

spectator, öris, m. (spectare) 1) widz (w teatrze): sp. ludorum Ci; 2) oglądacz, badacz, znawca, sędzia: sp. caeli siderumque, rerum caelestium Ci, virtutis sp. et iudex L; f. spectätrix, ïcis: spectätrix vacca V przypatrująca się.

spectio, önis, /. (specio) wyraz techniczny w sztuce augurów, wglądanie, roztrząsanie, przysługujące u-rzędnikom wyższym: nos nuntiatio-nem habemus, consules spectionem Ci.

specto 1. [freąu. od specere) 1) po-glądać, patrzeć, zwłaszcza na przedstawienie w teatrze: spectantibus omnibus Ci w oczach wszystkich, spec-tantem specta! H, ludos spectatum ire C iść na przedstawienie, sp. gla-diatores, Megalesia Ci; 2) prsen. oglądać umysłowo = roztrząsać, uważać, mieć wzgląd na co: sive rem sive verba sp. Ci, laudem oratoris in accu-satore Ci; 3) osądzić, ocenić, zbadać, wypróbować: spectatur ignibus au-rum 0, aliquem ex censu sp. Ci; PPP, spectätus 8. wypróbowany: fides sp. et cognita Ci, medicus ignobilis sed sp. homo Ci, hunc igni spectatum ar-bitrantur Ci przebył próbę ogniową;

4) zmierzać do czego, dążyć, myśleć o czem : ad imperatorias laudes a pue-ro spectare Ci, locum probandae virtutis suae sp. C szukać sposobności, pola; ó) odnosić się do czego, mieć cel: ad te spectat oratio mea Ci, longe alio spectare Ci, ad rebellionem, ad arma, ad vim res spectat L zanosi się na...; 6) o miejscu (w geografii): patrzeć dokąd = być zwróconym, rozciągać się. leżeć: quae pars ad tretum spectat Ci, vestigia te adversum spec-tantia H, spectas sepulcrum aliquo L, Aquitania spectat inter occasum solis et scptemtriones C.

spectrum, i, «. (specere) zjawisko, strach, widmo; tlomaczenie gr. eïSw-Xov Ci.

spécula, ae, f. (demin. spes) mala nadzieja, promyk nadziei Ci.

specula, ae, f. {demin. od specus— specere) 1) strażnica, miejsce wyniosłe, zdatne do ustawienia straży : ignis e specula sublatus Ci, per promuntu-ria spéculas ponere L; 2) przen. czaty: in speculis esse GiL; 3) poet, wyniosłe miejsce: aërii specula montis V.

speculäbundus 3. (speculari i zob. fuo) czatujący, śledzący T.

speculator, öris, m. (speculari) będący na czatach, czatujący: per speculators com peri re, cognoscere ali-quid NC; 2) szpieg, badacz: sp. naturae Ci.

speculätörius 3. (speculator) należący do czatowania, szpiegowania: navis, navigium LC; speculätöria, ae, f. (sc. navis) okręt na zwiadach L.

speculätrix, ïcis, f. (speculator) szpiegująca, śledząca: furiae spéculatrices facinorurn et scelerum Ci.

speculor, âri, atus sum (specula) 1) wypatrywać: e montis cacumine partes speculatur in oinnes 0; 2) wywiady wać się, baczyć, śledzić, czatować: speculandi causa CiC na zwiady, sp. offensas T.

speculum, i, n. (specere zam. spe-(cu]-culum) zwierciadło; przen. sztuka kosmetyczna: si speoulo iuvenis placebit 0, in versibus tamquam in speculo vitam eius intueri posse Ci.

specus, üs. m. f. n. 1) jaskinia, grota, jama, kanał: quos agor in specus H, hic specus horrendum mon-stratur V, specus subterranei Ci; 2) przen. głębokość: sp. vulneris V.

spëlaeum, i, n. (arcr^atov) jama, grota: ferarum V.

spëlunca, ae, f. (im|лоу5) jaskinia, grota; wyr. óbc. spelunka: sp. Gaci V, Ditis Ci; n. pr. in villa, cui vocabu-lum Speluncae T.

Sperchëus, -chïus, -chëos, -chios, i, m. (STtepyEtóę) rzeka na południowej granicy Tessalii, teraz Eli ad ha; adi. Sperchëis, idis, f. : undae, ripae 0; poet. Sperchïonidës, ae, m. mieszkający nad Sp. 0; Sperchîae, ârum, f. miasto w dolinie Sp. L.

sperno 8. sprëvi, sprëtum: gardzić, odrzucać, lekceważyć: munera nec sperno V; poet, z inf. nec partem solido demere de die spernit H, sper-nendus morum T dla obyczajów (konstr. gr.).

spëro 1. (spës) 1) oczekiwać czegoś pomyślnego = spodziewać się: consulatum, gloriam, praemia Ci, vic-toriam C, de aliquo bene sperare N mieć dobrą nadzieję o kim; pass, quae* non sperabitur hora H, sperata prae-da C oczekiwana; subst. spirata, ôrum, n. nadzieje L; z nast. acc. c. inf. fut. sperat se absolutum iri Ci, często opis. spero fore, ut contingat id nobis Ci, posse zawsze inf. praes : speravit explere se numerum posse C, z inf. perf. quorum mentes resedisse spera-bat C, pôèniej z ut. 2) oczekiwać = przeczuwać, lękać się (czegoś niepomyślnego) : tantum sperare dolorem V.

spës, ei, f. oczekiwanie, nadzieja; personif. bogini nadziei: spes est ex-spectatio boni Ci, omnium celerius, serius L, contra spem omnium C = praeter spem L wbrew nadziei, z gen. subi, summam spem civium supera-vit Ci, z gen. obi. extrema spes salu-tis C, spes rapiendi atque praedandi Ci, partim spe partim mętu L obietnicami — groźbami, in spem агГре-re H oczekiwać spadku, spes me tenet, magnam in spem venio z acc. c. inf. — spero CiC, personif. pugnatum est ad Spei (sc. templum) aequo Marte L; 2) obawa (czegoś niepomyślnego): spes multo asperior S; 3) przen.

przedmiot nadziei: spes fidissima Teu- spinthër, ëris, ». naramiennik crum, Aeneas F, spes anni 0=żniwo. w kształcie węża; ». pr. Spinthêr, sphaera, ae, /. (a<?aTpa) 1) kula: glo- ëris, m. przydomek Lentulusa. bus, sic enim sphaeram interpretari    splnus, i, /. (spina) tarń, krzew

placet Ci ; 2) glob niebieski : Archime-    cierniowy F.

des lunae, sölis, quinque errantium spïra, ae, f. [mêipa por. spiralny) motus in sphaeram inligavit Ci; 3) skręcenie, skrzywienie w »ślimak« F. droga kolista : habent suam sphaeram splräbilis, e (spirare) 1) służący stellae inerrantes Ci (por. w. sfera).    do oddychania: spirabilis natura, cui

sphinx, ngis, /. (S«tyÇ) potwór nie-    nomen est aër Ci; 2) służący do ży-

wieści (z kadłubem lwim i głową cia: caeli sp. lumen F. dziewczęcia, czasem ze skrzydłami)    spîrâculum, i, w. (spirare) otwór

pochodzenia egipskiego.    do przepuszczania powietrza, dymu:

splca, ae, /. lub splcum, i, ». 1) spiräcula Ditis F otwór podziemny, kłos: fruges ab herba ad spicam per- spïrâmentum, i, ». (spirare) 1) od-ducere Ci; 2) prsen. konstellacya: spi-    dychanie, wyziew: intervalla et spi-

cum illustre tenens virgo Ci, spica    ramenta temporum T pauzy w oddy-

Cilissa 0 szafran.    chaniu; 2) prsen. otwór, przewód od-

spiritus, üs, m. (spiräre) 1) powietrze, wyziew, oddech, oddychanie, westchnienie : quid est tam commune, quam spiritus vivis? Ci, spiritus Bo-reae F wiatr półn., spiritum ducere

spTceus 3. (spica) kłosowy, z kło- decnowy VO. sów 0V.

Spiculum, i, ». (demin. spicum) 1 koniec, ostrze pocisku lub strzały: ha-starum spicula O, sp. calami Cnosii)

zatkać oddech, postremum filiorum spiritum ore excipere Ci ostatni pocałunek dać = zamknąć powieki, latere petitus imo spiritus H głębokie westchnienie; 2) prsen. dech życia, życie, duch, dusza: reliquum spiritum exhaurire Ci, dum spiritus hos reget

H; 2) prsen. pocisk, strzała OF; 3) kolec, żądło: scorpionis 0, apium F; Ci oddychać, spiritum intercludere L prsen. o cierpieniu: quae patimurmul-to spicula feile madent 0. spicum, iT ». sob. spica. spina, ae, /. (spica sam. spić-na, jak luna = lue-na) 1) kolec, cierń, kolec jeża, ość (ryby), kość pacierzowa: tegumen spina consertum V0T;

prsen. spina créât rosas 0, animantes    artus F, de dissociatione spiritus

spinis hirsutae Ci, duplex agitur per    corporisque inquirebat T, spiritus

0 (wędrówka dusz, metempsychoza) :

spinae partiendi et definiendi Ci tchnienie: quasi divino quodam spiri-w podziałach i definicyach.

splnëtum, i, ». (spina) płot cierniowy F.

lumbos spina V; 2) prsen. dręczący e feris humana in corpora transit ból, cierń boleści, zgryzota: spinas a-nimo evellere H-, 3) zawikłanie, zawi- poet, caelum spiritus àlit V; 3) na-łość:

splneus 3. (spina) cierniowy: vincula 0.

tu inflatur poeta Ci, maneat mihi spiritus tua dicere facta F; 4) sposób myślenia, zamysł, odwaga, duma, pycha, zarozumiałość: hostiles spiritus gerere L, altiores spiritus su mere T spïnifer, fera, ferum (spina i fer- wyższe zamysły, regios spiritus re-re) kolczasty: cauda pistricis Ci.    primere NCi zasady despotyczne, A-

spinösus 3. (spina) 1) ciernisty,    riovistus tantos spiritus sibi sumpse-

zawikłany: s. oratio Ci. Słownik.

kolczasty: herba O; 2) prsen. zawiły,    rat (tak zuchwały), ut ferendus non

videretur C, sp. patricii L duma szla-52

checka, sp. et arrogantia CCi ; 5) twórczość poetycka: spiritum Phoebus mihi dédit H.

splro 1. 1) intr. wiać, powiewać; preen, parskać, oddychać = żyć, tworzyć (o poetach), pachnąć: Notus spiral adverso ab axe O, di, spirate se-cundi F ześlijcie wiatr pomyślny; preen, fréta spirant F huczą, ignibus spirat Cacus F parska ogniem, ne spi-rare quidem sine metu posse Ci ; przen. spirante re p. Ci, spirat amor H oddycha = jest żywa == spirare in scripts Ci, spirantia signa, aéra F posągi jakby żywe, quod spiro et placeo, tuum est H że tworzę (wiersze) i podobam się, twoją jest zasługą ; 2) trans. wydychać, wyziewać ; preen, być ozem napełnionym: ignem naribus F — flammas sp. L ogniem, płomieniem zionąć, comae odorem spirant F, tri-bunatum spirare L być pełnym władzy trybunickiej, amores sp. H szerzyć miłość koło siebie, spirare tragi-curafi być tragicznie usposobionym.

spisso 1. (spissus) zgęszczać : ignis spissatüs in aéra transit O.

spissus 3. adv. spissë 1) gęsty, zgęszczony, zbity, stłoczony, pełny: sp. grando, nubes, sanguis, laurea, coma, arena OHV, theatrum spissum H; 2) powolny, ociężały, ciężki: spis-se atque vix pervënimus Ci.

splendeo 2. błyszczeć, jaśnieć, rzucać promienie: pontus splendet tre-mulo sub love F, splendens lancea 0, Paris splendet H lśni pięknością; preen, virtus splendet per sese semper Ci, splendere alienä invidiä L błyszczeć kosztem drugich.

splendësco 3. splendui (incoh. od splendeo) rozjaśniać się OV; preen. nihil est tam incultum, quod non splendescat oratione Ci.

splendidus 3. adv. splendide (splendere) 1) żółty: spl. palla croco O, spl. bills H; 2) lśniący, jasny: bracchia O, fons vitro splendidior H, candor Ci;

3) preen, okazały, świetny, znakomity, świeży, żywy : civitas N, parum se splendide gessit N nie występował o-kazale, domus spl. luxu F, spl. facta H, verba O, ingenia Ci.

splendor, oris m. (splendere) 1) blask, jasność: spl. flammae, floris O, ex clarissimis gemmis Ci; preen, spl. rerum T; 2) preen, wystawny sposób życia, przepych : in imperio omnia ad splendorem revoeabant Ci; 3) powaga, ozdoba: Domitii dignitas et spl. Ci, spl. senatus T, spl. verborum H; preen, spl. ordinis Ci.

Spöletium, ii, «. teraz Spoi eto, miasto w Umbrjd; adi. Spôlëtînus 3. mieszkańcy: Spôlëtïni, ôrum, ш.

spoliätio, önis, /. (spoliare) odarcie, złupienie, zrabowanie: sp. nobi-lissimi fani Ci.

spoliator, öris, m. (spoliäre) łupieżca LCi.

spoliätrix, icis, f. (spoliator) łupiąca, odbierająca Ci.

śpolio 1. (spolium) 1) obedrzeć z odzienia, obnażyć: hominem, corpus caesi hostis L. aliquem veste N;

2) złupić, obrabować: monumenta, aedes, Asiam, civitatem, Dianam Ci, vim tribuniciam Ci, amicum fortunis, regem regno patrio Ci, hominem vi-tä F, Fulviam omnibus rebus N, poet. hiems spoliata capillos O.

Spolium, ii, n. (otfcoXtov = cttoXiov zbroja, suknia demin. od atoX^'), zwykle pl. spolia, örum, n. 1) zbroja, o-dzież (zdarta z nieprzyjaciela); poet-skóra zdjęta ze zwierzęcia : spolia cae-sorum L, sp. opima L z wodza, tri-gemina sp. L z trzech braci bliźniaczych, poet, spolium leonis, pecudis 0 ; 2) przen. łup, zdobycz: sp. hostium, sociorum Ci; obrazowo: spirante ad-huc republica ad spolia detrahenda advolaverunt Ci.

sponda, ae, f. 1) osada, krawędź łóżka, kanapy, sofy; 2) łóżko, sofa: extrema in sponda cubet H.

spondeo 2. spopondi, sponsum (<шл>-îw, ortov8»J) 1) uroczyście i formalnie со przyrzec, zaręczyć, zape\Vnić np. wobec sądu, córkę zaręczyć: pacem L, si quis quod spopondit non facit, con-demnatur Ci; subst. sponsum, i, n.: sponsum negare H zerwać umowę, ex sponso Ci według umowy, Plan-cius... pro multis spopondit Ci byl rę-czycielem ; subst. sponsus, i, m. sponsa, ae,/. zaręczony, zaręczona: sponsi Penelopae H zalotnicy; 2) poręczyć, ślubować, obiecać : legionibus pecu-nias, agros sp. Ci; z acc. c. inf.: spondeo Caesarem talem fore civem Ci, fidem sp. O ślubować tajemnicę.

spondêus, spondlus 3. (arcovSeio;) należący do libacyi; subst. spondêus, i, m. (sc. pes) uroczysta stopa wierszowa (l -) CiH.

spongia, ae, f. (стоууих) gąbka: in pulmonibus est assimilis spongiis multitude Ci; prsen. spongia pectori tegu-mentum L miękki, gąbczasty pancerz.

sponsa, ae, f. zob. spondeo sponsälis, e (sponsus) dotyczący zaręczyn; subst. sponsalia, ium i 5-rum, n. zaręczyny: sponsalia facere CiLO.

sponsio, önis, f. (spondere) 1) uroczyste przyrzeczenie, ślub : voti sp. Ci, non foedere, sed per sponsionem L, sponsionem facere S; 2) w procesie cywilnym: wzajemne zobowiązanie stron złożenia kary pieniężnej, gdyby zeznania której nie polegały na prawdzie, obietnica, umowa, poręczenie: ali-quem sponsione lacessere Ci wezwać kogo do zakładu, rękojmi, vincere sponsione wygrać proces (o oskarżycielu, który wzywa do złożenia rękojmi: sponsio); vincere sponsionem, o pozwanym == wygrać proces; sponsione condemnari Ci przegrać.

sponsor, öris, m. (spondere) ręczy-ciel: sponsores Trebellii Ci ; przen. de "voluntate mea sponsor est Ci.

sponsus, sponsa, sponsum zobacz spondeo.

sponsus, üs, m. (spondere) uroczy ste poręczenie, zapewnienie 0.

Sponte (abl. od nieuk, spons, spon-tis) 1) za zgodą czyją: quod contra instituta Augusti, non sponte principis Alexandriam introisset T; 2) dobrowolnie, z własnej woli, z własnego popędu, z zaimkami: meä, tuä, suä CiCLV; 3) na własną rękę, sam; suo nomine ас sua sponte Ci ; 4) sam przez się: res sua sponte scelerata Ci.

sporta, ae, f. (por. amjpię) kosz pleciony S.

sportula, ae, /. (demin. sporta) koszyczek z łakociami posyłany klientom: sportulam furunculus captat T chwyta cudzą własność; to samo:

sportella, ae, /.

spritio, onis, /. (spernere) lekceważenie, pogarda L.

sprëtor, öris, m. (spernere) wzgar-dziciel: deorum O.

spuma, ae, f. (spuere) piana: spu-mas ore agere Ci pienić się; przen. spumae salis N = Venus spumä pro-creata Ci z piany morskiej.

spumesco 3. (incoh. od nieuk, spu-mere) zaczynać pienić się: spumescunt aequora remo O.

spumeus 3. (spuma) pienisty, spieniony V0.

spümifer, -fera, -ferum wydający pianę O.

spümo 1. (spuma) pienić się: spu-mat vindemia labris, fmvius V; zwykle PPr. spumans, tis, pieniący się: patera, pocula, sanguis, mel, equus, aper, frena, litora V, PPP. = spümä-tus 3: spumata saxa Ci.

spümösus 3. (spuma) pełen piany, pienisty 0.

spuo 3. spui, spütum (por. лтш) pluć, wypluć V; subst. spütum, i, n. ślina, plwociny.

spurco 1. (spurcus) splugawić,

52*

squäma, ae, f. łuska; squ. serpen-tis MO, piscium Ci; przen. loricae VS łuski pancerza.

squämeus 3. (squama) łuskowaty

zbrudzić, zhańbić: forum Ci; PPP.: spurcätus 3. jako adi.; helluo spur-

catissimus Ci.

spurcus 3. adv. spurcë plugawy, brudny, haniebny; zwykle przen. spur-ce dicere, lex spurcior, homo spurcis-simus Ci.

Spurinna, ae, m. przydomek : Ves-tricius Sp.

spurius 3. (опора) zwykle jako subst. nieślubne dziecko, bękart; jako n. pr. Spurius, ii, m.; skr. Sp. imię rzymskie.

spüto 1. (frequ. od spuere) plwać, pluć O.

sputum, i, n. zob. spuo. squaleo 2. (squalus) 1) być. brudnym, szorstkim, nieczystym: squàlen-tes conchae V tunica, lorica squalens auro V w złote łuski = maculis auro squalentibus V, humus squalet serpen-tibus O roi się od wężów, barba V, coma squalens O rozczochrany ; 2) być w żałobie: squalebat civitas (munici-pium) veste mutata Ci; 3) być opuszczonym, zaniedbanym, leżeć odłogiem: squalens litus T, squalent abduetis arva colonis F.

squâlidus3. adv. squâlidë) 1) szorstki, niewygładzony : Stoici squalidius dixerunt Ci; 2) opuszczony, brudny, nieczysty: corpora L, career, ursa O;

3) będący w żałobie : reus OT; 4) niegościnny: humus O.

squalor, oris, m. (squalere) 1) brud, nieczystość, niechlujstwo: squaloris plenus Ci, vestis obsita squalore L; 2) suknia żałobna, przen. żałoba: a-spicite squalorem Ci.

squalus, i, m. żarłok, ryba morska O.

0V.

squamiger, -géra, -gerum (squa-

mam gerens) pokryty łuską : pisoes Ci, cervices anguis O.

squamosus 3. (squama) pokryty łuską: draco V, corpus piscium Ci. squilla zob. scilla.

Staberius 3. imię rodowe G. Stabiae, ärum, f. miasto w Kampanii zasypane w r. 79. po Chr.O; adi. Stabiänus 3.

stabillmen, inis, n. (stabilire) podpora: regni mei: Accius u Ci.

stabilio 4. Ivi, Itum (stabilis) 1) u-twierdzić, umocować: stipites, naves CL; 2) utrzymać, wzmocnić; liberta-tem, rem p., urbem Ci.

stabilis, e (stare) 1) odpowiedni do stania, gdzie można stanąć, stały, nie-chwiejący się: locus stabilis ad insi-stendum L, via stabilis (opp. via lu-brica) Ci, st. insula O, st. rates L, st. gradus T, pes O, equus L, st. pugna LT bez ustąpienia na krok; 2) stały, trwały, stateczny, niewzruszony, niezmienny: pax, matrimonium, animus, fortuna, causa Ci. id stabile ad pae-nitentiam erit T stała podpora; st. spondei H równoważne.

stabilitäs, ätis, f. (stabilis) 1) pewność: peditum st. C; 2) stateczność, stałość, trwałość: amicitiae, rei p. Ci.

stabulo 1. i s tabu lor, äri (stare) stać w stajni, przebywać VO.

stabulum, i, n. (stare) miejsce zatrzymania się, stąd 1) stajnia, obora, legowisko: apes a stabulis recedunt V, pastorum stabula Ci, stabula La-rentiae L; 2) zajazd, karczma Ci.

stadium, ii, n. (oräStoVpor. spatium) 1) stadyum, staje jako miara długości = 200 m. ; gen. pl. stadiüm (= oraSiojv) stadiörum; 2) miejsce wyścigów: in stadio cursóres exclamant Ci, przen. stadium laudis Ci.

Stagfrus, i, /. lub Stagïra, orum, n. (Z-.dyzipcji) miasto na półwyspie Chal-cidice, miejsce urodzenia Arystotelesa;

pugnae paravi 0; 2) prsen. miejsce zatrzymania się, stanowisko, stacya, stagno 1. (stagnum) 1) wystąpić    przystań, port: st. tutissima nautis F,

mieszkaniec: Stagintes, ae, m.; acc. -tem o Arystotelesie Ci.

z brzegów, wylać = utworzyć staw:    stationes litoraque omnia classibus

stagnans flumine Nilus F; 2) stać pod    occupavit C; obrazowo-, eiectum flucti-

wodą, być zalanym; trans, zalać: moe-    bus tuta statione recepi 0 przytułek;

nia stagnabant L, stagnat paludibus    3) strażnica, pikieta; przen. żołnierze

orbis O, loca stagnata O, piana urbis    na straży; przen. stanowisko: sine sta-

Tiberis stagnaverat T.    tionibus et custodiis L, ii qui erant

stagnum, i, n. 1) woda stojąca,    in statione C, stationem agere T stać

staw, bagno, jezioro, sztuczny staw,    na straży, stationes equitum C; przen.

basen: undique latius extenta visen-    de statione vitae decedere Ci, oculi in

tur Lucrina stagna lacu H, st. navale    statione manebant 0 czuwały.

Statius 3. imię rodowe, statïvus 3. (status) stojący, stały: aquae, praesidium L, st. castra L obóz na czas dłuższy ; subst. statïva, örum, ft. {sc. castra); ironicznie: praetor sibi stativa castra faciebat Ci o opieszałej

T dla manewrów floty (naumachia), Statlra, ae, f. imię perskie ko-calidae aquae T do kąpieli; 2) woda biety. powoli płynąca: Phrixeae stagna so-roris O — Hellespont; Cocyti, Caystri,

Nerei F.

Staienus, C, i, m. pseudonim G. Aeliusa Paetusa Ci.

stator, oris, m. (sistere) powstrzy-

sza: Statori Iovi templum voveo L; zbawca: Iovem statorem huius urbis

vere nominamus Ci; 2) sługa urzędnika na prowincyi, ordynans.

stamen, inis, n. (stâre) 1) osnowa, nici w podłuż na krosnach tkackich: podróży, stamen secernit arundo, inseritur sub-temen 0 rozdziela; 2) przen. nici: sta- naujący ucieczkę; 1) przydomek Jowi-mina digitis torquere 0 — prząść; przen. Clotho nevit stamina 0, natalis stamina nostri O, stamina araneae 0.

Statorius 3. imię rodowe, statua, ae, f. (status) posąg, statua, słup : z gen. obi. Stesichori poetae st.

Staseäs, ae, m. perypatetyk z Neapolu, przyjaciel Cycerona Ci.

Stata, ae, f. lub Stata mater, imię Westy Ci.

statärius 3. (stare) stojący pewnie,    senilis Ci; z gen. subi, urbium statuae

wytrwale, niecofający się: miles L,    H; statua taciturnius H milcząco jak

statumen, inis, n. (statuere) pal,

orator Ci spokojny, st. comoedia od grób. spokojnych ruchów aktorów; stąd : sta-tärii, örum, m. aktorowie w takiej podpora: statumina navium Ci żebra

komedyi Ci,

statër, ëris, m. (ататт{р) i statëra, ae, f. waga, przezmian: aurificis Ci.

Statielli lub Statelli, örum, m. lud w Liguryi; adi. Statellâs, ätis: in a-gro Statellati L; subst. Statellâtes,

okrętów.

um, m. mieszkańcy.

Statilius 3. imię rodowe, statim (adv. sistere) (— stojąc) natychmiast, wnet, zaraz Ci.

statuo 3. statui, statütum (status) 1) postawić, zbudować, wystawić, założyć: aliquem in medio L, crateras ma-gnos F, statuitur Lollius in convivio Ci sprowadzają, agro meo lignum, arborem H zasadzić, statuere aras,

opera, tabernaculum, statuam CiVO NC; przen. regnum, moenia, urbem, rem p. CiV; 2) przen. sądzić, postano-statio, önis, /. (sistere) 1) stanie,    wić, uważać, przyjąć za co: aliquem

postawa, położenie : in statione manus    dignissimum Ci, statuit sibi non ex-

spectandum C; 3) ustanowić, zarządzić : diem st. Ci termin, tempus colloquio st. L ; z następującem zdaniem, celorvem: maióres statuerunt, ut animadvertere-tur Ci; 4) postanowić, wydać wyrok, zawyrokować- Caesar proelio supersedere statuit C, belli finem facere st. N; z nast. zd. pytajnem : nondum sta-tuerat, conservaretne eum necne N, apud animum suum st. LS; z następ, zd. celotvem: statuunt, ut X milia ho-minum mittantur C, de aliquo st. Ci, triste aliquid st. O surowy wyrok wydać, exemplum in aliquem st. Li wyjątkowo surowo ukarać, ne quid gra-vius in fratrem statueret C, res priva-tas st. 0 rozstrzygać, ii qui de se sta-tuebant T którzy sami na siebie wydawali wyrok — samobójcy.

statura, ae, /. (stare) wzrost, wielkość, postawa C.

status 3. zob. si sto. status, üs, m. (sistere) 1) stanie, trzymanie się na nogach, postawa: st. artificis O. signorum Ci, ut athłe-tae his statibus in statute ponendis uterentur (aby mieli tę samą postawę), quomodo victoriam essent adepti N, minax st. H, (de) statu movere CiL, vitae status Ci zasady; 2) stan, położenie, stosunki: rei p. st. Ci, eo statu res erat C rzecz miała się tak, status caeli L jakość klimatu, eodem statu caeli et stellarum Ci konstellacya; 3) trwałość, dobrobyt, pomyślność: om-nis mearum fortunarum st. Ci, mul-torum excisi status T; 4) stanowisko stopień, ranga: agnationibus familia-rum distiguuntur status Ci.

Stella, ae, /. 1) gwiazda: st. errans, vaga Ci planeta, inerrans Ci gwiazda stała, st. comans O, crinita Ci kometa, st. serena O = słońce; 2) konstellacya: Gnosia st. coronae F. steli ans zob. Stello.

Stellätis ager lub campus: błonie stellatyjskie w Kampanii między Ka-puą a Kates; adt. Stellatinus 3.: tribus L.

stellätus zob. stello. stellifer, -fera,-ferum gwiaździsty: cursus Ci.

stellio lub stëlio, önis, m. jaszczurka cętkowana w gwiazdy VO.

Stello 1. nasadzić gwiazdami 1) PPr. stellans lśniący od gwiazd: nox Ci lśn. jak gwiazda, gemma O ; 2) PPP. stellâtus 3. zasiany gwiazdami; Ce-pheus Ci, ora Tauri O konstellacye C i T; przen. stellatus corpora (acc. gr.) guttis O cętkowany w gwiazdy (por. stellio), st. Argus O mający błyszczące-oczy (jak gwiazdy), st. iaspide ensis F wykładany lśniącymi jaspisami.

stercoro 1- (stercus) nawozić nawozem, mierzwić: agrum Ci.

stercus, oris, n. (gr. axó>p) gnój, nawóz, mierzwa, śmieci H. Ъ świątyni Westy wywożono śmieci a. d. XVII. Kał. Iul. stąd 15. VI. oznaczano w kalendarzu literami QSDF (= quando stercus delatum: fas); przen. stercus curiae Ci.

sterilis, e (por. ortfpoę) 1) nieurodzajny, niepłodny: st. palus H arena, ager F, st. aristae O puste, avenae V, mulier T, sterilem sentit seges robigi-nem H; 2) bez korzyści, próżny: st. amor O, pax T; z gen. virtutum sterile saecuîum T ubogi w cnoty.

sterilitäs, ätis, f. (sterilis) nieuro-dzajność, niepłodność: agrorum Ci.

sternax, acte (sternere) zrzucający : equus F.

sterno, 3. strävi, stratum (axops'v-vufw) 1) rzucić na ziemię, rozścielić: strata iacent poma sub arbore F, ster-nitur arena pugnae 0; 2) kłaść na ziemię, powalić, zabić, zburzyć: ster-nimur optatae gremio (abl. loci) tellu-ris F, sterni ritu fararum L; PPP. stratus 3. wyciągniony: amicorum ad pedes iacuit stratus Ci, membra stratus sub arbuto H wyciągająo

— u-

członki (— się) pod...; strata somno corpora L wyciągniony we śnie, ali-quem st. VL, ferro pecus V, ariete muros L, moenia O, torrens sternit a-grós, sata T; prsen. irae Thyestem stravere H, corda stravit pavor У; 3) zrównać, wyrównać, wygładzić, uspo-f koić, wybrukować: sternitur aequor tumidum V; preen, di stravere ventos H uspokoili, odia sternere T, clivum, vias silice st. L, locum sternendum locare Ci wydzierżawić brukowanie, strata viarum W gościńce, drogi = subst. strata, ae, f. {sc. via) gościniec, droga ; 4) posypać, pokryć : łóżko kobiercami, konia osiodłać: soium telis V, eras algä litus tempestas sternet H, pelliculis haedinis lectulos Ci; stąd stratum, i, n. a) poduszka, kobierzec; prsen. łóżko : molle str. L, strata concha Sidonide tincta 0, mollibus e stra-tis opera ad fabrilia surgit V; b) derka na konie OL.

sternümentum, i, n. (sternuere) kichanie Ci.

sternuo 3. sternui (îcTâpvufm) kichać; prsen. pryskać, trzeszczeć O.

Stèropës, is, m. (отЕроя^) imię Cyklopa V.

Stertinius 3. imię rodowe LT; jako adi. : acumen St. H bystrość stoika Stert.

sterto 3. (stertui) chrapać we śnie Ci.

Stësichorus, i, m. (Sxrjarty opo;) poeta liryczny z Himery 645—560 stawiający tańce, chóry; właściwe i-mię miał mieć Ti si as.

Sthenelus, i, m. (2&sveXo?) 1) syn Ka-paneusa i Euadny, jeden z Epigonów, bohater Argiwów pod Troją; 2) król liguryjski, ojciec Cyknusa, zamienionego w łabędzia; 3) syn Perseusa i Andromedy, ojciec Eurysteusa; adi. Sthenelëius 3.: hostis 0 — Eurys-teus, proles O = Cycnus; fem. Sthe-nelëis, idis: volucris 0 — łabędź.

Stictë, ës, /. (тот)! »Plamista«) nazwa suki О.

stigmatiäs, ае, т. (сгаурап'ад) napiętnowany Ci.

stilla, aes f. kropla: muriae Ci.

stillicidium, ii, n. (stilla i cadere) deszczówka spadająca Ci.

stillo 1. (stilla) 1) intr. kapać, sączyć się CiO; 2) trans, sączyć: ro-rem ex oculis H Izy ronić, płakać, stillata de ramis electra 0 wysączony bursztyn.

stilus, i. m. 1) pal, slup, kół okuty do wbijania w ziemię Ci; 2) narzędzie do pisania, rączka, na jednym końcu ostro zakończona, na drugim spłaszczona; końcem ostrym rysowano litery na tabliczkach drewnianych woskiem powleczonych, płaskim końcem wygładzano błędy lub wyrazy niepotrzebne; stąd: saepe stilum ver-tas H — dużo poprawiaj, zmieniaj; vertil stilum in tabulis suis Ci; 3) prsen. pisanie, układanie: stilus est optimus dicendi magister Ci; 4) sposób pisania lub mówienia, styl, kom-pozycya: hic stilus (= moje pióro — satyry) me veluti oustodiet ensis H.

Stimula, ae, f. (stimulus) bogini pobudzająca do działania, do rozkoszy 0, zrównana z Semelą; stąd Si-mila, ae, f. L.

stimulatio, Snis,/. (stimulare) bodziec, podnieta T.

stimulo 1. (stimulus) 1) kłuć, za-pomocą kłucia pobudzać: equos cal-caribus L; 2) preen, dręczyć, niepokoić: st. ac pungere Ci, cura stimu-labat L; 3) zachęcać, pobudzać, podniecać, podsycać: st. atque excitare ad salutem defendendam Ci, ad iram, in formidinem T; s następ, sd. celo-wem: rubore et praemiis stimulaban-tur. ne clientulorum loco numeraren-tur T; poet, s inf.: deus stimulât fe-stinare fugam V.

stimulus, i, m. (demin. od nieuè.

stimus, por. ottyarj) 1) kolec, rzecz o-stra; kolce takie wkopywano w ziemię dla szkodzenia kawaleryi nieprzyjacielskiej: taleae pedem longae ferreis hamis infixis... quos stimulos nomina-bant C; 2) bodziec, bat, bicz dla poganiania zwierząt: exspectas, dum te stimulis fodiam Ci aż przyjdę z batem, parce stimulis 0 nie zacinaj; 3) przen. zachęta, pobudka,- udręczenie : st. doloris Ci, st. amoris, Bacchi V, industriae ac laboris stimuli Ci, st. ad-icere O.

Stinguo 3. (stinxiy 1) kłuć, 2) gasić: vetustas stinguens insignia caeli Ci; pass, stinguuntur radii solis Ci gasną.

stlpätio, ónis, f. (stipare) skupienie ; stąd : natłok, mnóstwo, orszak Ci.

stlpätor, óris, m. (stipare) towarzysz, trabant; pl. orszak, świta CiS.

stlpendiarius 3. (Stipendium) popłacający podatek, daninę: Aeduos sibi stipendiaries factos C, socii ^tipendia-riique pop uli R. Ci, Itali au, vectiga-lem et stipendiariam facere L zmusić do płacenia cła i rocznego podatku, vectigal stipendiarium Ci opłata, podatek roczny, kontrybucya; 2) pobierający żołd, służący za żołd: post-quam Romani stipendiarii facti sunt L.

Stipendium, ii, n. (=stip-pendium, a stipe pendendo : pieniądze odważyć)

1) żołd, płaca żołnierzy : militibus Stipendium dare, numerare, persolvere Ci, Stipendium primum meruit anno-rum XVII NC zasłużył pierwszy żołd = pełnił służbę wojskową mając lat 17; 2) służba wojskowa, wyprawa, rok-służby wojskowej: propter pau-pertatem stipendia fecit pedibus L służył przy piechocie, milites stipendié confectis Ci, stipendia emereri LS-homo nullius stipendii <S = nullis stipendié T który nie służył przy wojsku; quadragesimum id Stipendium Caecina parendi aut imperitandi ha-bebat T służył 40. rok »od szeregowca« ; 3) danina na żołd = podatek; przen. cło, kara: Stipendium pendere C, agris stipendioque multare Ci, Stipendium capere C pobierać, impone-re C nałożyć, exercitus non sine stipendié, stipendia non sine- tributis esse posse T, quod me manet Stipendium H kara.

stipes, itis, m. 1) kół, kij: st. est fustis terrae defixus C, quernus 0; poet, certamen stipitibus agitatur V; 2) pień drzewa, drzewo: consternunt terram concusso stipite frondes V, ge-mino pro stipite pugnant 0; 3) рггеп. o człowieku: bałwan, głupiec Ci.

stlpo 1. (por. otbo;, gromada, orszak) 1) poet, otoczyć gromadnie, towarzyszyć kupą: senatum armis Ci, magna stipante catervä F, stipa Platona Menandro H połącz P. z Menan-drem = złącz ich pisma razem; 2) skupić, napchać, napełnić, nagromadzić: Graeci stipati quini (po pięciu) in łectis Ci, Roma arto theatro stipa-ta H, stipatae naves L, curia stipata patribus O.

stips, stipis, f. 1) mała moneta: argenti aurique stipes T; 2) mały datek, składka [zwłaszcza na cele religijne), jałmużna, dochód: stipem A-pollini conferre L, praeter Ideae ma-tris famulos ne quis stipem cogito Ci żeby nikt nie kwestował, hortum exi-gua stipe colere O.

stipula, ae, f. źdźbło zboża, trzciny, bobu; pl. słoma, ściernisko: fru-menta in viridi stipula turgent V, sti-pulae fabales 0, stipulam urere V, flamma de stipula O płomień słomiany; przen. stridenti stipula carmen disperdere O na piszczałce trzcinowej.

stipulätio, ónis, f. (stipulari) ustnie żądane przyrzeczenie, zobowiązanie: Roseium stipulatione adligare Ci, pecuniam sine stipulatione credere N.

stipulor, âri, atus sum (stipula) kazać sobie co przyrzec, wymówić, postawić jako warunek Ci.

stlria, ae, /. sopel powstały z wody spadającej podczas mrozu: stiria induruit barbis V.

stirpitus (stirps, jak radicitus od radix) preen, z pniem, z korzeniem, z gruntu, całkowicie Ci.

stirps, stirpis, /. (poet• także w.) nom. także stirpis i stirpes L; 1) pień drzewa, pień z korzeniem : Siculi milites alebantur palmarum stirpibus Ci, vites complexae stirpibus ulmos V ;

2) preen, drzewo, krzew, roślina: Theophrastus stirpium naturas persecutus est Ci, stirpes et herbae T; 3) preen. źródło, początek, podstawa, właściwość pierwotna, pochodzenie: st. ac semen malorum omnium Ci, ab stirpe interficere, exstinguere, necare CiLV, interire S, ab stirpibus renasci L z gruntu odrodzić się, stirps virtutis, iuris Ci, st. generis et seminis Ci, fa-miliam a stirpe enumerare N, advena Italicae stirpis L, a stirpe par V równego pochodzenia; 4) ród, familia (ea-warta w gens); preen, potomstwo, potomek: Brutus stirpem in D-um annum propagavit Ci, origo ultima stirpis Romanae N, stirps ac nomen civitatis tollatur C; preen, nullam stirpem liberum habere L, stirps mihi deest N, st. Achillea V — Neoptole-mus; nec stirps prima fui O.

stîva, ae, f. kozica, czepiga u pługa, nasada: stivae innixus arator V. stlïs, stlitis, /. = lis. stlocus, i, m. — locus, sto 1. steti, stätürus (§-a-a-v»i) 1) stać; opp. sedere, cubare; o istotach żyjących: versus dictabat stans pede in uno H, cum virgo staret et Caeci-lia in sella sederet Ci; o istotach nieżywotnych-. stat silva, quercus, tela О; о reeźbach i budynkach: statuae ste-terunt Ci, iam stabant Thebae- O; o-braeowo: quae te circum stent peri-cula V ; o utworach dramatycenych: cadat an stet fabula H czy upadnie, czy się utrzyma; 2) stać na miejscu, mocno się trzymać, nieupadać, wytrwać, nieustępować : state viril quae causa viae? in gradu stetimus Ci О, qui miles steterit, qui fugiat L, ma-net ille et mole suä stat V; 3) stać przy czem, trzymać się czego, dotrzymać ; e abl.: decreto alicuius C, opinio-ne, iudicio, promissis st. Ci, condicio-nibus, consilio, foedere, pacto LO; także e in.: in fide Ci; 4) stać = być u-stanowionem, przeznaczonem : stat sua cuique dies V, tempus agendae rei L ; e inf.: stat sententia tradere mecum patriam O jestem zdecydowany, stat caput obiectare periclis V, non stat, quid faciamus Ł nie jest pewna; 5) stać na sprzedaż, kosztować: in for-nice stare JET; e podaniem ceny. rem stetisse Achaeis C talentis L, tibi gratis stare navem Ci nie kosztować, haud parvo stare V nie mało = drogo k., victoria stetit Poenis multo sanguine L wiele krwi, magno st. O drogo; 6) stat per me: stoi przeżeranie, zależy odemnie; zwykle e następ.: ne, quominus, quin: per Afra-nium stetit, quominus proelio dimica-retur C od Afraniusa zależało, aby nie staczać bitwy, nec per populum

R. stetisse, quominus cum eis amici-tia esset L; konstrukcya e quominus Штасеу się tem, ponieważ wyrażenie stat per mè: zależy odemnie = mogę lub nie mogę czemu przeszkodzić; 7) stare ab, cum, pro aliquo lub aliqua re: stać po czyjej stronie, wspierać kogo, pomagać komu: eae civitates cum Sertorio steterant C, nobiscum st. Ci, dii cum Hannibale L, stabat pro templo V, stabit ius pro signis tuis O ; stare a se potius quam ab ad-versariis Ci ; stąd w połączeniu z adv. : Iuppiter hac stat V, unde ius stabat L; przeciw komu wyraża się przez: in, adversus, contra z acc.: Mulciber

in Troiara, pro Troia stabat Apollo domek kilku rodów, szczególnie sław-

о. nunc pro rege adversus vos sta- ny geograf 66 przed Chr. — 24 po Chr.

mus T.

StobI, órum, m. stolica P e o n i i, prowincyi macedońskiej.

Stoicus 3. adv. Stôicë (Sxwïxôç) stoicki, należący do szkoły filozoficznej, którą założył Zenon w a~oa -кош-Хт) w Atenach: schola Ci, libelli H; a-gere austere et Stoice cum aliquo Ci; subst. Stoicus, i, m. filozof stoicki; Stolca, órum, n. filozofia stoicka.

stola, ae, f. (ахоХт)') suknia wierzchnia damska, długa od szyi do kostek: ad talos stola demissa H; stąd: scripsimus haec ipsis, quarum пес stola contingit pedes 0 t. j. wyzwoleń icom, gdyż stola była strojem poważnych matron ; 2) męska suknia długa: stola tibicinis O.

stolidus 3. adv. stolidë, głupi, o-graniczony: indocti stolidique H, au-res stolidae O, stolida fiducia L, iuve-nis stoli de ferox T.

Stolo, ónis, m. przydomek rodu Licyniuszów: C. Licynius Stolo.

stomachor, äri, atus sum (stoma-chus jako siedziba żółci) gniewać się, dąsać się: stomachari atque acerbe ferre Ci, stomachatur Mnesarchus cum Carneade Ci kłóci się, ob prave sectum unguem st. H, stomachor omnia Ci; (acc. gr.) gniewam się na wszystko, stomachösus 3. adv. stomachôsë

strâgës, is, f. (sternere, temat stra-vi i agere) 1) zrzucenie, rozrzucenie: tectorum L, aedificiorum T zawalenie się; 2J rzeź, spustoszenie: stragem dare V, stragem facere L zniszczyć, spustoszyć, str. canum volucrumque O zaraza na psy i ptaki; przen. str. provinciae Ci spustoszenie, strągę ac ruina fudere Gallos L, stragem ede-re, facere, efficere Ci, eiere V; 3) stos, kupa: str. iacentium elephanto-rum L.

strägulus 3. (sträges) służący do pokrycia, rozpostarcia: vestis stragu-la Ci materac, dywan; subst.: strä-gulum, i, n. pokrycie, pokrowiec na stóZ, sofę: textile str. Ci.

strämen, inis, n. (poet.) i stra-mentum, i, n. (proz.) (sternere) 1) pod-ściółka, słoma: iuvenem in Stramine ponunt F, casa Stramine tecta O, stra-mentis incubare H, terra (casa) tecta stramentis NL; 2) materac, siodło: mu-lis stramenta detrahere C.

stramineus 3. (stramen) ze słomy, słomiany : str. Quirites O podstawieni, casa str. O kryta słomą, strzechą.

strangulo 1. (отраууаХг)) 1) dusić, zadusić: strangulati Ci; 2) przen. trapić, dręczyć O.

(stomaphus) niechętny, drażliwy H.

stomachus, i, m. (azópar/oę) 1) przewód pokarmowy: linguam excipit st.

Ci; 2) żołądek: cum sale panis la-trantem st. bene leniet H; 3) przen. smak, gust: ludi apparafissimi, sed Stpa-oxXîjç: 1) Perypatetyk z Lampsa-non tui stomachi; 4) gniew, niezadowolenie: militia plena... stomachi Ci. Cycerona.

stranguria, ae, f. (oxpayyoopta) wstrzymanie uryny Ci.

strata, stratum, stratus, zob. ster-

nere.

Strato, onis, m. (S-cpoLxwv) imię męskie; forma pieszczotliwa zam.

kus około 270; 2) lekarz za (czasów)

StratonïCëa, ae, f. (Expaxovtxeux), miasto w Karyi; mieszkańcy: StratO-nlcenses, ium, m. T.

Stratus, i, /. (Sxpaxoç) miasto w A-karnanii.

storea lub storia, ae, /. mata, pokrycie ze słomy lub sitowia LC.

strabo, ónis, m. (axpaßwv) zez, zezowaty: strabonem appellat paetum pater H; n. pr. Strabö, ónis, m. przy-

F; poet, puella inamabile stridet H szepce nieprzyjemnie.

strënuitâs, ätis, /. (strenuus) rzeź-kość, obrotność 0.

strenuus 3. adv. strënuë 1) silny:

strïdor, öris, m. (strldere) sycze-str. membra, aetas 0; 2) czynny,    nie, świst: venti Ci, ianuae, rudentum

rzeźki, obrotny: iners pro strenuo T,    OF, cardinis Ci skrzypienie, maris F

rem strenuus ange H, vir fortis et    szum, suis 0 krząkanie, simiae 0 krzyk,

str. Ci, strenue et fortiter agere L;    elephantorum L trąbienie, anguis 0

z dut. gerund. : puella faciendis stre-    syk węża, apium 0 brzęczenie, stri-

nua iussis 0, str. inertia H oxymoron:    dor tribuni Ci sykanie,

czynne lenistwo; 3) przedsiębiorczy; stridulus 3. (strîdëre) świszczący, niespokojny : strenui ignavique in vie- skrzypiący, dźwięczący: telum, clau-toria idem audent T, vir bello str. N; stra 0.

z gen. homo strenuus militiae T.    strigilis, is (acc. im, abl. I, gen. pl.

dzie używane przez Rzymian w kąpieli do usunięcia oliwy z ciała; stąd

strepito 1. ifrequ. od strepere) ha- ium) /. (stringere) drapaczka, narzę-łasować. corvi strepitant F.

strepitus, üs, m. (strepere) 1) szmer, hałas: tanto cum strepitu lud i spec-    prsen. ampulla aut strigilis accedat ad

tantur H, str. comitum F, rotarum Ci    tuam vitam Ci — oliwa i kąpiel H.

turkot, Acherontis F szum, valvarum strigösus 3. (striga, czarownica, H skrzypienie; 2) poet, dźwięk: str.    więc oczarowany) = 1) chudy, wy-

testudinis aureae, citharae H, tibici-    chudły: equusi; 2) przen. oschły: o-

nae 0.    ratio Ci.

stringo 3. strinxi, strictum 1) musk-

strepo 3. ui, itum 1) wydawać szmer, hałas, krzyk: strepunt armaS,    nąć, tknąć się z lekka, drasnąć: me-

strepit circum tempora galea F, fluvii    tas interiore rota O, tela stringentia

strepunt H, cum haec streperent L    corpus F, dente pedem strinxit colu-

gdy takie głosy wydawali, strepe-    ber 0 zranił lekko, strinxit animum

bat Messalini sententia T dawało się    pietatis imago F wzruszył; 2) uwol-

słyszeć zdanie M.; 2) tętnić, rozcho-    nić, oczyścić z czego ; wydobyć z cze-

dzić, rozlegać się : strepit omnis mur-    go (z pochwy) : frondes str. if F obrać

mure campus F, aequor remis stre-    z liści, folia ex arboribus C, str. ri-

pit T, strepunt aures clamoribus L.    pam F spłókać; z acc. prolept. str. re-

strictim (adv. od stringere) po-    mos F przez usunięcie liści i gałązek

krótce, powierzchownie: strictim di-    robić wiosła; przen. rem ingluvie H

cere, perscribere CiS.

strictura, ae, /. (stringere) 1) ścią- bytymi mieczami, manibus gladios. en-ganie, ściskanie;    hartowanie; przen.    sem, mucronem str.    F, ferrum, cul-

żelazo rozpalone    w celu zahartowa-    trum L, stricta manus O zbrojna rę-

nia: striduntque    cavernis stricturae    ka; przen. iambum    in hostem str. O

chalybum F masa    stalowa syczy w o-    dobyć broni satyry ;    3) ściągnąć, ścis-

tworach.

przetrwonić, strictis gladiis C z do-

nąć, zasznurować: strictus nodus L, vincula pedes stringebant O; PPP. jako adi. strictus 3. adv. stricte, ciasny, skurczony, zbity: artus T, strictis-sima ianua O szczelnie zamknięte.

Strix, igis, f. (por. oxpt'yÇ) sowa, puchacz O.

Strophades, urn, /. (SxpocpdSej) te-

strictus 3. eob. stringere. strldeo 2. poet, strldo 3. stridi (por. strix i stridulus) syczeć, świstać, szumieć, skrzypieć : stridunt stricturae F żelazo syczy w wodzie, striges nocte strident O, membra veribus stridunt O skwierczą, stridet apis, anguis

raz Strofadia, dwie wysepki na morzu jońskiem na zachód od Zante O.

strophium, ii, n. (a-cpôotov) przepaska na piersi, noszona przez kobiety jako gorset Ci.

Strophius, ii, m. król focyjski, ojciec Piladesa.

structura, ae, f. (struere) 1) zbudowanie, wystawienie; przen. carmi-nis O, sensus tarda et inerti structura T budowa zdania; 2) sposób budowania: extrema parietum str. C; 3) przen. budynek, budowla: aerariae structurae C kopalnie kruszców.

struës, is, /. (struere) kupa, stos, góra: corporum str. LT stos trupów, armorum O, lignorum L\ placek ofiarny: adolet flammis cum strue farra suis O.

struma, ae, f. wól na szyi; przen. exsecare strumam civitatis Ci wyciąć wól.

struo 3. struxi, structum 1) składać razem, w jedno;. łączyć, składać: altaque congestos struxisse ad sidera montes O, lateres str. C, arbores in pyram F; 2] stawiać, budować, murować: congeriem armorum T= pomnik zwycięstwa; przen. convivia struere T urządzać, quid operum struit cohors? H co robi?, fortuna imperio initia struit T kładzie podwaliny, in-sidias str. CiL knuć zasadzki, mortem, crimina et accusatores, causas str. T obmyślać; 3) przysposobić, u-rządzić, uszykować: structae avenae F piszczałka, aciem str. V.LT ustawić szyk bojowy, armatos in campo L; stąd: verba struere Ci zbudować zdanie, okres.

Strymo, onis, m. (2hpu[AÓ>v) teraz St rupia (por. strumień, Stryj rzeka) rzeka na granicy Macedonii i Tracÿi; adi. Strymonius 3.: grues V — tracki: matres O; deki. gr. i lać.

studeo 2. ui (алоиЩ, arceitèw, por. spatium i spolium) 1) starać się usilnie о со г przedm. w dat., zajmować się czem, przykładać się do czego: agriculturae st. C, memoriae C ćwiczyć pamięć, labori ac duritiae Ci starać się hartować, novis rebus CiC pragnąć zmiany, nowości, litteris Ci przykładać się do nauk = uczyć się (por. student) = disciplinis et artibus Ci ; pronomina kładzie się w acc.: hoc studet unum H, unum omnes stude-tis Ci; s inf.: eum interficere studuit N; s acc. c. inf:, homines student se-se praestare ceteris animalibus S; ze zdaniem celoroem: huic rei studendum, ut commeatu Romani prohibeantur CL\ 2) sprzyjać komu, być czyim stronnikiem: Laconum rebus studere NCi, negue studere neque odisse S.

studiösus 3. adv. studiôsë (studium) 1) skrzętny, staranny, pilny: studiose facere, colere Ci; 2) ubiegający się za czem, lubiący co, chciwie uczący się czego, z yen. przedmiotu: audiendi Ń, venandi aut pilae Ci, equo-rum O amator, litterarum N; stąd: chciwy wiedzy, uczony: homo valde st. Ci, studiosa cohors H; 3) z gen. osoby, przychylny, sprzyjający, oddany: st. nobilitatis Ci, existimationis meae Ci.

studium, ii, n. (studëre) 1) chęć wielka do czego, popęd, usilność, gorliwość, żądza: studium est animi ad-sidua et vehemens ad aliquam rem adplicata occupatio Ci, studium in (ad) aliquid conferre C; z gen. subi. : studia principum N zamiary; z gen. obi.: st. laudis, veri reperiendi Ci, pugnan-di C, summo, magno studio CCiN bardzo gorliwie; 2) skłonność do kogo, sprzyjanie, oddanie się komu: sine ira et studio T bez niechęci = bezstronnie; z gen. subi: studia hominum exeitare, retinere CCi życzliwość; z gen. obi.: s. salutis meae, rei p. Ci troskliwość o mnie, o państwo, miłość ojczyzny, st. in populum R. CT, Nu-midarum in Iugurtham S przywiązanie, studium partium Ci stronnictwo, sine ullo studio Ci bezstronnie, in ipso senatu erant studia T stronnictwa; 3) zajęcie: st. rerum rusticarum, ve-nandi Ci, nandi T, çitharae T, pueri-tiae, senectutis Ci; fy zajęcie ulubione, skłonność do czego ; rodzaj sztuki, nauki, zajęcie naukowe; nauka, umiejętność: st. Verris Ci, suo quisque studio maxime ducitur Ci, studiis suis obsequi N, litterarum studia, eloquen-tiae, doctrinae iuris, philosophiae NCi i samo studia Ci.

stultitia, ae, /. (stultus) głupstwo, głupota, nieuctwo, naiwność: stultitia est sedendo debellari posse credere L.

stultus 3. adv. stultë, głupi, niebaczny, prosty, łatwowierny: auditor Ci, st. consilium, discordia, facinus, opinio Ci; subst. stultus, i, m. głupiec, błazen Ci.

stupefacio 3. fëci, pass. stupefio, fieri, factus sum (stupere* facere) odurzyć, odjąć zmysły, czucie: przen. pri-vatos luctus publicus pavor stupefe-cerat L przygłuszył; PPP. stupefac-tus, bez zmysłów, osłupiały Ci.

stupeo 2. ui 1) osłupieć, stracić zmysły, czucie : mater ad auditas stu-puit ceu saxea voces O, dum stupet obtutuque haeret V; przen. stupente seditione L gdy bunt się uspokoił, u-stał. illis carminibus stupens Cerberus H; 2) podziwiać, z podziwieniem oglądać: donum exitiale Minervae V; z acc. c. inf.: nonum stupeant lucescere solem V.

stupësco 3. stupui (incoh. od stu-përe) osłupieć, stanąć; przen. zdumieć się: stupuit Ixionis orbis O, admire-tur, stupescat Ci.

stupiditäs, ätis, /. (stupidus) bezmyślność, głupota Ci.

stupidus 3. (stupëre) 1) odurzony, bez zmysłów: Echionis tabula te stu-pidum detinet Ci; 2) tępy, niepojętny, głupi : homo Ci.

stupor, ôris, m. (stupëre) 1) otręt-wiałość: sensüs stupor Ci; 2) przen. podziw : stupor omnium animera tenet L; 3) tępota, niepojętność, głupota: hominis, cordis Ci umysłu.

stuppa lub stupa, ae, f. (а-ппщ) paczesie, zgrzeble, pakuły : teium stuppa circumligabant L, naves, pice et stüpa C.

stuppeus i stGpeus 3. (stuppa} z konopi: vincula, retinacula VO.

stupro 1. (stuprum) znieważyć, zhańbić, zbezcześcić: Lucretia vi stu-prata Ci.

stuprum, i, n. (a-u®p<ię) 1) znieważenie, zhańbienie, zgwałcenie : stuprum feminae inferre, facere Ci; 2) nierząd: matronae stupri damnatae L, mulie-res stupro corporis sumptus tolerant S.

Stygius 3. sob. Styx.

Stymphälus, i, m. jezioro, rzeka i miasto w Arkadyi; adi. Stymphä-lis, idis, fundae 0.

Styphelus, i, m. (atueeXdç, szorstki) imię Centaura 0.

Styx, Stygos, acc. Styga lub z deki. lać. 1) rzeka w podziemiu, na którą bogowie przysięgali: per Styga Iunoni iurare solebat Iuppiter O; 2) przen. podziemie: ilium Styx atra vi-det V; adi. Stygius 3. = Stygiälis, e

1) stygijski, podziemny: St. palus, cumba V = Charona, umbrae 0, St. Iuppiter V — Pluton; 2) piekielny, straszny, śmiertelny: vis V, bubo SŁ O zwiastujący śmierć.

Suada, ae, f. (subst. f. od suädus) wymowa; personif. bogini wymowy: IIei&u» quam vocant Graeci, hanc Sua-dam appellavit Ennius Ci.

suâdëla, a, /. (suadere) bogini wymowy H.

suädeo 2. su&si, suäsum 1) radzić, namawiać, zachęcać: non iubeo, sed suadeo Ci; z acc. rzeczy i dat. osoby:

' aliquid alicui suadere Ci, maritandum principem T, małżeństwo doradzać; z następ, zdaniem celowem: suadebat,

ki Ci.

do Ci.

Pharnabazo id negotium daret N; poet, z inf.: suadebo incendere odores F, suadent sidera somnum F; 2) przekonywać; z acc. c. inf.: sibi suasisse nihil esse expetendum Ci; poet. Iutur-nam fratri succurrere F.

suäsio, Snis, f. (suadere) doradzanie, zalecanie: legis Ci.

suäsor, öris, m. (suadere) doradzający, zalecający: legis Ci, suasor ar-morum abiciendorum Ci.

suâviloquens, tis (= TjSusjnjg) przyjemnie mówiący: iucunditas Ci. suavior, zob. savior, suävis, e, adv. suäviter ßSü;, «Su;) przyjemny, mily: odor, vita, lux, mores, homo Ci; poet. acc. n. = adv.: suave rubens V, suave resonare Ci.

suävitäs, ätis, /. przyjemność (zmysłowa); grzeczność: s. cibi, pis-cium, odorum, coloris Ci, oris et vo-cis, sermonis N, sermonum atque mo-rum Ci grzeczność w mowie i obejściu; pi. conquirere undique suavita-• tes Ci.

sub (dawniej sup, gr. faâ, por. su-pinus i supter) pod ; A) adv. w słowach złożonych, upodobnione do następnej spółgłoski: suc-cedo, suf-fusus, sug-gestum, sum-mitto, sur-ripio; przed sp skrócone w su: su-spicio; w formie rozszerzonej subs = sus w susque deque, sus-cipio, sus-tineo, sus-pen-sus; B) praep. I) z acc. (loci i tempo-ris) przy słowach wyrażających ruch, na pytanie: dokąd? 1) o miejscu: sub terras penetrare Ci, sub pulvinum subicere N, sub divum H na światło dzieńne. sub iugum (iuga) mittere CF, sub montem succedere C, sub astra educere F, sub ictum venire L na rzut pocisku, sub ipsum finem adven-tare F blizko celu; przen. sub pote-statem, imperium, ius, dicionem redi-gere, subiungere NCi; poet, sub leges mittere F, sub imperium, sub leges, sub sensus cadere Ci podlegać, sub praeconem subici Ci być sprzedanym

(na licytacyi); 2) o czasie: pod, o, około, w, bezpośrednio przed lub po: sub lucern O, sub lucis ortum L ; poet, sub lumina solis F, sub idem tempus L, sub gaili cantum H, sub hanc vocem, haec dicta L; II) z abl. (loci i tempo-ris) przy słowach wyrażających spoczynek, na pytanie: gdzie? kiedy?: sub terra N, sub divo Ci pod golem niebem, sub vite VH, latet sub clas-sibus aequor F, sub sarcinis C, sub corona, sub hasta vendere L na licytacyi, sub antro H w grocie, sub terra demissi, sub iugo mittere L, sub monte C = sub montis radicibus N u stóp góry, sub ictu teli esse L na strzał, sub sinistra C po lewej stronie niżej ; przen. sub sua potestate reti-nere, sub imperio esse N, sub regno esse Ci, sub rege CiV, sub te magi-stro LV pod twojem kierownictwem, sub praecone venire Ci być sprzedanym przez..., sub verbere F pod batem, sub proditione F pod zarzutem zdrady, sub iudice lis est H sprawa jest u sędziego = nierozstrzygnięta;

2) o czasie: podczas, bezpośrednio przed lub po, pod: sub decessu suo, sub ipsa profectione C, proscriptione N, sub nocte silenti F, primis sub an-nis O, sub adventu Romanorum L, extremo sub fine malorum F.

subabsurdus 3. adv. subabsurdë, nieco niedorzeczny Ci.

subaccüso 1. nieco obwiniać, ganić Ci.

subactio, ónis, f. (sub-actio) przen. wykształcenie Ci.

subagrestis, e, nieco wieśniaczy, nieogładzony Ci.

subäläris, e (sub älä) będący pod pachą: telum N.

subamärus 3. nieco gorzki, cierpsubarroganter, dosyć, za harsubausculto 1. podsłuchiwać Ci. sub-c... zob. suce...

ny Ci.

se

subcrispus 3. nieco kędzierzawy: capillus Ci.

subdëbilitâtus 3. nieco osłabio

subdifficilis, e, nieco trudny, za-trudny: quaestio Ci.

subditïvus 3. (subditus) podsunięty; prsen. nieprawdziwy, nieprawy: ar-chipiräta Ci.

subdo 3. subdidi, subditum (sub i dare) 1) poddać, podłożyć, podstawić, podrzucić: fundamenta theatro 0, i-gnem L, se aquis 0 zanurzyć się; 2) prsen. przydać, dodać, poddać: ignem et materiam seditioni L, ingenio sti-mulos O, feminae imperio subdi T;

3) podsunąć na czyje miejsce, podstawić: quis in meum locum subdit Ci, testamentom, maiestatis crimina T.

subdoceo, ère, uczyć jako pomocnik nauczyciela Ci.

subdolus 3. adv. subdolë, nieco chytry, skryty, podstępny: subdole consilia speculari S, animus ST, mo-destia, forma T, oratio C.

subdubito 1. powątpiewać Ci. subdüco 3. xi, ctum, uprowadzić: 1) wyciągnąć co z pod kogo, z pod czego, podnieść do góry, wziąć, zabrać: cataractam funibus L, tunicas usque ad inguen H, subducere car-basa 0 żagle rozpiąć, sicco litore pup-pes F, naves in aridum CCi okręty na ląd, lapides C, gladium AT=ensem capiti F zabrać z pod głowy, furto aliquid, ignem caelo H, cibum athle-tae Ci, su eus pecori ac lac subducitur agnis F, clam se ab custodibus N, de circulo Ci ; poet, se subducere nim-bo 0 unikać deszczu, se subducere colles incipiunt F zniżają się, ’przechodzą w równinę, subducta undä F po opadnięciu fali ; 2) potajemnie, nie-spostrzeżenie usunąć, uprowadzić, porwać, zagrabić : cohortes e dextro cornu L, copias in collera, in montem C, gregarios in primam aciem S, Tur-num pugnae F, animam morti 0; 3) policzyć w jedno, zsumować, zliczyć: rationem Ci, inita subductaque ratione Ci z rozwagą.

subductio, önis, f. (subducere)

1) wyciągnięcie na ląd C; 2) rachunek, obliczenie Ci.

subedo 3. edi, subësum, podjadać, podgryzać O.

subeo, ire, ii (Ivi), subitum 1) podejść pod co, wyjść do czego, wziąć na siebie, na barki ; prsen. podjąć się czego, znieść co; pierwotnie intr. subire sub orbem śolis L, per oras clipei F; e dat. luco, feretro V; później trans, jako slosone: tectum CV, aquam 0 zanurzyć się, onus dorso-HT dźwigać, humeris parentem F; poet. ille astu subit F chytrze zgina się, currum = iugum: dać się zaprządz; poet, subit Alba Latinum О — przyjmuje panowanie Latynusa, verbera OCi dostać chłostę, labores, pericula, fortunam, vim iracundiamque Ci, legis poenam N poddać się karze, con-dicionem, deditionem C wejść w układy ; 2) z dołu do góry iść, zbliżać się : ex inferiore loco C, subimus Anxur saxis impositum H, subit aspera silva F rośnie w górę; s dat. portuque subimus (Jhaonio F zajeżdżamy, ad portas L, ad tecta F, in montes L, nox subit orbem medium F dosięga zenitu; trans, muros, lucos atque tecta F, Lacus subit montes L, flu-vius petram, mare, terram Ci; 3) potajemnie wciskać się, wkradać się, niespodzianie napaść, przyjść na myśl: sopor subit lumina 0, subit animum, quam incertus Mars sit L; 4) bezpośrednio następować, zająć czyje miejsce: deinde subibit Tullus F, sub-iit argentea proies 0, primae legioni tertia subit L ; do tego PPP. jako adi. subitus 3. nagły, niespodziany, nieprzewidziany: tempestas, formido Ci, commutatio N, s. miles T prędko zebrany; subst. subitum, i, n. niespodzianka , wypadek nieprzewidziany :

ny Ci.

ny Ci.

subita belli, rerum L V swykle abl. subito jako adv. nagle, niespodzianie: subito conversa fortuna est N, subito atque ex improviso Ci.

sûber, eris, n. drzewo korkowe; preen, korek: raptus de subere cortex V.

sub-f, eob. suff.

subfuscus 3. nieco brunatny : mar-garita T.

sub-g, eob. sugg. subhorridus 3. nieco szorstki Ci. subicio 3. iëci, iëctum (sub i ia-cere) 1) podrzucić, podłożyć ; pass. leżeć pod czem, zbliżyć do czego: epi-stulam sub pulvinum N, phalangis subiectis C, vectibus subiectis Ci, li-gnis ignem = facem pyrae CiV; poet. lupus caudam utero subicit V bierze ogon pod siebie; preen, aliquid oculis L uczynić widzialnem, sub sensus subiecta Ci, verbo duas res, senten-tias Ci podsuwać pojęcia, aciem col-libus, castris, legiones castris C, castra urbi L przybliżyć; 2) preen, podbić, ujarzmić; pass. podlegać; podporządkować, narazić, oddać na pastwę: gentem dicioni T, parcere subiectis V, imperio subiectus C, cervices securi Ci, terram ferro Ci orać, se s. altérais postestati Ci ; w filoeofii : formae cuique generi subiciuntur Ci należą do rodzaju, subiecta Ci pojęcia podporządkowane, navigationem hiemi C, subiectum est ius libidini tribuniciae Ci, sub praeconem subicitur Ci zostaje sprzedanym na licytacyi; 3) z dołu do góry podrzucić, podnieść; pass. wznosić się, dążyć w górę, rość, wyrastać: tragulas C, discum in aëra О, corpus saltu in equum L wskoczyć na koń, flamma subiecta V wznoszący się płomień; 4) przedłożyć; preen i poddać: Sullae libellum poeta subie-cit Ci, spem alicui LO, mihi subiciens, quae dicerem Ci; 5) dodać, w roemo-wie: odpowiedzieć, odrzec, przerwać: cur sic opinatur, rationem subicit Ci, vix pauca furenti subicio V; 6) preen. podsunąć, podstawić: librum alterum N, testamenta Ci fałszować; PPP. sub-iectus 3. jako adi., adv. subiectS, 1) niżej położony, sąsiedni: rivus castris C, gens septemtrioni V; subst. n. pl. sub-iecta T, s. vallium T okolice nizkie, Heraclia subiecta Candariae Ci; 2) podbity, poddany, narażony na co: subiectus atque obnoxius L; subst. sub-iecti, ôrum, m. T poddani, subiec-tior invidiae H.

subiectio, Snis, f. (subicere) poddawanie, podsuwanie: rerum sub a-spectum Ci do ócz, testamenti L.

subiecto 1. (frequ. do subicere) podkładać, podrzucać: lasso stimulos H zachęcać, unda nigram subiectat are-nam V.

subiector, öris, m. (subicere) podsuwający: testamenti Ci fałszerz.

subigo 3. ëgi, actum (sub i agere) pędzę, co pod co: 1) prowadzić do góry; preen, zmuszać, pokonać, ujarzmić: adverso flumine (przeciw wodzie) lembum remigiis V, mętu subactusZ, hostem ad (in) deditionem L, ambitio multos mortalis falsos fieri subegit S, ut ederet socios, subigi non potuit T, aliquem belloJVCi; 2) uprawiać, przysposabiać ; preen, kształcić, ułaskawić: vomere terram, arva V, glebas, sege-tes aratris Ci, poet, in cole secures V ostrzyć, digitiś opus 0 gładzić; preen. tot bellis subacti atque durati L, be-luam subigere Ci; 3) dręczyć: vexare et subigere acrius L, inopia simili subacti C.

subimpudens, entis, nieco bezczel

subinanis, e, nieco pusty, próż

subinde (sub-inde) 1) bezpośrednio potem: hac sedata seditione alia subinde orta est, T; 2) raz po raz: subinde spolia domos mittebant L.

subinsulsus 3. nieco niesmaczny Ci.

piani, laborem C, offensionem, peri-subinvideo, 2. Idi, visum, nieco cula, vitia Ci; 3) wspierać, pomagać: zazdrościć, nienawidzić Ci; PPP.jako fugam, patriam pecunia N, vicinos fa-adi. subinvïsus 3. nieco znienawi- cultatibus, aliquem testimonio Ci.

subinvïsus 3. sob. sub-invideo.

dzony Ci.

pal, podpora, pilot CL.

sublicius 3. (sublica) wybudowany na pilotach, slupach: pons s., w Rzymie łączący prawy brzeg Ty-

sublica, ae, f. (sc. trabs od sub i ~subinv!to 1. aliquem: lekko zazna- liquor = znajdujący się pod wodą) czyć swe życzenie wobec kogoś Ci.

subirascor, sei (sub-ira) nieco rozgniewać się Ci; subiratus 3. nieco rozgniewany Ci.

subligaculum, i, n. (subligare) far-

subligo 1, przypiąć, przypasać: la-subiungo 3. iunxi, iunctum (sub- teri ensem, clipeum sinistrae F. iungere) 1) ujarzmić=zaprządz ; preen. podbić : tigres curru V; poet, puppis    rius) w górę lub w górze :    w celu wy-

rostro subiuncta leones F zaprzężony    konania chłosty na niewolnikach wie-

\ve lwy; prsen. sub ius urbes, natio- szano ich u belki poprzecznej nade nés, populos, provincias Ci, mihi res,    drzwiami (limen superius);    stąd prsen.

non me rebus H; 2) połączyć: carmi-    apparet liquido sublimen    in aëre Nina percussis nervis 0 śpiew z mu-    sus F.

zyką.

subitärius 3. (subitus) na prędce bru i Ianiculum z miastem, zebrany: exercitus, miles L; naprędce zbudowany: aedificia T, gradus Ttry- tuch Ci. buna.

sublimen (= sub Urnen sc. supe-

sublïmis, e, 1) wiszący w powie-subläbor, läbi, lapsus sum 1) weis- trzu, w górze, nad ziemią: sublimis kać się skrycie (jak wąż): lues udo    in nube columba F, ad caelum eunt

sublapsa veneno V; 2) upadać: retro    sublimes animae V; 2) poet, wynie-

sublapsa spes F.    siony w górę, wysoki, wyniosły : sum-

Sublaqueum, i, n. (sub lacu) teraz ma sublimis ab unda V, sublimis cur-Subiaco Ci.    tu L, columnae, cacumen montis, ca-

sublätio, önis, f. (sublatus) pod- pUt 0, atrium H; prsen. wzniosły, niosłość: animi Ci.    wspaniały: versus H, nomen, carmen,

sublatus 3. adv. subläte {PPP. do sufferre i tollere) wyniosły, wysoki, dumny, pyszny: victoria, proelio C, rebus secundis F, sublatius dicere Ci.

pectus, mens 0; acc. n. jako subst. in sublime ferri Ci ; jako adv. sonus natura sublime fertur Ci, sublime elatus L, volans F, humine an sublime pu-sublego 3. legi, lectum (sub i le- trescat Ci = sublimiter 0; poboesna gere) 1) podbierać, zdołu zbierać : puer forma : sublïmus 3. : sublima nebula S. sublegit, quodeumque iaceret inutile sublüceo 2. przeświecać, przebi-H; 2) podkradać skrycie, wykradać: jać się (o świetle) 0V. sublegi tibi carmina nuper V; 3) wy- subluo 3. latum (lavere) podmy-brać na czyje miejsce: in demortuo- wać, blizko płynąć: collis radices flu-rum locum LT.    mina subluebant CCi.

sublustris, e (sub i lustrare) nieco oświetlony: nox H, umbra noctis

sublevatio, ônis, f. (sublevare) ulżenie, ulga Ci.

sub-m, sob. sum-m... Submänus, sob. Summânus.

sublevo 1. (levis) 1) podnieść w gó- F półcień nocy. rę: in ascensu a suis sublevati C; 2)

53

prsen. zmniejszyć, ulżyć: rerum ino-SJownik.

submergo (summergo) 3. mersi, mersum, zatopić, zanurzyć; pass, utonąć, utopić się: navem T, Achivos ponto Y, navis, puppis submersa CV, equus submersus Ci, submersae be-luae Ci żyjące na dnie morskiem.

T, spelunca submota V oddalona, ma-gnitudine poenae a maleficio Ci, regem a bello L powstrzymać, Iuppiter submovet hiemes H rozprasza, sub-motus pudor H, submovere litora = mare; submotis nubibu? Y gdy się chmury rozeszły, summotis arbitris L, turbam L, populum L, submoveri iu-bet L każe zrobić miejsce, consularis lictor non submovet curas H, lembos hostium statione L, hostes a porta, ex muro ac turribus C. submuto 1- zmieniać Ci. subnäscor, sei, nätus sum, pod-rastać: subnatae imo herbae V.

sub-ministro 1. dostarczać, poddawać, dawać: tela, pecuniam alicui, frumentum CCi.

submissio (summissio), onis (sub-mittere) opuszczanie, zniżenie : vocis Ci.

subnecto H. nexui, nexum, przyczepić, podwiązać, związać: antennis velum O, cingula mammae Y. subnego 1. nieco odmawiać Ci. subnlsus i subnixus 3. {PPP. sub-nïtor) 1) oparty, opierający się na czem : solioque alte subnixa resedit V, circuli caeli verticibus subnixi Ci; z acc. gr. rnentum et crinem miträ subnixus V mając związaną brodę i włosy mitrą; 2) przen. polegający na czem, ufny w co: muro V, divitiis Ci, auxiliis L, civitas viris illustribus T. subnuba, ae, f. nałożnica, rywal-

submitto (summitto) 3. misi, mis-sum, 1) zniżyć, spuścić, opuścić: fasces L, caput 0, loci fastigium sub-mittitur L zapada się, crinem bar-bamque Tzapuszczać;2)рггеп. zmniejszyć, ugiąć, poddać, podporządkować: inceptum furorem V, obnoxios ani-mos L, imperium alicui L = przyznać panowanie, se submittere Ci, citharae cannas 0, animos amori V dumę miłości, se culpae 0 poddać się przewinieniu, popełnić; 3) posłać kogo za kim, wysłać posłańców za kim, podpuszczać, zostawić na płód: milites, subsidia auxilio CL, laborantibus s. C (bez przedmiotu) = przysłać pomoc, equos in spem submittere gen-tis Y, tauros V; 4) podnieść w górę: oculos 0; PPP. jako adi. submissus ka 0.

subnubilus 8. nieco pochmurny: nox C, limes 0.

subo 1 (außav) chrząchać, krząkać : w chęci parzenia się (o zwierzętach); przen. o ludziach H.

subobscenus 3. nieco brzydki, plugawy Ci.

subobscurus 3. ciemnawy, nieco trudny do zrozumienia Ci.

subodiosus 3. znienawidzony, przykry Ci.

3. adv. submissë, 1) uniżony, pokorny, spuszczony na dół: submissi pe-timus terram V, submisso voltu V — vertice O ze spuszczoną głową, se-cundis summissioribus L; 2) cichy, pokorny, łagodny: submissa voce CiO, submisse supplicare Ci, oratio C; 3) nizki, nikczemny: submissus homo Ci.

submolestus 3. adv. submolestë, nieco przykry Ci.

suboles, is (sub i olëre = róść)

submörösus 3. zrzędny, nieco dziwaczny, ostry Ci.

submötor, öris, m. (submoveo) roz- 1) narostek, latorośl, potomstwo: s.

suwający, czyniący miejsce L.

apium V rój, Romae suboles H mło-sub-moveo (summoveo) 2. mövi, dzież rzymska, omnis s. iuventutis Ci; mótum, usunąć, oddalić, kazać ustą- 2) przen. potomek, syn: suboles gre-pić, odejść, odeprzeć: inertes gladiia    gis H, si qua mihi suboles suscepta

L, populum aris, liberos a furentibus    fuisset V gdybym był miał syna.

subrldeo 2. risi, uśmiechać się: subridet Saturius, veterator Ci, mixtä irä V — limis oculis 0 szyderczo.

subridiculus 3. adv. subndicule, trochę śmieszny Ci.

sub-rigo 3. rexi, rectum, zob. surgo. subringor, gi, nieco się gniewać, dąsać Ci.

sub-ripio, zob. surripio. sub-rogo (surrogo) 1. wybrać na miejsce czyje: in locum Bruti colle-gam L, in annum posterum X viros alios Ci.

subolesco 3. dorastać : iuventutem subolescentem L.

suborno 1. 1) uzbroić, zaopatrzyć w co (potajemnie): aliquem pecuniä Ci; 2) namówić kogo w celu szkodzenia drugiemu, podjudzić, podbechtać, podszczuć: accusatores adversus aliquem CiN.

sub-p, zob. supp... subrancidus 3.. nadgniły, nieco śmierdzący: caro Ci.

subraucus 3. nieco ochrypły Ci. subrêmigo 1. płynąć za kim Ci. subrêpo 3. repsi, wśliznąć się potajemnie, wcisnąć się, podleźć, zbliżyć się: sub tabulas Ci, moenia H do miasta; przen. somnus in oculos subre-pit 0.

subrostrani, orum, m. (sub i rostrum) ludzie przebywający na rynku Ci (Coel.).

subrubeo 2. czerwienić, rumienić się: purpureo subrubet uva mero O.

subruo 3. rui, rutum 1) podkopywać; przen. zwalać, zburzyć: testudi-nibus admotis murum, moenia L, per-fringere ac subruere muros T, robora, arces 0, turris subruta C zwalona; 2) przen. podkopać, zachwiać, gubić, niszczyć: nostram libertatem L, ani-mum H, militum animos T.

subrusticus 3. nieco wieśniaczy Ci. subscrïbo 3. psi, ptum 1) napisać u spodu, napis umieścić na dole: iis statuis subscripsit reges esse reductos

Ci, si quaeret »Pater« urbium subscri-bi statuis H ażeby na posągach ofiarowanych przez miasta nazwano go »ojcem«; 2) o nocie censor ów w księgach : zanotować, zrobić dopisek, uwagę; przen. zapisać, zrobić spis : quod cen-sores de ceteris subscripseruut, leve est Ci; przen. numerus aratorum sub-scribitur Ci, suspiria nostra subscri-berentur T; 3) skargę podpisać, oskarżyć; przen. być oskarżycielem lub współoskarżycielem : in aliquem sub-scribere Ci, reos pecuniam accepisse subscriptum est Ci, neminem neque suo nomine neque subscribens (jako współoskarżyciel) accusavit N; przen. ne subscribite Caesaris irae 0, odiis accusatorum L.

subscrlptio, Önis, f. (subscribere)

1) podpis, napis: Serapionis Ci; 2) nota, uwaga censora: censoriae sub-scriptiones Ci ; 3) spis : iugerum Ci ;

4) podpis współoskarżyciela: morato-res, qui subscriptionem postulaient Ci.

subscriptor, öris, m. (subscribere) współoskarżyciel Ci.

subseclvus, zob. subsicivus. subseco 1. secui, sectum, podcinać, podgryzać : ungues ferro О.

subsellium, ii, n. (sella) ławka nizka, siedzenie : senatorum, iudicum, accusatorum Ci ; przen. sąd : rem ab subselliis in rostra detulit Ci z »izby sądowej na trybunę sejmową«, ab a-ratro ad subsellia Ci.

subsequor 3. secütus sum, 1) następować po kim lub po czem, towarzyszyć: stella solem tum antecedens, tum subsequens Ci, Labien urn subse-qui iussit C, proxima littera (list) sub-sequitur 0; 2) stosować się do kogo, naśladować: princeps iurat ipse, sub-sequuntur tribuni C, reliqui boni senatum subsequuntur Ci.

subsicivus i subsecïvus 3. (sub-secare) odcięty; stąd-, pozostały od głównego zajęcia, poboczny : tem-pus Ci.

53*

subsideo 2. sódi (sedere) przysiadać, pozostać: calones in castris C, galeä imä subsedit Acestes V — los Acestesa został na spodzie hełmu.

subsidiärius 3. (subsidium) odwodowy, należący do rezerwy: cohortes CL; subst. subsidiarily örum, m. (sc. milites).

subsidior, äri (subsidium) być w rezerwie, w odwodzie C.

subsidium, ii, n. (subsidere) ^przysiadanie, przytulenie się ku ziemi w celu czatowania; przen. miejsce przysiadania, schronienie, asyl, miejsce wojska odwodowego, rezerwy: pauca navigiis subsidia T, otium bellissimum s. est senectuti Ci, legio in subsidiis posita C; 2) szereg wojska z tyłu u-mieszczony t. zwani tri äri i (= trzeci szereg), który siedząc lub klęcząc na ziemi (subsidëre) oczekiwali, aż w razie niebezpieczeństwa kolej na nich przyjdzie: trepidatio subsidiis inlata L, in primam aciem suas legiones induxit, in subsidiis P. Licinii legiones locatae S; 3) przen. rezerwa, wojsko posiłkowe: subsidia collocare, submittere C; 4) pomoc: subsidium ferre C, subsidio ire C, venire, mitte-re, proficisci Ci, exercitüs sibi subsidio adducere, ducere NC na pomoc, in subsidium mittere T; 5) wsparcie, ratunek, ochrona, osłona : subsidio esse alicui CCi być pomocnym, służyć ku ochronie ; 6) środek : subsidia belli, rei p., vectigalium Ci.

subside 3. sëdi (sïdi) 1) przysiadać, usiąść, przykucnąć, zasadzić się, czatować : Aeneas poplité subsidens V, elephanti clunibus subsistentes L, Mi-loni subsidendum fuit Ci; poet, de-victam Asiam subsedit adulter V na zwycięzcę Azy i czatował Egist; 2) przen. opadać na dno, osiadać, uspokoić się, zachodzić, ginąć: in Nilo na-vieulä subsedit L, subsidunt undaeF, subsidit Aquarius O konstellacya A.

zachodzi; 3) zatrzymać się gdzie: in via Ci osiadać, założyć osadę C.

subsignänus 3. (sub signo mili-tans) pod chorągwią czyli w chorągwi służący: miles T prawdopodobnie = rezerva T, opp. legiones i auxilia.

subsigno 1. (signum — pieczęć) 1) podpisać (przez przyłożenie pieczęci);

2) stanąć do zapisu u censora t. j. in censum deferre: praedia apud aera-rium aut apud censorem s. Ci; 3) zostawić: praedia subsignata liberare Ci.

subsisto 3. substiti, 1) intr. stanąć, zatrzymać się; przen. ustawać: in itmere s. C, ad muros V; przen. substitit lingua timoré 0=clamor s. 0;

2) pozostać, wytrwać: ipse Arimini substitit C; przen. intra priorem pau-pertatem s. T; 3) opierać się: nec cli-peo iuvenis subsistere valet V, neque ancorae funesque subsistebant C, e dat. Hannibali L; г acc. Romanum subsists nulla acies L.

subsortior, Sri, itus sum (sub i sors) losować powtórnie: iudices Ci zamiast odrzuconych przez pretora lub strony wybrać losem nowych sędziów.

subsortïtio, önis, /. (subsortiri) powtórne losowanie: iudicum Ci.

substantia, ae, f. (substare) istota, treść, rzecz: s. facuitatum T zapas, stan majątkowy.

substerno 3. strävi, stratum, 1) podścielić, podłożyć: casias et nardi aristas O, aves nidos substernunt Ci wyściełają; 2) poddać, poświęcić: om-ne concretum animo Ci.

substituo 3. stitui, stitutum (sub i statuere) 1) podstawić, podłożyć: fu-nera fratrum oculis s. 0 przed oczy postawić, animo speciem L; 2) stawić na miejsce czyje, »substytuować« : aliquem pro aliquo Ci lub in alicuius locum N, philosophia pro rei p. cu-ratione nobis substituta Ci filozofia zajęła u mnie miejsce polityki.

fracto iugo colla s. 0, subtrahitur solum F, subtracto solo T, aggerem cu-subter (supter F, adv. do sub —    niculis C podminować, oculos T od-

subiter jak obiter) 1) adv. z pod spo.-    wrócić, milites a dextro cornu, ex acie

du, pod spód, niżej : torvu’ draco ser-pit subter Ci; por. comp, subter-labor, hit timor 0, aliquem bello L, irae mi-subterfluo; 2) praep. a) s acc. na pytanie-. dokąd?-, niżej, pod: subter mare F; b) s abl. na pytanie : gdsie ? : pod : supter densa testudine V, virtus omnia subter se habet Ci.

subterfugio 3. fügi. 1) intr. umknąć, uciec; 2) trans, uniknąć kogo, czego, ujść przed czem: poenam aut calamitatem s. Ci, aliquem s. Ci.

subterläbor, läbi, podpływać: an-tiquos muros, fluctus Sicanos F; umknąć, umykać: rüstro ferire subterla-bentern non poterat L.

subterräneus 3. (sub terra' podziemny [por. sutereny): specus Ci.

subtext) 3. texui, textum, 1 ) prsen. zasłonić: nubes solis capiti 0, caelum fumo F; 2) wrobić w tkaninę; prsen. dodać, połączyć : familiarum originem JV; s acc. c. inf. subtexit huic fabulae legatos interrogatos esse L.

subtllis, e, adv. subtïliter (tëla) 1) cienki, delikatny; prsen. wytworny: subtile palatum H, s. iudex, iudicium H-, subtiliter iudicare Ci; 2) dokładny, bystry, gruntowny: s. descriptio partium Ci, subtilius (subtiliter) disputa-re (disserere) Ci, subtile vel spinosum oficendi genus Ci, numerum subtiliter dicere Ci po prostu.

substringo 3. strinxi, strictum, podwiązać, podciągnąć w górę: caput equi loro altius s N, crinem no-do substringere T; poet, aurem s. lo-quaci H nadstawić ucha; PPP. jako adi. substrictus 3. wciągnięty, szczupły, chudy: crura, ilia canis О.

substructio, önis. f. (substruere) założenie budowy, gmachu, budowa: theatri C, substructionem locare L wydzierżawić budowę.

substruo 3. struxi, structum, 1) założyć fundament pod budowę: Ca-pitolium saxo quadrato substruction est L ma fundament z kamieni ciosowych; 2) szutrować: vias glareas.P.

subsum (suffui) 1) być pod czem, u spodu, u dołu, leżeć niżej, być ukrytym; prsen. być poddanym, podlegać: subest lingua palato F, subucula tu-nicae H koszula pod tuniką; prsen. amica suberit notitiae tuae 0 dowiesz się o jej sprawkach, illi régi subest Phalaris Ci kryje się w nim F. ; 2) być blizko, zbliżać się: suberant montes C, classis N, taberna H, suberat hiems, nox C, dies comitiorum Ci; 3) prsen. esse — być: suberat alia causa NCi.

subsütus 3. (sub i suere PPP.) podszyty, przyszyty u dołu: subsuta instita H suknia z falbaną.

subtëmen, inis, n. (subtexere sam. subtex-men) 1) osnowa, wątek w tkaniu, tkanka, tkanie: inseritur medium radiis subtemen acutis O, vestes pi-cturatae auri subtemine F z figurami złotemi wrobionemi; 2) przędziwo, nić: tibi reditum certo subtemine Par-cae rupere H.

subtllitäs, âtis, f. (subtîlis) 1) delikatność, smak, gust: s. sententiarum Ci, militaribus ingeniis subtilitas deest T nie mają gustu; 2) dokładność, gruntowność: s. disserendi, sermonis Ci; 3) prostota, skromność: s. Lysiae, scriptorum Ci.

subtimeo 2. nieco lękać się Ci. subtraho 3. traxi, tractum 1) wyciągnąć z pod czego, odjąć, usunąć; swrotnie: oddalić się, usunąć się: ef-s. L ; 2) odebrać, zabrać : vires subtra-litum T z r.ąk rozgniewanych żołnierzy, materiem furori Ci, oculis civitatis Ci, teque amplexü (aspectö, abl.) ne subtrahe nostro F nie wyrywaj się

z naszych objęć.

subucula, ae,/. (sub-uere por. exuo, induo, indümen) koszula (noszona pod tuniką) H sob. subsum.

subturpiculus 3. (sub i turpis) nieco brzydki Ci.

subulcus, i, m. pasterz świń V. Sabüra, ae, /. ulica w Rzymie prowadząca od Forum Augusta do Car i пае; adi. Suburänus 3. Ci.

suburbanites, atis, f. (suburbanus) blizkość miasta, podmieście Ci.

suburbanus 3. (sub urbe) podmiejski, blizko miasta: rus, agri, peregri-natio; provincia Ci o Sycylii; subst. suburbänum, i, n. posiadłość podmiejska, willa: hortum aut suburbanum habere Ci; suburbäni, órum, m. pod-mieszczanie Ci.

suburbium, ii, n. przedmieście Ci. suburgueo 2. tuż nastawać, napierać: proram ad saxa V.

subvectio, ónis, /. (subvehere) dowóz: frumenti L, temperare frumenti subvectionem T cło od zboża, duris subvectionibus laborare C walczyć z trudnościami dowozu.

subvecto 1. (freąu. od subvehere) dowóz T.

subveho 3. vexi, vectum 1) wieźć, prowadzić, nieść; pass, subvehi jechać (na wozie), płynąć (na statku): frumentum navibus flumine s. C, naves s. T przeciw wodzie, commeątus ex Samnio L; pass, ad arces subvehi V, adverso flumine lembis subvec-tus L.

subvenio 4. vëni 1) przybyć na pomoc, pomagać: nisi Romani subvenis-sent L, priusquam subveniretur S; vitae, irmocentiae alicuius CCi; 2) za-pobiedz: incendiis Ci.

subvereor, ëri, lękać się nieco Ci. subversor, oris, m. (subvertere) obalacz: legum T.

subverto i subvorto 3. verti, ver-sum 1) wywrócić, obalić: calceus, si maior erit, subvertet H spowoduje upadek, obices portarum T, operum moles 0, montes S; 2) prsen. podkopać, zburzyć, zniszczyć : avaritia fidem probitatemque subvertit S, probationes scelerum T udaremnić.

subvexuS 3. (sob. vexare) stromy, spadzisty: omnia fastigio levi sub-vexa L.

subvolo 1. podlecieć w górę: s. in caelestem locum OCi.

subvolvo 3. toczyć do góry: saxa manibus V.

succedo 3. cessi, cessum 1) podchodzić, wchodzić pod co; zbliżać się, napierać: intr. г dat. tectis s. V pod dach = do domu, s. sub umbras 7, in arduum L; trans. s. tectum Ci, mare longius succedit C morze wdziera się w ląd; o wojsku: testudine facta succedunt C, classis successif T, sub montem, sub primam aciem s. C, ad castra, ad lńontes L; taksę trans, mu-rum TL, tumulum L; 2) prsen. wziąć ciężar na siebie, rzecz jaka idzie pod rękę, udaje się: s. oneri V, nihil suc-cedebat L nic się nie udawało, res nulla suecesserat C, haec prospéré suc-cedebant Ci, voti pars succedit L połowa życzenia spełnia się; s dat. successif coeptis L dzieło udaje się = fraudi, facinori succedit L; pass, nolle successum patribus L; 3) iść w górę, wznosić się: poet, alto caelo V, famä ad superos s. V; 4) iść za kim, następować; wstępować na czyje miejsce: Lavinia subvehitur, succedunt matres V, suecedentibus nostris C; w geografii: succedunt Ubii C mieszkają najbliżej, integri defatigatis succedunt G zmieniają, succedere Lauso V przyjść na pomoc; 5) następować w csasie, s porsądku : succedere orationi Ci mówić po kim, aetas aetati Ci, miseri-cordia odio N, in locum alicuius s. lub alicui CCi, Hannibal in paternas opes successif L, vicarius succedam rnuneri tuo Ci; pass, tibi succeditur Ci masz następcę; poet, in lignum succedunt surae 0 następują w metamorfozie.

succino 3. (sub i canere) przyśpie-re) podpalić, zapalić: succensi ignés wywać, wtórować; przen. potakiwać, Ci, succensus rogus L, s. absentem zgadzać się: clamat »victum date«; natum stipite 0; PPP. jako adi.    succinit alter H.

succendo 3. cendi, censum (cande-

succipio zob. suscipio. succlämätio, ónis, /. (succlamare)

succensus 3. zapalony : succensus amore O,

succlamo 1. wydaę okrzyk : z acc. c. inf. succlamabat multitudo se ei non

succenseo i suscenseo 2. censui okrzyk L. (subcensere i su[b]s-censere) gniewać się na kogo; z dat. di hominibus irasci

et succensere consuerunt Ci, aliquid s. defuturos L.

succo lub suco, ónis, m. (sugere)

Ci nieco się gniewać; takèe z acc. c.

succontümëliosë adv. (sub-c) nieco haniebnie, obelżywie Ci.

succrësco 3. crëvi, crêtum (sub-

inf. quis suscenseat (z tego powodu, wyzyskiwacz, zdzierca Ci. że...) milites non esse L.

succenturio, ónis, m. podsetnik, podporucznik L.

successio, ónis, f. (succedere) na- crescere) 1) wyrastać: succrescit ab stępstwo: doloris amotio successionem imocortexO; 2)dorastać,kwitnąćwtym efficit voluptatis Ci, iura successio- samym czasie: per se succrescunt vina

num T.

succrispus 3. zob. subciispus. succumbo 3. cubui, cubitum (sub

O, gloriae seniorum s. L, orator ae-successor, óris, m. (succedere) na- tati Ci. stępca: sagittae Herculis eo succesore utuntur 0 on jest spadkobiercą.

successus, üs, m. (succedere) 1) po- * cumbere) kłaść się, upadać; przen. dejście pod co, podstąpienie, zbliżenie    uledz, dać się pokonać: Europae suc-

się: s. hostium C, equorum V; 2) po-    cubuit Asia N, labori C, culpae OV,

succurro 3. succurri (sub-currere) podbiedz; przen. wziąć ciężar na sie-succïdia, ae, f. (succldere) połeć bie: licet in me pericula impendeant słoniny Ci.    omnia, succurram atque subibo Ci;

succldo 3. cldi, cisum (sub i cae- 2) pośpieszyć na pomoc; przen. dać dere) podciąć, poderżnąć, ściąć, zżąć: arbores, frumenta C, Cererem, florem aratro V.

myślność, pomyślny wynik, udanie się oneri L, senectuti Ci. czego : successu exultans V, successum habere O.

succido 3. cidi (sub i cadere) u-paść V.

pomoc; zaradzić: succurrit illi Vare-nus C, laborantibus s. S; pass. impers-succurritur C, ne quis satelles posset succurrere N; przen. saluti omnium,

vitae patris et pudicitiae sororis s. Ci; succiduus 3. (succidere) upadający,    3) przychodzić na myśl: ut quidque

chwiejny: genu, poples O.    succurrit, libet scribere Ci; z acc. c. inf.

rum 0.

succus zob. sücus.

succingo 3. cinxi, cinctum (sub i mihi succurrit numen non esse seve-cingere) 1) podpasać, podkasać (suknie do podróży): vestem ritu succincta Dia-

пае

alte turris 0.

sucinum, i, ». bursztyn T.

Sucro, ónis, m. teraz Xucar (wym. Chukar) rzeka w Hiszpanii, przy ujściu miasto tego samego nazwiska L.

suc-

s.

0, amictü, t.rabeä, pallä succinctus succutio 3. cussi, cussum (sub i eu-V; przen. pinus succincta comas O bez tere) podrzucać, wstrząsać: succutitur liści, naga; 2) przepasać, opasać: cinctus cultro L, pugione Ci, pharetra, nimbo V, staminé 0; 3) przen otoczyć, zaopatrzyć, wyposażyć: se canibus Ci, armis legionibusque L.

sudis, is, f. pal: ripa sudibus mu-nita C, fraxineae s. F.

Sûdo 1. (łStw, %>w;) intr. 1) pocić się, potnieć: puer sudavit et alsit H, equus sudabit ad spatia F, simulacra deorum Ci, nemora, ubi tura balsa-maque sudant T; 2) preen, być wilgotnym, parować: lacunae sudant hu-more F, scuta (litora F) sanguine sudant L; H) pracować usilnie, mozolić się: sudandum est eis pro civilibus commodis Ci; 4) wydawać z siebie płyn, wilgoć: quercus sudabunt mel-la F

sucula, ae, f. (demin. sus) 1) świnka; preen, tłumaczenie tSiSsę według etymologii ludowej: has stell as icfôaç, nostri imperite suculas, quasi a sui-bus essent appellatae Ci.

sucus (succus), i, m. 1) sok: stirpes ex terra sucum trahunt Ci, s. her-barum, pomorurn F; 2) preen, smak: ova melioris suci H, Media fert tristis sucos F; 3) siła: amisimus omnem sucum et sanguinem Ci; 4) każda istota gęstopłynna, olej, lekarstwo: ambrosiae V0 — nectaris H, olivi 0 olej.

sûdor, oris, m. (sudare) 1) pot, znój : sudore fumare F, manare Ci; 2) preen. trud, mozół: multo sudore et labore, sudore et sanguine maiorum Ci.

sûdus (dawniej suidus) 3. pogodny, suchy, bez chmur: ver s. F; subst. suidum i sudum, i, n. pogoda: su-dum est Ci, arma per suidum rutilare vident F.

Suêbi, örum, m. (sing. Suëbus, i, m. Suëba, ae, /.) Swebowie nad morzem niemieckiem aż po Ren ; Suëbia, ae, f. kraj Swebów T; adi. Suëbi-cus 3.

suesco 3. suëvi, suëtum (incóh. do suere od su-us) 1) intr. przyzwyczaić się: suescere militiae T; trans, ut milites imperiis suescerent T; 2) Pf. suëvi : jestem przyzwyczajony, zwykłem: has Graeci stellas. 6iSa? vocitare suerunt Ci ;

PPP. suëtus {poet, su-ëtus) 3 .jako adi. zwyczajny, zwykły : contubernium, proelia T; в inf. mala secundis rebus oriri sueta Ci, feraeque suëtae hune vexare locum H; г dat. latrociniis s. T, his armis s. F.

Suessa, ae, /. miasto 1) w kraju Aurunków, terae S e s s a ; adi. Suessä-nus 3.; 2) Suessa Pometia, w kraju Wolsków nad bagnami pontyjskiemi.

Suessiones (później Suessones), um, m. lud gallicki w okolicy Sois-s on s.

Suessula, ae, f. (demiti. od Suessa), terae Ses so la, miejsce w Kampanii.

Suetonius 3. imię rodu plebejskie-go szczeg. C. Suetonius Tran-quillus, autor biografii cesarzy od Cezara do Domicyana. suëtus eob. suesco. sûtes, suffes, et.is, m. (sent, szofet = sędzia), najwyższy urząd w miastach punickich: suffetes apud Cartha-ginienses velut consulare imperium est L.

suffero, ferre, (sub i ferre; formy sus-tuli, sub-latum uzupełniają tollo, eob. tollo) wziąć na siebie = znosić, ponosić, cierpieć: poenam, multam Ci; preen, custodes Pyrrhum suffere non valent F znieść, wytrzymać.

sufficio 3. fëci, fectum (sub i fa-cere) 1) podstawić na miejsce czyje lub w miejsce czego, wybrać innego urzędnika, uzupełnić, zastąpić: secer-dotes mortui atque in eorum locum alii suffecti sunt L, imperatore suf-fecto N. consul suffectus L, apes regem sufficiunt F; 3) preen, dać barwę jako tło = gruntować: laoam medi-camentis s. Ci, angues oculos suffecti sanguine F z ezerwonemi oczami ; 3) dostarczam, daję: salices pastoribus umbram s. F, milites excursionibus L;

4) wystarczyć, być odpowiednim : suf-fecit ferrum F, non sufficiunt verba О, пес scribae suffecere Ci; e dat. umbo sufficit ictibus F wytrzymuje, Vol-

scis sufficiunt milites L; z inf. nos non sufficimus contra tendere F, sufficit

liczki, skorupki): sprzyjać, popierać kogo: Catilinae suffragabatur Ci, dormis suffragata domino Ci; 2) polecać,

(wystarcza), ut doceamur T.

sufflgo 3. fixi, fixum (sub i tigere)    wspierać: aliquo sul'fragante N za

przybić, przypiąć, zawiesić: cruci s.    staraniem, poparciem czyjem, alicui

Ci, in cruce s. H, caput Galbae per rei C, legi spes suffragabatur Ci. lixas suffixum T.    suffringo 3. (sub i frangere) pod-

sufflmen, inis, n. 0 i suffïmen- łamać, złamać: crura Ci. tum, i, n. Ci (suffire) kadzidło.

suffugio 3. fugi (sub i fugere) u-suffio 4. ïvi, îtum (sub i fire = &usiv) ciec pod co: in tecta s. L.

kadzić, okurzać, okadzić: thymo s. V, urna suffita O.

suffugium, ii. n. (suffugere) 1) miejsce schronienia się. przytułek: sufföco 1. (sub i focare od fauces) suffugia Garamantum T, z gen. obi. dusić (pod gardło', zadusić: patrem Ci. specus suffugium hiemis T na zimę, suffodio 3. födi, fossum (sub i fo-    przed zimą; 2) ucieczka:'mors s. sondere) 1) podkopać, podminować: suf-    tium T, z gen. obi. quod unum malo-

suffundo 3. fudi, fiisum (sub i hindere) 1) podlewać: suffusus sanguis suffrägätio, önis, f. (suffragari)    cordi Ci skupiająca się, intumuit ven-

wybór, sprzyjanie, polecanie (przy wy-    ter suffusa ab undä 0 — od wodnej

borach): multum auctoritatis habet s.    puchliny; przen. o rumieńcu i blado-

militaris Ci żołnierzy ; z gen. obi. s. eon-    ści: haec audienti rubor suffusus est

L rumieniec oblał twarz = si virgi-(suffrägäri) neurn suffuderit ore ruborem V zarumienić się, zapłonąć; 2) zalewać, dolewać: lumina tepido rore 0 oczy cie-

fodiendis mûris T w celu podminę»- rum suffugium erat T. wania murów: 2) kłuć z pod spodu: suffpsso equo delabi T. ■

sulatus Ci.

suffragator, oris, m. wyborca Ci.

suffrâgium, ii, n. (suffragari) 1) odłamek, szczerb, skorupka; przen. głos,    płemi łzami; z konsłr. gr. suffusa o-

głosowanie: Xviri populi suffragiis    culos läcrimis V, sales suffusi feile 0

suffuscus 3. (sub-fuscus) ciemnobrunatny T.

Sugambri, Sigambri, órum, m. lud germański nad Renem koło Kolonii; adi. Sugamber 3.: cohors T;

suggero 3. gessi. gestum (sub i

constituti Ci, ventosae plebis suffra- napojone żółcią, aether calore suffugia H, testularum s. N sąd skorupko- sus Ci napełniony upałem, wy (ó<r:p»xtap.<S;), ire in s. L — suffragia *nire Ci głosować, in s. mittere L zarządzić głosowanie, s. ferre NCi głosować, suffragii lator Ci wyborca, głosujący, s. latio L, multitudinis suffragia C większość, suffragium it per subst. Sugambra, ae, f. kobieta 0. omnes L wszyscy głosują; 2) sąd, wyrok; uznanie: suffragio compotorum    gerere) 1) podłożyć; dać, podać: flam-

tuorum rhetor es Ci: populi suffragia    ma virgea suggeritur aëno V; obraz.

capto H; 3) centurya głosująca: pra-    invidiae flamm am suggerunt L doda-

w° głosowania: equitum centuriae    wać materyi do nienawiści, tela V,

cum suffragiis; omnibus s. datum est,    animalibus cibum T; 2) przynosić,

nemo suffragio exclusus est L, civitas    dostarczać: divitias alimentaque tellus

sine suffragio L, novorum civium, li-    suggerit 0; suggeram, quae vendatis

bertinorum suffragia Ci.    L; 3) dodawać zaraz, łączyć: Bruto

suffrägor, äri, ätus sum (sub i Horatium L: przen. sententiae ratiun-fra(n)gere) 1) głosować (zapomocą tab- culas s. Ci; 4) znosić w jedno miejsce

gromadzić, sypać: humum s. stąd suhst. od PPP. suggestum, i, ». nasyp. mównica, trybuna: illud sugge-stuin, in quo causam dixerat Ci.

suggestus, üs, m. (suggerere) trybuna, mównica, zwłaszcza w obozie: pro suggestu C z mównicy, in sugge-stu T; w Rzymie: s. = rosira L, praetor in suggestu sedens L — trybunał.

suggillätio, sügillätio, ônis, f. 1) siniec; 2) obelga, wyszydzenie: consu-lum Ci.

suggillo, sügillo I. 1) podbić, zrobić siniec; 2) wyrządzić obelgę, wyszydzić: viros spectatos s. L.

suggredior, gredi, gressus sum (syb i gradi) 1) podchodzić: propius T; 2) nacierać, napadać T.

sügo 3. suxi, suctum: ssać: anima-lia sugunt Ci; przen. errorem cum lacte nutricis s. Ci.

Suillius 3. imię rodowe.

suillus 3. (demin. od suinus por. sus) wieprzowy: grex L, caro s.: wieprzowina.

Sulones, um. (acc. onas T.) m. wspólna nazwa ludów germańskich w Szwecyi.

sulco 1. (sujcus) robić brózdę, bróź-dzić; trans, przerzynać, orać: humum vomere s. 0; przen. о okrętach: maria, vada carina s. V — przepływać = undas rate O; cutem rugis s. 0 marszczyć.

sulcus, i, m. (oXy.oî ciąg, brózda) 1) brózda: qua aratrum vomere lacu-nam fecit, sulcus vocatur Varro Ci, concludere, designare sulco OV; 2) przen. wszystko mające kształt brózdy : longo limite sulcus dat lucern V droga meteoru.

sulfur sob. sulpur.

Sulla, ae (gr. SuXXa;, stąd Sylla) w. przydomek rodu Korneliuszów (gens Cornelia): L. Corn. Sulla, dyktator; adi. Sullänus 3. : tempus, proscrip-tiones Ci, partes N — Sulläni, ôrum, m. Ci stronnicy Sulli ; sullätürio Ł chcieć naśladować Sullę Ci.

Sulmo, onis, m. imię miasta: 1) teraz S ul mon a, miasto rodzinne Owi-dego; 2) miasto Wolsków w Lacyum;

3) stąd imię jednego z Rutulów V; adi. Sulmönesis, e i subst. Sulmo-nenses, ium, m. mieszkańcy, sulphur sob. sulpur.

Sulpicius 3. imię rodowe ; jako adi.

1) Sulpicia horrea: wielkie spichrze poniżej Awentynu, później — horrea Galbiana; 2) Sulpicianus 3. należący do Sulpicyusza: classis C.

sulpur (sulphur, sulfur), uris, n. siarka: sulpure fumare V; pl. sulphu-ra lurida 0 żółtawe kawałki siarki, sulpura viva V kwiat siarkowy; stąd adi. sulpureus (ph, f.) 3. siarkowy: aqua V, fornaces Aetnae 0.

sum, esse, fui, futürus (dwa tematy:

1) es por. es-se, es-t, es-to, es-sem, poi. jes-t, gr.    la-pév, niem. is-t;

początkowe e odpada w formach: sum = esum, sunt, sumus = esunt, esu-mus i w coni. sim sam. esim = opt. et/jV = éaijjv, jak poi. są, niem. sind. PPr. właśc. »sens«, np. prae-sens, ab-sens, później ens na wsór gr. wv Ci; »s« międsy dwiema samogłoskami—r, np. eram, ero = es-am, es-o; 2) temat fu: fuo, fore, fui, futurus, gr. ©û-o, pol. by-ć, niem. bi-n usupełnia brakujący temat perfecti być, a mianowicie I) jako samoistne słowo (verbum substantivum) 1) mieć byt, istnieć: credo esse deos O, esse ea dico, quae cerni tangive possunt Ci; sunt, qui, quorum, quos, quibus znajdują się tacy, którzy: sunt, qui non audent Ci, sunt, quibus unum opus est H; sam. saimka względnego może być przysłówek względny : est, ubi peccat H, est unde Ci, est, cum Ci; est, quod; est, cur: non est, quod multa loquamur H niema powodu, żebyśmy długo mówili ; z następującem zdaniem celowem :

summa, ae, f. sob. superus. Summanus, i, m. (sub i manare) bóg deszczu, zsyłający błyskawice w nocy CiO.

summätim (summa zob. superus) pokrótce, z lekka, powierzchownie, »sumarycznie« : s. exponere Ci

summë, summum, summus zob.

est, ut viro vir latius ordinet arbusta H jest powód, ażeby... non est igitur, ut mirandum sit Ci niema powodu dziwić się; 2) est mihi aliquid: jest coś dla mnie, stoi na moje usługi = mam: sunt nobis mitia рота V, nisi esset hon os eloquentiae Ci, tecum mihi res est CiC mam stosunki z tobą, esse pro aliquo, ab aliquo : być czyim stronnikiem Ci; s dat. pers.: mihi nomen est: mam imię, nazywam się: cui fonti nomen Arethusa est Ci, de-cemvirales leges, quibus tabulis duo-decim nomen est L; z dat. łączy się niekiedy przydawka: bellurn mihi volenti (invito) est ST mam dobrowolnie (wbrew woli); в dat. osoby i ггесгу: służyć do czego, wychodzić na co: magno praemio alicui esse N, is erit auxilio nobis VO, alicui impediment), detrimento, commodo, honori, gloriae, usui, derisui Ci, curae, ornamento, praesidio esse C, argumento, testimo-nio esse Ci służyć za świadectwo, cui bono Ci komu przyniesie to korzyść. II. jako łącznik, copula (verbum copu-lativum) podmiotu s orsecseniem : być : dii benigni sunt Ci, omnia pontus erat 0 ; lącsnik moèe się opuścić: omnia praeclara rara Ci; s opuszczeniem właściwego orsecsenia в gen. poss. : Gallia est Ariovisti C, cuiusvis hominis est errare Ci; gen. qualit.: summi roboris esse Ci, suae potestatis esse L być panem siebie; г gen. gerundii: victoria non ferendae invidiae erit 0, quod initio conservandae libertatis fuerat S; s praep.: ad orrfandum tem-plum esse Ci; s gen. pretii: frumen-tum fuit tanti Ci, agor pluris est Ci classis CC navium fuit N; в аЫ. pretii : sal erat sextan te L, в аЫ. qualita-tis: tanto corpore, capillis solutis esse O, capite operto esse Ci, cervus e-rat forma praestanti V, cum esset ea aetate N, bono, alieno animo esse in aliquem C być dobrze, źle usposobionym; III) jako słowo posiłkowe: {ver

bum auxiliare) : 1) jako element składowy w formach czasowych, jak Plqupf. i Fut. ex.: fu-eram, fuero; następnie w konjunktywach: fu-erim = fu-esim i fu-issem = fuessem ; 2) tworzy s PPP. formy opisowe passivi: latus sum, e-ram, ero, sim, essem; s PF A. tworzy coniuyatio periphrastica activa : bellum scripturus sum S mam zamiar opisać wojnę; s PFP. tworzy coniu-gatio periphrastica passiva : îuventus exercenda est Ci powinna się ćwiczyć.

superus.

summöpere = summo opere: usilnie, bardzo Ci.

sumo 3. sumpsi, sumptum (sub i einere, в sub-mo = summo) 1) brać, porywać, używać: aliquid in manus s. Ci, arma s. Ci chwytać za broń, alicui equum s. C zabrać, venenum s. N zażyć, pecuniam s. mutuam Ci pożyczyć pieniądze, parvo sumi neque-unt H kupić, quo sumpta navis est Ci wynająć, curis sumptus poet. Ci— absumptus: zniszczony; 2) pobierać, wybierać: ex urbe vinum s. N, cognomen s. Ci przybrać, tempus s. L wziąć, animum s. T nabrać odwagi, laudem s. O zabrać, supplicium s. de aliquo CŒ wykonać karę na kim, u-karać; poet. : poenas s. ex scelerato sanguine У pomścić się na krwi zbrodniarza, poenas crudeles s. V znieważyć w okrutny sposób, liberos melio-res sumpsi quam genui S przybrałem = adoptowałem, sibi philosophiae studium s. Ci obrać, su mite materiam H wybierajcie, Miltiadem imperatorem s. N wybrać za wodza; 3) przedsie-wziąć, rozpocząć, opus s. Ci, bellum s. S, proelium s. L; z inf. quem vi-rum sumis celebrare? H; 4) brać na siebie, przywłaszczyć, przypisywać sobie: tantos sibi spiritus sumpsit C — stał się tak dumnym, sibi iudicium s. C, arrogantiam Ci; z następ, zd. celonem : sibi hoc sumit, ut corrigat mores aliorum Ci; 5) utrzymywać, twierdzić, przytaczać (w mowie); z acc c. inf. : beatos esse deos sumpsisti : con-cedo Ci, aliquid pro certo L, notos homines sumere (= proferre) odiosum est Ci, aliquid argumenti loco s. C.

sumptio, ónis, f. (sumere) przyjęcie, przesłanka, premissa w syllogiż-mie = Arguât Ci.

sumptuärius 3. (sumptus) dotyczący wydatków, zbytku: leges Ci.

sumptuösus 3. adv. sumptuôsê (sumptus) 1) kosztowny, wymagający wielkiego nakładu: cena, ludi Ci, fu-nus C, bellum L; 2) marnotrawny: Staienus erat s. Ci, splendidus, non s. N.

sumptus, üs, m. (sumere) koszt, nakład, wydatek: sumptu publico Ci na koszt państwa, suo sumptu N, sumptum facere, impendere in (ad) a-liquid Ci łożyć na co, sumptum in-ferre alicui Ci zapisać komu na rachunek; z gen. obi.: s. itineris, exerci-tus consularis Ci na podróż; pl. mo-dum facere sumptibus L patria ex-hausta sumptibus N.

Sünium, ii, n. (Soimov) teraz C a p o Colonne, przylądek w południowej Attyce.

suo 3. sui, sütum 1) szyć: tegu-menta corporum vel texta vel suta Ci; 2) przen. łączyć: corticibus alvea-ria suta F; subst : sütum, i, n. połączenie, zszycie : aerea suta F pancerz spiżowy.

suovetaurïlia, tum, n. (sc. sacra, dicta a victimis: sue, ove, tauro) ofiara z trzech zwierząt: świni, owcy i wołu przy lustracyi L.

(supellectilis, is, później) supellex, supellectilis, abl. e lub i, f. (super i legere) 1) sprzęt domowy: s. modica N, s. ex aere elegantior Ci, s. militaris L; 2) przen. wyposażenie: amicos pa-rare optimam vitae supellectilem Ci.

super (foso, niem. über) I) adv. 1) wyżej, w górze, z góry, w górę, ku górze: eo super tigna iniciunt C, s. prospectant e vallo F, s astantes S, humum s. spargens T; 2) przen. nadto, prócz tego: deturbatet super haec fatur F super quam i superquam quod L oprócz tego że, satis super-que HVL więcej niż za dużo, praeter arma nihil erat super N nic nie pozostawało; H) praepos. 1) z abl. poet.: o miejscu i czasie: ensis super cervi-ce pendet H nocte super media V około północy; przen. względem = de: civiles super urbe curae H, hac super re scribebam Ci, super tali causa missi N, super scelere suspectus S, rogitans super Priamo F; 2) z acc. (w prozie) na: super lateres coria in-ducuntur C, viri s. ahum alii praeci-pitantur L, s. vallum praecipitare S, s. exanimum sese proiecit amicum F, s. naves tur rim efficere Ci, No.mentanus erat super ipsum (powyżej niego), Porcius infra if; około: s. Sunium navi-gans L; naprzeciw: s. Demetriadem L; dalej, z tamtej strony: s. super Nu-midiam agitare S; o czasie: po, podczas: s. caenam; okoliczność sposobu: po, oprócz: cni s. hiemes capreae inlu-dunt F, adscitae manus militares s. Sulpicium T oprócz S., s. haec, s. cetera L, vulnus super vulnus, alii super alios L rana na ranie i t. d., s. omnia dona F, aetas et forma et s. omnia nomen Romanuni L nadewszystko.

super (dawniej superus), supera, superum, I) positivus: górny, wyższy; rzadko sg.: inferus an superus deus L, supero régi caelicolüm F, mare superum Ci m. adryatyckie, którego powierzchnia leży wyżej, niż morza ty-reńskiego = mare in fer um); często: superä i suprä (abl. sg. zob. suprä). Zwykle pi. rerum superarum et cae-lestium Ci, s. divi V, di superi H, di s. et inferi Ci bogowie niebiańscy i podziemni, superae aurae V powietrze ziemskie, ut omnia supera inféra videremus C; subst.: superi, orum, poet, superüm m. bogowie niebiańscy = opp. podziemni: flectere si nequeo superos, Acheronta movebo V; ludzie żyjący na ziemi w przeciwstawieniu do cieniów podziemnych: hic multum fleti ad superos Dardanidae V; II) comparât, superior, ius, 1) wyższy co do położenia: de (ex) superiore loco impetum facere CCi; 2) preen, o cea-sie: wcześniejszy, dawniejszy: superiore anno Ci, s. dies, tempus, aetas CiC, s. comitia, leges, coniuratio, oratio, nuptiae Ci, addunt ad superiores (do istniejących) totidem naves N; jako subst.: frumentum sumpsit sicut superiores Ci jak poprzednicy, s. Afri-canus Ci imiennik Af., s. Dionysius N D. starszy; szczególniej przy odsyłaniu w książkach: superioribus ca-pitibus Ci w poprzednich rozdziałach;

3) o randee, stopniu: wyższy: s. ordo C] jako subst.: aequalium quoque ad-eo superiorum intolerantis T równorzędny, wyższy; 4) silniejszy, mający przewagę: indignum est a pari vinci aut a superiore Ci, simul pares esse coeperint, superiores erunt L wezmą przewagę, s. bello, proelio N = superior (proelio) discesit N jako zwycięzca, populus superior factus est Ci, s. aequitatü C, s. contentione et armis Ci; III) superl. a) supremus 3. por. extrëmus, postremus) 1) co do położenia: najwyższy, ostatni: supremi montes V szczyty gór, s. Iupiter H najwyższy ; 2) o czasie: ostatni, ostateczny: suprema nocte V, s. salus V, supremie testamenti verbis T, sole supremo H przy ostatnim promieniu słońca, manum supremam imponere

O ostatnią położyć rękę = ukończyć, dies supremus Ci dzień śmierci, diem supremum obire N — umrzeć, spolia-tus diei supremi celebritate Ci pozbawiony uroczystego pogrzebu, supremi tori 0 mary, s. ignes 0 stos, s. mu-nera, honor V ostatnia przysługa, s. oscula T ostatni pocałunek śmiertelnego; subst. suprema, órum, n. a) o-statnia przysługa, pogrzeb: s. ferre V, s. solvere T; b) godzina śmierci, ostatnie chwile, śmierć: agitare de supremis T myśleć o samobójstwie, supremis adpropinquare, admotum esse T zbliżać się do śmierci ; c) szczątki, zwłoki: supremis honores dare L;

d) rozporządzenie ostatniej woli, testament: suprema Augusti T; sg. voce cieo supremum V ostatnie »Bądź zdrów!« — »Vale!« 3) o miaree: największy, najwyższy, najgorszy : s. supplicium Ci; subst. ad supremum ven-tum est V do ostateczności; 4) acc.n. jako adv.: quae mihi tunc primum, tunc est conspecta supremum OT po raz pierwszy i ostatni; b) summus 3. adv. summë (zam. sup(i)mus = sup-mus) 1) najwyższy: s. acumen V, s. iugum C, s. ego iaceo Ci, ab imis un-guibus usque ad verticem s. Ci od stóp do głów, s. arx, urbs CiV zamek = akropolis = niem. »Burg«, s. mare, unda, aqua CiV powierzchnia morza, s. montes V szczyty gór, s. corpus V 0 — skóra, s. gramina V końce trawy; jako subst.: summum, i, n. najwyższa część czego, góra, wierzchołek: leviter a summo inflexum bacil-lum Ci od góry, ad summum C ku górze; subst. summa, ae, f. a) najwyższe miejsce; preen, rzecz główna: s. ordinis Ci, summa imperii N naczelne dowództwo ; preen, s. postula-torum L, s. iudicii, sententiae, conclusion^ Ci\ b) liczba najwyższa = suma: summam facere, subducere Ci, si aera singula probasti, summam, quae ex his confecta est, non probas?

Ci, s. praedae, tritici, frumenti Ci; c) całość, ogól: s. belli, exercitus NC, rerum summa N całkowita władza, in summa CCi, ad summam Ci w krótkości ; 2) przen. o godności, znaczeniu : najwyższy: s. potestas N, s. vir NCi, s. magistrates N, s. .pater F = Iuppi-ter = s. deüm F, summo genere natu s Ci, summus ducum Atrides 0; 3) o czasie: ostatni : erat hiems summa Ci miała się ku końcowi, ad summam senectutem vivere NCi, s. dies F; 4) co do przymiotu: najwyższy, szczególny, adv.: bardzo : summe cupere, ex-spectare Ci, summe officiosi Ci, s. bo-num Ci, s. religio, caerimonia CiN, s. ius, s. iniuria Ci najwięk. krzywda, summa salus rei p.—summa res p. Ci dobro państwa, de snmmis rebus di-micare N; stąd adv.: summum (асе. neutr.) najwyżej : hodie aut summum eras Ci, unum diem aut s. biduum Ci. superä poet. zob. suprä. superäbilis, e (superare) dający się przejść: murus L; przen. dający się pokonać: nullis casibus s. Romani T,caecitas s. T uleczalny.

super-addo 3. addidi, additum [lepiej jako dwa słowa : super addo): dodać: tumulo super addite carmen F.

super-adsisto 3. stiti, spuścić się z góry, stanąć: superadstitit arce F.

superätor, ôris, m. (superare) zwycięzca 0.

superbia, ae, f. (superbus) duma, pycha, hardość CiSH.

superbiloquentia, ae, f. (superbus i loqui) dumna mowa, chełpliwość: Tantali Ci.

superbio 4. (superbus) być dumnym, pysznić się, chełpić, przechwalać się CiTO.

superbus 3. adv. superbe (super) 1) wyniosły, wysoki: Tibur s. F, meo superbus incedis mało F; 2) wynoszący się nad drugich, dumny, pyszny, hardy; z abl.: s. bonitate agrorum

Ci, s. caede nova F; subst. parcere subiectis et debellare superbos F, s. dens H wybredny; 3) wzniosły, okazały, wyborny; przen. wspaniały: po-pulus bello s. F, s. triumphus H; przen. s. civium limina H, palla s. 0, s. ostrurn F.

supercilium, ii, n. 1) brew, brwi: hirsutum s. F, deme supercilio nu-bem H spędź chmurę z czoła : zwykle pl.: supercilia abrasa Ci; poet. Iuppi-ter cuncta supercilio movens H skinieniem brwi ; 2) przen. surowość, ponurość, duma, pycha, zarozumiałość: rugis supercilioque decipere Ci, ma-trona severi supercilii O; 3) brzeg, wierzchołek: s. clivosi tramitis F, s. tumuli L.

super-ëmineo, ère, sterczeć, przewyższać V0.

superficies, ëi, f. (super i facies) powierzchnia, zabudowanie, płaszczyzna L.

superfixus 3. (super i figere) zatknięty: s. capita hostium L.

superflue 3. fluxi, zalewać, obfitować; właść. i przen. T.

superfundo 3. füdi, fûsum 1) lać, sypać na co; przen. zasypać, pokryć: sidéra mare superfunderent T; przen. alae superfundunt équités T; 2) zwrotnie : wylewać, rozlewać się: Tiberis superfusus L wystąpił z brzegów; przen. hostes superfusi L którzy się zewsząd rzucili, laetitia se superfun-dens L gwałtowna radość, Macedonia se superfundit in Asiam L rozciąga się aż do A.

super-gredior, gredi, gressus sum przekroczyć; przen. przewyższać: ali-quem pulchritudine T.

superi, örum, m. zob. super, super-iacio 3. iëci, iactum i iec-tum 1) rzucić, położyć co na co : sco-pulos superiacit undä Pontus F, su-periecto aequore damae natarunt H po rozlanem morzu; 2) przesadzać:

lać 0.

superiecere augendo fidem L wskutek przesady minęli się z wiarogod-nością.

super-immineo 2. (lepiej jako dwa słowa: super immineo) wznosić się ponad co grożąc F.

super-impleo 2. ëvi, eturn (lepiej jako dwa słowa: super impleo) napełnić V.

super-impöno 3. posui, positum lepiej jako dwa słowa : super impono) położyć na czem LO.

superincido 3.: z góry spadać, napaść: tela, viri L.

super-incubo 1. cubui, cubitum: leżeć na czem L.

super-incumbo 3. cubui, cubitum: położyć się na czem O.

super-inicio 3. iëci, iectum: narzucić, położyć na czem 0.

super-insterno 3. strävi, stratum: zaścielić, zasłonić: tabulas L.

super-intono 1. tonui, zagrzmieć z góry F.

super-invergo 3.; nachylić, wy

superior sob. super, superläbor, lâbi, lapsus sum: pośliznąć się na czem L.

superne (super) z góry, w górze, u góry: labitur amnis s. F, mulier formosa s. H.

supernus 3. (super, jak prônus od pro) górny, wierzchni; s. Tusculum H wysoko położone, numen s. 0 bóstwo niebiańskie.

supero 1. (super) intr. 1) wystawać ponad co ; prsen. mieć przewagę, być wyższym: angues superant ca-pite F; prsen. equitatu s. N, equestri proelio s. C, forma superans F niezrównana piękność, superat sententia babini C .zwycięża zdanie S. ; 2) być nad potrzebę, do zbytku ; zbywać, pozostać; poet, zostawać przy życiu, przeżyć, dożyć: quis tolerare potest, illis divitias superare, nobis deesse rem familiärem? S, s. omnibus humor

V, quod superaret pecuniae, rettulis-ses Ci, nihil ex commeatibus superabat L, si de quincunce remota est uncia, quid superat? triens H (⁵/1г— VIt = Vgk uter eorum vita superarit C przeżył; poet, quid puer Ascanius? superatne et vescitur aura? V; s dat. captae superavimus urbi F; 3) trans. przejść, przebyć, przekroczyć; objechać, opłynąć, przeskoczyć; prsen. uprzedzić kogo, przewyższyć: s. Alpes L, saltu viam F, retia 0, amnem adversum remis s. F płynąć pod wodę; prsen. tempestas ripas fluminis superavit C, clamor superat castra hostium L. si Euboeam pars navium superasset N, cursu insidias L, regionem castrorum C; 4) pokonać, wziąć górę, uzyskać przewagę nad kim: s. Lacedaemonios N, casus omnes, iram votis, aliquem donis F, necessitatem ne dii quidem superant L, mei mores falsa (kłamstwa) superant S.

super-occupo 1. (lepiej super oc-cupo) zaskoczyć przy czem F.

superpendens, ntis (superpendêre) zawieszony, wiszący: saxum L.

super-pono 3. posui, positum, położyć na czem: capiti decus L, super-positus in regionem L przełożony.

super-scando 3. przekroczyć: corpora vigilum L.

supersedeo 2. sëdi, sessum, zaprzestać czego, zaniechać, opuścić: litibus et iurgiis supersederi aequum L, proelio s. C, omni ratione super-sedendum est Ci; s inf. supersedeo loqui apud vos L.

super-stagno 1. wylać, wystąpić z brzegów: amnis T.

super-sterno 3. strävi, stratum, nakryć, pokryć: cumuli superstrati L.

super-stes, stitis, m. (super i stare) 1) blizko stojący, obecny, świadek: suis utrisque superstitibus praesenti-bus Ci; 2| pozostały przy życiu: te superstite H, fama superstes H sława trwała; s dat. filio s. pater L, ut sui sibi liberi superstites essentCi; e gen. non modo aliorum sed etiam nostri superstites sumus T.

superstitio, onis, /. (superstes) 1) wzywanie na świadków: Stygis caput... una superstitio superis quae red-dita divis V którego mogą wzywać jako świadka; 2) fałszywe wyobrażenie w zakresie religijnym, zabobon: superstitione imbutus Ci, infectus T, captus L; 3) preen, pl. obrzędy zabobonne: magicae s. T.

superstitiösus 3. adv. supersti-tiôsë (superstitio) zabobonny, wieszczy, proroczy : non superstitiose et aniliter, sed physica constantique ratione Ci.

super-sto 1. stać na czem: г dat. essedis et carris LS; e acc. poet, ossa superstabant volleres 0, lapsumque superstans V.

super-struo 3. struxi, structum, budować, stawiać na czem T.

super-sum, esse, fui, futûrus 1) pozostawać: biduum supererat C, non multum munitionis super esse N; tece por. Atheniensibus praeter arma nihil erat super; e dat. quantum hominis satietati superfuit Ci ; 2) o osobach: być przy życiu; г dat. przeżyć: superesse videt de tot modo milibus u-num O, ex eo proelio rnilia hominum CXXX superfuerunt C, Lucumo superfuit patri L, temporibus -superesse N przeżyć krytyczne położenie; 3) być do zbytku, nad potrzebę: non solum ut esset pecunia, sed superesset etiam N, quantum alteri sententiae d e e s s e t animi, tantum alteri superesse dicebat C, modo vita super-sit V.

super-urgeo 2. wciskać się z góry: fluctu superurgente T. superus, eob. super, supervacäneus 3. (supervacuus) 1) nadliczbowy: s. opus Ci uboczne zajęcie; 2) zbyteczny, niepotrzebny: s. est oratio mea L, de timoré disse-rere supervacaneum est S.

supervacuus 8. zbyteczny, niepotrzebny: sepulcri mitte supervacuos honores H, s. natalis adest 0; adv. ex supervacuo L.

supervado 3. stąpać po czem, przechodzić: ruinas, munimenta s. L, om-nes asperitates S.

supervehor, vehi, vectus sum, jechać, żeglować, płynąć około czego: promuntorium Calabriae L.

supervenio 4. vëni, ventum 1) nadchodzić, rzucić się na kogo (niespodzianie); e dat. curru desilit atque lapso supervenit V, velut unda super-venit undam H, terra supervenit crura loquentis О; 2) uderzyć na kogo, napaść, zaskoczyć: munientibus supervenit Marcellus L.

superventus, üs, m. (supervenire) nadejście, połączenie się: quartae de-cumae legionis T.

super-volito 1. latać nad czem; e dat. contionanti tantum foedarum volucrum supervolitavit T, sua tecta super volitaverit alis V (jako dwa słowa).

super-volo 1. przelecieć ponad czem : tremebunda supervolat hasta F, totumque super volât orbem O (jako dwa słowa).

supîno i. (supïnus) wygiąć w tył, odwrócić, wywrócić, przewrócić: su-pinatae glebae F; poet, г acc. gr. na-sum nidore supinor H mój nos zwraca się do góry, by wciągać zapach.

supïnus 3. (od sub = sup, por. urc--tog od u7có) 1) zwrócony do góry; poet, podniesiony w górę: o modlącym się: caelo supinas si tuleris ma-nus H (starożytni bowiem modląc się podnosili ręce w górę i zwracali dłonią ku niebu), tendoque supinas ad caelum manus VL, s. iactus L wypuszczenie strzały w górę ; poet, non redit in fontes unda supina suos O;

2) w znak, w tył podany, pochylony, leżący na znak: motus corporis pronus et s. Ci, stertitque s. H chrapie

leżąc na wznak ; 3) łagodnie się wzno- uzupełnić to, czego brakuje: szący: colles s. F, s. vallis L, Tibur    provinciae s. Ci, remigium s. V; poet.

usum

supinum H.

inania moenia s. 0 na nowo zaludnić; Uw:. supïnum (sc. nomen) »imię o- 3) uzupełnić wojsko nowo zaciężnymi :

pierające się o słowo« w gram. oznacza acc. i abl. imienia słownego deki. IV: horibile dicta, cubitum ire:

supplex, icis, adv. suppliciter (od

ad supplenda exercitus damna T, le-giones s. Ci, s. remigio naves L; 4) dodać: supplete ceteros honores me-suppär, paris (sub-par) prawie ditantes Ci dodajcie w myśli, równy, prawie współczesny Ci.

suppeditätio, önis, f. (suppeditare) sub i plicare, рог. duplex, triplex) 1)

dostatek Ci.

zginający kolana, klęczący: gener a suppedito i subpedito 1. (sub i Pisonis consulis pedibus supplex rei-pedites, por. subequitare) z nową pie- ciebatur Ci; 2) proszący z pokorą, po-chotą nadciągnąć na pomoc; siad 1) korny: litteras prope suppliciter mi-pomódz, wesprzeć : quod Ciceroni sup- sit Ci, suppliciter tristis F, manus peditas, gratum Ci; 2) nadesłać komu supplices Ci, s. oratio, verba Ci, s. co, dostarczyć, dać: satis frumenti ex dona, vota F, vox s. SL; 3) subst. iSicilia s. Ci, pecuniam N; 3) intr. być szukający przytułku, zdający się na w zapasie, podostatkiem; wystar- łaskę (abl. supplice, gen. supplicum): czyć: quoad tela suppeditarunt L, repudiatio supplicum superbiam coar-quibus rebus nos suppeditamus Ci guit Ci, supplex dei, supplices deo-w co obfitujemy, si vita suppeditat rum N.

supplicatio, ónis, f. (supplicare) publiczne wzywanie bogów z uchwały senatu, a to: 1) modły w celu odwró-

CiLT jeżeli życia wystarczy, gdybym żył.

suppeto i subpeto 3. petïvi i pe-

supplicium, ii, n. (supplicare) u-padnięcie na kolana; stąd 1) prośba; modlitwa (do bogów) : legatos cum suppliciis mittit S, suppliciis deos fa-supplanto i subplanto 1. (sub i    tigare L, senatus dis supplicia (=sup-

planto = stopa) podstawić nogę Ci.    plicationes decrevit ST; 2) uklęknienie

supplaudo, zob. supplódo.

supplëmentum, i, n. (supplëre) 1)    przen. kara śmierci, stracenie; kara,,

uzupełnienie, dopełnienie: ad s. remi-    ukaranie: ad s. damnari N, ad s. ali-

gum L, in s. classis iuventus atque    quem dare N, tradere L, dedere CCi,

arma data L; 2) zaciąg wojska dla    producere Ci, s. de aliquo sumereNC

wykonać, s. solvere Ci, persolvere T, suppleo i subpleo 2. ëvi, plëtum    luere O ponieść karę = s. dare N

(plćre, por. plënus) 1) dopełnić, napeł-    (= poenas dare), s. est poena peccati

nić: adiectoque cavae supplentur san-    Ci, s. dignum libidine Ci, s. in parri-

guine venae O, aerarium s. T; 2) przen.    cidas Ci, ad ultimum s. progredi C—

Słownik.

tii (sub i petere) przychodzić na po- cenią nieszczęścia: eo anno prodigia moc [por. suppedito) ; stąd: być w po- multa fuerunt, quorum averruncan-gotowiu, podostatkiem: ne pabuli dorum causa supplicationes in biduum quidem satis magna copia suppete- senatus decrevit L; 2) modły dzięk-bat C, frumentum suppetebat L, an czynne z powodu szczęśliwego zda-tu existimas suppetere nobis posse, rżenia, n. p. zwycięstwa: Romae die-quod cotidie dicamus? Ci; poet, ut rum XX supplicatio redditur C. suppetas laboribus H abyś się poddał karom; 2) wystarczyć: si vita suppe-tet LCi, pauper enim non est, cui rerum suppetit usus H.

w celu poniesienia kary śmierci; stad

uzupełnienia, rezerwa LC.

54

samobójstwo, ultimum, summum, ex- tem C, aegritudinem s. Ci, iram, que-tremum s. alicui indicere, decernere T; relas, sonum s. 0, voce suppressa Ci 3) prsen. męczarnia, katusza: heu dira głosem zniżonym; 3) ukryć, sprzenie-meorum supplicia F, triste s. F, satis wierzyć- fama supressa est LT, sup-supplieii tulisse C; prsen. dira tegens presso Vespasiani nomine T nie wy-supplicia F rany pochodzące z ka- mieniając go, nummos, pecuniam s. Ci.

suppudet 2. wstydzić się czego: supplico 1. (supplex) 1) zgiąć ko- s. me alicuius rei Ci. lana, paść na kolana: precari, suppli-

care Ci; 2) pokornie prosić, błagać: obliczać: articulis s. O na palcach. z dat. populo, senatui s. Ci ; 3) modlić się do bogów: Mario diis suppli- od super jako adv.) I) adv. 1) o miejscu: canti S.

lectwa.

supputo 1. (sub i putare) liczyć,

supra, poet, superä (аЫ. fern. sing.

wyżej, powyżej: iumenta in flumine supra atque infra constituit C, mare, quod supra quodque adluit infra F

supplódo 3. (sub i plaudere) stuknąć, tupnąć nogą Ci.

supplösio, ônis, f. (sub i plaudere) morze adryatyckie i tyreńskie, toto tupnięcie nogą: pedis Ci.

vertice supra est F wystaje, prze-suppöno i subpono 3. posui, po- wyższa; 2) o czasie: przedtem = po-situm [poet, postum) 1) podłożyć co wyżej: ea quae supra scripsimus NC pod со: anatum ova gallinis s. Ci, Ci, pauca s. repetere ST z przeszłości; colla oneri s. 0, Massica caelo sereno 3) o mierze: wyżej, więcej ponad co: s. H suszyć na słońcu, hominem tu- supra adiecit Aeschrio Ci nadłożył, mulo s. 0 pogrzebać, terrae dentes podniósł (przy licytacyi), trecentis aut viperinos 0 — zasiać, pecus fauno s. supra milibus emptus H, ut supra ni-0 zapędzić, aetberaque ingenio sup- hil addi posset N; w połączeniu z quam: posuere suo 0 podbili; PPP. ignes intellego ilium supra quam ego sum suppositi cineri H ukryte w popiele, petere S; II) praep. z acc. 1) o miejscu: non ut sit suppositum deo 0 podpo- nad, na, ponad, po drugiej stronie: rządkowane, s. tectis ignem 0 podpa- supra subterque terram L, supra ca-lić, cultrum s. F przyłożyć nóż do put V; obrazowo: dux hostium cum gardła, falcem s. aristis F żąć; 2) prsen. exercitu supra caput est SL jest ®na położyć na czyje miejsce, podsunąć, karku«, ut supra se duas legiones podrzucić, podstawić: se reum s. Ci, collocaret C, est omnia quando iste falsa testamenta supponere Ci, sup- animus supera F; w geografii: ea gens posita cerva 0, suppostaque furto Pa- iacet supra Ciliciam N, supra Ephe-

sum Ci powyżej Ef., fera supra ve-supporto 1. (sub i portare) dosta- nabuła fertur F, supra segetes navi-

gare 0, supra ire deos videbis F prze-suppressio, önis, /. (sub i pre- wyższać; 2) o czasie: przed, nad, po-mere) ściskanie; prsen. zatrzymanie za : supra septingentesimum annum L, tajemne, sprzeniewierzenie: s. pecu- paullo supra hanc memoriam C; 3) niae Ci.    o mierze: ponad: supra milia XX L,

très supra tangere H więcej niż, s. inodum F, s. hominis fortunam Ci;

siphaë F.

wić, dowozić NLC.

supprimo 3. pressi, pressum (sub i premere) 1) cisnąć na dół, zatopić: quattuor naves suppressae L; 2) przen. powstrzymać, powściągnąć: habenas, lora s. 0, classem N, iter C, fugam О, impetum militum L, hostem insequen-    słowa) przekroczyć: fines s. sc. L.

rzadko — oprócz: supra eum metum accesserat, quod L.

supra-scando 3. (lepiej jako dwa

ïsta

•—ł ;

I« L

ii

suprëmus, sob. super, supter, dawniejssa pisownia = ■subter V.

surr... sob. sub-г... süra, ae, /. łydka: teretes s. H, suras include cothurno F; jako n. pr. Sura, ae, m. przydomek: P. Corn. Lentulus Sura S.

surculus, i, m. (demin surus, Os, m. pal) 1) gałązka; 2) zraz do szczepienia: da mihi ex ista arbore, quos seram surculos F; takèe prsen. Ci.

surdaster, tra, trum (surdus) nieco głuchy, niedosłyszący Ci.

surditäs, ätis, /. (surdus) głuchota, brak słuchu Ci.

surdus 3. 1) głuchy, pozbawiony słuchu: asello surdo fabellam narrare H, surdis auribus canere, dicere L mówić do ściany«; 2) prsen. głuchy = niechcący słuchać, nieczuły: s. un-dae, s. mens, s. leges 0; s dat. non saxa nudis surdiora navitis PL, s praep. surdae ad solatia aures 0; 3) nieda-jący się słyszeć, zamilczany: non erit officii gratia surda tui О.

surëna, ae, m. wielki książę, w. wezyr, najwyższa godność u Partów T.

surgo 3. surrexi, surrectum (sub-rego = sur-rigo) 1) trans, podnieść, wyprostować, dźwignąć: subrecto mucrone L podniesionym sztyletem, aures s. F strzydz uszyma; 2) intr. powstać, podnieść się: ante lucern s. Ci, cum die s. 0 z brzaskiem dnia; •sfeqd? аЫ. solio, strato s. F z łóżka, sella Ci; ad dicendum, ad respondendum s. Ci; 3) prsen. wznosić się = wschodzić; róść, wzbierać: surgit sol HV; prsen. surgit nox, dies OF zaczyna się, diem surrexe (= surrexisse) H; o wodzie: surgunt aequora, undae F; surgentes columnae F, circum sur-gentibus iugis T, ventus, imber surgit F; о roślinach: carduus, messis s. f⁷) seges s. H; o budowlach: arx, li-mina F.

Suri, Suria, sob. Syri, Syria, surpite, surpuerat, surpuit itd. sob. surripio.

Surrentum, i, n. teraz Sorrento, miasto na południowym przylądku zatoki neapolitańskiej ; adi. Surrentl-nus 3. promunlurium T, palmes, colles O; subst. Surrentîni, drum, in. mieszkańcy S.

surrëpo, sob. subrepo. surripio 3. ripui, reptum (sub i ra-pere) potajemnie zabrać, skraść; prsen. odebrać: si quid clam surripiat aut pałam eripiat Ci, de mille modiis sur-ripis unum H; prsen. unum me surpite (= surripite) morti H, diem s. 0 czas tracić.

surrogo, sob. subrogo. sursum (lud. süsum) (s subvorsum adv. PPP. subvortere) w górę, do góry, w górze: sursum deorsum, ultro citroque commeare Ci w górę i na dół.

sus, suis [dat. abl. pi. suibus, poet. sübus), f. m. (аЗ; г 3c) świnią, wieprz: arnica luto sus H, s. masculus L odyniec ; przysłowie : sus Minervam (do-cet) Ci uczył głupi mądrego, Marcin Marcina.

Süsa, orum, n. (~à ЕоЗа») stolica państwa perskiego.

suscenseo 3. sob. succenseo. susceptio, ónis, f. (suscipere) podjęcie, przyjęcie: laborum, causae Ci.

suscipio i succipio 3. cep i, cep-tum (su[b|s i capere) 1) z dołu chwytać: dominam ruentem s. F, cruorem pateris, ignem folds F; 2) z ziemi podnieść; prsen. dziecko uznać za swoje; pass. przyjść na świat, urodzić się: qui alumni a parentibus sus-cepti educatique sunt Ci; był bowiem zwyczaj u Rzymian, że ojciec podnosił z ziemi nowonarodzone dziecię, co było symbolicznem oświadczeniem, że dziecię uznaje jako swoje i chce je wychowywać: susceperas liberos non solum tibi, sed etiam patriae Ci ;

54*

pass, simul atque in lucern editi sus-cepti sumus Ci ; 3) prsen. przyjąć kogo lub co, mowę przyjąć = odpowiedzieć : aliquem in suarn potestatem, in civitatem s. Ci, animum, mentem, voluntatem, cogitationem sobrii hominis, consolationem s. Ci, »dicam equidem« suscipit Anchises V odpowiada A.; 4) prsen. wziąć na siebie, podjąć się czego: militiam s. L, labo-rem, negotium, opus, operam et mu-nus Ci, personam boni viri s. Ci rolę przyjąć, legationem s. N; szczególnie z gerundium: Epaminondam pecunia corrumpendum s. N podjąć się przekupienia. gloriam Africani tuendam s. Ci obrony, cursum vitae s. Ci rozpocząć życie, vota s. NL, bellum s. N przedsięwziąć, consilium s. Ci postanowić, prodigia s. L odnieść do siebie, facinus, maleficium, fraudem, sce-lus, parricidia s. Ci popełnić; 5) ciężar lub cierpienie wziąć na siebie: inimicitias s. N, invidiam atque offen-sionem s. Ci ściągnąć na siebie urazę i nienawiść = in se culpam crimenque s. Ci — maculam atque ignominiam s. Ci ściągnąć hańbę, poenam s. Ci ponieść karę.

suscito 1. (su[b]s-citare) 1) podnieść w górę: terga aratro s. V skiby pługiem, aura lintea suscitât 0; 2) wyprostować = kazać siedzącemu powstać: aliquem a subselliis Ci, Euan-drum ex tecto lux suscitât alma V budzi, Miltiadis tropaeis e somno sus-citari Ci; 3) pobudzić, zachęcić: aliquem in arma s. V do walki, Apollo suscitât tacentem musam citharae H, se ira s. V burzyć się, bellum s. L — caedem s. V wzniecać wojnę, rzeź, hesternos ignés s. = extinctos amo-ris ignes s. 0.

suspecto 1. [freąu. od suspicere) podpatrywać, oglądać podejrzliwie, podejrzywać: aliquem i aliquid s. T, perfidiam s. T wietrzyć.

suspectus, üs, m. (suspicere) spój-rżenie (w górę): turris vasto suspectu V ogromnej wysokości.

suspendium, ii, n. (suspendere) powieszenie się: iniuriae remedium morte ас suspendio quaerere Ci w samobójstwie przez powieszenie się, arbor praebuit suspendia collo O służyło do powieszenia się.

suspendo 3. pendi, pensum (su(b)s i pendere) powiesić, zawiesić: arma patri Quirino V, se s. Ci powiesić się, currü capita s. V, reste s. L, pieta mentem vultumque tabellâ H utkwić; z acc. gr. suspensus tabulam lucerto H tablica wisi mu na ramieniu ; obrasowo: aliquem albo aliquid suspendere naso N = krzywić nosem na co; taksę г praepos. ex pinu, ex humero, mało ab alto s. V; 2) s locat. na pytanie gdzie? arbori infelici (pozorny dat) suspendito CiL; z praep. in foribus s. V, in oleastro s. Ci; stąd PPP. jako adi. suspensus 3. a) powieszony, wiszący: s. aulaea H suspensie alis L, equi Neptuni per undas currus suspensos rapiunt Ci, saxis suspensa rupes V, suspensae lacrimae O łzy powstrzymane; b) zawisły, polegający na czem: ex bono casu omnia suspensa sunt Ci; 2) podnieść wynieść w górę, wysoko postawić; podeprzeć: tignis condignationem, tectum turris s. C, murum furculis L; poet, tellurem sulco tenui s. V ziemię w płaskie brózdy orać; 3) umieścić co tak, by się lekko posady dotykało, by się chwiało, było niepewne; stąd lekko biegnący, ledwo się dotykający: suspensos gradus ferre O; stąd pass. być chwiejnym, chwiać się, prsen. być niepewnym, wątpliwym: Seianus super Caesarem suspensus T, medio responso rem suspen-derunt L pozostawili w niepewności, nec iam suspendere fletum sus-tinet O; zwłaszcza: niepewny, wątpliwy, niespokojny: animi s. Ci, ci-vitas mętu suspensa Ci, s. exspectatio

C, s. et obscura verba T, s. timor О niepokojąca obawa, Vespasiani nomen suspensi (w niepewności) circum-ibant T.

potes Ci; s sdaniem celowem: adduci ad suspicandum, ut Iulius ei ordini ne libertatem relinquat Ci; 2) domyślać się, przeczuwać, spodziewać się: su-spicor, quid dicturi sint Ci.

suspïrâtus, üs. m. (suspîrâre) głębokie oddychanie, westchnienie: su-suspicio 3. spexi, spectum (su(b)s- spiratibus haustis O głęboko spicere) 1) podpatrzeć, podglądnąć, tchnąwszy, spojrzeć w górę: in caelum i trans.

suspicax, äcis (suspicari) podejrzliwy: populus s. N, animus, silentium s. T.

wes-

mitus L, sine suspiritu aspicere aliquem Ci.

susplrium, ii, ». (suspîrâre) 1) głę-

suspTritus, fls, m. (su(b)s-spiritus) caelum s. Ci, fastigia urbis, signorum głębokie westchnienie : creber s. et ge-. ortus, lunam s. V, ramos 0; 2) prsen. podziwiać, szacować: s. et admirari N i nunc aeraque et artes suspice H;

3) podejrzywać: aliquem S; sscsegól- bokie oddychanie: ducere, trahere O; nie PPP. jako adi. suspectus 3. po-    2) westchnienie : vultum ad suspiria

dejrzany, wzbudzający podejrzenie:    ducere 0, sine suspirio Ci, prsen.

suspïro 1. (su(b)s i spïrâre) 1) głęboko oddychać: ab imis pectoribus s. 0; 2) wzdychać: tacito suspirat pecto-re 0, nuntius dicit suspirare Chloen H wzdychać za kim. suspltio sob. suspicio. susque deque: do góry i na dół, mniej więcej Ci.

sustentaculum i sustentâclum, i,

n. (sustentare) podpora, prsen. s. victor i ae T.

Bomilcar suspectus régi et ipse eum suspiria patefacere alicui T zmar-, suspiciens L, s. nomen Ci, eum su- twienie. spectum habuit L, s. laquei H, locus ambiguis s. aquis 0, s. in Poppaea T, takse s gen. s. nimiae spei Traianus T, s. res novas voluisse T, por. suspiciens novas res cupere S.

siispïcio i suspltio, onis, /. podejrzenie : subest s. Ci, in suspicionem venire Ci, suspicionem habere Ci, ca-

rere suspicione N nie mieć podejrzenia, in suspicionem incidire N; s gen. s. insidiarum N o co, s. regni appe-tendi T, non abest suspicio, quin sibj mortem consciverit С; 2) przypuszczę- utrzymywać, podtrzymywać co (aby nie, przeczucie, deorum s. Ci.

sustento 1. ifrequ. od sustinere) 1)

nie upadło): fratremque ruentem sus-SUSpTciöSUS 3. adv. -ösS (sam. sus-    tentât dextra V; 2) podpierać, nie dać

plciö(nö)sus) 1) podejrzliwy: timidus    upaść: aliquem omnibus copiis s. Ci,

exercitum suis tectis s. Ci, sordidas merces mutando sustentari T żyć z czego, frumento sustentari L, ege-statem lenocinio Ci w niedostatku u-

suspiciosusque Ci ; 2) wzbudzający po- bella auxiliis s. C, s. aciem, pugnam dej rżenie, niedowierzanie, podejrzany: s. T, vectigali belli difficultates s. Ci; scelus s. Ci, exceptiones s. Ci, aliquid 3) utrzymywać przy życiu, żywić: criminose et suspiciose dicere Ci.

suspicor, äri, ätus sum (suspicere)

1) podejrzywać, mieć podejrzenie: ad suspicandum sagacissimus Ci; poet. fuge suspicari Hnie miej podejrzenia;    trzymywać się, żyć z czego; 4) wy-

z acc. nihil suspicari, res nefarias s.    trzymać, wytrwać : nieosob. aegre

Ci; s acc. c. inf. suspicor te pecunia    sustentatum est C, maerorem s. Ci,

captum esse Ci ; s pytaniem sawislem :    impetum legionum, hostem s. T, in-

quae et quantae sint eae res, suspicari    stantem s. V, famem s. C; 5) po-

czernidło, szwarc.

sütrïnus 3. (suere, sutor) dotyczący szewstwa: taberna s. T warstat szewski,

Sutrium, ii, n. teraz Su tri, miasto w Etruryi; adi. Sutrïnus 3.: ager L; subst. Sutrini, órum, n. mieszkańcy.

wstrzymać, powściągnąć, odeprzeć: paulisper a rege sustentatus est L, s. et prolatare Ci.

sustineo 2. tinui (su(b)s i tenëre) 1) podtrzymywać, utrzymywać co (aby nie upadło), dźwigać, powstrzymywać: baculo artus s. O, sacra manibus sub-latis reposita in capitibus s. Ci, furcis spectacula s. L trybuny podpierać, lapis albus pocula sustinet H dźwiga, aër sustinet volatus avium Ci podtrzymuje lot ptaków, undam de flumine palmis s. F — czerpać, se a lapsu s. L utrzymać się na nogach = pugna-bant vix membra sustinentes L, arbor sustinet poma 0, equum incitatum s. C, s. agmen, signa L, ordines V — stanąć, manum O, s. morantem V, gradum 0, ab omni assensu s. Ci; 2) utrzymywać, bronić czego, zachować : dignitatem rei p. s. Ci, animos pug-nantium s. L odwagę; 3) utrzymać (przy życiu), żywić: parvos nepotes s. F, ager hominum quinque milia sustinet Ci; 4) wytrzymać, znosić, wziąć na siebie; stawić opór, opierać się: onus s. C, munus s. Ci, bellum s. Ci wziąć na siebie = causam publicam s. Ci, gravissimam personam s. Ci przyjąć rolę, poenam s. Ci znieść karę; z inf. non sustinet perdere blan-ditias O; z acc. c. inf. sustinebunt tales viri se pop uli voluntate restituisse? Ci, sustinere Pompei ani non potue-runt C stawić opór, oprzeć się, vim tribuniciam s. Ci, eos querentes non sustinuit L; 5) odwlekać, odkładać: rem in noctem, consilio bellum s. L, fati diem s. 0.

sustollo 3. [por. tollo, sus-tuli) podnosić w górę: sustollit ad aethera vultus 0.

susurrätio, önis, f. (susurräre) szmer Ci.

susurrätor, oris, ж. (susurräre) szepczący, pomrukujący Ci.

susurro 1. (susurrus) szmer robić, brzęczeć, szeptać: apes susurrant F, ut fama susurrât О.

susurrus, i, ж. szmer, mruczenie, szept: saepes somnos suadebit inire susurro F; s. mulierculae Ci, lenesque sub noctem susurri H.

susurrus 3. szepczący : lingua s. 0. Suthul, is, n. zamek w Numidyi S. sutilis, e (suere) zszyty, złożony: cumba s. F pleciona albo połatana, s. corona O wieniec uwity nićmi.

sütor, óris, m. (suere) szewc, latacz: sutores et zonarii Ci; adi. sü-torius 3. szewski: atramentum Ci

sutura, ae, /. (suere) szycie ; przen. szew : triplex scutale crebris suturis duratum L proca potrójna wzmocniona gęstymi szwami.

suus 3. zaimek dzierżawczy od zaimka osoby trzeciej: sui, sibi, se (por. gr. ióę, 8; = o-óg) 1) swój, swoja swoje, jego, jej, ich: si anulum suum tibi tradidit Ci; incidit in eandem invidiam, quam pater suus N (= cum patre suo) w którą jego ojciec; w połączeniu z quisque : suae quisque for-tunae faber każdy jest sprawcą swego losu; z proprius: sua cuique laus propria debetur Ci, suo proprio proe-lio L. Wzmacnia się narostkami »pte« : suapte manuinterfici Ci; »met« : suomet more praecipites eant S, suismet prae-sidiis capti L. Jako subst. a) sui, órum, m. swoi ludzie, stronnicy, żołnierze: Catilina deseruit suos Ci, plures suos reddiderat N przeciągnął na swoją stronę ; rzadziej sg. dextra decisa quaerit te suum F swego pana, właściciela; b) sua, órum, n. swoje, ma-

Syleum i Sylleum, i, n. miasto w górach Pamfilii L.

jątek, mienie: omnia sua secum por-tare Ci — cały swój majątek, civibus sua restituât N ich mienie; с) == suum, i, n. iudicio suum recuperare non

Sylla, ae, m. poboczna grecka forma = Sulla.

potest Ci, suum cuique Ci każdemu, syllaba, ae, f. (gr. oMaßfl zgłoska: co mu się należy, suum illud Ci jego    syiiaba longa brevi subiecta vocatur

zasada; 2) właściwy, własny: ei sua    iambus H, stąd syllabätim Ci zgłos-

Sylva sob. silva.

Symaethus, i, m. iSùpat&o;) teras Giarella, rzeka na wschodniem wybrzeżu Sycylii; adi. 1) Symaethius 3.:

.    ,    ...    , ,    flumina S. rzeki poboczne S., heros

oryginalny, sui mris esse: byc panem r. A    ...

siebie sameeo ■ voet vix sua erat O 0 = Acis’ syn    8.; Symaethis,

samego, poet, vix sua erat (J jdjs f Nimfa g . nympha ₀. ₂) Sy-

maethëus 3. (Supti&sio;): aquae 0 = dopływy S.

manu scripsit N własną ręką, własno- kami. ręcznie, eum cives sui eiecerunt N, sua sponte: z własnej woli, suis verbis, suo nomine N, sua sidéra norunt V mają własne gwiazdy, in disputan-do suus est Ci, carmina sua esse Ci

symphönia, ae, f. (auuewria) muzyka: aliquem cum cantu atque sym-phonią reducere Ci z śpiewem i muzyką; adi. symphoniacus 3. muzyczny, należący do muzyki: homines, servi, pueri Ci — muzykanci; subst. symphöniaci, örum, m. muzykanci, kapela: symphöniaci Romam missi sunt Ci.

Symplëgades, um, /.

sc. vr;aoi od auarctajaato) dwie małe wyspy skaliste koło Bizancyum (zwane Kuavesu), które według podania ciągle uderzały o siebie, dopiero, kiedy okręt Argonautów przepłynął, ustaliły się.

symposion, ii, n. (gr. oufiTtôatov) uczta, jako tytuł dyalogu Platońskiego N.

była przy zdrowym rozumie! 3) przyzwoity, właściwy, należny: suo iure defendere Ci z należnem = zupełnem prawem = suo iure Ennius sanctos appellat poetas Ci, suo Marte pugnare L ojeździe walczącej z konia; 4) dogodny, stosowny, pomyślny: suo tempore atque alieno hostibus L, anno suo consulatum petere Ci w przepisanym roku ubiegać się o konsulat, factus est consul sibi suo tempore, rei publicae alieno Ci, suo loco pu-gnam facere S, ventis iturus non suis H, utebatur populo suo Ci miał lud sobie oddany, Chatti sui T.

Sybaris, is (acc. im, in, abl. i) /. teras Si bar i; 1) rzeka w Lukanii;

synedros, i, m. (gr. aJv£opo;) radca kolegialny L.

synephëbi, órum, m. (gr. auvs^ßoi) przyjaciele od młodości, tytuł kome-dyi Cecyliusa Ci.

2)    miasto greckie nad tą rzeką, zburzone 510 r., odbudowane jako osada ateńska: Thurii. Mieszkańcy Syba-rltae, ärum, m. uchodzili za rozpustników, stąd Sybarïtis, itidos, (jak Ilias,

Aeneis), pieśń o Sybarycie, nieprzyzwoity poemat z czasów Owidego O;

3)    imię męskie V.

syngrapha, ae, f. (gr. аиугра«^) rę-

Sychaeus, i, m. mąż Dydony, zamordowany przez jej brata Pigmalio-na: abolere Sychaeum V; poet, taksę    kopis = zapis dłużny, oblig, weksel:

jako adi. fides cineri promissa Sy-    syngrapham facere Ci, s. obsignare

chaeo F.    Ci podpisać, per syngrapham credere

Synnada, orum. n. miasto w Fry-gii; adi. Synnadensis, e Ci.

Syënë, es,/. (Sułjvr₍) teras Assuan, Ci pożyczyć na weksel, miasto w górnym Egipcie; Syenites, mieszkaniec S. O.

Syphax i Suphax, äcis, m. książę numidyjski za czasów II. wojny pu-nickiej, zięć Hasdrubala SL.

Syracusae, arum, f. teras Sira-gossa, miasto w Sycylii, założone przez Koryntyan. miejsce ródzinng, Teokryta i Archimedesa; adi. 1) gr. Syräcüsius i Syracosius 3. VHCi; 2) lać. Sy räcüsänus 5. : lautumiae Ci ; subst. Syräcüsäni, örum, m. Syraku-zanie Ci.

Syri i Suri, örum, m. rzadko Sy-rus, i, m. Syryjczycy CiO; poet, adi-Syrâ merce Hza towary syryjskie; adi• Syrius 3. : pira N, zwykle subst. Syria, ae, f. (Supta sc. 1) Syrya Ci,

2) państwo syryjskie Seleucydów, obejmujące Syryę. Babilonię, Fenicyę i Palestynę CiN; 3) przen. — Assyrya;

adi. Syriacus 3. w Syryi: publi-cani Ci.

syrinx, ingis, (acc. inga) f. ft oüptyÇ) trzcina; przen. syrynga, piszczałka Pana, złożona z 7 piszczałek trzcinowych różnej długości i grubości ; n. pr. Syrinx, ingis, /. nimfa zamieniona w trzcinę O.

Syrius sob. Syri i Syros.

Syros, i, f. teraz Sira, jedna z Cyklad, niedaleko wyspy Delos, miejsce urodzenia Ferecydesa; adi. Syrius 3. z wyspy Syros Ci.

Syrtis, is, f. [gr. otip-rt;) syrta. ławica piaskowa na wybrzeżu, szczególniej dwie sławne przy brzegach północnej Afryki jako wielka i mała syrta SL , przen. okolica nadbrzeżna H, Gae-tulae Syrtes V jako typ puszczy.

T.

T jako skrócenie = Titus; Ti = Tiberius; T. albo Tr. = tribunus.

Tabae, ärum, f. miasto w Karyi na granicy Frygii L.

tabella, ae, /. (dentin, tabula) 1) deszczułka, tabliczka: heu quantum fati parva tabella tulit 0 deszczułka, na której Romulus był porzucony; 2) szachownica, warcaba: ternis instructa tabella lapillis O; 3) obrazek (wotywny), zawieszany w świątyni bogów z wdzięczności : Pausiaca votiva t. JFf, ex tot tabellis pictis Ci; 4) tabliczka do głosowania na zgromadzeniach i sądach; imiona kandydatów były napisane; przy uchwalaniu ustaw miano dwie, jednę z głoskami: U. R. (== uti rogas) przyjmującą, drugą z głoską A. (= antiquo) odrzucającą wniosek. W sądach były trzy: 1. A. (= absol-vo), 2. C. (= condemno), 3. N. L. (= non liquet) rzecz niejasna: me civitas tabella consulem declaravit Ci; 5) tabliczka do pisania (z drzewa : a b i e g n a, woskiem powleczona: cerata Ci). Do pisania listów używano zwykle kilku które wiązano sznurkiem i pieczętowano, stąd przen. list, bilet, dokument, zawsze pl. : tabellas obsignare, mittere Ci, tabellae laureatae L wiadomość o zwycięstwie, t. quaestionis Ci protokół śledczy; 6) wachlarz.

tabellärius 3. (tabella) 1) dotyczący listów; subst. tabellärius, ii, w. listonosz, kuryer Ci; 2) dotyczący głosowania: tabellaria lex Ci.

täbeo 2. (täbum) intrans. topnieć, upadać kroplami, psuć się: corpora, genae, artus OV.

taberna, ae, f. (tabula) 1) chata, buda z desek: pauperum tabernas re-gumque turres H; 2) sklep, warstat: per tabernas coeptus ignis T, t. lib-raria Ci księgarnia, t. tonsoris H go-larnia, t. sutrina T warstat szewski,

t. lanionis L sklep rzeźnicki, jatki, t. argentaria L bank; 3) szynk, zajazd: devertere in t. Ci; 4) łuk, korytarz w cyrku Ci.

tabernäculum, i, n. (taberna) 1)

chata, namiot w podróży, namiot wojskowy : tabernacula ponere Ci, statue-re N, detendere C zwinąć; 2) w jęz. religijnym augurów miejsce do robienia spostrzeżeń : cum tabernaculum vitio (nieprawidłowo) cepisset OiL.

tabernärius 3. (taberna) dotyczący chaty, budy; subst. tabernärius, ii, m. rzemieślnik: opifices et tabernarii Ci.

täbes, is, f. (por.    ылрó?) 1)

psucie się, gnicie, topnienie: tabes ca-davera absumebat L; 2) preen, płyn, posoka, ściek gnijącej, topniejącej rzeczy: semusti cineres täbe obliti T, per tabem sanguinis L, tabes veneni O ślina jadowita; 3) opadanie z ciała, chudnienie, suchoty, choroba: aegri-tudo habet tabem Ci, tabes orta per Aegyptum L, oculorum tabe notus T; óbraeoroo: tabes crescentis fenoris L zaraza lichwiarska, fori tabes T pie-niactwo.

täbesco 3. tabui (incóh. tâbëre) 1) topnieć, niszczeć, rozpuszczać się : fri-goribus dure seit humor, tabe seit calore Ci, tabuerant cerae 0; preen. marnieć, ginąć, schnąć, gryźć się: regnum per scelus tabescit S, morbo tabescens Ci, curis, luctibus O, quod aliéna capella gerat distentius über, tabescit H.

täbidus 3. (tabere) rozpływający się, topniejący, gnijący: tabida nix L; preen, mens mihi tabida facta O straciłem rozum; poet, w enace. ceynnem: niszczący; t. lues F, t venenum T.

täbificus (a tabo faciendo) roztapiający, trawiący: t. perturbationes mentis Ci.

tabula, ae, /. 1) deska: apparent arma virum tabulaeque per undas F; niewlaść. nomen Germanici plumbeis tabulis insculptum T; 2) szachownica: tabula ludere, por. tabełla; 3) obraz: pieta Ci, szczególnie obrazy wotywne: me tabula sacer votivä paries indicat H. Rozbici na morzu deskę z wystawieniem burzy i rozbicia okrę

tu wieszali w świątyni jako ślub (votum); é) tablica: legesXII. tabula-rum Ci; 5) tabliczka do pisania: pueri laevo suspensi loculos tabulamque la-certo H; 6) preen, wszelkie pismo na tablicy: secundum tabulas testamenti Ci — testament, tabulae nuptiales T kontrakt ślubny, t. proscriptionis Ci proskrypeye, t. praerogativae Ci lista głosujących, t. auctionis Ci wykaz rzeczy wystawionych na licytacye; wogóle pi. tabulae, księga rachunkowa główna: tabulas conficere Ci prowadzić, t. societatis inspicere Ci, nomen referre in tabulas Ci zapisać dług do księgi, tabulae novae Ci nowy układ z wierzycielami z korzyścią dla dłużników; w życiu publicenem: doku-menta: cura tabularum publicarum T rachunkowość publiczna; 7) stół: sol-ventur risu tabulae H, preen, bank, kantor wymiany, stół licytacyjny: ut ad tabulam Sextiam sibi adsit Ci.

tabulärius 3. (tabula) dotyczący dokumentów; subst. tabulärium, ii, n. (sc. aedificium) archiwum, kancela-rya Ci.

tabulätio, onis, f. (tabula) pokrycie deskami, tarcicami, pokład, piętro C.

tabulätus 3. (tabula) pokryty tarcicami, -deskami: subst. tabulätum, i, n. pomost, piętro: turris tabulato-rum quattuor C.

täbum, i, n. (— tâbës) 1) ropa, zgnilizna, posoka: tabo fluentes F, munuś tabo imbutum H krwią jadowitą Nessusa; 2) zaraza, jad: infecit pabula tabo F, corpora affecta tabo L.

Taburnus, i, m. wzgórza w Kampanii, teraz Rocca Rainola F.

taceo 2. tacui, taciturn 1) milczeć: tacendo loqui Ci, cum tacet omnis ager F; 2) trans, zamilczeć co: hoc non tacebo Ci, tacenda loqui H, ut alios taceam 0 by o innych zamilczeć (= nie mówić).

Tacfarinas, ae, m. Numidyjezyk, za Tyberyusza na żołdzie Rzymian.

Tacita, ae, f. [sc. dea) bogini milczenia 0.

taciturnitäs, ätis, f. (taciturnus) milczenie: animi dolorem taciturnitate celare Ci, taciturnitas obstat meri-tis H.

taciturnus 3. (tacëre) 1) milczący, małomówny: ingenium statua taci-turnius H; 2) cichy, spokojny: taciturnus amnis H.

tacitus 3. adv. tacite (adi. od PPP. tacëre) 1) pass. zamilczany, ukryty, nieomówiony; przen. cichy, niespo-strzeżony, tajemny: voltus sermo tacitus mentis Ci; subst. taciturn, i, n. tajemnica: vulgator taciti 0, taciturn ferre, pati, tenere, relinquere Ci, tacita cogitatio, existimatio,. opinio Ci,

t. indutiae L; poet, taciturn vivit sub pectore volnus V, t. ira 0, taciturn odium Ci, sperasti tacitus (niespo-strzeżenie) mea discedere terra V; 2) activ. milczący, cichy, spokojny: injurias tacite ferre Ci, contumeliam tacitus tulit L bez szemrania, aiebam tacitus H, tacita voce 0 szeptem, t. fistula H; subst. per taciturn Ganges refluit campis V bez szmeru.

Tacitus, i. m. (tacere) przydomek rodu Kornelijskiego: P. Cornelius T., historyk 55—117.

tactio, ônis, f. (tangere) dotykanie, zmysł dotykania, czucie Ci.

tactus, üs, m. (tangere) 1) dotykanie: cadit sub tactum Ci jest dotykalne; 2) przen. wpływ, działanie: is so-lis tactus est, ut tepefaciat solum Ci;

3) zmysł dotykania, czucie: dolorem tactu intimo sentire Ci.

Tadius 3. imię rodowe Ci. taeda, ae, f. (por. gr. Safę) 1) sosna: completae onerariae naves taeda C: 2) drzewo sosnowe, łuczywo, pochodnia (weselna); przen. wesele, małżeństwo: flamma per taedas furit H, taecla iugaiis 0, pertaesum thalami taedaeque V.

taedet, taeduit (taesum est) nudzić, przykrzyć się, obmierznąć; z inf. podmiotu: taedet caeli convexa tueri V; z acc. osoby i gen. rzeczy : dum me civitatis morum piget taedetque S.

taedifer, fera, ferum (a taedis fe-rendis) niosący pochodnię: dea О = Ceres (8ą8oS/o;).

taedium, ii, n. (taedet) sprzykrzenie, wstręt, odraza, niechęć; z gen. obi.: taedia coepti 0, taedio rei LT.

Taenarus, i, m. f. i Taenarum, i, n. (Tatvapo;, Toavapov) przylądek i miasto w Lakonii, teraz Cap Matapan; jaskinia w pobliżu uchodziła w starożytności za wejście do podziemia, stąd: invisi horrida Taenari sedes H; gdzie: invisi T. = àfôïjç; adi. Taenarius 3.

1)    = lakoński: marita O = Helena;

2)    — podziemny: porta, valles 0, fauces V; z formą grecką: Taenaris, idis : ora O; subst. Taenaris, /. = Helena; patronym. Taenaridës, ae, m. Lakoń-czyk, u O — Hyacinthus.

taenia, ae, f. (gr. rama) tasiemka, przewiązka: Alcibiades taeniis dona-batur N.

taeter, zob. tëter.

tagax, äcis (tago = tango) lubiący dotykać się czego, złodziej Ci.

Tagës, ëtis, i ae, acc: en, m. bóg etruski, który nauczył Etrusków ha-ruspicyów.

Tagus, i, m. 1) rzeka Taj o w Hiszpanii, Tej o w Portugalii 0; 2) imię Rutula V.

talaris, e (talus) 1) sięgający do kostek: tunica Ci; subst. täläria (sc. vestimenta) 0 suknia długa = »talar«; 2) znajdujący się na kostkach; tylko subst. täläria, um, n. (sc. calceamen-ta) trzewiki ze skrzydełkami, jakie nadawano bóstwom, zwłaszcza Merkuremu V0Ci.

tälärius 3. (talus) należący do kostek (=do gry w kostki): ludus Ci.

Talassio, önis, m., Talassius i Taläsius, ii, m. okrzyk życzenia posyłanego oblubienicom, sięgający czasów Romulusa, nieznanego pochodzenia; według L: imię senatora, dla którego porwano jednę z Sabinek.

Talaus, i, m. Argonauta, syn Bia-sa i Pero, ojciec Adrastusa, Eryfili, Parten op aj osa: Talai gener O Amfia-raus (mąż Eryfili) adi. Talaïonius 3.: Eriphyle O córka T.

tälea, ae, f. (por. &a(\êîov, Sallóc,) kolec, pal; prsen. sztaba: utuntur ta-leis ferreis pro nummo C.

talentum, i, n. (idXavuov) talent, jako waga 26 kg. : aurique eborisque talenta V; stąd: talent = suma pieniężna wartości talentu (= 26 kg.) srebra = ok. 5600 k. : decem milia talentum (-a-Xav-(ov) Ci.

tälis, e, adv. täliter [od tematu zaimkowego: to i älis, jak quälis od tematu zaimka względnego : quo) 1) taki, taka, takie, takiej własności: corrélât. : si quis est tabs, qualis esse oportet Ci; z atque: tabs honos pau-cis est delatus ac mihi Ci; 2) następujący: talia fatur V; 3) tak wielki, znaczny: tali fide, virtute, gravitate ornatus Ci) 4) tak zły: tale facinusAT, tali in re ас tempore Ci. talpa, ae, f. kret V.

Talthybius, ii, m. (TaX&üßto:) herold Agamemnona О.

talus, i, m. \) kostka u nogi: ta-loque tenus О, usque ad talos Ci, a vertice ad talos H »od stóp do głowy« recto talo stare H znaleźć uznanie; 2) przen. kostka do grania; kostki takie miały cztery strony oznaczone liczbami 1, 3, 4, 6, dwie okrągłe nieoznaczone; grąno w cztery kości; najlepszy rzut (iactus Veneris, Vene-rius albo Venus) był wtedy, gdy były wszystkie możliwe liczby, najgorszy (canis), gdy padły wszystkie jednakie: quattuor tab iacti casu Venereum iactum efficiunt Ci, régna vini sortiere tabs H.

tam {acc. f. od zaimka wskazującego) o tyle, tak, tak bardzo, w tym stopniu : przed adi. tam acerba supplicia Ci; przed superl. tam gravis-simis iudiciis Ci; przed adv. tam im-pudenter Ci; często tam diu i tamdiu: tak długo; przy słowach: neque vero tam res movisset Ci ; rzadko przy subst. tam tempore exclamavit Ci tak w porę; correlat. quid tam populäre quam bbertas Ci; zamiast quam inny zaimek względny: neque tam manifesta scelera, quantis tu convinceris Ci; z następ, zdaniem skutkowem: quis erit tam iniquus, qui reprehendat Ci, non tam — quam: nie tyle — jak raczej, adulescens non tam insulsus, quam non verecundus Ci.

Tamasüs, i, /. (Тарлаои;) miasto na Cyprze; adi. Tamasius 3.: ager O.

•tamdiu (tandiu) tak długo: quem tamdiu timuissent N; correlat. tamdiu —• quamdiu Ci, tamdiu — quam, quoad CiN, tamdiu — dum Ci.

tarnen, atoli, jednak (zwykle na drugiem miejscu) po zdaniach przypuszczających: quamquam iratus sum Metello, tarnen haec dicam Ci; w następniku okresu warunkowego : si iure posses eum accusare, tarnen id pie facere non posses Ci; często w przeciwstawieniu: capitis absolvitur; mul-tatur tarnen pecunia N; dla wzmocnienia przeciwstawienia dodaje się at, sed, verum: Carbo -graviter fere-bat, verum tarnen ornabat eum Ci; szczególnie w połączeniu z neque : laudabat philosophos nescioquos, neque eorum tarnen nomina poterat dice-re Ci.

tamen-etsi, chociaż, lubo, jednakże; powstało z połączenia dwóch partykuł tamen-etsi: etsi satis docui, tarnen de illo separatim cognoscite Ci; następnie: tarnen id funus, etsi miserum fuisset, iure indictum est Ci.

lii L.

Tamesis, is, acc. im i Tamesa, ae, m. Tamiza, rzeka w Anglii CT.

tam-etsi, lubo, chociaż, sluey do podniesienia stopnia prey adi. : quod tametsi miserum est, fer et tarnen Ci; prey adv. : id quidem tametsi improbe fit, tarnen est usitatum Ci; prey slow. -. quod tametsi non reprehendunt Ci; prey subst. : tametsi bestiae sunt, tarnen peccant Ci.

Tamfana, eob. Tanfana.

Tamphilus, i, m. przydomek gens Baebia LN; adi. Tamphiliänus 3.: domus N.

tamquam (tanquam) jakby, niby, jakoby, jak gdyby: gloria virtutem tamquam umbra sequitur Ci, discedo, tamquam ex hospitio Ci.

Tanager, gri, m. teraz Negro, rzeka w Lukanii F.

Tlnagra, ae, /. (Tavaypa) miasteczko w południowej Beocyi; adi. Tä-TiagraeUS 3. (Tavaypatoç) Ci.

Tanais, idis i is, ace. in i im. (Т<£-vaïî) rzeka 1) Don CiVHL (jako granica między Azyą a Europą) 2) mała rzeka w Numidyi S; 3) imię męskie F.

Tanaquü, ilis, /. żona Tarkwiniu-sza starszego L.

tandem (z tam demum) nakoniec, nareszcie, przecież: quo usque tandem abutëre patientia nostra Ci.

Tanëtum, i, n. miasteczko w Ita-

Tanfana, ae, f. bogini staroger-mańska z gajem w kraju Marsów, który Germanicus spustoszył 13. roku po Chr. T.

tango 3. tetigi, tactum 1) dotykać się czego : id simulacrum a viro tangi nefas fuit Ci, tango aras F, virgä Virginie ora tangit О, aqua tangere 0 zrosić, tacta sulfure ovis O siarką о-kadzić; 2) preen, zabrać, wziąć: non terruncium de praeda t. Ci; 3) kosztować, jeść: cibos dente t. H, aversis musis carmina tangere O wziąć się do poezyi, fulmine tactus Ci rażony piorunem; 4) dostać się: quam primum tetigero civitatem, in ea conquiescam Ci, impiae rates non tangenda vada transiliunt H; stykać się z czerń, sąsiadować, graniczyć : tangit villa viam Ci; 5) poruszyć, wzruszyć: пес solos tangit Atridas iste dolor F; 6) w mowie przytoczyć, dotknąć : leviter unum-quodque tangam Ci.

Tantalus, i, m. (TecvxocXoç) syn Jowisza, król frygijski, ojciec Pelopsa i Nioby. Za zbrodnię, że zabił syna swego Pelopsa, aby przekonać się o mądrości bogów, pokutuje w podziemiu [por. Pelops) CiO. Patron. Tan-talides, ae, m. potomek Tantala = Pelops, Atreus, Thyestes, Agamemnon, Orestes; Tantalis, idis, f. o żeńskich potomkach = Nioba, Hermiona, Helena i in. O; adi. Tantalëus 3. i Tan-talicus 3.

tantis-per (tantus i per) 1) tak długo: latendum t., dum defervescat ilia gratulatio Ci; 2) tymczasem: eum

t. de aliquo reo cogitasse Ci.

tant-opere, pierwotnie tantô opéré, z tak wielkim trudem, tak bardzo CiCN.

tantulus 3. (demin. tantus) tak mały: ex tantulo grano Ci; subst. tan-tulum, i, n. drobnostka, bagatela: tan-tulum morae Ci.

tantum, eob. tantus. tantum-mode, eob. tantus. tantus 3. (od tam) 1) tak wielki, taki; beewględnie bardzo wielki: non tantum commodum, quantus honos Ci; tanta pecunia: tyle pieniędzy; e następującem edaniem skutko-wem: maiores nostri tanta diligentia fuerunt, ut Ci; bardzo często: tot et tantus Ci; 2) tak mały: vectigalia tanta sunt, ut iis vix contenti esse pos-simus Ci; subst. tantum, (i), n. 1) tyle, tak dużo, w nom. i aćc. : tantum a ci-vitatibus exegisti Ci, tantum abest, ut... ut: tyle brakuje, żeby... że = nietylko nie, ale nawet, eob. pod absum; г gen.

tantum itineris, tantum nummorum Ci, tantum temporisé, in tantum LV    ociągający się, opieszały: velox an

tardus 3. adv. tarde 1) powolny,

o tyle; 2) tyle = tak mało: tantum    tardus Ci, tarde crescere V, tarde cre-

navium, tantum praesidii C; 3) adv.    dere O; 2) powstrzymujący, czyniący

jako acc. a) tyle, tak dalece: tantum    powolnym: tarda podagra, senectus

cupiditate progredi Ci, bis tantum V    H; 3) tępy, ospały, gnuśny: t. inge-

dwa razy tyle; poet, z przym. = tam :    nium Ci; 4) spóźniony: poena Ci, ne-

tantum studiosus HV; b) tantum =    cessitas H.

Tarentum, i, n. (gr. b Тара?, z acc.

tylko, tantum ut, tantummodo: byle tylko, tantum quod : tylko co, teraz Totptma) teraz Taranto, bogate mias-dopiero, tego tylko braknie, żeby : tan- to handlowe w Kalabryi, założone tum quod hominem non nominat Ci, przez Spartan 707; adi. Tarentïnus non tantum = neque tantum — sed 3. :ageri; subst. Tarentmi, 6rum,w. etiam, verum etiam: nietylko, lecz mieszkańcy T. także; c) jako gen. pretii: przy sło-

Tarpêius 3. według podania imię wach esse, aestimare itd. : frumentum rodowe LO, T. mons, rupes, saxum L tanti fuit Ci było tak drogie; tanti est: skąd strącano zdrajców; stąd: lex opłaci się OHSCi; jako abl. mensurae : Tarpeia Ci, Tarpeia arx, sedes VO — tantó: tem; z comparât, tanto magis Kapitol.

Tarquinius 3. [por. Tarcho) pochodzący z miasta Tarquinii; jako imię osoby : Tarquinius (etr. Tarohuns) pris-cus: T. superbus; jako adi. omne nomen Tarquinium L cały ród Tar-kwiniuszów; plur. przen. Tarquinii, örum, m. miasto etruskie, teraz Cornet o, miejsce rodzinne królów rzymskich; adi. Tarquiniensis, e, ager, serva Ci; subst. Tarquinienses, ium, m. mieszkańcy L. ; także sing, w znaczeniu zbiorowem.

Ci, tanto crebrior G, tanto ante : o tyle pierwej, tanto post Ci o tyle później.

tantus-dem 3. (comp. tantus i dë-mum) równie wielki, równie liczny; subst. tantundem, tyleż CCi; gen. pretii: tantidem aestimare Ci. Tanusius 3. imię rodowe Ci. tapes, ëtis, m., acc. pl. tapëtas, abl. tapetis (gr. b татпг,?, tapeta) dywan, kobierzec VOL.

Tâprobanê, es, f. (TocrpoßavT]) wyspa Cejlon O.

Taras, zob. Tarentum.

Tarbelli, Drum, m. lud w Akwi-tanii C.

Tarcho (Tarco), onis, m. bohater miasta Tarquinii (etr. Tarchuns), sprzymierzeniec Eneasza K.

tardi-gradus 3. (a tarde gradien-do) powoli kroczący (ślimak) Pacu-vius u Ci.

Tarquitius 3. imię rodowe LST.

Tarracïna, ae, lub Tarraclnae, ärum, f., teraz przez etym. lud. Те г г a-cina, miasto w Lacyum, także An-xur; adi. Tarracfnensis, e CiT.

Tarsus, i, /. (Tapaóg) teraz Tars o, stolica Cylicyi nad rzeką Cydnus, później ’IouXtoürcoXtç na cześć Cezara; tardo 1. (tardus) opóźnić, powstrzy- adi. Tarsensis, e; subst. Tarsenses,

ium, w. mieszkańcy Ci.

Tarraco, ónis,/. teraz Tarragona (s gr. acc.) osada Massylijczyków w Hiszpanii nad ujściem Ebru L; adi. Tarraconensis, e, Hispania T. jako prowincya: conventus L, colo-tarditàs, atis, /. (tardus) 1) opie- nia T; subst. Tarracönenses, ium, m. szałość, powolność: tarditatibus uti mieszkańcy T. C. in gressu Ci, tarditas veneni T powolne działanie trucizny; 2) przen. tępość, niepojętność: t. ingenii Ci.

mać Ci.

Taurii ludi, uroczystość rzymska na cześć bogów podziemnych L.

Taurlni, órum, m. szczep liguryjski nad Padem. Naewa utrzymała się w colonial¹ aurina lub Augusta Taurinorum, teraz Torino = Turyn; adi. Taurïnus 3.: saltus L.

taurïnus 3. wołowy: tergum, folles, voltus F, frons О.

Tauroïs, oëntis, acc. gr. Tauro-enta, m. twierdza marsylijska nad morzem, teraz Taren to C.

Tartarus, i, m. i pl. Tartara,

órum, n. (gr. Tccpxapos, Tàpxapa) miejsce katuszy w podziemiu; preen. podziemie F; adi. Tartareus 3. podziemny, piekielny: deus O = Pluto, custos F — Cerberus, sorores F = Furiae ; poet. nox V.

Tartarus, i, m. teraz Tan aro, rzeka między Padem a Adygą T.

Tartëssus i Tartësus, i, f. (Tap-X7iaaóę) miasto nad rzeką Guad al q u i b i r <S ; adi. Tartësius 3. : litora O.

Tarusätes, ium, m. lud celtycki w Akwitanii G.

Tatius, ii, m. imię LCi.

Taulantii, órum, m. szczep illi-ryjski L.

Taunus, i, m. (celt. daub = wzgórze) góra między Renem a Menem.

taureus 3. (taurus) wołowy, byczy: terga: skóry, bębny z wołowej skóry VO.

Tauri, órum, m. lud scytyjski na Krymie CiO; adi. Tauricus 3.: terra O — Krym, sacra O ofiara z ludzi na cześć Dyany.

tauri-formis, e, podobny do byka, wołu : Aufidus H ponieważ bogów rzecznych przedstawiano z głową byka.

Tauromenium, ii, n. (Taupopsvtov), teraz Taormina, miasteczko w Sycylii na południe od Etny na górze Tauros, u O Tauromenë, es, /. adi. Tauromenïtanus 3.: civitas Ci; subst.

Tauromenïtani, örum, m. mieszkańcy T. Ci.

tauropolus (xaupoîiôXo;) 2. i 3. hasający za wolami, przydomek Artemidy; stąd tauropolion, ii, n. (хаиро-rafttov, sc. tepóv) świątynia Artemidy tauropolus L.

taurus, i, ш. (gr. xaSooç, niem. Stier, pol. tur) byk, wól HV; preen. 1) t. (Pe-rilli, Phalaridis) ille nobilis CiO spiżowy byk Falarysa, w którym tenże palił skazańców; 2) konstellacya byka: annum taurus aperit VO.

Taurus, i, m. góra w południowej stronie Małej Azyi OCi; Tauri py-lae, wąwozy między temi górami.

taxätio, ónis, /. (taxäre), ocenienie, oszacowanie, »taksowanie« Ci.

taxus, i, /. cis, drzewo i owoc cisowy C.

Tâygetë, es, f. (Taüyéxr,) Plejada, córka Atlasa CiVO.

Täygetus, i, m. (sc. mons, gr. (T«6-ysxov, sc. opog) w Vpl. Täygeta, órum, n. góra między Lakonią a Messenią w Peloponezie.

Teanum, i, n. (Tsavov) miasto 1) Teanum Si di ein urn w Kampanii z termami; 2) T. Apulum w Apulii Ci; adi. subst. Teänenses, ium, m. mieszkańcy T. L.

Teätes, urn, m. szczep apulijski koło Teanum L.

Tecmessa, ae, /. (Tr/^croa) córka Teuti asa, branka i żona Ajasa HO.

Tecmon, ónis, m. (T^xp.(ov) miasto w Epirze L.

tecta via, nazwa ulicy w Rzymie przy porta Capena O.

Tectaphos, i, m. imię Lapity 0.

tector, óris. m. (tegere) pokrywacz, malarz pokojowy Ci.

tectörius 3. 1) służący do pokrycia; 2) subst. tectorium, ii, n. (sc. opus) tynk, marmur fałszywy: ex columna vêtus tectorium d e 1 i t u m et novum i n d u e t u m est Ci.

Tectosages, urn, m. C i Tectosa-gi, ôrum, m. L lud celtycki w Gallii gimen. * (Provence), którego część przesiedliła się do Azyi (Galatia).

1) nakryć, pokryć (dachem): stramentis tectae Ci strzechą, naves tectae LC mające pomost, pokład; 2) Odyseusza i Penelopy HO. prsen. ukryć, skryć: equus Troianus tot viros texit Ci, dolorem animi vol-tu tegere Ci, commissa tegere H; stąd tectus 3. skryty, niezbadany, kryjący zamiary Ci; adv. tectë, skrycie, potajemnie O; 3) zasłaniać, bronić, dodawać otuchy: arma alia ad tegen-dum, alia ad nocendum Ci broń od-

tëgula, ae, /. (tegere) dachówka; Ifidy 0} sob. Iphis. prsen. dach: prohibebat imbrem tę-gula O, swłassesa w pl. per tegulas tyńskie L. demitti Ci po dachu.

gere) J) dach, sufit, strop: tecto suc-cedere Ci ; 2) prsen. strzecha, dom, mieszkanie: tectis recipere Ci przyjąć do domu, u siebie, tecta ferarum Vlegowisko zwierząt, tecta Triviae V XafAcbv) ojciec Ajasa i Teukra, syn Ea-

ka, a brat Peleusa OH; adi. Telamö-

Tëlegonus, i, m. (T^Xeyovo; = »daleko urodzony«) syn Odyseusza i Cyrki, odszukał swego ojca na Itace i zabił nie poznawszy go. W powrocie miał założyć Tu seul urn, skąd: Te-legoni iuga parricldae HO. Stąd Owi-dyusz nazywa swoje poematy Tele-tego 3. texi. tectum (gr. -eyu, atsyio) goni car mina, ponieważ mu zgu-

casae bę zgotowały.

Telemachus, i, m. (T^óia/og) syn

tectum, i, n. (subst. PPP. od te-

świątynia Tr.

Tegea, ae, f. (Теуга), miasto w Ar-kadyi; adi. Tegeaeus 3. z Tegei; poet. — arkadyjski: virgo O — Callisto, parens, sacerdos O = Carmenta; subst. Tegeaea, ae, f. (sc. mulier) = Atalanta; Tegeâtës, ae, m. mieszkaniec

S. Ci.

tegimen, dawniej tegumen, później tegmen, inis, n., w prosie częściej tegimentum, tegumentum, tegmentum, i, T. pokrycie, zasłona: tegimen capiti detraxit T — hełm, aë-neum tegumen L — pancerz, tegmen leonis V skóra, palpebrae sunt tegu-menta oculorum Ci, scutis tegmenta detrudere C.

porna i zaczepna, latus tegere Ci zasłaniać bok = towarzyszyć, nocte tectus Ci pod osłoną nocy = inu-ro t. C.

tegumen, tegumentum, sob. te-

Teius 3. sób. Teos.

tel a, ae, f. [sam. texla od texere) 1) tkanina VCiO, telas exercere 0 tkać; 2) nawój (tkaczy), licia telae ad-dere V0; 3) krosno: stamina barba-rica suspendit callida tëlâ 0.

Telamö i Telamôn, ónis, m. (Тг-nius 3. (TaXap-omog) : Aiax О — patron. Telamoniadës, ae, m. (TsXaawvtiSr,;) syn Telamona О.

Telchlnes, um, acc. as, m. (TeX-ylvsgi według podania ród kapłański na Krecie, biegły w wyrobach metalowych, przybyły z wyspy Rodus O.

Tëleboae, ärum, m. (TrjXeßdai) szczep w Akarnanii T; Tëleboâs, ae, m. imię Centaura O.

Tëlemus, i, m. (TrJXep.og) syn Eury-musa, wieszcz Cyklopów O.

Tëlephus, i, m. (TrjXeços, forma pieseesotliwa sam. Tëlephanës) 1) syn Herkulesa, król Mizyi, zraniony przez Achillesa, lecz uzdrowiony rdzą swego oszczepu HO; 2) imię męskie u H.

Telesia, ae, /. (ТеХгла) miasto w Samnium L.

Telestës, ae, m. (TeXeVnjg) Kreteń-czyk, ojciec Ianty O.

Telethüsa, ae, /. (ТеХе&оиаа) matka

Tellena, orum, m. miasteczko la-tellus, uris, f. 1) ziemia (jako ląd

stały): diluvio tellus lutulenta recenti do apparet Ci; 2) nieuwaga, plochość, O; 2) grunt, podłoga, kraj, strona: zuchwałość: temeritas cupiditasque tellus inarata H, t. adoperta marmore militum C, t. multitudinis Ci.

O, Gnosia, Archiva, Iubae propria temero 1. (temere) 1) kazić, znie-tellus VOH; 3) Uosobienie bogini zie- ważyć, gwałcić: lucos antiquos ferro, mi: Tellurem porco piabant H, aedes sacraria O, templa У, delubra S, se-Telluris Ci.    dem deorum, castra T; 2) zbezcześcić,

Telmëssus i Telmlssus, i, f. (TgX- zniesławić, zhańbić T; 3) zmazać, ska-(Arjaoûç) miasto portowe w Licyi Ci; lać: corpora nefandis dapibus, fidem subst. Telmësseus, ei, m. (TgXpjaagôç) O, legationis ius T. mieszkaniec T., pl. Telmëssës, ium Temesa, ae, gr. Temesë, ës i Tem-(TgX(A7]-7<ïÉüç) ; adi. Telmëssicus 3.: si- psa, ae, f. (Tejjiori, Tstria) dawne miasto nus L.    w Bruttium OL. Adi, 1) Temesaeus,

tëlum, i, n. 1) pocisk (broń zaczep- poet. Temesëïus 3. (Tsjxsaato;, TejxearjVo;): na, wyrzucana na odległość, opp. arma, aera 0; Tempsänus 3.: ager L. broń odporna), poet, o błyskawicy, pro- tëmëtum, i, n. wino: cadus te-mieniu: telum mittere, conicere CiVS, meti H.

Tëmnos, i, f. (T^voç) eolskie miasto w Azyi mniejszej Ci; subst. Tëmnï-Temenos, n. (to TSfxsvo;) gaj, ota- tes, ae, m. (Тщчк^) mieszkaniec T. Ci czający świątynię, jako n. propr. gaj = Tëmnii, ôrum, m. T.

Apollina pod Syrakuzami. Stąd Te-menïtës, ae, m. przydomek Apollina aureus V0Ci.

Ci; Temenïtis, idis, f. (Те^тц) prowadzący do Temenos : porta L brama gida tempe V. Heliconia t., Elioria, w Tarencie.

nubes telorum L »grad« pocisków, temno 3. tempsi (те'рш) gardzić, tela Iovis O; 2) ogólnie: broń: telo ex- lekceważyć; tylko poet, discite iusti-tracto L, te stetisse in comitio cum tiam moniti et non temnere di vos V, telo Ci ze sztyletem, tricuspis t. 0 non (haud) temnendus : nie do pogar-trójząb Neptuna; 3) prsen. pocisk, o- dzenik = znaczny, ważny VOTH. brona, zasłona: patria telis coniura- W prosie — contemnere. tionis obsessa Ci, nécessitas ultimum telum L.

terno, onis, m. (— texmo) dyszel: tempe, n. {gr. тя т£р.тс7)): dolina: fri-

Cycnëia 0. Jako n. propr. Tempe do-temerarius 3. (temere) 1) nieuważ- lina Peneju między Olimpem a Ossą:

ny, płochy: consilium t. L, t. ratio N, t. amor, querela, tela О; 2) zuchwały, szalony: t. homo, mulier Ci; 3) przypadkowy.

temere płocho, nierozważnie, na oślep: non temere nec casu Ci, t. credere S, inconsulte ac t. dicere Ci, e-misso temere piło ictus L; bezładnie, w nieporządku LHO, non temere: nie łatwo : irasci amicis non temere soleo

Thessala, Penëïa HV, Thessalica L.

temperämentum, i, n. (tempero) miara, umiarkowanie: meditatum t. T obmyślane umiarkowanie, principals t. T.

temperans, temperanter sob. tempero.

temperantia, ae, /. (temperans) u-miarkowanie, powściągliwość w żądzach, namiętnościach; opp. luxuria:

Ci, non (= haud) temere visum est V aequitas, temperantia certant cum

nie bez znaczenia.

iniquitate luxuria Ci.

temeritas, ätis, f. 1) przypadek, ślepy traf, nieład, opp. ordo, ratio: in animalibus nulla temeritas sed or-

temperätio, önis, /. (temperäre) 1) umiarkowanie, złagodzenie: t. caloris, caeli Ci klimat umiarkowany, t. aeri»

Corinthii Ci należyta w pewnej ргорог- Verres Ci, tempestas raacelli quidquid cyi mieszanina; 2) przen. stosowne u- quaesierat ventri donabat H o żarło-rządzenie: t. civitatis, rei publicae, iu- ku; 6) czas, okres czasu (= tempus): ris Ci konstytucya.    ea tempestate S wtedy, illa tempesta-

temperätus, temperate zob. tempero.    te LO, in paucis tempestatibus L

temperiës, ëi, /. (temperäre) umiar- w kilku latach, kowane, łagodne powietrze, ciepło:    tempestivitäs, ätis, /. (lempestî-

temperies caeli O-klimat łagodny. vus) czas, pora stosowna: sua cuique tempero 1. (tempus = tepor) 1) o- parti aetatis tempestivitäs data est Ci. grzać umiarkowanie, zatem: przed- tempestîvus 8. adv. tempestïvë miot gorący ostudzić, zimny ogrzać: (tempestus = tempus) 1) o swej porze, veris comités, qui mare tempérant H stosowny, dogodny: hora t. O tem-łagodne wiatry, poet,    lectas herbas    pestive demetere fructus Ci, tempe-

temperat 0 robi letnie    okłady z wy-    stive sepulti 0, t. tempora L; 2) wczes-

branych ziół; 2) zaehować należytą ny, przedwczesny : tempestiva convivia miarę w mieszaniu: acuta cum gra- T wczas zaczynające się a późno koń-vibus temperare Ci, stąd pocula t. H; czące biesiady = huczne, t. epulae T 8) urządzić, kierować:    mundum, res    '= t. cena Ci; 3) stosowny, dojrzały:

hominum ac deorum,    ora frenis H,    t. fructus Ci, heros t. caelo 0.

homines a Platone moderati et tem- templum, i, n. 1) przestrzeń na

perati Ci; 4) złagodzić, powściągnąć: victoriam t. Ci; 5) powściągnąć, powstrzymać się: neque sibi homines temperaturos existimabat C, temperare laetitiae, irae, oculis L, sermonibus, risui T, ab iniuria C, ab oppugnatione,    quod conspicis Ci, fuit in tectis tem-

lacrimis L; stąd part, temperans,    plum coniugis V pomnik Perseusa, de

tis i temperatus 3. jako adi. z adv. templo descendit L z »suggestus« temperanter i temperate): umiarko- w obozie, zob. sugg.; 3) świątynia: t. kowany powściągliwy, łagodny: loca Iovis, Dianae, Herculis Ci; przen. tem-sunt temperatiora, quam in Gallia Ci pla mentis Ci świątynia — najskrytsze okolice łagodniejsze, animus tempera- tajniki myśli, tus virtutibus L.

niebie lub ziemi, zakreślona przez wieszcza (augur) prętem (lituus) dla obserwacyi wróżby: templa pe-tere, capere OL; 2) miejsce poświęcone: cuius hoc templum omne est,

tempto, are, zob. tento. tempus, oris, n. 1) czas: t. anni

temporärius 3. (tempus) stosujący tempestas, ätis, /. (tempestus = się do czasu, do okoliczności: liberali-tempus) 1) stan powietrza jako vox tas t. N. media-, a) = pogoda, b) = niepogoda, burza: t. bona et certa Ci, horrida H,

secunda T, postera tempestas melior CCi pora roku, ad hoc tempus Ci do-H następnego dnia pogoda, foeda, tąd, in, ad tempus Ci do pewnego

atra t. VL burza, stąd: Tempestas, ätis, f. bogini burzy; 2) natłok, mnóstwo: tempestas telorum V, tempestas invidiae Ci ogromna nienawiść, tempestas querelarum, periculi Ci, 3) burzliwy czas, niebezpieczeństwo : tempestas civitati impendet Ci, t. Punici belli L; przen. o człowieku: pustoszy-ciel:

czasu, ad tuum tempus Ci = aż do twego konsulatu; często w abl. przysłówkowo : tempore fit taurus mansue-tus 0, hoc tempore, illo t., his tempo-ribus Ci w tym, owym czasie, omni

t. Ci = zawsze, brevi tempore Ci w krótkim czasie, wkrótce, tempori-bus (tempore) Neronis T za panowa-communis Siculorum tempestas nia Nerona N., z gen. gerundii: aliud

55

Słownik.

tempus est petendi, aliud persequendi Ci; 2) stosowny czas, sposobność: t. proelii committendi C, tempus rei ge-rendae dimittere, amittere NCi, tempore dato NT przy sposobności, s inf. tempus est dicere, maiora conari LCi, suo tempore, ad tempus Ci; 3) (ciężkie czasy = nieszczęście, niebezpieczeństwo, smutne położenie: hoc in tempore nulla civitas Atheniensibus auxilio fuit N, neque poetae tempori meo defuerunt Ci w mojem nieszczęściu (podczas mego wygnania); 4) prsen. stosunki, okoliczności: consilium pro tempore capere C, pauca pro tempore milites hortatus S, temporibus ser-vire NCi zastosować się do okoliczności, ex tempore consilium capere Ci stosowanie do okoliczności, ex tempore dicere Ci — bez przygotowania; 5) iloczas zgłosek = rytm : his scriptis si eripias tempora certa modosque H;

6) skroń, stvykle w pi: temporibus ge-minis canebat sparsa senectus V na obu skroniach, ale i sing, tempus utrumque V, t. laevum O.

Tempyra, 5rum, ». miasto na wybrzeżu trackiem, naprzeciw wyspy Thasos LO.

tëmulentus 3. (tëmum, sob. tëmë-tum i vinolentus) pijany (winem), u-pojony Ci; subst. ». pi : apud Vitel-lium omnia temulenta T pijaństwo, pijatyka.

tenäcitäs, ätis, /. (tenax) 1) mocne ujęcie czego, wytrzymałość: tenacitas unguium Ci — wytrzymałe, silne szpony; 2) skąpstwo, sknerstwo L.

tenax, äcis, adv. tenaciter (a te-nendo) 1) mocno trzymający się czego: tenax forceps, dens tenax anco-rae V. tenax gramen H gęsta trawa, loca tenacia caeno T powstrzymujące, pondéré tenacior navis L utrzymujący się ciężarem = nie chwiejący się; 2) trzymający silnie (pieniądze) = skąpy: filius familias patre parco ac te-naci Ci sknera, kutwa, s gen. obi. genas quaesïti tenax О; 3) stały, wytrwały, uparty, niewzruszony : passus, tides, complexus fama t. OV.

Tencteri, ôrum, ж. lud germański nad dolnym Renem CT.

tendicula, ae, /. (tendere) sidło; prsen. tendiculae litterarum Ci wykrętny wwkład prawra, sofistyczne trzymanie się słów, sidła, podstęp.

tendo 3. tetendi, tentum i (tensum) (por.gr. Teivio, niem. dehnen) 1) napiąć, wyprężyć, rozciągnąć, wyciągnąć: ar-cum t. VO, barbiton t. OH nastroić lutnię, retro habenas, lora sinistra manu O, retia, plagas t. CiH rozpiąć sieci, zastawić sidła ; stąd prsen. insidias alicui t. Ci nastawiać zasadzki, noc-tem sermone t. H spędzić na rozmowach. ventus tendit vela F rozpina = nadyma, arbor ramos tendit O, homo tentus omaso H obżarty, praetorium tendi iubet C, tabernaculum t. L, cu-bilia tendere H założyć (przez rozpięcie), stąd besace (= tentoria tendere) : hic saevus tendebat Achilles V, legio tendebat in arvis V, in castris, in augusto, Lugduni t. LT. manus, palmas, dextram, bracchia t. Ci VO, opem ami-cis porrigere atque tendere Ci nieść pomoc; 2) skierować, zwrócić: oculos voltumque, lumina ad caelum t. V, iter ad naves, ad dominum t. V0, bes acc. tendimus in Latium V, quo tendis? H, Venusiam t. Ci; 3) prsen. zamierzać, mieć na celu, dążyć: ad sua quisque consilia tendit L, quorsum haec ten-dunt? H do czego to zmierza? adso-cietatem Romanam, ad Carthaginien-ses t. CiL; i) natężać się, usiłować, walczyć: certamine tendere V, summa vi t. S, acrius tendenti concedere T, poet, s inf. Laocoon manibus tendit divellere nodos VHLT, s acc. c. inf. hoc regnum gentibus esse dea tendit V.

tenebrae, arum, f. 1) ciemność, stąd noc; 2) mrok, ciemność podczas zemdlenia: tenebris obortis NO gdy

tęsknić, me spes tenet Ci mam nadzieję, amor tenet aliquem F, cupidi-tas L; 2) a) trzymać się pewnego kierunku, dążyć do pewnego celu, zmierzać: cursum t. F, iter F, iter mediae urbis t. F torować sobie drogę przez środek

mrok zapadł, primis tenebris L z początkiem nocy, Paphlagoniae tene-brae Ci ciemny zakątek P.; przen. więzienie (ciemne): tenebris vinculis-que mandare Ci, robur et tenebrae L, o podziemiu : t. infernae, Stygiae HV; •3) ciemność = nieznajomość, nizki stan, ukrycie: intolerandus ex caeno atque ex tenebris tyrannus Ci, tenebrae vetustatis Ci mrok starożytności ;

4) niejasność, opp. lux: in tenebris quam in luce causam versari maluisti Ci, tenebras obducere rebus clarissi-mis Ci zaciemnić, zagmatwać; 5) zamieszki krajowe: tantum agri in illis rei p. tenebris occupavit Ci.

tenebricösus 3. (tenebricus) ciemny : tempus, popina, libidines, sensus Ci.

tenebricus 3. (tenebrae) ciemny, niedostrzeżony : Tartarea tenebrica plaga Ci.

tenebrösus 3. (tenebrae) ciemny, cienisty: scalae, specus, aër, palus, Tartara, sedes OVCi.

Tenedus, i, f. (Te'veSoç), teraz Te-nedo, wyspa kolo wybrzeża Troady VCL; adi. Tenedius 3. Ci; subst. Ci; Tenës albo Tennes, (ae), acc. en, król tej wyspy Ci.

teneo 2. tenui, tentum, 1) a) trzymać, mocno trzymać, chwycić i trzymać: manu tenere aliquid O, aram N dotykać się, canis tenet cervum F; b) przen. trzymać, dzierżyć, mieć, posiadać: summam imperii C, gubernacula rei p. Ci, prima t, F pierwsze miejsce zajmować, quae tenuit dives A-chaemenes H posiadał, tenente Cae-sare terras H gdy panuje, Cyprum dicione t. F mieć pod swą władzą, Capreas regnum t. F być królem, am-nis omnia tenet limo F pokrywa, tuta t. V być w bezpiecznem miejscu;

c) trzymać, zajmować, obsadzić (o miejscu): locum praesidio t. C, portas V, montes C, alterum cornu N dowodzić = exercitum pedestrem N, personam t. Ci rolę odgrywać; d) przen.

duchem ogarniać, pojmować, .rozumieć: tenere animis Ci, ea a Cilicibus tenentur Ci, sensum t. C; e) zamieszkiwać, zajmować, napełniać: Rufras t. F, gurgitis ima F, Delon 0, regiones

t. N, delphines silvas O, vallem boves F, turba tenet atria О, primain aciem cohortes C, salix ima lacunae О, rostrum os tenet 0 zajmuje miejsce ust;

f)    przen. mieć, posiadać osobę ukochaną: dum me Galatea tenebat F, te altera coniux tenet 0, teneo te 0 mam cię, oglądam po długiem rozstaniu ;

g)    ogarniać, obejmować: haec formula reges tenet H, Asia hoc imperio te-netur Ci; h) przen. (o afektach) ogarniać, opanować: desiderio teneri Ci

ad Laurentem agruin t. L, Diam tene O, propiora t. F bliżej skał, inter utrumque tene 0 jedź środkiem, oculos sub astra t. F zwrócić, ventus adversum tenet N wieje w twarz; b) dostać się do celu podróży, zdążyć: arva F, Hesperium fretum 0, Cico-num populos O; c) przen. cel zamierzony osiągnąć: Aiaci non est lenu-isse superbum O, quod ceteri petie-runt, hic tenuit N, virtute regnum Ci;

3) a) trzymać, zatrzymać, więzić, powstrzymywać: vincula naves tenent V, hostem loco C, ne diutius vos teneam

Ci, pecus omne F, captum t. O, custodia teneri N, eum pondéré pinus tarda tenet F, naves vento teneban-tur C, ea causa tenuit Romanos L, domi se tenere N siedzieć, pudor ora tenet 0 zamyka usta; b) przen. afekt powściągać: stomachum H, iram O, lacrimas Ci, risum H, ea, quae dici possunt t. L zamilczeć; c) starać się zatrzymać, utrzymać, zachować, dotrzymać : morem F, modum Ci miarę,

55 *

decus et honorem V, memoriam, rem tenor vitae sit sine labe meae О ży-memoria CiC, signa mente V, verba    cie moje niech płynie, eius fidem ae-

V, fidem t. Ci, foedus L = pacem O,    quali tenore fuisse T jego wierność,

tentämen i temptämen, inis, n. i tentämentum i temptamentum, i,

n. (tentare) 1) próba, doświadczenie: mortalia tentamenta nihil possunt 0, t. bellorum civilium T; 2) pokuszenie,

tenendum est, quod promiseris Ci; d) uczciwość była zawsze jednaką. intr. utrzymywać się, trwać: tenet fa- Tënos i Tenus, i, /. (Trjvoç), teraz ma L, imber L, silentium L; 4) a) Tino, jedna z Cyklad OL; Tënii, przekonać winnego o winie, dowieść, brum, m. (Trjvioi) mieszkańcy T. T. przekonać: furti teneri H, in manife- tensa, ae, f. wóz procesyjny, na sto peccato Ci, repetundarum T, hic którym wożono posągi bogów na te, inquit, teneo Ci; b) przen. więzić, igrzyska cyrkowe LCi. przykuwać, czarować: aures cantibus tentäbundus i temptâbundus 3. Ci, mentes carmine V; c) obowiązy- próbujący, doświadczający L. wać: leges aliquem tenent Ci, lege, voto et promisso teneri Ci, foedere L być związanym = iure iurando, sa-cramento C, poenä teneri Ci podpadać; d) praw, zapatrywań swoich bronić, trwać przy czem, postawić na pokusa 0.

swojem: suum ius t. Ci, suum illud tentätio i temptätio, onis, f. (ten-tenent Ci twierdzą stanowczo, propo-    tare) 1) próba, doświadczenie: tanta-

situm JVC, causam t. Ci wygrać, si    tio perseverantiae Ci; 2) pokuszenie,

recte conclusi, teneo Ci mam słusz-    pokusa; 3) paroksyzm, przypadanie

ność, patres tenere non potuerunt, ut... choroby Ci.

tentator, oris, m. (tentare) kusiciel: Orion Dianae t. H.

L, plebs tenuit, ne... L.

tener, tenera, tenerum, 1) delikatny, giętki, miękki : t. caulis, gramen    tentïgo, inis, /. (tendere — tentus)

H, tenerrima prata 0. Przysłowie: a    wyprężenie: malis tentigine rumpi H.

teneris unguiculis Ci = de tenero un- tento i tempto 1. (frequ. od ten-gui H od młodości; 2) młody, drobny:    do) 1) dotykać się czego, macać, pró-

3) pieszczotliwy, zakochany: teneri et    a multis tentatus N = oskarżony;

rudes animi T, t. saltatores Ci, t,. рое-    o chorobach : corpora, renes morbo

tae 0 poeci pieśni miękkich, erotycz-    temptantur HCi, oves temptat scabies

nych.    V, vina temptatura pedes У wino u-

teneritäs, ätis,/. delikatność, mięk-    bezwładnia nogi, aures temptantur

kość Ci.    verba Ci słowo obraża uszy; 3) do-

Tenës, Tennës, zob. Tenedos.    świadczać, wystawić na próbę, badać:

tënesmos, i, m. (xetveapuS?) parcie    patientiam t. ; 4) kusić, nęcić, nakła-

stolcowe N.    niać: animos servorum et spe et mę

tenor, oris, m. (tenere) 1) ciąg nieprzerwany biegu : hasta fugit servat-que tenorem V; 2) postęp, tok nieprzerwany, jednostajność: eodem t.

LCi, praeturae tenor et silentium T rozpinania; subst. tentorium, ii, «• cichy, spokojny przebieg (£v ôtà Suoïv), (sc. tabernaculum) namiot OLT.

tu t. Ci, judicium pecunia t. Ci, absti-nentiam t. N, fidem 1, nequiquam tentati ut désistèrent L.

tentorius 3. (tendere) służący do

3. (Тт}о;, Tïftbî) Anacreon H, T. fides H lutnia Anakreonta; subst. pl. miesz-

tenuis, e, adv. tenuiter 1) cienki, delikatny, niegruby: t. linum, aurum, capillus, vellus, toga, filum, acus Ci kańcy T.

VOH; 2) prsen. cienki — prosty, pojedynczy: argumentandi genus Ci, ora- ogrzewać, rozgrzać: sol tepefacit so-tor Ci, tenuiter disserere Ci; dokładny, subtelny: t. distinctio Ci; 3) czczy, lekki: aër, caelum, animae 0 cienie;

tepefacio 3 feci, factum (tepere)

lum Ci, hasta traiecto tepefacta cere-bro VH.

hiemes H, tepentes aurae F; prsen. o miłości: zakochać się w kim : Lyci-das, quo mox virgines tepebunt H, seu tepet sive amat 0 czy ostyga, czy kocha.

tepesco 3. tepui (incohat. do tepe-

tepeo 2. (por. poi. ciepło) być ciep-

4) mały, wązki: frons, vulpecula H, łym, rozgrzanym: ubi plus tepeant rivus, semita F, tenue nigrum 0 wazka czarna plama; 5) płytki, miałki: aqua L; 6) prsen. nieznaczny: oppidum; skromny, ubogi, nizki: tenuis mensa H, praeda, opes, pecunia Ci, tenui loco ortus L, tenuior ordo Ci;

słaby: lumen lunae, valetudo Ci, aura re) rozgrzewać się CiOV, litora sole 0 wiatr, t. atque infirmus animus C. tepescunt 0.

tepidus 3. (tepëre) ciepły, letni: cruor V, sol, bruma, ius (sos letni), tectum H, notus, rogus 0; o miłości: t. mens, ignes 0.

tepor, óris, m. (tepëre) 1) ciepło, umiarkowane gorąco: t. solis L, maris Ci; 2) chłód: balineas petit, cum

U poetów sam. tenue, tenuia, tenuis, w hexametrse — tenve, tenvia, tenvis: tenvis ubi argilla est V.

tenuitäs, ätis, f. (tenuis) 1) cien-kość, subtelność, delikatność: animi Ci; 2)prsen. chudość; o stylu oschłość: limata quaedam verborum t. Ci, hominis t. Ci ubóstwo, lichota = chudy teporem incusaret T; H) prsen. chłód,

pachołek (?v Sià Suotv).

termo 1. (tenuis, por. gr. ravüw) t)

mdłość: eiusdem teporis libri T. ter (gr. rpi’;) nam. 1) trzy razy, uczynić cienkim, delikatnym, uszczup- trzykroć, potrzykroć: ter aevo functus lié: tempus dentem aratri t. 0 ściera,    senex H Nestor trzywiekowy starzec,

spiritus tenuatur in auras 0 rozdziela    ter ampins Geryones H mający po-

giens Ci = 4300000 S. U poetów służy do opisania liczebników niedających się użyć w wierszu: terni ter cyathi H = tenus praep. aż do, aż po 1) z abl. 3 X 3 = 9, ter centum miliaiT= 300000; Tauro tenus regnare NCi, capulo te- 2) = wielokrotnie : ter et quater, terque nus F aż po rękojeść, est quadam quaterque HV. prodire tenus H nieco, vulneribus tenus L aż rany nastąpiły; 2) z gen. laterum, crurum t. F, lumbörum t. Ci,

Gorcyrae t. L, verbo, tenus CiL teoretycznie, ore tenus exercitus T wyćwiczony aż do wymowy, summo te- wo terpentynowe F. nus attigit ore: ledwo dotknął ustami.

Teos, i, /. (Tew;) (acc. Teum L) miasto na wybrzeżu jońskiem, naprzeciw wyspy Samos ; adi. Tëius, Tëïus

się w powiew; 2) zmniejszyć, osłabić: trójne ciało, sestertium ter et quadra-vires, iram 0, magna modis t. parvis H zniżyć; 3) zacieśnić: viam vo-cis 0.

terdeciens, terdeciës, num. — 13, w skróceniu: HS terdeciens (sc. cen-tena milia) Ci = 13 X 100000 = 1,300.000 sesterców.

terebinthus, i,/, [gr. TEpepiv&o;) drze-

terebro 1. (terebra, ae, /. świder) wiercić, świdrować, przedziurawić: terebrato buxo 0, latebras uteri F, ossa L.

teredo, inis, f. [gr. -tor,oó>v) robak w drzewie, kołatek: estur ut occulta vitiata teredine navis О.

Terentilius 3. imię rodowe ple-bejskie.

Terentius 3. (od Terentum) imię rodowe; adi. 1) Terentius 3. lex Ci (M. T. Varrona); 2) Terentiänus 3. (s Terentia, sc. fabula) = z dramatu Terencyusza: Chremes Ci, T. verbum Ci, exercitus L Terencyusza pod Kannami.

Terentum [ludowe Tarentum), i, n. miejsce na polu Marsowem przeznaczone na igrzyska ludi saeculares: cui sunt vada iuncta Terenti O; adi. Terentïnus 3.: tribus LCi.

teres, tęretis, dbl. tereti 1) podłu-gowato okrągły, walcowaty: t. stipi-tes C, hastile, oliva, mucro F, t. virga, fusus O wrzeciono, t. gemma, lapilli VO szlifowany, habenae, plagae, zona VHO silnie skręcony; 2) prsen. (jakby) toczony — pełny, zaokrąglony: cervix V, digiti O, sura H jędrny, puer H — smukły; 3) zaokrąglony, piękny: sapiens in se ipso teres atque rotun-dus H, oratio Ci.

Tëréus, i (eos), m. król tracki, mąż Prokny, ojciec Itysa, zhańbił Filomelę, siostrę swej zony, przemieniony w dudka; stąd: Tëreidës, ae, m. syn T. O = Itys.

tergeminus 3. {por. trigeminus) trojaki, troisty, potrójny: tergeminum virum, t. canem 0 (— Geryones i Cerberus), tergemina Hecate V, Luna — Diana — Proserpina, tergemini honores H trzy urzędy kurulne: edylat, pretura, konsulat; trigemina porta L jedna z bram Rzymu.

tergeo 2. dawniej tergo 3. tersi, tersum, ocierać, osuszać, oczyszczać: mensam O, arma L polerować, clipeos et spicula t. V, pavone, gallina palatum H łechtać.

Tergeste, is, n. teraz Triest; adi.

Tergestînus 3.: sinus L; subst. Ter-gestïni, örum L.

tergiversatio, ônis, f. (tergiversor) wykręcanie się, ociąganie się Ci.

tergiversor, äri, ätus sum (ter-gum i frequ. verto) tyłem się obrócić; stąd: wykręcać się, ociągać się, nie-chcieć czego uczynić: hue atque illuc tergiversari CiL.

tergo, sob. tergeo. tergum, i, n. 1) grzbiet, tył: boum CiV, terga Phoebo praebere O grzać się na słońcu, tergo puniri L odbierać chłostę, terga vertere, dare CL uciekać = terga fugae dare L, praebere O, praestare T; prsen. terga Par-thorum dicam O o ucieczce Partów; 2) prsen. ciało : Cerberus resolvit im-mania terga fusus humi V; 3) tylna, odwrotna strona czego : ab tergo stare L stać w rezerwie, hostis in tergo haeret L »następuje na pięty«, ad terga collis L; 4) skóra zwierząt: tauri-num tergum V, venti bovis tergo in-clusi 0 w miechu; d>) wszystko zrobione ze skóry: miech, bęben, puklerz, tarcza: feriunt taurea terga manus O tamburyni, hasta rupit terga novena boum 0, caestus V.

tergus, oris, n. (tergum) 1) grzbiet: fugientibus ingerit hastas in tergus V; 2) skóra (grzbietu): septem taurorum tergora O o tarczy, puklerzu.

Terlna, ae, /. (Tepstva) miasteczko w Bruttium L; adi. Terïnaeus 3.: Elysius quidam Ci.

Termes, itis, m. gałązka oliwnego drzewa odcięta, zraz H.

terminälis, e (terminus) dotyczący granicy; subst. Terminaliä, ium i örum isc. sacra) uroczystość na cześć Terminusa, boga granic [23. lutego jako końca roku konsularnego) CiLH.

terminätio, önis, /. (terminäre) 1) oznaczenie granicy, miedzy : t. agri L; 2) ograniczenie, wyznaczenie okresu: t. expetendarum rerum Ci; 3)

po trzy, po trzech: bina aut terna milia addere Ci, ter terna H 3 X poet. terna guttura 0 troje lub trzy; także sing, terno consurgunt ordine remi F aquatiles Ci, t. humor Ci, t. hiatus 0 o trójwiosłowcu = terni remi.

tero 3. trïvi, tritum (gr. Ыры, tre)

1) trzeć, przecierać, ocierać, młócić: ca-lamo terere labelium F o grze na flecie, metam curru terere O, trita via rôtis O, trita vestis HL suknia zno-

missa sit Ci, et mari et terra N, in terram egredi, exire, se eicere Ci wy-termino 1. (terminus) 1) ograni-    lądować, sub terras Ci do podziemia,

czyć, rozgraniczyć, oddzielić: agrum    in terris vitam agere F na świecie;

publicum a privato L; 2) preen, na-    4) kraj, kraina: terra Gallia, Hispania,

znaczyć granicę: ograniczyć, określić,    Africa. Italia CL, populus princeps

objaśnić, definiować, ukończyć: sonos    omnium terrarum: z wszystkich kra-

vocis paucis litterarnm notis t. Ci,    jów = z całego świata, ea vox saepe

campos oculis t. L.

terminus, i, m. (gr. t£pp.a, -epuaw)    ta), multis opem tulit Ci; preen, aquam

1) kamień graniczny : revellis agri ter-    et terram petere L żądać zupełnego

minos H; 2) granica: possessionum    poddania się.

termini Ci, urbis t. T; 3) Bóg granic:

Termini fanum L; 4) preen, ograniczenie, koniec, cel: terminis circum-

г gen. subi. : t. aurium Ci podîug słuchu.

scribere Ci.

terni, ae, a (ter, tria) num. clistrib.

szona, frumentum t. H, bis frugibus area trita est 0 dwa razy omłócone na boisku ; 2) preen, często używać, zużywać: publicus usus terit H, formica terens iter F, quod iter tritum in Graeciam est Ci zwykła droga u-deptana, utarta, hoc verbum satis tri-vimus Ci; 3) o osobach.-, znużyć, zmęczyć: plebem in armis t., se in opéré publico L; 4) o czasie: zużyć, stracić: altera iam teritur bellis civilibus ae-tas H, tempus, otium, aevum t. CiLV.

Terpsichore, es, f. (Tepvpt/ôpr,) muza tańcu O.

terra, ae. /. 1) ziemia, jako ciało: umbra terrae, orbis terrae (terrarum) Ci; 2) uosobiona jako bogini: Terra ipsa dea est CiLO; 3) w przeciwstawieniu do morza: ląd: terra manque, terrae motus Ci trzęsienie ziemi, ut nulla pars caelo, mari terra praeter-in ultimis terris (— na krańcach świa-

terrënus 3. (terra) 1) z ziemi, z gliny zrobiony, ziemny: agger, collis, tumulus, fornax VLCO, terrenum prin-cipiorum genus Ci; subst. terrënuiri, i, n. kraj, ląd, ziemia, pole: herbidum

t. L pole pokryte trawą; 2) odnoszący się do ziemi, żyjący na ziemi (lądzie), w ziemi: bestiae terrenae et szczelina, szpara w ziemi, t. numina O bogowie podziemni; contagio t. Ci dotknięcie się ziemi.

terreo 2. terrui, territum (= ter-seo, gr. трем гат. тре’ам, pol. s-tra-szyć i drżeć) 1) przestraszyć CiCO, mętu territus Ci, territus animi (loc.) L przestraszony w sercu ; 2) płoszyć, pędzić: sonitu aves, feras fugaces F, profu-gam (Io) per totum orbem O; 3) odstraszyć: a repetunda libertate t. S; г następ, ne lub quominus: memoria eos terrebat, ne rem committerent LC.

terrestris, e i terrester, tris, tre (terra) 1) ziemski- (w przeciwstawieniu do nieba): res caelestes atque terrestres Ci; 2) lądowy (w przeciwstawieniu do morza) : maritimis terrestribus-que bellis Ci, t. exercitus LN.

terreus 3. (terra) z ziemi, ziemski: virüm terrea progenies F.

terribilis, e (terrere) straszny, wzbudzający postrach, grozę: populus Ci, clamor L, terribilis visu, aspec-tu FC.

terriculum, i, n. (terrere) straszydło L.

tersus 3. (PPP. tergere) starty; stąd: czysty, chędogi 0.

tertia -decumäni i t. decimäni, órum, m. (tertia decuma sc. legio) żołnierze 13. legionu T.

tertiänus 3. (tertia) 1) od tertia sc. dies: trzydniowy: t. febris Ci powtarzająca się co trzeci dzień; 2) od tertia sc. legio: z trzeciego legionu żołnierz; subst. tertiäni, örum, ж. żołnierze 3. legionu T; zbiorowo: tertiänus securibus portam perfregit T Я. legion.

cząt.

terrifico 1. (terrificus) straszyć V. terrificus 3. (terror i facere) wzbudzający postrach: t. vates, caesa-ries VO.

terri-gena, ae, mf. (terra genitus) zrodzony z ziemi: Typhoeus t. 0 Gigant, syn ziemi; poet. t. populi, fra-tres 0 o ludziach, którzy powstali z zębów smoczych, posianych przez Iazona i Kadmusa.

terripavium, ii, ». = tripudium (zob.) Ci.

territo 1. (frequ. terrere) przestraszać: urbes V, hostem, patres, dubi-tantes t. LC.

territörium, ii, ». terra i ïre) grunta należące do miasta florentis colo-niae t. Ci.

terror, öris, m. (terrere) strach, groza: pavor terrorque L, terror ani-mi Ci, ad terrorem ceterorum T dla postrachu innych, t. belli, equorum Ci С; 2) bóstwo strachu: Luctus et Pavor et Terror 0; przen. przedmiot wzbudzający postrach; duos terrores... Carthaginem et Numantiam Ci, cae-lestes maritimique terrores L strachy, straszne rzeczy na niebie i na morzu, Romam tanti terrores (tak straszne wieści) sunt allati, ut L; zwroty z słowami: terrori esse alicui Ci straszyć kogo, terrorem inicere, adferre, in-ferre Ci, incutere L, aliquem in terrorem conicere L przestraszyć kogo,

t. externus, peregrinus L postrach z zagranicy, zewnętrzny, t. servilis L z powodu buntu niewolników.

terruncius i teruncius, ii, m. (sc. nummus od terr = 1er i uncia) zawierający trzy uncye, a ponieważ uncya = Vi2 asa funtowego, więc trzy uncye — ®/,j, czyli */* = quadrans, później = V₄ libella = ¹/M denara; w przysłowiu: ne terruncius quidem Ci — szeląg, grosz, halerz: in divitiis Croesi terruncii accessio Ci przyrost grosza, heres ex terruncio = ex qua-drante Ci spadkobierca czwartej części.

tertius 3. (ter) num. ord. trzeci: hora tertia noctis Ci o 9. godzinie wieczór, tertia fere vigilia exacta Ci о 3. g. rano, nudius tertius Ci = nunc est dies t.: przedwczoraj, tertia parte pecuniae Ci trzecia część, secundae, tertiae partes Ci drugo-, trzeciorzędna ro'a; poet, ab love tertius Aiax 0 prawnuk, tertia Saturnalia 0 trzeci dzień

S., tertia régna, numina 0 bogowie podziemni; subst. tertium, ii, n. acc. i abl. jako adv. tertium i tertio: po raz trzeci, po trzecie; Tertius, ii, ж., Tertia, ae, f. (sc. filius i lilia) trzecie dziecko, jako imiona zwłaszcza dziew

tertius decimus 3. trzynasty, teruncius, zob. terruncius. tësaurus, zob. thesaurus, tesca i tesqua, örum, ». miejsce zarosłe, niezamieszkane, pustkowie, stepy : deserta et inhospita tesca H.

tesserae, ärum ,f. (-saacę-a) 1) kostka do grania; grano jednak w cztery kostki zwane tali, a w trzy tesserae, na których wszystkie strony były oznaczone liczbami od 1—6; talus 1. 3. 4. 6., dwie próżne: tesseras iacere Ci, mittere 0; później powstała l. p-tessera, ae, f. ; 2) tabliczka czworo-granna: proferam tesseram Ci = oû[*-ßoXov, po której się przyjaciele poznawali ; 3) hasło, znak umówiony: it bello tessera signum V. tessera per castra ab consule data L\ 4) marka, bilet.

tesserärius 3. (tessera) odnoszący stificandam gloriam Ci; PPP. in scae-się do kostek, stąd subst. tesserärius, na testificata T. ii, m. oficer odbierający hasło naczelnego wodza.

testimönium, ii, n. (testis i munia) 1) świadectwa, świadczenie: t. denun-tiare Ci przekazać świadczenie, zmusić do złożenia śwriadectwra Ci, t. effu-

testa, ae, /. 1) cegła: caementis ac testis Ci; 2) naczynie gliniane, dzban, garnek, lampa: quo semel est imbuta gere Ci uchylać się, dicere pro testi-recens servabit odorem testa diu H, monio Ci jako świadek, 2) świadectwo testa ardente scintillât oleum V; 3) na piśmie: testimonium recitare, le-skorupa, ułamek naczynia glin.: te- gere Ci; 3) prsen. dowód: id exem-starum suffragia N sąd skorupkowy, plum testimonio sit Ci, t. adferre C, t. os tracyzm ; 4) skorupa ślimaka, muszla, moderatae vitae N. prsen. ślimak Ci‘. 5) grube pokrycie testis, is, mf. 1) świadek; quo me np. lód: lubrica testa premebat a- teste convinces? Ci, testis est Asia, quas O.    Africa, Sicilia Ci; 2) prsen. naoczny

testis, is i pi. testes, ium, m. ją-

testämentärius 3. (testamentum) świadek, obecny widz: vulnera testes 1) dotyczący testamentów: lex Ci ; 2) sunt О, mortui sunt sceleris tui te-subst. testämentärius, ii, m. robiący stes Ci. testamênta, fałszerz testamentu Ci.

testamentum, i, n. (testäri) ostat- dra H nia wola, testament, zapis: testamen- testor, äri, ätus sum (testis) świad-tum facere Ci, testamento heredem czyć, być świadkiem, prsen. dowodzić, facere, exheredare Ci, adoptare N, te- zapewnić) zaręczyć: Vettus testatur stamenti factio Ci prawo zrobienia te-    litteris tuum furtum Ci; PPP. w snn-

stamentu (ważnego), t rumpere Ci zła-    cseniu biernem : res clara et testata

mać, t. obsignare C zapieczętować =    Ci; prsen. campus sepulcris proelia

zrobić, resignare H otworzyć w celu    testatur H, carmina raros mores tes-

wykonania, subicere, supponere t. pod-    tantia O ; 2) świadczyć się kim. wzyw'aé

rzucić = sfałszować, aliquid testa-    na świadectwo : deos, homines, caelum,

mento cavere Ci zastrzedz, zapisać,    Iovem t. Ci, foedera rupta, cives L;

tabulae testamenti Ci dokument za-    3) zrobić testament: immemor in te-

wierający testament.

testätio, onis, /. (testäri) wzywanie na świadectw'0: foederum L.

testiculus, i, m. (demin. testis) świadek Ci

stando nepotis decessit L.

testu zwykle abl. tesiü (pob. forma testa): gliniana nakrywa, wieko, gliniane naczynie: testu suo O.

testOdo, inis, /. (testu) 1) żółw, testificätio, önis, f. (testificärb 1) prsen. skorupa jego = szyldkret: or-dowód (przez świadków) Ci; 2) oka- nari testudine 0V; 2) wszystko skle-zanie dowodu: legationis, officio- pione wypukło jak żółwia skorupa, rum Ci.    jak np. lutnia, którą Hermes miał

testificor, äri, ätus sum (testificus, srobić s żółwia (chelys): testudinis au-testis i facere) -1) wzyw'aé kogoś na reae strepitus H, media testudine tem-świadka: homines, deos, numen 0;    pli V nawa środkowa; 2) prsen. dach,

2) świadczyć, robić zapis przy świad-    poddasze, szopa nakryta dachem, pod

którą żołnierze oblegający wykonywali roboty ziemne lub uderzali taranem w' mury: turres testudinesque

kach: Brutuin, quae praedia ei relin-queret, testificari voluisse Ci; 3)prsen. dowodzić, okazać, dać dow'ôd: ad te-

ST.

agere C, szczególnie : zasłona, dach u-tworzony z tarczy nad głowami żołnierzy: elatis super capita scutis te-studinem facere LTC.

testula, ae, /. (demin. od testa) tabliczka gliniana, przen. sąd skorupkowy (ó<rcpaxtofióę) • a Themistocle col-labefactus testula illa N.

tëter i taeter, taetra, taetrum, adv. taetrë: 1) ohydny, nieprzyjemny (dla zmysłów): odor taeterrimus oris, taeterrima popina Ci, t. spiritus Jf; 2) szkaradny, brzydki: t. tyrannus Ci, impure et taetre facere Ci.

Tethys, yos, acc yn (Tf,&u;) bogini morska, córka nieba i ziemi, małżonka Oceana VO.

tetrachmum, i, n. (t^poc/uov i -rexpà-Spayjxov) grecka moneta srebrna wartości 4 drachm (= 2 к 50 hj : tetrachma Attica XXXIV milia DCC L\ gen. pl. ôrum i üm.

tetrarchës, ae, m. (gr. тгтрару^ władca czwartej części kraju) tytuł dawany przez Rzymian tym książętom, którzy choć mieli władzę królewską, tytułu króla mieć nie mogli, jak królowie Galacyi, Judei.

tetrarchia, ae, /. (-cstpapyta) państwo tetrarchy, tetrarchia Ci.

tetricus 3. surowy, ponury, poważny: t. mella, Sabina, domitor Chimae-rae = Bellerophon O, t. disciplina Sa-binorum L, subst. Tetrica, ae, f. (sc. rupes) stroma góra w kraju Sabinów teraz Monte S. Giovanni.

Teucer i Teucrus, i, m. (TeSxpo;) 1) pierwszy król trojański, syn Ska-mandra, według innych przybysz z Krety ; stad adi. Teucrus 3. = trojański O; subst. Teucri, Srum albo flm, m. Teukrowie = Trojanie OV; Teucrius 3. trojański, stąd subst. Teucrla, ae, f. (sc. terra) kraj trojański, przen. Trojanie V; 2) syn Tela-mona z Salaminy, przyrodni brat starszego Aj asa. Po powrocie z pod

Troi wypędzony przez ojca założył na wyspie Cyprze nową Salaminę H.

Teutätes, bóstwo celtyckie C.

Teuthrls, antis, voc. Teuthra (Teó-&paç) m. 1) mityczny król Mizyi, ojciec Thespiusa ; stąd adi. Teuthrantëus, ?. (Teo&pâv-etoî) mizyjski : Caicus O i Teu-thrantius 3.: régna O, turba O 50 córek Thespiusa; 2) bohater V.

Teutoburgiensis, e: T. saltus T •las Teutoburgski między Paderborn a Osnabr ii ck.

Teuton!, ôrum albo Teutones, urn, m. lud germański, który z Cymbrami wtargnął do Italii: bellum Cimbrorum Teutonumque C; stad adi. Teutoni-cus 3. teutoński = germański; Teuto-nico ritu V.

texo 3. texui, textum 1) tkać: ara-neolae quasi rete texunt : 2) pleść, splatać: casas arundine, tabernacula ex arundine L, feretrum texunt vimine querno F, textae crates 2f; 3) poet. zrobić, zbudować: texamus robore naves V; 4) przen. dokonać: quod tua texuerunt scripta Ci.

textilis, e (textus) tkany: t. dona F t. stragulum Oi; poet. = zatruta suknia tkana; subst. textile, is, n. (sc. opus) tkanina : in textili Ci, spolia tex-tilium L.

textor, oris, m. (texere) tkacz H.

textrinum, i, «. (subst. od textri-nus 3. należący do tkania od texere) warstat tkacki Ci.

textum, i, n. (texere) 1) tkanina: illita texta veneno O zatruta tkanina; 2) budowa: pinea texta O budowa z sosny = okręt.

Thaïs, idos, acc. ida, voc. Thaï, /• (0<xfç) imię kobiety О.

Thala, ae, /. miasto numidyjskie

thalamus, i, m. ($«X«uoç) 1) komnata kobiet; przen. mieszkanie: très habuit thalamos O, Eumenidum th. 2) sypialnia: positus thalamo lectus O,

ty H.

OV.

przen. łoże małżeńskie: thalamos pa-rare O, vita expers thalami I⁷ bez-żenny. O komórkach pszczół: thalamis se composuere apes V.

Thalea zob. Thalia.

Thalës, ëtis (ëti, ëtem, ëte i Thaïes, lis, li, lem albo lën, lë) m. filozof z Mi-letu, jeden z 7 mędrców, twórca filozofii jońskiej.

Thalïa i Thalëa, ae, f. (0*Xeia) 1) jedna z 9 Muz OV; 2) jedna z 3 Gra-cyj T'; 3) nimfa morska V.

thaliarchus, i, m. gospodarz ucz

Thamyräs, ae, m. mityczny śpiewak z Tracyi O.

Thapsus, i, /. (0â4oî) 1) miasto w Sycylii VO; 2) miasto w Afryce, sławne zwycięstwem Cezara nad Pompej anami 46. CL.

Thasus, i, f. (ва'ао;) teraz Th a so, wyspa naprzeciw wybrzeża trackiego; adi. Thasius 3. (@<źato$): vites F; subst. Thasii, örum, m. mieszkańcy wyspy T.

Thaumâs, antis, m. (0aüu.a$) syn Pontusa i Gey, ojciec Irydy; stąd adi. Thaumanthëus 3. (Bau^avtsto;) : virgo О — Iris; subst. Thaumantis, idos albo Thaumantias, jadis, /. córka T.

theaträlis, e (theatrum) w teatrze, teatralny: th. lex Ci względem siedzeń, dux theatralium operarum T dowódca oklasków, klaki teatralnej.

theatrum, i, n. (łW«pov) 1) teatr, miejsce przedstawień teatralnych: terna th. O t. j. Pompejusa, Marcellusa i Statyliusa Taura. U Greków służył teatr także jako miejsce zgromadzeń N; 2) przen. forum populi Romani quasi theatrum illius ingenii Ci; 3) publiczność, słuchacze w teatrze: theatra tota réclamant Ci, spissis indigna theatris scripta pudet reci-tare H.

Thëbae, ärum, f. ę0?jpat) 1) miasto w Beocyi, teraz Th i va; adi. Thë-bänus 3.: modi H — Pindara, T. se-mina O smocze nasiona Kadmusa, T. dea O — Ino; Thëbais, idis, f. subst. Thebanka O; 2) miasto w Egipcie, późniejsze ДЖ; тоХц T; 3) miasto w Mi-zyi, stolica Eetyona, którego córka Andromacha u O nazywa się także Thëbâna i Thëbais; 4) miasto tessal-skie, później Фйьтгсои nôXtç, teraz Ar-miro L.

Thëbë, es, /.    (6#ч) 1) campus

Thebes (to 0r$i;; tcSiov) kraina około homerycznych Teb w Mizyi L; 2) Heroina tebańska, żona Zethosa O; 3) żona Aleksandra, tyrana miasta Fer.

thëca, ae, /. ($ф«}) pokrywra, futerał, szkatułka, puszka: efferri sine te-cis vasa Ci.

Thelxinoë, ës, /. f'&eÀÇivdr) = czarująca umysł) jedna z 9 Muz Ci.

Themis, idis, acc. min,/. (0sju«) bogini sprawiedliwości, pierwsza małżonka Jowisza, pierwotnie posiadała wyrocznię delficką, którą później odstąpiła Apollinowi O.

Themista, ae, /. (BĄuota) uczona kobieta z Lampsaku, oddana filozofii epikurejskiej Ci.

Themistoclës, is, m. {gen. i. acc. ea i ёп) (бциоtoxXîjî) z Aten około 480, (bitwa pod Salaminą) N.

Theocritus, i. m. (0e<5xprwę) poeta syrakuzański około 270, pierwszy twórca sielanek, naśladowany przez Wergiliusa w Eklogach.

Theodorus, i, m. (OeóSwpo;) filozof ze szkoły cyrenejskiej Ci.

Theognis, idis, m. (esoyvtg) poeta grecki z attyckiej Megary 540 do 500 Ci.

theologus, i, m. (^еоХоуо?) mitolog Ci.

Theón, Snis, m. (0et.iv, imię pieszczotliwe od Theodorus lub Theopha-nes) H. Adi. Theonfnus 3. : dente Th. circumrodi H.

Theophanë, ës, /. zob. Bisaltis.

Theophanës, is, ж. (вео®*^;) hi-

story к z Mityleny, przyjaciel Pompe-jusa CiCT.

wsławione bohaterską śmiercią Leonidasa i 300 Spartan r. 480 przed Chr. NCiL.

Thërodamas, antis, m. (0r,pûôà(Aa; »pogromca zwierząt«) i Thëromedôn, ontis, m. (0rjo«ijp.e'8wv »hodowca zwie-

Theophilus, i, m. imię męskie T. Theophrastus, i, m. (вео®p»a:oę) filozof z Eres os na wyspie Lesbos,

z starszej Akademii Ci.

Theopompus, i,m. !0só7:oa-os)zChios, rząt-<) -według podania król scytyjski, uczeń Isokratesa, historyk około 350-    trzymający dla obrony lwy, które

theoractus, i, m. przezwisko Teo-    karmi! ciałem ludzkiem O; adi. Thê-

mnastusa z Syrakuz Ci.

Thëra, ae, f. (0r)pa.i teras Sa n tori n, wyspa wulkaniczna na północ psa O.

rodamanteus O.

Theron, ontis, m. (07jpwv) nazwa

od Krety; adi. Thëraeus 3. ^0r,pa!o;); subst. colonia Theraeon (= 0»)-p«!o)v) S.

Thëramenës, ae, m. (©rjpaaw,?) po pogromie Aten przywódca 30 tyranów CiN.

Thersïtës, ae, acc. en, m. (©Epait^) Grek znany z Iliady Homera, brzydki i kłótliwy 0.

thesaurus i thensaurus, i, m.

(fh-jaaupóę) : 1) skarb : thesauri Indiae H; 2) skarbiec, kasa: publicus L, prsen. Therapnë, es i Therapnae, ärum, thesaurus omnium rerum memoria Ci f. miasteczko na południe od Sparty: skład, kopalnia. adi. Therapnaeus 3. : rus, sanguis O.    Thescelus, i, m. imię męskie 0.

Thëreus, i, m. (©rjpeug = myśliwy)    Thëséus, i (i deki. gr.: gen. eos O,

imię centaura O.    acc. ea V, voc. eu O) m. (0r₍cr£Üç = »za-

Thëriclës, is. m. (0r)pixXrjs) sławny łożyciel«) król ateński, syn Egeusa, Koryntyanin, wyrabiający wazy czar- pokonał rozbójników Peryfetesa i Sy-no malowane; stąd adi. Thëriclïus 3. : nisa, zabił Minotaura na Krecie, upro-pocula Ci.    wadził stamtąd Aryadnę i porzucił ją

psa 0

thermae, ärum, f. ciepłe kąpiele: th. Neronianae. Jako n. pr. miasto sycylijskie Ci; adi. Thermïtânus 3. z T. subst. mieszkańcy.

Thermë, es, f. (0*’ppnrj) miasto w Macedonii, póśniej Thasalonike, dsi-siejsse Saloniki; adi. Thermaeus 3. (0ćpjjia!o;) : sinus T zatoka salonicka.

Thermödön, ontis, m. (0epp.<ó'8wv) teras Therm eh, rzeka w królestwie pontyjskiem, według podania siedziba Amazonek VO; adi. Thermödontia-cus 3. (0£p|xo8ovxuxdj) : au rum O — złoto Amazonek.

Thëridamâs, antis, m. nazwa na wyspie Naxos. Z Amazonki Hipolity miał syna Hipolita, w którym się zakochała jego żona Fedra, siostra Aryadny; pomagał Pirytousowi, królowi Lapitów, uprowadzić Proserpinę; adi. Thësëus.3. (0<q<rśio;); 3) poet. Thë-sëïus 3. O: subst. Thësïdës, ae, m. potomek T. = Hipolit O; pi. Thësldâe, ärum, m. V — Ateńczycy.

Thespiae, arum, /. (0гагаа!) miasto w Beocyi, u stóp Helikonu CiL; adi. Thespius 3. tespijski ; stąd subst. Thespius, ii, m. sob. Teuthras; Thes-pias, adis, /.: deae O Muzy = subst. Thespiades, urn. f. Ci.

Thespis, idis, m. (бгаяц) poeta za Thermopylae, ärum, f. (0£орояиХа1 czasów Solona, twórca komedyi attyc-t IlûXat) »ciepłe bramy« wąwóz w Lo- kiej ; z utworami swymi miał objeż-krydzie, gdzie góra Oeta wysuwa się dżaćAttykę: plaustris vexisse poemata do samej zatoki malickiej, od ciepłych Thespis dicitur H. źródeł siarkowych w tej okolicy, Thesprötius 3. (0ecn;pó>-to;) nazwa wybrzeża epirskiego na północ od za- wiła Ifigenia jako kapłanka Dyany; toki Arta: th. sinus L; subst. Thes- stąd adi. Thoantëus (©oavTslo?) = tau-prôtii, orum, m. mieszkańcy połu- rycki : dea 0; 2) król na wyspie Lemnos, ojciec Hipsipili. Gdy niewiasty Thessali, örum, m. (0еаааЫ) lud lemnijskie zabiły swych mężów, H. pochodzący z Epiru, który około 1000 wyratowała ojca na wyspę Cypr; przed Chr. osiedlił się w dolinie Pe- stąd Thoantias, adis, /. córka T. = neju. Adi. 1) Thessalus 3. : équités JO, Hipsipila.

dniowego Epiru L.

tholus, i, m. (&óXo;) kopuła, rotunda szczyt kulistego dachu, gdzie wieszano rzeczy ofiarowane bogom: ipse auxi suspendive tholo V.

thörax, âcis, m. piersi ; prsen. pancerz V, th. linteus O.

Thot. indecl. wyraz egipski, bóstwo, według Ci = Mercurius.

Thous, i, m. nazwa psa O.

Thrax albo Thraex, cis, m. (0pą5 i

Tempe H między Ossą a Olimpem; ponieważ Tessalowie mieli się znać na czarach, przeto: Th. vox, venena H; subst. Thessalus, i, m. = Achilles z Ftyi O, Th. tela, ignés H = Achilles; 2) Thessalius 3. O; Thessalis, idis, f. ara O; subst. Thessalia, ae, /.

(sc. terra) CiL; 3) Thessalicus 3. : iu-ga O góra Pelion.

Thessalonïcë, es i Thessalonfca,

ae, f. teras Saloniki, późniejsza na- ©prjj) Trak, mieszkaniec dzisiejszej Ru-zwa Therme {sob.); Thessalonïcen- me li i: Thr. Lycurgus H; equi O,

ses, ium, m, Ci mieszkańcy.

Thraex = gladyator w trackiej zbroi:

3. VOCi; Thräcia, Thraecia (Threcia), ae, f. Tracya; 3) Thraeissa, ae, f. albo Thraessa; ae, /. niewiasta z Tracyi V.OHN.

Thestius, ii, m. król etolski, ojciec Thraex est Gallina Syro par? H; stąd Ledy i Altei, Plexipposa i Toxeusa 0; adi. 1) Thracus (Thraecus) 3. tracki. Thestiadës, ae, m. (Qeradbfi) jego Thracë (Thraecë), es, f. Tracya H; potomkowie O o synach i wnuku Me- Thräca (Thraeca), ae, /. HV; 2) leagrze, synu Altei; Thestias, adis, f. Thräcius (Thraecius) poet. Thrëicius (0£3-ii;) córka Th. = Altea O.

Thestór, oris, m. (©sa-wp) ojciec Kalchasa; stąd Thestoridës, ae, m.

Thrasö, önis, m. (0pàawv, imię pieszczotliwe od @рааир.а-/о;) imię żołnierza w komedyi Terencyusa »Eunuch« Ci.

Thrasullus, i, m. astrolog Tybe-ryusza T.

Thrasybülus, i, m. (©paaüßouXo?) Ateńczyk. wypędził 30 tyranów i przywrócił konstytucyę solońską 339.

Thrëx, Threcë, Thrëcius, Thrës-

sa sob. Thrax.

Thubuscum, i, n. miasto w Numi-

(©sarwpîSrj;) syn Th. = Kalchas O.

Thetis, idis (acc. in i im, voc. ti, abl. ide) /. nimfa morska, córka Ne-reusa (Nereida), żona Peleusa, matka Achillesa OH; prsen. morze: tentare Thetirn ratibus V.

thiasus, i, m. (&îaaoç) taniec bak-chijski V.

Thirmida, ae, /. warownia w Nu-midyi S.

Thisbë, es, /. (©Gßrj) 1) dziewczyna z Babilonu, narzeczona Piramusa O;

dyl T.

Thucydides, is i i, w. (0ouxu8i8rjg) wódz ateński po Peryklesie, nie mógł zdobyć Amfipolis przeciw Brazyda-sowi i poszedł na wygnanie, gdzie

2) miasto w Beocyi, słynące z dzikich gołębi; stąd adi. Thisbaeus 3. (0ta-ß⁰¹“»;): columbae O.

Thoactës, ae, m. imię męskie 0.

Thülë i Thyle, es, /. (0eûXr,) wyspa

Thoas, antis, acc. anta (stąd nom. takèe Thoans) 1) król w Chersonezie napisał historyę wojny peloponeskiej. tauryckim (= Krymie) u którego ba

VH.

nieznana na północy (== Islandya? lub jedna z wysp szetlandzkich) VT.

thunnus sob. thynnus.

Thürii, ôrum, m. (0ovpiot) miasto w miejscu zburzonego Sybaris, nad zatoką tarentyjską, zbudowane przez osadników attyckich za czasów Pery-klesa, później jako osada rzymska nazywała się Copiae L\ adi. Thürï-nus s. : ager L, sinus O zatoka taren-tyjska; subst. Thurïnum, i, n. : in Thu-rinum C kraj t.

thus, tłmris i pochodne sob. tus.

Thuys, dat. yni, acc. yn, ynem, m. władca Paflagonii za czasów Ar-taxerxesa Mnemona N.

Thyamis, idis, acc. im, m. rzeka na północnej granicy Epiru Ci.

Thyatïra, orum, n. i ae, f. 0imet-pa) miasto w Lidyi nad rzeką Likus, na północ od Magnezyi L.

Thybris, idis, m. poet, forma — Tiberis sob.

Thyênë, ës (0uiivr₍) sob. Thyóne. Thyestës, ae (voc. a, i gen. is, dat. i, acc. em), syn Pèlopsa, brat Atreu-sa, ojciec Egista. Mit o nim często obrabiany dramatycznie (Accius, Maternus); adi. Thyestëus 3. (©и^атао?): preces H, exsecratio Ci: subst. Thye-stiadës, ae, m. syn Th. O — Egist. thyias, adis, f. (&maę) bachantka

thymbra, ae, /. 1) ziele, cząbr V; 2) n. pr: Thymbra, ae, f. miasto w Troa-dzie z świątynią Apollina ; stąd adi. Thymbraeus 3. (0u[ißp«"tog) : Apollo V.

thymus, i, m. i thymum, i, n. (0-óji.oę) macierzanka, tymian O.

Thyni, orum, m. (0uvot) Tynowie, lud tracki, który przesiedlił się do Bi-tynii w Azyi Mniejszej; jako adi. Thy-nus 3. : merx H, 2) Thyniacus 3. : sinus O w Czarnem morzu.

thynnus, i, m. (&uwoę) i thunnus, i, m. ryba tuńczyk LHO.

Thyonë, es, /. (0uaw]) żeńskie imię mityczne; 1) .matka Bakchusa Ci; stąd

Thyônéus, ei, m. (©uwve'Jç) syn T. = Bak chus OH; 2) Thyênë, nimfa, mam-ka Zeusa O.

Thyrea, ae, f. (0upć'a) miasto na granicy Sparty i Argolidy; stąd adi. Thyreätis, idis, f. terra O.

Thyrium, ii, n. (0iiotov) miasto w A-karnanii; subst. Thyrienses, ium, m. L mieszkańcy.

thyrsus, i, m. (fkipao; stąd torso) 1) łodyga; 2) laska Bakchusa, obwinięta bluszczem i winnem liściem a zakończona szyszką pinii, którą niosły także bakchantki: Liber gravi me-tuende thyrso H.

tiäräs, ae, m. i tiara, ae, f. (tya-ra) nakrycie głowy, zawój królów wschodnich: Priami sceptrumque sa-cerque tiaras V.

Tiberis, is, [acc. im, obi. i) teraz Tevere, Tybr; adi. Tiberlnus 3.: ostia, amnis, flumen, deus VLT\ Ti-berlnides undae O; subst. Tiberlnus, i, m. (sc. deus), pater T. F według podania król albański L; poet. Thybris, idis, acc. in i im, voc. i; na osnacse-nie rseki i bóstwa VO; Thybrides undae O fale Tybru.

Tiberius, ii, m. imię rzymskie, skr. Ti. lub Tib.: Ti. Sempronius Gracchus L; stąd piesscsotliwie : Tiberiolus 3. i adi. Tiberiänus 3.: domus T.

tibia, ae, /. 1) goleń; 2) flet (używany w teatrze do deklamacyi aktorów, podobny do dzisiejszego klarnetu): quern virum sumis acri tibia ce-lebrare, Clio H swykle pl., (ponieważ zwykle na 2 fletach równocześnie grano): tibiis canere Ci, cantare carmina tibiis N śpiewać przy wtórze fletu, tibiae impares O flet o wysokim i niz-kim głosie.

tïbïcen, cinis, m. (tïbia-canere) 1) grający na flecie, flecista; 2) słup, podpora O,

tlblcina, ae, /. (tïbïcen) flecistka H.

tïbicinium, ii, n. ftibicinäre = ti-bicen) gra na fiecie Ci.

kańcy.

Tibullus, i, m. przydomek : Albius weckiego : T. pagus C, teraz kanton Tibullus, poeta elegijny, przyjaciel Ho- Waadt;pl. Tigurïni, örum, m. miesz-racego O.

Tïbur, uris, m. (abl. Tibure, loc.

Tiburi; stąd teraźniejsze Tivoli) nad wodospadami rzeki Anio, już w sta-

tilia, ae, /. lipa VO.

czasów Sokratesa. Od niego dyalog platoński Timaeus tłomaczony przez

Timaeus, i, m. (Tt|*au>ę) imię pieszczotliwe od Tima-genes i t. p.) 1) fi-rożytności miejsce pobytu podczas la- lozof z m. Locri, Pitagorejczyk za ta; adi. Tlburs, urtis: populus, via LH; subst. Tfburtes, ium, m. mieszkańcy T. Ci; Tïburs, tis, ». kraj: in Cycerona; 2) historyk z Sycylii.

Tïmâgenës, is, m. (TifiayBwjg), T. z Aleksandryi jako jeniec dostał się do Rzymu, później wyzwoleniec, ulubieniec Augusta.

Timävus, i, m. teraz Timavo, rzeka koło Tryestu V.

timefactus 3. (timere) przestraszony, przelękły Ci.

timeo 2 timui 1) lękać się, bać się czego, kogo: quid timemus Ci; PFP. timendus 3. ten, którego się trzeba lękać=straszny : reges timendi H, Romanis timendus erat 0 ; 2) troszczyć się o co [as do obawy): de re publica Ci, sibi Ci, libertati S.

timiditäs, ätis,. f. (timidus) bojaźń, obawa, lękliwość Ci.

Tiburti esse Ci ; stąd adi. Tîburtï-nus 3: praedium Ci; Tlburnus, i, m.

H albo Tïburtus, i, m. V założyciel Tiburu, według podania syn Amfia-rausa.

Tïcïnus 3: Tïcïnus, i, m. (sc. flu-vius) L, teraz Tessino, poboczna rzeka Padu; Tïcïnum, i, n. T., teraz Pavia.

Tifernus 3. (= Tiberïnus), stąd subst. Tifernum, i, n. (sc. oppidum) 1) miasto w Umbryi nad Tybrem ; 2) m. w Samnium nad rzeką i pod górą Tifernus (sc. fluvius, mons).

TigellTnus, i, w. wyzwoleniec Nerona T.

Tigellius 3. imię rodowe, tigillum, i, ». (dentin. od tignum) mała belka L.

tignärius 3. (tignum) belkowy; jaźliwy, lękliwy, lękający się: timidus

atque tremens Ci, timide et diffîden-ter Ci, t. columbae О; s дсп. obi. timidus procellae H; s inf. pro patria non timidus mori H.

Tîmocratës, ae, m. (Тсрохратт);) e-

timidus 3. adv. timide (timere) bo-

stąd faber t., cieśla Ci.

tignum, i, n. (pl. tigni, örum, niepewna f. u L) belka, ociosana do budowy: tigna transversa CLO.

Tigrânës, is, m. król Armeński, zięć Mitrydatesa, króla Pontu, pobity pikurejczyk około 250 przed Chr. Ci. przez Lukullusa.    Timölus sob. Tmölus.

Tigrano-certa, örum, ». i Tigra-

ojczyznę od tyranii swego brata, Sy-rakuzy od panowania Hicetasa i Kar-

Tlmoleön, ontis (acc. onta) m. (Tt-nocerta, ae, f. (Kartha sent. — mias- (aoXs'idv) z Koryntu około 330, uwolnił to Tygranesa, stolica Armenii T.

tigrls, is (acc. im, in, abl. i, e) i gr. idis. (acc. idem, abl. ide, acc. pl.    tagińczyków; adi. Tïmoleontëus 3.

idas O) mf. 1) tygrys : tigris ut aspera    (Ttf*oXeövTeto;) ; stąd subst. Timolcon-

kuzach N.

Tïmôn, önis, m. (Tip-wv, imię pieszczotliwe od Timo-theus i t. p.), imię męskie.

H; 2) przen. nazwa psa jako n. pr. O; tëum, i, ». (sc. gymnasium) w Syra-•3) nazwa okrętu: aeratä secat aequora tigri V; 4) rzeka Tygrys (fluvius Tigris m): rapidus Tigris H.

Tigurïnus 3. nazwa powiatu hel-uczeń, początkujący: rudis et tiro Ci;

Tïmophanës, is, m. (Tijioaâvrjî) brat tïro, önis, m. 1) nowy żołnierz, re-Tymoleona, tyran koryncki, wypędzo- krut CCi; 2) przen. niedoświadczony, ny przez brata N.

timor, ôris, m. (timere) 1) obawa, 3) n. pr. Tïro, 6nis, m. wyzwoleniec strach: timor est metus mali adpro- Cycerona, wynalazca stenografii (no-pinquantis Ci; s gen. t. deorum H; tae Tironianae) Ci. в gen. subi. Cleomenis timor Ci, in ti- tïrôcinium, ii, n. (tïro por. latrô-more esse L, in timorem venire C, t.    ciriium) 1) pierwsza służba żołnierza:

externus L przed zewnętrznym nie-    tirocinium ponere: odbyć pierwszą wy-

przyjacielem ; 2) przedmiot obawy, po-    prawę; 2) pierwsza próba, doświad-

strach: iuris consultus timor latroni-    czenie, występ, d eb i u t: tirocinium iu-

bus H, Cacus timor Aventinae silvae    venis L; 3) ru znaczeniu zbiororvem:

O; 3) personif. bóstwo obawy: ater    rekruci, nowi żołnierze L.

Timor V.

Tïryns, ynthos, acc. yniha, /. (Ti-Timotheus, ei, m. (Ttp.ótho?) imię puvç) miasto w Argolidzie, miejsce u-

męskie 1) syn Konona, rówieśnik Filipa Mac. N; 2) muzyk z Miletu Ci.

tinctilis, e (tinctus, tingere) zdatny do zwilżenia, skropienia: virus O płynna trucizna.

tinea, ae, f. 1) mól H; 2) przen. gąsienica O.

tingo 3. tinxi, tinctum (“syyto) 1)

rodzenia Alkmeny, matki Herkulesa; siad adi. Tlrynthius 3. T. heros 0 = Herkules; subst. Tïrynthia, ae, f. Alk-mena O; Tlrynthius, ii, w, Herkules V; stąd T. tela O broń H.

Tïsiphonë, es, /. (Ttaioôvrj, mściciel-ка mordu) jedna z Furyi V; stąd adi. Tïsiphonëus 3: vitae tempora Tisi-zmoczyć, zwilżyć: sanguine tingitur    phonea O czasy domagające się kary,

culter 0, tunica Ci, victima pontifi-    pomsty,

Tissaphernes, ae, m. satrapa perski w Jonii za czasów wojny pelopo-

Tissë, es. /. (Tiaajj) teraz Randaz-zo w Sycylii pod Etną; Tissenses, ium, m. mieszkańcy Ci.

Titan, tânis (Tcvâv) zwykle pi. Ti-tinnïtus, üs, m. (tinnire, wydawać tânes, um, m. Według podań grec-brzęk, brząkać pieniądzmi), brzęk, kich ród bogów, który panował przed dźwięk : tinnitusque cie et matris qua- bogami olimpijskimi. Tytanów uważa-te cymbała O, strepit tinnitü galea no za synów ziemi (Gaea) i nieba (Ura-V; przen. tinnitus Gallionis T pusty nus). Było ich sześciu (Oceanus, Jape-

tus, Coeus, Crius, Hyperion i Cronus); po strąceniu Uranusa panował Kronos, aż go tronu pozbawił Jowisz. Tytanów pozbawionych tronu Jowisz zamknął w Tartarze. Rzadziej sg. Titan, is, m. Tytan Helios jako syn Hy-periona i Tei V0; (acc. gr. Titana i

cum securim cervice tinget H, in am-ne faces t. O = zgasić; poet, o zachodzie gwiazd O; 2) farbować, kra- neskiej N. sić. ozdobić: nihil nisi conchylio tinc-tum Ci, tingebat murice (purpurą) la-nas H, tinxerat ora rubor O rumieniec zdobił, krasił.

frazes.

tinnulus 3. (tinnere) brzęczący: aera, sistra O.

tlnus, i, /. kalina: bacis caerula

t. O.

Tïphys, yos (acc. yn, voc. y) m.

(Tfou;) sternik okrętu Argo VO.

Tïresiâs, ae, m. (Tetpsoiaę), wieszcz pl. Titanas) OH. Tïtânus, i, rn. stąd

w podaniu o Edypie CiH.

adi. 1) Tïtanius 3. i f. Tïtânis, idis: Tïridatës, ae, m. król armeński pubes V, astra V — słońce i księżyc;

T, Part H.

subst. Tïtania, ae i Tïtânis, idis, f-

na-

o. j—

córka S. n. p. Circe, córka Heliosa O, Latona, córka CoeUsa O, Pyrrha, córka Epimeteusa, wnuczka Japeta O, Tethys, siostra T. O, Diana (jako księżyc) siostra Apollina — Heliosa O; Tïtaniacus 3.: dracones V powstałe z krwi Tytanów.

Tlthönus, i, m. (Tt&ôvwç) syn Lao-medonta, brat Pryama, małżonek Jutrzenki (Eos), ojciec Memnona. Eos wyprosiła u Jowisza dla niego nieśmiertelność, ponieważ jednak nie prosiła o wieczną młodość, dlatego kurczył się coraz bardziej, aż się przemienił w szarańczę OH; adi. Tïthô-nius 3.: coniux O i subst. Tïthônia, ae, f. (sc. dea) = Eos (Aurora).

Tities, Titienses sob. Titius. titillätio, ónis, /. (titillare) łechtanie: voluptatum Ci.

titillo 1. łechtać, zwykle przen. gloria t. H, voluptas titillât sensum Ci. Titinius 3. imię rodowe Ci.

Titius 3. (Titus = pochodzący od Tytusa) 1) imię rodowe LCH; 2) pochodzący od króla Tytusa (Titus Ta-tius) : ut quondam Titus Tatius reti-nendis Sabinórum sacris sodales Ti-tios instituerat L; stąd dawna zwa jednej z 3 tribus (Ramnes = La-tini, Tities = Sabini, Luceres = Etrus-ci) L i centuria equitum L; adi. Ti-tiensis, e, należący do Tities; zwykle pl. Titienses, ium [lub um L) a) (sc. homines) należący do tribus T. OL; b) (sc. équités) centuria T. L.

titubans, tis, adv. titubanter (titu-bäre) chwiejny, niepewny: t. membra O.

titubo 1. a) chwiać się, nie módz ustać na nogach : mero somnoque gravis titubare videtur O, cave, ne titubes H; b) być niepewnym, chwiej-пУт1 jąkać się: omnibus titubantibus ■N, titubare, haesitare Ci.

titulus, i, m. 1) napis, tytuł (książki), ogłoszenie: titulus breve carmen habebat 0, t. legis L, sub titulum no-Słownik.

stros misit lares O ogłosił licytacyę domu ; 2) przen. tytuł (zaszczytny), zaszczyt: t. consulatus Ci, célébrés tor-quis ademptae aut corvi titulos auxiliäres habent 0(Torquatus, Corvi n u s), t. tantae gloriae L ; 3) przyczyna pozorna, powód: titulum prae-tendere, praetexere L, scelus ob titulos admittis inanes H.

Titurius 3. imię rodowe C.

Titus, i, m. skróć. T.,- imię rzymskie.

Tityos, i, m. (T(tuo'ç) olbrzym, syn Ziemi. Chciał uprowadzić Latonę, za co został przez Jowisza lub Apollina zabity, według innego podania przykuty w podziemiu, gdzie mu sępy wyżerają wątrobę VOH.

Tltyrus, i, w. nazwa pasterza, wzięta z sielanek Teokryta przez V; przen. sielanka: Tityrus et fruges Ae-neiaque arma 0 t. j. Eklogi, pieśni o ziemiaństwie i Eneida Wergilego.

Tlêpolemos, i, m. (TX^ôX^oî) He-raklida, dowódca Rodyjczyków pod Troją 0.

Tmarus, i, m. (Tpapo; i Tó|j.apo;) góra w Epirze koło Dodony V.

Tmölus, i, m. (TfxüXoç) i Timölus, m. 0 i Mölus, i, m. V góra w Li-yi koło Sardes i miasto T. ; adi. Tmólius 3.: terra 0; subst. Tmölius, ii, m. (sc. oTvoç) wino t. ; Tmolitës, ae, m. mieszkaniec miasta T. Ci.

töfus i tophus, i, m. (toüço?, włoskie tufo) martwica wapienna, tuf.

toga, ae, f. (tegere) pokrycie = suknia zwierzchnia Rzymian, zarzut-ka. Był to strój narodowy Rzymian, z wełny owczej, zwykle koloru białego z jednej sztuki, kształtu półkola, którego średnica wynosiła 3 wysokości człowieka. Noszono ją w ten sposób, że jeden koniec średnicy spadał przez lewe ramię naprzód, drugi przechodzący popod prawe ramię, zarzucano znowu przez lewe ramię w tył, tak że lewa ręka była pod togą ukryta a prawa zupełnie wolna. Pierwotnie była toga jedynem ubraniem Rzymianina, później dopiero zaczęto brać pod spód tunikę (tunica). Wielką wagę przykładano później do ułożenia togi w piękne fałdy : togam componere H. Toga biała pur a była strojem obywatela, także toga virilis, której przyodzianie (togam virilem sumere Ci) oznaczało przejście ze stanu chłopięcego do męskiego. Chłopcy nosili togę obramowaną szlakiem purpurowym: toga praetexta, jak urzędnicy: te aediliciam praetextam togam vendidisse Ci; podczas żałoby przywdziewano czarną togę t. pu lia: in funere familiari cenavit cum toga pulla Ci; stąd: vestem mutare: przywdziać żałobę. Królowie nosili togę purpurową t. purpurea L, ubiegający się o urząd przywdziewali nowe białe togi t. Candida Ci, skąd- nowożytny wyraz kandydat. Togae ob-litus 22 = zapominając o. swym charakterze rzymskim; 2)preen, strój noszony w czasie pokoju w przeciwstawieniu do paludamentum, eob.: pacis est insigne et otii toga Ci, cedant arma togae Ci.

togätus 3. (toga) 1) ubrany w togę: en Romanos rerum dominos gen-temque togatam V, cui uni togato (= w czasie pokoju) senatus suppli-cationem decrevit Ci; 2) narodowy, rzymski: fabuła togata, komedya narodowa rzymska, (w której osoby występują w todze w przeciwstawieniu do komedyi greckich); subst. togäta, ae, /. (sc. fabula): vel qui praetextas, vel qui docuere togatas 22 rzymskie oryginalne tragedye i kornedye; Gallia togata = Gallia cisalpina, która była zromanizowana Ci; togätus, i, ш. (sc. homo) obywatel rzymski Ci.

togula, ae, /. (demin. toga) mała toga Ci.

Tolbiacum, i, n. teraz Zülpich, miasto w Germanii T.

Tolënus, i, *n. teraz Tu rano, rzeka w kraju sabińskim 0.

toleräbilis, e, adv. toleräbiliier (toleräre) znośny, cierpliwy: t. condi-cio servitutis Ci, rem tolerabilius ferre, pati Ci.

tolerantia, ae, f. (tolerans) znoszenie, cierpliwość: t. rerum huma-narum Ci.

tolerätio, önis, f. (tolerare) znoszenie: t. doloris Ci.

tolero 1. (tollo) 1) znosić, wytrzymać: t. hiemem, munus, vectigal, bellum Ci, t. sitim aestumque, frigora atque inediam T; 2) utrzymywać, żywić: t. vitam V, equos CiT; 3) wystarczyć: longius tolerare non posse parcendo G; PPr. jako adi. tolerans, tis, adv. toleranter, cierpliwy, wytrwały : г асе. dominum aemulum non tolerans, corpus laborum t. T, dolorem toleranter pati Ci.

Tolëtum, i, n. teraz Toledo, miasto w Hiszpanii; adi. Tolëtânus 3.; subst. Tolëtâni, örum, m. mieszkańcy T. L.

tollëno, önis, m. machina do podnoszenia ciężarów, m. wojenna, żó-raw L.

tollo 3. sustuli, sublätum, 1) podnieść w górę: cratera, molarem t. 0, lapillos t. V, saxa de terra t. Ci, in crucem t. Ci powiesić; 2) prey godnie: signa t. GL wyruszyć, liberos t. 0VCi podnieść w górę nowo narodzone dziecię i przez to: uznać za swoje, wychować, zrodzić; stąd sublätus 3. zrodzony HV; ancoras t. : podnieść kotwicę = odpłynąć CL; in currum

t. Ci, in lembum t. L, raeda t. H wziąć do pojazdu z sobą; 3) preen, wywyższyć, wynieść (pochwałą): sublimem gloria t. V, aliquem laudibus in caelum t. Ci, honoribus t. 22, adflictum

t. L — animum t. L — amicum t. H pocieszać, dodawać otuchy; 4) wznosić: bracchia, pectus, caput t. VO, o-culos t. Ci otworzyć, digitum t. Ci przy licytacyi, manus t. Ci na znak zadowolenia, se in caelum alis t. VO ulecieć, solio se t. V powstać, se a terra altius t. VCi o roślinach: rosnąć;

5) prsen. być dumnym: sublatus rebus secundis V, quo proelio sublati Helvetii C, animos t. S, clamorem, vo-cem, gemitum t. CiL V wydać, wznieść okrzyk, jęk, cachinnum, risum t. H wybuchnąć śmiechem, hinnitum t. H rżeć; 6) podnieść, ażeby zabrać: usunąć, zabrać: aurum, praedam, pecu-niam t. NCHV, pocula, cibos, men-sam t. VHCi sprzątnąć, frumentum de areä t. Ci ; 7) prsen. o osobach : usunąć, sprzątnąć, zabić: sed me paven-tem sustulit aëre deus H, in arduos tollor Sabinos H wznoszę się do kraju Sabinów wysoko położonego, Grac-chum in insidias inductum sustulit N, Titanas fulmine t. H, aliquem e (de) medio tollere ferro, veneno Ci, Car-thaginem t. Ci zburzyć, legem t. Ci znieść, memoriam rei t. Ci zatrzeć, nomen e libris Ci wymazać; 8) usunąć, zakończyć: certamina, minas, mo-ras, dolos t. VO, alicui spem, timo-rem, metum, dubitationem, errorem, suspicionem, luctum CCiH, colloquium C udaremnić, amicitiam, solem e mundo t. Ci.

Tolösa, ae, /. teraz Toulouse, miasto nad Garumną CCi; adi. To-lösänus 3.: aurum; subst. Tolösätes, ium, m. mieszkańcy T. Ci.

Tolostobogii, örum, m. szczep celtycki w południowej Galacyi L.

Tolumnius, ii, m. 1) król Wejen-tów L; 2) wieszcz Rutulów V.

tömentum, i, n. kłaki, perz (w materacach) LT.

Tomi, örum, m. i Tomis, idis, f. miasto w Mezyi, teraz T o m i s w a r, miejsce wygnania O., według podania nazwane stąd, że tam Medea pokrajała Absyrta (гор9 0; Tomïtës, ae, m. mieszkaniec T. O; stąd adi. To-mïtanus 3.: ager, terra 0.

tondeo 2. totondi, tonsum 1) strzydz: barbam, capillum Ci, lanam if, tonsa cute H ostrzyżony do skóry ; 2) prsen. tonsa bipennibus ilex if obcięty, stipulas, prata, humum VO skosić, tonsa corona, oliva V obcięty równo, equi tondentes campum V, voltur iecur ton-dens V pożerający wątrobę.

tonitrua, um, л. sing, swykle to-nitrus, Cts, m. (tonäre) grzmot CiOV.

tono 1. tonui 1) grzmieć: si tonue-rit Ci, love tonante Ci, tonantes equi H; stąd subst. iter est superis ad ma-gni tecta Tonantis (= Iovis) O; 2) prsen. głośno huczeć: caelum, Aetna tonat V; 3) mówić piorunującym głosem: Pericles ab Aristophane tonare dictus est Ci

tonsa, ae, f. (PPP; od tondere : obcięty, wygładzony, sc. arbor) wiosło V.

tonsillae, arum, /. migdały (w gardle) Ci.

tonsor, oris, m. (tondere) postrzy-gacz, golarz, balwierz: t. ovium, res nota tonsoribus if; stąd adi. tonsö-rius 3. : culter Ci brzytwa.

fonstricula, ae, /. (demin. od ton-strix, tondere) mała postrzygaczka, fryzyerka Ci.

tonsura, ae, f. (tondere) ostrzyżenie, postrzyżenie 0. tophus, sob. töfus. topią, Örum, n. (xà хеша, sc. i'pya) u późniejszych pisarzy malowanie widoków, stąd prsen. sztuka ogrodnicza ; topiärius 3. dotyczący sztuki ogrodniczej; subst. topiärius, ii, m. (sc. hortulanus) ogrodnik i topiaria, ae, ł. (sc. ars) Ci ogrodnictwo.

torâlis, e (torus) należący do łoża; stąd subst. toral, alis, n. (sc. stra-gulum) dywan, pokrycie na sofę, na łóżko: illota toralia H.

torêuma, atis, n. (хбрнира) płaskorzeźba: tabulae, signa, toreumata SCi.

tormentum, i, n. (torquëre, sam. torc-mentum) 1) maszyna do kręcenia, winda, maszyna wojenna, pole-

bellica t. L; 2) prsen. pocisk (wyrzucony z maszyny) : fenestrae ad tor-    peo) 1) drętwieć: torpuerat lingua mementa mittenda C; 3) narzędzie do    tu 0 skołczeć; 2) gnuśnieć: per o-

gająca na skręceniu: praesectis mu- gnuśnieć: ignava animalia lacent tor-lierum crinibus tormenta effecerunt C, pentque T lezą gnuśnie (iv 8ià Suoîv).

torpësco 3. torpui (incoh. do tor-

dręczenia, »tortury«: verbera ас tor- tium torpescere S, desidiä, socordia menta, cruces ac tormenta Ci, ali- t. TL.

quem tormentis dare Ci wziąć na tortury; 4) prsen. udręczenie: t. morbo-rum, fortunae Ci, lene tormentum H wienie, utrata czucia: torpor alligat

artus 0, torpedines torpore se tutan-tur Ci; 2) gnuśność: t. receno GiT. torquätus 3. (torques) ozdobiony ticulum se in torminibus praebet Ci. naszyjnikiem: Allecto torquata colu-torminösus 3. (tormina) cierpiący bris 0 z wężami na szyi -, jako n. pr. kolki Ci.

torno 1. (tornus) toczyć (na tokarni); prsen. zaokrąglić: idque ita tor-navit, ut nihil efficere possit rotun-dius Ci, versus małe tornati H źle u-toczone, nieudałe.

torpidus 3. (torperej zdrętwiały L. torpor, ôris, m. (torpere) 1) zdręt-

łagodny przymus.

tormina, um, n. (torquëre, sam. torc-mina) bóle w żołądku, kolka: for-

Torquatus, i, m. przydomek rodu Manliuszów i Juniuszów LCi.

torqueo 2. torsi, tortum (gr. трелю, niem. drehen) 1) kręcić, okręcić, wić, toczyć, obracać : terra circum axem

tornus, i, m. (xópvo;) dłuto tokarskie; prsen. tokarnia: facili torno su-peraddita vitis F girlanda winogron wyrobiona na tokarni jako płaskorzeźba.

Toröne, es i Torona, ae, f. (To-pwvT]), teraz Toron, miasto na półwyspie sytońskim w Chalcydyce L; adi. Torönaeus 3. : sinu» T. T; subst. Toronaei, örum, m. mieszkańcy T.; adi. Torönäicus 3. L.

torosus 3. (torus) mięsisty, pełny, nabiły: collum 0.

se torquet Ci, torta quercus F wieniec dębowy, anguis tortus F, capil-los ferro t. 0 włosy kędzierzawić, »gufrować«; 2) obracając rzucić: ha-stam, iaculum, telum, pilum CiVO, qui fulmina torquet Iuppiter F (= тео-TOte'pauvo;); 3) zwrócić, odwrócić: cervices oculosque, aurem VH; 4) kierować: navem, naturam Ci, ora equi О, bella t. F; 5) wykręcić, wyłamać (na torturach): ora torquere CiV, ira tor-quentium T gniew katów; 6) prsen. badać dokładnie, dręczyć (jak na torturach): vitam t. Ci, torquerier [inf. pr. pass.) omni sollicitudine districtum torpedo, inis, f. (torpere) 1) zdręt- H, torqueri amore 0.

wienie, utrata czucia; prsen. utrata

torquis i torques, is, m. rsadko f. władz umysłowych, tępota: torpedo    (torquere) 1) naszyjnik CiL; 2) jarz-

animam invaserat T; 2) prsen. drętwa    mo, wieniec: torquibus boves iunge-

torrens, tis (PPr. jako adi. od tor-rere) 1) palący, piekący, gorący: Si-torpeo 2. torpui, 1) drętwieć, tra-    rius, ripa F, miles L; 2) wyschły, su-

ćić czucie; prsen. tracić zmysły, świa-    chy, jako subst. torrens, tis, m. (sc.

domość: Poeni gelu torpentes L, si-    amnis, fluvius) potok: rapidus F; o-

millima saxo torpet 0, torpet vox L    brasowo: fertur quasi torrens oratio

głos zamiera, torpent consilia L pla-    Ci potok słów; 3) wartki, rwący, szyb-

ny zrywają się; 2) być gnuśnym,    ki: torrentis aquae more furere F.

(elektryczna, dająca uderzenie elek- re F, torquibus aras ornare F. tryczne, gatunek ryb): torpore torpedines se tutantur Ci.

torreo 2. torrui, tostum (gr. тер-

1) suszyć, piec: fruges, farra PO, tosta саго O pieczeń, liba O placek;

2) spalić: tosta sitit tellus CiO, sol tor-rebat corpora L, tosti crines 0 przypalone, in Phalaridis tauro succensis ignibus torreri OCi; 3) prsen. o miłości: captaque femineus pectora tor-ret amor OH.

torridus 3. (torrëre) wyschły, osuszony, suchy, prsen. — chudy : fontes, campi, locus, aestas LVO, torridus fri-gore, gelu L zmarznięty, zmrożony.

torris, is, m. (torrere) sucha głownia: flagrans t. O, ambustus V.

tortilis, e (tortus, üs) skręcony, kręty: bucina O, aurum V = zloty łańcuch.

tortor, óris, m. (torquere) dręczyciel, kat: tortorem carnificemque Ci.

tortuósus 3. (tortus, Gs) 1) kręty:

t. amnis, loca, serrula LCi ; 1) zawik-łany, subtelny: genus disputandi, in-genium Ci.

tortus, Gs, m. (torquëre) skręt, kręcenie, krąg: serpens dat corpore tor-tüs V.

torus, i, m. 1) nabrzmiałość, część mięsista ciała, muszkuł, mięsień: la-certorum tori Ci, colla tument torisO;

2)    poduszka, wezgłowie, materac: torus impositus lecto 0; 3) sofa, kanapa, łoże (małżeńskie); stąd prsen. małżeństwo, miłość: toro ab alto V, se-que toro ponit 0, torus herbae, ripa-rum V, genialibus toris V, consors (so-cia) tori O małżonka, toro quo mor* tua componar 0.

törvitäs, ätis, /. (törvus = taurusi dzikość: vultQs T.

törvus 3. (törus = taurus) 1) podobny do byka: t. bos V, torvum (adv.) clamat V jak byk; 2) dziki: oculis tor-vis O, torvo lumine V, t. vultus H;

3)    dziko spoglądający: t. Medusa O, leaena V, draco Ci, corpus visu torvum T.

tot (por. tôjoî) jako subst. i adi.

nieodmienne: tyle: cum tot inruperint Ci, tot ex tuis amicis Ci. Correlat.: quot-tot.

totidem (s n. pl. tota-dem) tyleż: totidem puncta, verba, talenta CiH, totidem versus H, qui me totidem au-diet H toż samo usłyszy.

totiës i totiens, (tot) tylekroć, tyle razy, tak często : itque reditque viam totiens V. Correlat. -. quotiens-totiens : totiens maledicis, quotiens dicis Ci.

totus 3. [gen. totlus, dat. tôt!) 1) cały w częściach i w czasie: tota nocte continenter ierunt C, t. ager, annus, caterva, sententia Ci; 2) przy pl. i collect. : wszystek : totis copiis, viribus CL, tota armenta V; 3) prsen. zupełny: totus in nugis H, ex fraude totus constare videtur Ci; subst. totum, i, n. całość: opus totum ex omnibus totis C, ex toto O zupełnie, in toto: o-gólnie.

toxicum, i, n. (то to£i/.óv, sc. to?) 1) trucizna do napuszczania strzał; 2) (wogóle) trucizna: t. velox H szybko działająca, ad miscenda coimus toxica 0.

trabälis, e (trabs) 1) dotyczący belki, belkowy: clavus tr. H gwóźdź belkowy jako symbol trwałości; stąd trabali clavo beneficium figere Ci u-trwalić; 2) wielki jak belka: telum tr. V.

trabea, ae, /. (sc. toga od trabs tj. toga belkowa — toga z horyzontalnymi czerwonymi szlakami, suknia królewska i wyższych urzędników: sellam regni trabeamque insignia nostri V, Quirinali trabea insignis reserat limina consul V; jako n. pr. Trabea, ae, m. pisarz komedyi ok. r. 130 Ci.

trabeätus 3. (trabea) ubrany w tra-beę: Quirinus O, équités T.

trabës, is, później trabs, is, /. (трати)!;) 1) belka, tram: transtra facta ex pedalibus trabibus C, lucus trabi-bus obscurus VO; 2) prsen. okręt: trabs Cypria H, sacra trabes 0 = Ar-

za-

go; 3) dach: vetabo sub isdem sit tra-bibus H.

Trachälus (трауаХо;) »z twardym karkiem« przezwisko mówcy Gale-riusa T.

Trachäs, antis, f. gr. nazwa Tar-r a c i n y.

Trâchïn, Inis, acc. Ina, miasto w Tessalii u stóp góry Eta, wsławione śmiercią Herkulesa; adi. TrEchï-nius 3. Сеух O król Tr.; subst. Trä-chinius, ii, m. mieszkaniec Tr. O; Trachïniae, ärum, f. Trachinki, tra-gedya Sofoklesa Ci.

traetäbilis, e (traetäre) 1) dający się dotykać, dotykalny: adspectabile et tractabile Ci; 2) prsen. powolny, przystępny, wyrozumiały, łagodny : mare, caelum non tractabile О.

traetätio, önis, /. (tractare) 1) kilkakrotne dotykanie się: tractatio ma-nuum »masowanie« w sztuce lekarskiej; 2) używanie, trudnienie się czem : tibiarum traclationem accipiunt a musicis Ci, altera naturä (== ©üo«) altera tractatione (= êsbsi) verba di-stinguuntur Ci; 3) obchodzenie się, zajmowanie: - usus et tractatio belua-rum, philosophiae tr. Ci.

traetätus, üs, m. (tractare) 1) zajmowanie się czem : ipsarum artium tractatu delectari Ci, consilia tracta-tu dura Z; 2) prsen. objaśnienie, rozwinięcie: tractatu digna quaestio T.

tractim (trahere) bez przerwy, jednym ciągiem V.

tracto 1. (frequ. od trahere) 1) poet. wlec, ciągnąć: tractata comis antisti-ta 0; 2) dotykać, macać: vulnera Ci, cera tractata pollice O, ignarus sua se tractare pericla O że się zajmuje tern, co mu niebezpiecznem będzie; 3) zajmować się czem : sicas, venena, arma, gubernacula Ci, tela t. Zawalczyć; 4) prowadzić, kierować: pecu-niam publicam t. Ci — być podskarbim, kwestorem, rem p. tr. S, regnum, bellum LT, personam in scaena Ci grać rolę w teatrze = secundas partes t. H; 5) obchodzić się z kim, chowywać się, sprawować się, ugościć, uraczyć: amicum crudeliter t. Ci, pater parum pie a filio tractatus Ci, ita me in re p. tractabo S, liberaliter ex istius cibariis tractati sunt Ci; 6) omawiać, roztrząsać, prowadzić układy: eum locum, causam frumenta-riam t. Ci, condiciones amicitiae, pads LC, de condicionibus N.

tractus, üs, m. (trahere) 1) ciągnienie, ciąg : Syrtes ab tractu (ало -öS oJpeiv = od zmiatania, ściągania) nomina-tae S, tractu in spiram se colligit an-guis У przez ściąganie tworzy krąg, koło, flammarum tractus O smugi światła, longo tractu fertur O spada w długim ciągu; 2) położenie, kierunek, miejscowość, okolica: castrorum Z, muri Ci, arborum N szereg drzew, tr. Venafranus, Allifanus Ci, oppidi C, caeli V klimat; 3) ciąg, potoczystość: tr. verborum, orationis Ci, eludere hostem tractu belli T (— bello trahen-do) tractu et lentitudine mortis T.

traditio, önis, /. (tradere) 1) wręczenie, oddanie: tr. urbis LCi; 2) podanie, tradycya: in traditione supre-mörum T podanie o końcu.

träditor, ôris, m. (tradere) oddawca, zdrajca T.

trädo 3. tradidi, traditum (trans-do) 1) oddać, powierzyć, podać, wydać, wręczyć: pecuniam quaestoribus LCi, fasces, arma per manus C z rąk do rąk, regnum, consulatum per manus tr. LS o bezpośredniem następstwie; poet, tristitiam tradam portare ventis H, rem publicam N, imperium Ci, turrim tuendam C dla pilnowania, legionem C, exercitum S, puerum Ci, te in disciplinam meam tradideras Ci, alicui filiam, neptem T, nymphen O dać za żonę, se eius fidei, in eius fidem zdać się na czyją łaskę, ur-bem, arma, perfugas, captivos, servos ad supplicium CCi, Syriam ad diri-

camena H = tragedya; subst. tragi-cum, i, n.: spirat tragicum satis Romanus H okazuje dosyć tragiczności tr. scelus L, tr. ignes O miłość tra-

piendum Ci, feris populand as terras О;

2) (ustnie lub pisemnie) przekazać, podać: mos (consuetudo, religio, disciplina) a maioribus traditus N, vetera et tradita instituta Ci, traditum est L giczna. jest zwyczaj; 3) opowiadać, uwiado-

tragoedia, ae, f. (ipaywS(a) tragende: alius aliis tradiderat C, nomina dya: tragoediam agere Ci, scribere T memoriae tr. Ci, annales tradunt L, — facere Ci.

tragula, ae, /. pocisk ludów cel-

tragus, i, m. (трауoę) nazwa ry-

Isocratem dixisse traditum est CiL ; tragoedus, i, m. (tpaywSóę) aktor podawać = uczyć : multa de sideribus roli tragicznej H. iuventuti tradunt C, Midas, cui Orpheus orgia tradiderat O, quae dialectici nunc tyckich : tragulas subicere, mittere C. tradunt et docent Ci.

traduco, i (transduco) 3. duxi, by O ductum 1) zaprowadzić, przeprowadzić (z jednego miejsca na drugie): rego starożytni używali jak sanek do traduc equum! mówi! censor do    młócenia zboża V.

rycerza, który przy przeglądzie obstał Ci, exercitum ex Gallia in Ligures L, xe = traxisse V) tractum 1) ciągnąć, cura

trahea, ae, f. (trahere) walec, któ-

traho 3. traxi {inf. perf. act tra

in vitulos traducitur V przecho- wlec (przedmiot stawiający opór): cur-dzi na...; 2) przeprowadzić przez co rum, piaustra, naves, humida lina lub po przed co: silvam C, victimas in (sieć) V, crates V bronować, lanam triumpho L, per ora hominum L wy- (mollire trahendo), purpuras, vellera, śmiać, dać na pośmiewisko; 3) prze- pensa tr. OH — prząść, ramos per ciągnąć na stronę czyją, pozyskać:    terrain tr. L, Cassandra trahebatur F,

legiones ad rem p. tr., animos in a-    Hector circum sua Pergama tractus

liam partem Ci, gentem assuetam bel- O, aliquem ad supplicium tr. T, tra-lo pacis traduxit ad artes O; 4) prze- hi a lictoribus L; obrazowo: trahere nieść: centuriones ex inferioribus or- plures secum in eandem calamitatem dinibus in superiores tr. C, ex egesta- Ci, turris (arbos) trahit ruinam V u? te in abundantiam Ci, ab laetitia ad pada pociągając za sobą sąsiednie metum Ci: 5) spędzić, odbyć: adu- przedmioty, patriae ruinam tr. 0 po-lescentiam Ci, aevum H, vitam, aeta- ciągnąć za sobą do zguby ojczyznę, tem CiT, noctem L, munus tr. Ci animis trahere S przedstawiać, wyo-urząd przez rok piastować.    brażać sobie; przen. trahit sua quem-

träductio, önis, f. (traducere) prze- que voluptas V, szczególnie w pass.: prowadzenie, przeniesienie: hominis studio laudis Ci, errore, amore, caeli ad plebem Ci, tr. temporis Ci prze- cupidine trahi 0, naturä N; z poda-bieg, upływ czasu.    nient celu: aliquem ad defectionem tr.

trädux, ucis, m. (traducere) lato-    L nakłaniać, in proelia tr. V podże-

rośl, gałązka winorośli prowadzona    gać, in partes tr. T, in suam senten-

od jednego drzewa do drugiego: vi-    tiam L, ad Macedonas L starać się

nea nexu traducum impedita T.    pozyskać, in diversa trahi О = in di-

tragicus 3. adv. tragicS (xpaytx«5ç)    versas curas tr. H chwiać się między

«tragiczny, odnoszący się do tragedyi:    dwiema rzeczami, auctores utroque

cothurnus Д Orestes O przedstawia-    trahunt L są podzieleni między dwo-

ny w tragedyach (scenis agitatus),    ma podaniami, crimen in se trahere

poeta Ci, actor L, poema Ci, carmen,    O wziąć na siebie, aliquid in religio-

ferre.

nem, in prodigium tr. L wykładać со pod względem religijnym jako niestosowne, fortuita ad culpam tr. T przypadek brać za winę, cuncta in detenus tr. T gorzej tłómaczyć, ad me-liora responsa tr. T lepiej wykładać, omnia non bene consulta in virtutem tr. S poczytać za dzielność = in lau-dem tr. T, ad saevitiam tr. T; 2) zabrać z sobą, zrabować : leo trahit pe-cus V, torrens silvas tr. V, praedas ex agris L, spolia Ci, pagos tr. T; 8) ciągnąć do siebie, za sobą, mieć w swym orszaku: vestem, pallam tr. O, exercitum, turbam prosequentium L; 4) wciągać do siebie: tellus ele-menta traxit O, auras ore О = ani-mam tr. L oddychać, pociila arente fauce H, gutture amnem tr. 0 pić, furorem per ossa V, trahere colorem nigrum, ruborem, naturam eandem, figuram lapidis, squamam, faciem vi-rorum 0 przybierać kolor czarny, czerwony i t. d , trahere ignes, color rem O zapalić się, rozgrzać się, multa ex vicinorum moribus traxisse T przyjąć, przyswoić sobie, mare (Ica-rium) nomen traxit ab illo (Icaro) O;

5) przywłaszczyć sobie: decumas Ci, regnum L, gratiam recte factorum si-bi tr. T; 6) wyciągać, wydobywać, czerpać: aquam ex puteis Ci, ferrum e (a) vulnere, telum e corpore O, su-spiria penitus. gemitus e corde 0, vo-cem a pectore V, originem ab (ex) aliquo T wywodzić początek (ród) od kogo, molestiam trahere ex aliqua re Ci martwić się czem ; 7) ściągać, kurczyć, zmarszczyć: vela tr. V, vultus tr. O, septem gyros, septem volumina traxit V ściągając się robił siedm pierścieni (kręgów), fluctus sinum traxit V fala kłębi się w bałwany; 8) wyciągać, wydłużać, przedłużać: pedum digitos tr. O, aures in spatium O przedłużać w ośle uszy; 9) przen. przedłużać czas, przewlekać: tempus iur-giis S, noctem sermone tr. VO, comi-tia Ci, bellum, pugnam tr. L.

Traiänus, i, m. przydomek: M. Ulpius Traianus z Hiszpanii, cesarz rzymski 98—117 po Chr.

träicio i transicio 8. iëci, iectum (trans i iacere) 1) przerzucić co (z miejsca na miejsce) : telum C, vexillum trans vallum L, membra O przerzucić członki — p. się, przeskoczyć, ru-dentem O przeciągnąć linę = funis traiectus V; 2) przenieść, przeprowadzić: legionem in Siciliam L, copias trans llumen C; 3) s acc. przedmiotu: przerzucić; przen. przekroczyć, przejechać, przebyć, przeprawić się: mu-rum iaculo L, trajectis lanis 0 przetykany nitkami wełnianemi, cum classe in Africam tr., nando tr. (sc. flu-men, mare) L przepłynąć; 4) przebić, przeszyć, przełamać: ei femur tragu-lä traiecit C, sagitta tempora ferro traicit V\ mediam aciem tr. L.

traiectio, ónis, f. (traicere) przeprawa; przen. stellarum Ci spadanie gwiazd.

träiectus, üs, m. (traicere) przeprawa, przejście: in Britanniam, tra-iectu intercludi C, z gen. obi. in tra-iectu Albulae L.

trälätus, zob. translatus, trans-

Tralles, ium, m. (acc. Trallis) 1) lud illiryjski; 2) f. (at Tpa)Xstg) miasto w Karyi; adi. Traliiänus 3. z T.; subst. Tralliäni, órum, m. Ci.

trames, itis, m. droga poprzeczna, przecznica, ścieżka: non viis, sed tra-mitibus Ci, transversi tramites L, certo de tramite H. molli tramite O, oi-tö tramite decurrit V szybko zbiega ścieżką.

trä-m... zob. trans-m. tränato i transnato 1. (freąu. od näre) przepływać GCiT.

trâno i transno 1    1) przepłynąć

NCTVO ; 2) przebiedz, przenikać, weis-kać się: turbida nubila V, genus igne-um tranat omnia Ci.

tranquillitas, ätis, /. (tranquillus)

1] cisza (morska) CCiL; 2) spokój (polityczny i duchowy): tr. rei p. Ci, tr. animórum, senectutis, vitae, in iniu-ria Ci.

tranquille 1. (tranquillus) uspokoić NCiH.

tranquillus 3. adv. tranquille: spokojny, cichy, uspokojony: mare, por-tus Ci, aquae O, serenitas L; subst. tranquillum, i, n. (sc. mare) cisza morska: tranquillo pervectus Chalci-dem L, tr. res publica Ci, tr. animus Ci.

trans praep. z acc. za, z tamtej strony: trans montem Ci, qui trans mare currunt H, qui trans Rhenum incolunt C, trans caput iacere V przez głowę; niekiedy przedziela się wyrazem od acc. : ensem trans adigit costas V.

trans-ab-eo, ire, ii, przechodzić, przeszywać : ensis trans abiit costas V.

transactor, oris, m. pośrednik Ci.

trans-ad-igo, lepiej trans ad-igo 3. ëgi, actum: przebić nawskróś, na wylot: ensem trans adigit costas V.

trans alpïnus 3. położony, mieszkający za Alpami: Gallia C, nationes, bella Ci.

transcendo i trans - scendo 3.

scendi, scensum (trans i scandere) 1) przejść, przestąpić: in hostium naves C, in Italiam, Campaniam L, ad ea tr. T; 2) przekroczyć w znaczeniu wlaściwem : muros L, fossas Ci, Cau-casum Ci; przen. ordinem aetatis. mods, iuris L, prohibita T.

transcrïbo i transscrïbo 3. scrip-si, scriptum (trans i scribere) 1) przepisać z jednego na drugie: testamen-tum in alias tabulas Ci; 2) zapisać na kogo, przelać, przenieść na kogo: no-mina (długi) in socios L, alicui spa-tium vitae O ustąpić; zapisać'w poczet: matres urbi V.

transcurro 3. curri. cursum (trans i currere) 1) intr. przejść, przebiedz do czego: in castrai; przen. ad melius H; 2) przebiedz koło czego, minąć: praeter oculos régis O, caelo transcurrunt si dera V; transit, caelum nimbus transcurrit V.

transdänübiänus 3. położony za Dunajem L.

transdo, transduco, zob. trado, traduco.

transeo, ire, ii, itum 1) intrans. przejść, przechodzić: in Helvetiorum fines C, per media castra S, ad ple-bem CiL, in (ad) sentenliam L; przen. Mosa in Oceanum transit C wpada, in humum saxumque tr. 0 przemienić się, in iram tr. O rozgniewać się, transire et transvehi L przejść mirnp, minąć, dies transiit CiC dzień upłynął T; 2) transit. Alpes N, mare, Euphratem Ci, fîumen pedibus C; przen. modum Ci przekroczyć, vim flammae N; przen. leviter transire unamquamque rem Ci krótko przechodzić. lekko dotknąć, vitam silentio, annum otio T, tempus praeteritum, rem silentio Ci.

transfert), ferre, transtuli. translatant i trâlatum 1) przenieść (z miejsca na miejsce) : signa e balneo in cubi-culum CiC; obnosić, oprowadzać: militaria signa, coronas in triumpho L;

2) przen. odpisać: menstruas rationes in tabulas Ci, lilteras liturasque in li-bros Ci; 3) tłumaczyć: istum locum a Dicaearcho Ci; 4) użyć do czego: earn legem in populum Romanum Ci, verba ad perniciem civium Ci, verba tralata Ci słowa przenośnie użyte;

5) odkładać, odłożyć: sese in annum proximum transtulit Ci odłożył ubieganie się (o urząd) na rok następny.

transflgo 3. fixi, fixum: przebić kogo lub co czem: aliquem gladio per pectus L, hasta transfixa V.

transfodio 3. födi, fossum, prze- gladio T = przebić się; 2) przepędzić, bić, przeszyć, przedziurawić: latus, przeprowadzić, dokonać, wykonać, parietemA transfossus oculus T, pec- ukończyć: vitam S, iudicium uno die

tora (acc. gr.) transfossi V.

teus O.

transilio i transsilio 4. silui (trans

Ci, transactis rebus L; 3) ułożyć się, transformis, e (trans * forma) pogodzić się z kim: cum eo duobus zmienny co do postaci: corpora, Pro- milibusHS. transigit Ci; 4) zrobić koniec, zakończyć: transigere cum ex-transformo 1. (= gr. иета^оообы) peditionibus T, ignoscendo tr. T przez przemienić, przekształcić, odmienić przebaczenie zakończyć, postać: se in vultus aniles VO.

L; 2) trans, przeskoczyć, przejść, pominąć: muros A rates transiłiunt va-da H; preen, modici munera Liberi Я, lineas Ci miarę.

transitants, antis (transitare) prze-»

transfuga, ae, m. (transfugere) i salire) 1) intr. przeskoczyć, wsko-zbieg (wojskowy, dezerter), odstępca: czyć: ex humilioribus in altiorem na-proditores et transfugas T, plebs trans- vem L; prsen. ab illo consilio ad aliud fuga (f.) L.

transfugio 3. fugi, zbiedz (o wojskowych) N Gabios L, ab adflicta a-micitia Ci odstąpić.

transitio, önis, /. (transire) przejście, przechód, zbiegostwo, dezercya: lać, przesypać w co ; preen, przenieść :    multa corporibus transitione nocent 0,

aquam in alia vasa, amorem in ali-    transitio imaginum, visionum Ci, trans-

quem Ci, in effigies mutas divinum    itionem ad hostem L, transitiones per-

spiritum T.

transfQsio, önis, /. (transfundere) transitus, üs, m. (transire) 1) przej-przelanie z jednego naczynia w dru-    ście, przechód, przeprawa: flumen dif-

gie ; preen, zmieszanie : gens tot trans-    ficili transitu C, transitu arcere T, tr.

fusionibus coaluit Ci.    régis (gen. subi.) T, tr. Alpium (gen.

transgredior, gredi, gressus sum obi.) T, transitum dare A (trans i gradi) 1) intr. przejść, prze- transläticius i trälaticius 3. kroczyć: per saltus in Italiam, in Eu-    (translätus) przeniesiony, przekazany,

ropam L, ad aliquem, in partes ali-    zwykły: edictum vêtus tralaticium-

cuius T; preen, ad infesta, ad sacra-    que Ci.

mentum T; 2) trans, przekroczyć: flumen CCiLT; PPP. biernie: trans-

transfugium, ii, n. (transfugere) zbiegostwo, dezercya L crebris, ut in jeżdżający Ci. civili bello. transfugiis T.

transfundo 3. füdi, füsum: prze-

viae lani nominabantur Ci.

translatif) i trälätio, önis, f. (translätum) 1) przeniesienie, nadanie: gresso Appennino L po przekroczę- tr. pecuniarum a iustis dominis ad niu Ap.    alienos Ci; zwalenie na drugiego:

verecunda tr. Ci.

translâtïvus 3. (transferre) uchylający, robiący wyjątek: constitutio Ci.

translator, öris, nt. (translatum) przenosiciel, przenoszący: quaesturae Ci o Werresie, który służyłjako kwestor pod Cn. Papiryusem, a przeszedł do Sulli.

transgressio, önis, f. (transgredi) criminis Ci; 3) przenośnia (pstaeopä): przejście: Gallorum (gen. subi.) Ci, verborum Ci przełożenie, zmienienie porządku.

transgressus, us, m. (transgredi) przejście, przekroczenie; e gen. obi.: in transgressu amnis T.

transigo 3. ëgi, actum (trans i a-gere) 1) przepędzić co przez co: se

translüceo 2. przeświecać, przedzierać się, być przeźroczystym : puer in liquidis translucet aquis 0.

transmarïnus 3. (trans mare sc. situs) zamorski: provinciae, legatio-nes L, subsidium, vectigalia, res Ci.

transmeo i trameo 1. przejść, przebyć: terra marique transmeantes exercitus T.

transmigro 1. przesiedlić, przenieść się dokąd: Veios L.

transmissio, önis, f. (transmittere) przeprawa: ab ea urbe in Graeciam Ci.

transmissus, üs, m. (transmittere) przeprawa : ex Gallia in Britanniam C.

transmitto i trâmitto 3. mîsi, missum 1) przesiać, posiać co lub kogo dokąd : pecora in partem campi T na pastwisko, transmissae trans ae-quora classes F, bellum in Italiam L przenieść, venenum transmisit alvo T oddał; 2) pozostawić, powierzyć, oddać, poświęcić: poma servis T, bellum alicui Ci; 3) przepędzić, pominąć: mensem T, nomen Vespasiani, Scau-rum, sententiam silentio tr. T; 4) przeprawić się przez co: grues maria transmittunt Ci, cervi campura cursu V; skąd? (abl.), dokąd? (acc): fama erat Poenos Iberum tramisisse L że się przeprawili przez Iber (= trans Iberum misisse sc. copias suas); 5) przerzucić, przeciąć: funda plumbo 0.

transmontänus i trämontänus 3. (trans montes situs) za górami leżący, zagórski ; subst. transmontäni, örum, m. (sc. populi) zagórzanie L.

transmoveo 2. przenieść, przesiedlić: legiones Syria T.

transmüto 1. zamienić, zmienić: fortuna transmutât incertos honores H.

transnato, zob. tränato. transpadänus 3. (trans Padum situs) za Padem: colonia, Gallia CL; subst. transpadäni, örum, m. (sc. populi) szczepy za Padem Ci.

transpöno 3. posui, positum (trans ponere) przewieźć, przeprowadzić : militerai T.

transporto 1. przewieźć, przeprawić na drugą stronę: naves ad trans-portanda iumenta C, exercitum in provinciam Ci; z podw. acc.: milites navibus flumen tr. C, fluenta aliquem tr. V.

transrhênânus 3. (trans Rhenum situs) za Renem leżący, zareński: Germani C, gentes L; subst. trans-rhënâni, örum, m. (sc. populi) ludy za Renem C.

trans-s... sob. tran-s... transtrum, i, n. lawa dla wioślarzy na okręcie, burta, burtnica: con-sidite transtris V.

transulto i transsulto 1. (frequ. od transilire) przeskakiwać, przesiadać się: in recentem equum ex fesso L.

transuo i transsuo 3. utum (trans suere) przeszyć; przen. przebić: exta verubus O.

transvectio, önis, f. (transvehere) przejazd, przeprawa: Acherontis (gen. obi.) Ci przez Acheront.

transveho i träveho 3. vexi, vec-tum 1) przewieźć, przeprowadzić: naves plaustris L, mili tern C, spolia Gal-lica carpentis transvecta sunt L były obwożone uroczyście; 2) w pass. przejechać, przebyć, przeprawić się: Per-sae navibus in Africam transvecti SL, nemo est transvectus caerula cursu Ci, Nero triumphali veste transvectus est T przejechał, a Q. Fabio institutum est, ut équités transveherentur L aby odbyli defiladę, wyjechali na przegląd;

3) przen. upłynąć, minąć: transvectum tempus, aetas T.

transverbero 1. przebić na wylot, na wskroś, pruć: transverberatis scu-tis L, latus abiete V.

transversärius 3. (transversus) poprzeczny: tigna C belki poprzeczne, trawersy.

transversus i träversus, dawniejsza forma transvorsus (PPP. jako adi. od transvertere) obrócony, odwrócony ; stąd poprzeczny, krzyżowy, ukośny: transverso calamo scribereH odwrotnym końcem pióra, tr. via Ci, fossa C, tramites, limites L, transver-sam invadere aciem L uderzyć z boku = ex (de) transverso (sc. itinere), tr. itinera, proelia S' marsze w poprzek, bitwy z boku; przysłowie: a re non transversum unguem (digitum) discedere Ci ani na włos (na palec, na krok), transversa tuentibus hircis H z boku, zyzem spoglądają; subst. transversum, i, n. poprzek: ecce tibi e transverso Lampsacenus Strabo Ci oto staje ci w poprzek.

transvolo i trävolo 1. (trans i volare) 1) intr. przelecieć; przen. prze-biedz, przejechać szybko: eques trans-volat in alteram partem L; 2) trans. przelecieć po czem, ponad czem, minąć: aridas quercus H. in medio po-sita H przedmioty pospolite.

trapës, ëtis, tylko pl. trapëtes, um, m. tłokarnia, prasa do wyciskania oliwy, wina; abl. pl. trapëtïs: teritur Sicyonia baca trapëtïs F.

Trapezüs, Untis [acc. ünta i untern) f. (TparcsÇoS;) dziś Trebisonde (z acc. TpajrsÇoüvTa) miasto na południowem wybrzeżu morza Czarnego T.

Trasumënus i Trasimënus 3. tra-zymeński: lacus Tr., jezioro w Etru-ryi, teraz lago di Perugia, pamiętne z klęski Rzymian 217 : Hannibal Flaminium apud Trasumenum oc-cidit N.

traulus 3. (tpauXd?) jąkający się; jako n. pr.: Traulus Montanus T.

Trebätius 3. imię rodowe CiH.

Trebellius 3. imię rodowe T; stąd drugie Trebelliënus 3. T.

Trebia, ae,w. teraz Trebbia, poboczna rzeka Padu N.

Trebius 3. imię rodowe C.

Trebönius 3. imię rodowe ple-bejskie.

Trebula, ae, f. miasto 1) Tr. Mu-tusca F w kraju Sabinów Ci; 2) w Kampanii kolo m. Suessula L; adi. Tre-bulänus 3.: ager GiL.

trecëni, ae, a (trecenti), num. distr. po trzystu, trzysta : équités in singu-las legiones treceni L, trecenis quot-quot eunt dies places Plutona H (o liczbie wielkiej nieoznaczonej) : codziennie trzystu ofiarami.

trecentësimus 3. (trecenti) num. ord. trzechsetny.

trecenti, ae, a (tria-centum) num. card, trzysta; o liczbie wielkiej nieoznaczonej: trecentae Pirithoum cohi-bent catenae H »sto«, »tysiąc«.

trëdecim (tres-decem) num. card. trzynaście.

tremebundus 3. (tremere) drżący: tremebunda manu Ci, membra O.

tremefacio 3. fëci, factum (tremere i facere) wprawić w drżenie, wstrząsnąć; pass. tremefio, fieri, factus sum, drżeć: Iuppiter nutu tremefecit Olym-pum F.

tremisco i tremesco 3. tremui (incoh. do tremere) zaczynać drżeć, lękać się czego: omnemque tremis-cens ad strepitum O; z acc. Myrmi-donum proceres Phrygia arma tre-mescunt V zaczynają drżeć przed strzałami; z inf. telum instare tre-mescit V lęka się, żeby...

tremo 3. tremui (Tps'p»} 1) intr. drżeć: timidus ac tremens Ci, artus 0, hasta tremit F, frusta trementia F kawałki jeszcze drgające; z acc. gr. tremis ossa H, artus F; 2) trans. drżeć przed kim, przed czem, lękać się kogo, czego: secures L, aliquem F, virgas dictatoris tremere et hor-rere L.

tremor, öris, m. (tremere) drżenie, drganie: quo tremore et pallore dixit! Ci, tr. membrorum L, unde tremor terris F trzęsienie ziemi; stąd: mota tremoribus urbs O.

tremulus 3. (tremere) drżący, drgający: mare O, lumen F, flammae F,

trepidus 3. adv. trépidé (trepere = tperatv) zwracający się na wszystkie strony = niespokojny, zmieszany, rozdrażniony, »nerwowy«: tr. Dido V, omnes mętu trepidi & curia maesta ac trépida L, fuga L bezładna, unda trepidi aheni V woda we wrzącym kotle; poet, z gen.: illae trepidae rerum

suarum discurrunt V zaniepokojone o swój byt, majątek; 2) niepokojący, sprawiający niepokój, obawę: in trepidis rebus L, in trépida re i, sach dla wydobycia ziarna : tribulaque trepidoque exterrita cursu F.

très (dawniej tris), tria; gen. trium

(ТРЙС, ”pG) 1) trzy; 2) nieozn. kilka: {tplßoXog) żelazna pułapka o trzech no-quaestoriam rationem tribus versicu- gach z końcem sterczącym: toto lis relatam Ci krótko, w kilku wierszach.

cantus H »tremolujący«, manus 0 z powodu starości, passus О, frigus viri) komisya z trzech: legibus agra-

riis curatores constituti sunt III viri,

Ci mróz sprawiający drżenie.

trepidätio, önis, f. (trepidäre) bie- V viri, X viri Ci. ganię tam i napowrót, zamieszanie, niepokój: trepidätio concurrentiumL, aib₀ Trëviri, örum, m. lud gerrnań-vulgi T, trepidatione ferentium Galba proiectus e sella est T niespokojny pośpiech, trepidätio et fuga hostium L bezładna ucieczka (tv 8tà 8oow), inter primam tr. L na początku popłochu, trepido 1. (trepidus) 1) zwracać się

triangulus 3. (tria-angulus) trójkątny; subst. triangulum, i, n. trój-tam i napowrót, miotać się, niepokoić kąt: grues volantes trianguli formam się: avis laqueo capta trépidât O, flam-mae trepidant H, pectus trépidât 0 serce bije, exta trepidantia 0 drgające, aqua (lympha) trépidât per rivum H płynie szybko, trepidavit aetas H zbliżał się szybko ku końcowi; 2) być niepewnym, chwiać się: inter scelus

metumque T, inter fugae pugnaeque consilium L, ne trepidate meas. de-fendere naves F nie ociągajcie się; 3) biegać tam i napowrót, spieszyć się: tumultuari trepidare, moliri por-łam L, trepidare et concursare C, mętu, formidine tr. VO; stąd PPr. jako adi. i adv. : ut natura trepidantium est T ludzi podrażnionych, trepidan-tius agere C zbyt niespokojnie.

très viri, trium virorum (skr. Ill

Trevir, i, zwykle w plur. Treviri

ski na lewym brzegu dolnego Renu, nazwa utrzymała się w nazwie miasta Trier CiCLT; adi. Trëvericus 3.: tumułtus T.

efficiunt Ci.

trilrii, örum, m. (très) żołnierze stojący w trzecim szeregu potrójnego szyku (acies triplex) jako »rezerwa« : pugna ordinata per principes hastatosque et triarios L. Byli to starsi żołnierze, podczas bitwy dwóch pierwszych szeregów principes i hastati czekali w postawie klęczącej. dopiero gdy pierwsze szeregi były w niebezpieczeństwie, występowali do walki : stąd przysłowiowe wyrażenie : res ad triarios rediit L; jako imię rodowe: 1) C. Triärius, legat Lukullusa L; 2) Triâria, żona Witelliusa.

Triboces, um i Triboci, örum, m. lud germański nad środkowym Renem CT.

tribuärius 3. (tribus) dotyczący tribus, tj. dzielnicy: res, crimen Ci.

tribulis, e (tribus) należący do tej samej dzielnicy (tribus), krajan, rodak, ziomek: conviva H; subst. tribulis, is, in.: clientes, vici, tribu les Ci.

trlbulum, i, n. (terere) maszyna do młócenia zboża, wózek o szerokich kołach, którym jeżdżono po kło-traheaeque V.

tribulus, dawniej tribolus, i, m.

cam-

po Romani tribulos abiecerunt L\ przen. roślina, krzew ciernisty, głuszący zasiew: lappaeque tribulaeque V, asperior tribulis 0.

tribunal, alis, n. (adi. tribûnâlis, e od tribünus ; subst. sc. suggestum) 1) pierwotnie krzesło trybuna, następnie krzesło sędziego, trybuna lub trybunał : tribunal praetoris Ci, tr. quaesitoris Ci. Tribunälia były ławki drewniane, wybudowane w półkolu, do których prowadziły schody. Na podwyższeniu zasiadał urzędnik na sella curulis: sedens pro tribunali L, de sella ас tribunali pronuntiareCt= »urzędowo«, in cornu tribunalis Tw kącie; 2) preen. miejsce w obozie wzniesione, z którego przemawiał wódz do wojska: ascendere tribunal T, preen, sąd, u-rzędnik (sądowy): omne forum quem spectat et опте tribunal H cały rynek i sędziowie.

tribünätus, us, m. (tribünus) godność, urząd trybuna 1) ludowego: tribunatus plebis Ci, in tribunatus a-ram confugere Ci; 2) wojskowego = pułkownika: multa dicere de tri-bunatu militari Ci.

tribunicius 3. (tribunus) należący do trybuna lub trybunów, a mianowicie : 1) t r. ludowych: tr. potestas Ci, tr. intercessio C, tr. ius, rogatio-nes, conlegium Ci, tr. seditiones S, tr. comitia Ci dla wyboru, viatores tr. T woźni; 2) tr. woj sk o wy ch: équités R. in tribunicium honorem restituit C; 3) subst. tribünicius, ii, m. (sc. vir) były trybun : aedilicii, tribunicii, quae-storii Ci.

tribunus, i, m. (tribus) 1) naczelnik dzielnicy tribus, trybun: tribuni Manlium de saxo Tarpeio deiecerunt L. Współdziałali prey censusie, asenterunku, wymierzaniu podatków itd. ; 2) Przenośnie nazywano tem mianem różnych urzędników tak cywilnych jak wojskowych a mianowicie: tribunus celerum L dowódca jazdy — późniejszemu: magister equitum; 3) tribunus aerarius: kasyer wypłacający żołd = późniejszemu: quaestor; 4) tribuni militum lub militares : trybunowie wojskowi, pułkownicy jako dowódcy legionów CCi przy każdym po sześciu zmieniając się w dowództwie; 5) Od nich wytworzył się ureąd zastępczy kdnsulów 445 (lex Canuleia), 367 (leges Liciniae Sestiae): tribuni militum (militares) consulari potestate albo tribuni consulares L; 6) tribuni plebis (plebei, plebi) albo tribuni jako władza opiekuńcza ludu utworzona na mocy ustawy leges sacratae 493.

tribuo 3. bui, butum (tribus) 1) dzielić: rem in partes Ci, pecunias T; 2) rozdzielać: dona 0, praemia С, bénéficia N; 3) przen. oddać, przydzielić, wyświadczyć, dać, darować: turis honorem O cześć boską, terris pacem, vocabula, nomen monti O nazwać, nomina sibi deorum O przybrać, ali-cui misericordiam Ci litować się nad kim, honorem, dignitatem CN, gratiam Ci podziękować, laudetn Ci oddać, vo-luntatem beneficiis C dowieść życzliwości za dobrodziejstwa; 4) przypisywać komu co, poczytywać komu co jako co: rei p. et amicitiae C, alicui priores partes Ci pierwszą rolę, alicu i multum, omnia, plus Ci wiele na kogo liczyć, ufać komu, ordini publica-norum liberalissime tr. Ci zadowolić, sprzyjać, in vulgus Ci każdemu dogadzać, casus adversos hominibus, secundos fortunae suae N, id virtuti hostium C, suae virtuti, culpae C; 5) poświęcić komu, czemu: tempora lit-teris aut rei publicae N, tempus con-viviis Ci, XI dies comitiis perficien-dis C.

tribus, üs, f. (tria) 1) właściwie trzecia część, później (po zatarciu właściwego znaczenia, jak np. u nas »szóstka« pierwotnie = 6 krajcarów, później 10 ct. = 20 h.) dzielnica miejska »trybusa = oddział ludu. Obszar miejski dzielił się na 4 dzielnice miejskie: tribus urbanae, i 26, pôé-

niej 31: tribus rusticae. Każda dzielnica tribus miała 5 oenturiae seniorum i 5 centuriae iunio-

tricae, arum, f. zgryzoty, przykrości: domesticae tr. Ci.

Tricastïni, örum, 'm. lud celtycki z głównem miastem Augusta Tri-castinorum teras Aouste L.

Tricca, ae, /. (Tpi'xxjj) teras Trik-

rum. Każdy obywatel musiał należeć do pewnej tribus, stąd: tribu movere Ci wykluczyć = ex omnibus V et XXX tribubus movere L. Na tym podziale kala, miasto w Tessalii nad Penejo-opierał się census, podatek wojskowy sem.

trlceni, ae, a num. distr. po trzy-

(tributum), asenterunek i po większej części wybory, także kandydaci dzieści, trzydziestu: stipendia T trzy-ubiegali się o głosy dzielnicami) stąd:    dziestoletnie ze względu na każdy

triceps, cipitis (tria capita habens)

tribum Papiriam (unam) ferre CiL rok. otrzymać głosy jednej century i; gram-maticas ambire tribus H ubiegać się    trzygłowy: Cerberus Ci, Hecate O

tricêsimus i [później) trigesimus

znaczenie w sprawach wojskowych i po- (triginta) num. ord. trzydziesty; subst.

tricësima, ae, f. (sc. dies) trzydziesty tributärius 3. (tributum) odnoszący dzień = uroczystość żydowska pod-się do podatków: tabellae Ci.

tributim (tribus) według dzielnic tribus: tr. nummos dividere L, ordi-nes discribere, spectacula dare Ci, ut quod tributim (tj. na comitia tribu-ta) plebes iussisset, populum teneret, ustawa (lex) u L.

tributio, 5nis, f. podział: teovo|i(a ciens) trzydzieści razy: huic hereditas est aequabilis tributio Ci równoupraw- ad HS (= sestertium) facile triciens nienie.

o głosy gramatyków. Za czasów ce- (sob. trigeminus). sarstwa zatrzymały jeszcze dzielnice

działu zboża między ubogich.

czas nowiu księżyca: hodie tricësima sabbata! H, dziś »Rhosz Chodesz (i) Sabbath®.

trichiia, ae, /. altana z gałęzi drzew, szałas, chłodnik: trichilae stra-tae C.

triciens później trïciës (s tri-de-

triclinium, ii, n. (vpiVAtvov sc. Xex-pav)

(t. j. triciens (centena milia) = 30 X tribûtus 3. (PPP. od tribuere jako 100.000 = 3 miliony) venit Ci. adi.) 1) podzielony według dzielnic tribus: comitiatributaP; 2)rozłożony sofa na trzy osoby, na której Rzy-na dzielnice tribus, tylko jako subst.    mianie na pół leżąc jedli: cum Apro-

tricorporis umbrae forma V kształt cienia pochodzącego z trzech ciał, t. j.

tribdtum, i, n. podatek osobowy nius in triclinio recubuisset Ci. w naturze i w pieniądzach: populo tributum indicere L, conferre Ci, ex vectigali (z cła) aut ex tributo Ci, Geryonesa zob. Geryones.

prsen. podatek składany przez mieszkańców prowincyi: Siculi ex censu tributa c-onferunt Ci; podatki nałożone na ludy podbite »kontrybucya« :

tficuspis, idis, mający trzy końce: telum 0 o Neptunie.

tridentifer i tridentiger włada-

tridens, entis (très i dens) trój-zębny 1) adi. rostris tridentibus V; neque stipendia sine tributis haberi subst. trójząb Neptuna: Neptunus mu-queunt T podatki ludów niepodbitych: ros tridenti quatit V. in Gallia plerique magnitudine tribu-torum premuntur C; poet. tr. lamen- jacy trójzębem = Neptunus О.

tabile O podatek składany Minotaurowi w dzieciach, arbor fert tributa domino O przynosi dochód.

triduus 3. (trium dierum) trzy-

dniowy; subst. triduum, i, n. (sc. tem-pus) przeciąg trzech dni Ci.

VO.

triennis, e (trium annorum) w 3. roku powtarzający się; subst. 1) triennia, ium, n. (sc. sacra) uroczystość Bacchusa obchodzona co 3 lata — trie-terica; 2) trienńium, ii, n. przeciąg trzech lat, trzechlecie C.

triens, entis, m. (tria) trzecia część = 7S : si de quincunce remota est un-cia, quid superat? triens H ⁶/₁₂ — 7i* = ⁴/u = ys, heres ex triènte Ci spadkobierca ys majątku, frumentum se-misse et triente dare L.

trientâbulum, i, n. (triens): trien-tabulum is ager appellatus, qui pro tertia parte pecuniae datus erat L.

triërarchus, i, m. (tptijpap/oę) kapitan trój wiosło wca Ci T.

triëris, is, f. (-ptrjpir); SC. vau;) trój-wiosłowiec jLCN.

trietêris, idis, f. (xpteiTjpt;) dosłownie: przeciąg trzechletni, ale właściwie: przeciąg dwuletni : Dionysius, a quo trieterides constitutae putantur Ci uroczystość Dyonizosa powtarzająca się co 2 lata t. j. w 3 roku; stąd adi. trietericus 3. powtarzający się co trzy lata : sacra trieterica Bacchi

Trifänum, i, n. miasto w połud-niowem Lacyum, gdzie były trzy świątynie O [por. Pięciokościoły).

trifäriam [por. bi- i quadrifariam ) na trzech stronach, z trzech stron: trifariam adortus L.

trifaux, cis (très i fauces) trój-paszczy: latratus V z trzech gardzieli.

trifidus 3. (très i findere) trzykrotnie rozszczepiony, o trzech końcach: flamma O = piorun.

triformis, e (très i forma) trój-kształtny : Chimaera H ( lew- wąż -koza), mundus O (ziemia-niebo-mo-rze), diva H = Artemis (Luna-Diana-Hecate).

trigeminus 3. (tres-geminus) w trojakach urodzony: trigemini filii, fra-tres L, trigemina spolia L zbroja ode brana trojakom, trigemina porta L na Awentynie o trzech lukach, zob. ter-geminus upoetów, ponieważ trigeminus niemozebne w wierszu daMylicenym.

trïginta, {por. -ptâxov-a) пит. card. trzydzieści.

trigön, önis, m. (tplywv) trójkąt, zabawa w piłkę w trzy osoby, które u-stawione w trójkąt podbijały piłkę rakietą : fugio Campum lusumque tri-gonem H.

trillbris, e (trium librarum) trzy-funtowy: mullus H.

trilinguis, e (trium linguarum) trójjęzyczny: os H Cerbera.

trilix, licis (trium liciorum) z trzech nici, drutów złożony, »drelichowy«: loricam consertam hamis auroque tri-licem V pancerz z drelichu z złotemi sprzączkami.

Trimerus, i, f. wysepka na morzu adryatyckiem T.

trimetrus 8. (тр{р.етро;) zawierający trzy metry; subst. trimetrus lub trimeter, tri, m. (sc. versus) trymeter: trimetri iambei H = versus sënârius.

trlmus 3. (z tri-himus od tres-hiems) mający trzy zimj': equa H.

trTnacrius 3. (trinus i àxoa) trzy końce mający ; jako n.pr. Trïnacria, ae, f. (sc. terra); poet, nazwa Sycylii w wierszach daktylicznyeh zam. Sicilia VO; stąd adi. Trïnacrius 3. sycylijski, subst. Trïnacris, idis, f.: terra, insula О

trïni zob. trinus.

Trinobantes, um, m. lud celtycki we wschodniej Anglii na północ od Londynu LT.

trinodis, e (très i nodus) trójko-lankowy, trójsękowy, przen. sękaty: clava 0.

trlnundinum zob. trinus.

trinus 3. (tria) zwykle w pl. trlni, ae, a, num. distr. po troje, po trzech, po trzy, z pl. tantum: trzy: trina hiberna, castra CL, trinae catenae C potrójny łańcuch, trinae nundinae: trzy jarmarki, tylko w gen. pl. trinum nun-dinum (z czego trinundinum (zam. tri-[num]-nundinum) sc. tempus: prawny przeciąg czasu trzech jarmarków t.j. dwa tygodnie 8-dniowe i najbliższy jarmark = 17—23 dni : quod in ceteris legibus trinum nundinüm oportet, id in adoptione satis est trium esse horarum Ci, comitia in trinüm nun-dinum indicere L, formula jak »in ante diem« = na dwa tygodnie.

trio, önis, m. (terere, trîvi) wól u-żywany do młócenia, stąd przen. kon-stellacya niedźwiedzicy, wóz: stellas quas nostri septem soliti vocitare trio-nes Ci, geminos triones V wóz wielki i mały, gelidi triones 0, eob. sep-temtriones; jako n. pr. przydomek: Fulcinius Trio T osławiony oskarżyciel za Tyberyusza.

Triocala, n. miasto w Sycylii; adi. Triocalinius 3., subst. Triôcalïnum, i, n. obszar koło T. Ci.

Triopäs, ae, m. król tesalski, ojciec Brysichtona; adi. Triopëius 3. subst. = syn Erysichton 0 ; Triopeis, idis, /. = Mestra, wnuczka T. 0.

tripartïtus i tripertîtus 3. (très i partiri) podzielony na trzy części: oratio Ci, regiones Ci, exercitus T; di-visio Ci; stąd dbl. n. jako adv. tripartite) i tripertito w trzech oddziałach, z trzech stron: tr. urbem aggredi L, tr. rem dividere LCCi.

tripedâlis, e (très i pedes) trzy stopy długi: parma L.

tripes, edis (très i pes) trójnożny: mensa H, mulus L.

Triphylia, ae, f. kraina w południowej Elidzie z miastem Pylos L.

triplex, icis (très i plicare) 1) po-trójny, trojaki: triplices (sc. codicilli) Ci = тр17гти^а z trzech tabliczek złożony (por. tryptyk) aes triplex H pancerz z trzech warstw spiżowych, mun-dus O (niebo-ziemia-morze) animus Ci ratio-ira-cupiditas), ratio philosophandi Ci (etyka-fizyka-dyalektyka); forma 0 Słownik.

Cerbera i Geryonesa) cuspis Neptuni 0, murus V, acies CL, tr. deae O Parki, Diana O = Diana-Luna-Hecate.

triplus 3. potrójny : pars Ci, subst. triplum, i, n. w trójnasób Ci.

Tripolis, is (acc. im, dbl. i) f. 1) kraina w Arkadyi (Kallia-Dipona-No-nacris L; 2) w Tessalii półn. ; 3) w Tes-salii połudn. L; adi. Tripolïtanus 3. : ager L.

Triptolemus, i, m. bohater eleu-zyński, sędzia w podziemiu VCi, przypisywano mu zaprowadzenie uprawy roli; stąd: Triptolemo dare fruges O = yXawc’ Eig ’Arbjva; = wodę do studni, drzewo do lasu.

tripudio 1. (tripudium) 1) tańczyć trzykrokowy taniec: jak Saliowie por. aequatam ter pede pulsat humum 0 ; 2) taniec wojenny wykonywać: Hispani tripudiantes more suo L; 3) przen. z radości skakać, cieszyć się: exsultans ас tripudianś Ci.

tripudium, ii, n. 1) trzykrokowy taniec wojenny: Salios ire cum tripu-diis iussit L; 2) przen. taniec wojenny: tr. Hispanorum. Gallorum L, 3) wróżba: sollistimum tr. CiL dobra wróżba, gdy kury wieszczbiarskie tak żarłocznie jadły, że z dziobów upuszczały ziarna na ziemię.

tripÛS, odis, m. (xpi'rcou;) trójnóg, a mianowicie: 1) kocioł o trzech nogach HVN; 2) stołek, szczególnie taki, na którym siedziała kapłanka Apol-lina Pythia: interpres divum, qui tripodas sentis V; przen. wyrocznia: mittitur ad tripodas 0.

triquetrus 3. (tria i quatrus = quadrusj trójkątny: insula С — Britannia, poet, quid militibus promissa triquétra praedia Caesar an est Italä tellure daturus? H (triquétra tellure =■= Trlnacria = Sicilia).

trirëmis, e (très i remus) trójwio-słowy, z trzema rzędami ław dla wioślarzy: naves triremes Ci, stąd subst.

57

umfy.

trirëmis, is, f. (sc. navis) = trójwios-lowiec Ci.

tristiculus 3. (demin. od tristis) nieco smutny, smutnawy : filiola Ci.

tristificus 3. (tristis i facere) zasmucający: voces Ci.

tristis, el) wzbudzający smutek, niebezpieczny, groźny, surowy, przykry, preen, odrażający: tristissima exta sine capite CiT, somnia, Tartara V — unda H = Styx, tr. morbus V, medicamen O natura tr. ac recondita Ci, tr. et severus N, iudex Ci, respon-sum L, sermone opus est modo tristi, modo iocoso H, navita tr. V — Charon, tr. Eurystheus Ci, tr. sapor O, sucus V, tristis anhelitus male odo-rati oris O; 2) doznający smutku, smutny: tristis, demissus Ci, tristia funera V, officium tr. O — tr. minis-terium V smutny obowiązek ostatniej przysługi, tristia dona V ofiary dla umarłych, tr. eventus L.

tristitia, ae, f. (tristis) 1) surowe, ostre postępowanie, cierpki charakter, przykrość : tristitia et severitas Ci, le-nitas verbi tristitiam rei mitigat Ci; 2) smutek, przygnębienie: ex summa taetitia omnes tristitia invasit S, preen. sole recedente quasi tristitia quaedam contrahit terram Ci.

trisulcus 3. (très i sulcus) trzema brózdami rozchodzący się, o piorunie: ignes O, telum O o trzech końcach, por. linguis micat ore trisulcis V.

trïticeus 3. (triticum) dotyczący pszenicy: messis V zbiór pszenicy.

triticum, i, n. (terere, trltus, adi. trlticus dający się młócić, stąd subst. triticum sc. frumentum, zboże umłó-cone t. j.) pszenica, bo żyta nie uprawiano: quanti erat in Sicilia triticum? Ci.

Triton, Snis, m. (Tpt'-wv) 1) demon morski, syn Neptuna, trąbiący na muszli: caeruleus O, Tritonesque citi V; 2) jezioro w Afryce koło Tripolis, z którego Atena miała wyjść (Tpi-o-

Y^vetft) ; stąd adi. a) TrltOnius 3. i f. Trl-tönis, idis : Pallas virgo V, subst. Trl-tônia, ae, f. V i TrltOnis O = Pallas; preen, pochodzący od Pallas Tri-togeneia: pinus 0 okręt Argonautów, arx O — Ateny; b) TrltOniacus 3. pochodzący od Ateny: arundo O flet wynaleziony przez At.; 3) jezioro w Tracyi: Trïtôniaca palus O.

Tritopatores, urn i Tritopatreis trzej praojcowie Aten Ci.

tritura, ae, f. (terere, trltus jak natura od natus) tarcie, młócenie zapo-mocą maszyny tri bul um V.

trltus 3. PPP. od terere jako adi.)

1) tarty, utarty: papaver cum lacte 0, tr. colla labore O, subucula H zniszczona; 2) preen, wyćwiczony: tr. au-rês Ci; 3) używany, utarty, zwykły: proverbium, verbum, iter Ci, spa-tium O.

trïtus, us, m. (terere) tarcie: lapi-dum Ci.

triumphâlis, e (triumphus) należący do tryumfu, tryumfalny : corona L, vestis Ci, porta Ci z pola marsowego do miasta, ornamenta i subst. triumphälia, ium, n. zaszczytne odznaki tryumfatora : senex L który odbył tryumf i subst. triumphâlis, is, m. (jak consularis, praetorius, tribu-nicius i t. d.) triumphales imagines H obrazy mężów, którzy odbywali try

triumpho 1. (triumphus) 1) intr. tryumfować, obchodzić tryumf : trium-phavit L. Murena de Mithridate Ci, equi triumphantes O konie ciągnące wóz tryumfalny; 2) trans, tryumfować nad czem, pokonać, zdobyć: trium-phati magis quam victi sunt T, trium-phata Corintho V, triumphati Medi H, bos triumphatus O zdobyty; 3) cieszyć się, radować się: triumphans gaudio Ci.

triumphus, i, m. (e gr. dpta[ißo;) 1) pochód zwycięski, tryumf. Jeżeli wódz (imperator) odniósł ważne zwycięstwo,

men-

ma V.

rozszerzające granice państwa, senat zezwalał mu na wjazd tryumfalny do miasta (triumphum decernere Ci). Na wozie zaprzągniętym w białe konie (a 1 b i s e q u i s) wjeżdżał bramą tryumfalną (porta triumphalis) odziany w toga pieta i tunica palmata, z wieńcem wawrzynowym na głowie do miasta. Przed wozem szli jeńcy o-kuci i niesiono zdobycz a żołnierze wznosili okrzyk #io triumphe« i śpiewali pieśni swywolne. Senat odprowadzał wodza na Kapitol, gdzie składał tenże ofiarę Jowiszowi z białych byków: tuque dum procedis »io triumphe« dicemus H, triumphum deportare ex provincia СШ, triumphum age-re (ex Etruria) CiL ; taTcśe z gen. Phar-saliae pugnae ne triumphum quidetn egit Ci; 2) zwycięstwa: ut repulsam tuam triumphum suum duxerint Ci.

triumvir, viri, m. [s gen. plur. od très viri t. j. trium (virorum) vir, członek komisyi z trzech (mężów); do tego utworzono pi. triumviri, örum lub um, ш. komisya z trzech (mężów)

1)    urzędy zwyczajne: 1) Ш-viri capitales CiL, carceris, lautumia-rum L, do nich należał nadzór nad więźniami i wykonanie kary śmierci;

2)    Ш-viri n octu mi: naczelnicy po-licyi i straży pożarnej; 3) III-viri auro argentoaeriflandoferiund o: urząd mennniczy; II) komisya nadzwyczajna: 1) III-viri coloniae deduce ndae LS, agro dando, dividende, assignando L; taksę III-viri agra-rii .L; 2) III-viri epu lones urządzali uczty publiczne podczas lud i magni » innych igrzysk LCi; 3) III-viri s a r i i L komisya bankowa w celu u-regulowania stosunków dłużniczych;

4) III-viri militibus conscriben-dis L = komisya asenterunkowa; 5) III-viri sa cris conquirendis L-, 6) Ш-viri refioiendis aedibus L; 7) Ш-viri rei publicae constituen-dae NL komisya konstytucyjna = drugi tryumwirat, do którego należeli: Antonius, Octavianus i Lepi-du s.

triumvirälis, e, (triumvir) należący do tryumwirówr: flagella H— III-viri capitales, supplicium T uduszenie.

triumvirätus, ös, m. godność członka komisyi z trzech: gestis trium-viratibus altero nocturno, altero coloniae deducendae L.

Trivlcum, i. n. teraz Trevico, miasto w kraju Hirpinów.

trivius 3. (très i via) rozchodzący się w trzech kierunkach; subst. 1) Trivia, ae, f. (gr. ТрюЗгя;), bogini księżyca: lacus Triviae V jezioro Dyany (t. lago di Nemi, por. Ne-morensis); 2) trivium, ii, w. rozstajne drogi: in triviis et compitis Ci; prsen. adripere maledictum ex tri vio Ci z »u-licy«.

Troas sob. Trós.

trochaeus,!, m. (тро'/aîo;) stopa trochej (— ^) Ci.

trochus, i, m. (тро-/о;), zabawa w obręcz, jak и пая, lees opatrzona w brzęczące pierścienie : hic artem nandi praecipit, ille trochi 0.

Trocmi, örum, m. lud celtycki w Galacyi (Kisil-Irmak) CiL.

Tröes sob. Tros.

Troezën, ênis (acc. Troezena) f. (Tpoi^v), miasto nadmorskie we wschodniej Argolidzie, miejsce pobytu Pit-theusa, dziadka Tezeusa: Tr. Pittheia O ; adi. Troezënius 3. heros O — Le-lex, syn P.

troglodytae, ärura, m. mieszkańcy jaskiniowi; jako n. pr. Troglodytae, szczepy w Afryce nad morzem Czerw'onem Ci.

Trögus, i, m. przydomek: Saufei-us Trogus T.

Troicus zob. Tros.

Tröilus, i, m. (TptiïXoî) syn Prya-

truncus, i, m. 1) pień: arborum CL 7, ficulnus H; preen, tr. aegritudi-nis Ci; 2)tułów, kadłub: ingens truncus avolsumque humeris caput 7, t. corporis Ci ; 3) jako wyraz obelgi: bałwan, kloc: truncus atque stipes Ci. trutina, ae, f. (-cpuxàvr)) waga ; preen.

Troiugena, ae, mf. pochodzący z Troi: Romanus L; subst. Trojanin V.

tropaeum, i, n. (tponatov) 1) znak u-cieczki, pogromu, znak zwycięstwa, (pierwotnie pal, na którym wieszano zdobytą zbroję, później pomnik z kamienia lub spiżu): quod in basi tro-paeorum inscribi posset Ci; 2) preen. zwycięstwo : Salaminium Ci, Maratho-nium N; 3) preen, znak, pomnik: tropaeum necessitudinis Ci.

Trophonius, ii, m. brat Agamede-sa, z którym wybudował wyrocznię delficką Ci, po śmierci czczony w Le-badei jako Iuppiter Trophonius CiL.

Trôs, Trois, m. (Tpó>;) Trojanin, zwykle w pl. Tröes, um, m. Trojanie 70; w sg. — bohater trojański, wnuk Dardanusa, syn Erychtoniusa 70; stąd adi. Trôïus i Tróius 3. trojański: Aeneas V; seceeg. Troia, ae, f. (sc. nólic) miasto Troja 1) w Małej A-zyi V0Ci ; 2) w Italii koło Laurentum, założona przez Eneasa 7; 3) w Epi-rze założona przez Helenosa 70; 4) preen, zabawa, popis w konnej jeź-dzie młodzieży rzymskiej: Troiae ludi-crum T; adi. w formie greckiej: Troas, adis, f. 1) [sc. mulier) Trojanka 70; preen. Troades, Trojanki, tragedya Q. Cycerona; 2. [sc. terra) kraina trojańska w M. Azyi N; adi. Tröicus 3. dotyczący Troi: tempora 7, Vesta 0. Do imienia Troia naleèy adi. Troiä-nus 3.: iudex HO — Parys, bellum, tempora JET, equus Ci, moenia 0; subst. Troiäni, örum, m. mieszkańcy Tr. Ci•

Trosmis, acc. in, /. miejscowość w Mezyi 0.

trucldâtio, ônis, /. (trucïdâre) zabijanie, mordowanie okrutne: civium Ci, non iam pugna, sed trucidatio ve-lut pecorum L.

trucido 1. (trux i caedo eam. tru-[ci}-eido) 1) zabijać, mordować (w o-krutny sposób) : ne pueros coram populo Medea trucidet H, ferro tr. CiS;

2) w pień wyciąć; legiones T, centu-riones Ci; 3) preen, rujnować, gubić: plebem fenore L, a P. Servilio verbis trucidatus Ci z błotem zmieszany.

truculentia, ae, f. (truculentus) dzikość, szorstkość, okrucieństwo: cae-li T ostry klimat.

truculentus 3. adv. truculents i -ter (trux i olere, jak vin - olentus),. zdradzający dzikość, okrutny, szorstki: quam taeter, quam truculentus Ci, truculentior visu T.

trudis, is, /. (trudere) drąg: ferra-tae tr. 7, trudibus molem prosterne-re T.

trud o 3. trüsi, usum 1) popychać, wypychać: apros in plagas H, cohortes in paludem T, pectore mon tern 7; 2) puszczać pączki (o roślinach) : pam-pinus trudit gemmas 7; preen, cisnąć, napierać, spychać; truditur dies die H dzień spycha dzień, fallacia a-lia aliam; podstęp jedzie na podstępie (i podstępem pogania) = pełno podstępów, in arma trudi T być popchniętym do wojny.

trulla, ae, /. 1) czerpaczka, naczynie do czerpania wina z mieszalnika: Campana H t. j. gliniana, gemmea Ci; 2) brytwanna: ferrea L.

trunco 1. (truncus) obciąć wystające części n. p. gałęzie: olus foliis 0 obrywać liście, simulacra, statuas L niszczyć, corpus L kaleczyć; eufem. zabijać T.

truncus 3. 1) obcięty z gałęzi: pi-nus 7; 2) preen, okaleczony, ułomny, niecały: corpus T, nares 7, frons 0, urbs trunca sine senatu L; poet e gen. animalia trunca pedum 7 pozbawione nóg.

BIELIC

I WOJCIECHA

Romani pensantur eädem scriptores midas magis pedes quam arma tuta trutinä JET, według tej samej miary sunt S, vitam, corpus, fortunas, rem

OCi.

Trutulensis portus T nieznany, trux, ucis (abl. e, poet, i) cierpki, szorstki, zacięty, uparty, gwałtowny, dziki: classico truciiT przykrą, szorstką pobudką, cantus, vox OT, voltus H• o charakterze: animus 0, inge-nium L, tribunus Ci, Agrippa T, elo-quentia, sententia LT; poet, eurus 0, pelagus H.

tu, tui, tibi, të, te ; pron. pers. ty; wzmocniony: 1) tute z enkl. ne: tun’, tutin’ (= tutene); 2) tibimet CiL.

tuba, ae, f. {por. tubus) trąba, tuba: tubae sonus C, cantus L, sonitus H, tubä canere T, non tuba directi, non aeris cornua flexi 0 trąba była prosta, róg krzywy.

Tubantes, um, m. lud germański na południe od Lippy T.

tuber, eris, n. (то tî3<poç) guz, garb ; preen. qui, ne tuberibuś propriis of-fendat amicum, postulat ignoscet ver-rucis (brodawkom) illius H.

Tübero, ônis, m. przydomek gens Aelia TCCi.

tubicen, inis, m. (qui tuba canit) •trębacz LV.

tubilustrium, ii, n. (a tubis lu-strandis), uroczystość oczyszczenia i poświęcenia trąb używanych w czasie składania ofiar (23. III i 23. V) 0. tubus, i, m, rura wodna, studnia. Tuder, Tudri, m. n. pr. germańskie: Tudri genus nobile T.

tueor, tuëri, tütus i tuitus sum; poet, takèe tuor, tui 1) oglądać: natu-ram Ci, oculos. voltum V; z acc. wewnętrznym: transversa t. : zezem spoglądać, aversa t. : w tył, acerba t. V; 2) uważać na co, pilnować, strzedz, bronić czego: aliquem, aliquid t. Ci, salutem, seneclutem, beneficium t. Ci, valetudinem N, aedem Castoris Ci, oppidum, castra, oram maritimam C, fines suos CCi, mediam aciem S, Nu-

familiärem Ci, reos O, finis suos ab hostium incursionibus Ci, aliquid ad-versus vim L liberum pueritiam contra improbitatem Ci, turrim ad omnes casus C; 3) utrzymać, zachować, żywić: paternam gloriam N, suam dignitatem Ci, copias Ci, ex agro se ac suos L, legiones, magnum comitatum CiT; 4) zachować, utrzymać, wypełniać: mores et instituta, religionem, sacra, legem, officia, munus t. Ci.

tugurium, ii, n. (tegere) chata, chałupa CiV.

Tuisto, ônis, m. germański protoplasta ludzi T.

tuitio, ônis, /. (tueri) ochrona, pieczołowitość: sui Ci.

Tullius 3. imię rodowe: Tulliola, demin. adi. Tulliânus 3. dotyczący roda T.; subst. tullianum, i, n. więzienie w Rzymie, gdzie tracono zasądzonych (opisane S. Cat. 58).

tum 1. adv a) wtedy, podówczas: quis tum non ingemuit? Ci; b) wtedy, potem: tum demum ilia omnia victa videbuntur, cum venerint ; elliptycznie : tum Scipio Ci, (sc. dixit), quid tum Cassius? Ci; с) preen. potem, dalej, następnie; prey wyliczaniu: Lento, Nucula. tum Antonius; szczególnie w połączeniach: primum... tum, pri-mum... deinde... tum... postremo lub post; 2) coniuncłio; powtórzone : tum... tum, jużto... jużto, z jednej strony, z drugiej strony, nietylko.,. lecz także: in utramque partem tum Graece tum Latine disserere Ci; często przybiera formy: tum... tum autem (vero); najczęściej: cum... tum: cum multae res explicatae non sunt, tum perdiffi-cilis est quaestio de natura deorum Ci.

tumefacio 3. fëci; pass. tumefio, fieri, factus sum, wzdymać: humum 0, tumefactus pontus 0.

tumeo 2. 1) wzdymać się, wzbierać, nabrzmiewać: per pedes tumen-

tes F, bile turnet iecur H, corpus turnet veneno 0; s acc. gr. : anguis colla tumens V, Cicero obtrectatoribus tumens videbatur T napuszysty, bom-bastyczny: 2) prsen. nadymać się, być nadętym: Nero longa serie Caesarum tumens T\ s acc. wewnętrznym: vana tumens F, laudis amore turnere H; 3) prsen. o gniewie : rabie fera corda fument F, animus ira turnet L, sapien-tis animus nunquam turnet Ci, turnet unda a vento O jest wzburzona; 4) zagrażać, zanosić się, być blizkim wybuchu: Galliae tument T; poet, beila tument O.

tumesco ?». tumui (tumëre) 1) zaczynać, wzdymać się, stawać się nadętym: inflata colla tumescunt O, tu-meseemia vulnera T; 2) wpadać w gniew, wybuchnąć: ora mihi cum mente tumescunt 0, operta tumescere bella F.

tumicfus 3. adv. tumidë (tumëre)

1)    wzdęty, nabrzmiały, spuchły, sterczący: cervix t. Ci, t. anguis O, t. o-celli O z płaczu nabrzmiałe, t. Nilus O wezbrany, t. uva, mons O. terra t. T = wilgotny, bagnisty, t. vela aqui-lone H, t. sermones HL napuszyste;

2)    prsen. wzburzony, podrażniony: t. mare, eurus O, t. auster F, iratus tu-mido delitigat ore H, t. cor H; 3) nadęty: t. ac vanus T.

tumor, bris, m. (tumëre) 1) puchliną, nabrzmiałość: oculorum t. Ci, in tumore esse Ci być nabrzmiałym, t. loco permansit O wzgórek ; 2) gniew, zawziętość : cum tumor animi resedis-set Ci, tumor ornnis et irae concesse-re deüm V; 3) nadętość, napuszystość: tempestivos compesce tumores O.

tumulo 1. (tumulus) przykryć mogiłą, pogrzebać: inque Tomitana ia-ceam tumulatus arena 0.

turnmosus 3. (tumulus) pagórkowaty: locus S.

tumuituarius 3. (tumultus) 1) wyraz techniczny wojskowy : gdy nagła wybuchnęła wojna (tumultus), wtedy wódz wywieszał na Kapitolu chorągiew, około której zbierali się ochotnicy (pospolite ruszenie): milites t. L = żołnierze zebrani naprędce, t. Bel-garum cohortes T; 2) naprędce zrobiony, tymczasowy: opus t., castra t. L. proelium, pugna t. L bitwa bez ładu i porządku, dux t. L wódz wybrany na prędce,

tumuituätio, Snis, /. (tumultuäri) niepokój, hałasowanie L.

tumuituor, Eri, atus sum (tumultus) być niespokojnym, robić zamieszanie, buntować się: tumultuantur milites Ci, cum Gallis tumultuatum magis, quam belligeratum L było więcej hałasu, niż wojny, tumultuantem de gradu deici Ci wypaść z równowagi, stracić równowagę.

tumultuösus 3. adv. tumultuôsë (tumultus) 1) niespokojny, hałaśliwy: mare t. H, contio t. Ci, tumultuosis-simum pugnae L chwila bitwy najwyższa, tumultu ose res excepta est clamoribus L ; 2) sprawiający zamieszanie: in otio tumultuosi sunt L.

tnmuiius, ûs, star, tumulti, m. (tumëre) 1) zamieszanie, zgiełk: tremen-do Iuppiter ipse ruens tumultu H, quanto trepidet tumultu Orion H burza; 2) powstanie, bunt, rokosz; bellum ас tumultus Ci, t. Germanicus T, tumultum decernere Ci uchwalić pospolite ruszenie, conflare giadiatorum ас fugitivorum tumultum Ci, cohortes tumulti causa conscribere S; 3)przen~ niepokój, rozruch, zaburzenie: tumultus e castris in urbem pénétrât L, t. verborum T, repentinus t. C\ poet. t. mentis H, stomacho tumultum ferre H burczenie w żołądku, mihi bilem vestri movere tumultus H wasze hałasy.

tumulus, i, m. (tumëre) 1) «nabrzmienie», wzgórek, pagórek: t. ter-renus G, tumuli silvestres Ci, t. cada-verum G; 2) mogiła; prsen. grób: A-

chillis t. Ci, mortuum tumuio corapo-nere, condere О, alicui tumuium slru-ere T pogrzebać.

tunc (= tum wzmocnione partykułą wskazującą ce, por. nunc) 1) wtedy, wtddy właśnie: si verum tunc di-xerunt, nunc mentiuntur Ci ; 2) potem, potem właśnie : tunc putant obeundam esse provinciam, cum in areis frumen-ta sunt Ci; rzadko cum:.. tunc=cum... tum Ci.

tundo 3. tutudi, tüsum, później tunsum, tłuc, bić, uderzać: tunsae pec-tora palmis V, baculo oculos misero tundere coepit Ci, tympana t. O, pede terram t. H, tunsae fruges V wymłó-cone plony; poet. saxa Neptunus tun-dit salo H.

Tunes, etis, m. teraz Tunis w A-fryce T.

Tungri, orurn, m. lud germański w okolicy Lüttich T.

tunica, ae, f. (adi. — zrobiony z płótna, sc. vestis, sem. Kethonel, Ktu n a,gr. yittóv) suknia zwykle wełniana noszona bezpośrednio na ciele = koszula bez rękawów; na tę brał Rzymianin togę, Rzymiankasto lę: manica-ta tunica t. z rękawami uważaną była za strój obcy i dowód zniewieściałoś-ci : barbatos videtis manicatis et tala-ribus tunicis Ci; później wskutek wzrastającej zniewieściałości noszono też po dwie tuniki.

tunicätus 3. (tunica) w tunice, w koszuli: ludo campestri tunicati u-timur Ci, tunicatus populus (popellus) TH lud w koszuli, ponieważ biedni ludzie nie nosili togi, lud biedny: tunicati illi Ci.

tunicula i tunic! a, ae, /. (demin. od tunicay mała tunika, koszulka Ci.

tuor, tui, zob. tueor.

türärius 3. (tus) należący do kadzidła: vicus t., ulica w Rzymie (VIII. regio) L.

turba, ae, /. (-u'pßr), niem. Dorf) 1) zamieszanie, zaburzenie; confusa t. O,

turnae ac seditiones Ci; obrazowo: t. rotarum O, ignis turbä voracior ipsä O więcej niszczący wskutek niepokoju; 2) przen. natłok, tłum: t. fugien-tium L, aliquem in turba videre Ci, aliquem turbä extrahere H ; 2) wielka liczba, mnóstwo (ludzi i rzeczy), masa, kupa: linigera t. O orszak kapłanów,

t. matrum, sororum, procorum 0, t. ducum V, mea turba L, Latojiae t. 0, ironicznie: terrarum nos duo turba sumus 0; z wielką liczbą łączy się często pojęcie uboczne lekceważenia i pogardy (= vuigus) : turba militaris L, si in turbam (= vuigus) exisset N, t. navalis commixta L, t. canum, volu-crum, arborum 0, t. deorum Ci.

turbamentum, i, n. (turbare) środek zakłócenia ST.

turbätio, ônis, /. (turnäre) zamieszanie, nieład: rerum L.

turbätor, öris, m. (turbäre) i) sprawiający zamieszanie, wichrzyciel; z gen. obi. ; Arminius t. Germaniae T,

t. plebis T, t. vulgi L; 2) sprawca: t. belli L.

turbätus 3. zob. turbo, turbidus 3. adv. turbidë (turba) 1) będący w zamieszaniu, mętny, burzliwy : coma turbida 0 rozczochrany, a-qua t. Ci mętna, Acheron t. V; poet. Hermus auro t. V płynący złotem,

t. imber V, dux inquieti turbidus Ha-driae H niespokojny władca wzburzonego morza; 2) przen. roztargniony, rozdrażniony, gwałtowny: t. animi (locat) T, ex oculis se turbidus abstu-lit Arnus V przestraszony; 3) burzliwy, niespokojny, buntowniczy: mens turbidum (adv.) laetatur H gwałtownie, turbido tempore CiN, turbidis rebus Ci, t. casus, actio T; subst. quieta turbidis antehabere T, in turbido L, compositis rebus nulla spes, omne in turbido consilium T.

turbineus 3. (turbo) kolisty; mający kształt stożka: vertex 0.

turbo, inis, m. (turbare) 1) krąg, koło: bucina in latum turbine crescit ab imo 0, nubem turbine fumantem pieeo F kłąb dymu, quo turbine tor-queat hastam F jak ma w koło wywijać oszczepem, celeri ad terram turbine fertur F upada kręcąc się; 2) prsen. przedmiot kręcący się, cyga, bąk (zabawka dzieci): torto volitans sub verbere t. F, revertitur ad turbi-nem suum Ci, citumque retro solve turbinem H jako przyrząd czarodziejski ; 3) wicher (kręcący się w słup), trąba powietrzna: t. ater F, vis imbris ас turbinum Ci; prsen. t. pacis Ci mąciciel spokoju; 4) burza, zamieszanie: in maximis turbinibus ас flucti-bus rei p. Ci, mentis turbine agor O; poet, militiae turbine factus eques 0 w czasach wojennych.

kojny, burzliwy: tempestas t. Ci, tribunals, tempus, res publica, consilia, animus Ci, concursus atomorum Ci, tribuni Ci, non turbulente Ci nie zdradzając wzburzenia; subst. turbulenti, seditiosi Ci, multa turbulenta Ci wiele zamieszek.

Turdetäni, örum, m. lud w południowej Hiszpanii L; stąd: Turde-tänia, ae, f. kraj T. L.

Turduli, örum, m. lud w południowej Hiszpanii L; adi. Turdulus 3. L.

turdus, i, m. kwiczoł H.

tureus 3. (tus) kadzidłowy: dona, grana OF.

turgeo 2. 1) nabrzmiewać, być nabrzmiałym : turgentia ora 0, frumenta lactentia turgent F; 2) przen. być na-puszystym : professus grandia tur-get H.

turgêsco 3. tursi 1) nabrzmiewać: semen turgescit in agris 0; 2) prsen. burzyć się: aniińus sapientis, cor iris turgescit Ci.

turgidus 3. (turgere) nabrzmiały, wezbrany : membrum t. Ci, semina t. 0, fluvii nive turgidi H, mare t., tur-

turbo 1. (turba) 1) sprowadzić nieład, zamieszanie: équités primo impetu turbavere L; nieosob. totis tur-batur castris F, si in Hispania turba-tum esset S gdyby wybuchnęły niepokoje; sscseg. o niepokojach politycznych : Macer haud dubie turbans, civi-

tas turbat T, Aristoteles multa turbat gida vento vela H.

Turia, ae, m. teraz Guad al aviar, rzeka w Hiszpanii S; adi. Turiensis, e, nad T. : proelium Ci.

tûribulum, i, n. [sam. tür-hibu-lum : a turę habendo) kadzielnica, »try-bularz« CiL.

Ci wiele miesza bezładnie; 2) trans. zamieszać, wprawić w nieporządek, nieład ; (o płynach) : zamącić ; (o istotach żyjących): spłoszyć, rozprószyć: frondes, folia t. F, capillos t. 0, aëra et aequor, mare, flumen 0V, aqua limo turbata H, cycnos, apros t. F, türicremus 3. (tura cremans) pa-aciem, ordines t. L, viros, cuneos, glo- lący kadzidło: ara, focus VO. bum t. T; 3) prsen. powstrzymać, za- türifer i thurifer, fera, ferum (tu-mącić; przerazić, przestraszyć; spło- ra ferens) wydający kadzidło: !n-szyć: festa, conubia t. O, auspicia, dus 0.

contiones, comitia, spem, t. ordinem * türilegus i thurilegus 3. (tura le-consilii L, omnia mętu, foedera per gens) zbierający kadzidło: Arabes 0. artes t. F, ora turbata F, pectora,    Turius    3. imię rodowe CiH.

animos t. F; z acc. gr.: anxia pectora    turmą,    ae, f. 1) oddział kawaleryi

turbatus O, turbatus pectora bello,    =    ‘До a^a    = 30 koni: equitum tur-

mentem dolore    F, quadrupèdes, equi    mae CH;    opp. cohors:    piechota; 2) ku-

metu turbantur    0F    pa, tłum:    in Titanas immanemque tur-

turbulentus    3. adv. turbulente i    mam H,    Gallica t. 0    tłum kapłanów

turbulenter Ci    (turba i olere) niespo-    Izydy.

turmälis, e (turmą) należący do szwadronu: statuae turmales Ci posągi ustawione niby szwadronami = pospolite; sahst, turmäles, ium, m.

mek, pałac, budynek wysoki: paupe-rum tabernas regumque turres H, Hannibal ad isuam turrim perveniti; 2) wieża: celsae decidunt turres H, Macedonia munita turribus Ci twier-

(sc. équités) jeźdźcy szwadronu CiL.

vagari C.

Turnus, i, m. imię męskie, król grzbiecie słonia L. Rutulów F

turmätim (turmą) szwadronami, dzami, turres castrorum C, turrim ex oddziałami: se turmätim explicare, t. latere (z cegły) facere C; były też wieże z drzewa do oblegania miast C, na

Turones, um i Turoni, órum, m. lud celtycki w zachodniej Gallii {por. ter. Tours) CLT.

turrltus 8. (turris) 1) obronny za-pomocą wież: moenia, puppes OV; 2) ozdobiony koroną z.wieżą: f. Be-recynthia mater F; 3) wysoki jak wie-

turtur, uris, m. turkawka, syno-

turpiculus 3. (demin. od turpis) nie- ża : t. scopuli F. co szpetny, brzydki.

tüs i thus, türis и. (ftüoç) kadzidło : vinum ас tus praebére L, dare Я", proferre tus atque odores Ci. tria tura 0 trzy ziarna kadzidła, mascula t. F wyborowe.

Tusctis 3 adv. Tuscë, etruski, e-

turpificätus 3. (turpis factus) ze- garlica F. szpecony: animus t. Ci zdemoralizo-

wany.

Turpilius 3. imię rodowe.

Turpio, ónis, w. (turpis) przydomek Ambiwiusa, aktora z czasów

Terencyusza T.

etruska w Rzymie H: subst. Tusci, órum, m. Etruskowie LCi.

turpis, e, adv. turpiter 1. szpetny, truryjski: mare Ci; amnis HV = Ty-brzydki, szkaradny: pes, toral t. H, ber, semen O orkisz, T. vicus L ulica turpiter claudicare O, aspectus t. Ci, asellus O, membra F; przen. t. sca-

bies, podagra F szpecący; 2) haniebny. ohydny; niemoralny : homines, vita, bellum, fuga, ignominia Ci, alii Rzymu, teraz Frascati, według po-honeste condemnati, turpiter restituti dania założone przez Telegona H; adi. Ci; subst. turpe, is, n. hańba, ohyda: Tusculänus 3.: arx, populus L, T. turpe senex miles, turpe senilis a- disputationes, quaestionesCi rozprawy

miane w Tusculanum, posiadłości turpitüdo, inis, f. (turpis) 1) brzyd- Cycerona; subst. Tusculäni, órum, m.

mieszkańcy T. Ci; Tusculanum, i, n.

Tusculum, i, n. (demin. od Tuscus, sc. oppidum) miasteczko na północ od

mor O.

tussio 4. kaszlać, mieć kaszel : male H ciężki.

tussis, is (acc. im) f. (kzùqiç) kaszel: anhela F.

kość, szkarada, szpetność (co do kształtu): turpitudo in deformitate corporis (sc. praedium) posiadłość Cycerona habet aliquid offensionis Ci; 2) hańba, pod Tuskulum; stąd adi. Tusculänen-ohyda, niemoralność, prostactwo: hinc sis, e: dies Ci. honestas pugnat, illinc t. Ci.

tütämentum, i, n. i poet, tütämen, inis, n. (tutari) ochrona, obrona: nix operibus tutamentum L, habet tuta-men in arm is F. töte, zob. tu. tûtë, zob. tütus.

turpo 1. (turpis) zeszpecić, oszpecić 1) fizycznie: cicatrix frontem tur-paverat H; 2) moralnie: sanguine capillos F, castra seditionis contagio-ne turpantur N.

Turränlus 3. imię rodowe О. turriger, géra, gerum (turres ge-rens) dźwigający wieże: urbes VO. turris, is, acc. im (i em) f. 1) za-

kie 0.

tütëla, ae, f. (tutari) 1) straż, obrona, opieka: in tutela Apollinis Ci, per tutelam fraudare Ci, tutelam gerere L, in alicuius tutelam venire Ci, in suam tutelam venire Ci zostać pełnoletnim;

2)    prsen. obrońca, opiekun OLH; S) prsen. będący pod opieką: pueri De-liae tutela deae H, navis flavae tutela Minervae 0, nihil potest de tutela légitima deminui Ci.

tuticus, sob. meddix.

tütô, sob. tutus.

tutor, öris, m. (tueri) 1) obrońca, protektor: Silvanus t. finium H, t. re-ligionum populi R. Ci, tutores annui rei p. = consules Ci; 2) opiekun: tutorem liberis instituere Ci, quod mu-lier sine tutore auctore promiserit Ci bez zezwolenia opiekuna.

tutor, äri, ätus sum (frequ. od tueri) 1) zachować, strzedz, pilnować, bronić: caput et cervices t. Ci, urbem egregiis mûris, se munimento adver-sus hostes, ab ira Romanorum sua t. L, locorum ingenio sese contra regis copias t. T, tutare domum! V; 2) utrzymać: castra paucis cohorti’bus t. Ci, ob regnum tutandum arma capere S, partes amantis ephebi t. H przeprowadzić rolę efeba; 3) opędzać się przed czem, usuwać: praesentem inopiam

t. C, pericula t. L.

tütus 3. adv. tütë i tOtö {PPP. od tueri) 1) zabezpieczony, bezpieczny: tutissimae urbes Ci, mens male tuta H rozum źle zabezpieczony, pomieszany. provincia t. a periculis belli Ci, testudo tuta ad (przed) .omnes ictus L; 2) pewny, bezpieczny: in va-dis consistere tutius C, t. iter CiH, medio tutissimus ibis O; subst. tütum, i, n. miejsce bezpieczne, pewne: in tuto esse, collocare Ci, in tutum per-venire N; pl. tuta petens 0; abl. tuto jako adv. tuto accedere, ire, esse, venire, dimicare Ci, tuto ab incursu C;

3)    poet, ostrożny: tuta consilia L, ser-pit humi tutus nimium H.

tuus 3. (tu, por. CTOÇ, xeóę) twój, swój

1) = gen. subi. : signa in aedibus tuis sunt Ci, imago avi tui Ci; 2) = gen. obi. desiderio tuo = desiderio tui Ci za tobą: mbst. educ tuos Ci swoich przyjaciół, tibi reddo tuum (tua) Ci twoją własność, tua interest Ci leży w twoim interesie, pugnasti loco non tuo L w miejscu niekorzystnem dla ciebie.

Tyana, orum, n. miasto w Kapa-docyi; adi. Tyanëïus 3.: incoia 0.

Tycha, ae, /. (vï/ij, йог. tii/a) dzielnica w Syrakuzach (od świątyni Tychy) LCi.

Tychius, ii, m. (Tfyioę) imię męs

Tydéus, m. [deki. jak Orpheus sob.) syn Oineusa, ojciec Dyomedesa; siad Tydïdës, ae, w. = Dyomedes HV0.

tympanum, i, n.    od тйк-ш)

bębenek, tamburyn, instrument muzyczny używany przy obrzędach or-giastycznych Cybeli i Bakchusa: tympana vos vocant Berecynthiae Matris F, Thyias concita tympan о H; prsen. hinc tympana plaustris V koło z jednego kawałka drzewa bez sprych.

Tyndareus, i, m. (TuvScipsoç) syn Oibalosa, król spartański, małżonek Ledy, ojciec Kastora i Polluxa, Heleny i Kliteinnestry CiV0; patron. Tynda-ridës, ae, m. i Tyndaris, idis, f. potomek T.: Tyndaridae fratres Ci Dyos-kurowie = Kastor i Pollux, fortissima Tyndaridarum H — Klitemnestra.

Tyndaris, idis, f. albo Tyndarium,. ii, n. miasto na północnem wybrzeżu Sycylii; adi. Tyndarltänus 3.: Mer-curius Ci o posągu Merkurego; subst. Tyndaritäni, orum, m. mieszkańcy Ci.

Typhoêus, m. (Tu«weüç, deki. podług Orpheus) nazwa Etny, według podania olbrzym, syn Tartarusa i Ziemi. Za to, że chciał Jowisza strącić z tronu, został zabity i leży pod Etną: centimanus T. O (przez pomieszanie

m.

z Hekatonchirami) ; adi. Typhoïus3.: tela F; Typhoïs, idis, f. = Etna.

typhon, ônis, m. wicher; poet. — Typhöeus: fugiens Typhona Dione 0.

typus, i, m. wypukłorzeźba, obraz, figura, rzeźba Ci.

tyrannicus 3. adv. tyrannicë (tu-pawr/ó;) tyrański, despotyczny: t. privilégia, leges, édicta Ci, regie seu po-tius tyrannice statuere Ci.

tyrannîs, idis, f. (xopaw£ę) 1) jedy-nowîadztwo: odio tyrannidis 0, vir-tute tyrannidem sibi parère JV; 2) despotyzm, rząd despotyczny: sublato tyranno tyrannida manere video Ci; preen. XXV talenta tyrannidem tuam (= twój kraj) exhaurient? L.

tyrannus, i, m. (zùpawoç, eoï. r.oipa-vo?) 1) władca, jedynowładca, monarcha, u Greków bez ubliżającego znaczenia: Miitiades tyrannus fuerat ap-pellatus sed iustus N; poet, te Noma-dum tyranni odere F, dextram teti-gisse tyranni F księcia (tj. Eneasza), amnes tecta tyranni intravere sui 0 = Neptuna; 2) samodzierżca, tyran, uzurpator; takie znaczenie przybrał ten wyraz wskutek okrucieństwa Dyo-nizyusza młodszego : tulit Sicilia multos et crudelîs tyrannos Ci, crudelis-simus omnium tyrannorum Phalaris Ci; preen, libidines eorum, qui erant in eum tyranni Ci którzy go tyranizowali.

Tyräs, ae, m. starożytna nazwa Dniestru О.

Tyrrhënus 3. (por. Tuscus) tyrreński = etruryjski; etruski: mare LV;

T. corpora 0 Etruskowie zamienieni przez Bakcnusa w delfiny; subst. Tyrrhënus, i i pl. Tyrrhëni, örum, m. Tyrrenowie, mieszkańcy Etruryi, niepewnego pochodzenia: Tyrrhenus in-flabat ebur F flecista; adi. Tyrrhenes 3.; subst. Tyrrhenia, ae, f. (sc. terra) Etrurya 0.

Tyrrhéus, m. imię pasterza Laty-nusa; patron. Tyrrhïdës, ae, m. syn Tyr. F.

Tyros i Tyrus, i, f. miasto w Fe-nicyi. metropolia Kartaginy, sławne z farbiarni purpurowych CiLVO; adi. Tyrîus s. tyryjski: 1) T. puella 0 — Europa, córka Agenora, króla ty-ryjskiego; subst. Tyrii, orum mieszkańcy T. L; 2) preen. — karta-giński : T. urbs F = Kartagina, T. tori O miłość Eneasza i Dydony; subst. Tyrii, órum, m. = Kartagińczycy ; 3) purpurowy: T. amictus, colores 0, vestis H.

и.

über, überis, n. 1) wymię [u ewie-reąt), pierś (u kobiet): Romulus ube-ribus lupinis inhians Ci. ubera prae-bere 0, admovere F, ducere O ssać; 2) preen, urodzajność, żyzność: poet. fertilie ubere campus F; stąd jako adi. über, überis, adv. überius, überri-më 1) urodzajny, żyzny, bogaty: agri uberes CiL, über solum T, arbor О, fruges jff; preen, über rivus H obfity w wodę, uberius flere Ci obfite łzy wylewać, quis uberior in dicendo Pla-tone? Ci wymowniejszy.

übertäs, ätis, f. (über) 1) obfitość (wymienia): animalia marnmarum u-bertate saturantur Ci; 2) żyzność, buj-ność. wydatność: ubertas agrorum Ci, fluminum T; preen ubertas improbo-rum Ci mnóstwo, dostatek, ubertas ingenii Ci wielki talent, ubertas in di-cendo Ci wymowa.

ubi 1) adv. pytajne: gdzie? ubi tunc eras? Ci; e gen. part.: ubinam gentium sumus? ubi terrarum L; 2) relat.: gdzie: Henna autem, ubi ea gesta sunt, est loco perexcelso Ci;

corrélât.: ibi—ubi, tam —gdzie: ibi futuros Helvetios, ubi eos Caesar con-stituisset C; zastępuje pron. rel. zprzy-imkiem: neque nobis quisquam fuit, ubi (= a quo) ius obtineremus Ci; powtórzone asyndetycznie: ubi ubi: gdziekolwiek: facile, ubi ubi essent, se conversuros aciem L; 3) coniunct. w znaczeniu czasowem: gdy, skoro, kiedy, jak: ubi quis peieraverit, ei cre-di non oportet Ci; z ind. perf.: quod ubi isti nuntiatum est, erexit se Ci; wzmocnione przez primum: ubi quis primum potuit, istum reliquit Ci; г ind. praes.: ubi hoc videt (= widząc to), init consilium Ci; z ind. plusquam perf. na wyrażenie czynności powtarzanej.

ubicum-que (ubicumque) 1) gdzie: ubicumque hoc factum est, improbe factum est Ci; 2) gdziekolwiek, wszędzie : illud scimus, ubicumque sunt, esse pro nobis Ci, malum est ubicumque H; z gen. part.: ubicumque ter-rarum et gentium Ci gdziekolwiek na ziemi zamieszkanej przez ludzi; poet. ubicumque locorum vivitis H.

ubilibet (=gdzie się podoba), wszędzie T.

Ubii, örum, m. lud germański, za czasów Cezara osiedlony na prawym brzegu Renu. M. V. Agrippa przesiedlił ich na lewy brzeg Renu. Ubio-rum civitas, oppidum T (— colonia Agrippina) = Kolonia, ara Ubiorum, ołtarz w kraju Ubiów zbudowany na cześć Agryppy.

ubinam, zob. ubi. ubïque (= i gdzie, jako interrog. i relat.), gdziekolwiek, wszędzie; o czasie: kiedy: omnes copiae, quae ubi-que sunt Ci, quidquid ubique officitiï. ubiubi, zob. ubi.

ubi-vis (= gdzie chcesz), gdziekolwiek, wszędzie Ci.

llcalegon, ónis, m. (OùxaX^wv) senator trojański u Homera; przen. pro-ximus ardet Ucalegon F pali się sąsiad Uk. (= u sąsiada Uk.).

Qdus 3. (ściągnięte z üvidus, jak caldus, soldus, por. poi. woda), mokry, wilgotny: uda argilla H wilgotna glina, udi oculi, genae O zroszone Izami, pełne łez; Enallage: udae vocis iter V (= udum vocis iter).

Ufens, tis, m. teraz U f f e n t e, rzeka w kraju Ekwów w południowem Lacyurn F, stąd: dowódca Ekwów mieszkających nad rzeką Ufens F; adi. Ufentlnus 3. leżący nad rzeką Ufens: tribus L.

ulcero 1. (ulcus) sprawiać wrzody, owrzodzić: mantica cui lumbos onere ulceret H, ulceratus Philoctetes Ci pokryty wrzodami; obrazowo: ancilla tuum iecur ulcérât H rani twoje serce.

ulcerosus 3. (ulcus) owrzodzony, pełny wrzodów, pokryty wrzodami: facies T; obrazowo: iecur ulcerosum H serce zranione.

ulciscor, i, ultus sum 1) mścić się: sensum doloris mei ad ulcisendi tem-pora reservabo Ci do czasu zemsty, in ulciscendo remissior fuit Ci; 2) mścić się na kim, karcić kogo: con-suesse deos, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores res con-cedere C, eos non tam ulcisci studeo quam san are Ci', 3) mścić się za co, pomścić co : ultus est huius crudelita-tem postea Sulla Ci, iniurias malebat oblivisci, quam ulcisci N, ultum ire iniurias iS iść aby pomścić = chcieć pomścić; 4) za kogo się pomścić: (Orestes) patris ulciscendi causa supplicium de matre sumpsit Ci, umbras sociorum ulcisci F; 5) w znaczeniu biernem: quidquid ulcisci nequitur S, irae graviter ultae L, ulta ossa patris 0.

ulcus, ceris, n. {gr. ?Xx&ę) wrzód: ferro rescindere summum ulceris os F; obrazowo: quidquid horum attige-ris, ulcus est Ci.

Ulïgo, ginis, f. (zam. üviligo, jak

üdus = üvidus) wilgoć: uligines pa- na, ulterius nihil est, nisi frigus O, ludum T bagniska.

equitatus ulterior C jazda rozstawiona dalej; 2) dalszy, dłuższy, starszy,

Ulixes, is, m. igr. eol. ’OXûÇeu;), 0-dysseus z Itaki, syn Laertesa; poet.    dawniejszy, jako adv. dalej, dłużej :

gen. Ulixeï: пес cursus duplicis per    ulterius ne tende odiis V, non tulit

mare Ulixei H: ściągnięty: aut duri mi-    ulterius O, ulteriora pudet docuisse O

les Ulix! V.    co dalej nastąpi, ulteriora mirari, prae-

ullus 3. (detnin. ünus = ünulus —    sentia sequi T przeszłość; 3) dla wy-

ün’lus), gen. ullïus, dat. ullï, jakiś, 1)    rażenia stopnia: dalej, gorzej, więcej:

jako adi. w zdaniach przeczących : ża-    rogabat ulterius iusto 0, quid ulte-

den: si tempus est ullum jure homi-    rius timendum foret L.

nis necandi...„ certe illud est iustum ultimus 3. (superlativus do staro-Ci, sine ullo vulnere Ci bez żadnej    świeckiego uls, ultra, jak op-timus, in-

rany, an est commodum ullum tam    timus) 1) najdalej na drugiej stronie

expetendum? Ci, neque ullam pictu-    położony = najdalszy, ostatni: luna,

ram fuisse, quin conquisierit Ci; 2)    quae ultima a caelo est Ci, caelum

jako subst. tylko o osobach: ktoś,    ultimum mundi est Ci ostatni kr^s:

w zdaniach przeczących: nikt: negat    a) jako przydawka: homines in extre-

se posse iter ulli per provinciam da-    mis atque ultimis gentibus positi Ci,

re C, plur. quae tanta societas ullis    (verba) praeponens ultima primis H;

inter se? Ci, non potest ullius aucto-    subst. recessum primi ultimis non da-

ritate. tantus ardor exstingui? Ci, zam.    bant Ci, stagni ultima 0 granice, b)

neutr. stale: ulla res: non opinor    udziulowo: quid iste in ultima Phry-

rem ullam potuisse mutari C, nullius    gia, quid in extremis Pamphyliae par-

litteris rem ullam ad me esse delà-    tibus fecerit Ci; 2) o czasie: najstar-

tam Ci, ale; nemo ullius (== ullius rei)    szy, najdawniejszy, ostatni: opp. pro-

nisi fugae memor L.    ximus: nonne vobis videor et ultirai

ulmus, i, /. wiąz: ulmis adiunge-re vites V, amictae vitibus ulmi 0,    moria debere excidere? Ci, vetustas 0,

gdyż wiąz służył często za podporę    ultima origo stirpis Romanae N,

winnej latorośli.

ülna, ae, f. (gr. wX^) 1) łokieć u ramienia, ramię, ręka : ulnis amplecti stąd adv. si qualis in cives, qualis in aliquem 0; 2) łokieć jako miara; bis trium ulnarum toga H sześciołokcio-wa, (nix) septem assurgit in ulnas V.

Ulpius 3. imię rodowe T.

temporis recordatione et proximi me-

san

guinis ultimus auctor V »pierwszy«, ultimum orationis L koniec mowy;

socios, talis ad ultimum (nakoniec) in liberos esset L, ultimum domus suas

tni: illud extremum atque ultimum senatus consultum Ci (=videant con-

ultimum supplicium G — kara śmierci, summum bonum, quod ultimum appello Ci, ultima spes L ostatnia n.,

visuri L po raz ostatni; 3) dla wyra-zeniastopnia : najdalszy = największy, ulterior, us, adv. (acc. n.) ulterius najgorszy, najwyższy, najniższy, osta-(jest to comparât, do ulträ, ultrö, w których się zatarto pierwotne znaczenie comparât.) opp. citerior, 1) położony suies...), discrimen ultimum regni L, dalej po drugiej stronie, dalszy, odleglejszy: alter ulteriorem Galliam de-cernit, alter citeriorem Ci == Gallia transalpina; Hispania ulterior Ci z tam-    subst. priusquam ultima experirentur

tej strony Ebru, ulterior pars urbis L, L ostateczność, ultima pati LO, u.

in ulteriore ripa V; subst. pons ulteriora adnectit coloniae T dalsza krai-

audere L, ultimum inopiae L największy niedostatek ; adv. fidem ad

na 0.

ultimum praestitit L, principibus pla-cuisse viris non ultima laus est H; subst. ut Mysorum ultimus esse dica-tur Ci, ultima laudum L najniższy stopień pochwały.

ultio, önis, /. (ulcisci) zemsta, kara: ultionis cupiditas T, ultionem a rege petierat LT zemścił się na królu; s gen. obi. ultio violatae pudicitiae L zemsta za...; personifikacya : bogini zemsty T.

ultor, öris, m. (ulcisci) mszczący się, karzący, mściciel: Mars ultor OT, ultores dii T bóstwa zemsty, Catilina tum ultore Ci; z gen. obi. ultor sceleris, iniuriarum, conjuration is, sanguinis, hominis Ci.

ultra (abl. f. od nieużywanego comparut. ulter, posit, uls) opp. citrä, 1) adv. z tamtej strony, dalej, więcej: cis Padum ultraque L, nec citra mota nec ultra (manus) 0, facultas ultra procedendi C, ultra neque curae ne-que gaudio locum esse S, „ estne ali-quid ultra, quo crudelitas progredi possit Ci, poet, quid ultra provehor? V, negavit ultra plebem decipi posse L, nec ultra moratur, quam ut... T, serviundum est aut imperitandum ; nam quid ultra? S, quae moenia ultra habetis? F; 2) praep. s acc. z tamtej strony, dalej, za, poza: pars citra, pars ultra Taurum est L, ultra ter-minum vagor H, ultra minaś i, ultra vocem L; w połączeniu z abl. mensurae : paulo ultra eum locum castra transtulit C; rzadziej z acc. mensurae : nacti portum ultra Lissum milia passuum tria C; często po acc. relut. : modus, quem ultra progredi non oportet Ci, fines, quos ultra citraque nequit consistere rectum H; rzadziej po subst. : quae Euphratem ultra com-munieraCT, ultra biennium T ponad, ultra Socratem Ci poza (czasy) Sokratesa, ultra fas trepidare H, vires ultra sortemque senectae (ferebat la-bores) F ponad siły.

ultro (abl. n. por. еб, quo) 1) na drugą stronę, w połącz, z citrö: w tę i tamtę stronę, tu i tam: postea homines cursare ultro et citro (ultro ci-tro) non destiterunt Ci, multis verbis ultro citroque habitis Ci, bénéficia ultro citroque data Ci; 2) nadto, w dodatku, nawet: his lacrimis vitam da-mus et miserescimus ultro F, moro-sum ultro offendet garrulus H, insec-tor ultro atque insto accusatori Ci, vectigalia et ultro tributa L cła i inne składki; 3) dla wyrażenia dobrowolnej czynności, spełnionej ponad obowiązek i powinność : dobrowolnie, z własnej woli, z własnego popędu: siquid petet, ultro defer TT, venisti ultro domum Roscii Ci, ultro regium insigne sumpsit T nadspodziewanie.

ultrix, lois, f. (ultor) mściwy, mszczący się: ultrlces Dirae F, ultri-ces curae F wyrzuty sumienia, ultrix flamma F.

ultrö, zob. ultra.

Ulubrae, arum,/, miasteczko wLa-cyum H.

ulva, ae, f. sitowie, zielsko, trzci

ulula, ae, /. (ululäre) sowa V. ululätus, us, w. (ululäre) wycie, krzyk: clamor et u. C głośne wycie, ululatüs ore edere V jęki przy umarłych, femineo (feminarum) ululatu VT jęk, fremunt ululatibus agri 0.

ululo 1. (gr. oXoXuÇio) 1) wyć, wydawać żałosny głos : visaeque canes ulu-lare per umbram V, aedes ululant V rozbrzmiewa wyciem; 2) wyciem wzywać: Hecate ululata per urbem V.

Umber, bra, brum, umbryjski: a-per H, canis V; subst. Umber, Um-bri, m. Umbryjczyk: cervus fugit... at Umber (= pies umbryjski gończy) haeret hians F; Umbri, orum, m. lud italski; kraj: Umbria, ae, f. (sc. terra) Umbrya.

umbilicus, i, m. Spoałót) 1)pępek: alibi umbilico tenus aqua erat L; 2) punkt środkowy, środek: qui locus, quod in media est insula situs, umbilicus Siciliae nominatur Ci; 3) zwój, książka : prawy brzeg karty papirusowej przylepiano do drążka i zwijano; końce drążka wystające były ozdobione głowami i nazywały się jako punkt środkowy zwoju : umbilici; stąd : carmen ad umbilicum deducere H pieśń doprowadzić do drążka = ukończyć.

umbo, önis, m. [por. umbilicus i gr. ojAoaXo; (iamb-o?) H) 1) środkowa wypukłość na tarczy: clipei umbo V, assurgentem regem umbone resupi-oat L; 2) tarcza: nec sufficit umbo ictibus У.

umbra, ae, f. 1) ciemność: aurora polo dimoverat umbram У, ad um-bram lucis ab ortu H aż do nocj ; często w pl. : imas Erebi descendit ad umbras У, Tartara, tristes umbrae У; obrazowo: (Latinus) caecis se condidit umbris У cofnął się w zacisze skryte, ut primum discussae umbrae et lux reddita menti У obawa, zgryzota; 2) cień: maiores cadunt altis de montibus umbrae У, quando luna'in-currit in umbram terrae Ci, sub (in) umbra HV; wyraz techniczny w malarstwie: quam multa vident pictores in umbris Ci; przysłowie: umbram suam metuere (timere) Ci bać się włas-snego cienia; 3) odbicie, obraz, pozór: levitatis est omnis umbras gloriae consectari Ci, iuris umbra Ci, mendax umbra pietatis 0, cédât stilus gladio, umbra soli Ci pokój przed walką, quae nos libri docent in umbra atque otio Ci = w zaciszu domowem, studia in umbra educata T, virtutem gloria sequitur tamquam umbra Ci; tak nazywają się także goście nieproszeni, pieczeniarze, przychodzący z gośćmi zaproszonymi : cum Servilio... Vibidius, quos Maecenas adduxerat umbras H;

4) cień, mara, obraz (umarłych), stąd pl. = podziemie: ruris opaci umbras falce premes У bujne gałęzie drzew, ingentem sustinet umbram У gałąź rzucająca cień, Pompeia... spatiäre sub umbrä 0 w porticus hecatosty-los Pompejusa na polu marsowem, umbram equitis Romani imaginem vi-detis Ci, elfigies, immo umbrae ho-minum, fame... enecti L, dea... tenuem sine viribus umbram in faciem Aeneae ornat У mara, verae umbrae У mary senne zwiastujące prawdę, cum mors seduxerit artus, omnibus umbra locis adero У (mówi Dydona), umbrae silentes У cienie umarłych, umbrarum rex 0 — Pluton; często w pl. o duchach nieboszczyków: salvete, umbrae paternae! У, matris agitabitur umbris O, sic sic iuvat ire sub umbras У do podziemia = umrzeć.

umbräculum, i, n. 1) zasłona cień dająca, parasol: ipse tene distenta suis umbracula virgis О; 2) altana (cienista): lentae texunt umbracula vitesy; 3) życie uczonych w zaciszu, sala naukowa, nauka teoretyczna: doctrinam ex umbraculis eruditorum in solem atque pulverem producere Ci.

umbrätilis, e (umbra) używający cienia : vita Ci spokojne, doc-trina umbratilis Ci nauka książkowa.

Umbri, örum, m. zob. Umber, umbrifer, -fera, -ferum (ab umbra fereńda) dający cień, cienisty: nemus, platanus 0V.

umbrósus 3. (umbra) 1) cienisty:

u. locus Ci, ripa u. H, umbrosa val-lis У; 2) dający cień: umbrosa cacu-mina У, umbrosae salices 0.

umquam i unquam, 1) kiedy, kiedyś, niegdyś, w zdaniach pytajnych mających znaczenie przeczące : ec-quis umquam reus sic accusatus est? Ci (=nemo), tu umquam tantam pla-gam accipere potuisses? (= non po-tuisti); cedo, quis umquam cenarit atratus! Ci (=nemo); w zdaniach warunkowych: si quando unquam... me-minerint L ; rzadko tv zdaniach twier-

dzących: nigdy: nemo umquam te pla-cavit inimicus Ci, sine ullą umquam controversia Ci bez żadnej kiedykolwiek sprzeczki.

gnis 0, unda Sicula H, Trinacria У, Maura H = morze, undae et litora Ci — terris vel undis agitari V po lądach i morzach, placidae undae 0, ferventes undae 0 woda wrząca; 2) fala, bałwan: unda dehiScens terram inter fluctus aperit V, unda superve-nit undam H, amnis spumosis volvi-tur undis O; 3) falowanie, kołysanie się, burzliwość: illae undae comitio-rum Ci, mersor civilibus undis H burze wojen domowych, adversis rerum undis H niestałość losu.

unde (sam. cunde, jak dowodzi si-cunde, ali-cunde, por. poi. kędy, skąd = z-kąd), skąd, z czego, za co: l)/a-ko spójnik pytajny : ubi aut unde id audivit? Ci, unde domo? VH, unde haec tam dira cupido? H, facilis est circumspectus, unde exeam Ci, unde hoc totum conflatum est? Ci z czego..., qui unde efîerrentur, non reliquissent N nie zostawili nic, zacoby ich wyniesiono — pogrzebano = na pogrzeb;

2)    jako relat.: ut unde abissent, eodem statim redirent Ci, in fines suos, unde (= ex quibus) erant profecti, revertun-tur C, eum necavit, unde (== quo) ipse natus est Ci, infert deos Latio, genus unde Latinum V (= quo sc. Aenea);

3)    unde podwojone: mercëdem aut nummos unde unde extricat H skąd-ko.lwiekbądź.

ünâ, sob. ünus.

ünanimitäs, ätis, f. (unanimus) zgoda : fraterna L.

unanimus 3. (ünö animö) jednej myśli, jednomyślny, zgodny: fratresV; subsi. quae res distinere unanimos vi-debatur L.

uncia, ae, /. (ab uno dicta Varro — por. quincunx) uncya, dwunasta część asa czyli funta rzymskiego jako waga i moneta-, heres ex uncia Ci spadkobierca dwunastej części.

unciarius 3. wynoszący 12. część : unciarium fenus LT ¹/M kapitału jako procent = 87,%.

unclnätus 3. (unclnus, i, m. hak) zakrzywiony, zaopatrzony w haki, ha-czysty: corpora Ci.

unctio, önis, f. (ungere) nacieranie olejkiem Ci.

unctor, oris, m. nacierający, balsamujący Ci.

unctura, ae, f. (ungere) balsamowanie Ci.

Qn-dë (= ünum dë) »jeden z...« służy do tworzenia liczebników stoso-śonych z dziewiątki, mianowicie liczebników głównych jak : ündëviginti »jeden od dwudziestu«, por. ludowe »dwadzieścia bez jednego« = 19 CiL, Qndëtrlgintâ 29, itd. i liczebników porządkowych np.: ilndëquadrâgësimus 3., 39., Qndëquinquâgësimus 3., 49 itd, undecim (unus i decem) jedenaście: XI milia talentüm Ci, undecim viri, urząd policyjny w Atenach z 11

uncus, i, m. (gr. 3yxoę) hak: asse-res ferreo unco praefixi L, takim hakiem wleczono za kark zwłoki zabitych w więzieniu Tullianuma nawet ciała zamordowanych wśród rozruchów politycznych przez s с а 1 a e G e m o n i a e (na wschodnim stoku wzgórza kapi-tolińskiego) do Tybru : nos a verberibus, ab unco, a crucis terrore... nostri honores vindicabant Ci, uncus impactus est illi Ci, (necessitati)... nec severus uncus abest H; stąd u poetów ad*.: uncus 3. zakrzywiony : aratrum V, dens VO, uncis manibus V, unca aera O wędka, uncis pedibus V zakrzywionymi szponami, unco... ancora morsu V kotwicy.

undecimus 3. (undecim) jedenasty:

unda, ae, /. 1) woda: »prius undis mężów = III viri capitales w Rzy-flamma«, ut ait poeta nescio quis Ci mie.

(sc. zmiesza się), undis contrarius i-annus L, legio L, hora undecima Ci zbroczona krwią, oluscula lardo uncta o godzinie piątej po południu.

H omaszczony; poet, uncta carina V

delikatny: ubi quid melius contingit et unctius H; subst.: unctum qui recte ponere possit H przysmak, ła-kotka.

Ondëni, ae, a [por. deni) po jede- zapuszczony żywicą. Prsen. tłusty = naście, jedenastu: quater undeni (an- bogaty: accedes siccus ad unctum H, ni) H — 4 X 11 = 44, musa per un- ita palaestritas defendebat, ut ab illis denos emodulanda pedes 0 w hexa- jpse unctior discederet Ci; 2) smaczny, metrze i pentametrze (6 -f- 5 — 11). undeunde p. unde 3. undique {sam. unde-que) zewsząd, ze wszystkich stron: ut omnis undique tabulas auferret Ci, Sicilia multis unguen, inis, n. (poet.)-i unguen-undique cincta periculis Ci, vicus al- tum, i, n. (to prosie) (unguere) tłuszcz, tisssimis montibus undique continetur maść, perfuma, olejek pachnący: pin-C, poet, amens undique dicatur H przez gués unguine ceras V, unguenti odor wszystkich, undique et undique V, vi- Ci. Stąd unguentârius 3. dotyczący det undique tectum laqueatum Ci    maści; subst. unguentârius, ii, m. (sc-

wszędzie, aut undique toile... aut us-    marcator) sprzedający maści, per-

que quaque conserva Ci.    fumy.

unguiculus, i, m. (demin. od un-

undo 1. (unda) falować, poruszać się falisto : undante in freto Ci, ahena guis) paznokieć malutki, pazurek Ci. (kocioł) undantia flammis V o wrzą- unguis, is, abl. e, post. i, m. (gr. cej wodzie, undans cruor V tryska-    5vu£, ôwyo;) paznokieć u palców ręki

jąca krew, vidimus undantem Aetnam i nogi : ungues ferro subsecare 0, V Etnę w płomieniach, undans buxo praesecare, ponere H obciąć, cultello Cytorus V falujący od wiatru, kołysany purgare H czyścić, sectis... unguibus wiatrem las; poet, undantia lora, un- virginum H tępymi, gdyż niekiedy dantes habenae V wolno puszczone, paznokieć służy kobietom za broń:

uginające się.

ungue sauciare (notare) genas 0, un-undösus 3. (unda) falisty : aequor V. gués rodere H obgryzać ; prsysłoroie: ünetvïcësima, ae(una et vicesima): I. ab imis unguibus usque ad verti-łegio T dwudziesty pierwszy legion: cem summum Ci »od stóp do głów«, stąd: ünetvïcësimâni, örum, m. żoł- II. de tenero ungui H aż do paznok-nierze dwudziestego pierwszego le- ci == z całej duszy; III. rem ad u n-gionu T.    guem castigare H dokładnie, szczegó-

ungula, ae, /. (unguis) 1) kopyto, szczególnie końskie: quinos ungues (dziewicy) adligat perpetuo cornu levis ungula (końskie kopyto) 0 o dwu-kopytnych, ungula (Jo jako krorvy) in quinos dilapsa absumitur ungues 0, quatit ungula campum V, urbem so-

58

ungo i unguo 3. unxi, unctum łowo, omnis in un guem secto via smarować, namaścić, maścić: matro- limite quadret V dokładnie, ponieważ пае et virgines Dianam unxerunt un- paznokciem badano wykończenie i guentis Ci; poet.: gloria quern supra gładkość rzeźby, ad unguem factus vires... ungit H o człowieku, który homo H zgrabny, gładki; 2) u stvie-z próżności ponad siły, tj. ponad ma- rsąt: pazury, szpony: aquilae, leonis jatek perfumuje się, ungere corpus 0 unguibus H. balsamować, ungere caules oleo H, ungere tela manu V trucizną zapuścić = zatruć; PPP. jako adi. unctus 3. namaszczony, pomadowany: illo die unctus est contionatus Ci; poet.: uncta palaestra 0 w której się naciera olejkiem, arma uncta cruore H Słownik.

nantem verberabit unguia H; przysłowie : omnibus ungulis ut dicitur Ci »rękami nogami« = ze wszystkich sil; 2) koń: unguia rapit currus H.

ûnicolor, óris adi. (unius coloris) jednobarwny, jednokolorowy ; torus 0.

ünicus 3. adv. Qnicë (ünus, jak bell-icus) 1) jeden, jedyny: unica filia Ci, erat ei spes unica in C. Antonio Ci; 2) jedyny (w swoim rodzaju) = znakomity, osobliwy, nadzwyczajny: aut summa neglegentia aut unica li-beralitas Ci, unicum antiquitatis specimen T, unica tides, unicus dux L, adv. amavit unice patriam Ci; 3) jedynak, kochany, najukochańszy: quid me, puer unice, faillis ? O, unico gau-dens mulier (Liwia) marito (August) H.

Qnlformis, e (unius formae) mający jeden kształt: simplex quiddam et uniforme T.

unigena, ae, mf. (unus i gen = gigno) »jako jeden narodzony«, jedyny stworzony: mundus Ci.

unimanus, acc. urn (unus i manus) jednoręki: puer L.

Universitas, ätis (üniversus) 1) o-gól: universitas generis humani Ci,

u. rerum Ci = wszechświat; 2) wszechświat: si universitatis corpus explica-tur Ci.

universus, dawniejsza forma üni-vorsùs 3. adv. universe (unus i ver-to) osobl.pl. universi, ae, a »w jedno zwróceni« = 1) wszyscy razem, na raz: universos esse pares, dis-p er sos perituros N, queruntur Si-culi universi Ci, non in ali qua parte, sed in universis Ci, maria omnia cum universa (w całości), tum in singulis oris portus Ci; 2) sg. naprzód prey rzeczownikach zbiorowych: cały, wszystek: in universam familiam iu-dicium dare Ci, ager Picenus universus Ci, universa multitudo Ci, Europa N, universa provincia Ci cała pro-wincya = wszyscy mieszkańcy prow., universa res publica, universus sena-tus, ordo Ci; 3) przy innych rzeczownikach: cały, ogólny: contionis Universum argumentum audite Ci, u. causa Ci, u. incendium urbis Ci, u. ius Ci, bellum L., universae rei dimicatio L bitwa rozstrzygająca, stanowcza, non in una re sola, neque in universa re solum, sed singillatim in omnibus rebus dolus malus exstat Ci, u. pugna L w której wszyscy u-dział biorą, quaero abs te primum universe Ci; 4) subst. Universum, i, n. ogół wszechświat: mentes, quae sunt in uni verso deos esse dicit Ci, jako adv.: non nominatim, sed in Universum L wogóle, terra in Universum horrida, in Universum aestimare T. unquam zob. umquam. unus 3. gen. unius, poet, unius, dat. uni (dawna forma oenus, oinos, gr. ow), jedynka na kostce do gry) 1) liczebnik: jeden, jedna, jedno stosownie do znaczenia po większej części w sing.: non solum unum actum, sed totam fabulam conficere Ci; pl. tylko przy plurale tantum : ut u n a castra facta ex bi ni s viderentur Ci, uni ludi, unae decumae Ci; poet, także: una excidia. Stosunek udziałowy wyraèa się przy-imkami: unus de magistratibus, e fi-liis, ex suis satellitibus Ci ; poet, i później z gen. part. : unus natorum Pria-mi V., unus principum L, unus mul-torum H = jeden z wielu = człowiek zwykły; jako początek szeregu liczb: partes très, quarum u nam incolunt Belgae, alteram Aquitani, tertiam Celtae C., amici... de multis unus et alter erant O, unus... dicenti aut alter adsistit T kilku słuchaczy, uno plus L o jednego więcej, cum ad unum omnes (omnes ad unum) pugnam poscerent CL wszyscy co do jednego; poet.: exosue ad unum Troianos V; subst. n.: unum est, quod me perturbât Ci jedno, jedna rzecz mię niepokoi, si hoc in unum (eî; 2v) redigatur

Ci, in unum venire, coire V w jedno

upilio, onis, m. poboczna forma

upupa, ae, f. (z gr. eto-!/ przez acc.

Urania, ae, poet. Uranie, es, f. [gr.

miejsce, sarcinas in unum conicere L sam. opilio: owczarz, razem na kupę; w połączeniu z innymi liczebnikami głównymi: unus et inom) dudek por. epops. viginti, triginta Ci, i porządkowymi:

unus et vicesimus, tricesimus Ci 21. Oùpavfrj) Muza astronomii.

ura, ae, /. [gr. oùpâ) ogon, por. Cy-

31. 2) jedyny, wyłączny, sam, jedyny

urbanitas, atis, f. (urbanus) 1) ży-

w swoim rodzaju : pro detestatione nos üra pod CynosOra, büris. tot scelerum u nam aram consecra-

vit Ci, non unius agri sed totius    cie miejskie: desideria urbis et urba-

Siciliae calamitatem cognoscere Ci;    nitätis depone Ci; 2) przen. dobre zna-

wzmocnione: Cicero ad haec unum    lezienie się, ogłada towarzyska, wy-

modo respondit C, unam solam    kwintność obyczajów: homo summa

esse civitatem Ci. W polskim jęz. czę-    urbanitate Ci; 3) dowcip, żart: quae

sto iłomaczy się przez przysłówek : tyl-    si petulantius iactatur, convicium,

ko, jedynie: hoc in una virtute posi-    si facetius, urbanitas nominatur Ci,

tum est Ci jedynie w cnocie; subst.    vernacula u. T dowcip miejski.

urbänus 3. adv. urbânë (urbs) 1) miejski, subst. mieszczanin: possessions urbanae et rusticae Ci, u. praedia Ci, praetor urbanus Ci, edic-tum urbanum Ci edykt pretora miejskiego, testes et urbani et provinciales Ci z Rzymu i prowincyi, suf-fragatio urbana et militaris Ci głosowanie cywilnych i wojska; amicis urbana (jako obywatel) officia praesti-tit N przy wyborach i w procesach, sit par forensis opera militari, militaris urbanae Ci, urbani sermun-culi Ci plotki miejskie ; 2) gładki, grzeczny, wykształcony : sin autem urbanius me agere mavis Ci, homines lauti et urbani Ci; 3) dowcipny, bezczelny, bezwstydny, zuchwały: sermo urbanus ac venestus Ci, urbane Stoicos ridere Ci, Maenius.. urbanus coepit haberi H zaczął uchodzić za dowcipnisia, frontis ad urbanae descendi prae-

mia H.

Urbinum, i, n. teraz Ur bin o, miasto w Umbryi; adi. UrbTnäs, ätis, z Urbinum, jako subst. mieszkaniec Urbinum.

Urbius dawniej Orbius clivus, u-lica w Rzymie, prowadząca z ulicy Subura na wzgórze eskwilińskie.

urbs, urbis, f. {por. orbis) 1) miasto

pl. przy imionach narodów: uni ex omnibus Sequani C; często w połączeniu z zaimkami nieokreślnymi: cum unus aliquis sententiam tuam se-cutus sit Ci, si tu solus aut qui vis unus in me impetum fecerit Ci, szczególnie: unusquisque każdy poszczególny: nostrum unumquemque no-runt Ci, simulacrum Cereris unum... e sacrario auferendum curavit Ci ów jedyny. Dla wzmocnienia comparât, i superlat.: quis unus fortior fuit? Ci, namque sagacius unus odoror H, ca-dit et Ripheus iustissimus unus, qui fuit in Teucris V, civis unus acutissi-mus Ci, cum unus in civitate maxime floreret#; 3) takisam, tenże, tensam: nrnlti uno tempore a me defenduntur Ci, honos omnibus unus V, omnes uno ordine habere V jednako się obchodzić; pl. unis moribus vivunt (I a-cedaemonii) Ci, uno eodemque portu V, subst. omnes sentiunt unum atque idem Ci; stąd abl. /. sg. jako adv. ünä razun, wspólnie, zasadniczo o miejscu, ale i o czasie : cum vehere-tur in raeda, una sedebat uxor Ci,

«na fui, testamentum simul obsi-gnavi cum Claudio Ci, domi una eru-diti Ci, pugnatur una omnibus parti-bus C.

58*

(otoczone murera): tum conventicula hominum, quae postea civitates nominatae sunt, turn domicilia con-iuncta, quas urbes dicimus Ci, ur-bis amatorem salvere iubemus ru-r i s amatores H, altera est urbs (dzielnica) Syracusis, cui nomen Achradina est Ci; obrazowo : urbem philosophiae proditis, dum castella defenditis Ci broniąc przedmieść, zdradzacie śródmieście; s gen. explicat.: urbs Patavi, Troiae, Buthroti VCi; poet. Aeneas urbe relicta sedem petit Euandri F= obóz, silvis et urbibus errat V w miejscach zamieszkanych; 2) stolica == Rzym (por. àa-u = Ateny) : ad urbem cum esset Ci; 3) prsen. mieszkańcy miasta: si urbs ab armis nunquam esset conquietura Ci.

urceus, i, m. (orca, urca) dzban, dzbanek: amphora coepit institui, currente rota cur urceus exit? H.

ürèdo, inis, f. (ûro) zwarzenie roślin od gorąca, śniedź w zbożu Ci.

urgeo (gorzej urgueo) 2.\ursi 1) tłoczyć, ściskać, gnieść, nacierać : majore vi hostes urgent S, hinc Pallas instat et urget VCi, altum urgeudo H na otwarte morze się pchać, ur-genti lato incumbere V przyśpieszać zbliżającą się zgubę; 2) gnać, pchać, pędzić, rzucać, miotać : Eurus tris (naves) in Syrtis urget V rzuca, urgetur unda veniente prior, urget priorem 0, zwrotnie: (putat) urgeri volucrum ad litora nubem V że się tłoczy; pass. fama est Enceladum... urgeri Aetnae mole V leży pod górą Etną; 3) uderzać, zbliżać się, dokuczać, nalegać, dolegać, dogryzać, dopiekać: inferun-tur Galii in M. Fonteium et instant atque urgent summo cum studio Ci, urgente Laelio CiL wskutek nalegania, urgebant comitia Ci zbliżały się, trans, aquila urget rostro luctantem (draconem) V odgania, totus ordo pau-corum improbitate premitur et urge-lur Ci kilku niepoczciwych gwałtownie dokucza całemu stanowi, urgeris turba H, qua... vicinia Persidis urget V, ergo Quintilium perpetuus sopor urget H, olli... oculos ferreus urget somnus V; wyrażenie wojskowe • instat Epiro, urget Oricum Ci dokucza; tak samo z rzeczownikami umysłowymi (abstracto): famulasque laboribus urgent 0 dręczyć, quem morbus urget aut error H, urgeri vitiis H, poenis, fatis V, militia, inopiä, fame S, eas amor urget habendi V, nihil (me, te) urget: nie nie nagli, nie ma nic śpiesz-nego; 4) pytaniami, prośbami i t. p. nękać, prześladować, doskwierać, obstawać przy czem, upierać się: nec ille armis solum, sed etiam decretis nostris urgendus est Ci, accusatorem urgebo atque insequar Ci, sed urges me meis versibus Ci, ius Crassus ur-gebat Ci Krassus powoływał się z naciskiem na swoje prawo; 5) pilnotvaé czego bardzo, dociekać, obstawać przy czem: vestem, quam noctes... diesque urgebam V, urges... arva H uprawiasz mozolnie, tu semper urges flebilibus modis Mysten H opłakujesz ciągle, propositum urgere H, iter urgere 0; z inf. urges... maris submovere litora H, z acc. c. inf. abrumpi dissimulatio-nem urgebat T obstawał przy tem, ażeby...

ürïna, ae, f. (gr.oupov) 1) woda; 2) mocz, uryna Сг.

ürïnor 1. (urina) iść do wody, nurkować, zanurzyć się Ci.

Qrïnator, öris, m. (urinari) nurek L.

ürius (gr. oüpioç) zsyłający wiatr pomyślny: Iuppiter Ci.

urna, ae, f. 1) naczynie na wodę, wiadro, dzban: urna Danaidum H, amnem fundens pater Inachus urna V; atrybut bogów rzecznych: obliqua subsedit aquarius urna 0 konstellacya »wodnika« ; 2) garnek, popielnica, »urna« w której losy się przechowuje, przen. los: urna argenti H, ossa refe-

nas

rantur in urna 0, eduxit ex urna très iudiccs Ci, nomina in urnam conicere L, urnam movere V potrząsać, fatum cecinit mihi... divinâ mota anus urna H, urnam postulabat Г wybór zapomo-cą losowania, versatur urna serius o-cius sors exitura H.

urnula, ae, f. (demin od urna) małe naczyńko, dzbanuszek na wodę Ci.

uro, (sam. üso) Я) ussi, ustum (gr■ otum z aüaco) 1) palić, spalić: uri calore Ci, dona, stipulam flammis V, uren-da filix H, naves u. H, picem, ceras

u. 0; w sztuce lekarskiej : quod corpo-ri noceat, uri secarique patimur Ci. mortuum in urbe ne urito: prawo XII tablic Ci ; 2) barwy wypalać, niszczyć, pustoszyć (ogniem) : pieta ustis colori-bus puppis 0, urendo populandoque bellum gerere L, Carthaginis arces u-reret Romanus H, pestilentia urens urbem L wyniszczyć; 3) wysuszyć, wypalić, zamrozić, pass. zamarznąć: arista solibus usta 0, sitis urit fauces H, urit enim lini campum seges, urit avenae, u runt papavera H wysusza, odbiera mu soki; o zimnie-, herba per nives usta O zmarzła, venatores in montibus uri se patiuntur Ci; 4) smagać, uciskać, dolegać, nękać, trapić, dręczyć: loris non ureris H, urunt iu-ga prima iuvencos 0, eos bellum Ro-manum urebat L, captos legibus ure tuis 0‘. 5) rozpłomienić, zapalić; w pass. płonąć, pałać: amor urit me V, urit me Glycerae nitor H, uritur Dido V płonie miłością, quid in hospite ureris? 0 zapalasz się do gościa; o namiętnościach : urit fulgore suo qui praegravat H — quod urit invidiam L zapala, zwiększa zazdrość.

ursa, ae, /. niedźwiedzica; villo-sae ursae catuli 0 niedźwiadki, in pelle Libystidis ursae V" skóra niedźwiedzia; prsen. jako konstellacya • wielka (por. Callisto) i mała niedźwiedzica: stellae Cynosuridos ursae O.

ursus, i, m. (gr. âpxroç), niedźwiedź

OH; prsen. poscunt... ursum H domagają się przedstawienia walki niedźwiedzia (w cyrku).

urtïca, a.e, f. pokrzywa H, jarmuż spożywany na wiosnę jako środek zapobiegawczy przeciwko chorobom, ürus, i, m. tur C.

Uscäna, ae, f. miasto w Illiryi L, Uscanenses, ium, m. mieszkańcy tego miasta L.

Usipi, orum, później Usipii, órum i Usipetes, um, (s długiem U) C lud germański na prawym brzegu Renu na północ od Lippy. Za Tyberyusza i później na południe od Lippy.

üsitätus 3. adv. usitäte (PPP. od üsitäri, frequ. od Oti) zwykły, zwyczajny, używany Ci.

uspiam, gdzieś już, gdzieś tam; o miejscu: sive illa lex scripta est uspiam sive nusquam Ci.

usquam, tylko rv zdaniach przeczących i przeczące znaczenie mających; 1) w zdaniach przeczących: nigdzie: nullus usquam locus Ci, nemo usquam Ci: nikt nigdzie; 2) w zdaniach mających znaczenie przeczące: gdzie, gdzieś: an ullam usquam esse oram... putatis Ci, si quid usquam est V ; rzadko tv zdaniu ttvierdzacem : unde quod est usquam... inspicitur 0 ; s gen. usquam gentium Ci. ■

usque 1) ciągle, bez przerwy: nomen patris usque vocantem comprendit О, ilia usque minatur V; 2) z podaniem punktu wyjścia tak w czasie, jak w przestrzeni, przy czem usque nie jest przyimkiem, lecz łączy się z przyim-kami: augures omnes usque a Romu-lo Ci, usque a rubro mari N; poet, ab usque Pachyno V, inde usque repe-tens Ci; 3) z podaniem celu, dokąd: usque ad hanc aetatem N, usque ad vesperurn C, usque adhuc Ci, usque ad Numantiam misit Ci, ad imum usque solum 0, trans Alpes usque Ci; poet, adusque: Protei... adusque colum-V; zam. przyimka stoi eo: us-que eo se tenuit Ci aż dotąd, usque eo ferrum retinuit, quoad est nuntia-tum N; przy imionach miast oczywiście nie ma prsyimka : usque Hennam profecti sunt Ci, ire usque Tarentum H, viam Appiam Brundisium usque pecunia operire T; poet, usque love in 0; 4) z podaniem obu punktów bez przerwy, od... do...: ex hoc die usque ad ilium Ci, a Brundisio usque Romain Ci.

usquequaque i (lepiej) usque qua-que, bez przerwy wszędzie, zawsze i wszędzie : religionein usquequaque conserva Ci, usquequaque sapere o-portet Ci.

Ustica, ae, /. dolina w Sabinum, blizko majętności Horacego H.

ustor, ôris, m. (urere) palący trupy Ci.

üsucapio 3. cëpi, captum (üsü i capere) przez używanie zająć t. j. nabyć prawo własności przez ciągłe niezaprzeczone posiadanie jakiej rzeczy. U Cycerona jeszcze oba słowa osobno : ut nihil mortales a dis immortalibus usu capere possint Ci; u L razem: quod Hannibal velut usucepisset Italian!.

üsucapio, ónis, f. zasiedzenie, prawo własności nabyte przez przedawnienie, mocą używania przez przeciąg czasu prawem przepisany: usucapio fundi non a pâtre relinquitur, sed a legibus Ci.

üsüra [dawn, ussura), ae. f. (üti) 1) używanie, używanie kapitału wypożyczonego: unius horae usuram (zwłokę) gladiatori dare Ci, usura vitae, pecuniae Ci; 2) procent, czynsz, lichwa: (Alticus) usuram nunquam ab Athe-niensibns accepit N nie brał n. procentów, usuram pendere Ci płacić procenta, certare cum usuris fructibus praediorum Ci cały dochód z posiadłości obracać na pokrycie procentów; przen. terra necumquam sine usuris reddit Ci zawsze z procentem.

usurpâtio, 6nis, f. (usurpare) wzięcie w używanie, używanie, użycie : con-solari se usurpatione doctrinae Ci, vo-cis n. L, u. itineris L wymarsz, odejście, u. civitatis Ci powoływanie się na prawo obywatelstwa.

üsurpo, 1. (üsu i rapere) 1) wziąć w używanie, uż3'wać, wykonywać, comitatem et temperantiam usurpare T okazać się uprzejmym i umiarkowanym, hoc genus poenae saepe in improbos civis est usurpatum Ci, u. otium post labores T, usurpata station libertate T skosztowawszy wolności; 2) powoływać się na co: cum imploraret saepius usurparetque nomen civitatis Ci powoływał się na swoje prawo obywatelskie, u. liberta-tem L; 3) objąć w posiadanie prawnie i nieprawnie (uzurpator): possessionem (provinciae) GiT, alienam possessionem u. L; 4) używać jakiego i-mienia, wyrazu, wspominać: Graecum verbum usurpavi Ci, rerum gestarum memoriam Ci przypominać historyę; łączy się z acc. c. inf. : crebro usurpas legem te tulisse Ci.

Qsus [dawn, oesus) üs, m. 1) używanie, korzystanie; przen. użytek, korzyść: quod legeret tereretque viritim publicus usus H, ferreus assiduo con-sumitur anulus usu 0, ad usum do-mesticum Ci do domowego użytku, rem in usu habere C, quod satis in usum est L, fregit anulum, ne usui esset ad facienda pericula T; z gen. obi: omnium rerum usus L, flsü ca-pere zob. capio. Szczególnie w formułach prawniczych asyndetycznie : usus auctoritas Ci prawo własności wynikające z używania, usus fructus : prawo używania, usum et fructum omnium bonorum suorum Caesenniae legat Ci, quod ex usu rei p. est Ci wychodzi na korzyść, nescis, quem prae-beat usum nummus H, magno erat usui NCi; 2) wykonywanie, zajęcie, zawód, doświadczenie, praktyka: ini-quum est homines traduci ab usu rerum rusticarum ad litem insolitam at-que iudicium Ci, usus forensis Ci praktyka adwokacka, usu bellorum gerendorum exerèitatus Ci, ad athle-tarum usum pertinere N do zawodu atletów, usus optimus magister Ci, rem usu discere Ci praktycznie, duces usu praestantes N, usu belli praestare N doświadczenie wojenne, ars et usus T teorya i praktyka, пес usu пес ra-tione Ci, usum in re publica habere Ci doświadczenie polityczne; 3) potrzeba konieczność: ad usum belli N, usus vitae necessarii Ci niezbędne potrzeby, si usus veniat C gdyby zaszła potrzeba, cum adesset usus C=si quan-do usus esset Ci; z abl. rei i dat-pers. : naves, quibus consuli usus non esset L których konsul nie potrzebował; 4) obcowanie, stykanie się z kim> zażyłość, stosunek zażyły: cum Me-tellis erat ei domestieus usus Ci, ali-cuius usum benevolentiamque retine-re N stosunek przyjacielski (tv Stà Suoîv). usus fructus zob. USUS 1. Osü-venit, dawniej osobno üsü [dat.) venit (przychodzi) jest w używaniu, zdarza się, zachodzi NOi.

ut lub utl (słowo to jak ubi, unde, u-ter zaczynało się pierwotnie od spółgłoski gardłowej ; I) jako adv. a mianowicie pierwotnie na wyrażenie sposobu »jak«: w pytaniu niezawisłem: ut valet? ut meminit nostri? H, tu ut unquam te corrigas? Ci; (coni. dubit.) i zawisłem; alio loco vobis demonstrabitur, ut res se habeat Ci, ut ille tum humilis erat! Ci, ut vidi, ut perii, ut me malus abs-tulit error! V; następnie jako adv-względne w korrelacyi: ut frumenta nata sunt, ita decumae veneunt Ci, eodem modo haec aspicitis, ut priora Ci; dlatego często wprowadza przenośnie: Cicero ea cecinit, ut vates N, Thuym agebat vinctum, ut si besti-am duoeret N; z następnem quisque oznacza kolejne następstwo; ut quisque honore antecedebat, ita senten-tiam dixit Ci, ut quisque (morbus) est difficillimus, ita medicus nobilissimus quaeritur Ci, im... tern..., corripitur flammis ut quaeque altissima tellus O ; w porównaniach : benigne me, ut ad-huc fecistis, audiatis Ci, ut potui, tuli Ci, ut blandissime potest,... inquit Ci, ut plurimum Ci po wdększej części; w zdaniach wtrąconych dla uzasadnienia: ut fit Ci jak się zw'ykle dzieje, ut sibi videtur Ci jak mu się zdaje, ut supra demonstravimus C jak wyżej powiedziano; poet, quaque fuit tellus, illic ut pontus et аёг O, ut er-rare potuisti, sic decipi non potuisti Ci, ut invitis, ita non adversantibus patriciis ea facta sunt L; wprowadza przykłady : eadem mente res dissimil-limas comprehendimus, ut colorem, saporem, calorem Ci; tak często przed zaimkiem względnym: C. Cassium pro consule Syriam obtinere, ut qui opti-mo iure earn provmciam obtinuerit Ci jako ten, który..., dlatego epegzegetycz-nie podaje powód: Fidenates, ut qui (jako tacy, którzy = ponieważ) coloni additi Romanis essent, Latine sciebant L, aiunt hominem, ut erat furiosus, respondisse Ci; w znaczeniu ograni-czającem: ubi civitas ampla, ut est captus Germanorum Co ile..., multae, ut in homine Romano, litterae in eo fuerunt Ci jak na Rzymianina; 2) w znaczeniu czasowem: jak, skoro, gdy, odkąd z ind. perf. : maxime vero perturbatus est, ut audivit Ci; szczególnie często w połączeniu z primum: ut primum iskoro tylko) loqui posse coepi, »quaeso« inquam Ci; rzadziej z ind. imprf. w opisach: ut Horten-sius domum reducebatur, fit ei ob-viam Curio Ci; ind. plusq. o czynności powtarzanej : ut quidquid apprehen-deram, statim accusator extorquebat e manibus Ci, quartus decimus annus est, ex quo spei tantae admotus sum: octavus ut (= odkąd) imperium obti-neo T, nec quicquam nostras perve-nit ad aures, ut sumus in Ponto 0; II) jako coni, w zdaniach skutkowych : że, żeby; po wyrazach: is, talis, tan-tus, ita, tot, adeo, sic, tam Ud. : neque is es, ut te pudor a turpitudine re-vocarit Ci, talis ille vir fuit, ita de populo meritus, ut universae civilati commendatus esse debeat Ci, adeone hospes es, ut (haec) nescias? Ci; często tez bez tych stów poprzedzających, których się zatem domyślać należy. fuit disertus, ut nemo ei par esset eloquentia N; 2) w zdaniach wyrażających życzenie: aby : ut dolor pa-riat, quod iam diu parturit Ci; stąd wprowadza zdania przedmiotowe po słowach: chcieć, życzyć sobie, prosić, rozkazywać, radzić, napominać, zachęcać, oczekiwać : velitis, iubeatis, ut M. Tullio aqua et igni interdicatur Ci formula wniosku, Phaethon, ut in cur-rum patris tolleretur, optavit Ci, erat ei ab senatu mandatum, ut emeretCt; następnie zdania przedmiotowe po sło-wach: zdziałać, dokazać czegoś: tuto ut Corinthum perveniret, effecit N; stąd po formie biernej tych słów i wyrażeń mających to samo znaczenie następują zdania podmiotowe: id fieri non potu it, ut componeretur Ci, reli-quum est, ut N, futurum est, ut; fore ut... Ci, an casu accidit, ut id primus nuntiaret? Ci, forte evenit, ut ruri es-semus Ci, aecedit, ut... = praeterea fit, ut Ci. quo fit, quo factum est, ut = wskutek tego: (Aristidis) aequitate factum est, ut summa imperii mari-timi ab Lacedaemoniis transferretur ad Athenienses N wskutek sprawiedliwego postępowania Arysfydesa naczelne dowództwo nad flotą przeszło od L. do At., lex lata erat, ut ego re-direm Ci; po słowach: obawiać się: ut sis vitalis, metuo H; 2) w zdaniach celowych: aby, ażeby: legibus idcirco servimus, ut liberi esse possimus Ci, quorsum haec disputo? ut intellegere possitis... Ci, utquid? {por. gr. Tva xfy zdanie celowe i pytajne zarazem : ażeby co? na co? dla czego? depugna potius, quam servias; ut quid?(sc. fiat) si victus eris, proscribare; si viceris, tarnen servias Ci; ‘A) w zdaniach przyzwalających: dajmy na to, że; przypuśćmy, że: ut desint vires, tarnen est laudanda voluntas 0, ut sint ilia ven-dibiliora, haec uberiora certe sunt Ci, ut nullam Plato afferret rationem, auc-toritate me frangeret Ci przypuśćmy, żeby nie przytaczał żadnych powodów; zaprzeczenie: nie: ne sit summum malum dolor, malum certe est Ci.

ut-cum-que 1) jakkolwiek, jakkol-wiekbądź: utcumque se res habuit..., accitur T, corpore regio utcumque mulcato L, adhuc utcumque valemus 0; 2) skoro tylko, gdy tylko: utcumque mecum eritis H.

ütens, tis (.PPr. od uti) używający: utentior Ci potrzebujący, wydający nieco więcej.

Utens, tis, m. teraz Mon tone, rzeka w Gallia cispadana, wpadająca do morza Adryatyckiego koło Rawenny L.

ütensilis, e (od uti); jako subst. n. pl. utensilia, ium, zapas gospodarski, domowy, żywność L.

üter, ütris, m. worek, miech skórzany, szawłok 0V; przen. o człowieku próżnym : infla sermonibus utrem H nadmij worek, miech, »dudy«.

uter, utrą, utrum {gen. utrlus, poet. ótrius, dat. utri, compar. tematu zaimkowego quo, por. poi. który, gr. îiù-epoç, joń. nó-epoę) 1) zaimek pytajny: kto, który z dwóch; w pytaniu nie-zawisłem: uter nostrum popularis est,, tune an ego? Ci; w pytaniu zawisłem: interrogabatur, utrum pluris fa-ceret patrem matremne N; podwójnie: ambigitur uter utro sit prior H; rzadko w pl. {przy rzeczownikach zbiorowych): quaero.., cum utrisne... con-laturus sis Ci z którem stronnictwem^

slupów Herkulesa, in utraque fortuna CiNT w szczęściu i nieszczęściu, uter-que Phoebus 0 wschód i zachód, uter-que polus 0 biegun północny i po-wprowadza pytania rozłączne, por. łudniowy, uterque oceanus 0 morze utrum; 4) rzadko abl. utró: w którą wschodnie i zachodnie, uterque Dionysius N starszy i młodszy, in utram-que partem disputare Ci za i przeciw; z gen. part.: quorum uterque summa senectute alter Oresten, alter Pisonem adoptavit Ci; bardzo rzadko ma orzeczenie w pl. (хата ciive-

utros libros habueris Ci którą bibliotekę; 2) saimék nieokreślony: jeden, którykolwiek z dwóch: si uter volet, recuperatores dabo Ci; 3) neutrum

stronę (z dwóch) 0.

utrum, »co z dwóch?« = czy 1) w pytaniu zawisłem jak gr. rokspov... ri...: difficile erat intellectu,. u tr u m eum amici magis vererentur an ama-rent N czy... czy... ; wzmocnione : u-trumne possit se defendere an... Ci, quaero, utrum emeris necne Ci; z opuszczeniem drugiego pytania : hoc dicere audebis, utrum de te Siculi be-

atv, constructio ad sensum): uterque eorum... exercitum educunt C, utraque (Pallas i Arachne) festinant 0, uterque ambigui (sc. fuerunt) T; liczba ne existiment (sc. necne), ad rem non    mnoga konieczną jest juz ze względów

pertinere? Ci; 2) w pytaniu nieza-    formalnych przy subst. mających tylko

wistem: utrum ea vestra an nostra    liczbę mnogą: utraque castra C, ter-

culpa est? Ci; w drugiern pytaniu    nae litterae Ci; przy subst. zaś uzy-

przeczenie wyraża się przez: an non:    wanych i w sing, oznacza, ze po obu

utrum nomina digesta habes annon?    stronach lub przynajmniej po jednej

Ci; drugie pytanie domyślne: utrum    występuje wielość przedmiotów: colla-

maiores vestri exorti ab diis sunt? L.    tis utrorumque factis N Greków i Rzy-

uter- (utra- utrum-) cumque, któ-    mian, ab utrisque militibus auditus

rykolwiek z dwóch Ci.    est C od obu wojsk, binos scyphos

uter- (utra- utrum-) libet, »który    (tj. dwie pary) habebam; iubes promi

z dwóch się podoba«; którykolwiek:    utrosque (obie pary) Ci; Caesar i Sal-

utrumlibet elige! alterum incredibile    lustius używają także orzeczenia w pl.,

est, alterum nefarium Ci.

uterque, utraque, utrumque, gen. utrlusque, poet, utriusque, dat. utrique (uterque: uter = quisque: quis) każdy que ad urbem imperatores erant S; z dwóch, obaj, obydwa: qui utrum-    poet, palrnas utrasque tetendit V; tu

que (każde z osobna, jedno i drugie)    należy 1) locat, II) abl. użyte przy-

probavit, am bob us (obydwóch razem) debet uti Ci; stąd orzeczenie w sing.: si uterque censor censoris opinione standum non putavit Ci, alterum incredibile est, alterum nefarium et ante hoc tempus utrumque inauditum Ci; podwójnie: exer-

citus uterque utrique est in conspectu: utioque caput iactans V, natura utro-obydwa wojska widzą się nawzajem; que adiuncta est Ci. stąd często w znaczeniu bliżej określo-nem: sermones utriusque linguae H (w języku greckim i łacińskim), uterque Poenus if z tej i z tamtej strony

kiedy jest mowa o dwóch osobach : duae fuerunt Ariovisti uxores, utraeque... perierunt C (Marius et Metellus) utri-

słówkowo : I) utrimque i późniejsze utrinque, z obu stron, po obu stronach: acriter utrimque pugnatum est C, femina utrimque nobilis T po ojcu i matce, »po mieczu i po kądzieli«; II) utröque, na obie strony: nescit, utro ruât, et ruere ardet utroque O,

uterus, i, m. 1) macica, łono, żywot: gravis uterus 0 stan brzemienny, przy nadziei, laborantes utero puellae H jęczącS niewiasty, diva po-

tens uteri О — Luci na jako bogini porodom; prsen. subiectus servitio uxo-ris uterus T — syn; 2) poet, ciało, brzuch: naves lato utero T, uteroque (equi lignei) percusso V.

uter- (utra-, utrum-) vis, »który chcesz z dwóch«, którykolwiek: uter-vis vestrum Ci.

uti, sob. ut, por. utinam, utique.

Utica, ae, f. miasto w Afryce, osada fenicka ; adi. Uticensis, e : ager L, sscsegôlnie Cato Uticensis, młodszy, ponieważ po bitwie pod Thapsus (46) odebrał sobie życie w Utyce.

utilis, e, adv. Otiliter (od uti jak fac-ilis, doc-ilis) 1) przydatny, zdatny: potest idem miles esse melior et civis utilis et vir bonus Ci, miles, ut enteritis non est satis utilis annis 0; csem? wyraża się prses abl. : et pedibus (ca-nis) et naribus utilis 0; do czego? ad: homo ad nullam rem utilis Ci »do niczego« ; poet, infin tibia adesse cho-r i s utilis H do towarzyszenia chórom; komu? do czego? dat. : locos sibi utiles amiserat S, lignum utile navigiis О; także г gen.: radix me-dendi utilis: »jako lekarstwo« 0; pod jakim względem? in: parum utiliter in praesens certamen L, Utiliter in publicum T ze względu na ogół; 2) korzystny, pożyteczny: pax mihi bello utilior videtur Ci; poet, glans victa est utiliore cibo; substantiv, qui mis-cuit utile dulci H; z inf. : nunquam est utile peccare Ci; acc. c. inf.: ac-cusatores multos in civitate esse utile est Ci.

ütilitäs, ätis, f. (utilis) 1) przydatność, użytek: belli utilitatem retinere Ci; 2) korzyść, pożytek, dobro: u. communis Ci dobro państwa, utilitatem Siciliae consistere in re frumen-taria Ci, utilitatem habere Ci przynosić korzyść = alicui utilitati esse Ci; często w pl. utilitatibus tuis paruit Ci był dla ciebie pożytecznym.

uti-nam (= et yâp) oby, gdyby wpro-wadsa życzenia 1) realne, możliwe do spełnienia z coni. praes.: utinam ne-gent! Ci, utinam tibi istam mentem di duint! Ci, (Tibur) sit meae sedes utinam senectae! H; 2) ż. niemożliwe do spełnienia z coni. imperfc. albo plusqperf.: utinam P. Clodius non modo viveret, sed etiam consul esset! Ci, utinam primis arsisses ignibus! 0; z negacyą: illud utinam ne vere scri-berem Ci, Clitus utinam non coegis-set me sibi irasci Ci.

ütique (od uti) 1) i jak, i ażeby: senatui placere Sulpicio statuam... statui, utique consules quaestoribus imperent, ut Ci, uti... interpretatum est, utique rem sese habere putant S; 2) przynajmniej, w każdym razie, koniecznie: alterum consulem utique ex plebe fieri necesse est L, faba Pytha-goraei utique (na każdy sposób) abs-tinuere Ci, una utique parte L przynajmniej; 3) zwłaszcza, szczególnie: in Graecia, utique olim, magnae laudi (haec) erant N.

utor (dawniejsza forma oitor, oe-tor), üti, üsus sum, używać czego z abl : ea patera mulieres ad res di-vinas utuntur Ci, ipsa sua Dido con-cidit usa manu 0, domo uti Ci zamieszkiwać, ego qua consuevi arte, utar o r a t i o n e Ci będę mówił, tem-poribus sapienter uti N korzystać roztropnie z okoliczności, suo uti S, re male uti Ci, exemplo uti Ci przytoczyć, pace uti L przyjąć pokój, albo utrzymać pokój C, medicis uti Ci u-żywać pomocy lekarskiej, horis nos-tris non sumus usi Ci nie wyzyskaliśmy; w połączeniu z rzeczownikami umysłowymi (abstracta) : dementia uti (more crudelitatis) N postępować łagodnie — okrutnie, acerbitate uti Ci srogo obchodzić się z kim, celeritate si essemus usi Ci gdybyśmy się byli pośpieszyli = alacritate et studio uti Ci, utar vestra benignitate Ci, exerci-tatione ludoque campestri uti Ci zajmować się, institute есккчп uti N być przyzwyczajonym do czego, consiliis uli N iść za czyją radą, usus est ae-tatis vacatione N skorzystał z uwolnienia; z podwójnym abl.: utar teste (za świadka) Vettio Chilone Ci, iis tur-ribus... propugnaculis utuntur L; z acc. tylko w formie gerund.: huic omnia utenda tradiderat Ci; bardzo rzadko z acc. zaimka: ne Silius quidem quid-quam utitur Ci; 2) używać, mieć, posiadać: quo libentius cibo uteretur N, lacte et herbis uti O, Phalerico portu non magno utebantur N, duro initio usus est adulescentiae N, patre usus est diligenti N, tanta prosperitate usus est valetudinis N posiadał tak świetne zdrowie, proeliis secundis uti L mieć szczęście w bitwach, honore uti Ci piastować urząd zaszczytny; także zpodw. abl.: iis melioribus civibus ute-remur Ci mielibyśmy z nich lepszych obywateli ; por. hoc Sosilo usus est doctore N miał za nauczyciela; 3) przen. obcować, przestawać z kim: Sassia Sex. Albio quodam colono fa-miliarius utebatur Ci, eo familiariter, familiarissime usus est N żył z nim w zażyłej, w najściślejszej przyjaźni, utebatur intime C. Hortensie Ci, quo pacte deceat maioribus uti H.

utpote (właściwie całe zdanie ut pote (estj, por. potis) »jak (jedynie możebna jest« = jak naturalnie, oczywiście: puerulo me, utpote non am-plius novem annos nato N jak naturalnie, gdyż nie miałem więcej nad dziewięć lat, sane populus numerabi-lis, utpote parvus H.

utrimque, zob. uterque.

utro, zob. uter.

utr-oblque, później utr-ubïque

(z uter i ubique) »wszędzie na obie strony«, na wszystkich punktach z obu

stron: bellum gerebatur et mari et terra, sed utrobique Eum< nes plus valebat N, sequitur, ut eadem veritas utrobique sit Ci stąd wynika, że prawda tu i tam jest ta sama; pavor est utrobique molestus ff.

utröque, zob. uterque.

utrum, zob. uter.

utut, jakkolwiekbądź : sed utut est, indulge valetudini tuae! Ci, utut sit res Ci niech będzie jak chce.

Ova, ae, f. 1) winna jagoda: uva primo est peracerba gustatu, deinde maturata duleeseit Ci, dum mustis uva tumebit O, tolle cupidinem inmi-tis uvae H »kwaśne winogrona« ; 2) przen. sok z winogron = wino, winna latorośl: tu bibes uvam H, hic se-getes, illic veniunt felicius uvae V; 3) mający kształt grona winnego (apes) uvam demittere ramis F rój pszczół wiszący na gałęziach w kształcie winogron.

Ovens, tis (PPr. od nieuzyw. üveo) wilgotny L.

üvësco 3. wilgotnieć, wciągać wilgoć; poet, pić: modicis poculis uvescit laetius H.

uvidus 8. 1) mokry, wilgotny: locus uvidus 0, uvida veetimenta H, uvidus venit Menalcas V; 2) zroszony, podniecony winem, pijany: u Bacchus H, (haec) dicimus sieci..., di-cimus uvidi H.

uxor, öris, /. żona. małżonka: qui eius uxorem, quem occiderat, in ma-trimonium duxit Ci; poet olentis uxo-res mariti ff — kozy (żony kozła).

uxörius 3. żonin, odnoszący się do żony, przynależny lub od żony wychodzący: res u. Ci, dos u. 0 posag,

u. potentia, u. ambitus T; poet. uxo-rius amnis H, Tyber uległy za bardzo żonie liii.

V.

V jako skrócenie : v. = vir n. p. IIIv. = triumvir, IIIvv. = triumviri i t. p. Vacalus, zob. Vahalis. vacatio, ônis, f. (vacâre) 1) uwolnienie, zwolnienie od czego, z gen. obi. vacatio data est sumptus, laboris, mi-litiae, rerum denique omnium Ci, rzadko г prsyimkiem »a« np. vacatio a causis Ci, lub przez zdanie : non habent vacationem, quo minus... Ci, militiae vacatio CCi wolność od służby wojskowej ; także z gen. causae : usus est aetatis (z powodu wieku) vacationeN; 2) przen. okup od służby : ex fisco va-cationes annuas exsolvere T.

Vacca, Vaccenses, zob. Vaga. vacca, ae, /. krowa OV.

Vaccaei, örum, nt. lud nad źródłami Ebru CiL.

vaccillo, zob. väcillo. vaccïnium, ii, n. (= baccinum ium = ïov) borówka, jagoda VO.

vacillo 1. 1) chwiać się (o pijanym): ex vino vacillantes Ci; 2) przen. stać na słabych nogach, grozić upadkiem: tota res vacillât et claudicat Ci, in aere alieno vacillant Ci są zadłużeni »po uszy«, legio vacillans Ci legion chwiejny w wierności.

vaco 1. a) być próżnym, wolnym, nięzajętym: tota domus vacat Ci, agri vacant C leżą odłogiem, populus vacantia tenet T majątki pozbawione właściciela; od czego z abl.: res publica pecuniä vacat L nie ma pieniędzy, mens vacans corpore Ci bez ciała, ora vacent epulis O niech będą wolne = niech się wstrzymają od jadła, vete-rani utrisque armis vacant Ci = są neutralni; niekiedy z przyimkiem »a« : a mętu et periculis v. L, ab opere v. C; jako wyraz techniczny w życiu pu-blicznem: muneribus vacare Ci być wolnym od podatków, militiae mune-re v. L od służby wojskowej; b) być wolnym, mieć czas : si forte vacas, se-quere et audi H; c) nieosobowo: vacat, jest wolny czas: proferentur a-mores, dum vacat O, philosophiae v. Ci poświęcić się filozofii, clientum ne-gotiis T.

vacuefacio 3. feci, factum, opróżnić, uprzątnąć, w pass. opróżnić się : Scyrum vacuefecit N pozbawił ludności, wyludnił, adventu tuo subsellia vacuefacta sunt Ci.

vacuitäs, ätis, f. 1) swoboda, u-wolnienie od czego, z gen. : vacuitate molestiae gaudemus Ci, lub z praep. ab: vacuitas ab angoribus Ci.

Vacüna, ae, f. bogini sabińska Hr stoß adi. Vacünälis, e, poświęcony tej bogini: foci О.

vacuus 3. (vacare) 1) w ogóle: próżny, wolny, niezajęty: v. theatrum H, aedes vacuas facere L opróżnić, vacua castra CO nieobsadzony, vacua res publica LS p. pozbawione obrońców; z abl.: quorum domus signis et tabulis pictis erant vacuae Ci, v. moe-nia defensoribus L, v. dentibus ora T; niekiedy z praep. : oppidum v. a defensoribus C, forum a bonis v. Ci; z gen. według składni greckiej: ager frugum vacuus S; 2) bez zajęcia, wolny: quoniam vacui sumus, dicam Ci; z dat.: vacua nox operi L do pracy; przen. v. Athenae, v. Tibur, spokojne, vacuae Acerrae, wyludnione, opustoszałe; 3) czczy, bez znaczenia: res publica et senatus et populus vacua no-mina sunt T; 4) w szczególności:'wolny, nieżonaty, niezamężny: cantamus vacui (wolny = niezakochany) sive quid urimur (= czy zakochany) H, ubi mulier vacua fuit T, praedia vacua, v. agri, arationes Ci nie mające właściciela; 5) otwarty, przystępny: vacua atria lustrat F; z dat.: vacuam Romanis vatibus aedem H, aures va-

cuae H otwarte, princeps adhuc vacuus T dla wszystkich przystępny; stąd: vacuum est = vacat: wolno jest: antea vacuum id erat T, subacto orbe opes concupiscere vacuum fuit T by-îa możliwa (rzecz); subst. vacuum, i, n próżnia: in vacuum poterunt se extendere rami V, publicani per vacuum irruperunt L.

epistula) vadum tentet 0 niech próbuje dostać się; 2) płytka woda, w o-góle morze: rates transiliunt vada H, sulcant vada salsa carinis F; 3) jako n. pr. Vada, órum, n. a) na południe od Pizy w Etruryi Vada Volaterra-na; b) teraźniejsze miasto Savona w Liguryi; Vada, ae, /. zamek w kraju Batawów T.

vae (źle vë, gr. oùaî, wtem. veh) interiectio: okrzyk boleści albo niechęci, swykle s dat.: vae misero mihi; sscsególnie snane : vae victis L.

vafer, vafra, vafrum, adv. vafrë, przebiegły, chytry: nihil ab isto vafrum Ci, vafri inscitia iuris H nieświadomość kruczków prawa.

Vaga, ae, /. (Vacca) teraz Be g i a, miasto numidyjskie na południowy zachód od Utyki S; adi. Vagensis, e; stąd subst. Vagenses, ium, m.

vagätio, önis, /. (vagäri) błąkanie się, wałęsanie: vagationes militum L.

vagina, ae, f. 1) pochwa: gładkim e vagina educere Ci, in vagina recon-dere Ci; 2) w botanice: pokrywa, pochwa (kłos u) Ci.

vägio Ł vagi i, kwilić (o dzieciach)

Vada, orum, n. i Vada, ae. f. sob. vadum.

Vadimönis lacus, teraz lago di В ass an o, koîo Ameryi w Etruryi L.

vadimönium, ii, w. (münia vadis)

1) poręka, poręczenie jawienia się o-skarżonego w sądzie, dane zapomocą kaucyi: ita sine vadimonio disceditur Ci, ei vadimönium imponere N zmusić go do poręczenia; 2) prsen. jawienie się w sądzie: vadimönium sistit Ci; 3) termin sądowy: vadimonia con-stituta Ci, vadimonia deserere NCi nie stanąć na termin; 4) proces, sprawa: eo vadimonia fieri L tam miał się proces prowadzić.

vädo 3. iść, kroczyć, udać się • va-dite et haee régi mandata referte V, vadendum in hostem L, nec vadere per hostes tam parva manus poterat CiO.

vägltus, üs, m. (väglre) kwilenie (dzieci) : vagitus similes puerilibus hae-dus edens 0.

vagor, äri, ätus sum 1) wałęsać się, błąkać się: Germani latius vaga-bantur C, in agris (per agros) bestia-rum more vagari Ci, inter canes, cir-cum tecta vagari V, Spartacus vagans H bez stałej siedziby; 2) krążyć (о о-krętach): praedones toto mari vaga-bantur Ci; 3) prsen. rozszerzać się: vagabitur tuum nomen longe lateque Ci, late vagatus est ignis L; 4) poruszać się: luna iisdem spatiis vagatur, quibus sol Ci; stąd: quorum vagatur animus errore Ci błądzi, błąka się.

T przebić się przez nieprzyjaciół.

vador, äri, ätus sum (vas, vadis) zobowiązać do poręki [sob. vadimo-nium) t. j. pozwać przed sąd: se iam neque vadari amplius neque vadimo-nium promittere Ci już ani nie pozywa ani nie stanie przed sądem; jako pass. : casu tune respondere vädato debebat H wtedy właśnie miał stanąć w sądzie za poręką oskarżyciela.

vadösus 3. (vadum) pełen brodów, płytki, miałki, niegłęboki: v. mare SC,

V. amnis L.

vagus 3. 1) błąkający się, wałęsa-

vadum, i, w. (vadere) 1) bród, mielizna: flurnen vado transire C w bród, vadum eum destituit L stracił grunt pod nogami ; prsen. quoniam emersis-se iam e vadis et scopulos praeter- jący się, nie mający stałej siedziby: vecta videtur oratio mea Ci, cera (tj. Gaetuli vagi, palantes S, matronae

causae

vagae per vias TL. Enallage: vagi pedes 0, vaga vita Ci; 2) ruchomy, niestały (о gwiazdach) : vagus sol, luna, sidéra Ci, o ptakach: przelotny: aves vagae H, vaga flumina HO, v. venti .ff=aura 0; 3) zmienny: quam sit vaga volubilisque fortuna Ci; 4) niedokładny, za ogólnikowy: admodum vagae T, pars quaestionum vaga et libera Ci.

Vahalis, is, m. (fr. Vahal, nient. Waal) ujście Renu najdalej na zachód wysunięte. U C Vacalus, i, m. (=Vac-chalus).

valdë, zob. validus.

valëdico 3. dixi, valedictum 3. mówić »vale« = mówić: bądź zdrów! = pożegnać się z kim : quod ignoti fa-ciunt, valedicere saltem 0.

Valentia, ae, f. (valens) imię kilku miast, jak: 1) w Hiszpanii, teraz Valençia S; 2) w Gallii, Valance L; 3) Vibo Valentia, gr. Hippo w Bruttium; stąd adi. Valentinus 3.; subst. Valentini, örum, m. mieszkańcy.

valeo 2. valui 1) być silnym, z inf. módz, podołać: valuit mea dextra va-letque 0, pedibus valere F być silnym w nogach, animo parum valere <S być słabym na umyśle, quid ferre récusent, quid valeant humeri H, valet ima summis mutare deus H; 2) mieć wpływ, znaczenie: multum aliqua re valere NCi wiele potrafić zrobić, multum v. equitatu, pedestribus copiis С mieć dużo jazdy, piechoty, utrum a-pud eos pudor an timor valeret C ma przewagę, nil dona valuere V dary nic nie pomogły, eius ratio non valuit N jego zapatrywanie nie zwyciężyło, coniuratio valet S sprzysiężenie bierze górę; cel wyraża się przez ad: hoc praeceptum ad tollendam amici-tiam valet Ci przyczynia się do zniesienia przyjaźni; 3) o pieniądzach: wartać, mieć wartość, o słowach : znaczyć, mieć znaczenie: dum pro ar-genteis X aureus unus valeret L, quae-rimus verbum Latinum, quod idem valeret; 5) być zdrowym: bene, minus recte valere Ci, corpore, mente valere 0 być zdrowym fizycznie i u-mysłowo; stąd formuła w listach: 8. V. B. E. (= si vales, bene est) albo S. V. G. (=si vales, gaudeo) valê lub rzadziej valeas! bądź zdrów! sub noc-tem dixere: vale! pożegnać się; szczególnie jako zakończenie listu: vive, vale! lub vive valeque! ЯГ; PPr. valens, tis, jako adi. i adv. valenter, w tych samych znaczeniach: remedia nimis valentia Ci bardzo skuteczne.

Valerius 3. imię rodowe: Val. Po-plicola, konsul r. 449 z M. Horatiu-sem; stąd: leges Valeriae-Horatiae i w. i.; adi. Valeriänus 3. i Valeriäni (sc milites).

valësco 3. valui (incoh. do valere) nabierać sił, wzmagać się: tantum spe valuit Ci, superstitiones valescunt T.

valëtüdo, inis f. (starsza forma valitüdo) (od valere) 1) stan zdrowia: qui per valetudinem id exsequi pos-sunt Ci, medicus regere valetudines principis solitus T; 2) jako vox me-d i a albo a) zdrowie, albo b) choroba, słabość: a) valetudo sustentatur con-tinentia in victu Ci ; b) excusatione te uti valetudinis Ci, valetudo oculorum Ci, valetudo mentis, ob subitam valetudinem L.

Valgius 3. imię rodowe (valgus = krzywonogi) T. Valg. Rufus, poeta epiczny za Augusta, przyjaciel Horacego (Od. II. 9).

validus 3. adv. valide i synkop. valdë (valere) 1) zdrów (fizycznie i umysłowo): nondum ex morbo satis validus L, mente minus validus quam corpore H; 2) mocny, silny: validos miratur tauros 0, v. hastilia V, novit me valdius ipso H silniej = lepiej; adv. valdë, bardzo : valde te Syracu-sani diligunt Ci, auctor valde bonus Ci; 3) o lekarstwach: silny, skuteczny:

valido medicamine reddita vita О; 4)

vaniloquus 3. (vana loqui) chełp-

vanitas, ätis, f. (vanus) 1) czczość,

mam metuere T lękać się obmowy z powodu nieudania się czego; 2)

te rerum in vanitatem usus T nie chełpił się powodzeniem.

Vannius, ii, m. imię króla Swe-bów T.

o twierdzach: silny, obronny: urbs va- liwy; subst. kïamca L. lida mûris LCi; o) o osobach: silny, mocny, mający przewagę: hostis va- próżność: ut vanitati veritas cédât Ci; lidus L, corpore, opibus, ingenio va- błąd : opinioimm vanitas Ci błędne za-lidus T silny, bogaty, roztropny; we- patry wania, vanitas itineris L nada-dług składni gr. (8etvóę wo«), e gen. Cas- remna, próżna podróż, vanitatis fa-sius validus orandi T dzielny mówca, colonia opum valida T, e dat. gerun-dii: Tiberius spernendis rumoribus chełpliwość: nec Agricola prosperita-validus T miał siłę lekceważenia pogłosek.

vannus, i, f. siedlaczka (do czyszczenia i oddzielania ziarna od plewy): mystica vannus Iacchi V.

vanus 3. (= vas-nus, por. vastus)

valiäris, e (vallum) dotyczący wału: corona vallaris L wieniec udzielany temu, który pierwszy wdarł się na wał obozu nieprzyjacielskiego, vallis (vallës), is, f. dolina С. vallo 1. (vallum) 1) otoczyć wałem, szańcami, oszańcować: castra    1) próżny, czczy: illos seges vanis e-

w nocy oszańcować się; 2) preen, obwarować : Catilina vallatus sicariis Ci.

vallum, i, n. (por. vallus) 1) wał, palisada, okopy: vallo fossaque rnoe-nia circumvenire S, cingere Ci, muni-re C; 2) obrona: vallum pilorum Ci.

vallus, i, m. (gr. f)Xoę, gwóźdź) 1) pal, kół : exacuunt alii vallos V; 2) palisada, okopy, wał: vallus contra ho-stem G; 3) preen, non vallus pectinis abrupit capillos 0 zęby grzebienia.

valvae, arum, f. skrzydło podwoi, podwoje: argenti bifores valvae 0.

Vandali (Vandalii, Vandilii), örum, ш. szczep germański za czasów Tacyta osiadły nad Odrą. W w. IV. i V. po Chr. posunęli się do Hiszpanii (»Andaluzya«) i Afryki, gdzie założyli wielkie państwo.

vänesco 3. (vänus) znikać, niknąć, niszczeć : incipiunt vanescere nubes O, ira, honor vanescit T.

Vangiones, um, acc. es i as (gr.), szczep germański w okolicy Worma-cyi T. Sg. Vangio, önis, m. król Swe-bów T.

vallari placuit T, vallare noctem T lusit aristis V; 2) preen. próżny, nadaremny, bezskuteczny, nie mający znaczenia: vana tela, pila L, vana spes, V. omen 0 bezzasadny; 3) fałszywy, nieprawdziwy, kłamliwy: vana imago belli L, oratio v. Ci; 4) chełpliwy: non fortuna me vanura mendacemque finget F, vanum inge-nium LS; subst. vanum, i, n. pozór, nieprawdziwość, zmyślenie, urojenie : rem ex vano haurire L, vana rumo-ris T bezpodstawne wieści.

vapor i vapös, ôris, w. [gr. xdxvos}

1)    para, dym, kopeć: aquarum vapor aër est Ci, vapor ater V; 2) ciepło (od słońca lub ognia): terra semen vapo-re tepefacit Ci, finditque vaporibtis arva Phoebus 0, carinas est (- edit) vapor V.

vapöro 1. (vapor) napełnić parą, dymem: templum turę v. V, sol lae-vum (latus) discedens curru fugiente vaporat H osusza.

vappa, ae, /. 1) wino zwietrzałe, zupsute: solitus vappam potare H;

vaniloquentia, ae, f. (väna loqui) pusta gadanina, chełpienie się LT.

2)    preen, człowiek do niczego, nicpoń, ladaco : vappam fieri ас nebulonem H.

vapuio 1. odbieram chłostę, jestem bity, karcony: sermonibus Ci.

Varguntêius 3. imię rodowe CiS. Varia, ae, f. teraz Vico-Varo, miasteczko blizko Tibur, na prawym brzegu rz. Anio, niedaleko Sabinum Horacego H.

Väriänus 3. sob. Värus. variätio, önis, f. (variäre) odmiana; prsen. rozmaitość: sine ulla va-riatione L.

väricus 3. (värus) rosochaty, rozkraczony, krzywonogi : ilia varica fert ingentes gradus 0.

varietäs, ätis, /. (varius) 1) rozmaitość kolorów, przedmiotów, w mowie: varietas proprie in disparibus coloribus dicitur, sed transfertur in multa disparia Ci, varietatibus opus distinguere L wprowadzić w dzieło (sztuki) rozmaitość, varietas annonae CiL ceny zboża niestałe, chwiejne, varietas temporum Ci zmiana pór roku, stosunków T, multiplex ratio dis-putandi et rerum varietas Ci obfitość materyi, wszechstronność; 2) niestałość, niewierność, zmienność: varietas et inconstantia Ci, sine ulla varietate Ci = jednogłośnie.

Varïni, örum, m. lud germański nad morzem Niemieckiem T.

vario 1. (varius) 1) trans, upstrzyć, urozmaicić, zmienić : sol variât ortum maculis V, orationem quasi variare sententiarum insignibus Ci = ornare, distinguere comas positû, figuram, vo-cem, faciem v. 0, variari in omnes formas O zmieniać się, discurrunt va-riantque vices V zmieniają straże; o zdawaniu sprawy : variant auctores L przedstawiają w rozmaity sposób, va-riata memoria L rozmaitość podania, sen tenths variari CiL być rozmaitego zdania; litotes : пес variatum est L nie było różnicy zdań = uchwalono jednomyślnie; 2) intrans. być rozmaitym, różnym, zmieniać się, być chwiejnym : timor, sententia, manus (= skutek) variât 0, fama variât L.

Varlsti, orum, w. lud germański T.

varius 3. (gr. ß*Xi0g) 1) pstry, mieniący się: v. lynces, serpens, colum-nâe VOH, caelum v. 0 gwiaździste; 2) rozmaity, różny, zmienny: v. for-mae, ferae O, sententiae, sermones C, varium est Ci są różne zdania, de morte eius varie scriptum est N są różne podania, varius fortunae even-tus C chwiejny, varium bellum S ze zmiennem szczęściem prowadzona = varie bellatum est L; 3) o osobach: w rozmaitych kierunkach uzdolniony: varius et multiplex et copiosus fuit Ci;

4) zmienny, kapryśny: varium et mu-tabile semper femina V. v. animus &

Varius 3, imię rodowe: 1) L. Varius Rufus, poeta tragiczny, przyjaciel Wergilego i Horacego, autor Tye-stesa; 2) Q. Var. Hybrida tr. pl. 91, od niego lex Varia de maiestate.

värix, icis, f. i (m.) żyła kurczowa Ci.

Varro, önis, m. przydomek wielu rodów rzymskich; adi. Varröniänus 3.: milites L żołnierze Warrona (pod Kannami).

värus 3. rozchodzący się, rosocna-ty, rozkraczony: cornua vara, varae manus 0 rozkrzyżowane ; jako subst. krzywonogi: hunc varum distortis cruribus appellat H; jako ». propr. Värus, i, m. przydomek wielu rodów rz., najgłośniejszy z tychże: P. Quin-tilius V., namiestnik Germanii, który poległ w lesie Teutoburskim 9. po Chr. ; od niego adi. Väriänus 3. : exercitus, clades T.

Värus, i, m. teraz Var, rzeka stanowiąca granicę między Italią a Gallią C.

vas, vadis, ж. ręczyciel, który ręczy za stawienie się oskarżonego w sądzie: vades dare L tak w procesach głównych, jak i cywilnych, w tych ostatnich zwykle p r a e s (sob.) : ille ra-

obszerny, olbrzymi : v. mare, oceanus, fluctus, campi CCiV, belua vasta Ci— Väs, väsis (dawniejsza forma: va- słoń; 4) niezgrabny, rubaszny: sunt sum, i, do csego) pi. väsa, orum, n. quidam motu corporis vasti atque a-(por. waza) 1) naczynie, sprzęt stolo- grestes Ci. wy: nego in Sicilia tota ullum argen-teum vas, ullum Corinthium aut De-    vatium mf. 1) wieszcz, prorok, prze-

tis vadibus qui rure extractus in ur-bem est H.

vates (vatïs), is, gen. pl. vätum i

liacum fuisse Ci n. srebrne, spiżowe,    powiadacz; f. wieszczka, wróżka: fa-

gliniane; 2) bagaże wojskowe: vasa    torum veteres praedictiones Apollinis

colligere Ci wyruszyć z obozu, iubet    vatum libris continentur Ci, tuque o

vasa conclamari C daje znak do wy-    sanctissima vates praescia venturi V;

marszu.

väsärius 3. (väs) odnoszący się do naczynia; subst. vasarîum, ii, n. pieniądze, które namiestnik udający się na prowincyę otrzymywał z kasy państwowej »na urządzenie«: vasarii nomine Ci.

Vascones, um, m. Baskowie w Pi-reneach, Nawarze i Gaskonii (Gascogne) Vasconia T.

väsculärius, ii, m. (sc. faber od vas-culum) złotnik wyrabiający naczynia ze złota Ci.

vastätio, önis, /. (vastäre) spustoszenie: intactum vastationibus re-gnum T.

2) = poeta, v. Maeonius 0 = Homer,

v. Lesbia 0 Safona.

Väticänus 3. mons VH, collis V i Vatican us, i, m. T wzgórze na prawym brzegu Tybru, na północ od Ja-nikulu, oddzielone od tegoż doliną val-lis Vaticana T.

väticinätio, önis, /. (vaticinari) przepowiadanie, prorokowanie, proroctwo : Sibyllinae v. Ci, sortes et va-ticinationes C.

väticinätor, ôris, m. (vaticinor), przepowiadacz, prorok O.

autem vaticinari atque insanire dice-bat Ci.

vaticinor, äri, ätus s. (vaticinus) 1) przepowiadać, prorokować: vatieinan-tis in modum canere L; 2) prsen. o-vastätor, ôris, m. (vastäre) pusto- strzegąc, dać się unosie szałowi, na-szyciel: v. Arcadiae 0, v. ferarum V tchnieniu: vaticinor moneoque 0, eos myśliwy.

vaticinus 3. (vates * canere) wiesz-vastitäs, ätis, /. (vastus) 1) pusty-    czy, proroczy: vaticini furores 6, libri

nia, opustoszenie: v. fori Ci; 2) spu-    vaticini L (por. quae nuncusu veniunt,

stoszenie, zniszczenie: vastitatem fa- cecinit ut vates N). cere, efficere CiL; 3) prsen. pustoszy-ciel Ci.

vastificus 3. (vaste factus) potworny, olbrzymi: belua Ci (poet.).

vatillum, i, n. (gorsza forma ba-tillum) fajerka, naczynie z węglami#. Vatinius H. imię rodowe TCi. vätis sob. vätes.

-ve (partykuła enklityesna) albo, albo też, nie wykluczająca, lecz pozostawiająca wolny wybór : unus plu-resve Ci, telum tormentumve C; po-

vasto 1. (vastus) 1) zamienić w pustynię, spustoszyć: agros Ci; 2) wyludnić: forum Ci; 3) zniszczyć: consci-entia mentem vastabat S.

59

vastus 3. (vas por. vänus = vas-nus) adv. vaste 1) pusty, opuszezo-ny> wyludniony: agri vasti et deserti dwójnie = vel... vel; sscsególnie tv pro-CiL, mons vastus ab humano cultu sie: sive... sjve = seu... seu; poet, fui-S wolny od uprawy; 2) spustoszony, musvesumusve O. W drugiem zdaniu zniszczony: haec ego vasta dabo V celowem: te rogo, n e demittas animum, spustoszę; 3) niezmierny, ogromny, neve te obrui sinas Ci; sob. neve. Słownik.

vectîgâlis, e (vectîga-vehere) odnoszący się do opłaty: 1) w opłacie państwu uiszczony: pecunia Ci; 2) składający daninę, podatek, czynsz: populum vectigalem habere, sibi face-re C, agri ex parte decuma vectigales C pola, z których uiszcza się dziesięcinę.

lus 0; 2) ten, cojedzie, podróżny, (na okręcie): żeglarz, (lub konno) : jeździec: summi gubernatores a vectoribus ad-moneri soient Ci, vector equum regit О.

vë = vae.

vëcors (vaecors) cordis, (cor) bez-xozumny, obłąkany : ego te non vecor-dem, non furiosum, non mente cap-tum putem? Ci, v. impetus, facundia {enallage) LT; stąd subst. vëcordia (vaecordia), ae, /. 1) złe sumienie: in facie vultuque v. inerat L; 2) obłąkanie: formidineque quasi vecordia ex-agitariS; 3) głupota, brak rozumu: hostes Mario vecordiam obiectare S.

vectigal, alis, n. (vectigälis) pierwotnie: 1) cło drogowe, myto: vectigal viae silice stratae L; 2) opłata, podatek, dochód państwowy; zakres pojęcia tego wyrazu widać ze słów Cycerona: in veetigalibus metus adfert calamitatem, nam cum copiae hostium adsunt, pec-ua relinquuntur, agri-cultura deseritur mercatorum navigatio conquiescit. Zatem vec-t i gal i a obejmują opłatę od bydła (za pastwisko), dziesięcinę i cła: tributa aut vectigalia aut onera T kontrybucje wojenne albo zwykle podatki albo ciężary, vectigalia imponere L nałożyć, pendere, pensitare Ci płacić, exigere Ci ściągać, locare, vendere Ci wydzierżawić, redimere Ci o publika-nach: wydzierżawić; 3)przen. dochód: parcimonia est magnum vectigal Ci.

vectio, ônis, f. (vehere) wiezienie, azda: quadrupedum vectiones Ci.

vectis, is, m. (vehere) 1) dźwignia, drąg do dźwigania-, podnoszenia, wyłamywania: vectibus subiectis signum commovere Ci, saxa vectibus promo-vere C; 2) zasuwa, zapora (bramy): VHO.

vecto 1. (frequ. od vehere) wozić, nosić: fructum ex agris L; pass. jechać (wozem, konno, okrętem): equis vectari О.

vector, öris, m. (vehere) 1) ten, со niesie lub wiezie: Sileni vector asel-

vectörius 3. (vector) przewozowy: navigium С.

vectüra, ae, f. (vehere) wożenie, przywóz, dowóz, transport: vecturae difficultas Ci, vecturae frumenti C dostarczenie zboża.

Vë-diovis sob. Vëiovis.

Vedius 3. imię rodowe T. vegetus 3. (vegëre) czerstwy, rzeź-wy (fisycsnie i umysłowo) : fessi cum recentibus ac vegetis pugnabant L, végéta mens Ci, v. ingenium L.

vë-grandis (vaegrandis) mały, drobny: vegrandia farra O.

vehemens, poet, vëmens, adv. vehementer (vehere i mens) 1) gwałtowny, porywczy, namiętny: L. Sulla vehemens Ci, v. lupus H, opera vehemente H natrętnie ; 2) stanowczy, natarczywy, energiczny: senatus consul-tum vehemens et grave Ci, litterae, verba, iudicium Ci; 3) silny, wielki, znaczny; adv. bardzo gwałtownie, o-krutnie: quod vehemens in re militari putatur, id leve in iure civili iudi-cabitur? Ci, v. somnus L głęboki sen ; adv. te vehementer admiror Ci. vehe-mentissime errare Ci, lex vehementer utilis Ci.

vehiculum, i, n. (vehere) 1) wóz: vehiculo portari NL, vehiculo iuncto vehi L ; 2) statek przewozowy, o-kręt Ci.

veho 3. vexi, vectum (por. woż-ę, niem. Weg) 1) poruszać, wieźć, ciągnąć, nieść: currum albati vehebant equi Ci; 2) pass. jechać (wozem, konno, statkiem): nube vehi O, in raeda,

in essedo vehi Ci, vehiculo iuncto L, curru Ci, (in) equo Ci, equo citato N, in quadriremi Ci, puppe vehi 0, per aequora vectus F.

Veleda, ae, f. wróżbiarka u Bruk-

terów za Wespazyana T.

vêles, itis, zwykle pi. vëlites, m. (od vêla = vehëla, jak ales od ala) : Viiento, önis, m. (Vëii) przydo- żołnierze lekkozbrojni, walczący przed mek rodu Fabrycyuszów T.

Vëii, örum, m. miasto w Etruryi CiL; adi. Vëiens, entis, abl. enti, we-

jentyjski: ager Ci, bellum L; subst.    della Bruca CiH; adi. Velïnus 3.

Vëiens, tis, abl. ente, m. mieszkaniec    portus F; Veliensis, e, z Welii ; subst.

m. V.: Veiens quidam Ci: zbiorowo:    pi. Velienses, ium, m. mieszkańcy

= Wejentowie L; adi. Vëientânus 3.    Welii Ci: 2) w Rzymie wyżyna mię-

szczególnie subst.: Vëientânum, i, n.    dzy forum a doliną Coliseo (łuk

(sc. vinum) wino wejentyjskie H.

Vëiovis, (Vë-diovis), is, m. zły Jowisz, bóg zemsty, którego identyfikowano z Plutonem i Apollinem Ci.

vel (pierwotnie imperat. albo in-iunctivus, 2 os. sing, praes. od veile, ii, n. żeglowanie Ci. więc — chciej, por. poi. lub) 1) spójnik: lub-lub, albo-albo: ut omnium

frontem, harcownicy LCi.

Velia, ae,/. (gr. ’EXe'a) 1) miasto nadbrzeżne w Lukanii: Castellamare

Tytusa, templum urbis) CiL.

vëli-fer, fera, ferum (a velis fe-rendis) noszący żagle, żaglonośny : navis 0.

velificatio, onis, f\ i velifïcium,

vëli-ficor, äri, ätus sum (vêla fa-cere) rozpinać żagle; przen. wspierać, vel suspicioni vel malivolentiae vel pomnażać: honori suo velificari pos-crudelitati satisfiat Ci; 2) ado. nawet; se Ci. szczególnie przy superlat.: vel in ultimie terris vendere Ci, pati vel difficil-lima malumus quam servire Ci ; 3) skim, Velina tribus L; subst. Velïnus, zwłaszcza, naprzykład : ita scitote esse i, m. [sc. lacus); Velïna, ae,/. (sc. tri-cetera, vel quod ait Lucceius L. Flac- bus) H, fontes, rura, Velîni F. cum sibi dari cupivisse HS viciens C.

Vëlâbrum, i, n. (od vëlâbrum: rum, m. lud celtycki w Normandyi płachta, zasłona) ulica w Rzymie, gdzie koło miasta Ro domagus (teraz Rou-kupcy i kramarze mieli kramy, mia- en) C. nowicie: a) Vëllbruui maius między

Forum boarium, Palatynem a Ka- cowników: arma S, hastae L. pitolem, gdzie sprzedawano jarzyny, oliwę, ser itd. H i b) V. minus u stóp wzgórza eskwilińskiego; stąd Vëlâ-bra, örum, n. obie te ulice 0.

Velïnus 3. 1) zob. Velia; 2) lacus Velïnus CiT jezioro w kraju sabiń-

Veliocasses, ium i Veliocassi, o-

velitaris, e (veles) dotyczący har-

Velïtrae, arum, f. teraz V eie tri, miasto latyńskie w okręgu Wolsków, kolonia rzymska 260 L, adi. Velïter-nus 3. L.

velamen, nis, n. (velare) osłona

vëlivolans, ntis (velis volans) żag-(tylko u poetów): pleno velamina filo lolotny; naves poet, u Ci.

0 gęsta suknia, (ferarum) detracta velamina T futro.

vëlivolus 3. (velis volare) żaglo-lotny: ratis O, mare velivolum F prze-vëlamentum, i, n. (velare) osłona, bywane żaglami (= okrętami), okrycie, obwiązki wełniane na gałązkach oliwnych, jakich używali proszący o łaskę: velamsnta et infulas

praefêrre T, ramos oleae ac velamen- w Cewennach, dziś Velay. ta alia supplicum porrigentes L.

Vellaunodunum, i, n. teraz Château Landon G.

Vellani, orum, m. lud celtycki

Velleius 3. imię rodowe: C. Vel-

lëius, tr. pi. 91, epikurejczyk, przyjaciel Krassusa Ci.

vellico 1. (vellere) skubać, szczypać, preen, przyraawiać, dotykać, szarpać, martwić: in circulis vellicant Ci, vellicat absentem Demetrius H.

vello, vellere, velli, (volsi) volsum, takèe vulsi, vulsum 1) skubać, szczypać, obrywać: barbam H, vellere сое-pi H zacząłem go szczypać (dla zwrócenia uwagi), veile latus digitis O = aurem vellere N; 2) wyrywać, wyłamywać: latus Ci, pilos H, vallum L, postes, signa LV, hastam de cae-spite У.

vellus, eris, n. (vellere por. wełna) 1) wełna (owcza) : vellera lanae H, vel-lera digitis trahere 0 prząść; 2) to со jest podobne do wełny : jedwab, chmury (kudłate); vellera ut foliis depectant Seres У, lanae per caelum vellera ferri У; 3) preen, runo, skóra z wełną, kożuch, ogólnie skóra zwierzęca: aurea ovis lanigero vellere 0, Phrixea v. О, leonis, ferina, cervina vellera 0.

vëlo 1. (velum) 1) okryć, zasłonić, velatae antemnae У reje okręcone żaglami, capite velato Ci, Delius nebula velatus 0; pecudum velantur corpora setis У; 2) odziać: tides albo panno velata H, velatus toga, stola H. veste, amictu, tunica, purpureo fuco 0, pes velatus 0 obuta, velatus tem-pora (acc. gr. — na skroniach) myrto, vittis 0; 3) zataić, ukryć: odium blan-ditiis velare T.

velöcitas, atis, f. (velox) chyżość, szybkość, prędkość, zwinność: velo-citas corporis celeritas vocatur Ci, v. mali T.

vël-ôx, ocis, adv. ôciter (zlozone: vêla = vehala i 6x = gr. wxûç) szybki, chyży, prędki, zwinny: pedites ve-locissimi C, canis, cervus 0, navis, ia-culum У, male velox Remus 0 na swoje nieszczęście; praedicat. ille velox desilit 0, velox veni H prędko, szybko, velocissime refugere C, v. to-xicum H prędko działająca.

velum, i, n. (vehere por. vexare, e vex-lum jak dowodzi vexillum) rzecz ruszająca: 1) żagiel: antemnis sub-nectere velum 0, pleno vélo У z pełnymi żaglami, plenissimis (passis) ve-lis navigare Ci, vela facere CiV, Cleo-menes vela fieri imperavit Ci rozpiąć żagle = vela pandere 0, vela dare ventis 0 odjechać, odpłynąć, vela dare in altum У, vela dare rati 0 puścić, remoque move veloque carinam 0 wiosłami i żaglami, z całą siłą = pełną parą; przysłowie: res omni conten-tione, velis ut ita dicam, rem is que fugienda Ci, obrazowo : pandere oratio-nis vela Ci, voti contrahe vela tui О; 2) zasłona, firanka: velis amicti, non togi s Ci.

vel-uti, vel-ut (chciej, jak ; sob. vel) 1) jak na przykład: bestiae aquatiles, veluti crocodili Ci, elogia monumento-rum, velut hoc ad portam Ci; 2) podobnie, jak gdyby, jakby (wprowadza porównania, przenośnie): migrantes cernas ас, veluti formicae farris a-cervum cum populant; s warunkowem sdaniem: ita ad arma est conclama-tum, velut si urbem aggressurus foret Scipio L, inque sinus caros, veluti cognosceret, ibat 0, velut ex cantu, sic ex corporis figura motus ciere Ci, laeti, velut exploratâ victoria Ci, velut hereditate relictum odium N.

vëmens, vëmenter sob. vehemens.

vëna, ae, /. (vehere) 1) żyła (jako naczynie krwionośne) : venae et arte-riae a corde in corpus omne ducun-tur Ci, venas incidere Ci puścić krew, otworzyć żyły, interscindere T (za cesarstwa rozpowszechniony rodzaj samobójstwa); 2) przenośnie a) w znaczeniu konkretnem : źródło, żyła kruszcowa (w kopalniach), naczynia w drzewach, któremi krążą soki; venae aquae 0, aeris, argenti, auri venas

invenimus Ci, venae peioris aevum 0; b) rv sn. umyslowem: talent, dar, zdolność, pl. wnętrze, serce: ingeni beni-gna vena H, in venis rei publicae Ci, venae cuiusque aetatis Ci.

vënâtus, Os, m. (vënari) polowanie, myśliwstwo: labor in'venatu Ci, saltus venatibus apti O.

vendibilis, e (vendere) pokupny, łatwy do przedania: fundus vendibilis H, via Ci, oratio Ci znajdująca poklask u publiczności, ilia scripta ven-dibiliora sunt Ci.

vënabulum, i, n. (vënari) pocisk myśliwski: tantam bestiam venabulo percutere Ci.

venditätio, önis, f. (venditare) miasteczko w Kampanii; adi. Venä- przedawanie, prsen. zachwalanie, fränus 3. Ci.

Venâfrum, i. n. teras Venafro,

przechwalanie się: virtus a multis venälicius 3. (venälis) dotyczący venditätio dicitur Ci. sprzedaży 1) subst. venälicia, um, n. towar: portoria vënalicium L cła od towarów; 2) subst. venälicius, ii, m. kupiec, handlarz niewolnikami: multi venalicii Africanos et Laelios

venditätor, öris, m. (venditâre) junak, chwalący się ciągle, natrętny : famae nec incuriosus nec venditätor T.

divitiis superarunt Ci.

vendito 1. (frequ. vendere) 1) prze-dawać, wystawić na przedaż, prowadzić handel: Tusculanum vendi-

venditio, önis, f. (vendere) 1) prze-daż: emptio et venditio Ci, rem venditioni exponere T na przedaż, v. raei vënalis, e (vënus) 1) przedajny, na capitis Ci; 2) licytacya, wydzierża-sprzedaż (wystawiony): insula Ci, res wienie: v. vectigalium, decumarum, vénales T towary, pueri Ci; 2) nie- bonorum Ci. wolnik: Cappadox abreptus de grege venalium Ci; 3) przedajny, dający się przekupić: regum appellationes Ci,

invenerit &

rować: décréta, imperia venditare Ci.

venditor, öris, m. kupiec, prze-dający: nemo illius rei fuit emptor, cui defuerit hic venditor Ci, venditor

omnia iura regni venalia Ci, iuris tat Ci, nisi forte existimatis Graecos dictio, tides Ci, multitudo venalis pre- homines haec venditare coepisse Ci; tio L, urbem venalem, si emptorem 2) prsen. przechwalać, zalecać przesadnie, nadskakiwać: nocens homo vënâticus 3. (vënâtus, us) doty- existimationi se hominum venditat Ci, czący polowania: canis Ci, catulus H operam suam Ci; 3) przedawać, szach-myśliwski.

vënatio, önis, f. (vënari) 1) polowanie, myśliwstwo, łowy: Suebi multum sunt in venationibus Ci; 2) prsen. igrzyska, walki zwierząt, ludorum agri [gen. obi.) Ci; prsen. venditores venationumque apparatus Ci; 3) zdo- vestrae dignitatis Ci zdrajcy, bycz myśliwska, zwierzyna: tam mul- vendo 3. vendidi, venditum (vënus ta et varia venatio L.    i do, venum-do, venumdare, dedi, da-

Vënâtor, öris, m. (vënari) 1) prsy- tum) 1) przedawać: vendendi potestas

miotnïkorvo: myśliwski: Venator canis V⁻; 2) subst. myśliwy: pernoctant ve-natores in nive Ci; 3) prsen. badacz; Venator naturae Ci.

Ci; 2) licytować, wydzierżawić: qui-cumque venenum fecerit, vendiderit, emerit Ci, recte (drogo), male (tanio) vendere Ci, sub hasta vendere Ci, vënatôrius 3. (venator) myśliwski : vectigalia, decumas, praedia vendere

galea N.

tam rem publicam vendidisti Ci.

Ci; 2) zaprzepaścić, zdradzić: vendi-vënatrix, lois, f. (venator) 1) prsy- dit hic auro patriam T. cui tu sena-ntiotnikorvo: myśliwski : dea venatrix O tus auctoritatem, salutem civitatis, to-= Dyana; 2) myśliwa: TY O.

Venedi, drum, m. Wendowie, lud    sub corona L być przedanym w nie^

nad morzem Niemieckiem, sławiań-    wolę, venire a consule L być prze-

skiego pochodzenia.

venëficium, ii, n. (venëficus) 1) spo-    L auro fl, magno Ci, quam plurimo

rządzanie trucizny lub napoju milos-    Ci; prsy comparât, gen. rem venire

nego: qui de veneficiis accusabant Ci,    minoris Ci, pluris L, quanti Ci; 2) być

prsen. napój miłosny : idque veneficiis    licytowanym, wydzierżawionym : se

Titiniae factum esse dicebat Сг; 2)    vidisse in actione venire serrulam Ci,

czarowanie, czary : quosque veneficiis    praedia venirent mulieris, liceretur is

Ci, ut frumenta nata sunt, ita decu-venëficus 3. 1) truciciel, truciciel- mae veneunt Ci. ka: nec mihi res erat cum Saturnino, sed cum venefico Ci; 2) czarodziejski: verba venefica dicit O; subst. venë-

danyrn przez к., cena w abl. nummo

abstulit Medea suis О.

veneräbilis, е (venerari) czcigodny, szanowny: venerabilior lare divus fl, s abl. causae: vir veneräbilis mi-ficus, i, m. i venëfica, ae, f. czaro- raculo litterarum L. dziej, czarownik, czarodziejka, czarownica : barbara venëfica O, vene- jęty uszanowaniem : venerabundi tem-ficae scientioris carmine solutus fl.

venerabundus 3. (venerari) prze-

plum iniere L.

Vrenerätio, önis, f. (venerari) uszanowanie, cześć: filium ad eius vene-

Venelli, örum, n. lud celtycki w Normandyi Ct.

venënifer, -fera, -ferum mający rationem misit Ci, arcebantur aspectu,

quo venerationis plus inesset T.

venerator, öris, m. (venerari) wielbiciel, czciciel: domus vestrae O.

truciznę, zatruty: v. palatum О.

venëno 1. zatruć; carnem Ci, stąd venenatus 3. PPP. zatruty, jadowity: vipera Ci, telum Ci, sagitta fl, dentes O, iocus O zatruty == uszczypliwy, ora venenata tetigit virga O czarodziejską różdżką.

venereus 3. venerius 3. sob. ve

nus.

veneror» ari, atus sum (venus) 1)

czcić, uwielbiać, okazywać cześć: ve-venënum, i, n. 1) napój odurzają-    nerati Jovem discedite Ci; PPf. rosnący, trucizna, prsen. jad, nieszczęście:    cseniu biernem: Ceres v. fl, Sibylla

ut medicamentum, non venenum ad-    V, venerabundus amicus C czcigodny;

ferret Ci, venenum mulieri dédit Ci,    2) błagać, prosić: te, Quirine, vene-

dare venenum in poculę L, lac ve-    ror, ut ne sinas T, nihil horum vene-

neni V mleko, sok roślinny trujący,    ror Д.

prsen. Rupili pus atque venenum fl jadowita ślina, discordia est venenum 1) na północnem wybrzeżu m. adrya-urbis L; 2) róż, kosmetyk, środek do tyckiego (około Padwy i Wenecyi) we-podniesienia piękności, prsen. farba (szkarłatna): cum puella positis sua collinet ora venenis O, Assyrium v.

O, Tarentinum v. fl ciemna purpura;

3) napój miłosny, środek czarodziejski, czary: Curio subito adsedit, cum sibi venenis ereptam memoriam dice-ret Ci.

Veneti, orum, m. (gr. ’Evexot) lud

dług podania przybyły z Troi (sob. Antenor): adi. Venetius 3. subst. Ve-netia, ae, f. (sc. terra) = okręg Padwy; 2) lud celtycki w Bretanii (Vannes) C; Venetia, ae, /. (sc. terra); Veneticus H. (gr. ’Ewnxdç) wenecki: bellum C wojna w Bretanii; Я) Veneti и Т lud na wschodzie Germanii

= Venedi (?).

venia, ae, f. wzgląd, łaska, po-

vëneo, ire, (s vënum ire) 1) idę na przedaż ( jako pass, do vendo): man-cipia venibant Saturnalibus Ci, venire wolność, pozwolenie, przebaczenie:

С doszło do tego, że...; b) przyjść, dojść do pewnego kresu w opowiadaniu, w mowie; ad hunc locum ven-tum est C, ad fortissimum virum N, ad propositum N, ad extremum ora-tionis Ci; c) (o czasie) nadchodzić, zbliżać się: dies, tempus venit C, hora 0, annus veniens Ci nadchodzący, venio 4. vêni, ventum 1) a) przyjść, anni venientes H przybytek lat, ven-przybyć skąd lub dokąd: caelo v. V,    turum tempus 0 = bellum V = fa-

extremam hanc ого veniam V, datur petentibus venia C, hanc veniam pe-timusque damusque vicissim H, veniam ordinis ob paupertatem petere L, (cum) bonä veniâ me audies CiL za pozwoleniem.

Venïlia, ae, /. 1) Nimfa, matka Turnusa V; 2) żona Janusa О.

ab domo L, ictus venit a vertice V,    tum 0 przyszły, venturi praescia О

aurora veniens V, arbores veniunt, veniunt uvae V rosną; e) przychodzić, dostawać się komu: litterae mihi veniunt Ci otrzymuję, Remo augurium venit L ukazała się, iis gloria venit CiV dostała się, commodum rei pub-licae S wynikła korzyść dla..., venit membris lues V ogarnęła członki,

z góry, Bebrycia de gente V pocho- świadoma przyszłości; d) przybywać, dzi, venire in (sub) conspectum alicu- róść: sol veniens H wschodzące — ius CCi stanąć przed Obliczem, obviam

v. N wyjść naprzeciw; b) przyjść, przybyć w jakim celu: ad causam dicen-dam v. L, ad collegium C; z dat. celu: subsidio, auxilio v. C na pomoc= exercitus Etruscis venit L, excidio Li-byae V na zagładę L; c) przyjść, przybyć, nadciągnąć, zbliżać się w zamiarze nieprzyjaznym: hunc venien- *quae sibi vénérant S spadło na nich tem cuspide longa ferit V, magno ad = venit dolor in (ad) aliquem Ci = moenia bello    v. V z wielkiem woj-    clades L; f) nastąpić, zdarzyć się,

skiem; d) dojść do celu, dostać się:    spotkać: quod longe aliter venit L,

saggita venit    V lignum venit O, per-    haec ubi veniunt Ci, usu venire N

que ilia venit    arundo V przeszyła, in    zdarzyć się, similis fortuna venit L,

tergum V; 2)    przen. a) przyjść, dojść:    quod longe aliter venit L.

Vennönius 3. imię rodowe Ci. vennücula, ae, f. winogrona, które konserwowano H.

quidquid mihi in buccam venerit Ci

co przyjdzie na język, venit mihi in mentem CiV przychodzi mi na myśl, venimus ad summum fortunae H do

venor, äri, ätus sum, być na po-szczytu szczęścia, ad solitas artes O,    lowaniu, polować na co (acc.): ii, qui

venire in spem C nabrać nadziei, in    venari soient Ci,    canibus leporem ve-

amicitiam ąlicui venire O zaprzyjaź-    nabere V; przen.    plebis suffragia non

nić się z kim, in fidem ас potestatem    venor H.

venter, ventris, m. (gr. yootrjp, por.

tur Ci; 2) żołądek: ventri donabat H, natura pecora ventri oboedientia fin-xit S; 3) rzecz mająca kształt brzucha: crescit in ventrem cucumis; 4)

alicuius v. C zdać się na łaskę, in de-ditionern v. C poddać się, in pericu- wnętrze) 1) brzuch: fabä venter infla-lum, discrimen CiC popaść w..., in cruciatum v. C narazić się na..., in odium Ci popaść w..., in invidiam v.

rum ventrem ferre L.

Ventidius 3. imię rodowe Ci. ventilo 1. »wiać«, (wyraz techniczny w eśniaków), wstrząsać, wywijać: aura comas O, illius lingua quasi fia-

N obudzić zawiść = in suspicionem

v. Ci, in sermonem v. Ci dostać się żywot niewieści, płód: ignorans nu-na języki, in proverbium v. L wejść w przysłowie, in rei partem v. CiO dostać swoją część, res in consuetu-dinem venit Ci wejść w zwyczaj, in eum locum, eo, huo ventum est, ut...

bello seditionis tum est ilia contio ven-tilata Ci.

ventito 1. (ventare—venire) przychodzić często, chadzać: domum Ci, in castra C, ad comitia N, in eius villain crebro V. T.

ventôsus 3. (ventus) 1) wietrzny, wystawiony na wiatry: mare H — aequora V; 2) szybki jak wiatr: equi О; 3) płochy, próżny: lingua V, cur-rus H, gloria V; 4) niestały, zmienny (jak powiew wiatru): extraordinarium imperium ventosum est Ci, ingenium L, plebs H.

ventriculus, i, m. (demin. venter) brzuszek: v. cordis Ci komórka sercowa.

ventus, i, nt. (nient. Wind) 1) wiatr:

v. secundus, adversus: pomyślny, niepomyślny, v. aquilo, boreas N wiatr północny, v. corus C północno zachodni, v. septentriones Ci; zwroty: ventus cadit L w. ustaje, cooritur C zrywa się, se circumagit L zwraca się, remittit C= intermittitur C ustaje, inerebreseit Ci wzmaga się, saevit C sroży się, szaleje ; przen. verba in ven-tos dare О — mówić na wiatr = na-próżno, nec ferre videt sua gaudia ventos V zostają bez skutku; 2) przen. powiew, sprzyjanie (ludu); burza, namiętność: ab omnibus ventis invidiae circumflari Ci, ventus popularis C, v. secundi fortunae N.

vënücula, zob. vennucula. Venulus, i, nt. poseł Turnusa do Dyomedesa OV.

vënundo, zob. venumdo. venus, i, nt. (gr. wvoç cena, ЖЦ kupno) sprzedaż ; tylko 1) acc. vënum : na sprzedaż; w zwrotach: venum dare i sprzedawać, venum ire i (zob. veneo) iść na sprzedaż; 2) dat. veno: na sprzedaż: posita veno irritamenta T, rem veno exercere T prowadzić handel czem.

venus, eris, n. 1) wdzięk, powab, piękność: suadela venusque H, fabuła nullius veneris H ; 2) f. miłość : v. ma-rita O miłość małżeńska, parta meae veneri sunt munera V mojej miłości = kochance: 3) jako n. propr. — bogini Wenera = ’AępoShr), żona Hefaj-sta, matka Erosa, Amora = Kupidyna i Eneasza; stąd: puer Veneris О = Amor i Eneasz, dies Veneris: piątek, mensis Veneris: kwiecień O, stella Veneris, takèe Venus = owa<p<5poę — lu-cifer — hesperus Ci gwiazda wieczorna i jutrzenka; adi. venerius 3. 1) od appellativum: zmysłowy: v. res Ci, voluptates Ci, amor N; 2' od nom. proprium : poświęcony Wenerze: Venerius iactus Ci w grze w kości najlepszy rzut (wszystkie cztery liczby nierówne), Venerii servi = Hierodu-lowie, kapłani Wenery erycyńskiej; stąd dwuznacznie (1. 2.): Venerius homo (Verres) Ci sługa Wenery.

Venusia, ae, f. teraz Ven o sa, miasto na granicy Apulii i Lukanii, miejsce rodzinne Horacego; adi. Ve-nuslnus 3.: silvae H, populus L; subst. Venusïni, örum, nt. mieszkańcy W.

venustäs, ätis, /. (venustus) powab, wdzięk, piękność: venustas et pulchritudo corporis Ci.

venustus 3. adv. venustë (venus) powabny, miły, piękny, wykwintny: sermo urbanus atque venustus Ci.

vëpallidus ( vaepallidus ) bardzo, śmiertelnie blady : vepallida mulier H.

veprëcula, ae, f. (demin. veprês) mały krzak ciernia Ci.

veprës, is, m. if. cierń, krzak ciernisty OHV.

vër, vêris, n. (gr. r[p) wiosna: primo vere HL — ineunte vere Ci z początkiem wiosny; poet, vere novo V, donee ver adolesceret T aż wiosna była w pełni; personif. Ver cinctum florente corona O bogini wiosny; przen. ver sacrum videri pecus, quod natum esset inter cal. Mart. et pridie cal. Maias L (w czasie nieszczęść ofiaro-

verba novissima 0 ostatnie słowa, verba precantia 0 prośby, minacia 0 groźby, V. solantia: pociecha, exse-crantia: przekleństwa, excusantia: u-sprawiedliwienie, blanda: pochlebstwa, falsa, fleta: kłamstwa O, ille dies ne-fastus erit, per quam tria verba (= do, dico. addico) silentur O; 2) w przeciwstawieniu do czynów : czcze słowa ; w przeciwstawieniu do istoty : imię, pozór; w gramatyce: słowo = czasownik: inania v. F, Fabio verba de-dit NCi oszukał, causam ver bo apud regem, re ipsa apud Polysperchon-tem iussus est dicere N. verbo liberi

V ano ludzi i bydło zrodzone na wiosnę; ludzi później wysyłano jako osadników w dalekie strony): ver sacrum facere L »wiosnę ofiarować«.

Veragri, örum, m. lud celtycki w Alpach wallijskich CL.

vërax, äcis (vërus) mówiący prawdę, sprawdzający się: oraculum, sen-sus, visum Ci, Parcae, Liber H.

verbena, ae,/. gałązka, zwykle pl. verbënae, arum, /. zielone gałązki {wawrzynowe, oliwne, mirtowe, cyprysowe, tudzież pewnych ziół] używane przy ofiarach i innych obrzędach religijnych VCiH; zob. także fetiales, którzy jako posłowie zostający pod opieką bogów mieli takie gałązki na głowie L.

sunt Ci, Aristoteles orationis duas partes esse dicit n o m i n a, v e r b a ; 3) wyrażenie, mowa, formuła, przysłowie: verbera, um, n. (od verbus, eris,    quod verbum in pectus    Iugurthae al-

tv sing, tylko gen. i dbl.) 1) uderzenia,    tius descendit S, verba    facere NSCCi

razy, cięgi: verberibus ас tormentis    mówić, sollemnia verba    0, verba ve-

quaestionem habuit Ci; sing, verbere    nefica 0 czarodziejska    formuła; 4)

virgae 0; 2) przen. chłosta, kara, na-    przen. mówienie, mowa: abstulit usum

gana: contumeliarum verbera Ci, pa-    verborum 0 odebrał mowę, non ver-

truae verbera linguae H; 3) bat, bicz,    bis, sed perscriptionibus Ci nie ust-

rzemień u procy: puerili verbere mo-    nie, lecz pisemnie; ö) zwroty szcze-

neri T rózgą ; przen. stuppea torquen-    gölne : verbi causa (gratia) : na przy-

tem verbera fundae F.    kład, verbum verbo reddere H do-

verbero 1. (verbera) bić, chłostać,    słownie = verbum pro verbo reddere

ówiczyć, dać cięgi, nękać, karcić: vir-    Ci, verbum e verbo exprimere Ci prze-

gis verberari Ci; przen. eius aures    tłumaczyć dosłownie, somnium ad ver-

sermonibus verberare T, aquila aethe-    bum cum re convenit Ci, aliquid ad

ra alis F, vineae grandine verberatae    verbum ediscere Ci, meis verbis Ci

w mojem imieniu, denuntiatum Fabio senatus verbis Ci, amborum verbis 0 w imieniu obydwóch.

Vercellae, ärum./⁻. teraz Vercelli, miasto pod Medyolanem T.

Vercingétorix, ïgis, m. król Аг-verbösus 3. adv. verbôsë (verbum) wernów, w г. 52 kierował powstaniem wielomowny, gadatliwy, rozwlekły: Gallów przeciw Cezarowi i dostał się »fundus«, inquit, »qui est in agro, qui do niewoli pod Alezyą С.

Sabinus vocatur« satis verbose Ci.

H zniszczone.

verbero, önis, m często bity lub zasługujący na bicie: discrucior eum fundum a verberone illo possideri Ci.

Verbigenus pägus, jeden z czterech Kantonów helweckich C.

vere, zob vërus.

verbum, i, n. (por. gr. 1рш, eïprjxa) 1) słowo, wyraz; pl. słowa, rem

verbo Ci ostrzejszy wyraz, verbum luptatis Ci wyraz, słowo »völuptas«.

verëcundia, ae, /. (verecundus) 1) mowa:    wstydliwość, wstyd przez uszanowa-

uno verbo complecti Ci, graviore nie, wzgląd: homo timidus virginali

vo- verecundia Ci, omissa verecundia L;

z gen. subi, verecundia Tironis Ci;

nu-

z gen. obi. V. negandi L; 2) uszanowanie, cześć: rex verecundia victus L, deorum verecundia L, v. adversus regem L ; 3) wstyd, uczucie wstydu: verecundia est quidam vituperationis non iniustae timor Ci; z gm. obi. v. turpi-tudinis Ci.

verècundor, âri (verecundus) wstydzić się, lękać się: cunctantem et quasi verecundantem incitabat Ci.

verecundus 3. adv. verecundë (ve-reri) 1) skromny, wstydliwy, obyczajny: verecunde modiceque Ci, adule-scens non verecundus Ci, populusiï; poet. v. Bacchus ff'umiarkowanie w piciu wina, vita verecunda est, musa io-cosa mihi O.

vereor, Sri, veritus sum {por. gr. ôpàv) strzedz się, bać się, lękać się, nie mieć odwagi: z inf. petram nautae calcare verentur O, longius prosequi veritus C, vereor committere, ut Ci; podług analogii (per) taesum est: eos non est veritum (nie lękali się) in voluptate summum bonum ponere Ci; 2) czuć obawę, lękać się o co : eo minus navibus veritus Ci; г асе. osoby: utrum eum amici magis vererentur, an amarent N, qui Iovem s per no, Nerei, te vereor O, hostem vereri C ; zacc.rei: peiora vereri O, insidias vereri C, invidiam v. N, tactum aquae v. O, de te nil tale verebar V; przedmiot obawy тоге być podany prze г pytanie zawisłe: vereor, quid sit Ci, vereor, quo se Iunonia vertant hospi-tia V; częściej ma konstrukcyę verba timendi: verebatur, ne Divitiaci ani-raum offenderet C, Hannibal verens, ne dederetur, Cretam venit N lękając się wydania, veritus, ut (== ne non) hostium impetum suśtinere posset C lęka! się, że nie powstrzyma; dlatego często dla złagodzenia twierdzenia : vereor, ne sit turpe timere Ci lękam się, że jest szpetna obawiać się.

Vergiliae, arum (także virgiliae), f. (sc. stellae od virgula, dawniej ver-gula jako tłumaczenie gr. ßo-epus): Plejady, konstellacya siedmiu gwiazd, baby, dżdżownice, widzialne z początkiem lata Ci.

Vergilio, önis. m. (por. Vergilius) przydomek rodu Atylijskiego (gens A t i 1 i a) T.

Vergilius 3. (później Virgilius) imię rodowe: P. Vergilius Maro, poeta e-piczny z Andes pod Mantuą, żył za Augusta; adi. Vergiliänus 3. należący do gens Vergilia; stąd imię adoptowanych VT.

Vergïnius 3. (później Virgînius) imię rodowe L.

vergo 3. (Pf. versi? О) 1) skłaniać się, pochylać się, w ogóle : rozciągać się, leżeć, być położonym : omnibus terrae partibus in medium (ku środkowi) vergentibus Ci, in gelidos versit amo-ma sinus O, Gallia vergit ad septentrio-nes C, ad solem cadentem V; 2) o czasie: chylić się ku końcowi: vergente die, autumno L, nox vergit ad lucern Ci, vergens annis femina T starzejąca się niewiasta; 3) przechylać się na czyją stronę: Druso extincto illuc cuncta vergere T.

vergobretus, i, m. (wyraz celtycki, złożony z guerg = gr. È'pyov i breath = sąd, zatem = iudex, sędzia) nazwa najwyższych urzędników u Eduów C.

vëridicus 3. (vëra dicens) mówiący, przepowiadający prawdę CiL.

vëriloquium, ii, n. etymologia Ci.

vërisimilfs, e (vër! similis) prawdopodobny Ci.

vërisimilitüdo, inis, f. (vërïsimilis) prawdopodobieństwo Ci.

vërltâs, ätis, f. vërus) 1) prawda: ad voluptatem loqui omnia, nihil ad veritatem Ci, veritatem patefactarn ego contaminarem men dacio Ci, veritate patefacta atque omni er-rore sublato Ci, nuda veritas Я 2) rzeczywistość, realna podstawa: an quidquam potest casu esse factum, quod omnes habet in se meros veritatis Ci, quanto distet argumentatio tua ab re ipsa atque a veritate Ci; 3) szczerość, otwartość : obsequium amicos, veritas odium parit Ter en ti us u Ci; 4) sprawiedliwość, bezstronność, uczciwość: in tuam fidem, veritatem, misericordiam (ille) confugit Ci.

verna, ae, m. (w domu pana z jego niewolnicy urodzony i w tymże domu wychowany) niewolnik, niewolnik domowy, swojski.

vernäculus 3. (verna) właściwy domowej czeladzi (vernae), miejscowy, krajowy, swojski: vernacula urbani-tas T dowcip domowy, swojski, hoc non esse crimen domesticum et ver-naculum Ci wymyślony przez niego samego, vernacula multitudo nuper in urbe dilectu habito T, legio v. C legion domowy.

vernïlis, e. adv. vernïliter (verna) 1) niewolniczy, służalczy, nizki, podły : verniliter ipsis fungitur officiis H, odium vernilibus blanditiis velare T; 2) żartobliwy, swawolny, zuchwały: vernile dictum T.

verno 1. (vernus) przybierać postać wiosenną: vernat humus O, lo-quax gutture vernat avis O śpiewa pieśni wiosenne.

vernus 3. (ver) wiosenny: verni temporis suavitas Ci, verni flores H, vernum aequinoctium L, verna aura O.

vëro, adv. zob. vërum, pod vërus.

Verôna, ae, f. jeszcze teraz Verona, miasto w północnej Italii L; adi. Vërônensis, e, z Werony; pl. Vërônenses, ium, m. mieszkańcy Werony T.

verres, is, m. 1) kiernoz, kierda, wieprz; 2) jako nom. pr. przydomek gens Cornelia: C. Cornelius Verres [gen. iakèe Verri) osławiony pro-pretor w Sycylii, przez Cycerona o-skarżony i skazany; stąd gra wyrazów 1. i 2. : in labores Herculis hunc »verrern« non minus quam ilium a-

prum Erymanthiumreferri oportere Ci; adi.: t) verrïnus 3. dotyczący wieprza albo Werresa; dwuznacznie: nega-bant mirandum esse ius tam nequam esse verrinum; cauda Verrina Ci ogon Werresa t. j. narostek Gcius w pseudonimie Werresa: Verrücius ;    2)

Verrius 3. pochodzący od Werresa: lex Verria Ci; Verria, ôrum, n. tse. sollemnia) uroczystość Werresa, zarządzona przez niego w Sycylii Ci.

verro 3. (Pf. verri?, versum) 1) zamiatać, zmiatać: qui tergunt. qui ver-runt Ci, verrit humum pallä O, favil-las verrere 0, quicquid de areis ver-ritur H co się zmiata z boisk = zboże; 2) przen. przebiegać po czem : ver-rimus aequora remis V o żeglarzach, apta verrendis aquis sidéra 0 dla żeglugi, delphines aequora verrunt cau-dis V, aquilo arva et aequora verrens V ; 3) wlec. ciągnąć tak, że przedmiot wleczony zamiata ziemię: canitiemque suam concreto in sanguine verrens О ; niepewne: versä pulvis inscribitur ha-stä V, gdyż versä może też pochodzić od verte re.

verruca, ae, f. brodawka: qui, ne tuberibus propriis offendat amicum, postulat, ignoscet verrue is illius H garb, guz — brodawka, — wielka — mała wada.

Verrucius, ii, m. pseudonim Werresa (pod którym Werres kazał zapisywać pieniądze pochodzące ze zdzier-stwa w księgach rachunkowych Ci.

verrucosus 3. (verruca) pełen brodawek ; jako przydomek-.Verrucosus Ci.

Verrügo, inis, /. miasto w kraju Wolsków nad rzeką Trerus L.

verrunco 1. tylko w dawnej modlitwie : (ea mihi) bene verruncent CiL oby to wyszło na moje dobro! (por. averruncus).

versätilis, e (versäre) dający się obrócić, ruchomy; przen. obrotny, wszechstronny: ingenium versatile!/, versicolor, öri& (a versando со-

hue et illuc vos versetis, licet Ci ; в dodaniem celu : mentem ad omnem ma-litiam versare Ci, animum per omnia versare V; 4) przygodnie: kręcić, przekręcać znaczenie : eadem multis mo-dis versare Ci, in iudiciis causas versare Ci, verba Ci; 5) obrabiać kogo, starać się go pozyskać: militum ani-mos castigando hortandoque versare L ; 6) (myśli rv duszy) obracać = rozmyślać, rozważać (= volveie): in a-nimis secum unamquamque rem versare L, dolos dirumque nefas in pec-tore versare V knować, knuć; 7) zwrotnie: a) ciągle się obracać, kręcić: mundus versatur circa axem Ci; b) o osobach: obracać się = przebywać, znajdować się, bywać: Cato ver-satus est in Sabinis, in exercitibus, in iudiciis, apud praefectos régis versari N, in proelio, in castris, in opere, inter aciem, intra vallum v. C, ad solarium, in campo, in conviviis v. Ci, sic in Asia versatus est N tak się sprawował, partes eae, in quibus irae ver-santur Ci znajdują się, in timoré v. Ci, in culpa simili v. C tę samą winę mieć na sobie, in celebritate N w licz-nem towarzystwie, in aeterna laude v. Ci być sławnym, in errore v. Ci mylić się, ipsae res versantur in fa-cili cognitione Ci łatwe są do poznania. quae in foro versantur Ci co się dzieje na rynku, versatur aliquis (ali-quid) mihi in oculis animoque Ci przychodzi mi często na myśl = mors mihi ob oculos versatur Ci; przygodnie: in ingenuis artibus v. Ci zajmować się, uterque in summa severitate versatur Ci oba upierają się przy surowości, in imperiis honoribusque v. N piastować urzędy wojskowe i cywilne, versum, zob. versus adv. versüra, ae, f. (vertere) wł. zwrot, zamiana; stąd: zmiana (wierzyciela), pożyczka na spłacenie długu: poe-nam sine mutuatione et sine versura dissolvere Ci bez zaciągania długu;

lore) 1) zmieniający barwę, lśniący, połyskujący: plumae versicolores co-lumbarum Ci, Astur fidens verąicolo-ribuśarmis V; 2) pstry, czasem : barwny, jaskrawy: versicolor sagulum T (szkocki pled), Flora cultu versicolore decens O, ne mulier vestimento versi-colori uteretur (lex O p p i a) L (o purpurze).

versiculus, i, m. (demin. versus) wierszyk: 1) w prozie: zdanie, formuła: audistis quaestoriam radonem tribus versiculis relatam Ci, quo uno versi-culo (t. j. formułą: videant consules, ne quid detrimenti capiat res publica) consules armati fuerunt Ci; 2) w poe-zyi: uno versiculo compensabit tot mea volumina laudum suarum Ci.

verso (dawniej vorso) t. [frequ. od verto) 1) obracać, kręcić, przewracać: versant forcipe massam V, exempla-ria Graeca manu versare H, ova fa-villâ (w popiele) versata O, sortem urnä versare H potrząsać, Thisbe ver-sato cardine egreditur 0 obróciwszy biegun = otworzywszy drzwi, Sisyphus vorsat saxum Ci, versare stamina, fusum pollice O prząść, kręcić wrzeciono, glebas ligonibus vertere H kopać, terram versare O orać, versare lumina 0 oczy obracać, me versant in litore venti V moje zwłoki; obrazowo: ignem in ossibus versare V; г асе. (proleptycznym): volumina versare V zataczać koła, kręcić się w zygzak; zwrotnie: se more apri versare O, se in volnere versare V tarzać się; 2) pędzić w koło ; przen. dręczyć : ver-sêmus ovïs V, tu currum in gramine versas V jeździsz, patrum animos cu-pido versabat L, servus versât domum O przewraca dom = domos odiis versare F, fortuna utrumque versavit Ci los dosięgną! obydwóch; 3) obracać na wszystkie strony, próbować: versare suam naturam et regere ad tem-pus Ci; reft, versare se Ci stać w miejscu i nie wiedzieć, w którą stronę iść, w ogóle: pożyczka: versuram facere publice neeesse erat N zaszła konieczność zaciągnięcia pożyczki państwowej, Fulvia versuram facere non po-tuit N nie mogła pożyczyć pieniędzy.

versus, dawniej vorsus, adv. do, ku, w kierunku do; s participium praedicativum wytworzone w znaczeniu przysłówkowem przez zaniechanie zgody z podmiotem w rodzaju kładzie się: 1) po acc. miejsca: Arpinum versus Ci; rzadziej przy imionach pospolitych: versus aedem Quirini L; 2) po imionach pospolitych i krajów z przyimkiem : ad urbem modo, modo in Galliam versus castra movere S; 3) po przysłówkach: dimittit quoquo versus legationes CiC na wszystkie strony; i po innych: deorsum, rur-sum, sursum, undique, pone, utroque itd. Rzadziej używa się w tern samem znaczeniu versum (acc.); fugam ad se versum fieri L.

versus, us, m. (vertere) 1) linia, szereg: in versum distulit ulmos F, navem XVI versus remorum agebant L, navem triplici versu (Dardani) im-pellunt F o trójwiosłou eu ; 2) wiersz w prozie: ut cum lex aliqua recitare-tur, primum versum attenderet Ci, eorum vitas multis milibus versu um scriptores ante nos explicarunt N; 3) wiersz w poezyi: de Domitio dixjt versum Graecum Ci, epigramma fecit alternis versibus longiusculis Ci w dy-stychu elegijnym, t. j. w hexametrze i pentametrze, versus facere, dictare H, versus dicere F (por. niem. dichten).

versutia, ae, /. (versûtus) przewrotność, chytrość, przebiegłość L.

versûtus, dawniej vorsûtus 3. adv. versûtë (vertere, рог. лоХбтрола) l) o-brotny, roztropny: Chrysippus, homo sine dubio versutus et callidus Ci; 2) przewrotny, chytry: versutissimus homo Ci, non ex callido versutoque iure Ci.

vertex, icis (dawniejsza i poet, for-ma vortex), m. (vertere, pierw, obrót, zwrot, por. pois, wir, wirch, wierzch, zawrót) 1) ruch kolisty, kręcenie się w koło; stąd: wir: a) wody: flumen (cantemus) minores volvere vortices H, vorticibus densus Thybris O; b) wiatru: venti vortex L; c) ognia: vortex flammis volutus F; 2) punkt zwrotny czyli szczyt: a) na niebie: biegun: hic vertex (biegun północny) nobis semper sublimis, at ilium (biegun południowy) sub pedibus Styx atra videt F; b) и człowieka: wierzchołek, szczyt, głowa : ab imis unguibus usque ad verticem summum ex fraude constare videtur Ci od stóp do głów. talos a vertice pulcher ad imos H, sublimi feriam sidéra vertice H wierzchołkiem gwiazd dosięgnę, humum vertice puisât О; c) góry, drzewa: vortex Aetnae Ci, Pe-liacus vortex 0, hirsuta vertice pinus 0, vertice celso quercus F, ingens a vertice pontus in puppim ferit F z góry = ictus veniens a vertice V;przen. vertices dolorum Ci.

verticösus 3. (vertex) obfity w wiry, pełen wirów: mare 0, amnis L.

vertigo, inis, /. (vertere) 1) obrót kolisty: assidua caeli vertigo 0; 2) zawrót głowy: vertigo oculorum ani-mique L.

verto, starsza forma vorto 3. ver-ti, versum (por. wracać, obracać) 1) a) zwrócić, obrócić, skierować: equos ad moenia F, praedas ad litora V, cursus, iter F, morsus in aliquid F zęby ku potrawie = zacząć jeść; b) skręcać, zwracać, obracać: cardinem, frontes, vestigia F, versis viarum indiens F ślady kroków na zewnątrz prowadziły, stilum v. H aby zmazać to co się napisało t. j. poprawiać, versa arma F w dół spuszczone, cadus versus H dnem do góry, bo wypity = crateras F wypić, crimen v. O przekręcić, terga, agmina fuga, hostem v. F do ucieczki zmusić = aliquem retro v. T, versa acies H przegrana,

ibi summam

dotknięty gniewem wszyst-

== 3>

terrain ferro, aratris v. V kopać, orać, fréta lacertis v. V wiosłować, raar-mor v. V pruć morze wiosłami ; c) wy-prze-wrócić, obalić: robora 0, fra-xinos H, urna versa 0, arces Tyrias, moenia Troiae V; prsen. obalić, zniszczyć: domum Latini V, leges T zmienić, ad extremum omnia Ci, res Phry-gias fundo V z gruntu; A)prsen. zwrócić, skierować: animum, ingenium ad aliquid 0, consilia in... T, iram in a-liquem//, occasionem v. T skorzystać, causas in deos L przypisywać, in se studia civium T zjednać, pecuniam ad se Ci przywłaszczyć sobie, reditus in fiscum T przyznać, litem in suam rem T przedmiot sporu przywłaszczyć sobie, captos in praedarn v. T, cognomen in risum v. H ośmieszyć, vitio v. Ci za błąd poczytać, in religionem, in crimen v. L za skrupuł uważać, zarzut zrobić, in contumeliam suam aliquid v. C za obrazę poczytać, rem in superbiam v. S przypisać dumie, factum est versum in laudem L wypadło na chwałę, detrimentum in bo-num vertit CL wyszło na dobre — quod пес vertat bene V, in perniciem aliquid vertit L = rnalo T, e) zmienić, odmienić: nomen, vestem V, meutern 0 = quae te sententia vertit? V, solum v. Ci kraj opuścić; f) odwrócić w inną stronę: ora H, lumina, vultum 0; g) prsen. przekładać, tłumaczyć na inny język ; Platonem Ci, annales ex Graeco in Latinum ser-monem L; 2) reflex, i pass, zwrócić się, obrócić się: verti me Arpinum versus Ci, vertitur in pecudes 0 przeciw... = in circumsedentes Capuam se vertit L — vertere (zwróć się) in Aeaciden V, vertitur caelum V obraca się; b) krążyć, obracać się w koło: iam septima vertitur aestas V upływa rok, annus vertens CiN bieżący = in mediis catervis verti V, medió ag-mine, inter primos V, ante ora 0 stać

przed oczyma ; prsen. disputatio vertitur circa hanc consultationem L, res in discrimine L, causa in iure Ci, omnia in unius potestate vertunturL leży w mocy, id vertitur in eius vo-luntate L zależy od belli verti L leży rozstrzygnienie; b) zmienić się, przemienić się: auster se in Africum vertit C, sese in tot ora, in omnes facies V, in peiorem partem verti Ci, alite v. 0 w ptaka, versa figura 0 przemiana; c) activum se snacseniem swrotnem : ramos videmus vertere in... V przemieniające się = solidam in glaciem vertere lacunae V;

d) zwrócić się do ucieczki : primis de-iectis reliqui se verterunt C, (bez se) omnes in fugam versuros ratus L że wszyscy uciekną.

Vertumnus, i, m. (forma pierwotnego participii, med. praes., jak nasse strumień, od vertere : b rpertc>p.evoę) zmieniający się; jako bóstwo (sc. deus) bóg zmiany pór roku, opiekun handlu i przemysłu; stąd posąg jego (signum Vertumni Ci) stał w Rzymie w tein miejscu, gdzie handlowna ulica zwana vicus Tuscus wchodziła na forum; tam też były najsławniejsze księgarnie H; liczbę mnogą tworzy Horacy: vertumnis, quotquot sunt, natus iniquis

kich bogów zmienności«, o człowieku niestałym.

verü, üs, n. 1) rożen: veribus tre-mentia (frusta) figunt V nabijają na rożny kawałki, verubus transuta sa-lignis exta 0; 2) pocisk: pugnant ve-ru Sabellö V, por. verütum.

Vërulae, ärum, f. teraz Veröl i, miasto Herników w Lacyum L; adi. Vërulanus В. pochodzący z Veru-lae: populus L;jako imię: Vërulâna, Gratilia T; Vërulanus, Severus T.

Verulamium, ii, n. teraz Veru-lam, miasto w Brytanii T.

vërum, vërumtamen, sob. vërus.

finis naturam agri? vero, inquit, qui arari aut coli possit Ci, fuisti in scho-rographa Ci autentyczny, turpitudo lis? vero, ac libenter quidem Ci. II) ver a et fie ta Ci, vera virtus O', ve- virô jako spójnik: ale, lecz [zawsze ra et adumbrata comitia Ci, Nu- na drugiem miejscu): scimus musicen midicus verus et germanus Me- nostris moribus abesse a principis tellus Ci, ut verissime scribit Hirtius persona, saltare vero etiam in vitiis Ci, si verum est, quod nemo negat N, poni N, (audivit) très partes flumen populi plane et vere liberi Ci, conla- traduxisse, quartam vero partem citra crimavit vir egregius et vere Metel- flumen reliquam esse C; 2) verum: .lus Ci; 2) subst. virum, i, n. praw- ale, lecz (jest właściwie zdaniem-, ve-da: si verum quaeris Ci, verum vide- rum (est) = prawdą jest): duo erant rimus, cum testés dixerinl Ci, tam a- signa non maxima, verum eximia ve-versus a vero Ci, ex vero 0 zgodnie nustate Ci znaczy właściwie: dwa by-z prawdą, longe abesse a vero Ci, ły posągi nie bardzo wielkie, lecz co quam simile sit veri Ci; częściej quam prawda, nadzwyczajnej piękności, veri simile (także jako jedno słowo:

virus Я. adv. vire 1) prawdziwy, Universum Ci = właściwie; 2) w od-rzeczywisty; opp. falsus, fictus: utrum powiedziaćh: tak jest, zaiste.* non de-velis, factum esse necne, verum esse an fal sum Ci, verae litterae, chi-

Verus 3. przydomek (cognomen)

verutus 3. (verü) 1) uzbrojony po-

verisimile)’ sit Ci prawdopodobny, por. w kilku rodach T. verisimilitude : prawdopodobieństwo;

3) prawdę mówiący, rzetelny, szczery, Ciskiem: Volsci veruti F; 2) jako subst. lubiący prawdę: mei testes veri sunt verütum, i, n. (sc. iaculum, hastile) Ci, verissimus iudex ut vere (verius, pocisk : verutum in balteo defigitur C.

verissime) dicam Ci; 4) przen. zgodny z rozumem, rozumny, słuszny, sprawiedliwy: si id facere vere potero Ci, in spem maximam et verissimam ad-ductus Ci, negat verum esse adlici be-nevolentiam cibo Ci, neque verum est qui suos fines tueri non potuerint, a-lienos occupare C, metiri se quemque suo modulo ac pede verum est H; rzadko z następ, zdaniem celowem: rectum et verum est, ut eos amemus kańcy Wescyi.

Ci; od rzeczownika rum, i, n. używa się abl. i nom. jako przysłówek i jako spójnik: I) vërô jako przysłówek potionibus vescuntur Ci, lacte et car-1) prawdziwie, istotnie, rzeczywiście, ne ferina vesci S; 2) jeść, biesiado-zaiste: in mediocribus vel studiis, vel officiis, vel vero etiam negotiis Ci — albo nawet, et per se et per suos et vero etiam per alienos Ci, o praecla-rum imperatorem, nec iam cum M’.

Aquilio, sed vero (= istotnie, nawet) imię rodowe, cum Scipionibus conferendum Ci, multa pars eorum, immo vero genus hoc

vervex, ëcis, m. baran, skop Ci. Vesaevus zob. Vesuvius.

vesänus (vaesänus) 3. (= male sa-nus) bezrozumny, oszalały, wściekły: homo V. ас furiosus Ci; stąd subst.: vësânia, (vaesânia), ae, f. szał, wściekłość: ne vos ageret vesania discors H.

Vescia, ae, f. miasteczko latyńskie nad rzeką Li ri s; adi. Vescïnus 3. a-ger V. L ; subst. pl. : Vescïni, m. miesz-vescor, vesci (gr. роахеоЗш) 1) żywić się, żyć czemś; z abl. dii nec escis nec wać ; według analogii ma później składnię jak edere z acc. ut infirmissi-mos vescerentur T, argentum ad ve-scendum factum L naczynie stołowe.

Vesculärius 3. (vesculus, vescus),

vescus 3. (vesci) 1) niszczący: ve-scum papaver F; 2) wyniszczony, nik-

ły, szczupły, drobny: vascaque parva Ci; praedicativ.: si vespertinus te op-vocant coloni O, vescae salicum fron- pressent hospes H wieczorem; 2) zachodni: vespertina regio H.

des V.

Veseris, is, acc. im, m. rzeka u stóp Wezuwiusza LCi.

Vesta, ae, /. por. (*Earîa) 1) pierwot-

nie ognisko domowe, ogień : ter liqui-vësîca, ae, /. 1) pęcherz szczególnie do ardentem perfudit nectare vestam moczowy: morbi vesicae et viscerum V; 2) bogini ogniska domowego; Ci; 2) pęcherz wysuszony : displosa so- według mitologii doby klasycznej nat quantum vesica, pepedi H, spiri- wzorującej się na greckiej Westa tus oris vesicam tendit O; demin. vë- była córką Kronosa i Rei, siostrą sfcula, ae, f. pęcherzyk, torebka, o- Jowisza ; poeci identyfikowali ją słonka nasienia Ci.    z Ziemią = Terra O, Vesta Iliaca 0,

Vesontio, ônis, ж. teraz (z acc. ponieważ kult Westy według poda-Vesontionem) Besançon, miasto nia miał z Eneaszem pochodzić z Ili-w południowej Francyi, stolica Se- urn. W okrągłej świątyni Westy na kwanów C.    południowej stronie forum płonął

wem, utrzymywany przez dziewice westalskie pod nadzorem najwyższego kapłana (pontifex maximus): Ve-staesacerdos 0; często w gen. eliptycznym-. ad Vestae fsc. aedem) H, a Ve-stae (sc. aede) Ci; 3) przen. świątynia Westy: quo tempore Vesta arsit 0; adi. Vestälis, is, /. kapłanka Westy, Westalka. Westalki, pierwotnie 4, pó-

ve$pa, ae, /. osa; examen vespa- święty ogień na ognisku państwo-rum L rój os.

Vespasiänus, i, m. (właść. pocho-

dzący z gens Vespasia) imię po adop-tacyi dobrane: T. Flavius Vespasiänus, cesarz 69—79 po Chr. T.

vesper, i, abl. także vespere m.

(gojrcpoę) 1) gwiazda wieczorna: puro te similem vespero H; 2) wieczór: vesper vitulos ad tecta reducit V, iam diei vesper erat Ci, primä (sc. horä)    źniej 6, wybierał pontifex maxi-

vesperi C, ad, sub vesperum C pod    mus przed ukończeniem dziesiątego

wieczór; przysl. nescis, quid vesper roku życia (por. defuncta virgo Ve-(serus) ferat L — do wieczora może stalis, in cuius locum Cornelia capta

est T, Vestalem legere L). Pozostawały przez 30 lat w służbie świątyni, 10 lat jako uczennice, 10 lat jako speł-

chód: sero vespere OV.

vespera, ae, /. (гатора) wieczór : ubi perpotavit ad vesperam Ci, inumbran-te vespera T podczas zmierzchania się, prima vespera L z początku wie

czora.

się wszystko zmienić; bardzo często locativ. : vesper!, osłabione : vespere Ci wieczorem, primo vespere C z początkiem wieczora; 3) wieczór, za- niające służbę, 10lat jako nauczycielki, w Wysokiem poważaniu, w którym czasie obowiązane były do przestrzegania zupełnej czystości. Jako kara za niedotrzymanie czystości lub dopuszczenie do tego, że ogień zgasł, (co było najgorszą wróżbą dla pań-vesperäsco 3. (vespera) zmierzchać stwa) było ustanowione pogrzebanie się: vesperascente caelo N gdy zmierzch    żywcem. Poet.: Vestales oculi 0 czy-

vester, starsza forma: voster, vespertinus 3. (vesper) 1) wieczór- tra, trum (vos) wasz (przygodnie: swój) ny, wieczorowy: senatus consulta ve- vesträ interest Ci leży w waszymin-spertina Ci powzięte wieczór, vesperti- teresie, ad omnia vestra oculos adie-num forum H, vespertinis temporibus cerunt Ci wasz cały majątek, haec P.

zapadał, vesperascente die T gdy dzień ste jaii Westalek. chylił się ku wieczorowi.

ad sonitum vocis vestigia torsit V zwróci! się za głosem, qui adversis vestigiis stant contra nostra vestigia Ci o antypodach, tenuit vestigia tel-lus O, vestigia alba primi pedis V ściej = gen. subi. ; reges vobis vestris- białe kopyta, lapides sua post vesti-que sociis inimicissimi Ci, conlegium gia mittunt O, in suo vestigio mori vestrum Ci, invenies vestri praeconia nominis; rzadko = gen. obi.: esse in vos odio vestro (= z nienawiści do was) consultum ab Romanis Ci.

Servilii victoria vestra facta sunt Ci, quapropter, iudices, vestrum est deli-gere Ci waszą rzeczą, waszym obowiązkiem, vestrum dare, vincere

no

strum est O; jako przydawka najczę-

malle quam fugere L na miejscu, eo-dem vestigio manere C, haerere L pozostać, se vestigio movere L ruszyć się z miejsca, et loci et temporis eo-dem vestigio Ci, salutem in illo temporis vestigio positam arbitrabantur C, e vestigio (temporis) C = natychmiast: saepe consilia capiunt, quorum eos e vestigio paenitet C.

vistibulurn, i, n. [od vea = via i stabulum) 1) plac na ulicy = dojazd, plac przed domem lub świątynią, podwórze: in primo aditu vestibuloque templi Ci; 2) przedsionek (w domu): focus in primis aedibus ante fuit, hinc

quoque vestibulum dici reor 0, patefieri domum iubet atque in vesti-bulo effigiem demonstrat T; 3) przen. wejście, wstęp: vestibulum et fauces Orci V, in vestibulo senatus Ci, in ve-stibulo Siciliae Ci, in vestibulo urbis quae erant tecta deserta L.

rendo vestigare L,

vestimentum, i, n. (vestire), suknia, odzienie: calceos et vestimenta

uem

Vestïni, örum, m. lud italski na wschodniem wybrzeżu Italii środkowej; adi. Vestïnus 3: legio L; jako n.

vëstïgo 1. ävi, ätum 1) szukać, śledzić: vestigans per agmina Tur-num 7, viros vestigare 0, voluptates Ci, alte vestiga octilis et repertum ra-mum) carpe V; z pytaniem zawisłem: quae loca, quive habeant homines, vestigemus V, vestigans, quam regionem petisset L; 2) przyjść na ślad, vestigium, ii, n. (vestigare) 1) ślad wyśledzić, wykryć: perfugas inqui-(drogi lub stopy), trop : vestigia retro observata sequor V, vestigia pedum °, in omnes partes ferentia L, aliq vestigiis sequi L stawać komu na pię- mutavit Ci. ty, ścigać, vestigia figere V kroczyć, iść, premere V stać, referre V cofać się, certa ferae vestigia O; obrazowo: patris vestigiis ingredi, insistere Ci pr. LT. w ®*ady ojca, patris vestigia premens vestio, 4. ïvi (ii), Itum (vestis) 1) T, ubi impresserit vestigium Ci gdzie    odziać, odziewać: te bis Afro murice

stanąć, vestigium aliquo movere Ci u-    tinctae vestiunt lanae H, homines ma-

dać się dokąd; 2) ślad, znak, znamię,    le vestiti Ci; 2) pokrywać, ozdobić:

szczątki: manifesta rotae vestigia 0,    animantes villis vestitae Ci, sandyx

in lectulo mulieris vestigia vidëre Ci,    pascentes vestiet agnos V, genas ve-

agge-

re C, terra se gramine vestit V, mon-tem oleâ vestire V — zasadzić, his ta-bulis templi parietes vestiebantur Ci były ozdobione.

vêstis, is, /. (gr. Èa^rjî) 1) suknia: discidit vestem ; resarcietur! Ci, struem ucieka, pedum vestigia rogi пес vestibus пес odoribus cumu-P°nit in undis 0, vestigia feci ilia 0,

vestigia flammae V, vestigia avaritiae    stibat flore iuventa V, trabes

Ci, sceleris V, integritatis Ci, fraudis V, vestigiis proelii ingredi Ci śledzić biwę, veteris formae 0; 3) krok, stąpienie, podeszwa,stopa, miejsce; przen. moment czasu: Daedalus caeca regens filo vestigia V, ilia dato vertit vestigia tergo V =

lant T, vestes de pellibus S; 2) odzież,

Słownik.

GO

strój, ubranie: crepidatus, veste ser-vili Ci, iacentera veste spoliare N zbroja, vestem mutare: zmienić strój = przywdziać żałobę : senatus luctum ao dolorem vestis mutatione declaran-dum censuit Ci; w znaczeniu zbioro-wem : maximus vini numerus fuit, permagnum pondus argenti, pretiosa vestis Ci; 3) kobierzec, dywan: plena domus stragulae vestis Ci, vestibus lectum vêlant 0, super lectos cande-bat vestis ff.

vestîtus, Gs, m. (vestire) 1) odzienie, suknia, strój : vestitum, quo ipse tectus erat, tibi tradidit Ci, erant duo signa virginali vestitu C w stroju panieńskim, luctu ас vestitu rei publicae subvenire Ci, vestitum mutare Ci przywdziać żałobę, ad suum (pristi-num) vestitum redire Ci złożyć żałobę; 2) pokrycie: vestitus riparum, montium Ci.

Vesulus, i, m. ter. monte Viso w Alpach kotyckich VL.

Vesuvius, ii, m. Wezuwiusz; pro-spectabat (Tiberius) pulcherrimum si-num, antequam Vesuvius mons ar-descens (za Tytusa) faciem loci vertieret T = poet. Vesaevus (Vesëvus) : vi-cina Vesêvo ora iugo V.

Vetera, urn, m. i Vetera castra, miasto nad dolnym Renem, teraśn.— Xanten T.

veteränus 3. 1) który długo służył = wypróbowany, wyćwiczony: służba wojskowa trwała w czasach republikańskich około 25, od Augusta 20 lat; kto dłużej służył, należał do weteranów: primum duces laudavistis, dein-de milites veteranos Ci, ut ager mili-tibus veteranis divideretur Ci; 2) subst. żołnierz wysłużony, weteran: Caesa-rem sequi arbitrabatur cum legione quarta, cum veteranis Ci, veterani pristinae virtutis memores acriter in-stare T; 3) dawny, stary: veteränus hostis L.

veteräsco 3. (vêtus) starzeć się CCi.

veterâtor, öris, m. (veterascere) 1) zestarzały w czem, posiwiały: wyćwiczony, wprawny: Céthégus in causis privatis satis veterâtor videbatur Ci; 2) chytry, frant, »lis« : subridet Satu-rius, veterâtor Ci.

veterEtôrius 3. (veterâtor) 1) rutynowany, wprawny: minime veterato-ria ratio dicendi Ci; 2) chytry, szal-bierski: nihil ab eo vafrum, nihil ve-teratorium exspectaveritis Ci.

veternus, 3. (vêtus) sędziwy, stary, jako subst. veternus, i, m. (sc. morbus) uwiąd starczy = śpiączka, przen. gnuśność, ospałość : nec torpere gravi passus sua régna veterno V.

veto 1. vetui, vetitum: 1) activ. niedozwolić, zabronić, zakazać, przeszkodzić: veto L formuła intercessyi trybunów ludowych, si vetat auspi-cium O, venti vêtantes 0 niepomyślne w., res ipsa vetat 0, est utique ius vetandi Ci, nulla lex vetat Ci; z acc. rzeczy, ecquid est, quod populus iu-bere aut vetare non possit Ci; poet, bella vetare V odradzać wojnę, maiora O; przedmiot wyrażony inf. tabulae peccare vêtantes H, lex vetat delinquere Ci; jeèeli podana jest osoba, której się zakazuje, acc. c. inf. act.'. lex peregrinum vetàt in mumm aseen-dere Ci zakazuje cudzoziemcowi, z domyślnym inf. (cum versus facerem) ve-tuit me Quirinus (sc. versus facere) Я; jeèeli nie jest wyraèona osoba, której się zabrania, acc. c. inf. pass. : furem luce occidi vêtant XII tabulae Ci, castra muniri vetuit C; poet, ze zdaniem celowem : vetabo, sub isdem sit trabibus mecum H, vetuit, ne quis se pingeret H; 2) passivum: cum a tri-buno plebis vetaretur Ci, fossam prae-duxit, qua incerta Oceani vetarentur T ażeby miejsca niebezpieczne Oceanu usunąć, acta agimus, quod veta-mur vetere proverbio Ci czego nam zabrania dawne przysłowie, vetita legibus aléa H, iussa ас vetita populo-

ris Ci, leges veteres Ci, fatorum vete-res praedictiones Ci, ut vetera mittam

rum Ci nakazy i zakazy = ustawy; subst. nitimur in vetitum semper O, quae contra vetitum discordia? V;    (omittam, praetermittam) CiS by

в inf. podmiotu: vetitum est arae san- przeszłość pominąć, vetera et guinem offundere T; в пот. c. inf.: cum senatus flere pro me vetaretur Ci,

an

ti qua mirari T dawniejsze i wyszłe z użycia, veteres et ut aiunt prisci senatores vetiti (sunt) ingredi Aegyp-    viri Ci mężowie dawnych czasów

tum T; s dat. : cur Dialibus id veti-    i obyczajów; Tacyt osnacsa przymiot-

tum? T.

Vettius 3. imię rodowe T.

dawni ludzie; Veteres (sc. tabernae) vetulus 3. (demin. od vêtus) stary, dawne budy wekslarskie (w połud-nieco stary: arbor novella et ve- niowej stronie forum): sub Veteribus tula Ci, vetuli equi Ci, vetula cornix    Ci, pone Veteres L; 5) Przydomek

H, stąd: Vetulônium, ii, n. albo Ve- wielu rodzin. NB. Pierwotna natura tulönia, ae, /. jedno z 12 miast związ- rzeczownikowa pokazuje się w dekli-ku etruskiego, na południowy wschód nacyi: abl. vetere, plur. nom. neutr. od Ombrone L.

nikiem vêtus csasy republikańskie (;przed bitwą pod Actium): v eter is Vettones, um, m. lud iberyjski populi Romani p.v. a. Clarisscnptoribus w północno-zachodniej Hiszpanii LGN ; memorata sunt, temporibusque stąd Vettonia, ae, f. (sc. terra) kraj Augu sti non defuere decora ingénia; Wettonów; adi. Vettoniänus 3. po- 4) subst. veteres, um, m. (sc. horni-chodzący z kraju W., jako przydomek nes): maiores nostri, veteres illi Ci u T.

vetera, gen. veterum; comparât, vetus-Veturius 3. (vêtus) imię rodowe, tior, superl. veterrimus.

vetus, veteris (gr. â'-oç rok) 1) stary,

tustate rem eruere Ci z dawnych kronik wydobywać dzieje, litterarum vetustas Ci, scripta vetustatem si modo

rość, wiek sędziwy: tunc senior quam-vis obstet mihi tarda vetustas О; 3)

świadczenie, dawny związek: quae civitates officiis, fide, vetustate popu-

vetustate (długotrwałe doświadczenie), artificio tu vicisti Ci; 4) czasy staro-

vetustas, ätis, /. (vêtus) 1) daw-sędziwy, doświadczony, wypróbowa- ność, długie trwanie czegoś: statuae ny : imperatores duo veteres N., vete- intereunt tempestate vi vetustate res et senes T sędziwi i niedołężni Ci, si paulum adsumpserint vetus-starcy, ad earn rem veterem accusa- tatis et roboris Ci, tanta erat ve-torem comparare Ci, vêtus gladiator, tustas illius religionis Ci, corroborata histrio, sicarius Ci; w połączeniu z lo- vetustate au dacia Ci, verborum prisea cat.: vêtus militiae, belli T doświad- vetustas H wiek i starożytność, męczony w wojnie; vêtus operis ac la- moria eius vetustate abiit L z powo-boris T; 2) dawny, stary (opp. novus): du długiego czasu, ex annalium ve-V eter a odisse, nova exoptare S., vectigalia (leges, legiones) vetera et nova Ci, colonias deducere novas, renovare veteres Ci, vêtus est quod nostra ferent O znieść dawność = do-dicam Ci starą historyę, vêtus hospi- stać się do potomności; 2) poet, sta-tium Ci, milites veteres L, exercitus Ci, morem (consuetudinem, institutum) veterem servare Ci; 3) dawniejszy, dawna przyjaźń, długie stosunki, do-starszy, poprzedzający: erant illi com-pti capilli, digni Capua, sed ilia vetere Ci, partim ex veteribus bellis, lum Romanum attingunt Ci, cives ei partim ab hoc ipso bello Ci, aucto- devincti necessitudine et vetustate Ci, res veteres et recentes T, unum ex barbatis illis, exemplum imperii vete-

buntur urbes Ci, pecuniam S roztrwonić, civitatis mores luxuria vexabat S psuć.

żytne: ut annales populi et monu-menta vetustatis loquuntur Ci, caere-moniae ab omni vetustate acceptae Ci, contra omnia vetustatis exempta C;

5) przyszłość, potomność: quae vetus-tas tollet ea monimenta? Ci, de me nulla obmutescet vetustas Ci, si fidem est latura vetustas V.

vetustus 3. (od vêtus, jak onustus, venustus od onus i venus) 1) stary, sędziwy: vetustissimus ex iis L, vetus-tissimus liberorum eius T; 2) dawny, oddawna trwający, długoletni: vetus-tum hospitium Ci, amicitia O. gens F, disciplina L, oppidum H, lucus v. 0, opinio tam vetusta Ci; 3) starożytny: vetustiores scriptores L; 4) staroświecki, starodawny: vetusta oeculta-que sacrificia Ci, templum vetustum Cereris F.

vexatio, ônis. /. (vexare) 1) uciążliwość, przykrość: cum omni genere vexationis processerunt L, vexatio corporis Ci; 2) udręczenie, nękanie: vexatio direptioque sociorum, Mace-doniae, virginum Vestalium Ci.

vexätor, öris, m. (vexare) dręczyciel, ciemiężyciel: rei publicae, Asiae, urbis Ci.

vexillärius, ii, m. (vexillum) 1) chorąży: vexillärius illius cohortis,.. Galbae imaginem solo adflixit T; 2) pl. vexillärii, örum, m. chorągiew — oddział, zwłaszcza weteranów, którzy jakkolwiek zwolnieni od przysięgi, nie otrzymali jeszcze uwolnienia ze służby: duae legiones incessere cum ve-xillariis trium Britannicarum legio-num T.

vexillum, i, n. {dem. od velum, temat vehere, por. vexare) 1) chorągiew, chorągiewka wojskowa: vexillum było znakiem manipułów i oddziałów konnicy w kształcie naszych chorągwi kościelnych: manipuli vexilJa con-vellunt T, vexilla equitum L, vexillum tollere Ci wyruszyć, vexillum Campanae coloniae Ci (przy zakładaniu osad wojskowych), vexillum non deest, quo concurrant perditi cives Ci; jako znak przy poborze do wojska: sub vexillo uno mittuntur C; 2) chorągiew sygnałowa czerwona naczelnego wodza lub admirała, którą wywieszano nad namiotem (praetorium) jako znak do bitwy: vexillo insignis praetoria navis T, Caesari vexillum proponendum erat C musiał wywiesić; 3) jako wyraz zbiorowy : oddział żołnierzy do chorągwi należący: prae-missis Gallorum cohortibus (piechota) et Germanorum vex i llis T = (oddziały konnicy).

vexo 1. (frequ. od vehere) 1) poruszać tam i napowrót, miotać, rzucać: vector per confragôsa vexabitur Ci, Dulichias vexasse rates F, venti vexant nubila caeli O; 2) trapić, dręczyć, uciskać, ciemiężyć: in pace ad vexandos cives acerrimus Ci, homines vexatl, verberati, necati Ci, vexatae comae 0 rozczochrane, Siciliam Verres vexavit Ci, civitas vexata et spo-liata Ci, cum Fulvia terroribus vexa-retur N, vexari conscientiä, invidiä S, sollicitudine Ci dręczyć się wyrzutami sumienia; 3) pustoszyć, zaczepić: Gallorum agros vexaverat C, bellis Sicilia vexata est Ci, fana vexata Ci zrabowane, bello vastabitur Italia, vexa-

via (starsza forma : vea) ae, f. (vë-hia-veia od vehere) 1) droga, gościniec, ulica (w mieście i obozie) : via militaris Ci gościniec wojskowy, jak via Appia z Rzymu przez Kapuę do Brundisium, którą wybudował censor Appius Claudius Caecus 312; via Fla-minia 220 z Rzymu do Rimini, stąd prowadziły dwie: v. Aemiliä 188, jedna do Akwilei, druga do Pizy. Inne drogi : via Aurelia, Cassia do Etruryi, via Valeria do kraju Marsów, via Tiburtina do Tivoli,

viaticus 3. (via) należący do po

via Salaria do Rieti, via La-    via) dicere, progredi Ci »metodycz-

tina do doliny rzeki Liris, via Os-    nie«,

tien sis do Ostyi i i. Vias sternere silice in urbe, glarea extra urbem sub- droży, subst. viaticum, i, n. pieniądze struere et marginare L. vias munire Ci budować, decedere ex (de) via С ustąpić z drogi, porzucić, alicui viam dare L pozwolić komu przejść, se

viae committere Ci odważyć się рока- viatica perdiderat H pieniądze na drożąc na drodze, ibam forte via sacra gę zebrane oszczędnością.

H; w prosie: sacra via Ci od luku

lub żywność na drogę: potest quid-quam esse absurdius, quam quo minus viae restât, eo plus viatici quae-rere? Ci; poet. Luculli miles collecta

viator, oris, ж. (via) 1) podróżny, Tytusa na Kapitol, strata viarum F wędrowiec: non semper viator a la-bity gościniec, Caesar fossas transver- trône, nonnumquam etiam latro a via-sas viis (urbis) praeducit C, castra an-    tore occiditur Ci; 2) rodzaj slug pu-

gustiis viarum contrahit C; 2) prsen.    blicznych. jakich mieli cenzorowie, try-

Vibidius 3. imię rodowe HT.

Vibius 3. imię rodowe T.

Vïbo, önis, f. dokładnie Vïbo Va-lentia [por.) w formie greckiej Hippo ("Iîtrtwv), teras Monte Leone w kraju Bruttiów, adi. Vïbônensis, e: sinus Vibonensis Ci, ager FL.

Vibulënus, i, m. imię wł. żołnie-

Vibullius 3. imię rodowe T. vibro 1. 1) poruszać szybko tam i napowrót, wywijać, ciskać, miotać: hi pueri sicas vibrare didicerunt Ci, vibrare hastam Ci, vibrata fulmina iactat 0, sustinentium humeris vibra-tus T wstrząsany, tremulum excusso iaculum vibrare lacerto 0, vibratus ab aethere fulgor F; 2) nadać ruch drżący, chwiać, wstrząsać: vibrabant flamina vestes 0, vibrari membra vi-deres 0 drżeć, crines ferro vibrati F kędzierzawione włosy; S)reflex.: drżeć, szybko się poruszać, o blasku: lśnić się, połyskać: très vibrant linguae О, linguis vibrantibus F, vibrantia tela 0, vibrans ictus F, supercilia vibrante loquentes 0 mrugając mówić, mare albescit et vibrât Ci morze bieleje i lśni się.

viburnum, i, n. kalina (krzew) T.

droga, kanał : aquarum viae 0, vocis bunowie i inni niżsi urzędnicy : posła-via 0, vitales vias et respiramina clau- nieć, woźny CiL. sit 0, spirandi viae 0, Alpheum fama est egisse vias subter mare F, tellus viam sub Tartara fecit 0, sagitta si-gnâvit viam (kierunek drogi) flammis F, extra anni solisque vias F poza zwrotnikami, finditur in solidum cu-neis via V torować drogę, fit via vi F (allit.), invia virtuti nulla est via 0, ne quis hanc vitae viam pertime- rza T. scat Ci, mortis (teli) via VO droga na śmierć, viam inire, ingredi Ci wkroczyć na drogę. 3) pochód, marsz, podróż, de via languere Ci być znużonym z drogi, viae labor 0, tridui viam procedere C trzy dni maszerować, quo te via ducit F, temptamusque viam et velorum pandimus alas F, rectä viä Ci prostą drogą; poet. : via maris О podróż morska, stąd lassus (odio. tae-dio) maris ас viarum HT znużony podróżami po lądzie i morzu, viam facere = iter facere podróżować; 4) sposób, środek, postępowanie, metoda, prawidło: via prima salutis pande-tur V, qua est via proxima leto F, via domandi F, viam fraudis inire L, nulla viam fortuna regit F, recta vitae (vivendi) via Ci sposób życia, per omnes vias leti L wszystkie rodzaje śmierci, viä (viä et ratione, ratione et

vlcänus 3. (vlcus) wiejski ; subst. : vïcanus, i, m. mieszkaniec wsi CiT.

Vica pota, ae, /. (a vincendo et potiendo) przydomek bogini zwycięstwa CiL.

vicärius 3. (vices) zastępujący: in his rebus operae nostrae vicaria tides supponitur Ci; subst. vicärius, ii, m. zastępca: succedam ego vicärius tuo muneri Ci — następca, vicärius dili-gentiae meae Ci, peculia omnium vi-cariique retinentur Ci zastępcy niewolników, si in bello dari vicarii so-lerent Ci zastępcy żołnierzy, vicärium accipere L przyjąć zastępcę.

vicatim (vicus) 1) po wsiach: in montibus vicatim habitare L, per a-gros vicatim bellum circumferre L od jednej wsi do drugiej; 2) dzielnicami, ulicami: vicatim celebratur tota urbe descriptio CiTH.

vice, vicem sob. vicis. vïcëni, ae, a (viginti) po dwadzieścia, po dwudziestu: quaternos, quinos, denos... aut vicenos denarios cogéré Ci.

Vîcentia, ae, f. sob. Vïcëtia. vïcësimani, ôrum, m. (vicesima, sc. legio) żołnierze dwudziestego legionu T.

vïcësimârius 3. (vicesima sc. pars) pięcioprocentowy: aurum vicesima-rium L dochód pięcioprocentowy od wyzwoleńców.

vïcësimus i późniejsze vïgësimus 3. (viginti) dwudziesty: vicesimum iam diem id patimur Ci, unus et vicesi-mus T, alter et vicesimus Ci, vïce-sima, ae, f. {sc. pars) dwudziesta część — 5% jako oplata : scribit HS LX so-cios perdidisse ex vicesima portorii Ci z pięcioprocentowego cła wywozowego, vicesimae venalium manci-piorum T b°/₀ ceny kupna, vicesima eorurn qui manu mittuntur L opłata do skarbu przy wyzwoleniu niewolników, która wynosiła dwudziestą część czyli 5°/₀ ich wartości.

Vicetia, ae, f. teraz Vicenza, miasto w kraju Wenetów L. vicia, ae, /. wyka V. vïciens później vicies (viginti) dwadzieścia razy: viciens centena milia passuum C (20 X 100.000) == 2.000.000; viciens HS = sestertium viciens (sc. centena milia) dwa miliony sester-ców Ci.

vidimus 3. (= vigilinus od vigil) czujny, przydomek Jowisza L.

vïcïnâlis, e (vïclnus) dotyczący sąsiadów, sąsiedni: ad vicinalem (= vi-cinórum) usum L.

vïcïnia, ae, f. (vïcïnus) 1) sąsiedztwo = blizkość: in vicinia nostra A-verni lacus Ci, quos vicinia Persidis urguet V; 2) sąsiedztwo = sąsiedzi, sed videt hune vicinia tota H.

VïcTnitSs, atis, f. (vïcïnus) 1) sąsiedztwo — blizkość: scire hoc propter vicinitatem facile possum Ci; 2) dobre sąsiedztwo: amicitiae, consuetudi-nes, vicinitates quid haberent volup-tatis intellexi Ci; 3) okolica (sąsiednia): cantu vicinitas personat Ci; 4) sąsiedztwo = sąsiedzi : signum vicinitati notum Ci.

vïcïnus 3. (vîcus) 1) sąsiedni, sąsiedzki, blizki: in fundum vicini con-sulis arbores transferebantur Ci, vici-nae urbes V, vicinum bellum L wojna w sąsiedztwie; z dat. Thessalia, quae est vicina Macedoniae L; 2) subst. vïclnus, i, m. sąsiad i vïcïna, ae, f. sąsiadka: amicis, vicinis, hospitibus eum reddite Ci, faces in vicinorum tecta iactas Ci, vicina seni non habi-lis H; z gen. vicinus eius mulieris Ci, Fides vicina Iovis est Ci (świątynie F. i J. sąsiadują); 3) vïcïnum, i, n. blizkość, sąsiedztwo : sonitu plus quam vicina fatigat O, in (ex) vicino VT w pobliżu, z blizka; 4) prsen. blizki, podobny: dialecticorum scientiavicina est eloquentiae Ci.

vicis, f. (nominatiwu sing, brakuje;

BIBLIC

tv sing, tylko gen. vicis, acc. vicem, abl. vice; pi. nom. i acc. vices, dbl. vicibus) 1) zmiana, przemiana, kolej: hac vice sermonum V rozmowa, dya-log, nox vicem peragit O noc spełnia zmianę (z dniem), vigiliarum vices servare L naprzemian stać na straży, solvitur acris hiems grata vice veris H, vices peragere O przechodzić zmiany, alternare vices O, per vices cla-mare 0 naprzemian = vicibus factis H, versa vice Ci odwrotnie; 2) zmiana losu, los, szczęście: venena non valent convertere humanam vicem H, deum rex voluit vices V, mitiores vices fortunae T, nec tela nec ullas vi-tavisse vices V, res abit a consilio ad vices rerum N; 3) miejsce, urząd, zadanie, rola, obowiązek : sortitique vices unä circumfundimur V, legio ехег-cet vices, quod cuique tuendum est V spełnia służbę, vestram meamque vicem explete T, vicem teli (aerarii) prae-stare S zastępować miejsce, cotis vice fungi H służyć za osełkę do ostrzenia, heres ad vicem eius, qui e vita emigravit, proxime accedit Ci, sacra regiae vicis L ofiary należące do króla; 4) wzajemność, odpłacenie, wywdzięczenie: proclivius est iniuriae quam officii vicem exsolvere T, redde vicem mentis 0, vicem (vices) reddere alicui 0 odpłacić się nawzajem, vi-oesque superbae H zapłata za dumę, deiecit arces plus vice simplici H więcej niż jednokrotnie karząc; 5) acc. i

abl.    w znaczeniu przyslówkowem: a)

acc.    vicem: ut fasces suam cuiusque vicem (kolejno, po kolei) per omnes irent L, vestram omnium vicem unus consulo L zamiast was wszystkich, in qua re tuam vicem doleo Ci zamiast ciebie, SardanapaUi vicem mori Ci jak Sard., vicem pecorum obtrun-cari S jak bydło, sollicitus (anxius, maestus) meam vicem L moim losem, z powodu mnie, vicem imperatoris, fratrum L; b) abl. vice: ea oraculi vice accipiens T jako wyrocznię, examines vice unius L; 6) określenia przyimkowe : invicem, invices, naprzemian: invicem in armis esse, proe-liari, requieseere C, inque vices ponit positamque resuscitat iram 0, agri ab universis in vices occupantur T, inque vicem tua me, me tua forma capit 0 nawzajem, me spargit... inque vicem flavescit Ci przeciwnie, odwrotnie, de-fatigatis invicem mtegri succedunt C w miejsce zmęczonych, inque vices ilium tectos qui laesit amores laedit amore pari 0 nawzajem.

vicissim (acc. adv. od vicissis г vices) 1) naprzemian, wzajemnie: hanc veniam petimusque damusque vicissim H. terra florere, deinde vicissim horrere potest Ci ; 2) przeciwnie: ca-lescere aut vicissim refrigerare Ci.

vicissitüdo, inis, f. (vieissi-m) 1) zmiana, kolej, faza: vicissitudines fortunae, rerum Ci zmienne losu koleje; 2) przemiana, wzajemne następstwo: ex alio in aliud vicissitüdo Ci) z gen. subi, vicissitüdo laboris ас voluptatis Ci, dierum ac noctium Ci, studiorum officiorumque Ci wzajemność, wywdzięczanie się; z gen. obi. vicissitu-do imperitandi L w rządach ; z określeniem pt zyimkowem: in sermone com-muni vicissitüdo Ci rozmowa wzajemna.

victima, star, victuma, ae, f. 1) zwierzę ofiarne (zastępujące ofiarę człowieka): aut pro victimis homines immolant C, victima pontificum securing cervice tinguet H\ 2) ofiara: P. Decius victimam rei publicae (za państwo) se praebuit Ci, victima его 0.

victimärius, star, victumärius 3. (victima) należący do ofiary; subst. victimärius, ii, m. (sc. servus) ofiar-nik, posługujący przy ofiarach: igne a victimariis facto L.

victor, oris, m. (vincere) 1) przymiotnikowo: zwycięski: in exercitum nostrum victorem impetum fecit Ci,

ka L.

vivis victoribusque militibus praemia persolvere Ci, victor equitatus T, victor inimicus, medicus Ci, victor equus V, victores abeunt V, victor revertisti Ci, victor currus 0 wóz tryumfalny, victorem rettulit ilia pedem 0; często tv połączeniu z locat.: Olympiae victor N; abl. navali certamine victor V, bel-lo civili victor Ci; 2) subst. zwycięzca, pogromca: libertas parata est vic-tori, mors proposita victo Ci, gaili victi silere soient, canere victores Ci; z gen. obi. : populus Romanus victor omnium gentium Ci, cuius belli victor L, Scipio Ci; Я) poskromiciel: animus libidinis victor S, victor propositi H który cel osiągnął; 4) Victor jako cognomen tv kilku rodach T.

victoria, a, f. (victor) 1)zwycięstwo: qui tot habet triumphos, tot victorias bellicas Ci, conclamare victoriam C zawołać »zwycięstwo!« — wznieść o-krzyk zwycięstwa; z gen. subi. Cn. Pompei victorias numérabamus Ci; rzadko z gen. obi.: victoria certaminis L zwycięstwo w sporze, victoria belli civilis Ci ; często z określeniem przy i mkotvem: egregia victoria de Hannibale ; 2) zwycięstwo, wygrana w procesie lub sporze: victoria ex collega L, por. victoriam ex Allobrogibus repor-tare, referre, ferre, parère, adipisci Ci zwycięstwo odnieść; Я) n. propr. bogini zwycięstwa (= gr. Nike): tem-plum Victoriae Ci, Victoria aurea L złoty posąg bogini Nike.

victöriätus 3. (victoria) opatrzony obrazem Wiktoryi, bogini zwycięstwa; jako subst. victöriätus, i, m. (sc. nurn-mus) moneta Vi cto r i a (= ¹/₂ denara) : tulit in eo triumpho victoriatüm {gen. pi.) LXXXVDCCII (= 85.702) LCi.

Victöriola, ae, f. {demin. do victoria) mała bogini zwycięstwa = posążek, statuetka bogini Nike Ci.

victrix, Icis, a przy subst. rodź. nij. w pl. victrïcia, ium, n. (od victor) zwycięski; subst. zwycięzycielka: Athe-nas victrices fore Ci, legio victrix Ci, fruemur victrice re publica Ci, victrj-cia fulmina, arma OV; poet, victrices tabellae (litterae) 0 wieść o zwycięstwie, victrix hedera H zwiastujący zwycięstwo, mater victrix filiae Ci, Iunonem victrix affatur V pewna zwycięstwa.

Victumulae, ärum, f. miasteczko w Gallia cispadana L°.

victus, üs, m. (vlvere) 1) utrzymanie, żywność, pożywienie, pokarm, wikt: victus vestitusque Ci, victui herba est, vestitui pelles T, maior pars victus eorum lacté et carne consistit Ci; 2) sposób życia, dyeta: victus ari-dus Ci, nihil de victu, nihil de ve-stitu Laconum mutare N.

viculus, i, m. (demin. vlcus) wios

vïeus, i, m. (gr. ohoc, poi. wieś) 1) dwór, zabudowania dworskie: quid vici prosunt aut horrea? И, vicum vendere Ci; 2) wieś: Bithyniae vicos exustos esse compluris Ci; 3) tv mieście: szereg domów, ulica: vicos pla-teasque inaedificat C ulice i place, vicorum ordines et viarum spatia T, viens vendens tus et odores L = Ve-labrum; tv imionach ulic rzymskich: vicus scelerätus, Tuscus, I u-g a r i u s itd.

videlicet (imperat. vide i licet = patrz, wolno) snąć, oczywiście, zapewne, naturalnie; jako osobne zdanie: quorum? videlicet, qui supra scripti sunt Ci; jako zdanie wtrącone: quod parum videlicet intellexit Ci; w znaczeniu ironicznem: (Catilina) homo videlicet timidus vocem consulis ferre non potuit Ci.

video 3. vidi, visum (por. gr. f?8ov, oioa) widzieć: I) activum 1) widzieć, być obdarzonym wzrokiem, czuwać, mieć oczy otwarte: sensus videndi et audiendi Ci zmysł wzroku i słuchu, bene, acriter oculis videre Ci mieć bystry wzrok ; 2) trans, widzieć co,

spostrzegać, zobaczyć: aversum ho-stem V. C, somnia (aliquid in somnis)

duos in dicione videbat Germanorum teneri C; 5) oglądać: spec tat earn Tereus praecontrectatque v i d e n d о 0, quem tu (Melpomene) nascentem pla-cido lumine videris H, quos omnes acië Saturnia torva vidit 0, mulieres visum processerant S aby się przypatrywać bitwie; przy przymiotnikach stoi w tern znaczeniu videri = H pi-■yotę ópoćaa^-ai, fxetÇwv etatoestv) : maiorque videri пес mortale sonans F, vitulus niveus videri H, Edonrdas — quae videre nefas — ligavit 0, vidistis in vincula duci eum, qui a vobis vincula depuleram L; 6) przen. (umysłem o-glądać) rozważać, zastanawiać się: nunc ea videamus, quae contra dispu-tari soient Ci, videndum sibi esse aliud consilium Ci; często z pyt. zawisłem: quid fuerim, quid simque vide 0, vi-deas et considérés, quid agas Ci; często fut. exact. : alio loco de orato-rum animo videro Ci, sitne malum dolere necne, Stoici viderint Ci, quam id recte faciam, viderint sapientes Ci; 7) troszczyć się o co, mieć staranie: viderit ista deus 0, videant ista officia viri boni Ci; z nast zdaniem ce-lowem: vide, scribas Ci staraj się pisać, vide, ne tu peius consulas N, videbat, ut res transigeretur Ci, videant consules, ne ouid detrimenti capiat res publica CS formuła, którą wzywano konsulów do obrania dyktatora; 8) zamierzać co. starać się o co: magnam gloriam videre L, imperia immodica videre L. vidit aliud Ci

V. Ci mieć widzenie we śnie, quod non viderat, pro viso renuntiavit C, equitatu viso C; subst. visa, brum, n. widzenie we śnie; adi. videndus 3. widzialny n. p. nulli videndus 0 przez nikogo niespostrzeżony; łączy się z podwójnym acc.: orbem vidit inanem 0; szczególnie z part. praed. o bezpośredniem spostrzeganiu: suppli-cem vidit in ara sedentem NC, arma-tos stantes in limine F. scorpium puer minitantem vidit 0; z acc. cum inf. o pośredniem spostrzeganiu : suos fu-gere et concidi videbat C. milites sibi ipsos impedimento esse vidit Ci, serpentes errare videres H, molliri membra videres O; z pytaniem zawisłem: qui videant, quas in partis hostes iter faciant C, ex illo, quae me sequan-tur bella, vides F; lecz po formułce-. viden’ (== videsne) ut, stoi indicativ. : viden, utgeminae stant vertice cristae!

zwrócił uwagę na co innego; 9) przygotować: alicui prandium videre Ci; II) pass. videor, vidëri, vïsus sum 1) być widzianym: in aperto loco pau-cae stationes equitum videbantur C było widać, inde latet silvis nulloque in monte videtur 0, au di tos cae-

F; z zdaniem czasowem : videbamus Tuberonem, cum operam daret phi-losopho Ci, vidi, cum socios mande-ret Cyclops F widziałem, jak... ; obrazowo o rzeczach nieèywotnych : quas-cumque terras vident oecasus et ortus 0, me vident Capitolia regem 0; 3) być świadkiem naocznym, dożyć, zwiedzić, odwiedzić: nullius ex sua stirpe funus vidit NV, utinam eum diem vi-deam, cum... Ci, suo toto consulatu somnum non vidisse Ci, clarissimas victorias aetas nostra vidit Ci. casus abies visura marinos V; 4) (umysłem) pojmować, przewidywać, (zmysłami) spostrzegać : multi ventura (przyszłość) videbant V, sua fata videre 0 przewidywać, mens aliud suadet; video meliora proboque 0, eum exitum tarn video animo, quam ea quae oculis cernimus Ci, plus videre in re publi- lestes praeponere visis 0; 2) pass. ca Ci mieć głębszy rozum polityczny; jako deponens: okazywać się, przed-następuje acc. c. inf.: cum Athénien-    stawiać się: nulla mihi visa est F;

sium opes senescere videret N, Ae-    3) zdawać, wydawać się z nom. orze-

czenia: ut imbelles timidique videa-mur Ci, vox auguris vana visa est О, poteras iam videri felix 0, poena levis visa est О; z inf. colles exire vi-dentur O zda się, iż pagórki się podnoszą, aut dedit aut visus gemitus est ille dedisse stipes O, Miltiades non vi-debatur posse esse privatus N; czasem inf. domyślny, haec alio speeta-bant atque videri (sc. spectare) vole-bant N, quod nondum bono animo viderentur (sc. esse) C, pontifiees de-creverunt aream mihi restitui posse videri Ci; s dat. osoby: quae qui-busdam admirabilia videntur Ci, id mihi aequum videtur Ci, aliis vio-lentior aequo visa dea est O i bez dat.: audire magnos iam videor duces H, idem factura videbar O, vere videor posse contendere N zdaje mi się, że mogę twierdzić; czasem daje się przetłumaczyć przez przysłówek: widocznie: exercitus meritus videba-tur C widocznie zasłużyło wojsko, misericordia usus videtur C; 4) nieo-sobowo : videtur alicui : wydaje się, podoba się, ktoś sądzi, mniema, si tibi videbitur JVC, sic visum (eÔoÇs) superis FO, dis aliter (non ita) visum FO, imitamur quos cuique visum est Ci; z inf. : visum est mihi aliquid conscri-bere Ci, commodissimum visum est Procillum mittere C, quae visum est {sc. respondere) respondit C, quae vi-debantur N swoje zdanie; z асе. с. inf. non mihi videtur (= non credo) ad beate vivendum satis posse virtu-tein Ci.

vidua, ae, f. wdowa, zob. viduus.

viduitäs, ätis, f. (vidua) wdowieństwo, stan wdowi Ci.

viduo 1. (vidua) 1) zrobić wdową; pass. owdowieć: filia marito in exsi-lium pulso viduata T; 2) przen. pozbawić, osierocić: foliis viduantur orni H, viduasset civibus urbem F.

viduus 3. (por. di-videre, in-di-vi-duus) 1) owdowiały, niezamężny, nieżonaty: vidua mulier; często subst vidua, ae, f. (sc. mulier) wdowa; vi-duae... mańus O, vidua aula O, dum tarnen haec fiunt, viduae cessate puel-lae 0, se rectius viduam futuram fuisse, quam cum impari iungi L, vidui viri О; 2) bez kochanka, samotny: tot viduas exegi frigida noctes 0; 3) pozbawiony, próżny: nec viduum pectus amoris habet 0, vitem viduas du-cit ad arbores H.

Vienna, ae, f. teraz Vienne nad Rodanem C; adi. Viennensis, e: eo-lonia T; subst. Viennenses, ium, m. mieszkańcy V.

viëtus 3. (PPP. od nieuz. viëscere) zwiędły, skurczony, zmarszczony: vietum caput liliorum 0, vietum cor Ci, vieta membra Л (czytać należy dwuzgłoskowo : vjëtis).

vigeo 2. vigui (spokrewn. z vivere)

1)    być silnym, żywym, mieć czerstwe zdrowie: at vivis et viges Ci, vigent in corpore vires 0, viget aetas, animus valet S jesteśmy w sile wieku, sive occiderit animus, sive vigeat Ci, vos integri ас vigentes L, mens vigens Ci, ingenium vigebat in pec-tore L; poet, mobilitate viget (fama) F nabiera sił przez...; 2) kwitnąć, być sławnym, słynąć, odznaczać się: ma-gnae viguere Mycenae O, vestrae tum religiones viguerunt Ci, viguit Pytha goreorum nomen Ci, in pace i a cere, quam in bello vigere maluit Ci; zahl. auctoritate (opibus) vigere apud ali-quem T, vigent ubi crimina H gdzie mają przewagę, pro abstinentia... largitio vigebat S panować, rozpanoszyć się, święcić tryumfy.

vïgësimus, zob. vïcësimus.

vigil, vigilis, m. 1) stróż: clamor a vigilibus fanique custodibus tollitur Ci, vigiles flagitium suum excusabant T; w Uzyrnie pi.: polieya, straż pożarna ; praefectus vigilum T, (vigilium L) vigilum cohortes T kohorty policyi;

2)    jako adi.: vigilum canum excubiae

11, vigil ales 0 = kogut, vigiles oculi F, vigiles lucernae H nocne lampy, nox vigil T nieprzespana noc; poet. : vigil ignis VO niegasnący = wieczny ogień, curae vigiles 0 niedające wytchnienia, odpoczynku.

vigilans, tis, adv. vigilanter (PPr. od vigiläre) czuwający, czujny, uważny: diligentius et vigilantius ca-veamus Antonium Ci, vigilanter pro-vinciam administrare Ci, vigilantes oculi V, lumina vigilantia 0 (światło z wieży morskiej) vigilantes curae Ci, Oato homo vigilantissimus Ci.

vigilantia, ae,./. (vigilans) czujność: sua vigilantia pacern in Sicilia dicit fuisse Ci.

vigilax, äcis (vigiläre) czujny, czuwający: vigilacibus curis O.

vigilia, ae, /. 1) czuwanie, niespa-nie w nocy: cui non sunt auditae De-mosthenis vigiliae? Ci, nocturnae bac-chanationes et vigiliae Ci; 2) straż, stanie na straży: ut noctu vigilias agerent (ażeby stali na straży) ad ae-dis sacras Ci, exercitus vigiliis fessus L; 3) czas straży; (u Rzymian noc od zachodu do wschodu słońca dzieliła się na cztery straże po 3 godziny, które stosownie do pory roku były nierówne): de tertia vigilia ex castris profectus C tj. o 3 godzinie rano = tertia fere vigilia exacta Ci, prima, se-cunda, quarta vigilia L, początek stra-èy ogłaszano trąbą T; 4) żołnierze stojący na straży, straż : vigilias cre-bras posuit S, si vigiliae armatae es-sent Ci, vigilias circumire S kontrolować; 5) czujność, usilne staranie: ut omnis vigilias, curas, cogitationes in rei p. salute defigeret Ci.

vigilo 1. (vigil) 1) czuwać, nie spać: Regulum Carthaginienses vigilando necaverunt Ci, vigilas tu de nocie Ci całą noc, vigiläre usque ad lucern Ci; 2) trans, nodes vigilabat ad ipsum mane HO, nox vigilata ОТ, carmen vigilatum... concinuisse O podczas czuwania, pretium vigilatorum laborum 0, quae vigilanda viris F; 3) mieć się na baczności, czuwać: vigilandum est semper (poet.) Ci, me vester honos vi-gilare dies atque nodes iubet Ci.

vïginti (z dviginti, gr. EÏxoat) dwadzieścia: sex et viginti Ci, viginti et septem Ci; częściej bez et, jeżeli jednostki następują po dziesiątkach: HS milia viginti ununi Ci; poet, quattu-or hinc rapimur viginti et milia raedis H; szczególnie: viginti viri (XX viri) wszelka komisya albo urząd złożony z dwudziestu członków, np. do podziału ról (agris assignandis), zwyczajnie jednak od czasu Augusta urzędy niższe od kwestury, zwane także vigintiviratus, bo obejmujące razem 20urzędników: utque mu-nere capessendi vigintiviratus sol-veretur T=decemviri stlitibus iudi-candis, quattuor viri viis curandis, très viri monetales, très viri capitales: ażeby go zwolniono od obowiązku piastowania dwudziestu niższych urzędów. Te urzędy niższe przed Augustem obejmowały 26 członków i zwały się vigi ntisexviri.

vigor, ôris, m. (vigëre) życie, świeżość, siła, zapał: senectus... mutât vi-gorem V", vigôrem in vultu intueri L, vigor animi, ingenii 0, ilium pat.rius vigor nido propulit H zapał odziedziczony po ojcu.

Vila, vïlicus, zob. villa, villicus. vïlis, e (dawniej veilis, e) 1) tani: frumentum vilius erat Ci, res vilis-sim a e. .. et pretiosissimae Ci; poet, asellum vilibus onerat pomis F, vilis phaselus F, vili emere, vendere Ci tanio kupić, sprzedać; 2) bez wartości, lichy, pospolity, obojętny: eorum tibi auctoritas est cara, vita vilis-sima Ci; poet, vilia rerum H rzeczy bez wartości, aliquid vile habere S lekceważyć coś, est tibi vile mori О śmierć za nic uważasz.

vllitäs, ätis, /. (vïlis) taniość: ca-rissimam annonam vilitas secuta est Ci, annus in vilitate est Ci ma tanie, nizkie ceny, vilitas est in fructibus vendendis Ci musi się tanio sprzedawać.

villa [w potocznej mowie : vella, Vila), ae, f. 1) dwór wiejski (stąd willa), dobra wiejskie, wieś, folwark: ager tum incultus sine te eto, nunc est cultissimus cum optima villa Ci, cum domus in Palatio, villa in Tu-sculano... ad alterum consulem trans-ferebantur Ci ; 2) villa publica, był to budynek na polu Mar so wem, w którym w czasie oszacowania i poborów wojskowych załatwiali czynności u-rzędnicy rzymscy, nadto umieszczano tam posłów zagranicznych L.

villico, częściej vïlico 1. (vïlicus) być rządcą, administratorem wsi: in re publica quodammodo vilicare posse Ci grać rolę rządcy.

villicus, częściej vïlicus 3. (villa) należący do dworu wiejskiego, wiejski ; zwykle jako subst. vïlicus i villicus, i, m. (sc. servus) dozorca wiejskiego gospodarstwa, rządca dóbr, e-konom, włodarz; vïlica, ae, f. żona jego, gospodyni, zarządczym: emimus, quem vilicum imponeremus Ci; poet. gra wyrazów: tu mediastinus.ru-ra petebas, nunc urbem viii eus optas H »jako niewolnik miejski« medio ev àa-Et... »jako wiejski*.

Villius 3. imię rodowe H. villösus 3. (villus) pokryty włosami, kudłaty, kosmaty: villösus leo V, villosa colubris guttura 0 o Meduzie.

villula, ae, /. (demin. villa) mały dworek wiejski H.

villus, i, m. kosmyk włosów, długa sierść u zwierząt: animantes vil-lis vestitae Ci, aries villo spectabilis aureo 0, tonsis mantelia villis V gładkie.

vïmen, inis, n. (viëre, wić. pleść) I) wiklina, giętka gałązka: lento vimine ramus V konar z gibką gałązką,

scuta facta ex viminibus intextis Ci tarcze plecione z wikliny, naves viminibus contextae C, vimina curva 0 o koszu na pszczoły; 2) plecionka: concretum vimine querno lac 0 sito splecione z gałęzi dębowych; H) zarosłe wierzbowe, wiklina: tenent ima lacunae... vimina О.

vïmentum, i, n. (= vlmen 2.) plecionka z wici, gałęzi wierzbowych: moenia cratibus et vimentis invalida T.

vïminalis, e, dający wiklinę, pręty przydatne do wyplatania; stąd nom. propr. : collis Viminälis, m., jedno z siedmiu wzgórz, na których Rzym był zbudowany, pomiędzy monsEs-quilinus a collis Palatinus.

vïmineus 3. (vlmen) pleciony z wici, z gibkich gałęzi : viminea teguments C, vimineasque trahit crates V plecionka z gałęzi wierzbowych podobna do naszej brony.

Vïminius 3. (vïmen) przydomek Jowisza od wikliny otaczającej jego ołtarz na wzgórzu Viminälis L.

vîn? w mowie potocznej — visne? sob. volo‘

vïnâceus, ei, m. (vinum) pestka winnej jagody Ci.

vïnâlis, e (vinum) dotyczący wina; subst. Vïnâlia, ium i iörum, n. (sc. sacra) uroczystość winna, mianowicie: 1) Vin alia rustic a, w czasie winobrania na cześć Wenery: obchodzone 19. IX; 2) Vînalia urba-na, w czasie kosztowania wina, poświęcone Jowiszowi, obchodzone 22. IV. CiO.

vinärius 3. (vinum) odnoszący się do wina: vas vinarium Ci na wino, crimen vinarium Ci z powodu cła od wina; subst. vinärius, ii, m. [sc. cau-po) handlarz winem: lenones et vina-rii S; vïnarium, ii, n. (sc. vas) dzban na wino H.

vincio 4. vinxi, vinctum, 1) związać, obwiązać, sznurować: pedes fas-ciis Ci, suras cothurno vincire V zasznurować, vincitur vitibus ulmus О winna latorośl wije się kolo wiąza, anulus vincit digitum O otacza, ściska, vincire tempora floribus H oplatać, wieńczyć, vinxerat post terga ma-nus V skrępować, boves vincti cornua (dcc. graec.) vittis 0 z uwieńczonymi rogami, oppida praesidiis vincire Ci otoczyć, zamknąć; 2) okuć w kajdany, skrępować: équités vincti Apronio traditi sunt Ci, facinus est vincire civem Romanum Ci; poet. somno vincta iacebas OL pogrążona we śnie; 3) zobowiązać: Iovis nomine vincta testimoniorum tides Ci, pacto matrimonio vincire T; 4) oczarować: hostiles linguas inimicaque vinximus ora 0; 5) poskromić: omnia severis legibus vincienda sunt Ci, lege vincta Thalia 0, hanc beluam vinctam au-spiciis solvit subito consul Ci; 6) połączyć: membra orationis numeris (rytmem) vincire Ci.

vinco 3. vîci, victum, 1) .intrans. odnieść zwycięstwo, zostać zwycięzcą, prsen. mieć wyższość, przewagę : non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed scientia oppugnationis G, du-bitat, superari an vincere malit 0, vin-cis, Perseu! 0 jesteś zwycięzcą, vicisse petunt 0 pragną uchodzić za zwycięzców, neque vincere certo V nie walczę o zwycięstwo; w zapasach sądowych: Fabio vel iudice vincam H, iudicio, sponsione vincere; wygrać sprawę (o oskarżycielu), ludicium, spon-sionem vincere Ci (o oskarżonym); poet, causam vincere o ścieraniu się zdań: haec sententia vicit in consilio C to zdanie przeszło..., vincite, si ita vultis Ci niech słuszność będzie po waszej stronie, vincet amor O miłość odniesie zwycięztwo; 2) trans, zwyciężyć, pokonać: ius esse belli, ut qui vicissent (zwycięzcy) iis quos vicis-sent (zwyciężonym) imperarent C, om-nes certamine pedum vincere 0, ur-bem S; pass, victi erant quinque proe-liis N, vinceris a timido raptore O, Etrusci pro victis (prawie jak zwyciężeni) abiere L; 3) pokonać trudności, usunąć zawady, przeszkody: dolor vincit invictum virum 0, naturam studio vincere Ci, victa iacet pietas 0, victus labore, sopore, luctu, pudore LO, disiderio Ci, vinci nescia pectora

V    niepokonany, vincunt aequora na-vitae H, navis vincitur turbine vend

V    ulega, sagitta vincit aëra iactu V przeszywa, noctem funalia vincunt V = oświecają, hoVrea proventu vincun-tur V zbiór przewyższa..., arbos sae-cula durando vincit V przetrwa, se-nectus situ victa V przeżyta, gemitum vincere T głośniej jęczeć, silentium vincere T przerwać, spem regendi vincunt elephanti L usuwają, odbierają;

4) przewyższać, przechodzić: vincebat omnes curä, parcimoniä N, beluas morum immanitate vincere Ci, ali-quem carminibus V, omnium opinio-nem, exspectationem vincere Ci, haec sententia vincit dubiam mentem 0 przyprowadza do rozwagi, do upa-miętania, genitor prece vincitur 0 daje się zmiękczyć, precibus (carmine) victus LO zmiękczony, ira victa per preces 0, adulescentulus eadem au-diendo victus est L ustąpił ; poet, z loc. victus animi respexit V wzruszony w sercu; następuje zdanie celowe: vin-cor, ut credam H jestem zmuszony, muszę wierzyć, vi tormentorum victis quibusdam, ut falsa adnuerent T zmusiwszy kilku zapomocą tortur do fałszywych zeznań; 5) zwycięzko udowodnić, dowieść: nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum quam sit V; z następ, acc. c. inf. : vinco deinde bonum virum fuisse Oppia-nicum Ci.

vinculum i vinclum, i, n. (vincire) 1) to, czem się wiąże, sznur, powróz, rzemień: vincula epistolae N, vincula chartae demere O sznury listu rozwiązać (ponieważ starożytni

vlndëmiâ, ae, f 1) winobranie; 2) winogrona: in apricis coquitur vin-demia saxis V; zdrobn. vindëmiola, ae, f. w przen. grosz z pracą i powoli zebrany.

listy naprzód obwiązywali, a potem na węźle pieczętowali); stąd o rzemieniach przy sandałach: stringebant magnos vincula parva pedes O, vincla pedibus demunt O, impediunt teneros vincula nulla pedes О, tunicarum vincla О, aptabat vincula collo 0 zakłada! sobie sznur koło szyi, vincula li-nea, stuppea V sznur lniany, konopny, vinculorum... Volumina V wiązka rzemieni, digitorum vincula collo inicit O zakłada palce jak powróz koło szyi — dusi ; 2) pl. więzy, pęta, kajdany; przen. więzienie: homini vincla indere T, inicere VT założyć, si vincula rupis-set Ci przerwać kajdany = uciec, vi-ro arcta levari vincla iubet F, haec dextra in vinculis et catenis erit L; przen. Apollonium in vincula coniecit Ci, duxit Ci, in vincla atque in tene-bras abripere Ci. Lentulum aeternis tenebris vinculisque mandare Ci, ex vinculis publicis effugere N; poet, о zwierzętach : vincula pars adimunt ca-nibus O puszczają ze smyczy, sfory, abrumpere vincula (equorum) L; о nieżywotnych: non vincula naves ulla tenent; 8) więzy, węzeł, związek, spójnia, stosunek: animus vinclis corporis Hberatus Ci, vinculo religionis te-neri Ci, totam Galliam sempiternis vinclis astringere Ci, vinculum cupi-ditatis... iniectum est L, conari servi-tutis vincla rumpere Ci, vincla fugae L co wstrzymuje od ucieczki, neque est ullum amicitiae certius vinculum Ci, vinculum pacis Ci, sponsionis L, propinquitatis et adfmitatis vinculis coniunctum esse Ci, pennarum vincula... cerae O pióra spojone woskiem; stąd dzeugma: is non modo revellit vincula (szranki) iudiciorum sed etiam (związki) utilitatis vitaeque communis Ci.

vïndêmiâtor, óris, m. (vindèmia), zbierający wino, trudniący się winobraniem, obcinacz winnej latorośli H; przen. gwiazda w konstellacyi Panny, (według podania Ampelus, ulubieniec Bacchusa, który podczas winobrania spadł z wiąza) O. Wyraz niena-dający się do m etr um Horacy wprowadza jako czterozgłoskowy: vïnd êm. jäto r, Owidy zaś: vîndëmitor.

vindex, icis, mf. 1) występujący w obronie, obrońca, opiekun, zbawca: Milo vindex vestrae libertatis Ci, ta-bella quasi vindex libertatis Ci, vindex maiestatis imperii L, vindex ul-torque parentis O, vindex periculi L obrońca w niebezpieczeństwie, vindex terrae Hercules 0; adi■ vox una vindex libertatis L występujący w‘ obronie wolności, vindicibns pacatus viribus orbis V zbawcza siła Herkulesa; 2) występujący przeciw komu, mściciel, mścicielka, karzący, poskromi-ciel: furiae deae vindices facinorum Ci, vindex temeritatis..- curia Ci, vindex iniuriaei, career vindex nefario-rum Ci, te vindicem coniurationis vis esse Ci, vindex reru in capitalium S wykonawca kary w sprawach kryminalnych = kat; adi■ vindice flam-ma everti penates 0; poet, dignus vindice nodus H węzeł go.dny rozwiązania ; jako imię własne : I u 1 i u s V i n-dex, z książęcego rodu w Akwita-nii, propretor półn. Gallii za Nerona, przeciw któremu powstał 67 r. po Chr.

vindiciae, arum, /. (vindicäre), pra

wo, pretensya prawna przen. uznanie, stwierdzenie praw. W procesie

vindicatio, önis, f. (vindicäre) ka-Vindelici, örum, m. 1-ud celtycki ranie, zemsta, bronienie Ci. w Recyi, w Germanii nad Dunajem górnym, ze stolicą Augusta Vin-delicorum T, teraz Augsburg.

rzymskim przynoszono w sprawach dotyczących posiadania przedmiot sporny do pretora, często symbolicznie, obie strony zgłaszały swoje prawa do tego przedmiotu (= vindicias postulare), pretor zaś rozstrzygał tymczasowo (vindicias dare) — uznawał prawo = przyznawał prawa posiadania. Stąd: non iniustis vindiciis alie-nos fundos petebat Ci na podstawie słusznych pretensyi prawnych; ta forma procesu miała zastosowanie szczególnie w skargach o wolność osobistą; stąd: vindiciae secundum liber-tatem = tymczasowe uznanie wolności, wyzwolenie, vindiciae secundum servitutem = uznanie, stwierdzenie niewoli: neque cederet secundum libertatem vindicias postulanti-bus L żądać wyzwolenia, vindicias dare secundum libertatem L wyzwolić, decernere vindicias secundum servitutem L uznać stan niewoli, vindicias ab libertate in servitutem dare L wolnego uznać niewolnikiem, vindicias ab libertate dicere L odmówić komu wolności.

vindico 1. (vindex) 1) przypisywać sobie, mieć pretensye: iniquissima haec bellorum condicio est: prospéra omnes sib i vindicant, adversa uni imputantur T, maximam partem fortuna sibi vindicat CiN, victoriae ma-iore parte ad se vindicata L, Home-rum Chii suum (jako swego współobywatela) vindicant Ci, civitas earn laudem pro sua vindicat Ci; poet. vindicet (Iuppiter) antiquam faciem, niech przybierze...; 2) uwolnić, uznać wolnym : se a M. Claudio petiturum, ut vindicari puellam in posterum diem pateretur L, i ta vindicatur puella spon-dentibus propinquis L; 3) uratować, uwolnić, obronić, ochronić: laudem patriae in libertątem vindicandae adamavit Ci, rem publicam ex dominatu Gracchi (a patrum dominatione) in libertatem vindicare Ci, me (nulla) excusatio vindicat labo re Ci, se ex suspicione sceleris vindicare Ci, familiam ab interitu vindicasti Ci, consensio Galliae libertatis vindican-dae C; 4) karać, z karą wystąpić przeciw komu: iste dolus malus legibus erat vindicatus Ci, ut scelera eius vindicarentur Ci, iudices eius pecula-tum vindicandum putant Ci, vindicare facinus, maleficia Ci, 5) ukarąć, pomścić: ut quaeque res est turpissi-ma, sic maturissime vindicanda est Ci, omnia quae in altero vindicaris (zganisz), tibi fugienda sunt Ci;nieosob. nisi vindicatum fuerit in noxios S gdyby się nie wystąpiło przeciw winnym, siquid vindicatum est severe Ci. Przeciw komu? fateor in cives vehementer esse vindicatum Ci, in eos graviter vindicandum statuit C, offensas vindicat ense (Caesar) 0, Germanicum vos vindicabitis T, iniurias vindicare LS,

vindictâ, ae, f. (vindicäre) 1) u-wolnienie: servos nostros supphcio-rum metu vindictâ unâ dominorum benignitas libérât Ci, vindictâ vitae L uwolnienie od życia, vindictâ libertatis L, neque censu, neque vindictâ (przez formalne uwolnienie) neque te-stamento liber Ci; 2) przen. laska, którą pretor dotykał niewolnika na znak uwolnienia go: ter vindictâ quaterque impositä H, quos vindictâ patronus non liberavit T; 3) kara, zemsta: Artabanus cupidine vindictae inardesce-re T, legis vindictâ severae O, por. włoskie »vendetta«.

Vindobona, ae, /. [wyraz celtycki) teraz Wiedeń, twierdza w górnej Pannonii T.

Vindonissa, ae, /. miasto, teraz Windisch, nad rzeką A ar T. vïnea, ae, f. zob. vïneus. vlnëtum, i, n. (vinum) winnica VH; przysłowie: ut vineta egomet caedam sua H — abym sam sobie szkodził, vlneus 3. (vinum) z wina, winny;

subst. vïnea, ae, f. 1) (sc. terra) winnica: qui prius silvas vendit quam vi-neas Ci ; 2) (sc. casa) altana, tylko przen. machina wojenna czyli poddasze zasłaniające oblegających przed pociskami nieprzyjaciół: tormentorum vim nullae vineae sustinere poterant Ci, vineas et aggerem muro iniunxit L. Viniänus zob. Vinius.

Vinicius 3. imię rodowe T. vïnitor, oris, m. (vinum) uprawiający, chodzący koło winnicy F.

Vinius 3. imię rodowe T; stąd Annius Viniänus T, przez adoptacyę.

vïnolentia, ae, f. (vinolentus) pijaństwo: quid furiosam tuam vinolen-tiam proferam? Ci.

vïnolentus,później vïnulentus 3.(vinum) 1) trącąc-y, przejęty winem: quod diceres vinolentis te quibusdam medi-caminibus solere curari Ci; przen. vinolentus furor Ci; 2) pijany, spojony

w.: consilia sicco rum (trzeźwych) an vinolentorum Ci.

vlnôsus 4. (vinum) pełen wina, spojony winem: vinösus Homerus H, se-nex vinosus O — Anakreon, vinosior aetas O wiek zbyt oddany pijaństwu, vinosa convivia O przy których się wino strugami leje.

Vinum, i, n. (gr. oTvoj) 1) wino : pa-nis et vinum a propola atque de cupa Ci wino beczkowe, vinum fugiens... et firmum Ci które się prędko psuje, vinum mutatum H zwietrzałe, zepsute, skwaśniałe, vinum defundere H wino spuszczać, frusta vinum redolentia Ci trącące winem, pachnące w.; konkretnie: supellectilem, vinum amittet Ci zapas wina, vini anhelitus Ci oddech winny; 2) pl. gatunki wina, dostatek wina: vina Graeca proferebant Ci, pro-mere languidiora vina H, fumida vina H wina ciężkie, vina... oluerunt H czuć było od nich różne gatunki wina, vina liques H, sua vina Lyaeo li-bare 0 picie wina, pijatyka, ex vino vacillare Ci, ad vinum disertus Ci przy winie, in vinum trahere aliquem L wciągać do pijatyki, per vinum ex-cludebatur LCi z powodu pijatyki, vino se obruere Ci, obrui N zalewać się winem; stąd przenośnie: vino mersus, sepultus F zupełnie pijany.

viola, ae, f. [greckie Iov 1) fiołek: et nigrae violae sunt F; przysłowie: in viola aut rosa Ci [sc. cubare) spać na różach i fiołkach, pallentes violas carpens F = Xeuxà ta, luteae violae F; 2) barwa, kolor fiołkowy, fioletowy: tinctus viola pallor aman-tium H.

violàbilis, e (violäre) dający się znieważyć, zgwałcić: violabile numen F, cor O.

violärius 3. (viola) fiołkowy; subst. violärium, ii, n. grządka fiołków FO.

violätio, önis, f. (violare) znieważenie: templi O.

violator, öris, m. (violäre) gwałciciel, hańbiciel, znieważający: templi O, iuris L, foederis T.

violens, adverbium violenter, o-bok tego violentus 3. (jak cliens o-bok clienta) gwałtowny, porywczy, niepowściągniony, namiętny, burzliwy: violens Aufidus H, victor violens discessit ab hoste H dumnie, ludos violenter diremit L, quaestio aspere violenterque exercita S, eum violenter increpare T, violentissimae tempestates Ci, violentissimus in suos tyran nus L, Eurus F, quamvis sis violentus et fu-rens Ci, violentum ingenium L, homo ingenio violentus L, verba violenta lo-qui O, imperium violentum L, violentus in hostes fertur O, violentus impetus Ci, violenta ira, lingua O, vio-lenti illi censores L.

violentia, ae, /. (violens, violentus)

1)    wyraz gwałtowności, dzikości: fit lupus;... eadem est violentia vultüs O;

2)    gwałtowność, dzikość, porywczość: novi hominis violentiam Ci, violentia

‘subiectarum gentium T, gliscit violen-tia Turno F, violentia ingenii T, vio-lentia fortunae S złośliwość losu.

cruor O, vipereum genus, viperea anima, vipereus crinis V; 2) żmijami* pokryty: vipereum monstrum 0 Meduza, sorores vipereae О — Furye, ca-nis vipereus O pies podziemny z grzywą z wężów.

vïperïnus B. (vipera) pochodzący od żmij, wężów jadowitych, jadowity: viperinus cruor, sanguis H, u starożytnych bowiem krew wężów jadowitych uchodziła za truciznę, nodo coërces viperino Bistonidum... crines H (węże we włosach charakterystyczną cechą Menad).

Vipsänius 3. imię rodowe T; por-ticus Vipsania przy via lata, założony przez siostrę V. Agryppy Poiła Vipsania.

Vipstänus 3. imię rodowe 1.

vir, viri, m. poet. gen. pl. zwykły

mąż, mężczyzna ; opp. m u 1 i er, femi-na: ut in convivio virorum accumbe-

rent mulieres Ci deque viro factus — mirabile — femina O; 2) opp. puer, pueroque viroque... inscripta est lit-tera 0; 3) małżonek: iam matura viro filia F, tempestiva viro H, eum vul-tum dicitur Xanthippe praedicare so-lita fuisse in viro suo Socrate Ci; tak-

violo 1. (vis) 1) gwałt zadać, zgwałcić, naruszyć; 1) a) violare ins, deum, gloriam, pietatem Ci, ne Persae qui-dem quicquam conabantur aut viola-re, aut attingere Ci, sacra polluta ac violata Ci, cuius ludi violati, polluti... conversi sunt Ci, dexterae... perfidia et scelere violatae Ci; b) violavi volnere dextram, corpus V, Iliacos ferro violavimus agros F, urbem violare L, fines eorum se violaturum ne-gat C oświadcza, że nie naruszy ich kraju; poet, violavit Penthea thyrso mater O zranić; c) Indum sangui-neo veluti violaverit ostro siquis ebur F. corpus viri non tactum ac viola-turn manu, sed vulneratum ferro Ci, servorum manibus violatus Ci, violati hospites, legati necati Ci ; 2) zniszczyć, i w prosie tv kompozytach : virüm 1) spustoszyć, zranić, złamać: violare manu... crusta F, nemus securi 0, re-ligionem et pudicitiam uno scelere violavit Ci, pudorem violare F, ho-spitium violatum Ci, fidem Marius violavit Ci złamał, foedus, amicitiam, so-cietatem violare Ci zerwać, si nullius auris voluntatemve violavit Ci ; s przedmiotem proleptycsnym : id quod violatum videtur: występek popełniony ; 3)    èe o zwierzętach : vir gregis... caper

zhańbić, znieważyć, zbezcześcić: mitto    H; 4) mąż ze względu na charakter:

adhibitam vim ingenuis, matres fami-    Marius tulit dolorem ut vir et ut ho-

lias violatas Ci, filiae virginitatem    mo, maiorem ferre sine causa noluit

violare Ci, violare templum, sacrifi-    Ci, si quid in Flacco viri est, non fe-

cium, caerimonias Cl; 4) obrazić: Ce-    ret... H, vir clarissimus, fortissimus,

rerem, numen violare Ci.    bonus Ci, Pansa, praestanti vir inge-

vïpera, ae, f. [sam. vîvi pera?-=    nio Ci, utebatur hom inibus (z ludi-

rodząca żywe młode, według wiary    mi) improbis et optimis se vir is

starożytnych) żmija jadowita, wąż:    deditum esse simulabat Ci; tak samo

sub praesepibus... mala tactu vipera    o urzędach i komisyach: decern viri,

delituit V; prsen. o człowieku zdrad-    très    viri,    triumvir itd. ; 5) o wojsku:

natam Ci.

liwym: in sinu habere viperam vene- człowiek (pi. ludzie), żołnierz, wojownik, poet, bohater: concurrunt: baeret vïpereus 3. (vipera) 1) pochodzący    pede    pes    densusque viro vir F, seque

od żmij, jadowitych wężów: vipereae    viro    vir    contulit F, equus arma vi-

Gi

fauces, carnes, viperei dentes, vipereus rumque ferens F uzbrojonego żołnie-Słowmk.

rza, arma virumque cano F czyny wojenne i bohatera, corpora... ad octo milia fuisse dicuntur fortissimorum vi-rorum L, equis, armis, viris... locuple-tavit Africam N jazda, piechota, broń, rates fabricatae, in quibus equi viri-que traicerentur L; przysłowie: equis virisque Ci z wszystkich sil ; 6) pojedynczy, jeden—drugi: exemplo militari, quo vir viruin legeret TLCi gdzie każdy wybiera sobie towarzysza; poet. legitque virum vir F do pojedynku, vir cum viro congreditur L; 7) ogólnie: człowiek, pl. ludzie: ipse viro... levari vincla iubet V, clangorque vi-rum stridorque rudentum F, vis nulla virum, non ipsi caelicolae; ironicznie: ille vir bonus Ci ten patryota.

virago, inis, /. dziewica z męskim charakterem, bohaterka: luturna virago... Metiscum (currü) excutit V; szczególnie o Palladzie: bello metuenda, flava О.

Virbius, ii, ni. bohater italski, czczony w Gaju koło Arycyi (Nemi) wspólnie z Dyaną, według podania Hipolit, który rozszarpany przez własne konie na prośby Dyany odzyskał napowrót życie od Eskulapa (jakoby bis vir): quique fuisti Hippolytus..., nunc idem virbius esto 0; inni poeci przedstawiają go jako syna Hipolita: Hippolyti proles... Virbius, quem mater Aricia misit VH.

Virdomarus zob. Viridomarus.

virectum i virëtum, i, n. (virëre) miejsce zarosłe trawą, murawa F.

vireo 2. 1) być zielonym, zielenić się: arbores aliae semper virent, aliae hienie nudatae... Ci, virere musco, fronde V, pinu 0, pectora feile virent О; 2) być świeżym, rzeźkim, czerstwym: dumque virent genua H, corpora virent 0, virebat Oamillus inte-gris sensibus L, serpens... squamä virere recenti solet 0, urbem pace vi-rentem 0; part, praes. act.: virens, -tis, zielonv, świeży, czerstwy, młody: cultor virentis agelli H, virens virga. O, hedera virens H, virentis Chiae-puellae genae H, donee virenti canities abest H.

Vïreo 2. (vis, vires) być potężnym, silnym : virens in Aetna flamma H.

virësco 3. virui (incoh. do virëre), zaczynać się zielenić OV.

virga, ae, /. (virëre) 1) gałąź: ru-beâ texatur fîscina virga V, turea virga F, ilice detraxit virgam 0, virga viscata 0 lep, lilia fulvis haerentia virgis 0 na tykach, Tarquinius virga lilia summa metit 0; 2) zraz do szczepienia: fissä cortice virgam inserit 0;

3) kij, laska: domom virga percutit lictor L ; w znaczeniu zbiorowem : quos praetexta verendos virgaque facit 0 — fasces lictorum, C. Servilius ad terrain virgis et verberibus abiectus Ci, virgis plebem concidere Ci; przen. chłosta, kara cielesna: Porcia lex vir-gas ab civium Romanorum corpore amovit Ci; 4) laska czarodziejska, zwłaszcza Merkurego: virgam capit (Mercurius), hac animas evocat Oreo У, quem percussum virgä fecit avem Circe F: 5) pas, pasek, pręg koloro-wry: pallida purpureis Lingat sua corpora virgis О.

virgätus 3. (virga), pręgowaty, w paski : sagula V.

virgëtum, i, n. (virga), zarośle, wiklina F.

virgeus 3. (virga), z wici, z chrós-tu, supellex, pabula, flamma F. Virgilius zob. Vergilius. virginälis, e (virgo) dziewiczy, panieński; inerat in illa magnitudine aetas virginälis et habitus Ci, homo virginali verecundia Ci, edere plora-tum virginalem Ci płakać jak dziewczyna.

virgineus 3. (virgo) 1) odnoszący się do dziewicy: vittae virgineae F, sagitta virginea H — Dyany, virginea favilla 0 popiół dziewiczy, ara virginea 0 — Westy; 2) dziewiczy, pa-

lów C.

rum

T zbrodnie wymagające mężczyzny; subst.: virilia, ium., n. czyny godne

nieński : virgineus voltus, virginea facies, virgineus rubor V, virgineae vo-lucres C Harpije; 3) tyczący się wodociągu »Virgo« : Virginea aqua 0, Virgineus liquor 0.

Virginia zob. Verginius.

virginitäs, ätis, f. (virgo) dziewictwo, panieństwo : virginitatem violare, laedere CiVO.

virgo, inis, f. 1) dziewica, panna: cum Licinia, virgo Vestalis aram de-dicasset Ci, ea sacra per mul ie res ac virgines confici soient Ci, mihi ma tron arum ас vir gin um venie-bat in mentem Ci, virgines regiae 0 królewnę; poet.: tempora Phoebea vir-gine nexa 0 wawrzynem, w który przemieniła się Dafne; 2) jako przy-dawka: niezamężna: cui fîliam virgi-nem collocaverat N, virginem fîliam interemit Ci, ornamenta Minervae vir-ginis in meretriciam domum transtu-lit Ci; 3) dziewczyna, młoda niewiasta: adultéra virgo 0 (Medea, Pasi-phaë), virgo infelix F; 4) konstellacya Panny: splendenti corpore Virgo Ci;

5) Wodociąg aqua Virgo, zbudowany przez M. Agryppę, czynny do dnia dzisiejszego (fontana di Tre-Vi): gelidissima Virgo 0.

virgula, ae, f. (zdrobn. virga, 1) gałązka, gałązeczka : corona facta dua-bus virgulis oleagineis N; 2) pręcik, laseczka: virgulä eum circumscripsit Ci jakby czarodziejską laseczką; 3) różdżka: si omnia, quae ad victum pertinent quasi virgula divina, ut aiunt, suppedilarentur Ci (przysłowie).

virgultus 3. (virgula) zagajony, zarosły krzakami: in valle virgulta nemorosaque S.

virgultum, i, n. (virgultus) krzak, krzewr, zarośle: attendent virgulta ca-pellae F, virgulta vepresque L ; obrazowo: via... interclusa virgultis relin-quatur Ci, sarmentis virgultisque col-lectis... fossam complent C chróst, premes virgulta per agros Vsadzonki.

Viriätus i Viriäthus, i, m. {od vi-riae, arum, /. naramienniki, por. togä-tus, torquätus), sławny dowódca Lu-zytanów przeciw Rzymianom r. 150— 140.

viridarium i viridiarium, ii, n.

(viridis). Ogród zielony, park Ci.

viridis, e (virëre) 1) zielony: terra viridi se gramine vestit F, ligna viri-dia Ci, virides lacerti 0. colubrae H{ viridis avis O papuga, viride Vena-frum H, viridis silvae Cragi H, virides Britanni O tatuowanie na zielono, viridis aqua О zielonkowata. virides Nereidum comae H, capilli 0, virides dei, quibus aequora curae 0; subst. : viride L zboże niedojrzałe, zielone; 2) świeży, czerstwy, młody: viridi ab ae-vo O, viridis iuventa, senectus F.

viriditäs, ätis, f. 1) zieloność: vi-riditas pratorum Ci; 2) świeżość, rzeź-kość: senectus aufert viriditatem Ci.

virido 1. (viridis) 1) zazielenić: nuda... viridantur ab herbis 0; 2) zazielenieć, zielenić się: cingit viridanti tempora lauro F.

Viridomarus i Virdomarus, i, m.

imię celtyckie C.

Viridovix, icis, m, książę Wenel-

virîlis, e, adv. viriliter (vir) 1) męski: stirpem fratris virilem inter-imit L potomstwo męskie, si rex virilem sexum non reliquisset N; poet.: discite, femineis quid tela virilia (wypuszczone przez m.) praestent О; 2) właściwy dorosłemu mężczyźnie: sum-psisti togam virilem Ci, partes viriles puero mandare H chłopcu dać do grania rolę męską, virilis aetas H; 3) męski, stały, odważny: fortunam viriliter ferre O, tu virilem vocem audes emittere Ci, cui virile ingenium est... S, animi virilis dolor CiO, quod pa-virile videatur Ci, virilia scelera

Viromandui i Veromandi, ôrum, m lud belgijski, którego nazwa utrzymała się dotąd w okręgu Verman-dais pomiędzy Soissons a A-miens C.

męża) 4) to, co się jednemu mężczyźnie należy, osobisty: plus quam pars virilis postulat Ci, pro virili parte LCi stosownie do sił, ut pro virili portio-ne victoriam dux iuverit T.

virïlitâs, âtis, f. (virilis) męskość, wiek męski : homo ademptae virilita-tis T, (appellavit) Caesarem Gaiam, quasi incertae virilitatis T jak gdyby nie był mężczyzną, viriola zob. viriae.

virïtim adv. (vir) ile na każdego przypada, na głowę, każdemu: pecus viritim distribuit C, pecunia viritim inter cives divisa N, viritim commone-facere beneficii sui S, quod tereret viritim publicus usus F »z rąk do rąk«.

vfrösus 3. (virus) mocno woniejący, śmierdzący: castores V.

virtüs, ütis, f. (vir jak senec-tus, iuven-tus: appellatur a vir o, virtus viri autem maxime propria est forti-tudo Ci) męstwo, dzielność (męska) : magnos homines virtute metimur N, pauci... quos evexit ad aethera virtus F, negavit id suae virtuti convenire N oświadczył, że się to nie zgadza z jego godnością (męża), nec virtus citra genus est O, virtus Scipiadae H dzielny Scypion; konkretnie: exigui numéro, sed bello vivida virtus F (jak iuventus = iuvenes, tak virtus = viri) ; 2) siła, męstwo, odwaga, doskonałość, cnota, moralność, zaleta: inferior virtute meas devertor ad artes O, ma-nuum virtute O silną ręką, virtus equi Ci, virtus herbarum L siła, virtus na-vium L, memoriae duplex virtus percipere et continere Ci, quondam etiam victis redit in praecordia virtus F, spectata per tot labores virtus O, non suae virtutis esse arma tra-dere N, пес cuiquam... accedere vir-tus F nikt nie ma odwagi, virtute et animo resistere Ci odważnie, opinio ingenii atque virtutis N ponieważ go uważano za roztropnego i odważnego, summa virtus in patientia pone-batur N, nihil illo fuit excellentes neque vitiis, neque virtutibus N, virtutibus lenioribus est ornatus: mo-destia, temperantia, iustitiaCï, aliquem revocare ad virtutem a perdita luxuria N do cnoty, virtus est animi habitus naturae atque rationi consenta-neus, habet igitur partes quattuor: prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam Ci, omnia praeter virtutem çaduca sunt S; 3) bogini cnoty: templum Virtutis Ci; 4) czyny (mężów), zasługa: propter multas et egre-gias virtutes (xXe'a àvSpüv) cum dignitate vixit N, virtutibus eluxit N odznaczył się czynami (bohaterskimi) virtutes virique F mężowie i ich czyny, eius vitia sunt emendata virtutibus N.

virus, i, n. (gr. îôç) 1) kleista ciecz: destillat ab inguine virus F; 2) trucizna: coluber pecori aspergit virus O, virus mortiferum Ci; 3) ślina, piana: apud quem evomat virus acerbitatis suae Ci.

vis, (gen. vis T, dat. vï rzadko) vim vï, (gr. F) pl. vires, iüm /. siła I. sing. 1) siła, moc, gwałt: magna vis viro-rum C, vis iuvenalis O, celeritas et vis equorum Ci; o rzeczach nieżywotnych: vis fluminis C prąd, vis tempe-statis C, vis venti et aestus O, utraque vis (= frigoris et caloris) F, vis ignea caeli 0, vis morbi N, vis aurea O siła tworząca złoto ; często śluzy do opisania jak : tspr, \ ’AÀxtvôoio : fida canum vis C, odora canum vis F, vis meri O silne wino; 2) a) moc, wpływ, potęga: vis orationis, ingenii Ci, con-scientiae Ci, maximam vim habere ad aliquid C, vim magnam habet sanguis paternus Ci, vis est in aqua contraria vino 0; b) gwałt, gwałtowność, moc,

viscatus 3. (viscus) powleczony

przemoc: naves factae ad quamvis virium decernere C; 3) siły wojenne, vim C, fit via vi, szczególnie w abl. : wojsko: nobis ad belli auxilium... exi-viiper vim (multa, summa vi) gwał- guae vires F, vires subducit Achivis tern, przemocą, sine vi 0, vis inimica 0, robur virium Ci, undique vires con-V, manu ac vi S, alicui vim ferre OV, trahere L. inferre CiL, afferre NC, facere Ci, gwałt

zadać; opp. vim (alicuius) pati 0; vim lepem na ptaki: virga viscata 0. parare 0 chwycić się gwałtu, ad vim descendere C zniżyć się do gwałtu, wanie mięsa ludowi szczególnie przede vi accusari Ci być oskarżonym uroczystościach pogrzebowych, »sty-o gwałt publiczny; także w przeciw- pa«: qui viscerationibus et gladiatorum stawieniu do wolnej woli: vi cogéré C, muneribus pecuniam profundunt Ci. non vi, sed suorurn voluntate NL; c) napad, atak: ab oppidis vim hostium prohibere C, urbem vi expugnare N szturmem, vim facere per fauces por-tus L; d) dzielność, odwaga, energia: longam multa vi muniet Albam V;

visceratio, onis, /. (viscus) rozda-

viscum, i, n. (gr. tÇôç) 1) jemioła (krzew pasorzytny); solet silvis bru-małi tempore viscum fronde virere nova F; 2) lep sporządzony z jemioły: fallere vigco F.

viscus, eris, n. częściej pi. viscera,

3) siła = treść, znaczenie: vis verbi,    um, n. 1) mięso, ciało (pod skórą):

nominis Ci, natura et vis animi, ho-    boum visceribus vesci Ci, imponunt

nesti, virtutis, eloquentiae Ci; 4) siła    taurorum viscera fllammis F; zbior.

= liczba, mnóstwo: vis magna iumen-    de putri viscere nascuntur apes 0, tu-

torum, telorum, pulveris C, barbaro-    nica inhaesit visceribus Herculis Ci,

rum maxima vis N, maxima vis auri    in viscera viscera condere 0 pchać

argentique, ranunculorum Ci, vis la-    mięso w brzuch (рог. 3); 2) wnętrz-

crimarum Oi strumień łez; także w pl.    ności (szlachetne): penetrant ad visce-

bitumineae rapiunt incendia vires 0,    ra morbi 0; 3) wnętrzności, trzewia,

Aetnae vires 0 żary; 5) eufem. nasię-    przen. żywot macierzyński: demisso

nie: video vim genitalem adfundere,    in viscera (do brzucha) censu 0, intra

ex qua fetum oriri T. II. pi. 1) kon-    viscera, Romane conditor, eras O; 4)

kretnie ścięgna, mięśnie, stąd siły fi-    »krew i kości« = dziecko: dolor ar-

zyczne: lacertis et viribus pugnare Ci<    mavit contra viscera matrem 0, także

validis contorta viribus hasta F, vires    o ojcu: Tereus vescitur inque suam

nervique, sanguis viresque Ci, integris    sua viscera (Itysa) congerit alvum

viribus resistere C, z świeżemi siłami,    О; 5) przen. wnętrze: in medullis po-

(in iis) plus virium quam ingenii in-    puli ac visceribus rei publicae Ci; poet.

est N mają więcej sił, niż talentu, vi-    viscera montis F, terrae 0, tyrannus

res geminae 0, ojeźdźcu i koniu; 2)    haerens visceribus... civitatis L głę-

a) siła, moc, wpływ, skutek: herbae    boko w pamięci, in viscera... vires

vertere F przeciw sobie (przeciw współobywatelom) walczyć, pecunia erepta ex rei publicae visceribus Ci » z pod serca«, exstruit villain ex visceribus aerarii Ci z ostatków, resztek.

vîsendus 3. (PPP. vlsere) godny widzenia: subst. vïsenda, örum, n. o-sobliwości (godne widzenia) L.

sine viribus 0, vires alias aliasque flu-mina concipiunt 0 przymioty 0 vires amoris 0, neglecta soient incendia su-mere vires H, vires effundite vestras 0; b) zdolność, siła: pro viribus Ci według sił, supra vires N, пес mihi sunt vires (= non possum) inimicos pellere tectis 0, neque suarum esse

nia 0.

Visio, önis, f. (videre) 1) act. widzenie, oglądanie: earn esse dei visio-nem, ut similitudine cernatur Ci; 2) pass, zjawisko, »wizya« : dormientium animi externa visione pulsantur Ci; 3) wyobrażenie »idea« : Visio veri fal-sique Ci.

vïsito 1. (frequ. do visere) odwiedzać: cum visitasset eum Carnea-des Ci.

vlso 3. visi (frequ. do videre) 1) zwiedzać, oglądać: is non modo vi-dit, sed etiam vis end um putavit Ci, ex mûris visite agros vestros L, exspectatio visendi gratia (causa, studio) Introit CiVNS, praeda exposita est, ut viseretur L, prodigium visere L, 2) odwiedzić: missus est ad aegro-tum, ut viseret... T, Diana (świątynia Dyany) ab omnibus advenis viseba-tur Ci.

visor, oris, m. szpieg T.

Vistilius 3. imię rodowe.

visum, i, n. (videre) 1) zjawisko, widmo: quies sine visis somniorum Ci, die... visa quid ista ferant 0; 2) utwór wyobraźni, wyobrażenie (—gr. œav-aai'a) : quandam impulsionem extrinsecus oblatam Zeno tpav-aaiav, nos visum appel-lamus Ci.

Visurgis, is, acc. im, m. Wezera, rzeka w Germanii T.

Visus, üs, m. (videre) 1) activ. widzenie, wzrok: ut quod visum arce-ret, audi turn non dimoveret T, no-lite eum patriae visu privare Ci; poet. Bootes visus... effugiet tuos 0 twoich oczu, obire omnia visu У oglądać; rv ablat. przy przymiotnikach: o rem non modo visu foedam, sed etiam auditu Ci, terribiles visu V »na oko«; w znaczeniu Ъгегпет : przedmiot widziany, zjawisko, kształt: inopino ter-rita visu 0, inmundo somnia visu N, nocturni visus LT, augustior humano visu L wznioślejszy, niż człowiek wygląda.

vita, ae, f. (vïvus) 1) życie, poet. dusza- potestas vitae necisque С, vitam in egestate degere Ci, in omni genere vitae N w każdem położeniu, vitam pro libertate populi in discri-men adducere Ci, ubi vitam posuerat N, cedere (excedere, discedere, abire) vita i ex, a vita Ci opuścić życie; z acc. wewnętrznym-, vitam tutam vi-vere Ci żyć bezpiecznie, tenues sine corpore vitae V »cienie«; 2) tryb, sposób życia: splendidus in vita victuque N, imaginem vitae exprimere N, vita rustica Ci, vitam, naturam, mores hominis cognoscite Ci, vitam alicuius explicare (enarrare) N; 3) konkretnie: życiorys, biografia, świat: vitae excel-lentium imperatorum N, neque de hac re communis vita dubitavit Ci świat;

4) w znaczeniu pieszczotliwem : ego te, mea vita, cupio videre Ci »moje życie«.

vitabilis, e (vitare) wart unika

vltäbundus 3. (vitäre) wymijający, unikający: Vespasiani nomen vita-bundi circumibant T, vitabundus castra hostium L.

vïtâlis, e (vita) 1) należący do życia: abstinere eo, quod vitale est L, vitales auras carpere V — vitales spiritus Ci oddychać powietrzem utrzymuj ącem życie, viae vitales 0, lumen vitale relinquere O światło życia; 2) poet, zdolny do życia, mający siły żywotne: o puer, ut sis vitalis, metuo H;

3) godny życia: qui (jak) potest esse vita vitalis, ut ait Ennius? Ci.

vïtâtio, ónis, f. (vltâre) unikanie Ci. Vitelliaj ae, f. teraz Civitellia, miasteczko latyńskie w kraju Ekwówi.

Vitellius H. imię rodowe; adi. Vi-telliänus 3. : milites T; także jako subst. Vitelliäni, örum, m. T.

vitellus, i, m. (demin. vitulus) 1) cielątko; 2) kurczątko w jaju = żółtko: marem cohibent callosa "(ova) vi-tellum H krj’ją kogutka; stąd: vitel-łum ex ovo ei videbatur aurum déclarasse Ci.

Vlteus 3. (vitis) z winnej latorośli: pocula vitea V — wino.

vïticula, ae, f. (demin. vitis) gałązka winnej latorośli Ci.

vitio 1. (vitium) 1) zepsuć, uszkodzić: vitiata teredine navis 0; obrazowo: lolia oculos vitiantia 0, decens faciès vitiabitur annis 0 zbrzydnie, curis vitiatuui corpus O, amnis dulcis salibus vitiatur 0 słodka woda psuje się, vitiatae aurae 0 zepsute powietrze = vitiatus aper H zaśmierdziały; 2) zhańbić, zbezcześcić (o kobietach): vitiatarum electiones T wybór zhańbionych (t. j. małżeństwa z niemi); poet, vitiatus venter О; 3) fałszować (о dokumentach): litterae a scriba vitiatae L, senatus consulta arbitrio con-sulum vitiabantur L, memoriam vi-tiare L historję fałszować, significa-tiones interdum verae, ... nonnun-quam vitiatae Ci; 4) powstrzymać, uznać za nieodpowiedne przez obnun-tiatio [por.) wróżby lub zgromadzenia: ut comitia auspiciis vel impedire vel vitiare posset Ci t. j. wj’bôr uznać za niestosowny z powodu niepomyślnej wróżby.

vitiösitäs, ätis, f. (vitiösus) wada, występność, przewrotność: virtutis contraria est vitiositas Ci.

vitiosus 3. adv. vitiosë (vitium) 1) pełny wad, chorobliwy, wadliwy, błędny: membrum tumidum vitiose se habet Ci jest w stanie chorobliwym, vitiosae partes rei publicae Ci ; obrazowo: vec te aut vitiose concludere Ci dobrze... błędnie; 2) występny, zły pod względem moralnym: vitiosa vita Ci, quae voluptatis nomen habent, quamquam viliosa sunt Ci, homines vitiosiores Ci; 3) przeciw wróżbom: fałszywy, błędny, wykraczający przeciw formie: res bonas... vitiose tulit Ci wniósł nieprawidłowo, vitiosus consul Ci nieprawidłowo wybrany, con-sulem fecit sua nuntiatione vitiosum Ci, vitiosum suffragiurn Ci nieformalne.

vïtis, is,/'. 1) winna latorośl: ami-citnr vitibus ulmus 0, vitis natura ca-duca est Ci, populus Alcidae gratis-sima, vitis Iaccho V, purpureae vites 0 winogrona, munera vitis O = wino; 2) pręt z winnej latorośli, jaki nosili centuryonowie: fracta vite in tergo militis alteram poscebat T, centum (milites) vite regendi О.

vïtisator, öris, m. (a vitibus se-rendis) sadzący winną latorośl, hodowca wina V.

vitium, ii, n. 1) błąd, wada, ułomność: nihil est in tecto vitii Ci, vitium nudi corporis 0 ułomność; poet, omnia purgat edax ignis vitiumque me-tallis excoquit O, vitio... aëris F wskutek złego powietrza; 2) fałszywy krok, błąd : emendare vitia ineuntis adule-scentiae N, non iudicum sententia sed legis vitium corrigebatur Ci usterek, wada, ut virtutibus eluxit, sic vitiis obrutus est N, vitio civitatis honorem adsequi Ci, an vitium nullum est non parère religioni? Ci, vitio fortunae, non suo Ci wskutek nieszczęścia, a nie z własnej winy, ne sibi vitio verte rent, quod... Ci żeby mu nie poczytali za błąd, tu summam laudem Roscio vitio dedisti Ci, in vitio esse Ci) o osobach: być winnym; o rzeczach : b. wadliwym ; 3) przy auspi-cyach (wróżbach) : błąd, przeszkoda, znak niepomyślny : quisquamne divi-nare poterit, quid vitii in auspiciis futurum sit? Ci; stąd abl. adv.: leges vitio latae Ci wbrew auspicjom (wróżbom), magistratus vitio creatus CiL, tabernaculuin vitio captum Ci; 4) błąd moralny, występek: excellens vitiis et virtutibus N, vitium ventris et gurgitis (obżarstwo i pijaństwo) ae-tas hominibus äuget Ci, senectutem ab omnibus vitiis vindicare Ci.

V.

vïto 1. 1) obejść, omijać: possum Cassiam vitare, tenere Flamin i am (sc. viam) Ci, puteum vitare patentem H, lacum C, Brundisium iterque illud Ci, aequora H; 2) unikać czego: si vitant, fugiunt, audire de te volunt Ci ; z acc. non esse vitandum nobis ilium con-ventum et locum Ci, tela vitare C, vita ta arma 0 których się unika; poet. te ipsum vitas, tectum imbris vitandi causa (przed deszczem) succedere Ci, lucern vitare Ci światła dziennego, mortem fugä C, vitanda erit avaritiae suspicio Ci, sapiens vitatu quidque petitu sit melius, causas reddit H; jak po słowach timendi następuje niekiedy zdanie przedmiotowe z ut: vitandum est oratori, ne scurrilis iocus sit Ci ; poet, z inf. : scripta tangere vi-tat H.

vitreus3. (vitrum) 1) szklany, kryształowy: pereat vitreo miles ab hoste O kość na szachownicy; 2) jasny, jak szkło, kryształ: vitrea unda F, vitreus ros, pruina O, vitrea antra O, sedilia F napełnione kryształową wodą (przeźroczystą jak kryształ); 3) zwodniczy, niepewny: quem cepit vitrea famaJff. Penelopen (wierną) vitreamque Circen H.

vitricus, i, m. ojczym: pupilli ca-lamitas nuntiatur C. Mustio, vitrico pupilli Ci, (Amori) currüs vitricus da-bit O t. j. Wulkan (jako małżonek Wenery).

vitrum, i, n. 1) urzet, siniło, roślina barwiąca na niebiesko: Britanni se vitro inficiunt, quod caeruleum ef-ficit colorem C; 2) szkło: circa Beli os lectae harenae admixto vitro in vitrum excoeuntur T, fons... splendi-dior vitro H kryształ.

vitta, ae, f. przepaska na głowie, wstęga: 1) u zwierząt i ludzi przeznaczonych na ofiarę: auro vittisque ve-latum iuvencum F, mihi sacra para-ri... et vittae V; 2) u kapłanów i kapłanek: Helenus... vittas resolvit sa-crati capitis F; 3) и matron: alba vit-ta coercuerat capillos 0, este procuî, vittae tenues, insigne pudoris 0, vitta crinalis V; 4) jako znak przedmiotów poświęconych boyom: vitta comptos praetendere ramos F gałązki oliwne błagających obwinięte przepaskami wełnianemi, supplex vitta H.

vittätus 3. (vitta) ozdobiony przepaską, wstęgą: capilli O.

vitula, ae, /. (vitulus) 1) jałówka: cum faciam vitulä F ofiarować jałówkę; 2) młoda krowa: haec vitula.. binos alit ubere fetus F.

vitulïnus 3. (vitulus) cielęcy: vitu-lina саго Ci; takie jako subst. vitili-na, ae, f. cielęcina: ille praeter vitu-linam nihil accepit N, caruncula vi-tulina Ci, assum vitulinum Ci pieczeń cielęca.

vitulus, i, m. (gr. l-txl6ę) 1) cielę: vitulus bima curvans iarn cornua fronte О; 2) źrebię: vitulos (equorum) por-tare F.

vituperabilis, e, adv. vituperäbi-liter (vituperare) naganny, godny nagany Ci.

vituperätio, önis, f. (vituperare) 1) nagana: ad vitandam vituperatio-nem valet Ci, in vituperationem venire Ci; 2) naganne zachowanie się: haec istius vituperätio confirmabatur eorum sermone Ci.

vituperätor, öris, m. (vituperare) ganiący, krytyk: philosophiae Ci.

vitupero i. ganić, łajać: detrahat ille vituperando Ci; z acc. siquid mihi non placeat, vituperare possum Ci.

vivärius 3. przeznaczony dla zwierząt żywych; stąd subst. vivarium, ii, n. zwierzyniec, karmnik; od czasów Sulli karmiono w zwierzyńcach dziki; stąd obrazowo: senes, quos in vivaria mittant (o bogatych starcach, których chytrzy karmią, aby im zapisali majątek) H.

vivax, äcis (vivere) żywotny, długo żyjący; przen. długo trwały: phoenix 0, cervus F, vivacior heres H; o roślinach: v. apium H, oliva F, caespes v. 0; o rzeczownikach umysłowych: v. gratia Л, v. virtus 0; poet. vivacia sulfura O długo się paląca, nie dająca się zgasić.

vïvidus 3. (vivus) 1) pełen życia, żywotny, czerstwy: vivida e tenero palmite gemma turnet 0, vivida tel-lus O; 2) rzeźwy, żywy. silny: vivi-dus canis F, animus, senectus, elo-quentia T, bello vivida virtus F.

vivirädix, ïcis, f. (vivus i radix) latorośl z korzonkiem sadzona dla rozmnożenia szczepków Ci.

vivo 3. vixi, victürus (zam. gvigvo, pois, żywy, por. gr. ßiog) 1) żyć: inter-fectum te esse convenit; vivis Ci, vi-xit ad senectutem N, ad centesimum annum Ci, non dubilat, quoad vivet, ea defendere Ci, vixet (= vixisset), cui vitam deus dedisset F; z przedmiotem wewnętrznym: quo tutiorem vitam sese victuros esse arbitraren-tur Ci; poet, nieosobowo: vivitur aetas 0 żyje się; jak długo? acc. i abl.: se annum vivere posse putat Ci, tri-gin t a annis vixisse Panaetium Ci; zaklęcia: ita vivam! Ci niech tak żyję, jak to prawda! ne vivam! Ci niech zginę! umrę; 2) używać życia, być zdrowym, szczęśliwym: vive, vale! H, vivite, silvae F; 3) z abl. causae : żywić się czem: prius se cortice victuros, quam... C, siliquis et pane secundo H, ex rapto vivere 0; 4) z określeniami sposobu: żyć, prowadzić życie: vivebat laute, luxuriöse, liberius pro dignitate N, sic, aliter, in tenui pecu-nia, meretricio more, modeste vivere Ci, bene, male vivere H, Lacedaemo-nii DCC annos unis moribus vivunt Ci ; z adi. praedicativum : si liberae ac pudicae vivere licitum fuisset L; 5) z praep. cum : żyć z kim, przestawać, obcować: cum quo vivebat coniunc-tissime N, aliter cum tyranno, aliter cum amico vivitur Ci; eufemistycznie: mulier, quae cum eo vivere consue-verat N, securn vivere C żyć dla siebie ; 6) żyć == przebywać z podaniem miejsca: Cypri vixit N, privatus Sy-racusis vixit N, vixit in Thracia N;

7) żyć = trwać, istnieć, nie ginąć: vivere vitem et mori dicimus Ci, cinis... vivet O odżyje; o rzeczownikach umysłowych (abstractaj : horum etiam mor-tuorum vivit auctoritas Ci ma znaczenie, vivit eorum immortalis gloria et memoria Ci, vivunt scripta O, vivit vulnus F.

vïvus 3. (vivere) 1) żywy, żyjący, zostający przy życiu, świeży: vivum (za życia) tyranhum vocitarant, mortu um (po śmierci) liberatorem prae-dicabant O, vix vivus aufertur Ci na pół żywy, aliquem aut vivum aut mor tu um tradere JV, aliquem vivum capere L, concremare L, comburere Ci, oburere żywcem schwytać, spalić, vivus calor O ciepło naturalne ciała, vivo (za życia) Clodio nihil vos visuros fuisse Ci, affirmât se vivo (dopóki żyje) domum istius nunquam fu-turam Ci, vivos rodere ungues H »do krwi«; subst. vïvum, i, n. zaród życia, wnętrze: altius ad vivum perse-dit imber F do żywego — »do nitki«, calor ad vivum adveniens L do kości, rem ad vivum resecare Ci brać со bardzo ściśle, skrupulatnie; przen. o kapitale jako zarodzie procentów : de vivo erat resecandum Ci musiano naruszyć kapitału, dat de lu ero, nihil detraxit de vivo Ci z kapitału; o roślinach: viva arundo O zielona; o o-brazie: vivi de marmore voltus F jakby żywe, wierne; o wodzie: flumen vivum L woda płynąca, fons vivus, ros O, lacus F świeży ; poet, vivae lu-cernae H nie. gasnące, wieczne, vivus amor F trwała; 2) żywy = naturalny : vivoque sedilia saxo VT, antra laqueata pumice vivo 0, vivum sulfur L, plantaria F.

vix, zaledwo, ledwo, ledwie, z trud-nością: łączy się z słowami: vix po-terat repere N, lacrimas interdum vix tenere Ci; z przymiotnikami: an tea tibi vix notus Ci, о paterni generis oblite, materni vix meraor Ci, vix vix-que 0 z największą trudnością, quam vix sustinuit dicere lingua »vale«! 0; z następującem quin, jak po przeczeniu: vix teneor, quin accurram Ci, vix positum castris simulacrum, arse-re... flammae F zaledwie... gdy, vix ea fatus eram, tremere omnia visa repente F, vix bene desieram O, vix quies laxaverat artus et super incum-bens F; w prozie zwykle w następniku cum in ver sum: vix agmen pro-cesserat, cum Galii flumen transire non dubitant C, vix vela dabant, cum luno haec secum F

vixdum (wzmocnione vix), zaledwie dopiero: vixdum epistulam legeram, cum... Ci, vixdum libertatem, nedum dominationem modice laturus L.

vobis, zob. vos.

vocabulum, i, n. (vocare) 1) nazwa,, imię: vocabula tantum pecuniarum mutabat Ci, speciosa vocabula rerum H, eadem magistratuum vocabula T, liberta cui vocabulum Acte fuit T, ei centurioni vocabulum »cedo alteram« indiderunt T; 2) imię = pozór: varia praedandi vocabula T.

vocalis, e (vox) 1) obdarzony głosem, mową: vident.., terrain vocalem Dodonida quercu 0, vocalis nymphe 0=odgłos, echo ; 2) dźwięczny, brzmiący: carmine vocali clarus 0, vocalis Orpheus H, vocalis sonus T pełny dźwięk; stąd rzeczownik: vocälis, is, f. (sc. li ttera) samogłoska Ci.

Vocätes, iuin, m. lud akwitański na lewym brzegu Garumny (Garonne) C.

voeätus, üs, m. (vocâre) 1) wołanie, wzywanie, prośba: nunquam frustrata vocatüs hasta meos F; 2) se-natus vocatü Drusi in curiam venit

Ci; stąd adi. vocatïvus 3. służący do wołania: casus vocativus.

Voccio, ónis, m. król norycki.

Vocetius, ii, w. mons, teraz Boez-berg, wschodnie pasmo gór Iura T.

vociferätio, ónis, /. (vociferäri) krzyk, wołanie o pomoc: in ipso ser-mone hoc et vociferatione mortua est CL.

vociferor, äri, ätus sum (od vocem ferre) wznieść głos, wołać, krzyczeć, odezwać się: pałam vociferari Ci; z przedmiotem wewnętrznym : si hoc unum vociferari velim Ci; z przyim-kiem de: his de rebus non satis libéré me vociferari (odezwać się) posse intellego Ci; z acc. c. inf.: vociferan-tur rem îudicari oportere Ci; s ut: v., ut de re publica liceret dicere ; z zdaniem pytojnem : vociferari Decius, quo fugerent L; takze pass. : fortiter vo-ciferatum est L.

vocito Ifrequ. do vocare) ;1) nazywać ; w act. z podwójnym acc. : nostri omnes vocitaverunt reges, qui... Ci; w pass. nazywać się z podw. nom. : Demetrius, qui Phalereus vocitatus est Ci; 2) głośno wołać, krzyczeć: clamor accurrcntium, vocitantium T.

voco 1. (vox) wołać: 1) powoływać, wzywać: bez przedmiotu: quä vocat fortuna (ira), sequemur FO, quo res (ipsa) vocat VL; z przedmiotem wewnętrznym: nomen vocare О, Pae-ana voco O=wołam »Peanie!«, Phae-thonta vocant O wołają »Faeton«; z przedmiotem zewnętrznym : comités O, agmina F, senatum Ci zwoływać, conciliumque vocat FO, auxilium vocare F wołać o pomoc, pugnas vocare F do walki ; z podaniem miejsca, skąd?: milites ab operibus C odwołać, multitudinem hominum ex omni pro-vincia C; na pytanie, dokąd?: Divi-tiacum ad se vocari iubet C, aliquem in templa F, milites ad arma NCCi, socios in arma V, aliquem in contio-

vo-

лет Ci, ad consilium L, aliquem au-xilio T, fata vocant nos ad alias la-crimas F, iinbres votis vocare F błagać o deszcz, pluviam vocat cornix V, aurae vela vocant V czekają na żagle, ventis vocatis F uzyskawszy wiatr pomyślny; 2) nazywać, w pass. nazywać się; quam vocat Ocyroën 0, oppidum Britanni vocant, cum silvas fossa munierunt C, timidas vocat so-rores 0, ad spelaeum, quod vocant L tak zwana; pass, fundus est in agro, qui Sabinus vocatur Ci, porticus, quae poecile vocatur N, ludi de nomine vo-cati L; H) bogów wzywać, błagać: vocans Hecaten potentem F, Lucinam O, patriosque vocavi voce deos F, sidéra vocare T, орет dei in vota vocare F za uczyniony ślub prosić boga o pomoc, lecs: deos (fratrem) in vota voca F wzywać bogów celem wysłuchania ślubu, magna manes ter voce vocavi V jako ostatnie pożegnanie z umarłymi; 4-) pozwać przed sąd: vocat te dictator L, aliquem in ius (in iudicium) vocare CiL, ego te ex iure manum consertum voco, formułka prawnicza и Ci przez dotknięcie ręką pozwać; ó) jako gościa: zaprosić: deos ruris ad sacra 0, ad pocula aliquem vocare 0, ad cenam Ci; 6) zapraszać, wabić, nęcić: nox vocat ad quietem L, vocat auster in altum F, aliquem ad vitam Ci, in spem vocare L robić komu nadzieję, cantu vocat in certamina divos F zaprasza w zapasy, hostem T, aliquem ad bellum gerendum vocare C, populum ar-mis vocare T, adrógantia vocare offensas T ściągać obrazę ; 7) osobę albo rzecz wprawić w jakie położenie, albo usposobienie: sanguine in corpora summa vocato 0 gdy krew wystąpiła na powierzchnię ciała, in régna vocari F być wezwanym na tron, na-tos ad poenam vocare F ukarać, cant animum in contraria curae F rozdzierają serce; szczególnie z rze

czownikami umysłowymi (abstractaj: aliquem in discrimen ас periculum vocare Ci wtrącić, aliquem in odium, invidiam v. Ci ściągnąć na kc go nienawiść, rem publicam ad exitium Ci przyprowadzić nad brzeg przepaści, in crimen v. N obwiniać, in suspicio-nem v. Ci podejrzywać, rem in du-bium v. Ci powątpiewać, in discepta-tionem v. Ci zaprzeczać, aliquid in commune v. L uczynić co wspólnem, publieznem, aliquem in partem v. Ci dopuścić kogo do współudziału; stąd z gen. aliquem in partem praedae (cu~ rarum) v. VT do współudziału w czem (w zdobyczy, w polityce) albo h Stà Suoïv: divos in partent praedamque v. F.

Vocônius 1. imię rodowe Ci, lex Voconia Ci.

Vocontii, ôruin, m. lud w Gallii narbort. pomiędzy rzekami Isère a Durance, w dzisiejszej Provence, sprzymierzony z Rzymianami CLT. vocula, ae, f. (dem. vox) słówko Ci. vocïvus, sob. vacuus.

Volaterrae, ärum, / teraz Vol-ter г a, miasto w Etruryi z portem Vada Volaterrâna, teraz Torre di Vad o Ci; adi. Volaterränus 3. z Volaterrae i subst. Volaterräni, órutn, m. mieszkańcy Vol.

voläticus 3. (volätus, Qs) ulatujący: impetus Ci szybki, Academia Ci zmienna, niestała, płocha.

volätilis, e (volätus) 1) zdolny do lotu, latający, lotny, skrzydlaty: be-stiae volatiles Ci ptaki, pueri volätilis arcus О; 2) szybki, znikomy: volatile feiTuin F. v. telum 0, volätilis ae-tas 0.

volätus, Gs, m. (volare) latanie, lot: aëi volätus alitum sustinet Сг.

Volcae, ärum, m. lud w prowincyi gallickiej; dzielił się na 1) Volcae Te-ctosages około Tuluzy; 2) Volcae A r e co m i c i, na prawym brzegu Rodanu z stolicą Nem au sus, teraz Ni-mes C.

Volcänus, sob. Vulcanus. Volcätius 3. imię rodowe Ci. volëmus albo volaemus 3. (vola) wypełniający całą garść; tylko-, volë-inum pirum: duża gruszka, funtowa: Syriisque piris gravibusque volae-mis V.

volens, tis (PPr. od veile) 1) z wiedzą i wolą, umyślny: macie tenuant armenta volentes V.umyślnie, volens vos... adoro F; 2) dobrowolny, chętny, życzliwy, szczery: quos ipsa vo-lentia rura sponte tulere sua F. iura dare per volentes populos F za zgodą narodu, volenti animo S, volenti-bus animis F, resolvit voeem volens (Sibylla) F, dis volentibus opulenti estis S, divus... volens propitius ad-esset L, munificus nemo putabatur nisi pariter volens S; subst. Muciano volentia rescripsere T со Mucyanowi wydawało się pomyślnem. volgus, sob. vulgus. vol nus i pochodne туг asy, sob. vulnus.

volito 1. (frequ od volare) 1) latać, unosić się: videmus volucres vo-litare Ci, aquila volitans L, volitans anser F, voûtantes animae silentum 0, umbrae volitant haec litora circum F, fama volitat per urbem V, volito per ora virüm Ci wieść niesie moje imię z ust do ust, speremus nostrum nomen volitare latissime Ci, homo volitans gloriae cupiditate Ci człowiek unoszący się wysoko z powodu żądzy sławy, volitans sub verbere turbo F tańczący, volitant atomi Ci poruszają się szybko; 2) szybko przebiegać, biedź, poruszać się: volitant per mare navitae В, tribuni cum armator um catervis volitabant T, homines tota urbe cum ferro et facibus voûtantes vidislis Ci, ilia coniuratio palam volitat Ci przechwala się.

volo 1. a) latać, lecieć: tela vo-lantia LS, ignés ad tecta volare F, v. apis 0; stąd subst. volantes, ium, f.

(bestiae) ptaki F, volât fama F, aetasr verbum H; b) lecieć — śpieszyć się: volasse eum, non iter fecisse diceres Ci, volât currus F, Argo navis 0, axis 0, passu volât alite virgo 0, Etrusca praeter et volate litora H.

volo, veile, volui (gr. ßoüXouat, pol. wolę) słomo należące do konjugacyi nietematycsnej. Zapamiętać tes należy: vin’ = vis-ne, sis — si vis, sultis — si vultis 1) chcieć, życzyć sobie, pragnąć,, żądać: seu velint, seu nolint L czy chcą, czy nie chcą, velit nolit, scire difficile est Ci; szczególnie m PPr. volens, por. volens: aliquid mihi volenti est: coś jest według mej woli, jest mi przyjemnie, zgadzam się na co; quibusdam volentibus novas res fore L, plebi militia volenti putabatur S uchodziła za przyjemną, bene (male) alicui velle Ci życzyć komu dobrze, źle, valde eius causa volo (omnia) Ci sprzyjam mu bardzo; konstrukcye: a) s acc. quod multi voluerunt..., huie contigit N, quid velit, exponit CiO,. eadem velle 0; rsadko s subst. arma velit poscatque... iuventus F, si suam gratiam velint C, (sonus), quern volt manus et mens Д puella, quam volui O którą kochałem; s dat. ethic, quid sibi vellet C co (dla siebie) chce ; s inf. prsy rómnym podmiocie ', volo audire, quod factum sit L, Athenienses Cher-sonesum colonos mittere voluerunt N, (ventus) tollere seu ponere volt fréta H, vin tu Iudaeis oppedere? H czy chcesz Żydów obrazić?, volo et esse et haberi gratus Ci, si sibi purgati esse vellent C jeżeli chcą w oczach jego być usprawiedliwionymi ; s inf. pf.: vellet promptas habuisse sagittas O; csęsto inf. trseba usupelnić: minus quam vellet (sc. movere) movit N, quae volebat (sc. tradere) scripta tra-didit N, desine velle F; s acc. c. inf. prsy smiennym podmiocie : hoc te scire volui Ci, montem a Labieno occupari voluit C; sinf. prf.: lumen exstinctum

esse volo Ci, velle Pompeium se Cae-sari purgatum C; dla uwydatnienia podmiotu taksę przy tych samych podmiotach: iudicem me esse non docto-rem volo Ci, qui se minus timidos ha-beri volebant C; s zdaniem przedmio-towem, w przykładach takich, jak : veilem, abessel O, vellem, nulla forem O, vellem, praesentem possem nomi-nare Ci, tu, velim, nos defendas Ci, vellem, ne sola fuisses 0. quam veilem, Panaetium nobiscum haberemus Ci formy od volo należy uważać jako zdania wtrącone. Ściślej związane są zdania o różnych trybach: visne hoc primurn videamus? Ci, volo, hoc oratori contingat, ut... Ci; połączone spójnikiem: volo, uti mihi respondeas Ci, maxime vellem, ut Sulla dignitatem suam obtinere potuisset Ci; 2) w sprawach politycznych postanowić, uchwalić [w formułach wojskowych) : velitis, iubeatis, ut Ci, parricidam in-sui voluerunt in culleum Ci; tak samo o postanowieniach boyów: sic di vo-luistis V ( por i-.épioç, iß6\ovto &soi Нот.), me fortuna hac voluit consistere terra V, di meJiora velint O; 3) utrzymywać, twierdzić, być jakiego zdania: neque sunt audiendi, qui virtutem du-гаю esse volunt Ci, ego volo in vir-tute vim esse Ci, seque ortum Teucro-rum a Stirpe volebat V; 4) woleć,    vere) 1) obracający się kolo osi: vo-

volo, ónis, m. (veile) ochotnik: liber voloni (zbiorowo) se exaequari si-nit L.

Vologaeses i Vologëses, is i i,

acc. en, m. imię królów partyjskich z domu Arsacydów T.

VOlpes, is, f. zob. vulpes.

Volscus 3. do Wolsków się odnoszący, wolski: gensVolscaF, agerl/; subst. Volsci, ôrum, m. lud nad dolnym biegiem rzeki Liris w Lacyum; stąd Volscens, tis, m. dowódca jazdy latyńskiej V.

Volsinii i Vulsinii, ôrum, m. miasto etruskie, teraz Boi sen a; stąd adi. Volsiniensis, e: ager L; subst. Vol-sinienses, ium, m. mieszkańcy V. L.

Voltinius 3. imię jednej tribus w Rzymie Ci; stąd Voltinienses, ium, m. obywatele woltyńskiej tribus Ci.

Voltumna, ae. f. yetrusk. Felthi-na) bogini w świątyni związkowej 12 miast, które należały do związku etruskiego L

Volturcius 3. imię rodowe S.

Volturnus, i, m. zob. Vulturnus.

voltur, zob. valtur.

voltus, zob. vultus. volvat vulva, ae, f. osłona, szczególnie: macica; macica świni (jako przysmak) H.

volubilis, e, adv. volubiliter (vol-

przenosić: malae rei se quam nullius...    lubile buxum V, volubilis et rotundus

duces esse volunt L, scilicet aut ulli    deus Ci w kolo obracający się i o-

servire Polyxena vellem ? О; 5) chcieć    krągły; 2) toczący, kręcący się: v.

= znaczyć: quid volt concursus? V,    caelum Ci, v. aquae, amnis H; 3) zni-

vota quid ilia velint O; 2) z dat sibi:    komy, niestały: v. fortuna Ci; 4) płyn-

quid illae statuae sibi volunt? Ci, non    ny, potoczysty, gładki: oratio, orator

intellexi, quid sibi ista verba vellent    v. Ci-

volübiiitäs, ätis, /. (volubilis) 1) kręcenie, obrót koło osi: v. mundi Ci, ipsa volubilitas libratum sustinet or-

Ci; lecz o osobach-, quid iste sibi vult? co przez to zamierza?; 6) eliptycznie: chcieć z kim pomówić: si quid ille se velit C, centuriones me veile postridie    bem O; 2) zmienność, niestałość: v.

Ci; formy : sis. sultis kładą się jako    fortunae Ci; Я) płynność, biegłość: v.

zdania nawiasowe dla złagodzenia    verborum, linguae Ci.

volucer, volucris, volucre [od volare, jak ludicer) 1) latający, lotny,

przy imperat.: refer animum, sis, ad veritatem Ci racz zwrócić uwagę.

skrzydlaty: o strzale: v. sagitta, arun-do V, v. bestiae Ci ( = animalia T) ptaki; poet, volucris turba O drób, v. columba V, v. angues Ci skrzydlate; subst. volucris, is,/, (sc. bestia) rzadko m. (sc. ales) ptak; pl. drób: pecudes pictaeque volucres V; 2) skrzydlaty: v. puer (deus) O = Amor, v. pes O o skrzydlatych sandałach Merkurego; 3) szybki, szybko znikający, znikomy: v. rotae, classis F, motus astrorum Ci, v. fatum H, fama O, volucris fu-mus F znikająca mgła, v. dies H, v. fortuna Ci zmienne, niestałe, v. gau-dium T.

volümen, inis, n. (volvere) 1) zgięcie, zwinięcie, krąg, bieg kolisty: (an-guis) sinuat immensa volumine terga F, equus sinuat alterna volurnina cru-rum F zgina na przemian nogi. Volumina fumi O kłęby dymu, Volumina siderum O drogi koliste; 2) zwój np. papirusowy; (pod względem technicznym por. umbilicus). Słowo utrzymywało się tak długo, dopóki forma zwoju była w użyciu: uno versiculo tot mea Volumina laudum suaruin com-pensabit Ci, orba parente suo quicun-que volurnina tangis 0 dzieła, plura persequi magnitudo voluminis prohi-bet N wielka objętość zwoju tj. książki, sex Fastorum scripsi libelłos cum-que suo finem mense volumen habet O, mutatae ter quinque volurnina for-mae 0 15 ksiąg metamorfoz, XVI Volumina epistularum N XVI ksiąg listów Cycerona.

Volumnius 3. imię rodowe N.

voluntarius 3. (voluntas) dobrowolny, z własnej woli : ilia fuit oratio necessaria, haec erit voluntaria Ci, senator voluntarius Ci, voluntarii milites LCT ochotnicy, voluntarius exer-citus; subst.: voluntarii, ôrum, m. C ochotnicy, non dilectus necessitate, sed voluntariis studiis se ad rem publican! contulit Ci, mors voluntaria Ci

samobójstwo = v. interitus Qi, v. exi-tus T, v. servitus, societas Ci.

voluntäs, ätis, f. (volo, onis) wola: 1) życzenie, żądanie: regis voluntati morem gerere N, ad voluntatem loqui Ci gwoli (= ku woli), hoc patrum vo-luntate (za wiedzą i wolą senatu), li-beri faciunt Ci, ex (de) voluntate Ci podług woli; 2) zamiar, cel: qua voluntate Philisti consilio deterritus est N, eum ad suam perduxit voluntatem N pozyskał go dla swego zamiaru, dis ducibus hanc voluntatem suscepi Ci; 3) wolna wola: iudices retinendi sunt contra voluntatem Ci; stąd abl. adv.: voluntate: dobrowolnie: sua sponte et voluntate rem facere Ci, voluntate in dicionem veneruntZ»; z gen. voluntate (za zgodą) eorum imperium obtinuit N, summa Catuli voluntate Ci za zupełną zgodą К.: 4) życzliwość, skłonność: quid est pietas, nisi voluntas grata in parentes? Ci; z gen. subi.: eius perpétua in re publica adiuvan-da voluntas Ci, offensa in eum inul-torum voluntate N, confisus volunta-tibus municipiorum C pomyślne usposobienie; 5) (ostatnia) wola, testament: everte leges, testamenta, voluntales • mortuorum Ci.

Volupia, ae, /. bogini rozkoszy Ci.

voluptärius 3. (voluptäs) 1) sprawiający przyjemność, rozkosz: volup-tariae possessiones Ci które się ma tylko dla przyjemności, casus illi vo-lupt. Ci; 2) goniący za rozkoszami: sic suos sensus voluptarios ineitavit Ci ; bardzo często odnośnie do gr. f,oovrJ Epikurejczyków: Epicurus, homo... vo-luptarius, voluptaria disciplina Ci filozofia Hedoników, animi elatio voluptaria Ci; subst.: tui voluptarii Grae-ci Ci twoi filozofowie rozkoszy (rjSo-vtxoi) z Grecyi.

voluptäs, ätis, f. (volup, gen. pl. voluptätum Ci, voluptätium L) 1) przyjemność radość rozkosz : voluptäsest

опте, quo gaudemus Ci, haec res non dolorem, sed voluptatem adfert Ci, voluptas eloquentiae T, tempora vo-luptatis laborisque dispertiri Ci, non parva adficior voluptate Ci nie malej doznaję radości; szczególnie jako wyraz techniczny filozofii epikurejskiej czytać; poet, longius volvens fatorum (= gr. rjSovrJ): philosophos Epicureos arcana movebo F głębiej czytając omnes res voluptate metiri Ci; 2) roz- w księdze przeznaczeń, flumen pe-kosz zmysłowa, fizyczna: quod refer-    eus volvens H, Simois scuta virûm

illuc v. F, equus volvit sub naribus ignem F zieje, pryska ogniem, Aetna volvit lapides F wyrzuca; pass. Phaë-thon voivitur in praeceps 0 stacza się, volvimur undis F, vita... cotidie voivitur T, libros Catonis voivere Ci

re ad voluptatem corporis possis Ci,    galeasque et fortia corpora volvit F;

insolitas voluptates haurire T koszto-    jako wyraz techniczny w sztuce woj-

wać., suas voluptates frenare L, guber-    skowej: orbem voivere L zrobić koło,

nacula rei publicae petis... adhibendis    équités volvunt turmas L zataczają

voluptatibus Ci, voluptates intermitte-    szwadronami koło, ubi mille rotam

re T przerywać, scientia voluptatum    voivere per annos F gdy skończą

T; 8) przen. o osobie: care puer, mea    bieg kolisty; 2) pass. staczać się, wić

się: pars in praecipitis fossas urgente ruina voivitur F, cylindrus voivitur Ci, ille per iubas voivitur 0, curru volvi F stoczyć się z wozu, volventia plaustra F toczące się wozy; o umierających: moribundus voivitur arvis

volöptas F; 4) bogini rozkoszy Ci.

Volosius 3. imię rodowe T.

volütäbrum, i, n. (volutare) miejsce, gdzie się świnie tarzają, kałuża, bagno F.

volütäbundus 3. (volGtäre) tarzający, kąpiący się ciągle: in voluptati- F; obrazowo: amnis praecipiti cursuj

bus Ci.

volötätio, onis, /. (volutare) walanie, tarzanie się; legowisko, kałuża, gdzie się zwierz tarza Ci.

.volüto 1. (frequ. od volvo) 1) to-

voivitur VHO, flammae per culmina hominum volvuntur V, medio volvun-tur sidéra lapsu V, lacrimae per ora volutae F; 3) przen. o mówcy : słowa potoczysto mówić: celeriter verba, czyć, tarzać, pass. toczyć się. ślizgać    sententias voivere Ci, oratio voivitur

się, tarzać się, wić się: in glacie... vo-    Ci; 4) w duszy coś toczyć, obracać,

lutabantur L, frater volutatus est ad    tak o uczuciach i namiętnościach, jak

pedes Ci, w tem samem znaczeniu    o myślach: irarum tantos volvis sub

PPr. genibusque volutans V. obrazo-    pectore fluclus! F, ingéniés iras in

wo: animum... cogitationibus volutare    pectore volvit L chowa, żywi, multa

seeum voivere T, plurima per noctem voivere F, volventes inanes cogita-tiones L, bellum adversus nos T u-kładać, zamierzać ; Ъ) o czasie: toczyć, w pass. toczyć się, płynąć: Diana pronos volvit menses H; arbos... multa virüm volvens saecula F drzewo

L zajmować umysł myślami; 2) głos toczyć, roznosić: vocemque... volutant litora F; 3) rozważać myśli, plany: mecum ipse voluto, si... F, rem ani-mo, intra animum volutare CiT, rem secum (»w sercu«) volutare F.

volvo 3. volvi, volütum (gr. iXùw — FsXûw) 1) toczyć, obracać, zwijać,    żyjące wiele wieków ludzkich por. tot

kręcić; stąd (książki rozwijać i) czy-    voivere casus V dożyć; stąd w tem

tać, (tocząc) unosić, porywać, tworzyć    samem znaczeniu part. fut. pass. : vol-

kola, kręgi: voivere saxa, harenas O,    venda dies attulit ultro F toczący się

hostilia cadavera v. S; poet, lapis per    dzień, volvendis mensibus (orbem exinane volutus F, oculos (lumina) hue    piet) F, jako tez part, praes. act. jako

zwrotne: volventibus annis F, por. 7CEct"sXXo[A£V(jL>v IvtauTwv). Iuppiter ex aequo volventem dividit annum O. vomer sob. vömis. vomica, ae, f. (od vomere sc. pus) wrzód ropny: vomieam aperire, sa-nare.Cf; prsen. hostem expellere vo-micamque L.

vömis, vomeris i vomer, ris, m. lemiesz; vomis àratri F, sulco attritus vomer F, prsen. jarzmo, plug, orka ОН.

vomitio, onis, /. (vomere) wyrzucanie z siebie, wymiotowanie, rzyganie Ci.

vomo 3. vomui, vomitum (gr. dpito = Feuew) wyrzucać z siebie, wymiotować, rzygać właść. i prsen CiV.

Venônës, is, m imię partyjskie T.

vopiscus, i, m. bliźniak urodzony po śmierci brata; jako cognomen: Iu-lius Caesar Vopiscus, którego Cyceron był obrońcą Ci.

vorâgo, inis, 1. (vorare) gardziel; mianowicie-. 1) na lądzie: przepaść, jama: ingens vorago pestiferas aperit fauces F; 2) w wodsie: wir CiV; 3) prsen. vorago ventris O, gurges ас vorago patrimonii Ci trwoniciel i marnotrawca.

Voränus, i, m. (vorâre) imię wyzwoleńca H.

vorax, äcis (vorare) żarłoczny Ci.

voro 1. (por. gr. ßop<$;, ßopa pożywienie, ßtßpwaxw jem) połykać, jeść, pożerać Ci, prsen OV.

vorsus, vortere sob. versus, ver-tere.

vortex sob. vertex, vorticösus sob. verticösus. vos sob. tu.

Vosëgus i Vosegus, i, m. teras fr. les Vosges, góry w Gallii, dalszy ciąg góry Jura ku północy, później Vogësus, i. CT.

voster sob. vester. vôtïvus 3. (votum) przyrzeczony, przyobiecany ślubem: ludi votivi Ci,

votiva iuvenca H, votiva tura, car-mina О, votivus oris habitus T, votiva tabula H obraz ślubowany, jakie wieszano w świątyniach po ocaleniu z niebezpieczeństwa, poei. votivus sanguis O krew z ślubowanego na ofiarę zwierzęcia.

vötum, i, n. (subst. PPP. od vo-vere) 1) ślub, rzecz ślubowana: spolia hostium, Vulcano votum L, votisque incendimus aras F; 2) ślub, ślubowanie, uroczyste przyrzeczenie: sacrifions sollemnibus factis et votis nuncupate (po złożeniu ślubów) proficisci Ci, deos in vota vocare VCi wzywać bogów wśród ślubów, na bogów ślubować, huic deae vota facere, susci-pere, concipere Ci, vota solvere, per-solvere, dissolvere, exsolvere CiT spełnić, voto teneri, obstrictum esse L być związanym ślubem ; s gen. obi. vota deüm F śluby uczynione bogom, damnabis tu quoque votis F skażesz ich na dotrzymanie ślubów = spełnisz ich prośby, voti damnatus L, reus F, di maris et caeli — quid enim nisi vota supersunt O prośby; 8) życzenie, pożądanie: fortunis hominum abutebatur ad nocturna vota cupidi-tatum suarum Ci, hoc erat, quod votis saepe petivi F = hoc erat in votis H tego życzyłem sobie od dawna, voto potiri O widzieć swoje życzenie spełnione, voti potens O ten który o-siągnąl życzenie, aliquem voti com-potern facere L spełnić życzenie, ve-nit in votum... urbs? H czy życzysz sobie miasta?

voveo 2. vövi, votum 1) ślubować, uroczyście obiecywać: templa publice vota et dedicata Ci, victima vota ca-dit O, imperatores pro salute rei pub-licae sua capita voverunt Ci; s dat. pers. Vulcano arma v. L, vota est vin-demia régi O; s acc. c. inf. fut.-, qui duo templa se Romae dedicatarum voverat Ci; 2) życzyć sobie, pożądać, pragnąć: quid voveat dulci nutricula

0; 2) bóg ognia, zidentyfikowany vox, vocis, f. (gr. oJ> = F&L) 1) glos z greckim Hefajstosem jest,u Rzymian (ludzi, zwierząt i przedmiotów uper- synem Jowisza i Junony, ojczymem sonifikowanych) : clarissima voce Ci, Amora. Jak Hefajstos, kuje. z Cyklo-pressa voce et temulenta Ci, rauca parni broń i pioruny dla Jowisza: in-voce О, V. ingens F potężny, magna sula Volcani ieras Volcanello, jedna voce Ci głośno, vocem mittere pro z wysp liparyjskich najdalej na pome Ci zabrać głos, odezwać się, vo- łudnie wysunięta L, adi. Vulcänius 3. cem attenuare Ci mówić cienkim gło- ognisty, ogniowy: acies F, Vulcania sem, fistułą, personabant omnia voci- Lemnos O poświęcona Wulkanowi bus ebriorum Ci krzyk, citât praeco jako wyspa wulkaniczna F, arma Ci. maxima voce (bardzo głośno) legatos Ci, vocis imago F odgłos, echo, vocem nemora alta remittunt F, Sire-•num voces H pieśni, numeri et voces ct modi Ci rytm. ton i meiodya, ulu-lanti voce canere Ci, cornix pluviam vocat improba voce V, vox apum so-

maius alumno? H, elige, quid vo- gere tectis F, Volcänum naribus efflant veas 0.

vulglris, e (vulgus) zwykły, powszedni, znany, pospolity, gminny: nihil tam vile neque tam vulgare est Ci, vulgaria patrum consulta T, volgaris liberalitas: dla wszystkich Ci⁴, subst. anteponantur rara volgaribus Ci. vulgâtor, ôris, m. (vulgäre) rozsie-

vulgo, datvniejssa forma volgo 1.

nitus imitata tubarum F, Sicilia tota wacz, rozgłaszający 0. si una voce loqueretur Ci, interdum vocem comoedia tollit H mówi wyż- (vulgus) 1) (pomiędzy ludem) rozsze-szym stylem; 2) dźwięk, ton, brzmię- rzyć, udzielić wszystkim bez wylanie, szum: bucina litora voce replet czenia, pospolitować: carmina incer-O. septem discrimina vocum F siedm tis auctoribus vulgata T, laus vulga-tonów lutni, ad sonitus vocis vesti- tur L, artes non ante volgatae H; gia torsit V, verba quibus voces    obras.: commercium    vitiorum in ex-

sensusque notarent H brzmienia i wy-    teras gentes v. L\ 2)    ogłosić, rozgło-

obrażenia; 3) mowa, słowo, zdanie, sić: nonne hoc vestra voce volgatum formuła, przykazanie, rozkaz, język:    est? Ci, quid... me    cogis obductum

luno his vocibus usa est F, vox de    volgare dolorem? F,    vulgatur deinde

quaestura nulla missa est Ci niebyło rumor deesse duas tabulas L; PPP. mowy о kw., voces contumeliosae C, vulgätus 3. jako adi. 1) ogłoszony, omnes cives una et mente et voce rozszerzony, znany: vulgatior fama consentiunt Ci jednomyślnie i jedno- L, bella volgata per orbem F, vul-głośnie, dico Epicurum non intelie- gati amores O, vulgatissimum sena-gere, quid sonet haec vox »volupta- tus consultum T; 2) dla wszystkich tis« Ci. is verbi sensus, vis ea vo- dostępny: quae navis umquam in c i s erat 0, nescit vox missa reverti H, flumine publico tarn volgata omni-constitue nihil esse opis in hac voce bus Ci.

vulgus i volgus, i, n. rsadko m. cantata voce Thessala H formula cza- (por. o/Xoç, eol. oX/oi — FôXyo;) 1) lud, rodziejska, parce vocibus tandem sa-cris H, consulum voci atque imperio non oboedire Ci, cultus hominum voce formavit Mercurius H.

»civis Romanus sum« Ci, sidéra ex-

Vulcänus i Volcanus, i, m. 1) o-

gień, płomień: totis Volcanum spar-Stownik.

pospólstwo, tłum; tv wojsku: szeregowcy, prości żołnierze: magis histo-ricis, quam vulgo notus N, nihil est incertius volgo Ci; acc. jako n.: oratio mea in volgus emanare poterit Ci; ale taksę jako m. : volgum effusum

oppido caedere S, praesente vulgo N przed frontem żołnierzy, vulgum Athe-niensium praedatum in terrain exisse N, vulgus armatorum L, ne vulgi largitione centurionum animos aver-teret T; 2) lud, pospólstwo, tłum : exactos iyrannos... bibit aure volgus H, populus ac volgus imperitorum Ci, vulgus obaeratorum T, ovium V; 3) w złem znaczeniu: tłum, pospólstwo, motłoch, ulica: audire temeritatem volgi Ci, odi profanum volgus et ar-ceo H, vulgus infidum, malignum H, vulgusque proceresque O, volgus fu-imus sine gratia S; 4) wyraèenia przysłówkowe : a) in volgus CiL ogólnie; b) vulgo i volgo (abl.) kupą, masą, w wielkiej liczbie, wszędzie, ogólnie, często, zwykle: »ad prandium in-vitare volgo«, quid est »volgo«? uni-versos! Ci, Cn. Plancio se boni viri volgo offerebant Ci, vulgo milites ab signis discedebant G, vituli volgo mo-riuntur in herbis V, coronis aureis vulgo donabatur N, sicut volgo ignari rerum loquebantur Ci.

vulnerätio, ônis, /. zranienie, skaleczenie Ci.

vulnero i volnero 1. (vulnus) 1) ranić: occidunt nonnullos, volnerant multos Ci, eum in os funda v. C; 2) przen. kaleczyć, dręczyć, sprawić przykrość, ból: Fortunae vulneror ictu 0, eos nondum voce volnero Ci, virorum animos vulnerare L.

vulnificus г volnificus 3. raniący, przynoszący rany: chalybs, telum VO.

vulnus i volnus, eris. n. (od vel-lere, volsum, jak od facere: facinus) 1) zranienie (wskutek uderzenia, ukłucia, cięcia lub zdarcia): pars scuti vul-nere nulla vacat O, volneribus evicta ornus V ciosy siekiery, aspicimus li-turas quasi quaedam volnera tabula-rum recentia Ci; 2) rana: iacens et concisus pluribus volneribus Ci, cum gravi vulnere L ciężko ranny, vulnus leve, tenue V, mori, perire ex volnere : umrzeć z rany OL, ex volnere clau-dicare Ci wskutek rany być kulawym, vulnera adversaL rany na piersiach;

3) przen. uraza, strata, zgryzota, szkoda, cierpienie, choroba, rana duchowa, zmartwienie miłosne, ból: multa sunt occulta rei publicae volnera Ci »skryte choroby«, fortunae percussus volnere Ci, qui suis volneribus me-dentur Ci »długi«, Yitellius Romam revertit recentissimum quodque volnus pavens T lękając się każdej nowej straty ; nadto : regina... volnus alit venis V; 4) przen. cios, raz, strzała: nisi consulari volnere concidissem Ci (z ręki konsula); mortifero vulnere ictus L, taurus... elusa vulnera sentit 0 czuje, że jego razy (ciosy) są nadaremne, inter se volnera iactant V uderzają na siebie, haesit sub gutture volnus V strzała.

vulpëcula, ae, f. (demin. vulpës) liszka, młody lis.

vulpës i volpës, is, gen. pl. vul-pium,/. lis: olim quod volpes aegroto cauta leoni respondit H; poet, animi sub volpe latentes H.

vultur i voltur, is, ж. sęp : imma-nis voltur V; jako nom. pr. Voltur, is, m. góra w Apulii, teraz VoНоге H.

vuiturius i volturius, ii, m. sęp: przen. exierunt malis ominibus... duo volturii paludati Ci dwa sępy wr płaszczu wojskowym (= Gabinius i Piso).

Vulturnus i Volturnus 3. 1) wiejący od góry Voltur: ventus-L wiatr południowo wschodni; 2) nazwa rzeki: Volturnus amnis albo Volturnus, i, m. teraz Volturno, wypływa z Abruzzów i wpada do morza na granicy Kampanii i Lacyum pod miastem Vulturnum, i, n. teraz Castel V oltur no.

vultus i voltus, üs, ж. wyraz oblicza, mina, oblicze, twarz, wzrok; czasem wzrok ponury : ex vultu cuiusdam ephori id intellexit N, vol-tus... indicat mores Ci, vultus gaudia prodens H, anirni dolorem voltu te-gere Ci, sine suo voltu Ci zupełnie zmieniony, hilaro voltu Ci, gravis v. Ci powaga, vos tristitia voltusque de-cepit Ci smutek rozlany na twarzy, v. compositus T mina udana, vultum fingere Ci panować nad rysami twarzy (= nad sobą); pl. vultus trahere O przybrać ponury wyraz twarzy, voltu terrere H; 2) bezczelne, »miedziane« czoło: videte, quo voltu, qua confidentia dicant Ci; w ogóle: twarz, oblicze; prsen. wygląd, kształt: pętam voltüs unguibus H, candor te huius et proceritas, voltus oculique perpu-lerunt Ci; preen, horum homines nomen , orationem, voltura, incessum amabant Ci; obrazowo: unus erat... naturae vultus O, salis placidi voltum ignorare V.

vulva, eob. volva.

X.

salii.

Na początku słowa tylko w wyrazach obcych.

X jako cyfra przyjęta z alfabetu greckiego — 10; na monetach = denarius, który pierwotnie znaczył 10 asów.

Xanthippe, es, /. żona Sokratesa, Ksantypa.

Xanthippus, i, m, 1) ojciec Perykle-sa, zwycięzca pod Mikale N; 2) Spar-tanin, dowódca Kartagińczyków, zwycięzca Regulusa L.

Xanthos i Xanthus, i, m. 1) rzeka w Troadzie; 2) rzeka w Epirze; 3) rzeka w Licyi V.

Xenoclës, is, m. sławny retor, u którego bawił Cyceron w Azyi w. r. 78.

Xenocratës, is, m. (acc. em, en) uczeń Platona 396—314, drugi następca Platona w Akademii.

Xenophanes, is, m. z Kolofonu między 580 a 480, twórca filozofii eleackiej Ci.

Xenophon, ontis, m. Ąteńczyk, u-czeń Sokratesa, 430—355, historyk, filozof, wódz; adi. Xenophontëus lub Xenophontïus 3. Ci.

Xerxës lub Xersës, is, N: i, асе. en, król perski, syn Daryusza 486 —465.

Xyniae, arum, f. miasto w Tes-

Xystus, i, m. (ÇuaTÔ; od fjew) kryty portyk w gimnazjach greckich, u Rzymian miejsce otwarte do przechadzki (deptak) przed domami wiejskimi.

z.

bei L.

Tylko w wyrazach obcych.

Zacynthos (VO) i Zacynthus (L), i, f. (Zâxuv&o;) wyspa na morzu joń-skiem, niegdyś obfita w lasy (uXjfcaaa Нот.); stąd: nemorosa V; adi. Zacyn-thius 3. N.

Zaleucus, i, m. (ZecXeuxoç) prawodawca Lokrów epizefiryjskich około 650 przed Chr. Ci.

Zama, ae, /. (Z«pia) miasto w Nu-midyi, na poł. wschód od Kartaginy, gdzie r. ‘202 przed Chr. Scypion pobił Hannibala, później rezydeneya króla Juby, teraz Z o war in SL.

Zanclë, es, f. (ZiyxX7)) dawna nazwa Messyny O; adi. Zanclaeus 3. (ZayxX«Ćoę) i Zanclëïus 3. (ZayxXijïoç): harena, saxa О.

Zëlagium, ii, n. przylądek w Eu-

zelotypia, ae, f. (gr. ^Хотшгих) zazdrość Ci.

Zenobia, ae, f. (Z^oßia) córka króla armeńskiego Mitrydatesa T.

Zenon i Zenó, ônis (Zujvwv, zdrobn. forma zam. Zr^voSoto;) 1) Zrjvwv b Kirnetrç z Cytyum na wyspie Cyprze, twórca filozofii stoickiej 300 pd Chr. Ci; 1) Z7)vo>v b    około r. 460 pd Chr.

uczeń Parmenidesa z Eiei (Velia w Lukanii), zwolennik filozofii eleac-kiej, nauczyciel Peryklesa; 3) Filozof epikurejski, nauczyciel Cycerona.

Zephyrion i -urn, i, n. (Zecaüptov = zachodni) zamek na wybrzeżu cyli-cyjskiem na południe od Soli L.

Zephyrus, i, m. (Çs'aupo;) także se-phyrus, zefir, wiatr zachodni, który Grekom sprowadza! burzę, a mieszkańcom Italii łagodne powietrze; zapowiada też wiosnę : frigora mitescunt zephyris H\ poet, zephyros spirare se-cundos V — wiatry pomyślne.

Zërynthus, i, /. (Z^ouvS-oi) miasto trackie z grotą Hekaty; adi. Zerun-thius L i Zerinthius O zeryntyjski.

Zëtës, ae, m. (Zrj-iję) syn Boreasa, który z bratem swoim Kalaisem brał udział w wyprawie Argonautów i u-wolnił Fineusa od Harpij. Obu »Bo-readów« jako bogów wiatrów przedstawiano w sztuce plastycznej ze skrzydłami O.

Zëthus, i, m. (Zrftoę) brat Amfiona, syn Zeusa i Antyopy,por. Amphion CiH.

Zeugma, matis, n. (Сеиура = most, por. Wielkie mosty, Mościska) miasto nad Eufratem, teraz Zima T,

Zeuxis, xidis, m. acc. xim (także gr. gen. xidos, acc. xin) (Zeuijię, zdrobn. zam. ZeùÇitcto;) sławny malarz grecki około 400 Ci.

Zôilus, i, m. (Z«ótXoę) uczony aleksandryjski, który się ośmieszył pedantyczną krytyką pieśni homerycznych; stąd jako imię pospolite : krytyk drobnostkowy O.

zona, ae. f. taksę sona, z gr. Çtôvrj 1) pas, który suknie na ciele podtrzymywał: solutis Gratiae zonis H po zdjęciu sukni; jako symbol dziewictwa: zona casta O; 2) trzos: argentum in zonis habere L, ibit eo quo vis, qui zonam perdidit H, Zona Orionis 0 konstellacya; 3) strefa: quinque tenent caelum zonae VO bo starożytni rozróżniali pięć stref.

zônarius, ii. m. (forma lać. sona-rius, z gr. zona Çdw)) opasany, noszący pas Ci.

■V

*

«

/

*

■'ii-

I

■

.

■

4

Yri^-rWv™ Y.W' ' ' '

A Nt 059659

(V4

ЧУ

Cena

f X сйг

zł

DK - 28 d "

1.54

Wzór Jednoraz. CWD, W-wa. 15973/K 2041 - Lak - 25.11.53 - 3000 bl. à 100 к.

POLITECHNIKA KH BIBLIOTEKA G

IL 20

К do. >24. 13. IX 54

Politechnika Имей Biblioteka tlona