•«a

44

■ ^ j K&i

W

7?

-

⁴ ,ä

‘1

a

Kr

■ 1

rJfl

uf

jfr ;kJ-

r.f

»

I

Ktek.;/

rVV

j.S

f

r$

*S

rf r

:

| r •

Ij»

£?

■-Æ

W”* * ♦

k

i ,

ST;

i .»5

,*■ v'i

*TZäß

. » '

■

ÜR

*•

P

Hfi

M»y|

y»4. -

’*;l

jm

1

r «

ifet Ji

*7

rł <e:

4

^ . .. &

^ »sp

r

a-'"*».' ' ■

^ • lJm

1*%

ri

■3.-

t:

fM

:.?*- j

Pf

*»w4

k ' * '

*

il

la

\

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

00000231575

mm

liMW:

pli

■0WM,

WM

m

mm-

igi

. :

■

i#

m

mm-

i

«

* -

;

A

r-

.

*Wr.

.

»

*

,

ł- '

V /

. *

'

/

!

'

I

:

• 'T .

(ftp

SS)

PRZEWODNIK PO LWOWIE

I OKOLICY =

Z ŻÓŁKWIĄ I PODHORCAMI

2 PLANEM MIASTA I TEATRU

Mi '■

■ ■ê

LWÓW

NAKŁADEM KSIĘGARNI POLSKIEJ B. POŁO NIEĆ KI EGO.

Ï£>J

PUBLICZNA HALA AUKCYJNA

WŁAŚCICIEL

MARIAN KEMPNER

Zakład otwarty na podstawie koncesyi c. k. Namiestnictwa.

Stała wystawa przedmiotów nadsyłanych

OTWARTA DZIEŃ CAŁY # WSTĘP WOLNY

Stała sprzedaż z wolnej ręki i peryodycznę pod kontrolą władzy publiczne licytacye Mebli, Dywanów, Ubrań, Kosztowności. Starożytności, Dzieł sztuki, Urządzeń domowych, Fortepianów, Broni, Powozów, Uprzęży, Maszyn it.p.

Najdogodniejsza i najszybsza sprzedaż ruchomości. NAJTAŃSZE ŹRÓDŁO ZAKUPNA.

Zakład podejmuje Się sprzedaży wszelkich przedmiotów. — Ważne w wypadkach zmian mieszkań, działów, spadkiem ruchomym, w konkursach, li-kwidacyach i t. d.

— Za pośrednictwo taryfa stała, niska ====■ zatwierdzona przez Wys. c. k. Namiestnictwo.

CS*

<s>

CU

PRZEWODNIK PO LWOWIE

rWĄZEK STUDENTOM ARCHITEKT^

»R2Y AKADEMII GÓRNICA F

W KRAKOW I E

PRZEWODNIK PO LWOWIE

I OKOLICY

Z ŻÓŁKWIĄ I PODHORCAMI

Z PLANEM MIASTA I TEATRU

OPRACOWAŁ = FRANCISZEK JAWORSKI =

'li— /Vil

LWÓW

NAKŁADEM KSIĘGARNI POLSKIEJ BERNARDA POŁONIECKIEGO

d v\>

>.....

N,

! IS'} ,vH D j l ' : ■ ■

1X5^45

:. ’M f A.:T|

Dit*

Àkc. Nr.

aas*

amjsï

'fi

ODBITO CZCIONKAMI DRUKARNI SŁOWA POLSKIEGO WE LWOWIE POD ZARZĄDEM JÓZEFA ZIEMBIŃSKIEGO

Od wydawcy

Spis rzeczy.

Strona

A. Część informacyjna

Przybycie do Lwowa

ci) Dworzec główny . b) Dworzec Podzamcze Taryfa i regulamin dorożek

Tramwaje.....

Automobile    .    .

Hotele i pensyońaty .

Restauracye i pokoje do śniadań Kawiarnie, mleczarnie i cukiernie

Winiarnie.....

Apteki .    .    .

Banki i kantory wymiany .

Biura dzienników, podróży i pracy Broń, bronzy .... Dewocyjne artykuły . Elektrotechnicy i optycy . Fortepiany, fotografowie . Galanteryjne towary .

Kąpiele.....

Komisaryaty, konsulaty Księgarnie i wypożyczalnie

Lekarze .....

Papier, perfumerye, kosmetyki Poczta, telegraf i telefony Posługacze.....

1—VI . VI—VII . VIII—X X—XI

XII

XII—XIV

XIV— XV

XV— XVI

XV!

XVI

XVII

XVIII

XVIII

XIX

XIX

XIX

XX

XX

XXI

XXI

XXII

XXIV

XXIV

XXV

Strona

Redakcye Spedytorzy .

Szpitale i sanatorya Teatr .    .    ,

Widowiska .

Trafiki

Urzędy i władze Audyencye . Godziny urzędowe Statystyka .

XXVI

XXVI

XXVI

XXIX

XXX

XXX

XXXI XXXI

XXXIII

XXXV

B. Przewodnik.

I.    Stary Lwów........

II.    Przewodnik po mieście.....

III.    Ogrody i parki .    .    ■    •

IV.    Cmentarze.........

V.    Okolice Lwowa .......

VI.    Archiwa. Biblioteki. Muzea.....

VII Żółkiew i Podhorce......

Skorowidz alfabetyczny .    .    •    •    •    • .

Wykaz ulic, placów, ogrodów, przedmieść i ważniejszych budynków planu miasta Lwowa

31

87

104

112

114

153

181

Plan?

Ogłoszenia

VIXX VXX .

OD WYDAWCY.

Przystępując do zbiorowego wydawnictwa polskich przewodników podróży, uważaliśmy w pierwszym rzędzie za swój obowjązek, zająć się wydaniem systematycznie i jednolicie opracowanych przewodników po głównych miastach ziem dawmej Rzeczypospolitej polskiej. Zadaniem przewodników poświęconych miejscowościom polskim jest bowiem nie tylko karmić nieraz bardzo powierzchowną ciekawość przygodnego turysty, nie tylko służyć informacyami praktycznym jego potrzebom i rozszerzać zakres jego wiadomości z dziedziny historyi, sztuki i kultury, ale zwłaszcza przyczyniać się pośrednio do wzmocnienia poczucia narodowego u miejscowej ludności, do gruntowania racyonalnej, świadomej, na poszanowaniu przekazanej tradycyi opartej kultury. Mają one budzić i odświeżać żywą pamięć przeszłości, zapoznając z pomnikami tw'ôrczej pracy minionych pokoleń, wskazując miejsca i zabytki, owiane poezyą starodawnych czasów, uświadamiając piękności ziemi ojczystej, wykazując ścisłą łączność każdej jej piędzi z losami całości.

Aby zadaniu temu przewodniki nasze mogły sprostać, należało przedew'szystkiem pokonać trudność, jaką nastręczało znalezienie odpowiednich autorów dla każdej miejscowości z osobna, specyalistów, którzyby gruntowną znajomość swego miasta łączyli z umiłowaniem jego przeszłości, z przywiązaniem do jego zabytków i pomników, słowem z pewnego rodzaju lokalnym patryotyzmem. Szczęśliwie udało nam się pozyskać dotąd autorstwo pp. Wiktora Gomulickiego i Leonarda Lepszego, którzy z całą gotowością podjęli się opracowania przewodników, pierwszy po Warszawie, drugi po Krakowde, a nazwiska ich i dotychczasowa działalność pisarska w ogóle a w szczególności na polu dziejów obu tych miast dają rękojmię, że przewodniki te pod każdym względem stać będą na wysokości swego zadania. Równie szczęśliwie zdarzyło się, że opracowaniem przewodnika po Lwowie zajął się p. Franciszek Jaworski autor kilku publikacyj, poświęconych historyi miasta Lwowa.

Zanim tedy tamte dwa przewodniki znajdą się w ręku publiczności, przewodnik po Lw owie, mimo trudności w zebraniu materyału idzie na pierwszy ogień. A właśnie Lwów, ongiś niejednokrotnie świadek pamiętnych chwil świetności narodowej, należy do miast, wobec których właśni jego mieszkańcy zachowują się przeważnie z rażącą obojętnością i chłodem, nie żywiąc dlań żadnych serdeczniejszych uczuć przywiązania. A właśnie mieszkańców Lwowa potrzeba dopiero poinformować, poruszyć i zainteresować przeszłością rodzinnego ich miasta, aby się w całej pełni poczuli spadkobiercami świetnych, wiekowych tradycyi, aby umieli zachować łączność i ciągłość tego dziedzictwa. Tak więc przeznaczeniem niniejszego przewodnika jest służyć nie tyle przejezdnej publiczności, ile zwłaszcza społeczności miejscowej ; jej bowiem uprzedzenia i niechęć wobec rodzinnego gniazda pragnie on choć w skromnej części zwalczać i rozwiewać.

nej

*) Jako materyał służyły autorowi obok notatek ze źródeł archiwalnych i wydawanych różnymi czasy publikacyi o Lwowie, także wszystkie dawniejsze „Przewodniki“ lwowskie. Jest ich niewiele, a najlepszym chociaż dziś już mocno przestarzałym jest przewodnik, wydany z okazyi wystawy kraj, w r. 1894 przez „Tow. upiększenia m. Lwowa“. W układzie Przewodnika po Podhorcaęh trzymaliśmy się w znacznej mierze jedy“"' dotąd, a bardzo cennej publikacyi o zamku Podhoreckim, pióra p. Kry-czyńskiego.

Część informacyjna.

Przyjazd do Lwowa. — Dworzec główny.

Publiczność przyjeżdżająca do Lwowa, po wyjściu z pociągu zwracać się powinna w stronę lewą i iść aż na koniec hali, gdzie z każdego peronu prowadzą schody opatrzone napisem „wyjście“. Schody te prowadzą do tunelu opatrzonego nr. III., z którego wchodzi się do dużej hali. Od wejścia z tunelu w prawo jest lada przy której wydają bagaże i pakunki nadawane za rewersem. Tuż obok na lewo mieści się również toaleta dla pań i panów. Taksa za użycie toalety, urządzonej z komfortem, wraz z wszel-kiemi przyborami i mydłem wynosi 40 hal.

O kilka kroków dalej mieści się urząd akcyzowy, gdzie opłaca się podatek konsumcyjny od wszelkich trunków al-koholicznych, konfitur, nabiału i mięsa surowego, drobiu i t. p. Na żądanie więc strażnika akcyzowego należy otworzyć walizkę, czy pakunek, w wypadkach zaś, gdy podróżny nic podobnego nie wiezie ze sobą, wystarczy słowne zapewnienie, że nie ma nic do opłaty.

Jeżeli podróżny ma więcej pakunków, wygodnie jest wziąć do pomocy posługacza kolejowego, którego numer uwidoczniony na piersiach na mosiężnej blaszce należy sobie zapamiętać.

Posługaczowi można również wręczyć rewers na nadany pakunek, bezpieczniej jest jednak i dla uniknięcia zamiany pakunku, co przy pośpiechu nieraz nie jest wykluczone — samemu pójść do lady, gdzie złożone są wszystkie pakunki podróżnych przyjeżdżających danym pociągiem.

Pakunki te zapomocą wind elektrycznych transportują

la

Przewodnik po Lwowie.

wprost z wagonów, osobnym służbowym tunelem wprost na ladę w wielkiej hali, gdzie wydają je za okazaniem rewersu. Obowiązkiem posługacza jest zanieść pakunki do dorożki lub do tramwajów.

Posługaczowi należy się za przeniesienie każdej sztuki pakunku 6 hal. najmniej zaś 20 hal. (to znaczy jeżeli niesie jeden pakunek, to należy mu dać 20 hal.) najwyżej zaś 1 K. Za przeniesienie pak (lub kufrów) do wagi lub z hali rewizyjnej do dorożki należy się posługaczowi za każdą paczkę 20 hal.

Jeżeli podróżny chce przerwać jazdę, albo też ma wnieść jakąś skargę na kolej powinien udać się do urzędu ruchu. Biuro tego urzędu mieści się w kącie oszklonej hali tuż u wyjścia na pierwszym peronie na lewo (oryentując się od pociągu, którym podróżny przyjechał). Tu bowiem wyłożona jest księga zażaleń.

Jeżeli podróżny ma przesiadać się do innego pociągu n. p. przyjechał ze Stanisławowa, a ma jechać do Krakowa, musi zejść z peronu stanisławowskiego nr. 1. na dół do tu-nełu i tu poszukać wejścia na peron krakowski. Schodki prowadzące na ten peron będą oznaczone nr. IV. a obok niej napis „Do Krakowa i Podwołoczysk“. Na dworcu bo-wiam znajdują się cztery oddzielne perony dla różnych pociągów nr. I. dla pociągu stanisławowskiego, nr. II. dla pociągu w kierunku Rawy ruskiej i Jaworowa, nr. III. w kierunku Stryja i Sambora a nr. IV. w kierunku Krakowa i Podwołoczysk.

Pakunki można zostawić w garderobie u portyera tuż u wyjścia z głównej hali, niedaleko urzędu akcyzowego. Opłata wynosi 10 hal. od jednej sztuki pakunku za jeden dzień. Jeżeli pakunek pozostaje w przechowaniu dłużej niż 5 dni, płaci się za każdy następny dzień 20 hal. od sztuki pakunku. Tu pamiętać należy, że dzień liczy się od godz. 12 w nocy, t. zn. jeżeliby ktoś oddał do garderoby pakunek o godz. 11 przed północą, a odebrał go o 1 po północy, to płaci już za dwa dni, jeżeli zaś oddał pakunek o 1 po północy a odbiera go na drugi dzień o północy to płaci tylko za jeden dzień.

W wypadkach jakichś nieporozumień z dorożkarzem lub t. p. lub jakiejś straty, zguby i t. d. należy udać się do Ekspozytury policyi, mającej swe biuro tuż obok urzędu akcyzowego w korytarzyku, gdzie stale urzęduje jeden z komisarzy policyi i agent.

Jeżeliby ktoś z krewnych lub znajomych podróżnego zachorował w pociągu lub na dworcu, należy udać się do komisarza policyi, który zajmie się wezwaniem pogotowia ratunkowego.

Jeżeli znów ktoś wiezie do Lwowa chorego i chciałby odwieść go wygodnie z dworca do miasta wozem ratunkowym powinien z drogi zatelegrafować po wóz (adres: pogotowie ratunkowe Lwów), lub zatelegrafować z dworca (nr. telefonu Pog. rat. 18). Opłata za przewiezienie chorego wynosi 6-10 kor. (biedni bezpłatnie).

Z dworca do miasta można dostać się dorożkami, tramwajem elektrycznym lub konnym (w niedługim czasie będzie zamieniony również na elektryczny).

Dorożki stoją tuż przy wyjściu z dworca w półkolu po dwie obok siebie, parokonne i jednokonne, nieco dalej zaś landary (na 4 osoby).

Opłata za jazdę w obrębie miasta z dworca głównego wynosi: (ogólna taryfa na str. VIII) Fiakier parokonny (lan-dara) wraz z pakunkiem umieszczonym obok gościa w dzień 2 K 20 h. w nocy 2 K 40 h., dorożka jednokonna w dzień 1 K w nocy 1 K 20 h. Za każdy pakunek umieszczony na koźle dopłaca się 40 h. To też najwygodniej umieszczać małe pakunki (torebki) obok siebie na siedzeniu. (Za nocną porę uważa się od 1. listopada do końca marca czas od godz. 7 wieczorem do 7 rano zaś od 1. kwietnia do końca października czas od 9 wieczór do 7 rano *).

Opłata jazdy tramwajem do miasta tak elektrycznym jak konnym wynosi I. kl. 16 hal. a II. kl. 12 hl. wraz z małym pakunkiem lub walizą.

Monumentalny gmach dworca głównego oddany miastu do użytku publicznego w marcu 1904 r. Jest to jeden z największych dworców w Austryi, rozchodzą się bowiem z niego pociągi w 7 różnych kierunkach. Samych pociągów osobowych przewija się przez ten dworzec dziennie 94. Jeżeli się do tego doda prawie drugie tyle pociągów to-

Za te pieniądze dorożkarz obowiązany jest zawieść podróżnego nawet do którejkolwiek z rogatek, choćby jaknajdaiej odległej nie tylko do “środka miasta. Niema prawa żądać naddatków lub napiwku i na żądanie ma pokazać taryfę.    -    .    • warowych, które przyjeżdżają i odjeżdżają oddzielnymi torami — będzie się miało wyobrażenie o ruchu na dworcu lwowskim.

Szkic tego dworca wykonał prof. Władysław Sadłowski, na podstawie dyspozycyi i wskazówek ówczesnego dyrektora kolei r. dw. Ludwika Wierzbickiego. Rzuty wykonała dyrekcya kolei własnemi siłami fachowemi, a między innymi pracowali nad tern pp. Emil Cypryan, Józef Wysocki i Albin Zazula i inni pod okiem dyrektora.

Po zatwierdzeniu planów przez ministerstwo kolejowe, budowę dworca w drodze ofert otrzymała Spółka.złożona ze znanych przedsiębiorców prof. Jana Lewińskiego, Alfreda Zacharyewicza i Józefa Sosnowskiego. Roboty stolarskie wykonał r. Józef Wczelak, zaś umeblowanie poczekalni cesarskiej p. Władysław Cirin.

Podczas budowy dla zmniejszenia kosztów usunięto z pierwotnego planu bardzo wiele ornamentów, a i o te, co są musiał ówczesny dyrektor wprost walczyć z ministerstwem.

Tu należy jeszcze dodać, że do budowy gmachu użyto prawie wyłącznie kamienia sztucznego.

Pomimo więc, że z pierwotnego planu „obcięto“ wiele, gmach dworca przedstawia się wspaniale i godzien jest zwiedzenia.

Już dojeżdżając z miasta do dworca widać z daleka piękny fronton dworca, ozdobiony rzeźbami art. Wojtowicza, dwie zaś figury alegoryczne przedstawiające „Przemysł“ i „Handel“ wyszły z pod dłuta art. rzeźbiarza Antoniego Popiela twórcy pomnika Mickiewicza stojącego na placu Maryackim. Tuż pod główną kopułą znajdują się wspaniałe żelazne drzwi wchodowe wykonane w fabryce Góreckiego w Krakowie, według planów prof. Władysława Sadłowskiego. Drzwi te prowadzą do olbrzymiej hali, w której przedsionku po prawej stronie znajduje się loża portyera, a dwa kroki w głąb jest wejście do biura telegraficznego, poczty i telefonu. Po stronie lewej w oknie pierwszem mieści się sprzedaż pism codziennych, w sąsiedniej zaś ubikacyi sprzedaż tytoniu, marek i cygar.

Przez wielkie drzwi wahadłowe prawie stale otwarte, wchodzi się następnie do hali, mieszczącej się pod środkową kopułą. Pod stropem tej hali znajdują się malowidła art. mal. Józefa Bały, żony jego Dory i p. Kaźmirowskiego. Są to alegorye „Przemysłu“, „Postępu“ i t. p. Na jednem zaś z tych obrazów odtworzył artysta postać b dyr. Ludwika Wierzbickiego, starca z długą bujną brodą.

W hali znajdują się dwa szeregi okien kasowych po stronie lewej 5 kas sprzedających bilety jazdy I. i II., po prawej zaś 5 takich kas dla biletów III. kl.

Naprzeciw wejścia głównego, minąwszy okna kas osobowych staje podróżny przed olbrzymią ladą, na której należy złożyć pakunki i bagaże jeśli się je ma nadać za rewersem, t. j. pakunki przeznaczone do tego pociągu, którym jedzie podróżny. Tu mieszczą się okienka kasy pakunkowej a pamiętać trzeba, że pakunek powinien być zgłoszony i oddany najmniej 15 minut przed odjazdem pociągu, którym podróżny ma odjechać, w przeciwnym bowiem razie kolej nie obowiązuje się do wysłania tego pakunku pociągiem, którym odjeżdżać chce podróżny, ale najbliższym, idącym w tym samym kierunku. Po załatwieniu tych formalności, zwracają się podróżni jadący I i II kl. w stronę lewą i wchodzą przez oszklone drzwi na korytarz, z którego pierwsze drzwi w lewo prowadzą do poczekalni I. kl. drugie do poczekalni II. kl., drzwi zaś znajdujące się wprost wejścia na korytarz prowadzą do restauracyi 1. i II. kl.

Podróżni jadący III. kl. po nadaniu pakunków zwracają się w stronę prawą i wchodzą w korytarz, z którego po stronie lewej wchodzi się do poczekalni, przeznaczonej dla osób niepalących, wprost zaś wejścia na korytarz prowadzą drzwi do poczekalni a zarazem restauracyi III. kl.

Pawilon w lewem skrzydle dworca obejmuje ubikacye wytwornie urządzone do użytku dworu panującego, prawe zaś skrzydło gmachu zajmują hala dla przyjeżdżających do Lwowa, biuro i t. p, o czem powyżej już była mowa.

Z korytarza poczekalni I. i II. kl. prowadzi tunel nr. I. przeznaczony dla jadących I. i II, kl., którym można się dostać na poszczególne perony. Tunel ten jestto jasny aczkolwiek podziemny korytarz biegnący w kierunku poprzecznym do torów kolejowych. U wejścia do tunelu z lewej strony znajdują się miejsca ustępowe, zbudowane według najnowszych hygienicznych wymogów — zaś po prawej stronie znajdują się schody, prowadzące na poszczególne perony. I tak pierwsze schody prowadzą na peron, gdzie stają pociągi idące w stronę Stanisławowa, II-gie prowadzą do pociągów w stronę Rawy Ruskiej i Jaworowa, Ill-cie Stryja i Sambora a IV. Krakowa i Podwołoczysk. Perony

te oddzielne mają tę dobrą stronę, że zbiera się na nich publiczność spiesząca do jednego a najwyżej dwóch pociągów, nie ma więc zwykłego natłoku i chaosu — a powtóre podróżny nie potrzebuje szukać swego pociągu po różnych torach, bo ma go tuż przed sobą.

Perony poszczególne oddzielone są od siebie tylko torami zbudowanemi z pewnemi zagłębieniami — tak że mo-żnaby z niewielką trudnością dostać się z jednego peronu na drugi, przechód jednak taki jest surowo wzbroniony. Chcąc zatem przejść do drugiego peronu, trzeba zejść na dół do tunelu a tam dopiero poszukać odpowiednich schodów — prowadzących na ten peron. Pomyłka ta trudna, nad każdemi bowiem schodami widnieją olbrzymie napisy.

Drugi tunel nr. II. prowadzi z korytarza poczekalni 111. kl. przeznaczony dla publiczności jadącej tą klasą a rozkład jej jest taki sam jak nr. I.

Trzeci tunel nr. III. stanowi wyjście dla przyjeżdżających.

Inne tunele przeznaczone są dla służby kolejowej. Służba kolejowa zjeżdża do tych tuneli elektrycznemi windami, któremi transportuje kufry i pakunki. Wszystkie perony mieszczą się pod dwiema oszklonemi halami o żelaznej konstrukcyi.

U stropu hal wisi olbrzymi zegar, widzialny z każdego punktu. Drugi mniejszy zegar wisi na ścianie budynku na pierwszym peronie, gdzie również mieści się bufet z zim-nemi przekąskami. Wszystkie zegary na dworcu poruszane są siłą elektryczną według jednego regulatora. Po lewej stronie dworca idąc z miasta — wznosi się parterowy budynek. Jest to magazyn dla przesyłek pośpiesznych (Eilgut) po prawej zaś budynek pocztowy.

Magazyn towarowy mieści się w obszernym budynku w połowie alei dojazdowej (przystanek tramwajów), pb lewej stronie.

W budowie jest dworzec Lwów-Podhajce obok rogatki Łyczakowskiej.

Dworzec Podzamcze.

Podróżni przyjeżdżający od strony Podwołoczysk i Brodów nie chcąc wysiadać na dworcu głównym bardziej oddalonym od miasta — mogą wysiadać na małym dworcu Podzamcze, gdzie oryentować się bardzo łatwo. Podobnie jak na dworcu głównym i tu opłaca się podatek konsum-

Wynosi ona :

a każdy pakunek umieszczony    na    koźlę należy się    40 łjal.

Z dworca tego można dostać stą do miasta trąmwajetn * a opłata do stacyt na Wałaćh hetmańskich wynosi 1. -ki. 10 hal., 11 ki. 8: haki

Dworzec Łyczaków.

Dworzec łyczakowski jest sfcacyą Unii kolejowej Lwófr Podhaj'de. Pociągi kursujące na tej linii wychodzą z. Dworca głównego, względnie z Podzamcza, okrążając szerokim łu-kiem miasto. Linia kolejową ód Dwórca głównego do fcy-lizakowa Wynosi' T6 ki ni. Mały, jedriopięoroWy budynek stacyjny wznosi się na wzgórzu pó lewej stronie ul. Łyczakowskiej, kilka minut drogi od końcowej sfacyi miejskie] kolei elektrycznej. Dostęp dla pieszych wazką i stfonją ul. Kopalną, w¹ górę, schodami; : Dorożką dostać się można drogą, prowadzącą od rogatki (myto !) ndiewó, wzdłuż toru koleiowegó. na drugą jego¹ stronę. Taryfa dorożek jak na dWofźec głótf nv patrz str. 1ET    - v

lii-’ ' f    i f •

'0‘,

mmm

v- i:. vv

?■

min

hÆ

vT • -

5:

>—- '*. - i - -.    .- W- ..il.- 4—■ - Àmd- «i—A -

S ? : -8

os

aci

O.

I g î> , _

:5 l =    ; • ■; ;; .. - , -r j->;    '

j *“    . . u.;, -t .,...-. ■.. ' : - U:Ąj..:.4^>-i ----4 i-V'-J i_ Lÿ.'.. ..

■ FjS Vit; ‘    ÿ r-: OA •.....' ’

l'.S¹-. .Si Ł- -    .: -(_ •?'    ........ -- i.......... s-.- - :    . : ■-. ...

•?*-h •

TARYFA OPŁAT ZA ÎAZDV FIAKRAMI l DOROŻKAMI MIASTA LWOWA.

Ç-.

z:

§!§-

£. £5 O i •

-i' • - -H i......• -

■ £ " ^ | ■ ¹ —: —

; J    fcHy^.-.-jjrTl-ŻKS&g-'' :*’ -:-t ~ -?S*r- ~L i ~ T'~:.’ï • fa;* .,•

‘ ! S • t T jst ■ ■ $ *i£ S 'âf

! y T';■ V ig ś ła .

; o ¹ '• j    --:kLv

.■‘.i

■niltfèr aarskoiaf

?sY

\\: v t c^^-'r.^iûÂ=i^^ii±^3rT-r^r rW.-î rr .4 - ?-?"* '-'.r-d    .• T^rr‘.rnù-ri:::.-

«U ' oi.'--âK ■ '*• ■

;

j i;

Za jazdę

•j

f. /.a jazdę pojedynczą bez zatrzymania tj.za jazdę X punktu do punktu miasta bez zatrzy mania się dłużej nad 5 minut i bez zboczenia z kierunku drogi U. /a opłatą według czasu.

pierwsze pół godziny.

. _ każdy następny kwaudraris

3.    jazda spacerowa za piśrwwc pdł"

godziny .    •    • 1 -

4.    jazda spacerowa za każdy następny .

kwadrans......

III. do oznaczonych miejsc :

3. z każdego stanowiska: aj na górę Franciszka jOzefa i do restaura cyt, bj do ogrodu Kisietki, z-.i na Pohulankę» di na'strzelnicę wojskową, c) do stawów Wtrieckich, f) na Zotijówkę. g; do rogatek: gródeckiej, kieparo-wskiej, zatnarstynowskiej i żółkiewskiej, lii d»> cmentarzy janowskich. i) do rzeźni miejskiej, k) do szkoły kadeckiej. ij do dworca czerń Sowieckiego, m) do stawu KamîrV.ki-go-n) do koszar na błoniach janowskich

!.. za. 2. za

• : * a

.-fn    r. ï i

’U- ':c S i\£ł£r ^'S-'•' - ‘F".'!.

'⁴ -f^O* S    ^pi^-

-■■■■    .....••    ‘g>²i*£;|ljj£>-?tK«/r Ü-

"I_"..2Lww â*3^ï':'v;--.:.,

,.'.■■■ ..-r'i³**. *.&•*    lÈf*

iï rrr ?5 "$"• # ï •'ÿ";.':"K^¹

»Mm- ■    • * g & W&'° %■

■ ri:u’ :!'ï.ra 5 jj^ ~

u.....^ï'Iü,

S& '■ • •'. £3 -\2 2® £,.

y '"v. :-'r

( 20

2

£9 '• "

' ta !> !:

3* ■

Krrv?

tfîfa ^i4r- -    i :•-

j ? $ v* SY.:-?...---,-’.

... '■£-... -/_• « i î-r'-Y 4 .1 -».-S t-    ;

^ fs* '•* ^4

es -t- -4 yy.:rrgv

t f 80

•ï«4'Sr- T-4*1***! *:$

(V< t/ï;' AT4

— Iliïlalf *

*A * ą è : ' i'»ass ■’ -iH t •■ 'g"    ï ? 2■“'=?>?-,. â; ■

lips. .^g ił ;< m ' ₅Iïs|=?;. f

*ætt'

4-

■ÜC-.'-iv

Sutips'»fs-fll -2-tl ‘iU ■ lîfiltlfv S SPU lp:p    ' Ü&H-I

Io^:l? —l#5'^"“?■

|*|n- - hx, § «* * gs-gt ss.s* - l,atS-rf?5-‘

igr® -

j    *£3€3£3z<m(INP

4f’i

iO/.U

IH¹

ijt»'

!tefï r !

i?Â!iVS -i

üf'SP' W^^SêëtW^

;; Fiakier i dorożkarz zamd* : '• ! §?3ti: Ustanowiona tBryftr* ńf*T \ do iazdy winien zatknąć na ' wiązuje bez względu na porę rok“ ki io chorągiewkę (o barwach mia- , i stan pogody, bez wzglądu nadzien Lwowa;. Dorożkarz iub fiakier i świąteczny lub powszedni i be* rpT.fin-ii.ny dó jązdv na czas pól- ; względu na rodzaj powozu (dorożka* winien w razie wezwania go : kareta lub sanie), do ;n/n> w międzyczasie przez' irt :    Z<a jazdę od i do dworców ko*

D ! a u c h y 1 e n i a nadużyć dorożkarzy, podajemy ważniejsze Wyjątki z regulaminu dorożkarskiego, które mogą się przydać w wypadkach nieporozumień Publiczności z \vomucami. Nadmieniamy przytem, że spory między publicznością a dorożkarzami rozstrzyga Dyrèkçya polfcyi, do które i można się odnieść ustnie lub pisemnie z podaniem "Avego nazwiska i numeru dóroźki. Odnośne paragrafy re* guMmimi Opiewają    ■

rr< t.ościa, zwrócić na to uwagę - lei tęlóznych, które częściowo przy-•'ć:    : ością, i podać godzinę, ne ¹ padają w porę nocną, należy płacić

kt ą .!t zamówiono. f)b zapisvwa- wedle • taryfy noc net, jeżeli ■ jazda ■ i ;r.ówień służy specjalna fcsią* kórtczy sic w porze dziennej, ze o, które dorożkarz powinien §. 12. woźnica winien żądać nowi na żądanie pokazać. i odebrać od gościa przed rozpoczę-5. 21. Każde nieusprawiedliwione ciem jazdy całą należytość taryfo-«•umówienie jazdy ulegnie karze pie- wą zajazdy: do dworców kolej o-••••'/»ej od .V do’.% kor., względnie ’■ wycżn do teatru,do gmachów i miejsc, ■“.n/e aresztu ód ¹2 godzirt do 3 dni. gdzie odbywają się bale, koncerty ‘i. 34. jeżeli woźnica zamówiony > lub widowiska, tudzież na wyścigi

r-rÄÄ’Ä^i^t« m« ■ m v ***»

i do 3 dni aresztu, co nie przesądza miasta Lwowa uiszczać .należy popowa poszukiwania odszkodowania dług taryfy:; ' wynagrodzenie za jara właścicielu pojazdu, wyjąwszy, j zdy po za rogatki z&leży od po-Cć.by zaszłą nieprzewidziana przé- : przedniej umowy gościa z woźnicą. •    - «Koda uniemożebniaiąca dotrzyma :    '§. 44. Za przekroczenie taryfy

•■•a omowy a zamówionemu byłoby' i ulegnie właściciel powozu grzywnie > ręcz niemoiliw-em zaw iadomić o tej , od łt) t(o 30 koron, woźnica kar/e przeszkodzie zamawiającego, lifb } t do 3 dni aresztu; kara ta podwoi postarać się o dostarczenie mu in- j się w razie powtórnego przekro-o jpojazlu.    ' ?j i ćzeóia. ’r-

Taryfa dorożek automobilowych. ,

Taks a zasadnie z a ;za 3 osoby aa pierwszych 500 metrów i mniej 75. hal. - £a każde następne 333 merów 20 hal. — Za czas czekania: za każde 5 fpinut 20 hal. — Dodatki: za zamówienie na czas późniejszy K 1 ; za jazdy z kolei K 1 ; za pakunek ręczny bez względu ru umieszczenie 50 hal. — Jazdy poza rogatki według umowy. — Zarząd dorożek automobilowych ul. Kościuszki

I. 22; Nr. tel. 254.!

■■i.**,

Miejska kolej elektryczna.

• i    » ». '•'j f-^S ■. ■' •’ * !* -4 •"$ î j "V    '■ • " * ?" ¹ ’•

‘WŚiei lwowskiej kolei elektrycznej składa się z kliku od-tvfeiiych różnie . skombinowanych bńii, na których kursują odpowiednio dla każdej linii Inaczej..oznaczone wozy. Po-'ział tych linii na sekcye przeprowadzony -jest w ten spo-sóh,i Ze od WaióW hetmańskich są one we wszystkich prawie kierunkach ,do końcowych punktów jazdy podzielone na dwie sekcye (tylko linia od Wałów hetmańskich na Wysoki Zamek ma wyjątkowo: jedną sekcyą). Dla wozów jadących w kierunku ód parku "Kilińskiego, względnie od ul. św. Mikołaja (KD) łub ul Wagjletyiczą Zielonej (ŁJ) końcowy punkt sekcyjny w śródmieściu przypada przy Teatrze miejskim ; .dla. wszystkich • irmych,..wozó-w przy Wałach hetmańskich.*

Ceny jazdy. 1. Bilety j e d u o s e kc,y j n e, upoważniające jedną osoby do jazdy ną oznaczonej, jednej sekcyi. bez prawa przesiadania, kosztują \y 1. klasie łO hal., w U. klasie $ hak -r- Jakiż bilet jednosekcyjny jt klasy poranny, ważny tylko do godziny 7 rano kosztuje 6 hal,

2. Bilety c ąte-rośekc y i n e,. upoważniające jedną osobę dó jednej jazdy między dwoma końcowemi stacyann, a w razie zażądania kuponu (przesadki) do jednorazowego przesiadania do najbliższego bezpośrednio w danym kierunku dążącego wozu -f- (zatem do jazdy na przestrzeni dwóch, trzech lub’ cztereplr aekcyl jednej Ipb dwóch linii bezpośrednio się łączących) kosztują w ; !. klasie 20 hal, w II. klasie 14 hal. Takfz bilet poräriny UV kl. wäiny tylko do godz, 7 rano kosztuje 8 halerzy.

Celem umożliwienia oryeńtowąma się publiczności w kierunkach jâzdv poszczególnych wózów, wozy opatrzone są na przedniej i tylnej części literami, oznaczającemi kient-runek jàzüvy litery te Śą';porą nocną oświetlone¹ transpa- J: rentowo. Ponadto zaś na \vsAystkk:ti:przestankach i sek-cyach każdej linii tramwajowej są umieszczone tablice z objaśnieniami zttaków właściwych tyrri wózom które na dotyczącej linii kur-' mą i 'kierunku' W’> jazdy.

Osobny plan sieci" kolei elektryczni}! zamieszczony- tjs wstąpię niniejszego przewodnika, oraz nasz pluń' fflSasta przedstawia z całą dokładnością wszystkie rozgałęzienia miejskiej kolei, tudzież jej podział na sekcye.

: hrr.:.

: M : ■    Ki:;:»- ,

Kii

■T

I f*f

Przewodnik po Lwowie.

;    .i    i •

W szczególności istnieją wë Lwowie następujące liniej

Znak wozu : Droga jazdy wozu (G r a n ice sc kcy i).

Łyczaków (P a r k). ut. Łyczakowska, K o-ś ć i 61 św. Antoniego, pl. Cłowy: Rynek, H e t m a fi & k i e W al^pl. Sykstuśka, ul. Kopernika, kościół św. Maryi Magdaleny, P o 1 i-t e e tui i k a, ul. Leona Sapiehy, D w orzec Główny. "■ :r;

Ul. 29. Listopada/ Szymoiiowiczów, uk Andrzeja Potockiego, ul. $ p i a à e c k i c h, kościół św:’Mkryi Magdaleny, tik Kopernika, uf. Syksltiska, H etmafiski e W a ł y, Rynek, Podwale, dl. Kurkowa, uk Unit Lubelskiej, ut. Tieatyńska, Wysoki Zamek.

S‘z k o ł a p r z eńi ys łó w a; KilMsklego Park, ul. św; Zofii, ul. Zyblikiewicz4 kóśc i ó 1 św. M i k oł a j a, ul. Pańska, ul.; Batorego, pl. Halicki, pl. Maryacki, ul. Karola Ludwika, Teatr Miejski; pl. /ppłuchowskich, ul. Kazimierzowska, K o szary F e r d y n a n d a, ul. Gródecka, kościół św. Lłżbićty. D w o-* rzec głównyi "¹ ’ iv:₍    ,

Ul. Ł ÿ c ż a k o w s k ą (narożu#-. ni. Piotra), Łyczakowski cmentarz, ul,’ Kócnanowskiego, tu. Szewczenki, ül. Zieląip, a r o ż ,n i k u! W a g i j c w i c z a, ul. Pańska, pt. Bąfjiar' dynskl. pl Maryącki, ul Karola Ludwika, Teatr Miejski, ul. Kazimierzowska, ul; Gródecką, Kościół św, A ruty, ul. janowska, R o gąt k ą j a n o w s k a.

Het m a ń s k i e W a ł ÿj Kasa Oszczędności, ut Karola Ludwika, pl Gołucbowskich, pt Krakowski, ul,. Zamąrstynowska, td. Balonowa, Dworzec P o d z a m c z e, ul Żółkiewska, Rogatka Żółkiewska, Gabr y e i ów k a (M i e j-s k a Rzs /, nią).    ,

H R. ; Jak wyiej (Hf G) lecz. tylko do R o g a t k i ' "1 Ż ó ł k i e a; s k i e i.    ’

H c \ m a fi s k i e W a ł yj Kasa

Ł O.

- 4 './rC . :: :

K D.

H G.

it

zczędrfości,

ul. Karola Ludwika, pL, Gołuch o wskich, pl Krakowski, narożnik ul. Balonowej, u!; .Zamarstynowską, Rogatka Z am a r-sfynowska. '    'i;

H.

■m/

Wozy, oznaczone znakiem H Hfe mafë stałych * dróg i kursują.' stosownie do potrzeby w kierunkach uwidocznionych na bocznych tablicach .

Na przestrzeni od szkoły św. Zofii do pl. Pow y stawowego kursują nadto w lèciô w dnie świąteczne i niedziele, jak również popołudniu m dnie powszednie wózy posiłkowe;: Opłata nà tej przestrzeni pobierana jest odrębnie, jako za odrębną śękćyę, a bifety abörtaimehtowe są na tej

B i u r a Zarząd u mieszczą się w realności przy* ul. Wtileckiej 1. 2. 'K,: • t-'-i    rl. n ri'0*;; ć

m.

G od z i rtV u iż ę d o w e: od godz. 8 rano do godz. 2 popołudniu. Godziny urzędowe dyreitfora dja stron$ od gudz. 11 do 12 przed południem.

Nr. tclefonicz y pogotowia .kolei- elektrycznej;, 4VU..

Hotele, We Lwowie niâmy kilkadziesiąt. ' Wymieniamy jednak tylko niektóre, ou, najwykwintniejszych do drugorzędnych, w porządku następującym ;    - y

Hôtel Georgen plac Maryackk istnieje öd r. 17Ó3; ódbu-dowany zupełnie na nowo Według planów sławnych architektów Heil (nera i peinera w ;\ 1900 (82 pokoi od K 3 i wylej): * " g |    "    '    .........

Hotel tiiiy iąk- co do btwlowy,,jak zwłaązcta, co do urządzenia luksusowego nie ustępuje najpierwśżynf W Europie;. W hotelu znajduje Sie wirtda elektrycznie poruszana, cały gmach elektrycznie oświetlony fprąd" z własnej elektrownit. pokoje są wszystkie wykwintnie urządzone, ceny,pokpi mimo to przystępne, bo już''od 3 kóron "wraz r obsługą fSwîétfem. Restauracyâ; r hotel pod zarządem dzterźawców -Biela « M,- Komifaczka jest W calem tego słętwą'zfl^zehiu jpiet wsżorzędną, piwnica zaś od najdawniejszych lał znaną jest

i. olbrzymich ż.apnśdw; najznakomitszych win. Dla wygody gości urządzono w najnowszym czasie sprzedaż biletów kolejowych i wszelkich dzienników.

>

Hotel lmperyal, ul. Trzeciego Maja L 3. Dzierżawca Leon Bogusiewicz. Pokoje od 3—11 kor. Światło elektryczne. Winda elektryczna. Łazienki za osobną opłatą w miejscu. Restauracya pierwszorzędna pod zarządem Romualda Biela i Mieczysława Kondraczka. Obiady od 2 K 80 hal. W re-stauracyi koncerty kwintetu włoskiego.

Hotel Francuski, pl. Maryacki 1. 5. Właściciel Ludwik Stadtmüller. Pokoje od T80—7'70. Restauracya, cukiernia, pokój do śniadań w miejscu. W porze letniej^ restauracya w ogródku z koncertami muzyki wojskowej. Śniadanie *60 hal. Obiady od T60.

Hotel Europejski, pl. Maryacki 1. 4. Właściciel Albert Szkowron. Pokoje 2⁻40—12. Restauracya w miejscu pod zarządem Henryka Gerlacha. Śniadanie 70 h. Obiady od 2‘80.

Hotel Victoria, ul. Hetmańska 1. 8. Właśc. Czesława Pła-wińska. Pokoje od 2—7 K. Kuchnia domowa pod zarządem właścicielki w miejscu.

Grand Hotel, ul. Karola Ludwika 1. 13. Właściciel Blumenfeld Pokoje od 2—12 K. Kawiarnia pierwszorzędna w miejscu. Światło elektryczne. Elektryczna winda.

Hotel Metropole, ul. Pańska 1. 1. Własność Krzysztofa Janowicza. Pokoje od TćO—7 K. Restauracya i Kawiarnia we własny zarządzie. Dzierżawca Abraham Mosenberg.

Hotel Centralny, ul. Karola Ludwika 1. 11. Dzierżawca Abraham Mosenberg. Pokoje od P80—8 K, Cukiernia Bie-nieckiego w miejscu.

Hotel Bristol, ul. Karola Ludwika 19 i 21. Własność Zygmunta Zehnguta. Pokoje od 2’40—10 K. Restauracya w miejscu. Teatr rozmaitości przez 10 miesięcy w roku. Światło elektryczne, winda, winiarnia.

Hotel Bellevue, ul. Karola Ludwika 1. 27. Właściciel Rubin Friedfeld. Pokoje od 2‘40—6 K. Restauracya i kawiarnia w miejscu. Światło elektryczne i winda.

Hotel Stadtmiillera (pod trzema murzynami), ul. Krakowska 1. 9. Właściciel Ludwik Stadtmüller. Pokoje od P40—4 K. Restauracya, piwiarnia, sala bankietowa i winiarnia pod własnym zarządem w miejscu.

Hotel Krakowski, pl. Bernardyński 1. 8. Właściciel L. Schweller. Pokoje od P60-6 K. Restauracya w miejscu. W hotelu zajazd dla fur i ekwipaży.

Hotel Warszawski, pl. Bernardyński 1. 5. Pokoje od 1 *80—5 K. Zajazd dla wozów i ekwipaży.

Pensyonaty.

„Pension Exquisiteul. Sykstuska 1. 23. Właścicielka p. Hermina Maxowa. Pokoje z utrzymaniem, pościelą i usługą od 6-10 K, zależnie od wielkości pokoju. Światło osobno. Przyjmuje się najmniej na 8 dni ale podczas jakich zjazdów i na 2 dni. Obiady table d’hote. Za odnoszenie obiadów do własnego pokoju dopłaca się 20 hal. dziennie. Łazienki w domu za opłatą 1 K.

„Pension Zacisze“, ul. Badenich 1. 5. Właścicielka p. Michalina Dobrowolska. Pokoje z utrzymaniem, pościelą światłem i usługą od 6—7 K dziennie. Przyjmuje się na każdy okres czasu. Łazienki zimne bezpłatnie, ciepłe za opłatą 1 K. Obiady.

„Pension de familie“ „Goplana“, ul. Augusta Bielow-skiego 1. 5. (boczna Chorążczyzny). Właścicielka Wiktorya Kamińska z siostrą. Przyjmuje się gości na dni, tygodnie i miesiące. Pokoje wraz z utrzymaniem, pościelą, światłem i usługą od 6—10 K.

Restauracye.

Nie ma prawie we Lwowie ulicy, gdzieby nie było jakiejś restauracyi. Ktoś patrząc na te szyldy i wywieszki w różny sposób zapraszające gości na wszelkiego rodzaju trunki i przekąski — myślałby, że Lwów naprawdę jest siedliskiem nieprzyjaciół Eleuteryi. A jednak statystycznie stwierdzono, że Lwów stosunkowo mało trunków konsumuje, jakkolwiek szczyci się światowej sławy fabryką wódek Baczewskich. Statystyka „pijaństwa“ Lwowa w porównaniu n. p. z miastami bawarskiemi wyglądałaby bardzo skromnie. Mimo to nie pije się tu znów tak mało i towarzystwa wstrzemięźliwości nie świetnie we Lwowie prosperują. Naturalnie adresów tych

restauracyi nie podajemy. Publiczność zwiedzająca Lwów ma sposobność oglądać te lokale z okien tramwajów lub dorożek — podajemy tylko pierwszorzędne ~ gdzie można zjeść smaczne obiady i kolacye, bez narażenia na szwank żołądka.

Są więc polecenia godne:

Restauracya w hotelu Georgea, pod zarządem Ferdynanda Turlińskiego, pl. Maryacki. — Restauracya w hotelii Francuskim, pod zarządem Ludwika Stadtmiillera pl. Maryacki

1. 4. — Restauracya w hotelu Europejskim, pod zarządem Henryka Gerlacha, pl. Maryacki 1. 4. (Bardzo dobra kuchnia). — Restauracya w hotelu Imperial, pod zarządem Romualda Biela i Mieczysława Kondraczka, ul. Trzeciego Maja 1. 3. — Musiałowicz i Janik, ul. Trzeciego Maja 1. 2. — Bayer Karol (obecnie Lasocki Maryan i Ska), plac Maryacki 9. — Ludwig Jan, ul. Krakowska 7 (Pod gruszką). — Kozłowski Władysław,ul. Gródecka 58. — Stadtmüller Ludwik, ul. Krakowska 9. — Lewicki Emil, ul. Hetmańska 10. — Rudziński i Schilling, Dworzec główny.— Zehngut Zygmunt (koszerna), ul. Karola Ludwika 21.—Töpfer Szymon (Naftuła), ul. Trybunalska 1. 12. — Najsarek, (obecnie Berchtloff Jakób), Rynek 17.

Pokoje do śniadań.

Stadtmüller Ludwik, pl. Maryacki 3. — Szkowron Albert, pl. Maryacki 7. — Musiałowicz i Janik, ul. Trzeciego Maja 1. 2. — Bayer Karol, nast. Lasocki M. i Sp., pl. Maryacki 9 — Kucharski Władysław, Akademicka 6, — Bodnar Jan, Akademicka 22. — Maksymowicz Kazimierz, Sokoła 1. 1. — Czopkowski Piotr, Teatyńska 3. — Pisarski Józef, pl. Halicki 7. — Balas Michał, Kazimierzowska 4L —Ries Fryderyk, Wałowa 9- — Królikiewicz i Kuczek, ul. Krakowska 1. 11. — Lewicki Emil, Hetmańska 10 i in.

Kawiarnie.

Kryształowa, pasaż Mikolascha (parter i 1. p.). — Monopol, pl. Maryacki 8 (I. p.). — Teatralna, (otwarta całą noc) gmach hr. Skarbka. — Schneidra, (wł. jakób Rollau-er) Akademicka 7. — Secesya, Szymona Toepfera, Czarne-

ckiego 1. — Wiedeńska, Hetmańska 14. (wł. Czudżak). — Centralna, pi. Halicki 7 (I. p.). — Kawiarnia Grand, (świeżo odnowiona) ul. Karola Ludwika 13. — Boulevard, ul. Karola Ludwika 5 (I. p.). — Metropol, ul. Pańska 1. — Europejska, Trzeciego Maja 1. i inne.

Mleczarnie.

Trafiki.

Przewodnik po mieście.

Pomnik Aleks. hr. Fredry znakomitego komedyopisa-

Cmentarze lwowskie.

Ściana prawa. Mignard Pierre (?) 1610-95. Francuz.

N^sehnic*?^

KISIELKA

Braća Didolić

¹

h

Mleczarnie.

Przeworska, pl. Smolki 5. i Sienkiewicza 3. — Komuni-cka Marya, Sienkiewicza 5. — Komunicka Marya (Rapalska), ul. Akademicka 14. — Mroczkowska Marya (Eleuterya), ul. św. Mikołaja 3. — Schweitzer Filip, ul. Czarnieckiego 4.— Zarzycki A., Kopernika 11. — Bielikowicz Michał (Mleczarnia Krakowska), Pasaż Hausmana 7, Łyczakowska 10, L. Sapiehy 27 a, Gródecka 3, Balonowa 14. — Folta Józef, Chorążczyzna 5. (Obiady).

Cukiernie.

Bieniecki Aleksander, Karola Ludwika 11. — Sotschek Kazimierz, pl. Maryacki 5. — Scholz Dezyderyusz, Trzeciego Maja 5. — Kruszyński Kajetan, Jagiellońska 5. — Zalewski K i Sp. ul. Hetmańska 12. — Wierzbicki (obecnie Podhalicz Wład.), Akademicka 5. — Litwiński Zygmunt, Sienkiewicza 11. i inne.

Cukry i herbatniki.

Höflinger Jan. Teatralna 8. —Müller A., Kilińskiego 2.— Dr. Rucker Jan i Sp., Karola Ludwika 3.— Treter Henryk, Kopernika 3. i inne.

Winiarnie.

Winiarnia w hotelu Georgea. — Jan Ludwig, ul. Krakowska 7. — Ludwik Stadtmüller, Krakowska 9. — Wixel Maks i Syn, ul. Krakowska 14. — Bracia Didolicz, (tanie wina dalmatyńskie) Czarneckiego 3.

Apteki.

Śródmieście:

Pod węgierską koroną, pl. Bernanardyński 1. — Pod Złotym Jeleniem, Rynek 1. 29. — Pod Srebrnym Orłem, ul.

Krakowska 1. 23. — Obwodowa, ul. Grodzickich 2. — Pod Złotym Orłem, ul. Halicka 1. 5.

Dzielnica I.

Pod Aniołem Stróżem, ul. Pańska 1. 21. — Pod Złotą Gwiazdą, ul. Kopernika 1. 1. — Pod św. Duchem, ul. Akademicka 1. 28.

Dzielnica II.

Pod Opatrznością Boską, ul. Karola Ludwika 1. 23. —; Pod Barankiem, ul. Leona Sapiehy 1. 21. — Pod Temidą, ul. Słowackiego 1. 6. — Pod Złotym Lwem, ul. Kaźmjerzo-wska 1. 26. — Pod Archaniołem, ul. Gródecka 79.

Dzielnica III.

Pod Złotym Słoniem, ul. Żółkiewska 1. 4. — Pod Białym Orłem, ul. Słoneczna 1. L — Pod Nadzieją, ul. Żółkiewska 1. 31.

Dzielnica IV.

Pod Rzymskim Cesarzem Tytusem, ul. Łyczakowska 1. 3.

Banki, kantory wymiany i zakłady zastawnicze.

Bank austro-węgierski, ul. Trzeciego Maja 1. 9. — Bank austr. Zakładu kredyt, dla handlu i przemysłu, ul. Kościuszki 1. 7. — Bank hipoteczny z kantorem wymiany, pl. Halicki 1. 15. — Bank krajowy, ul. Kościuszki 1. 11. — Wied. Bank związkowy, ul. Jagiellońska 1. 3. — Akc. Bank Związkowy, ul. Trzeciego Maja 1. 7. — Bank parcelacyjny, ul. Bra-jerowska lia."— Bank zaliczkowy, ul. Hetmańska 1. 10. — Pragski Bank kredyt., ul. Karola Ludwika 1. 29, — Gal. Kasa oszczędności, ul. Jagiellońska 1. 1. — Gal. Kasa zaliczkowa, ul. Trzeciego Maja ł. 5, — Spółka fakturowa, ul. Jagiellońska 1. 22.

Kantory wymiany:

August Schellenberg, ul. Karola Ludwika 1. 1. — Maurycy Jonasz, ul. Trzeciego Maja 1. 2. — Sokal i Lillien, ul. Hetmańska 1. 12. — Schütz i Chajes, pl. Maryacki 1. 7. — Adolf Libman, ul. Sykstuska 1. 2. — Jakób Stroh, ül. Hetmańska J. 6. — Rohatyn i Ułam, Sykstuska 1. 8.

2b

>1

Przewodnik po Lwowie.

Zakłady zastawnicze:

Bank hipoteczny, pl. Halicki 1. 15. — Wied. Bank Związkowy, ul. Jagiellońska 1. 3. — Bank ormiański, ul. Ormiańska 1. 7. — Akc. Bank zastawniczy, ul. Karola Ludwika 1. 3.

Biura dzienników.

Agencye dzienników:

Olszewskiego, ul. Kilińskiego 1. 1. — Buchstaba, ul. Karola Ludwika 1. 21.

Agencya dzienników i biuro podróży:

Sokołowskiego, pasaż Hausmana i Karola Ludwika 1. 7. W biurze tern (pasaż Hausmana) znajduje się informacyjne biuro kolejowe, sprzedaż biletów kolejowych krajowych i zagranicznych, kart okrętowych, oraz biletów kol. okrężnych.

Biura podróży.

Biuro podróży i sprzedaż biletów kolejowych, S. Sokołowski, Pasaż Hausmana 1. 9. — Północno niem. Lloyd. (Norddeut Lloyd) generalna agentura dla Galicyi, we Lwowie, ul. Gródecka 1. 93. S. Sokołowski. — Red Star Linę, Włodzimierz Padlewski. Zastępstwo Towarz. żeglugi parowej Red Star Linę w Antwerpii, Lwów, ul. Gródecka 1. 89. — Austro-Americana, Rzeźnicka 1. 13. — Cunarda, Eile Józef, Brajerowska 1. 6.

Biura pracy.

Miejskie bezpłatne biuro pracy, ul. Ossolińskich 1. 15.— Biuro nauczycielskie, ul. Trzeciego Maja 1. 5.

Broń.

Dzikowski Alfred, ul. Karola Ludwika 1. 1. — Jankowski Bolesław, ul. Czarnieckiego 1. 2. — Pielecki Stefan, ul. Akademicka 1. 4. — Szadkowski i Kopczyński, pl. Bernardyski 1. 3.

Bronzy.

Gabryel Stanisław, ul. Karola Ludwika 1. 3. — Piotra Miączyńskiego, zięć Stanisław Strzałkowski, ul. Sienkiewicza 1. 5. — Tkacz Stanisław, ul. Hetmańska 1. 10.

Dewocyjne artykuły.

Czajkowski i Kiełbasiewicz, Rynek 1. 4. — Dymet i Urban, Rynek 20, — Kuczabiński Wincenty, ul. Kopernika 1. 2. — Spożarski i Uścieński, ul. Ruska 1. 1. — Zborowicz Władysław, ul. Sobieskiego 1. 2.

Elektrotechnicy, mechanicy i optycy.

Boskowitz Maurycy, pl. Maryacki 1. 6. — Domiczek Karol, (wielki zakład elektryczno-mechaniczny i skład rowerów, motocykli, samochodów etc.) ul. Sykstuska 1. 23. — Hausmann E., Pasaż Hausmana. — Kahane Jakób, ul. Sykstuska 1. 12. — Kopernicki B. i Syn, pl. Halicki 1. 1. — Menkes Maks, Jagiellońska 1. 3. — Pirkeł Bogumił, Akademicka 1. 6- — Silberstein Adolf, ul. Karola Ludwika 1. 9. — Sot-schek Henryk, ul. Wałowa 1. 31.

Fortepiany.

Bernard Poło niecki, ul. Tańskiej 1. 1. Skład fortepianów i pianin, zaopatrzony w instrumenta z pierwszorzędnych fabryk, jak; Hofbauera, Stelzhamera, Ehrbara, Heitzmanna, Schmida, Stingla i wielu innych. Wyłączne zastępstwo w Ga-licyi fabrykatów Steinwaya w Ameryce, Bliithnera w Lipsku • i Schiedmayera i synów w Stutgardzie. Wypożyczalnia nowych instrumentów. Zastępstwo na Galicyę pianoli. — He-scheles Leon, ul. Sykstuska 1. 1. — Horszowski St. ul. Ossolińskich 1. 8. — Janiszewski Mieczysław, kraj. fabr. fortep., ul. Szpitalna 1. 36a. — Kubessa Franciszek, Rynek 1. 17. — Marecki Karol, ul. Batorego 1. 34. — Mussil A., przedtem Balko, ul. Karola Ludwika. — Neuhauser Franciszek, ul. Batorego 1. 11. — Seyfarth Gustaw, Rynek 34. — Śliwiński Jan, ul. Kopernika 1. 16.

Fotografowie.

. „Adela“, R. Schaller, Pasaż Mikolascha. — Appel M., Pasaż Hausmana. — Bahrynowicz Teodozy, ul. Jagiellońska 1. 24. — Fechtner B., ul. jagiellońska 1. 15. — Hegedüs M., ul. Kopernika 1. 8, — „Helios“, ul. Kopernika 1. 28. — Klaf-ten Z., ul. Jagiellońska 1. 11. —„Kordyan“, ul. Akademicka 1. 14. — Lissa N-, c. k. nadworny fotograf, ul. Akademicka 1. 18. — „Makart“, G. Szajna, ul. Trzeciego Maja 1, 10. —

„Maryaul. Łyczakowska 1. 9. — „Matejko“, ul. Karola Ludwika 1. 3. — Mazur Dawid, ul. Piekarska 1. 11. — Ro-szkiewicz Karol, ul. Gródecka 1. 71 a. — „Rubens“, ul. Asnyka 1. 4. — „Stella“, ul. Trzeciego Maja 1, 10. — Trzemeski Edward, ul. Trzeciego Maja 1. 7. — Wybranowski Władysław, ul. Karola Ludwika 1. 3. — Zakład światłodruków „Tęcza“, Polaskiego M., Lwów, ul. Mickiewicza 1. 22.

Fotograficzne aparaty.

Borzemski Władysław, ul. Teatralna 1. 7. — Brodkowski Edmund, pl. Halicki 1. 14.

Galanteryjne towary.

Ciechulski Władysław, ul. Teatralna 1. 2.

Gabryel

Stanisław, ul. Karola Ludwika 1. 3. — Gergowicz Kazimierz,. ul. Halicka 1. 10. — Grzywiński Stanisław, ul. Halicka 1. 8.— Hawranek Edward, ul. Teatralna 1, 10. — Kauczyński i Ober-ski, ul. Halicka 1. 6 i Karola Ludwika 1. 7. — Kleczeński J. F., skład patentów, nowości galanteryjnych, Sykstuska 1. 16. — Krimmer J., pl. Maryacki 1. 5. — Seyfartk i Dydyński, ul. Teatralna 1. 1. — Tkacz Stanisław, ul. Hetmańska 1. 10. — Zborowicz Władysław, ul. Sobieskiego 1. 2.

Kąpiele. (Wanny i Łaźnie).

Kąpiele wannowe. Łaźnia parowa, łaźnia rzymsko-iryj-ska (suche powietrze zalecane przez lekarzy dla reumaty-ków), letnią porą basen, sw. Anny, ul. Akademicka 1. 10.— Diany, (wanny i łaźnia), ul. Słowackiego 1. 14. — Romana Ducheńsliiego, (miejska), pl. Dąbrowskiego 1. 4. (tylko łaźnia i różne tusze). — Kąpiele lecznicze (mineralne), K Bratkowskiego, ul. Skrzyńskiego 1. 10.

Kąpiele stawowe.

Staw Pełczyński, (pływalnia wojskowa), ul. Pełczyńska 1. 18. — Morskie Oko, (przy drodze Wuleckiej). — Staw Kamińskiego, ul. Snopkowska. „Gopło“, ul. Wulecka. -— Żelazna Woda, ul. Snopkowska.

Komisaryaty miejskie.

Śródmieście, pl. Strzelecki 1. 5. — I. dzielnica, ul. Zimo-ul. Kościuszki 1. 7. — Dr. Kowalski Edmund, ul. Akademicka 1. 11. — Dr. Świtalski Mieczysław, ul. Pańska 1. 11.

Chorób kobiecych. Dr. Breiter Rudolf, ul. Trzeciego Maja 1. lia. — Dr. Czyżewicz Adam, u\. Łyczakowska 1. 5. — Dr. Festenburg Edward, ul. Dominikańska 1. 11. — Dr. Hojnacki Władysław, ul. Słowackiego 1. 2. — Dr. Kwia-tkiewicz Stanisław, pl. Bernardyński 1. 12a. — Prof. Mars Antoni, ul. Kościuszki 1. 14. — Dr. Moraczewska Zofia, ul. św. Mikołaja 1. 11. — Dr. Ogórek Flora Mira, ul. Łyczakowska 1. 16. — Dr. Schellenberg Leopold, ul. Czarnieckiego 1. 12. — Dr. Schneidrowa-Kalmus Matylda, ul. Kościuszki 1. 24. — Dr. Skalkowski Bronisław, ul. Kościuszki 1. 14. — Doc. Sołowij Adam, ul. Mickiewicza 1. 3. — Dr. Stroynowski Edward, pl. Maryacki 1. 7. — Dr. Askenazy Zygmunt, ul. Kamienna 1. 3. — Dr. Zawadil Bogumił, ul. Sykstuska 1. 22 i i.

Specyaliści chorób skórnych i przewodów moczowych. Dr. Leszczyński Roman, ul. Sienkiewicza 1 5. — Prof. dr. Łukasiewicz Włodzimierz, ul. Kraszewskiego 1. 5. — Dr. Papée Jan, ul. Asnyka 1. 3. — Dr. Podlewski Kazimierz, ul. Chorążczyzny 1. 16. — Dr. Świą-tkiewicz Michał, ul. Grodzickich 1. 1. — Dr Tatarczuch Władysław, ul. Brajerowska 1. 20 i in.

Okuliści. Dr. Bałłaban Teodor, ul. Wałowa 1. 7. — Doc. dr. Bednarski Adam, ul. Akademicka 1. 5. — Dr. Burzyński Alfred, ul. Teatralna 1. 7. (Instytut okulistyczny). — Dr. Dybuś-Jaworski August, Teatralna 1. 7. (Instytut okulistyczny). — Dr Kicki Tytus, ul. Teatralna 1. 12. — Prof. dr. Machek Emanuel, ul. Akademicka 1. 11. — Doc. dr. Szu-lisławski Adam, ul. Jagiellońska 1. 8. — Dr. Zioń Oswald, ul. Sykstuska 1. 21 i in.

Operatorowie: Doc. dr. Barącz Roman, ul. Teatralna 1. 11. — Doc. dr. Gabryszewski Antoni, ul. Zimoro-wicza 1. 9. — Doc. Herman Maksymilian, ul. Łyczakowska 1. 5. — Dr. Lenko Zenon, ul. Bielowskiego 1. 4. — Prof. dr. Rydygier Ludwik, ul. Mickiewicza 1. 8. — Prof. Schramm Hilary, ul. Sykstuska 1. 22. — Prof. Ziembicki Grzegorz, ul. Teatralna 1. 10. i in.

Ortopedy a. (Zakłady). Doc. dr. Gabryszewski Antoni, ul. Zimorowicza 1. 9. — Dr. Piasecki Eugeniusz, ul. Trzeciego Maja 1 2. (zakład dla gimn. leczniczej, ortopedyi i masażu).

Choroby dzieci. Prym. dr. Czarnik Stanislaw, ul. Łyczakowska 1. 9. — Dr. Kucharski Piotr, pl. Akademicki 1. 2. — Dr. Quest Robert, pl. Bernardyński 1. 2. — Prof. dr. Raczyński Jan, ul. Sienkiewicza 1. 9. — Dr. Sołtysik Mieczysław, ul. Sienkiewicza 1. 4. — Dr. Wachtel Antoni, ul. Sykstuska 1. 36. Lilien Norbert, ul. Trzeciego Maja 1. 10.

Dentyści. Dr. Bieńkowski Bogumił, ul. Kościuszki 1. 8. — Doc. dr. Bohosiewicz Teodor, ul. Jagiellońska 1. 8. — Prof. dr. Gońka Andrzej, ul. Kopernika 1. 1. — Dr. Jakur bowski Karol, ul. Sienkiewicza 1. 3. — Dr. Kaczorowski Bronisław, ul. Chorążczyzna 1. 10. — Dr. Lateiner Emil, ul. Kopernika 1. 7. — Dr. Lewandowski i Wiktor, pl. Halicki 1. 7. — Dr. Reinhold Zygmunt, ul. Sykstuska 1. 27.

Ambulatoryum dentystyczno-techniczne uniw. lwowskiego, Ul. Ossolińskich 1. 11. godz. 8—9V2 rano. — Ambulatoryum kliniczne chorób nerwowych prof. dr. Halbana, ul. Hausnera 1. 9. godz. 8—10 r.

W nagłych wypadkach ordynują lekarze bez przerwy we dnie i w nocy na stacyi ratunkowej, pl. Strzelecki w gmachu strażnicy miejskiej.

Papieru handle i przybory do pisania,

Bromilski Jan, Grand Hotel. — Burayanowa Marya, ul. Sykstuska 1. 28. — Czajkowski i Kiełbusiewicz, Rynek 1. 4. — Feiler S., ul. Karola Ludwika 1. 39. — Gabryel Stanisław. ul. Karola Ludwika 1. 1. — Gergowicz Kazimierz, ul. Halicka 1. 16. — Getritz Aleksander, pl. Kapitulny. — Grzywiń-ski Zdzisław, ul. Halicka 1. 8. — Hawranek Edward, ul. Teatralna 1. 10. — Kram akademicki, ul. Chorążczyzna 1. 14. —-Sayfarth i Dydyński, ul. Teatralna 1. 1. — Spółka przy borów szkolnych, ul. Pańska 1. 21.

Perfumerya i kosmetyki.

Ihnatowicz Jan, ul. Sykstuska 1. 25. — Mikolasch Piotr i Sp., ul. Kopernika 1. 1.

<'    Poczta, telegraf i telefony.

Poczta główna i dyrekcya ul. Słowackiego.

Filie-. 1. centralny Dworzec, 2. dworzec Podzamcze, 3. Namiestnictwo, 4. pl. Akademicki 5, 5. Skarbkowska 5, 6. Kazimierzowska 28, 7. Wałowa 14, 8. Kleparowska, 9. Ły-

czakowska 22. 10. Stryjska 1. 4, 11. Wodział krajowy (podczas Sejmu), 12. Głęboka 1, 13. Jałowiec, 14. Bogda-nówka, 15. pl. Bema, 16. Gosiewskiego.

Godziny urzędowe: a) Dy-rekcya poczt i telegrafów od godziny 8 do 3. W niedzielę i święta od godziny 8 do 1.

b) Główny Urząd poczt i tele-

grafów.

NB.W niedzielę urzędują oddziały : 1, 2, 3. 6, 7 i 8 od g. 8‘/2 do g. IIV2 przedpoł i od 3 do 4 zaś oddział 4-ty tylko od g. g. IIV2 przedpoł

II. Przy urzędach filialnych Nr. 4, 5, 6,7 i 8 od g. 8 rano do g. 7 wiecz⁻(bez przerwy). W niedzielę od g. 8V2 do g. 11 '!» przedpoł. i od g. 3 do 4 popoł.

popoł., 8V2 do

1.    Oddział nadawczy poczty listowej od godziny 8 rano do godzimy 9 wieczór (bez przerwy).

2.    Oddział nadawczy poczty wartościowej od godziny 8 rano do 7 ,    ...    „    ,    .    .... ,    ,

wieczór (bez przerwy).    | .    ,\B- furzędach filialnych

3.    Wydawanie dzienników od g. i istniel§ tylko oddziały nadawcze 8 rano do g. 7 wiecz. (bez przerwy). ! wraz z wypłatą wkładek Kasy o-

4.    Prenumerata dzienników za- i szczędności.

c)    Na głównym dworcu:

Od godziny 8 rano do g. 9 wiecz

W niedzielę od g. 8V* do 11 Va przedpoł. i od g. 3 do 4 popoł., nadto tylko dla nadawania przesyłek co dzień, tj. także w niedzielę od g. 8 rano do godz. 9¹/» wieczorem (bez przerwy).

d)    Na dworcu kolejowym Podzamcze :

granicznych od g. 8 do 12 przedpołudniem i od g. 3 do 6 popoł.

5.    Wydawanie przesyłek wartościowych („poste restante“ i magazyn fr'achtowy( od g. 8 do 12 przedpoł. i od 3 do 6 popoł. (W niedzielę i święta posyłek popołudniu nie wydają).

6.    Wydawanie listów dla zamiejscowych adresatów „i poste restante“ od 8 rano do 6 popołudniu (bez przerwy).

7.    Nadawanie przekazów pieniężnych od g. 8 rano^do g. 6awiecz. (bez przerwy).

8.    Wkładki do pocztowej Kasy oszczędności (łącznie z czekami) od g. 8 do 12 popołudniu i od g. 8 do 6 popoł.

W dnie poprzednie od g. 8 rano do g. 9 wieczorem (bez przerwy). W niedzielę od g. 8V2 do g. llV2przea-poł. i od g. 3 do 4 popoł., nadto tylko dla nadawania przesyłek dzień (łącznie niedziele) od 9 rano do g. 9b2 wiecz.

co-

Urząd telegraficzny na poczcie głównej otwarty całą noc. Telefoniczna główna stacya w gmachu Dyrekcyi poczt.

Za trzy minutową rozmowę betyczny spis abonentów mieści się w publicznych rozmównicach, mie- przy każdym telefonie. Czerwone szczących się na dworcach i urzę- kartki). Następnie trzymając słu-dach pocztowych płaci się 20 h. chawkę przy uchu, czeka się na głos Sposób telefonowania następujący: abonenta: halloh. Po rozmowie za-Pokręciwszy korbką umieszczoną wiesza się najpierw słuchawkę na przy aparacie, dzwoni się do stacyi dawnem miejscu a potem dzwoni centralnej, którą prosi się o połą- i się trzy razy ńa znak, że rozmowa czenie z odnośnym numerem. (Alfa- | skończona.

Posługacze (Biura).

Gawlikowski Konstanty, ul. Wałowa 1. 9. — Jakubiczka Józef, ul. Krzywa 1. 2. — Stów. lwowskich posługaczy, ul. Cho-

rążczyzna 1. 5. Stanowiska posługaczy publicznych znajdują się koło Banku hipotecznego (pl. Maryacki) i koło Kasy Oszczędności.

Pożarna straż w strażnicy miejskiej pl. Strzelecki.

Ratunkowa stacya w Strażnicy pożarnej pl. Strzelecki.

Redakcye pism codziennych.

Dzielnik Polski, redaktorowie dr. K. Ostaszewski-Barań-ki i A. Milski, pl. Maryacki 1. 6. — Gazeta Lwowska, Adam Krechowiecki ul. Czarnieckiego 1. 12. — Gazeta Narodowa, dr. Aleksander Vogel, ulica Sykstuska 1. 40. — Glos Tadeusz Hartleb, ul. Sykstuska 1. 4. — Goniec Polski, St. Brandowski, ul. Podwale 1. 7. — Kuryer Lwowski, Henryk Rewakowicz i Bolesław Wysłouch, ul. Chorążczny 1. 10. — Przegląd, Ludwik Masłowski, ul. Sykstuska 1. 45. — Słowo Polskie, Zygmunt Wasilewski, ul. Chorążczyzny 1. 19. (później Zimorowicza 1. 11. Dom własny). — Wiek Nowy, Bronisław Laskownicki, ul. Krzywa 1. 8.

Spedytorzy.

Caro i Jelinek, ul. Jagiellońska 1. 22. — Gawlikowski Konstanty, Halicka 10. — Jakubiczka Józef, ul. Krzywa 1. 2. — Leinkauf Józef, dom komisowy, pl. Smolki 1. 3. — Mayer Konst., pl. Bernardyński 1. 3. — Międzynarodowe Towarzystwo transportowe żeglugi na Dunaju we Wiedniu filia we we Lwowie ul. Kościuszki 1. 5. — Nakel i Chamaides, ul. Jagiellońska 1. 9. — Seidner J., Pasaż Hausmana — Staw. Posługaczy lwowskich, Chorążczyzna 1 5. — Tuszyńska Stanisława, ul. Akademicka 1. 12.

Szpitale, Kliniki, Zakłady lecznicze i Sanatorya.

Szpital powszechny, ul. Głowińskiego, przyjmuje wszelkich chorych ze Lwowa i z po za Lwowa na przeciąg o tygodni. Opłata wynosi 1 kor. 60 hal. dziennie, a płaci tę na-leżytość po opuszczeniu szpitalu chory lub jego rodzina, a w razie nieściągalności gmina, do której przynależy. W szpitalu tym istnieją również separatki 1. i II. kl. Opłata w I. kl. wynosi 6 kor., a w II. kl. 4 kor. dziennie. Należy-tość płaci się za cały miesiąc z góry. Gdyby chory leżał mniej niż miesiąc w szpitalu, Zarząd zwraca resztę.

Szpital SS. Miłosierdzia św. Wintego à Paulo, ul. Te— atyńska, przyjmuje chorych przeważnie nieuleczalnych. Szpital obliczony na 120 łóżek, miewa zwykle 130 i więcej chorych. Leczenie bezpłatuie. Można jednakże płacić coś na polepszenie wiktu a wysokość opłaty zależy od wymagań chorego i wzajemnej umowy.

Szpital św. Zofii (dla dzieci) ul. Głowińskiego, dla ubogich bezpłatnie.

Szpital izraelicki fundacyi Maurycego Lazarusa ul. Rap-paporta 1. 2. wybudowany przed kilku laty według najnowszych wymogów'. Przyjmuje chorych izraelitów na wszelkie choroby niezakaźne, (pawilon chorób zakaźnych w du-downe). Biedni we Lwowie przyjmowani są bezpłatnie, obcy płacą 3 kor. dziennie. II. kl. 5 kor. a I. 10 kor.

Szpital wojskowy, ul. Łyczakowska 1. 28, dla chorób ocznych i zakaźnych w gmachu Inwalidów wyłącznie dla wojskowych.

Klinika ul. Pijarów 1. 4. Bezpłatna porada lekarska dla biednych od 8—9lj₂ rano. Koszty leczenia 1 kor. 60 h. dziennie, liczba separatek na niektórych tylko oddziałach ograniczona bez specyalnej dopłaty. Otwarta od 1. października do końca lipca, jak długo trwają wykłady.

Poliklinika ul. Lindego 1. 5. Bezpłatna porada lekarska dla biednych.

Lecznica narodna, ul. Piotra Skargi 1. 4. również bezpłatna porada lekarska.

Zakład dla obłąkanych w Kulparkowie, dojazd tramwajem elektrycznym (do końca ul. 29. listopada, stamtąd 10 minut pieszej drogi) lub koleją z głównego dwrorca (jedna stacya). Opłata 1 kor. 60 hal dziennie (na ubogich płaci gmina) II. kl. 4 kor. dzieunie płatne za miesiąc z góry.

Zakład krowiankowy prof. Barańskiego, ul. Chorążczy-zna 24.

Zakład ortopedyczny, docenta chirurgii uniwersytetu lwowskiego dra A. Gabryszewskiego, Zimowicza 9.

Zakład okulistyczny dra Burzyńskiego i dra Dybusia-Ja-worskiego, Teatralna 7.

Zakład dla gimnastyki leczniczej i masażu, dra Eugeniusza Piaseckiego, Trzeciego Maja 3.

Zakład dla gimnastyki szwedzkiej, dra J. Dukieta, Słowackiego 16.

Zakład bakteryologiczny i rentgenograficzny, dra Silber Steina, Sykstuska 34.

Zakład krowiankowy, prof. Pawła Kretowicza, Kochanowskiego 52 a.

we

Sanatoryum i Zakład wodołeczniczy „Maryówka“ 3 kim, od Lwowa, wśród wzgórz i lasów malowniczo położony.’ z komfortem urządzony. Otwarty rok cały. Lekarz kierujący i właściciel dr. Józef Zakrzewski. Środki lecznicze: Woda wszelkiej formie, kąpiele i tusze parowe; Kąpiele gazowe C0₂ obojętne lub solankowe; Kąoiel elektryczna, galwaniczna i faradyczna; Kąpieje powietrzne i słoneczne. Okłady mułem „Fango z Bataglii“ ; Leczenie dyetyczne (wzorowa kuchnia). Leczenie gimnastyką w sali odpowiednio urządzonej ; Szkoła chodzenia dla tabetyków wedle metody Dr. Frenkla z Heiden w sali 17 m. długiej 5 m. szerokiej. Leczenie elektrycznością, prąd galwaniczny, faradyczny i in-fluencyjny. Masaż faradyczny, specyfik przeciw atonii przewodu pokarmowego. Gruźliczych i obłąkanych nie przyjmuje się. Jako były lekarz na klinikach chorób kobiecych prof. Ehrendorfera w Insbruku, Winckla w Monachium i Chrobaka w Wiedniu, przeprowadza właściciel Zakładu wszelkie kuracye w zakres położnictwa i ginekologii wchodzące. Pension od 7—10 kor. dziennie, zależnie od pokoju.

Zakład wodołeczniczy „Kisiełki“ ul. Kąpielna 1. 6, właśc. dr. Edward Stroynowski, lekarz kierujący doc. dr. Edmund Kowalski. Zakład ten leczniczy przyjmuje przez cały rok nadających się do leczenia zakładowego chorych, jak z cierpieniami nerwowemi, przewodu pokarmowego, z początko-wemi zmianami w narządzie krążenia, ze zboczeniami w przemianie materyi i t. p. (choroby umysłowe wykluczone), środki lecznicze termoterapia, stosowna dyeta, elektryzacya, masowanie.

Sanatoryum i zakład dła chorych psychonerwowych ul. Dwernickiego 1. 42 (nad „Żelazną Wodą“) dawniej dr. Do-bieńskiego. .Właściciel i lekarz kierujący dr. Jan Świątkowski.

Przyjmuje się chorych dotkniętych wszelkiemi postaciami chorób umysłowych, tudzież psychonerwicami padaczkowemi, hysterycznemi i choreatycznemi, jak również alkoholistów i morfin i stów.

Sanatoryum zbudowane i urządzone jest na wzór Sana-toryów zagranicznych i daje możność stosowania wszelkich najnowszych środków i sposobów ieczenia a szczególnie

t. zw. kąpieli przedłużonych (Dauerbäder) i leczenie pracą (Beschäftigungsterapie).

Postępowanie z chorymi z powodu ograniczonej liczby chorych ściśle indywidualizujące.

Bezpośrednia opieka nad chorymi złożona jest w ręce rodziny lekarzy zakładowych, którzy dbają szczególnie o to, by chorzy mieli jak najwięcej sposobności do zajęcia się i pracy przy możliwie jak największej swobodzie i przy zu-pełnem zaniechaniu wszelkiego przymusu.

Opłata za dobę wynosi najmniej 10 kor. i zależy od osobistych wymagań chorego, postaci choroby i wzajemnej umowy.

Dom zdrowia dr. Kazimierza Soleckiego, ul. Ottona Hausnera I. 11. Od r. 1908, we własnym domu ul. Łyczakowska 1. 93. Do Zakładu przyjmuje się osoby cierpiące celem leczenia wszelkiego rodzaju chorób z wyjątkiem zakaźnych i umysłowych.

Zakład przyjmuje również panie na czas porodu.

Chorzy umieszczeni w Zakładzie mają mieszkanie całkowite utrzymanie i staranną ciągłą opiekę lekarza zakładowego, mieszkającego stale w Zakładzie. — Wybór zaś lekarza ordynującego pozostawia się woli chorego, który wynagradza go stosownie do poprzedniej z nim umowy za pośrednictwem kierownika Zakładu.

Każdy pokój służy na pomieszczenie jednego tylko chorego. Na żądanie chory może zajmować i więcej pokoi.

Pomieszczenie i pożywienie osób zdrowych, do rodziny, towarzystwa lub posługi osoby chorej należących, nastąpić może za osobnem porozumieniem i wynagrodzeniem.

Na usługi chorych Zakład posiada osobną wprawną służbę której obowiązkiem jest ścisłe wykonanie zleceń lekarza i utrzymywanie pokoi i ubioru chorych w należytym porządku.

Koszta utrzymania chorego wynoszą od 8 koron dziennie wyżej, stosownie do zajętego mieszkania i wymagań chorego.

Zakład wodoleczniczy Dr. Adama Majewskiego, ul. Dwernickiego 1. 3.

Teatr i inne widowiska.

Teatr miejski. Ceny miejsc podane przy planie. Za garderobę dopłaca się w parterze, na I i II balkonie 20 h, na III balkonie 10 h, od osoby. Każdy kto składa swe rzeczy w gar-

derobie winien zażądać osobnego kwitu. Za jednym kwitem mogą być wydane rzeczy jednej tylko osobie.

Kasa teatralna, otwarta codziennie od godz. 9—1 (w niedziele i święta do 12-tej) z rana i od 3 popołudniu do 8 wieczór. Sprzedaje bilety tylko w dniu przedstawienia.

Kasa zamawiań sprzedaje bilety na siedm przedstawień naprzód. Kasa zamawiań na wszystkie miejsca z wyjątkiem III. piętra mieści się przy ul. Kilińskiego Nr. 2 obok składu kawy i herbaty „Merkury“ i jest otwarta codziennie od godz. 9—1 i od 3—6 popołudniu. Kasa zamawiań III piętra mieści się w gmachu teatru miejskiego.

Dopłata w kasie zamawiań wynosi za lożę 60 h., za fotele w parterze do Nr. 284, na I i II piętrze po 20 h., za fotele w parterze od Nr. 285 do 458 i za fotele na III piętrze po 10 halerzy.

Za bilety kupione kasa pieniędzy nie zwraca.

Teatry Variétés.

Colosseum. W pasażu Hermanów przy ul. Słonecznej między kamienicami 1. 15 a 1. 17.

Przedsiębiorstwo dla przedstawień rozmaitości międzynarodowych sztukmistrzów na sposób zagraniczny w rodzaju wiedeńskiego „Ronachera“. Przedstawienia odbywają się w budynku, przerobionym z dawnego pawilonu Matejki na Wystawie krajowej w r. 1894, codziennie o godz. 8. W niedzielę i święta dwa przedstawienia, o godz. 4 popołudniu po cenach zniżonych i o 8 wieczorem. W lecie w dni pogodne odbywają się przedstawienia w rzęsiście oświetlonym sąsiednim ogrodzie. Ceny miejsc : Loża dla 4-ech osób 12 — K, krzesło w loży 3‘— K, Fotel w parterze 3-— K, krzesło I-rzędne 2 50 K, krzesło Il-rzędne 150 K, balkon I-rzędny L50, balkon Il-rzędny L20 K, galerya siedząca —-80 K, Galerya stojąca —‘60 K- — Na przedstawienie popołudniowe : Loża dla 4-ech osób 8’— K, krzesło w loży 2-— K, fotel w parterze 2-— K, krzesło I-rzędne 1 -50 K, krzesło Il-rzędne F— K, balkon I-rzędny L— K, balkon Il-rzędny —’80 K, galerya siedząca —50 K, galerya stojąca —-40 K.

Oprócz tego istnieje Teatr Rozmaitości w hotelu Bristol ul Karola Ludwika 1. 21. i „Olympia“ w pasażu Mikolasza jako nocne rozrywki dla mężczyzn.

/

VNMpîO ⁴

»siiaS

y

V

ro

U-.i

U.

ov

(Qï

pr-

f

___là

n~rîH

L,

„J

Ifcieig|8l$|gl5lg[5l

i g i s I g IVt s i V l lTiTllaT~

oooo

OOQQ

31 S 1Ü S S U 3 a 5 ^ j Ł; I ^ I sTl* 1 S 1 3 1 ą I 3 1 ? I 7

2S2r?

5!

OOOO

oooo,

O OO/ OO

OO

OO

•3>

Po

IM

OOP 000/000/000/000/0Oq

'o\ So ob/ óa/*7T^

oooo

OOOO OOO 000/000/0

Qo2p

OO

Oo

OOOO

iQQSS^Q.%

r₀i OoM/ <Sof óo/ ₀X

OęfiOO/L* /ooo/oco /C rO,Q^

Oo.

goOoPP

ftp

«

^£v8^C>p x£ £ CAncfe^} w®"¹'x ■

cç

1

fvr

îi\s

S\ns\5

.si'

æ"

kV

eu

ery?

--

=il

VT

TT!

AÏS

i\P\T\\î|V\\Pp"

V81S3IHV0

mw

Ip

ifr/b

Si¹

fe/

Iffir¹

mmĘmai

yß/ß/ßlh

Mh

^rF TF/V7

3*a\\s]

-

7 slîjsU

ÉgB

III

«M$

2.

Li

m\

iS

< ?3i Tî: (

ß$s

Op,

jfcSö

fś^ĘĘmSl

WMmSË

mßEBm

Po⁵

COOo

OOOO

oooo

nP^,4\0CO\000\pcPp

°V°-om QP\QP\°- J^o . oooi ooo\ooopooxpoop o° o 00\ 00\ Oo\ 00\ *

cvł

Ms/P >Æ)\    <“o

ÿ§^6° çy\/

o® O

PwfÆ

8888

oooooo\ooo\ooo\ooo\oo°, o oo

<\ł

oo\ oo

"S \ -SN

oo

oO

oooo

oooo

5;

œ*/4

ÎÉip^

y?.

Ceny miejsc w Teatrze miejskim we Lwowie (od 1. września 1906).

Popołudn. Sobotnie dramatu popularne

XO?N ‘ § S ?

'ÛX'O'O'tfCNr-r-c

o oooooo . , o o o o o o o oo oovocvjr-o^ csicoiOr-oMo^

*o

Dramat I Opera I Operetka

CENY PO:

RODZAJ

oro^^r^forocNicMcvj — ^ — ^rooi — s—

•••£•?• -SSS • • -8 • -$8S â

.a

csi^cNjcNTt-T-ocouo^rocsjCsjtNjo^fMrocg*—

CM (NJ f\J C\J ł— T—

Ll§

o .oooo .oooo .oo O co 00 O co lOOOOTt- oto

lOOOOOOO'iO'^OfONrH

r-r-lOMr-r-

O)

prz.s

.2

uo

•gf

boczne

prosceniowe

prosceniowe

23—65

66—119    .

120—174    .

175—238    .

239—284    .

285-344 .

12—36

37—71

il—l

18—110

2 R R R r!^

<D

* *

przy scenie

CL

.5»⁵

*■§

r Jr

Du

.2* * P

CL

.2*

C/D

!§ i i

P -ś

> g S f t E„

3-ciem

w

•C*3

'2

FOTELE na 2-gie

.a

#*rÓ

J2

o

T3

<c

».>a

CA

M

fC

•a

Î5

Is 15 li Hs U la I 5i sigm *

jy ii:

i a 121 g i g 151 łB i B rą i

?SO[I

ri

‘

j

. ¹

—    \ ^    cvw*j -1 —’

1«

2L

o:

iitsiïistn 1 bfMwui

!Ü1

BtOOO^

.....

ZL

Jj

... ,f.    -    : -,    -• v

S

• s- ssa-

. ■ .

^ cüV C’ ’ÿ- o »■ i • ' ce

CU

ZŁ

'S&fcsftâ «

.... i---- ffry

■ • -> t;- ^ ;-    ‘ V: .i:

■

Bisinsî

■ , ;■

OW

UH i. ; Il bisX gCGUj6 j.'i.'Aüf ' \

. J

. ' n ,.    .,

. r- ■ w: .

.    • ; -■ • cki ..

i •■

. H—I a'A bo ‘>siî?>fj mus?.-! an

. d£-~St „    ..

lÀ'd'Tj'¹

m

0g!

d3

IA

r<# s

LOIEFE

es

A

IN

<&

à*

<>ł

i*

î    : “    ! ;

" " " ,■.■'”:■■■

bL&ac^flio

poeaif

:■ !

"    łt    »Ÿ

rri ii^ S „    ,ÿ

•/«OWnidu'y ^yireirj fn . ;g-t

1J3

LAS a <> ïi

qgjjX iîjjgIbg il jjGaxLse wïielajqiu

r

H

.1

! ! ° ■'

W'% 1

Foto-Plastikon i Hala mutoskopów, pasaż Hausmana otwarte codziennie od godz. 10 rano do 10 wieczór. Wstęp 20 hal. Uczniowie płacą do godz. 5 popoł. połowę. Co niedzielę rozpoczyna się nowa serya.

Chrotno-Fotoskop w pasażu Mikolascha od ul. Sienkiewicza. (Świat i życie w barwnych obrazach plastycznych, widoki natury, podróże, stolice świata, wyprawy naukowe 1 t. d.). Zmiana obrazów co tygodnia. Wstęp 20 hal. otwarte od 10 rano do 10 wieczór.

Trafiki.

Sprzedaż tytoniu i cygar znajduje się na każdej prawie ulicy, poznać je po czarno-żółtych wywieszkach. Skład tytoniu i cygar specyalnych (jeden tylko) ul. Karola Ludwika 1. 1.

Urzędy.

Urząd loteryjnv, Ormiańska 26. — Cłowy, plac Cłowy 1.— Sprzedaży, stempli i magazyn tytoniu, plac Cłowy 1.— Wymiaru należytości, Teatralna 21. — Wymiaru podatków (.Administracyi podatków), pl. Cłowy 1, urzędowanie od 8—3. — Cechowniczy, dla miar i wag, Lenartowicza 21 od 8—2. — Podatkowy, pl. św. Ducha, Hetmańska 18. — Map katastralnych, Łyczakowska 2. — Probierczy oraz wymiany, złota i srebra we Lwowie, pl. Cłowy 1. — Metrykalny izraelicki dla Lwowa, Kazimierzowska 26. — Tabula krajowa, Teatralna 13.

Urzędy parafialne obrz. rzym. kat.

Parafia s'w. Andrzeja (OO. Bernardynów) pl. Bernardyński. — 11. s'w\ Anny, ul. Gródecka. — 111. sir. Antoniego, ul. Łyczakowska. — IV. Bożego Ciała (OO Dominikanów).— V. Katedry. — VI. s'ir. Marcina. — VII. sir. Maryi Magdalenty, ul. Leona Sapiehy. — VIII. N. P. Maryi Śnieżnej, ul. Śnieżna. — IX. s'n>. Mikołaja, ul. Mikołaja.

Władze.

Arcybiskupstwo obrz. rz. kat., Czarneckiego 32. — Arcybiskup stw o obrz. gr. kat., pi. św. Jura 5. — Arcybiskupstwo obrz. orm., ul. Ormiańska 9. — Apelacya, ul. Batorego 1. — Dyrekcya Skarbowa kraj., plac św. Ducha 1. — Skarbowa powiat., pl. Cłowy 1. — Poczt i telegr., Słowackiego.. — Dóbr państw., Chorążczyzna 17—19. — państw., Krasickich. — Policyi, Mickiewicza 12 i Brajero-wska boczna 3. — Inspektorat miar i wag, Kopernika 54.— Inspektorat przemysłowy, Kopernika 42 a. — Izba adwokacka, Kościuszki 18. — Izba handlowa i przemysłowa, pl. Halicki 10. — Izba notaryalna, Hetmańska 10. — Izba inżynierska, Zimorowicza 13 (Tow. politechn.) — Izba lekarska, Dominikańska 11. — Izba rękodzielnicza, ratusz. — Kahał, Bernsteina 12. — Konsystorze, (v. arcybiskupstwa).— Magistrat w Ratuszu. — Namiestnictwo, Czarnieckiego 3.— Prokuratorya Państwa, Batorego 3. — Prokuratory a Skarbu, Ormiańska 13. — Rada szkolna krajowa, w gmachu Namiestnictwa.

Kolei

Sąd krajowy, (oddział dla spraw cywilnych), Teatralna 13. — Handlowy, Kościuszki 10. — Krajowy (oddział karny), Batorego 1. — Powiatowy sek I., Jagiellońska 14.— Powiatowy, sek. II. i III. Kazimierzowska 34. — Powiatowy, dla spraw karnych, Kazimierzowska 34. — Wyższy krajowy (Apelacya), Batorego 1. — Przemysłowy, pl. Strzelecki 5.

Starostwo lwowskie, Trzeciego Maja 8. — Superintendan-tura, wyz. augsburgskiego i helweckiego, Zielona 7. — Wydział krajowy, Marszałkowska. — Wydział powiatowy, Mochnackiego — Zbór izraelicki, Bernsteina 12.

Audyencye.

U marszałka kraj., codzień od godziny 12—2, z wyjątkiem wtorku i piątku.    ¹

U c. k. Namiestnika, co środy i niedzieli od godz. 12, (dla urzędników każdego wtorku).

U wiceprezydenta Rady szkolnej krajowej, codziennie od godziny 12—1 w południe, z wyjątkiem piątku i soboty.

U Prezydenta Trybunału apel. codzień od godziny 12—1 z wyjątkiem wtorku (sesyi).

U prezydenta miasta w niedziele i czwartki od godziny 12—1.

W prezydyum c. k. gal. Prokuratoryi Skarbu codziennie z wyjątkiem niedziel od godz. 11—1.

U Prezesa Wydziału kraj. (w icemarszałka) codzień od godz. 1—2, z wyjątkiem wtorku i piątku (dnie sesyjne).

Godziny urzęt

vskich urzędach wszeik

wc

Władz.

Wydział krajowy od godziny -8—2, W niedzielę i święta od godz. 1 od 9    1.

11—12. W święta uroczyste biura ' zamknięte.

W dni świąteczne <■''

z est kich

W niedzielę i dzi

w'edî ko

Narodzenia

Kasu k y owa od, godziny 9—2 czyć się mające W niedzielę i święta od 10 12.    1 popołudniu.

Bożego wyzna I 10 r no do

Biuro poda

Nada powiatowa od godz. 9 2.

•W niedzielę i święta od godz. 10 12. powszednie

od 10 1, v

10—1.

IV

otwarte : w dni 1, w niedzielę iqteczne od g.

C. k. Namiestnictwo. Admint stracyjne biura od godz. 9 2, rachunkowe od godz. x 2, manipula- Po przewodni, zącyęji Senatów c\a od godz.    i W niedziele i swię- i oddziałów kancelaryjnych wstęp

od godz. 10 12. W oddziale te- dla stron, z wyjątkiem wypadków chnicznym od godz. 9 -3.    naglących tylko od g. 12 2, w dnie

świąteczne od g. 10 12.

W miesiącach letnich od 1. maja do 31. października:

C. k. Starostwo od g. 9 1 i od g. 5—7 popołudniu. W niedzielę i święta od g. 10 12.

Dla sędziów rano od g. 9 3

C. k. Dyrekcya poiicyi od g. |

8—2, inspekcya bêz przerwy. W nie- ! popołudniu.

dzielę i święta od g. 10 12.    Dla kancelaryi sądowych rano

od godziny 8 3.

C. k. Dyrekcya domen i lasów od g. 9 3. W niedzielę i święta od g. 10—12.

W dnie świąteczne dla wszyst-kich od godz. 9 1.

W niedzielę według kolei wyznaczyć się mającej, od godz. 10 rano do godziny 1 popołudniu.

Magistrat od g. 8—2. W niedzielę i święta biura zamknięte.

Prezydyum Magistratu od g.

9 1 i od 5—7.    Audyencye w Prezydyum c. k.

Komisaryaty dzielnic od godz. Sądu krajowego wyższego we wszy-8 2 i insDckcve    stkie dnie oprocz niedzieli i wtorku

,    “ ' ,    .    „ , od godziny 12¹;a do godz. 2 w po-

/ rezydyum c. k. wyższego Sądu ludnie, o ile posiedzenia i rozprawy krajowego i c. k. wyższy Sąd krajo- nje będą stanowiły przeszkody. wy we Lwowie.

W miesiącach zimowych od I. listopada do 30. kwietnia:

Dla sędziów rano od g. 8 3. Dla kancelaryi sądowych rano od godz. w poł do 8 3 popołudniu.

Do kancelaryi prezydyalnej wstęp dla stron dozwolony codziennie przedpoładniem, jednak bezwarunkowo tytko w /rodzinach od IV2 do godziny 2.

Biuro podawcze otwarte w dnie

Przewodnik po Lwowie.

3c

OJU4U/» <. Kuiu.ei.aryi, jaK | godz. 9—12, agencya od godz. 8 i w wyższym Sądzie krajowym.    do godziny 6 wieczorem. Kasa

no

C. k. Tabula krajowa od godzi- w niedzielę i święta stron nie przyj-ny 8—3, w niedzielę od godz. 10—1 I muJe-w święta od godziny 9—1.    Towarzystwo krakowskie wza-

C. k. krajowa Dyrekcya skarbu iĄmnego, kredytu od godz. 9—1. Administr. biura od godz. 8—2.    " niedzielę i święta od godz. 10—12

C. k. powiatowa Dyrekcya Skarbu Mank krajowy od godz. 9—2. od godz. 8—2.    Bank kredytowy od godz. 9—1

C. k. Główna kasa krajowa od ' od godz. 3 5. W niedzielę i świąta godz. 9-2.    zamknięty.

Bank hipoteczny od godz 9—12Vs i od godz. 3—5; kantor od

od godi; s-sïïsâ ! WÄtrw nied27

od godz. 9-10.    .    austro-węgierskt od godz.

„    , u j ! 9—2. W niedzielę i święta zam-

C. k. Prokuratorya skarbu od śnięty godz. 9—2; protokół podawczv od    „ '

godz. 8—1.    Bank dla handlu i przemysłu

, u. „ ,    .    . „ . °d godz. 9—2. W niedzielę i święta

C. k. Biuro egzekucyjne od godz. zamknięty.

C, k. Główny urząd podatkowy od godz. 8—3.

. C k. Magazyn tytoniu od go- ₉    ^niedzielę^i ś°więt!° zajdźmy 8-2.    knięty.

8 3.

9-1/22.

Kasa oszczędności od godziny

C. k. Urząd wymiaru należyto- ? ści od godz. 8—3 i od godz. 4—7.

C. k. Urząd cłowy (miasto i dwo- Kasa chorych we Lwowie od rzec) od godz. 8—3.    godz. 9—3. W święta od godz. 9—12.

C. k. Urząd probierczy od go- L)yżur od godz. 8 rano do godz. 7 dżiny 8-2.    wieczorem.

C. k. Urząd miar i wag od godziny 8—3.

C. k. Archiwum map nych od godz. 8—2 i od (geometrzy).

C. k. Ekonomai skarbowy od godz. 8—2.

C. k. Kolej państwowa od godz.

katastral-godz. 3—6

Zakład ubezpieczenia robotników od godz. 8-3. W święta zamknięte, prócz stycznia i lipca.

Miejskie biuro pośrednictwa pracy od godz. 8—2.

Galicyjska Kasa zaliczkowa od godz. 9—2. W niedzielę i święta zamknięta.

Topografia i cyfry.

Lwów stolica król. Galicyi i Lodomeryi leży między 49° 48’ i 49° 52’północnej szerokości a 41° 38’i 41° 46’wschodniej długości od Ferro. Obwód miasta wynosi około 46 kim. a powierzchnia 32‘02 kim. kwadr. Leży on na północnej krawędzi płaskowzgórza podolskiego w obszernej kotlinie utworzonej przez rzekę Pełtew (w mieście prawie całkowicie nakrytą) otoczonej wzgórzami, wznoszącemi się do 260 m. nad poziom morza. Wzgórza te są odnogami Karpat. Lwów ma w herbie swym otwartą bramę, w której na tylnych łapach stoi lew. powyżej zaś wznoszą się 3 wieże. Do tego herbu papież Sykstus V. dodał w r. 1586 swój własny herb trzy pagórki' z gwiazdą, wynagradzając Lwów za wierność w świętej wierze. Lwów jest stolicą trzech arcybiskupstw katolickich : a) rzym. kat. założonego w r. 1367 w Haliczu a w r. 1417 przeniesionego do Lwowa; b) ruskiego, pierwotnie biskupstwa, przeniesionego z Halicza do Lwowa w połowie XVI. w. a w r. 1805 podwyższonego na metropolię halicką i wreszcie c) ormiańskiego istniejącego jako biskupstwo od r. 1367 a podwyższonego na arcybiskupstwo w połowie XVII. wieku.

Miasto Lwów jest siedzibą najwyższych władz rządowych i autonomicznych, namiestnictwa, Sejmu, Wydziału kraj. Prokuratoryi i Dyrekcyi skarbu, najwyższej władzy sądowej, posiada w swych murach uniwersytet, szkołę politechniczną, Akademię weterynarską, Akademię handlową, - szkołę przemysłową, lasową, 7 gimnazyów, z tych jedno ruskie a 1 niemieckie, 2 szkoły realne, 2 seminarya nauczycielskie męskie i żeńskie, szkołę kadecka, konserwato-ryum muzyczne, cały szereg szkół wydziałowych publicznych i prywatnych i t. d.

Lwów składa się ze śródmieścia i 4 przedmieść czyi' dzielnic a mianowicie I. Halickie, II. Krakowskie, III. Żółkiewskie i IV. Łyczakowskie.

Śródmieście dzisiejsze otoczone jest ul. Hetmańską, placami : Maryackim, Halickim, Bernardyńskim, ul. Czarnieć-

kiego, Podwale, pl.Strzeleckim, ul. Strzelecką, pl. Krakowskim i Gołuchowskiego.

Dzielnica /. przedmieście Halickie otoczone ul. : Kochanowskiego, Pańską, pl. Bernardyńskim, Halickim, Maryac-kim, ul. : Kopernika, Leona Sapiehy i Szeptyckiego.

Dzielnica II. przedmieście Krakowskie otoczone ul. : Szeptyckiego, Leona Sapiehy, Kopernika, Karola Ludwika, pl. Gołuchowskim i ul. Słoneczną.

Dzielnica III. przedmieście Żółkiewskie otoczone ulicą: Słoneczną, pl. Gołuchowskiego, Krakowskim, ul. Strzelecką, pl. Strzeleckim, ul. Teatyńską do Kisielki.

Dzielnica IV. przedmieście Łyczakowskie otoczone ul.: Teatyńską, Czarnieckiego, Pańską i Kochanowskiego.

Ludność miasta Lwowa według ' 1904 4.710 z tego służących do mie-obliczeń m. biura statystycznego szkania 4.611, do mieszkania i in-wynosiła z końcem r. 1906 bez za- [ nych celów 84, próżnych (nie wyna-łogi 178.000 (załoga liczyła około jętych) 15. Przyrost nowych budyn-10.000 ludzi). W roku tym zawarto ków wynosił 153, nanowö przebudo-małżeństw 1.733, urodzin było 6.449 wanych 22.

a skonów 4.095. Wzrost ludności od Szkół ludowych utrzymywanych r. 1880 przedstawia się następująco : przez miasto było w r. 1904 38, in-Według spisu ludności posiadał nych 21, nauczycieli i nauczycielek Lwów w r. 1880 103.422 mieszkań- w szkołach miejskich było 530, w in-ców (bez załogi wojskowej) w roku nych 327.

1890 wynosiła ludność 119.352 a pod- ; Liczba uczniów w szkołach miej czas ostatniego spisu ludności w r. skich wynosiła 7346 chłopców i 8507 1900 już 159.870 mieszkańców mię- dziewcząt, zaś w innych szkołach dzy tymi 80.412 mężczyzn, a 79.457    959 chłopców i 2328 dziewcząt. Dzie-

kobiet. Przynależnych* do gminy ci w wieku szkolnym,.obowiązanych 93,184, ąbcych zaś 66.686. Rzym. kat. uczęszczać do szkoły było 24.116. wyznania było 84.604, gr. kat. 29.335 Gimnazyów w r. 1904 było o gr. oryent. 502, orni.kat. 246, ewang. (obecnie 7), sił nauczycielskich 178, 2112, izraelitów 41.886 innych wy- uczniów 4169.

znań 1.185. Języka polskiego jako    Realne szkoły 2, nauczycieli 57

towarzyskiego używało 120.622 mie- ; uczniów 1000.

szkańców, ruskiego 15.159, niemiec- Miejska szkoła przem. 1, sił na-kiego wraz z żargonem 20.400, cze- uczycielskich 10, uczniów 78, wiecz. skiego 701, rumuńskiego 32, włos- uzupełniających 9, nauczycieli 82, kiego 16, słoweńskiego 7.    uczniów przeciętnie 820.

Powierzchnia miasta wynosi 32 Państwowa szkoła przemysłowa kim. kw. z tego na ulice, place 1, sił naucz. 39, uczniów 482. i t. d. przypadało w r. 1904 1725 ar. > Akademia handlowa miała sil parki i stawy i t. d. 15.697 ar. inne naucz. 14, uczniów 291.

35.72 ar.    Wydatki m. Lwowa na szkolni-

Liczba budynków miejskich, i ctwo wynosiły w r. 1904 1,677.233 K. szkół i zakładów dobroczynnych wy- Uniwersytet Franciszka Józefal. nosiła 28, kościołów było 32, hal liczył w r. 1904 profesorów i doceń targowych i budynków m. przemy- tów* 166 a słuchaczy 2747. słowych było 6, budynków mie    Szkoła politechniczna 74 profe

śzkalnych dla robotników miejskich sorów a 1106 słuchaczy.

6. Domów mieszkalnych było w r.

I.

Stary Lwów.

Okoliczność, że dzieje Lwowa traktowane były zawsze po macoszemu, doraźnie i mimochodem, jest przyczyną zaniku łączności między dawnymi a nowymi laty u społeczności lwowskiej. Dzisiejszy Lwów na pierwszy rzut oka wygląda jak miasto jakie amerykańskie, powstałe nagle, bez żadnej przeszłości, w sposób szablonowy. Domy nowe w stylu wielkomiejskich koszar budowane, gmachy publiczne bez charakteru, ulice nieregularne w przypadkowych kierunkach biegnące: pierwsze wrażenie całości nieszczególne, do dłuższego pobytu niezachęcające, a rozjaśnione tylko wieńcem drzew i zieleni, który otacza kotlinę lwowską. Lwów nowy, co się przewala ruchem wielkomiejskim po ulicach, błyszczy świeżym pokostem kamienic, ten Lwów który sypie kurzem ulicznym i czasami zdaje się tonąć w potokach błota, może nie zaimponuje obcemu turyście, nie ściągnie go w mury swoje, ani żądzy wrażeń nie zaspokoi.

A jednak pierwsze wrażenie jest zwodnicze, tak samo jak mylną jest opinia, że we Lwowie nie ma co widzieć, że z wyjątkiem władz centralnych i związanych z niemi interesów nic nie może tutaj zatrzymać obcego. Trzeba tylko poznać i zrozumieć tę wiekową, a przesławną, dziwnie wybujałą i dziwnie bohaterską przeszłość miasta, umieć odszukać tej przeszłości pamiątki i świadki, trzeba pójść na miejsca upamiętnione wielkiemi zdarzeniami dziejowemi, upoić się czarem okolicznej przyrody, zobaczyć dzieła myśli ludzkiej, sztuki i wiekowej pracy, a wtedy Lwów w zgoła

Przewodnik po Lwowie.

w innem stanie świetle. Zamajaczą przed oczyma obrazy wielkie i świetlne, których nie szukać w zagranicznych gale-ryach i dusza się upoi rozgrzewającem wspomnieniem czynów wielkich, ludzi stalowych i zdarzeń wiekopomnych.

Lwów jest miastem, na którem siedm wieków spoczęło i które przez te siedm wieków żyło życiem zgoła nieco-dziennem i niepowszedniemu zdarzeniami wypełnionemu Dlatego też przechodzień obcy przedewszystkiem i zaraz na wstępie do miasta poznać winien historyę Lwowa, choćby w pobieżnym zarysie i dopiero przez porównanie historyi, z tern co po niej zostało, pozna jak wielką i nienagrodzoną Szkodę uczynił miastu wiek, który nie umiał uszanować dziejowych pamiątek.

Źródłem do poznania przeszłości Lwowa, są przedewszystkiem kroniki, dalej akta i księgi Archiwum miejskiego, akta grodzkie i ziemskie, a wreszcie nowsze zbyt szczupłe, niestety i skąpe opracowania. Najstarszym kronikarzem jest Józef Bartłomiej Zimorowicz burmistrz miasta i jego obrońca, a równocześnie historyk, poeta i sielanko-pisarz z XVII. w., drugim jest kanonik z końca XVII. i początku XVIII. w. ks. Tomasz Józefowicz. W pierwszej połowie XIX. w. pisali historyę Lwowa Dyonizy Zubrzycki i ks. Ignacy Chodynicki, w nowszych wreszcie czasach zajmowali się dziejami miasta szczegółowo Karol Widmann, Karol Wilhelm Rasp, Stanisław Pepłowski, a głównie i przedewszystkiem dr. Aleksander Czołowski i p. Władysław Łoziński. Zasługą pierwszego jest rozjaśnienie ciemnych czasów, okrywających tajemnicąJpoczątki i założenie Lwowa, drugi zaś w swych monumentalnych dziełach jak „Patrycjat i mieszczaństwo“, „Złotnictwo lwowskie“, „Sztuka lwowska“ odsłonił najpiękniejsze karty dziejów mieszczaństwa, jego wysoką kulturę, zmysł obywatelski i organizacyjny, zamożność, on też przedstawił wewnętrzne dzieje Lwowa w blasku i bohaterskiej krasie.

Początek i założenie Lwowa przez długie lata stanowiły przedmiot sporów między uczonymi, a nawet samo miejsce, na którem stał pierwotny gród przez gługie lata było niepewne. Dopiero badania dra Czołowskiego ustaliły naukowo pierwotne dzieje Lwowa, które według wyników tychże badań przedstawiają się następująco:

Pierwszą historyczną wzmiankę o Lwowie podają kroniki pod 1259 r., kiedy to zniszczona i wyludniona przez

najazd tatarski Ruś, nowymi zaczęła się ubezpieczać grodami. W ich rzędzie występuje wtedy na widownię gród lwowski. Założył go krótko przedtem, bo około r. 1250, Lew, książę dzielnicy przemyskiej, a syn Daniły, kniazia a następnie króla Rusi. Upodobawszy sobie to miejsce, nie dostępne, otoczone lasami i bagniskami, przeniósł swą stolicę do nowej osady, która odrazu wzniosła się do rzędu najwarowniejszych wówczas grodów ruskich. Jako taki nie-był dogodny Tatarom, zwierzchnikom podbitej Rusi. Na ich żądanie sam Lew już musiał dopilnować, żeby rozkopano wały, rozrzucono palisady nowej stolicy. Niebawem jednak obwarował ją ponownie, dzięki czemu w r. 1283 mogła wytrzymać dwutygodniowe oblężenie tatarskie, a w cztery lata później odeprzeć dalszy ich najazd.

Obok tych wiadomości, skąpe, luźne tylko wieści doszły nas o jej losach w dobie najstarszej, ruskiej, a nawet położenie, było do niedawna zagadką archeologiczną, którą również rozwiązać usiłowano. Nie ulega już jednak wątpliwości, że właściwy obwarowany gród z dworem książęcym leżał nad żółkiewskiem przedmieściem, a około kamiennej ’ groty, na wierzchołku góry, zwanej dawniej Łysą, i na jej niższej terasie (ul. Zamkowej), tuż nad klasztorem Bazylianów. Broniło go położenie z natury warowne obok wałów i częstokołów. U stóp grodu na pochyłości ku Pełtwi, jak dziś „Stary Rynek“, leżało tak zwane podgrodzie, główne ognisko, w którem skupiało się całe ówczesne handlowe i cerkiewne życie. Cała osada od wsi nie większa zbudowana była z drzewa. Cztery drogi na cztery strony świata, łączyły ją z Chełmem, Przemyślem, Haliczem i Łuckiem, którędy obcy przybysze, otoczeni opieką Lwa i jego następców ciągnęli do jego stolicy z dalekiego Wschodu i Zachodu. Wyludniona najazdami ludność rodzima nie była w możności dostarczyć wyłącznie żywiołu osadniczego. Zastąpili ją w pierwszym rzędzie Niemcy, którzy od początku przybyli tutaj, własnym niemieckim rządząc się prawem i własnych wybierając wójtów; jak zaś przeważającą musieli odgrywać rolę, główny nadawać charakter miastu, świadczy fakt, że sami książęta ruscy nazywają Lwów w swoich dokumentach z niemiecka Lemburge. Tej to najstarszej kolonizacyi niemieckiej już w dobie ruskiej zawdzięcza swe założenie dzisiejszy kościół Panny Maryi Śnieżnej. Obok Niemców osiedlają się już wtedy i Ormianie wygnańcy Armenii i zakładają własny kościół św. Anny. Nie brakło nadto Tatarów, Żydów i ich sekty Karaitów zwanych Saracenami.

Skupienie tylu narodowości, różnych mową, obyczajami i zajęciem, od początku zaraz pozbawiło Lwowa cechy narodowej tak, że już wtedy o tyle chyba był ruskim, że leżał na Rusi, że sposobem budowania nie wyróżniał się od innych grodów ruskich i że przebywał w nim dwór kniazia, jego otoczenie i cerkiewne rozwijało się życie. Ostatnie rzeczywiście zakwitło w całej pełni. Cerkwie bowiem św. Mikołaja, św. Jerzego, Onufrego i zniesione: Teodora, Bo-hojawłenia i inne, to pamiątki "ruskich sięgające czasów nie budową, lecz założeniem. Tuż u stóp dawnego grodu przytulił się kościółek św. Jana Chrzciciela, również stary jak Lwów, a wzniesiony przez misyonarzy Dominikańskich, otoczony opieką Konstancyi, żony Lwa, królewny węgierskiej i katoliczki.

Panowanie następców Lwa (f 1301), Jerzego I., Andrzeja, Lwa 11. i Jerzego 11. pokrywa co do Lwowa po-mroka, z której jeden tylko przebija się fakt, wzrost ży-^ wiołu niemieckiego i uprzywilejowane jego stanowisko.

Otrucie Jerzego 11. (1340, 7. kwietnia), ostatniego księcia Rusi kalickiej, podało sąsiadom sposobność do podniesienia swych praw do niej. Kazimierz Wielki, posiłkowany przez Węgry, już z końcem kwietnia t. r. zjawił się z swymi hufcami pod Lwowem, nie przygotowanym do dłuższego oporu. Po krótkiem oblężeniu poddał się Lwów, a osiedleni w nim Niemcy, przychylnie powitali nowego pana. Z zajęciem stolicy przeszedł w ręce polskie klucz do całej Rusi. Dla uniemożliwienia sporu na przyszłość, musiało dać miasto zakładników, poczem, aby pozbawić je środków obrony, nakazał król spalić fortyfikacye górnego grodu. Bogate łupy dostały się w ręce zwycięzcy, a zwłaszcza skarb kniaziów ruskich, złożony z dwu drogocennych koron, tronu złocistego, sadzonego kamieniami, bogatego płaszcza, kilku szczerozłotych krzyżów i t. p.

W ten sposób wyprawę pomyślny uwieńczył skutek, jakkolwiek w lat dziesięć dopiero zawładnął ostatecznie Kazimierz Rusią, zmuszony o nią wpierw prowadzić wojny z Tatarami i księciem litewskim Lubartem. Wojny te sprowadziły na Lwów katastrofę, bo dwukrotny najazd litew-ski (1350 i 1351) obrócił go w perzynę. Katastrofa ta jednak stworzyła dla niego nową właśnie epokę.

Kazimierz Wielki z utrwaleniem się na Rusi, w pierwszym rzędzie zajął się podniesieniem jej stolicy do pomyślnego stanu. Napływ nowych żywiołów osadniczych Zachodu, t. j. Niemców, ułatwił mu to zadanie, lecz z drugiej strony nowe, odpowiedniejsze dla rozwoju miasta, kazał obrać miejsce. Odbudowane miasto nie mogło już wspinać się po górach, stare podgrodzie samem położeniem nie nadawało się do stworzenia zeń grodu na modłę Zachodu. Zupełnie więc zrozumiałemu są względy, które skłoniły Kazimierza Wielkiego, że odbudowując na nowo Lwów, przeznaczył mu inne miejsce, poniżej dawnego podgrodzia — nad Peł-twią. Tutaj to na płaskiej, bagnistej kotlinie, na której dotąd kilka tylko istniało monastyrów, wzniósł się po roku 1352 Lwów polski, obwiedziony w czworobok murem, rowem, wieżami i dwoma broniony zamkami, Wysokim i Niskim. Miejsce starego ruskiego grodu na górze opustoszało, podgrodzie zostało przedmieściem (Krakowskiem) nowego miasta.

Kazimierz Wielki położył nadto prawne i materyalne podwaliny organizacyi miejskiej. Dyplomem z roku 1356. obdarzył niiasto prawem niemieckiem i wynikającym z niego samorządem, wraz z wszystkiemu instytucyami i urządzeniami prawa niemieckiego. Rządy miasta sprawował burmistrz i 12 rajców, sądownictwo zaś spoczywało w ręku wójta i ławy, złożonej z 12 ławników. Z biegiem czasu przybyła do tego instytucya „czterdziestu mężów“ z regentem na czele, organ kontrolujący czynności rady, oraz cały szereg komisyi do zarządu dóbr miejskich (n. p. lonherowie) i do poszczególnych czynności. Wszystkie urzędy miasta były wybieralne, a wyboru dokonywano w uroczysty sposób, co roku w dniu „Katedry św. Piotra“ (22. lutego). Wczasach późniejszych elekcya ta stała się tylko czczą formalnością, gdyż faktycznie rządy w mieście przeszły do rąk najmożniejszych rodzin patrycyuszowskich i rajców, którzy sami siebie wybierali i uzupełniali.

Obok urzędów ratuszowych, główną podstawą organizacyi miejskiej były cechy. Było ich początkowo dziesięć, później liczba ta wzrosła znacznie. W ramach organizacyi cechowej mieścił się cały stan rękodzielniczy, który obok stanu kupieckiego był wyłączną ludnością Lwowa, stanowił jego siłę i potęgę.

Na podstawie nadań i przywilejów Kazimierza Wielkiego, szybko wznosiło się nowe miasto, wyrastały jego fortyfi-kacye, wzmagał się dobrobyt. Sam Kazimierz Wielki odwiedzał je nie jednokrotnie, kładł fundamenty pod przyszłą budowę katedry, udotował gminę obszarem 60 łanów frankońskich, wogóle też i słusznie może być uważany za drugiego założyciela Lwowa.

Pod następcą Kazimierza Wielkiego, Ludwikiem węgier-akim i jego wielkorządcą Władysławem Opolczykiem (1372—1379) Lwów podnosił się zwolna do godności stolicy tej części kraju. Założono tu nawet mennicę, w której bito monetę specyalną dla Rusi. W r. 1387 po kilkuletnich samowolnych rządach starostów węgierskich z ramienia króla Ludwika, został Lwów zajęty przez królową Jadwigę, a Władysław Jagiełło nie szczędził mu rozlicznych nadań. On to nadał Lwowu tak zwane „obszary“ czyli pustkowia, wskutek czego przestrzeń gruntów miejskich wzrosła do 18 tysięcy morgów, na których powstały wsie założone i kolonizowane przez mieszczan lwowskich : Hołosko wielkie i małe, Zamarstynów, Kleparów, Kulparków, Brzucho-wice. Władysław Jagiełło nadał też miastu przywilej składu handlowego, mocą którego wszystkie bez wyjątku towary przewożone przez Ruś, musiały być do Lwowa sprowadzane, tu składane, wystawione przez dni czternaście na sprzedaż, a co zostało, mogło być dalej wiezionem. Skutkiem tego przywileju, jak niemniej skutkiem korzystnego swego położenia na szlaku handlowym między Wschodem a Zachodem, Lwów dobił się niemal światowego znaczenia, jako międzynarodowe targowisko i bazar towarów wschodnich dla całej Europy. Cały też wiek XV. jest okresem pierwszego rozkwitu Lwowa.

Zdobycie Konstantynopola przez Turków w r. 1453, a następnie zajęcie osad genueńskich nad morzem Czar-nem, jak Kilii, Kaffy i Białogrodu, wielki doszczętnie niszczący miasto pożar w r. 1525, szereg klęsk politycznych, jako to napady hospodarów wołoskich i Tatarów, doprowadziły Lwów do chwilowej ruiny. Mimo to z nastaniem lepszych warunków politycznych i trwalszego pokoju z Tur-cyą zdołało się mieszczaństwo lwowskie dźwignąć z upadku i stworzyć najpiękniejszą epokę w dziejach miasta, epokę jego wszechstronnego rozwoju i pomyślności, która trwa do końca XVI. a odbłyskami dosięga połowy XVII. w.

rem i

Pięknie tę epokę scharakteryzował historyk Lwowa dr. Czołowski: „Lwów przybiera pozory jakiegoś całkiem samoistnego, niemal udzielnego organizmu, podobnego raczej do jakiejś kupieckiej republiki włoskiej, mającej pod ręką bogactwa i siłę zbrojną. Pod powłoką niemieckiej organi-zacyi miejskiej, już w wieku XV. pulsuje silnie życie polskie, w którem żywioł niemiecki rozpływa się zwolna. Z początkiem XVI. wieku mieszczaństwo lwowskie jest już na wskroś polskie, lecz w charakterze jego wskutek krzyżowania się różnorodnych ras, skupionych wśród murów, przebija się coś z niepolskiej energii, obrotności i pewności celu. Mieszczaństwo to tworzy świat dla się osobny, duszę swego stanu, poczucie własnej godności wynosi ponad wszystko, szlachta i szlachectwo nie imponuje mu jeszcze. Samo bogate i rozumne, opasane warownemi basztami i mu-rami, obeznane równie dobrze z łokciem i mieczem, pió-językiem, budzi w średniej i małej szlachcie szacunek i zazdrość zarazem. Mimo utrudnionych warunków kresowych, umie się utrzymać na wyżynie cywilizacyi polskiej. Silny pierwiastek inteligencyi budzi talenta, podnieca ambi-cye umysłowe. Wyborna szkoła miejska przy farze dawała podstawy wiedzy, którą rozszerzał następnie Kraków, uzupełniały uniwersytety w Bononii, Padwie, Rzymie, Paryżu. Kształcą się w nich synowie najznakomitszych rodzin lwowskich. Uzyskany stopień doktora nie odwodzi ich następnie po powrocie do gniazda rodzinnego od zajęć kupieckich. Każdy doktor jest zarazem kupcem. Rozbudzone życie umysłowe gromadzi w murach Lwowa szereg znakomitych i głośnych osobistości.

rze-

Zmysł ładu, porządku i ścisłości był cechą rządów miasta. Sądownictwo i administracya budziły zaufanie nie-tylko u mieszczan, ale i u szlachty Wyroki rajców miejskich słynęły z bystrości. Powiadano powszechnie, że Lwów ma najmędrszą radę w Polsce. Skarbiec ratuszowy był naj-bezpieczniejszem miejscem depozytów. Dzięki swym stosunkom handlowym mogło miasto dostarczyć wszystkiego, czego wymagała potrzeba lub zbytek. Nie brakowało mieślników wszelkiego rodzaju o wielkiej biegłości w swej sztuce. Były wielkie, hurtowne składy wszelkich możliwych towarów, olbrzymie piwnice win greckich, wołoskich, wę-

gierskich, włoskich, bogate kramy, obfitujące w najkosztowniejsze i najrzadsze przedmioty zbytku. Poczucie piękna w architekturze i rzeźbie, upodobanie w sztuce, zamiłowanie w książkach przebija się na każdym kroku, w urządzeniu komnat mieszkalnych, w skarbach rodzinnych i ruchomościach domowych. Najpiękniejsze lwowskie zabytki, kościoły i domy, pomniki, z tego wyłącznie pochodzą czasu. Na wskroś katolicka żarliwość religijna przebija się w życiu każdego mieszczanina. Olbrzymie sumy idą na legata religijne, fundacye, zakony, kościoły, szpitale ubogich. Mieszczki lwowskie cnotami i wykształceniem dorównują szlachciankom.

Rej w miejście wodzą nowe wielkie rasy kupieckie, prawdziwi patrycyusze, majątkiem i wykształceniem niższym przodujące warstwom, jako to Szolc-Wolfowicze, Szolc-Stanclowicze, Kampianowie, Boimowie, Alembekowie, Wilczkowie, Hanlowie, Ostrogórscy, Domagalicze. Hayde-rowie, Ubaldinowie, Anczewscy, Korniakty, Langiszowie, Alwirzowie, Awedykowie i inni. Co do ruchliwości, a często i wykształcenia nie ustępują im mali kupcy i handlarze, wytrwałą pracą dobijają się majątku i znaczenia. Obok nich ogół rękodzielniczy, ujęty w wyborną organizacyę cechową tworzy główną siłę i sławę Lwowa, jest rycerskim ramieniem miasta, słynie ze zręczności i uczciwości i w niejednej gałęzi, całej przoduje Polsce. Zwłaszcza złotnicy i jubile-rowie lwowscy znani byli z doskonałości w swojej sztuce, architekci włoscy, niemieccy i polscy osiadli we Lwowie, wznoszą dokoła zamki, kościoły, pałace, lekarze, drukarze księgarze słynęli w całej Polsce.

Ludwisarstwo lwowskie doszło do wysokiego rozwoju. Tu odlewano działa, dzwony, a nawet pomniki spiżowe dla znacznej części Polski, wykonywano wspaniałe hafty, aplikowano pyszne namioty, wyrabiano sławne złociste rzędy, sajdaki, oprawiano prześliczne szable. W dostarczaniu przy-borów wojennych i uzbrojenia był Lwów pierwszorzędną stacyą, istnym arsenałem, gotowym na każde zawołanie. Hetmani polscy w każdej prawie wyprawie na Wschód tutaj zbierają materyały i broń, zapomagają się zasobami arsenału miejskiego, który mieszczaństwo, kształcone w rycerskiej szkole konfraternii strzeleckiej, sięgającej początkiem Kazimierzowskich czasów, szczególniejszem otaczało staraniem.

Ormianie tworzyli wybitną kolonię we Lwowie obok swej katedry, polszczeją w niem również, a w r. 1630. przystępują do unii z kościołem katolickim. Sami sprytni, bogaci, doskonali znawcy Wschodu i jego języków, przodują w handlu, zwłaszcza karawanowym. Wszystko też co przyszło ze Wschodu i ustaliło się w życiu codziennem, utrzymując się długo w rękodziełach, obyczajach i słowniku lwowskim, im głównie zawdzięcza zakrzewienie“.

Na takiem tle obyczajowem i kulturalnem rozgrywają się w murach Lwowa wielkie zdarzenia dziejowe. Na rynku lwowskim składali hołd królom polskim hospodarowie wołoscy, a trzech z nich położyło tutaj swe głowy pod topór kata, za knowania przeciw Rzeczypospolitej. Nie brakło i innych zdarzeń, jak ona słynna „wojna kokoszą“ w roku 1535 za Zygmunta L, kiedy to na jego polach przedmiejskich i pod św. Jurem i na Bajkach i na polach Zniesienia a Zboisk, gromadziły się tłumy szlacheckie. Ze wszystkich ziem i województw płynęły tu zastępy barwne, zbrojne i panowie rada osiwiała w boju i pokojowych pracach i sza-raczek i piastuny urzędów wszelakich, ziemskich, wojewódzkich i koronnych. Cała Rzeczpospolita dała sobie rendez vous na polach podlwowskich, wszystko, co tylko było wielkiego urodzeniem, urzędem, co było solą Rzeczypospolitej i jej złotem błyszczącem i żelaznym koncerzem, to wszystko zjechało się posłuszne wici królewskiej i wojennemu zawołaniu. 150 tysięcy męża szlacheckiego stanęło wówczas pod Lwowem — potęga, która całą ziemię wołoską, całą hordę nogajską w puch, na szablach, roznieść by mogła.

Ale dziwnie jakimś niewojennym gwarem rozgadała się ziemia lwowska. Nie było grzmiących wojennych okrzyków, nie wylatywały szable z pochew, a wśród tego ogromnego niezmiernego tłumu nie szedł jakoś dreszcz wojenny i pomruk, obozowa modlitwa... pro rege et patria!

Miasto tych głosów szły jakieś inne, których niezapa-miętały żadne wielkie pobojowiska od Grunwaldu począwszy — głosy swarliwe, skargą roznamiętnione i żałobą, a tłum się nimi upajał, wsłuchiwał się w nie, jak w dźwięki syrenie, jak w słowa pokusy. Szable wisiały u boku, a szlachta kodeksy prawne pod pachą nosiła, zwoje aktów procesowych, z sążnistemi rekryminacyami przeciwko władzy królewskiej, z chęcią przeparcia swoich żądań, praw, prerogatyw, wolności, których nikt nie naruszał, a które Zygmunt

król, wtłoczyć raczej pragnął w ramy dobra państwowego.

Tworzyły się grupy, kółka radzące, burzliwe zgromadzenia, burza wisiała w powietrzu nad tronem królewskim, z dnia na dzień chmurzył się polityczny horyzont.

W połowie lipca przyjechał do Lwowa król Zygmunt 1. z dworem swoim i senatem, a sytuacya stawała się coraz tragiczniejszą, gdyż szlachta, ujrzawszy się w tak ogromnej liczbie, postanowiła użyć groźnej swojej potęgi, do wytargowania na królu jak najdalej idących ustępstw.

Po długich więc partykularnych naradach zebrał się ogół szlachecki na placu św. Jura, na pierwsze ogólne zgromadzenie pod gołem niebem, razem ze senatem. Obradowano długo i burzliwie, a delegacya zgromadzenia zaniosła królowi na Nizki Zamek sformułowane żądania szlachty. Król odpowiedział za pośrednictwem kasztelana poznańskiego, Jana Górki, ale odpowiedź jego nikogo nie zadowolniła, wywołując tylko jeszcze większe rozgoryczenie. Ostatecznie postanowiono na drugi dzień, to jest 22. sierpnia zwołać ogólne zgromadzenie na polach, za dzisiejszą żółkiewską rogatką, pod Zboiskami.

Jedyne to w swoim rodzaju, olbrzymie zgromadzenie, dobiegało właśnie do końca, gdy pogodne dotąd niebo zachmurzyło się nagle i zerwała się, straszna burza z piorunami. Zapanowała ciemność tak wielka, że zasłoniła całe zgromadzenie. Nie widać było ani mówców, ani koła obrad. W tej chwili zakotłowało i w samem zgromadzeniu. Powstało ogromne zamieszanie, nawet panika, tern bardziej, że tłum szlachty upojony trunkiem i rozgrzany agitacyjnemi mowami zawrzał nagle gwałtowną nienawiścią do senatorów. Wyskoczyły szable z pochew, poczęto wywoływać nazwiska rzekomych zdrajców — ktoś nawet strzelił do hetmana Tarnowskiego, który cudem tylko uniknął śmierci. Przerażenie padło na najbliższe szeregi, a zwłaszcza na senatorów. Kto mógł tylko dosiąść konia, uciekał ślepo do miasta, torując sobie drogę obnażoną szablą. Jednem słowem tumult się zrobił tak okropny, że ludzie z przerażenia gnali całymi stadami na oślep do miasta.

Nazajutrz wysłannicy szlachty zażądali, aby senat dla dokończenia obrad stawił się na to samo miejsce pod Zboiskami. Oburzeni i przestraszeni senatorowie nie chcieli nawet o tern słyszeć. Ostatecznie zgodzono się na to, że

szlachta wyszle swoich wysłanników do miasta, którzy dokończą obrad razem ze senatorami.

Dnia tedy 24. sierpnia zebrali się wysłannicy i senat na dziedzińcu klasztoru Franciszkanów, który stał wówczas w tern miejscu, gdzie dziś Szkoła przemysłowa. Był to dziedziniec obszerny, otoczony kolumnadą, na którego środku wytryskało podówczas obfite źródło wody. Obrady trwały przez cały dzień do wieczora i przez kilka dni następnych. Ostatecznie wreszcie na dzień 9. września wyznaczono uroczyste zebranie w obecności króla, senatu i całej szlachty. Dnia tego wyszedł król w towarzystwie senatu przed główną bramę Zamku Niższego, który stał jak wiadomo w miejscu, gdzie dziś gmach starego teatru i rząd kamienic od ulicy Łukasińskiego. Na kamiennych schodach pod portykiem wjazdowym ustawiono tron dla króla, jak okiem sięgnąć stłoczyła się w to miejsce szlachta, do której w imieniu królewskiem przemówił Jan Tarnowski. Odpowiedź znowu nie zadowol-niła szlachty, która zażądała czasu dla naradzenia się. Udano się tedy na narady do sąsiedniego klasztoru Franciszkanów, a król tymczasem czekał.

I ustąpić musiał wreszcie żądaniom szlacheckim, tak jak ustępowało przed nimi wszystko w Rzeczypospolitej.

„Kokoszą wojna“ była niejako zapowiedzią rozprężenia i nieładu, wśród którego miasta i stan mieszczański poczęły się chylić coraz bardziej do upadku. Wypadki polityczne dokonały reszty. W roku 1648 z wybuchem wojny kozackiej Lwów wytrzymał dwutygodniowe oblężenie krociowej armii kozacko-tatarskiej pod wodzą Bohdana Chmielnickiego i Tu-haj-beja. Mieszczaństwo pod dowództwem Krzysztofa Arciszewskiego generała artyleryi koronnej i Marcina Grozwa-jera burmistrza miasta broniło się z całą odwagą i poświęceniem, tak że wszystkie wysiłki Chmielnickiego spełzły na niczem. Zwycięski a niszczący pochód Kozaczyzny został wstrzymany, a Chmielnicki musiał się zadowolnić okupem.

W siedm lat później w r. 1655 wytrzymał Lwów drugie oblężenie Chmielnickiego, który tym razem posiłkowany był przez armię moskiewską pod wodzą Wasyla Buturlina. Oblężenie to trwało sześć tygodni i było jednem z najcięższych. 1 znowu mieszczanie pod wodzą Krzysztofa Grodzickiego i burmistrza Jana Attelmajera okryli się nieśmiertelną sławą. Bo był to czas potopu, kiedy ani jedna polska stolica nie była we władaniu Polski. W Poznaniu i Warszawie siedzieli

szwedzcy generałowie, w Krakowie sam król szwedzki Karol Gustaw, Wilno, Grodno, Kowno, były w rękach Moskali. Cała Rzeczpospolita zdawała się gruzami opadać na głowy panów swoich i wielmożów — jeden Lwów tylko trzymał się i bronił dzielnie, a jego mieszczanie dochowywali niezłomnie wiary i przysięgi Janowi Kazimierzowi.

Nie zapomnianą jest owa chwila, dnia 7. października 1655, kiedy to w czasie układów z Chmielnickim, toczonych równocześnie z krokami wojennymi i wśród huku armat, stanęli posłowie miasta Lwowa, Samuel Kuszewicz pisarz miejski, doktor obojga prawa i słynny mówca, Krzysztof Za-chnowicz senior nacyi ormiańskiej i Jan Ławrysiewicz senior Rusinów w mieście mieszkających w towarzystwie ławnika Jana Gąsiorkiewicza i syndyka Chomickiego, przed Chmielnickim, który wyniosły, dumny, pewny zwycięstwa, rozkazującym tonem oświadczył, że Lwów musi się poddać i przysiądz Moskwie wierność.

Równocześnie pisarz wojska zaporoskiego, pułkownik Wyhowski począł bić pięścią w stół i z wielką furyą wołać — „musi być tak, dla was Lwowianie żadnego już niema ratunku, już wam nawet i Bóg nie pomoże, bo go niema przy was. Całe królestwo wasze padło, króla nie macie, a dokąd kozacka szabla zaszła i kozackie też dominium być musi.

Na to powstał Samuel Kuszewicz i poprosił, aby mu wolno było mówić imieniem kolegów swoich i miasta całego.

— Mówcież — macieli mówić — zawołał porywczo Wyhowski — a mówcie bezpiecznie i śmiele, bo tu nie żarty.

Piorunująca cisza zapanowała w zgromadzeniu, a Kuszewicz zaczął:

„Miłościwy panie hetmanie! Długiemi słowy nie będę bawił Wielmożności Waszej. Zdrowia nasze, którzy tu jesteśmy, są w rękach Waszmości Pana i tak już rozumiemy, że się z miejsca tego do swoich nie powrócimy. Ale żebyśmy na imię cara moskiewskiego przysięgę i miasto oddawać mieli, tego nigdy nie uczynimy. Przysięgliśmy raz królowi naszemu miłościwemu Janowi Kazimierzowi i onemu, w jakiemkolwiek szczęściu schowa go fortuna, wiary naszej dotrzymać chcemy. Mamy nadzieję, że łaską Boga, za staraniem Waszmości i wojska zaporoskiego wróci do swoich dzierżaw. A teraz gdybyśmy bez wszelakiej potrzeby i gwałtu, (którego za łaską Bożą nie mamy), mieli porywczo prawdziwemu Panu wiarę złamać, a nowemu przysiądz, cobyś Waszmość nasz miłościwy pan ze wszystkiem wojskiem swojem o lekkości naszej rozumiał i jakobyś na potem, albo też i sam car moskiewski, którego się w ogóle wyrzekamy o cnocie i wierze naszej powiedział. Uniżenie tedy prosimy, nie racz po nas tego wyciągać, czego szanując naszą wierność i sumienie, czynić nie możemy“...

Tu przerwał, a równocześnie inni posłowie, a więc pan Zachnowicz Ormianin, pan Ławrysiewicz Rusin wraz z panami Gąsiorkiewiczem i Chomickim wołać poczęli wielkim głosem :

„Przy królu Jego mości Janie Kazimierzu, panie naszym miłościwym do gardł naszych stawać i krew naszą wylewać zawsze sąśmy gotowi !“

1 uśmiechnęło się w tej chwili niebo chmurne nad Polską, a obecnych przeszedł dreszcz grozy i powagi historycznego momentu.

surma

Słuchał słów owych wielkodusznych poseł nieszczęsnego Jana Kazimierza, zaledwie łkanie tłumiąc w piersiach, patrzył z podziwem na rycerskich mieszczan poseł tatarski, a w duszach starszyzny kozackiej zagrało coś niby rycerska, niby wspomnienie owych dawnych minionych lat, kiedy to pułki zaporoskie z koronnem 'stawały wojskiem w koronnej potrzebie.

Sam stary Chmiel się jakoś zadumał, a perejasławski pułkownik Tetera nie mógł usiedzieć na miejsu, ale podszedłszy ku posłom szepnął im sitis constantes et generosi— bądźcie nadal stałymi i szlachetnymi.

Oświadczenie posłów lwowskich w takiej wyrzeczone chwili i w takich okolicznościach stało się czynem wiekopomnym, historycznym. Podziwiać nam dziś jeszcze trzeba tę niezachwianą wierność, ale zarazem i mądrość polityczną tych lekceważonych w ustroju państwa polskiego, „łyków“, którzy w chwili ogólnej zdrady i poniżenia nietylko sami spełniali i krwią własną pieczętowali wierność królowi, ale także w sposób skromny, a niedwuznaczny przypomnieli go Chmielnickiemu i jego pułkownikom.

W zamian za to bohaterskie poświęcenie, w którem Lwów wytrwał do końca i zmusił Chmielnickiego do ustąpienia za okupem, cała Polska, zaczynając od króla oddawała hołd jego męstwu i ofiarności i sławę najwierniejszego i najwaleczniejszego z miast polskich, z zaszczytnym przydomkiem „przedmurza Polski.

Zaraz z początkiem roku następnego przybył do Lwowa z wygnania król Jan Kazimierz, witany radośnie. Lwów stał się chwilowo stolicą Polski. Tu obmyślano środki dalszej wojny, ściągano siły zbrojne, bito monetę; tutaj w katedrze odbywały się słynne śluby Jana Kazimierza, te które uwiecznił Jan Matejko w obrazie, a których wspomnienie i krótki opis, nawet w pobieżnym szkicu historyi lwowskiej, nie powinien być przepomniany.

W mistycznie podnieconym nastroju, wywołanym obroną Częstochowy, wiernością mieszczaństwa, a nawet stanu chłopskiego dla króla, w podniesieniu się ducha narodu, krążyły wówczas wieści różne, niesprawdzone, nie mniej jednak pobudzające najtajniejsze drgania upośledzonych dotąd warstw narodu. Mówiono, że król dolę mieszczan i chłopów zamierza poprawić, że oto papież Aleksander VII. wielkie uczynił wzywanie do pokuty, pokajania się z grzechów dawnych, na świt sprawiedliwości.

Płynęły więc do miasta i tłumy chłopstwa, a chwila poczynała być... „dziwnie osobliwa“.

Nadszedł wreszcie dzień 1. kwietnia r. 1656. Była sobota, jasna, mroźna jeszcze, ale słoneczna. Zaraz rano piechota łanowa i pułk węgierski stanęły szpalerem od rynku do cmentarza katedralnego, obwiedzionego wówczas rnu-rem, z bramą wjazdową dla powozów od strony wschodniej. Przez szpaler ten poczęły napływać tłumy ludu zapełniając katedrę i klęcząc pokotem dokoła kapliczki Do-magaliczowskiej, w której znajdował się obraz Matki Bożej łaskami słynący.

Mała kapliczka, która przytykała do dzisiejszej absydy kościoła, oświetlona jarzącem światłem, błyszczała stosami złota, pereł, drogich kamieni, blach srebrnych, które pobożne ręce znosiły jako wota, stała się w tej chwili punktem, na którym zogniskowały się wszystkie myśli i uczucia. Ten obraz malowany niezgrabną ręką geometry Scholc Wolfo-wicza, strapionego zgonem wnuczki, do którego stóp tuliła się w chwilach żałoby, nieszczęścia i smutku społeczność lwowska, miał owej soboty pamiętnej stanąć jako kolumna, rozpoczynająca nową erę i nowe życie dla całej Polski.

Tłumy ludu ogromne zapełniły cmentarz. Wszedł nań procesyonalnie urząd radziecki z reprezentacyą wszystkich stanów i narodów miasta, cechy, zakony, procesye z bar-wistymi sztandarami. Potem zajeżdżać poczęły jedna kareta po drugiej, a z nich kolejno wysiadali prymas i arcybiskup gnieźnieński, biskup krakowski, arcybiskup lwowski, kanclerz wielki koronny, wielu wojewodów, kasztelanów.

A ot i sam Jan Kazimierz zjawił się w poszóstnej karecie razem z nuncyuszem apostolskim Piotrem Vidonim. Krzyk ludu go witał i sprezentowali broń żołnierze, kłoniły mu się sztandary bractw i cechów, a on rozmodlony, z jaśniejącemu zapałem oczyma na niepięknej twarzy, wysiadł. Zaczerni zaraz dwu dyakonów w złocistych dalmatykach zdjęło obraz cudowny z kaplicy i w uroczystym dokoła katedry pochodzie, wśród dźwięku dzwonów i huku dział wniesiono go na główny ołtarz katedry, gdzie nuncyusz Vi-doni ubierał się już w biały, perłami sadzony ornat dla odprawienia nabożeństwa.

Zagrzmiały organy, główny ołtarz rozgorzał tysiącem świec i oblókł się dymem kadzideł, na którym smugami kładło się światło od gotyckich okien katedry, zachwiał się różnobarwny, strojny fioletami i złotogłowiem żupanów tłum i poczęła się służba boża.

Jan Kazimierz runął krzyżem na przodzie, przed samym ołtarzem. Słuchano kazania natchnionego, wreszcie ozwały się drzwonki na „Agnus Dei“ król przyjął komunię i wzruszony wstąpił na najwyższy stopień ołtarza.

W kościele zrobiła się cisza śmiertelna. Ani jeden szmer nie drgnął wśród tego ogromnego zgromadzenia. Tysiące oczu wpatrzyło się nieruchomo, z największą uwagą w osobę króla, który powstał, wyciągając obie ręce przed siebie i mówić począł.

Słuchano w milczeniu, jak królestwo Polskie polecał opiece i protekcyi patronki niebieskiej, jak dzień zwycięstwa Jej czci poświęcić obiecywał, a wreszcie:

na nas

„Ponieważ z wielkim bólem serca mojego poznaję, że za łzy i krzywdy włościan w królestwie mojem Syn Twój, sprawiedliwy sędzia świata, przez siedm lat już dopuszcza kary powietrza, wojen i innych nieszczęść: przeto obiecuję i przyrzekam oprócz tego, iż ze wszystkiemi memi stanami po przywróceniu pokoju, wszelkich dla odwrócenia tych nieszczęść troskliwie użyję środków i postaram się, aby lud królestwa mego od niesprawiedliwych ciężarów i ucisków był uwolniony...“

Rozruch uczynił się w kościele wielki i płacz serdeczny złapał za gardło owo biedne, utrapione pospólstwo, a tymczasem na przedzie kościoła z łoskotem wielkim runęli przed sam ołtarz dostojnicy duchowni, świeccy i cała szlachta. Biskup przemyski Andrzej Trzebicki wstąpił na miejsce królewskie i donośnym głosem odczytywać począł tę samą rotę przysięgi, którą dopiero co król wygłosił.

Gromkie „Amen“ zapieczętowało ową wiekopomną chwilę obudzenia się sumienia narodowego.

Poddanie się Kozaków Turcyi sprowadziło na Polskę długoletnie wojny tureckie, a z niemi nowe klęski na ziemie ruskie będące ich teatrem. W 1672 r. sam sułtan Mahomet IV. wyprawił się z olbrzymią turecko-tatarską armią na podbicie Polski. Pierwszy uległ Kamieniec podolski, dotąd uchodzący za twierdzę niezdobytą. Liczne inne zamki i zameczki żadnej prawie nie przedstawiały zapory, dla wyćwiczonej w bojach, na pół regularnej armii tureckiej. Bez trudu zdobyto ich z górą czterdzieści. Popłoch ogólny ogarnął zagrożoną ludność; wszelki opór wydawał się daremny. Pierwszy dopiero Lwów stawał na przeszkodzie zwycięskiemu pochodowi zdobywców. Zdobycie jego musiało ukoronować wyprawę tego roku, a polecenie wykonania tego zadania otrzymał Kapudan basza z 50 tysięcy Turków, Kozaków, Tatarów i Wołochów. Pod Buczaczem oczekiwał Mahomet rezultatu. Miasto, przerażone losem silniejszego Kamieńca, opuściło dwie trzecie mieszkańców. Pozostali tylko najbiedniejsi, którzy razem z załogą do 2000 ludzi mogli wystawić. Dowództwo objął komendant wojskowy Eliasz Łącki i burmistrz, starzec, Bartłomiej Zimo-rowicz. Dnia 26. września rozpoczęła armia turecka regularne oblężenie, ścisnąwszy w około miasto pierścieniem. Z czternastu w różnych punktach ustawionych bateryi zasypywano miasto kulami, przypuszczano szturmy, robiono podkopy, podkładano miny, lecz bezskutecznie. Gdy jednak Turcy zrobiwszy kulami wyłomy, do walnego zaczęli przygotowywać się szturmu — zguba zdawała się nieuchronną. Na szczęście atoli, zjawił się w obozie tureckim jeden z posłów polskich przeznaczonych do zawarcia pokoju z Turkami. Natychmiast ustało ostrzeliwanie i na tern skończyło się oblężenie, krótkie wprawdzie, lecz nie mniej groźne jak poprzednie. Rozpoczęto układy, Kapudadun za 80 tysięcy talarów zgodził się wreszcie odstąpić od miasta, lecz gdy

przyszło do wypłaty, zaledwie 5 tysięcy zdołano zebrać, a na porękę zapłaty reszty, dostawiono dziesięciu zakładników.

W rok później był Lwów znowu świadkiem doniosłych zdarzeń w Rzeczypospolitej i widownią smutnego orszaku, który z murów jego uwoził śmiertelne szczątki króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Między godziną 9 a 10 rano dnia 10. listopada r. 1673 zmarł ów król nieszczęśliwy we Lwowie w kamienicy arcybiskupiej (Rynek 1. 9) w warunkach iście tragicznych, wśród ogólnego zamieszania w kraju i w rocznicę prawie haniebnych traktatów buczackich.

Patrzyli więc Lwowianie, jak król Michał leżał na katafalku w kamienicy arcybiskupiej. Katafalk był czerwonym aksamitem obity i z baldachimem, ciało zaś przybrane w oznaki władzy królewskiej, z koroną na głowie, z bogatymi klejnotami i t. d. U stóp odprawiano codziennie uroczyste i śpiewane „requiem“ wśród ogromnego natłoku zwiedzających. Pierwszego dnia nabożeństwo takie odprawił sam ówczesny arcybiskup Koryciński, drugiego biskup sufragan, po czem kolejno, co dnia zmieniali się prałaci w oddawaniu ostatniej posługi nieszczęśliwemu królowi i biednemu człowiekowi.

Zanim ciało królewskie odwieziono przedewszystkiem do Warszawy, aby je następnie umieścić w grobach królewskich na Wawelu, odbyła się w katedrze lwowskiej uroczystość pogrzebu wnętrzności króla, które złożono w urnie na wysokim katafalku i wśród uroczystych egzekwii, odprawionych przez arcybiskupa Korycińskiego, "wmurowano w jedną ze ścian katedry. Kościół cały był obity kirem, obok katafalku stały cztery czarne piramidy ze światłem i alegorycznemi wyobrażeniami pobożności, roztropności, łaskawości i sprawiedliwości zmarłego króla.

Sam kondukt odbył się 20. listopada w dniu pogodnym, chociaż mroźnym. Po odprawionych u stóp katafalku nabożeństwach, wygłosił w samym pałacu mowę żałobną biskup Popławski, który „dość pięknie wywiódł życie godnej pamięci króla JMci i wszystkich do łez poruszył“. Następnie uformował się olbrzymich rozmiarów pochód żałobny.

A Na czele niesiono chorągwie i znaki urzędowe pochylone na znak żałoby ku ziemi, za nimi „honorowa kon-

V PrzewteMm^ po Lwowie.

■M

nica“, potem wszystkie cechy miejskie, uzbrojone, z cech-mistrzami na przedzie, urząd radziecki i ławnicy w żałobie z gorejącemi świecami w rękach, za nimi wreszcie nieprzejrzanym szeregiem bractwa, zakony, duchowieństwo świeckie, biskupi i prałaci. Kondukt żałobny prowadził dziekan kapituły lwowskiej Giedziński, który miał ciału towarzyszyć aż do samej Warszawy. Przed karawanem referendarz koronny, marszałek i starosta nurski nieśli na jedwabnych poduszkach insygnia królewskie. Za karawanem wreszcie dwór, tłumy ludu, gwardya przyboczna, dragoni i piechota. „Żadnego nie było honoru — powiada kronikarz Józefowicz — którego by ciału królewskiemu przychylność naszego miasta, ludu i senatu ówczesnego powaga nie uczyniła... palono pochodnie, kadzidła, ...powoli postępował karawan, ciągniony końmi, nie wesołym jak zwykle krokiem, lecz wolnym postępującemi, i do smutku, jak gdyby rozumiały żałobę, ułożonemi... — tam żołnierz bez oręża, tu urzędnicy bez pochodni i lud na grona podzielony, głośno uskarżając się, że Rzeczpospolita upadła i że już żadnej nie ma nadziei, drogą wodzów krwią i jedynym starożytności rodu zabytkiem go nazywali“.

W czystem polu, daleko już za miastem, stanął orszak żałobny. Na ostatnie pożegnanie przemówił jeszcze ks. Po-likiewicz, kaznodzieja katedralny, poczem kondukt poszedł dalej, hen, aż do Warszawy.

W niespełna miesiąc po tern, dnia 17. grudnia 1673 wjeżdżał do Lwowa w tryumfie, zwycięzca z pod Chocima, bicz Boży na Turki i Tatary, Jan Sobieski, bezpośrednio po od-niesionem zwycięstwie, które w podziw wprawiało całą Europę. Mimo biedy i nędzy wysilono się we Lwowie na tradycyonalne przyjęcie, ale Sobieski na nie nie zezwolił, twierdząc, że Bóg sam zwyciężył, jemu więc należy się podziękowanie. Jakoś się jednak nie mogło pomieścić w głowach współczesnych, ażeby wtenczas, kiedy lada dostojnik duchowny lub świecki wjeżdżał sobie do Lwowa z wielką asystencyą i paradą — Jan Sobieski, zbawca ojczyzny, mąż opatrznościowy, cicho miał wracać z pola zwycięstw i chwały. Sprawiono mu więc wojenne przywitanie — kilkadziesiąt armat miejskich huknęło na jego cześć z murów i wałów, a rada miejska z burmistrzem poetą, Bartłomiejem Zimo-rowiczem, poszła witać zwycięzcę przemowami gorącemi, w których obok panegirycznego nastroju, widniało także

głębokie uczucie i natchnienie prorocze: „postępuj, działaj i panuj niezwyciężony wśród sławy bitew!“

Jan Sobieski był wielkim przyjacielem Lwowa i jego mieszkańców. Sam bardro chętnie przebywał we Lwowie, we własnej kamienicy (rynek 1. 6), dbał o podniesienie i for-tyfikacye miasta, mnożył jego przywileje, a z mieszczaństwem utrzymywał nawet osobiste przyjacielskie stosunki. On to 24. sierpnia 1674. obronił Lwów przed niechybną zagładą ze strony Turków i Tatarów. Na wiadomość, że „Noradyn Sołtan z Adży-Gerajem Sołtanem ze wszystkimi murzami i bejami, z przebrakowaną ordą idą prosto na Lwów“, zdawało się, że teraz dopiero ostatnia godzina wybiła dla miasta.

Wyprawa ta tatarska, przednia straż siły zbrojnej starego sułtana Ibrahima, w sile 20 do 40 tysięcy ludzi, miała na celu stworzyć głównej armii tureckiej podstawę do ostatecznych operacyi wojennych.

W sobotę 24. siepnia trwoga powszechna panowała we Lwowie. Przez cały dzień bito z dział Wysokiego Zamku dla ostrzeżenia okolicznej ludności o niebezpieczeństwie, mieszczanie stali pod bronią, w pogotowiu, sam zaś Sobieski z pagórka za dzisiejszym „Kaiserwaldem“ patrzył przez lunetę i układał plan bitwy i dyslokacyi szczupłych sił swoich, wynoszących wszystkiego 6 tysięcy ludzi.

Około południa dymy płonących wiosek i olbrzymi tuman kurzu, wzbitego kopytami tysięcy koni, dały znać o zbliżającym się nieprzyjacielu. W wąwozie pod Lesieni-cami rzuciły się chorągwie polskie z brawurą na nieprzyjaciela. Bitwa trwała aż do wieczora, a skończyła się najzupełniejszym pogromem tatarskim. Noradyn oparł się w ucieczce dopiero o ośm mil od Lwowa w Jeziernie. Ambasador francuski biskup Forbin Janson, który wbrew swemu podwójnemu, duchownemu i dyplomatycznemu charakterowi walczył z pistoletem w ręku tuż obok Sobieskiego, nie mógł potem wyjść z podziwu, jak nie wiele większa po nad 4.000 ludzi jazda polska pokonać mogła dziesięćkroć liczniejszego nieprzyjaciela.

To też powrót do miasta był prawdziwym tryumfem. Króla witano z największem uniesieniem jako obrońcę miasta, a samo zwycięstwo poczytywano za cud, wymodlony przez rzesze pospólstwa miejskiego, które biorąc przykład z królowej, przez cały dzień zalegało wszystkie kościoły z płaczem wielkm i modlitwą.

Podobna, a ostatnia zwycięska bitwa rozegrała się na polach lwowskich w dwadzieścia lat później w r. 1695. Stoczył ją hetman Stanisław Jabłonowski, z najazdem tatarskim, w liczbie około 40.000 ordy, prowadzonej przez syna hańskiego Szebas Geraja, synowca tegoż Jałas-agę i dwudziestu murzów. Cała siła nieprzyjacielska uderzyła na krakowskie przedmieście rozścielające się od murów miejskich. U podnóża góry zamkowej, ponad Pełtwią, Hetman Jabłonowski powziął plan wstrzymania ordy poza najdalszymi kończynami domów przedmiejskich, jeżeli możliwe obronić je, w razie przeciwnym cofać się zwolna w ulice, domy i ogrody bliżej miasta i wśród nich wstrzymywać nieprzyjaciela.

Plan ten wykonał hetman na czele 4.000 żołnierzy polskich z bohaterską odwagą. Po za dzisiejszą starą rzeźnią, w pobliżu ulicy Króla Jana III., na granicy gmin Lwowa i Zamarstynowa rozpoczął się rankiem dnia 11. lutego krwawy bój, który kolejno przenosił się w okolice kościoła Te-atynów (dziś areszta garnizonowe), aż na plac przed kościołem Maryi Śnieżnej i bramą Krakowską. Tuż pod samymi murami miejskimi rozpoczęły się nad wieczorem ostatnie zapasy, które wspomagało mieszczaństwo, rażąc wroga celnemi kulami z dział artyleryi miejskiej. Aż wreszcie około godziny 4. popołudniu Tatarzy cofnęli się, a miastu do dawnej sławy wojennej przybył nowy wawrzyn wywalczony przez hetmana Jabłonowskiego. To też ówczesna Rada miejska złożyła mu uroczyste podziękowanie, mieszczaństwo nie miało dość słów na wyrażenie mu swej wdzięczności i uwielbienia i uznawało zgodnie, że gdyby nie on, „miasto pewnieby było zginęło i zostało wycięte, tak niespodzianie i natarczywie nieprzyjaciel następował“.

Ostatni to był dzień wojennej radości we Lwowie. W kilka lat później, w czasie nieszczęsnej wojny między Augustem II. a królem szwedzkim Karolem XII. miasto nasze znalazło się nad samym brzegiem przepaści.

Dnia 6. września 1704. r. ukazali się Szwedzi pod Lwowem i wezwali je do otworzenia bram i poddania się królowi szwedzkiemu. Zaraz nazajutrz opanowali, Szwedzi Wysoki Zamek i Klasztor Karmelitów bosych, w którym walecznie broniło się kilkudziesięciu ludzi pod porucznikiem

Henningiem. Wśród nocy przypuścili Szwedzi szturm do miasta, spędzili piechotę załogową z wałów i niebawem furtą bosacką (za cerkwią wołoską) wdarli się na Rynek. Miasto zostało zdobyte i po raz pierwszy wkraczał w jego mury nieprzyjaciel. Najdłużej wytrwali na stanowiskach mieszczanie, z których kuśnierze broniąc baszty przy bramie krakowskiej, zginęli wszyscy. Nastąpiły dnie smutne. Karol XII. pozwolił wojsku dwie godziny rabunku, ogołocił kościoły, cerkwie i domy znaczniejsze z kosztowności, kupcom pozabierał wszystkie towary, a przedewszystkiem sukna i odzież. Niezadowolony tern jeszcze nałożył na miasto 50.000 talarów kontrybucyi. To samo uczynili i jenerałowie jego tak, że razem wypłacono nieprzyjacielowi do 12.000 talarów. Prócz tego zabrali Szwedzi wszystkie zapasy broni, a działa, których wyprowadzić nie mogli roztrzaskali. Siła obronna Lwowa została wskutek tego raz na zawsze złamana. Rozwiał się w pierwszym rzędzie urok niezdobytej fortecy, który go dotąd otaczał.

Przez cały wiek ośmnasty, przedstawiał Lwów obraz ruiny i zniszczenia. Miasto zubożało i wyludniło się, całe szeregi kamienic stały pustkami i ruderą, fortyfikacye nadwerężone, mieszczaństwo w zupełnem upadku. Tylko magnackie i kościelne uroczystości przerywały monotonną ciszę. Na utrzymanie konsystujących tu załóg szły wszelkie dochody miasta. Upadek był tak straszny, że wszelkie ko-misye i środki zaradcze przedsiębrane za rządów Augusta

II. i Stanisława Augusta w najmniejszej nawet mierze nie zdołały zapobiedz rozkładowi.

W takich warunkach odegrał Lwów raz jeszcze pewną rolę wojenną, w czasie konfederacyi barskiej. W mieście stała wówczas załoga królewska, pod dowództwem gorącego zwolennika Stanisława Augusta, Felicyana Korytow-skiego. Konfederaci barscy pod wodzą Kazimierza Puławskiego usiłowali opanować miasto, ale czterokrotny ich atak odparty został przez Korytowskiego ze znaczną obustronną stratą. Najbardziej ucierpiało przedmieście halickie, którego domy, po części konfederaci spalili, tak samo jak zabudowania znajdujące się obok klasztoru Karmelitów (dziś sąd karny i gimnazyum Franciszka Józefa), którego wieża kościelna z dzwonami i zegarem, całkowicie spłonęła.

Bezpośrednio potem wkroczył do Lwowa garnizon rosyjski pod wodzą generała Kreczetnikowa, który przebywał tutaj aż do przyjścia Austryaków. Na wiosnę r. 1772 zajęli Austryacy północne i północno-wschodnie stoki Karpat; a w lipcu tego samego roku, posunęli się pod Lwów i stanęli obozem w Skniłowie i w Skniłówku, gdzie biwakowali trzy miesiące.

Wreszcie dnia 14. września wysłał dowódzca wojsk au-stryackich Andrzej Hadik, kapitana pułku Tillier nazwiskiem Brauna, ażeby zażądał od miasta mieszkania, łóżek i sprzętów dla 22 urzędników cywilnych. W pięć dni później 19. września 1772, kiedy żądaniu Brauna uczyniono zadość, wkroczyło wojsko austryackie przez bramę krakowską i obsadziło zaraz dwa arsenały miejskie, stajnie artyleryi obok i spichlerz miejski, komendant zaś wydał natychmiast rozkaz do magistratu, ażeby rozkwaterowano wojsko, które w szczupłych, dopiero co wymienionych lokalach pomieścić się nie mogło. „Stany miasta i narody“ postanowiły zakwaterować Austryaków po domach prywatnych, podobnie jak poprzednio Rosyan, koszar bowiem nie było w mieście.

W dwa dni później, dnia 21. września, wydano znowu rozkaz do magistratu, ażeby przygotowano dla wojska strażnicę główną w rynku, a dnia 1. października otrzymała Rada miasta od generała Hadika wezwanie, aby uczestniczyła w instalacyi pierwszego gubernatora kraju hr. Pergena. „Wszystkie stany i narody miasta“, oświadczyły na to na wspólnem zebraniu, że czyn podobny sprzeciwiałby się przysiędze wierności złożonej królowi Stanisławowi Augustowi i uchwaliły w tym celu wysłać deputacyę z memoryałem, aby miasto zostało od tej demonstracyi uwolnione. Depu-tacyi, ani memoryału nie przyjął Hadik, a Rada miasta musiała pod przymusem uczestniczyć tak w instalacyi gubernatora, jak i podpisać formułę przysięgi na wierność nowemu rządowi.

Po tern, jak z rogu obfitości posypały się manifesty, dekrety, reskrypty, urządzające administracyę, szkolnictwo, sądownictwo i Lwów powoli zaczął się zmieniać w miasto austryackie stolicę Galicyi, przepełnioną urzędami, i obcymi przybyszami, szukającymi tu chleba i karyery, oraz zbiegami z za kordonów, którzy szukali w uspokojonym kraju bezpieczeństwa od burzy wojennej, ponurą łuną oświetlającej ostatnie dnie Rzeczypospolitej.

Słynnym też był Lwów w owym czasie z namiętności swojej do zabaw i balów, na których hulano i szalano w najsmutniejszych dla narodu chwilach, a nawet kiedy już wolność Polski utonęła w krwi przelanej rzezią Pragi, kiedy legła pod mogiłą gruzów pod stosem trupów ostatnich wojowników i ofiar najsroższego w dziejach okrucieństwa we Lwowie jeszcze się bawiono...

A równocześnie zmieniała się fizyognomia miasta. Zniesiono mury miejskie, baszty i wały, tworząc z nich planta-cye i miejsca spacerowe, lub place budowlane, zabudowywać się poczęły przedmieścia, wznosiły się gmachy publiczne, przeważnie na miejscu zniesionych przez cesarza Józefa 11. klasztorów i kościołów.

Oto szereg kościołów i klasztorów, które w tym czasie zostały zniesione:

1.    Kościół św. Katarzyny w obrębie Niskiego Zamku, z XIV. w. Rozebrany 1784 r.

2.    Klasztor Franciszkanów z kościołem św. Krzyża z XV. wieku w miejscu, gdzie dziś Szkoła przemysłowa. Po zniesieniu 1784 r. umieszczono w klasztorze szkołę normalną, a kościół przerobiono na teatr, który po spaleniu w czasie bombardacyi 1848 r. wkrótce potem został rozebrany.

3.    Kościół św. Stanisława z szpitalem z XIV. w. przy dzisiejszej ul. św. Stanisława, piękną swą gotycką architekturą zachwycał cudzoziemców. Rozebrany.

4.    Kościół Znalezienia św. Krzyża przy gościńcu Janowskim za miastem, zbudowany w 1584 r.

5.    Kościół św. Ducha z szpitalem, z XIV. wieku przy dzisiejszym placu św. Ducha. Rozebrany.

6.    Klasztor OO. Bonifratrów, przy ul. Łyczakowskiej z kościołem św. Wawrzyńca. Zamieniony na szpital wojskowy.

8.    Kościół św. Wojciecha, przy ul. tejże nazwy u stóp Piaskowej góry. Zbudowany 1606 r., teraz skład wojskowy.

9.    Klasztor i kościół OO. Karmelitów trzewiczkowych, przy ul. Halickiej. Założony po r. 1614, zniesiony 1889 r., potem częściowo zamieniony na więzienie a częściowo rozebrany pod budowę gimnazyum Franciszka Józefa i Pałacu sprawiedliwości.

10.    Klasztor PP. Karmelitanek trze w. z kościołem św. Agnieszki. Zbudowany 1677 r. u stóp góry Szemberka (Wro-

7.    Kościół i klasztor PP. Bernardynek, przy pl. Cłowym 1. 1, założony w 1606 r., powiększony w 1/49 r. Zniesiono. Dziś mieści się w nim powiatowa Dyrekcya skarbu i urząd cłowy.

nowskich). Początkowo zamieniony na piekarnię wojskową^ następnie po spaleniu w r. 1812 został nabyty przez hr. Józefa Maksymiliana Ossolińskiego dla dzisiejszego zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

11.    Klasztor i kościół OO. Trynitarzy przy ul. Krakowskiej obok Domu Narodnego. Założony 1729 r., w 1783 roku zamieniony na Uniwersytet, szkoły gimnazyalne i bibliotekę publiczną. Po zbombardowaniu przeszedł na własność „Matycy Ruskiej“. Obecnie przekształcony jest na cerkiew.

12.    Klasztor i kościół OO. Misyonarzy, przy ul. Zamar-marstynowskiej 1. 9. Zbudowany około r. 1744. Dziś koszary wojskowe i więzienia garnizonowe.

13.    Klasztor OO. Teatynów, przy ul. Teatyńskiej 1. 6. Założony około r. 1733. Obecnie koszary artyleryi.

14.    Klasztor OO. Pijarów, naprzeciw ul. Głowińskiego. Założony 1784 r. obecnie Szpital powszechny krajowy.

15.    Kościół św. Urszuli z klasztorem OO. Dominikanów obserwantów, przy ul. Zielonej 1. 7. Założony 1685 r. zmieniony na kościół protestancki i mieszkanie pastora.

16.    Kościół i klasztor PP. Brygidek, przy ul. Kazimierzowskiej 1. 24. Założony z początkiem XVII. w. Od r. 1782 dom karny dla mężczyzn.

17.    Kościół Podniesienia św. Krzyża, z XVI. w. Stał wśród dzisiejszego placu Halickiego. Rozebrany.

18.    Kościół św. Marka przy ul. Stryjskiej opodal dawnej rogatki. Założony z początkiem XVII. w. Rozebrany.

Z ruskich cerkwi zniesiono i rozebrano:

1.    Cerkiew Bohojawłenia (Objawienia Pańskiego).

2.    Cerkiew św. Teodora na przedmieściu Krakowskiem, placu tej nazwy.

3.    Cerkiew św. Jana Ewangelisty z klasztorkiem OO. Bazylianów. Na północnym stoku góry Wysokiego Zamku.

4.    Cerkiew zwiastowania (Błahowiszczenja) na przedmieściu Krakowskiem naprzeciw Klasztoru PP. Brygidek.

5.    Cerkiew św. Barbary na Tarnawce z 1668 r., po lewej stronie żółkiewskiej rogatki.

6.    Cerkiew św. Krzyża na Uyczakowskiem, na wzgórzu przy cesarskim lasku (Lonszanówce).

7.    Cerkiew Czerniczek PP. Bazylianek, na Żółkiewskiem przedmieściu, przy ul. Panieńskiej.

Z kościołów obrz. ormiańskiego zniesiono i rozebrano:

1.    Kościół św. Krzyża, na przedmieściu Krakowskiem, przy pl. Misyonarskim.

2.    Kościół św. Anny z monastyrem Antoniaków i

3.    Kościół św. Jakóba. Oba znachodziły się poniżej cerkwi św. Onufrego, gdzie tor kolejowy przecina ul. Żółkiewską.

W takim stanie zastał miasto nasze wiek XIX. i wielkie nadzieje przywiązane do osoby boga wojny Napoleona. I Lwów rozgrzał się na chwilę w promieniu tych nadziei. Dnia 28. maja 1809 r. na wiadomość o zbliżaniu się w stronę Lwowa armii polskiej, pod naczelnem dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego, załoga austryacka opuściła nagle miasto, które zajęła w tym dniu przednia straż oddziału gen. Różnieckiego, pod dowództwem porucznika Starzeńskiego. Oddziałek ten zajął równo ze świtem główny odwach mieszczący się wówczas pod ratuszem. Tłumy ludu wylęgły na rynek, i z uniesieniem witały żołnierzy polskich i towarzyszyły im po mieście przy zrywaniu orłów austryackich. Nakazał bowiem dowódzca, ażeby ze wszystkich urzędów pozdejmowano godła Austryi, przy której to czynności towarzyszył ułanom za każdym razem grzmiący okrzyk „Niech żyje Polska!“ Wieczorem rozgorzało miasto wspaniałą illu-minacyą, na ulicach zaś i w teatrze, gdzie odegrano na prędce skleconą sztukę okolicznościową, panował entuzjazm nie do opisania.

Dnia następnego przybyło do Lwowa znowu trzydziestu żołnierzy polskich, którzy opublikowali na środku rynku list generała Rożnieckiego, z doniesieniem, że sam generał jeszcze tego dnia wieczorem stanie we Lwowie. Na wiadomość o tern mieszczanie i szlachta przebywająca podówczas we Lwowie na naradzie uchwalili powitać wojsko polskie w sposób najuroczystszy i wręczyć mu klucze od bram miasta, jako oznakę, że miasto gotowe jest oddać się na usługi Ojczyźnie.

Deputacya wyjechała daleko na żółkiewską rogatkę, a równocześnie stolica Galicyi przybrała świąteczne szaty. Domy oświetlono, sklepy pozamykano, we wszystkich kościołach uderzono w dzwony, a cała ludność Lwowa ruszyła ku rogatce. Tłumy ludu były tak wielkie, że sięgały od samej rogatki żółkiewskiej aż do rynku, a hen daleko za rogatką widać było szeregi powozów i konnych, którzy

wyjechali na powitanie generałów, Rożnieckiego i Kamiń-skiego na czele 350 żołnierzy polskich.

Wjazd ich do rogatki żółkiewskiej, aż na plac św. Jura, gdzie oddział rozłożył się obozem był prawdziwym, a olbrzymim pochodem tryumfalnym. Na drugi dzień rano, zorganizowano prowizoryczny „rząd militarny wojsk polskich“, który trwał do 18. czerwca tego roku. Dnia tego bowiem opuściła załoga polska miasto, ustępując przed silnym zbliżającym się korpusem armii austryackiej, który znowu nawzajem, po krótkim tryumfie ustąpił przed wojskiem ro-syjskiem sprzymierzonem z Napoleonem. Rosyanie zostali we Lwowie, aż do końca roku, poczem wróciły znowu, dawne austryackie czasy.

Ucisk polityczny rządu austryackiego stawał się coraz większy a rozbudzone powstaniem listopadowem nadzieje objawiły się w ruchu konspiracyjnym i spiskowym, który zapełnił więzienia, a zwłaszcza osławione i strasznej pamięci więzienia pokarmelickie (dziś sąd karny przy ul. Batorego). Ucisk doszedł do punktu kulminacyjnego z chwilą stracenia na górze górze hyclowskiej na Kleparowie męczenników narodowych Teofila Wiśniowskiego i Józefa Kapuścińskiego.

W takim stanie zastał Lwów rok 1848. Rozbudzone re-wolucyą lutową w Paryżu wielkie nadzieje i entuzjazm wiosny narodów ogarnęły społeczność lwowską. Na wiadomość o wybuchu rewolucyi we Wiedniu ruszył się i Lwów z adresem do namiestnika żądającym swobód konstytucyjnych. Pod naciskiem wypadków ustąpił rząd, a społeczeństwo otrzymało gwardyę narodową, wolność druku, prawo re-prezentacyi w „Radzie narodowej“ i cały szereg innych swobód.

Powstała w jednej chwili nowa epoka dziejów, Metternich ustąpił, dawny biurokratyczny porządek prawny legł w gruzach. Lwów cały zasypany został drukami i pismami ulotnemi wychodzącemi bez cenzury, jako „odciski z wolnej prasy“ a literaci powitali jutrzenkę swobody entuzya-stycznie i jakby niedowierzając : więc już nam Ojczyzny nie trzeba nazywać krajem — języka ojczystego językiem k r a j o w y m? Boże wielki! dziękujemy Ci, my biedni dotąd literaci polscy, dziękujemy Ci ze łzami w oczach, żeś nam doczekać dał tych złotych czasów“.

Jakoż rzewiście chwila była osobliwa: okólniki tymczasowe to z podpisem cesarza Ferdynanda, to innych dostojników, odezwy obywatelskie, powrót amnestyonowanych więźniów politycznych, prawdziwy chaos. A z tego chaosu wyłoniła się i ogarnęła całe społeczeństwo jedna myśl i jedno uczucie: „Polska zmartwychwstaje“.

1 szła myśl owa, wielka i słoneczna po nad znękanym Lwowem i krajem, bo oto... trony zadrżały w swoich posadach. We Francyi, w Berlinie, we Włoszech rewolucya, pod Miłosławiem wojsko polskie, na sejmie w Frankfurcie stawia deputowany Reh wniosek nagły o odbudowanie Polski. Berlińczycy czerwono-białe kokardy przypięli, a wśród niemieckiej pieśni „Noch ist Polen nicht verloren“ spłynęło na widownię Europy widmo Polski męczennicy... i ludy przed tym blaskiem uklękły.

A odtąd już kwestya polska nie zeszła z myśli i serca, a z nią druga kwestya uwłaszczenia włościan, a dalej usunięcie biurokracyi austryackiej, na której ciężyła jeszcze krew ofiar z rzezi w r. 1846.

Ale niebawem robak zgnilizny toczyć począł młodą kon-stytucyę, a miasto świetlanych widm wolności urastać poczęły nagle prowokacyjne czyny wojska, a o uszy Lwowian poczęło się obijać coraz częściej, nazwisko bana Kroacyi Jellaczica. Kim był Jellaczic? Reprezentantem niby dążeń i postulatów ludów słowiańskich w Austryi, a równocześnie 700 Kroatów jego zapełniło pod Wiedniem nurty Dunaju, niby „czerwone bałwany“. Grozą rewolucyi był ten Jellaczic, postrachem jej, katem zarazem, wtenczas kiedy wspólnie z Windischgraetzem Wiednia dobywał.

Równocześnie prawie ze zdobyciem Wiednia przez wojska cesarskie, został i Lwów zbombardowany przez komenderującego generała Hammersteina w dniu 2. listopada 1848 r. Rzekomą przyczyną tego barbarzyńskiego kroku były zamieszki między ludnością cywilną a wojskiem, właściwy zaś powód leżał w temże: Hammerstein dowiedziawszy się o zdobyciu Wiednia upragnął także łatwego i taniego tryumfu nad rewolucyą. — Wszystko bowiem było już ułożone, wykonane ściśle według programu komendy wojskowej.

Podczas bowiem gdy gwardya wszelkie czyniła wysiłki, by nie dopuścić do rozruchu, wojsko spiesznie zajmovvało z góry już oznaczone stanowiska. Ulicami od krakowskiego przedmieścia przelatywały oddziały huzarów i szwoleżerów. Z koszar przy Ogrodzie Jabłonowskich ciągnęli wśród przeraźliwych okrzyków grenadyerzy ku gmachowi jeneralnej komendy. Niebawem całe śródmieście opasane było wojskiem. Piechota zajęła rynek, do którego wszystkie wejścia zastawiono działami. Armaty stały i na wprost akademii w ulicy wyższej i niższej Ormiańskiej, (dziś Ormiańska i Skarbkowska), koło klasztoru Dominikanów, w ulicy Ruskiej, Nowej (dzisiejsza Sobieskiego) i Halickiej, zaś rezerwa artyleryi zajęła stanowisko przed gmachem jeneralnej komendy. Baterya rakietników usadowiła się na Wysokim Zamku, na ulicach Gródeckiej i Stryjskiej zgromadziła się jazda, wreszcie wszystkie zabudowania rządowe obsadzone były piechotą. Była już godzina jedenasta w nocy. W tej chwili rozległy się w mieście okrzyki : Do barykad ! Do obrony ! Wojsko na nas napada! Tłumy ludu zebranego w rynku, rzuciły się ku ulicom i barykady poczęły się wznosić jedna po drugiej. Wówczas to oddział grenadyerów zajmujący odwach w ratuszu, (dziś strażnica pożarna), opuścił bez zaczepki stanowisko, które też niezwłocznie zajęła kompania gwardyi.

Szarzało już, gdy zaczepne występowanie wojska przybierało charakter coraz to gwałtowniejszy. Nie poprzestając na słownych zniewagach, wyskoczyło kilkunastu żołnierzy z szeregu, rzuciło się na przejeżdżającego jednego z gwardzistów, Przygodzkiego, powalili go na ziemię i poczęli bić kolbami. Lud stojący spokojnie opodal, podniósł krzyk okropny, a z bramy jednego z domów, przy placu stojących, padł strzał na żołnierzy, którzy w tej chwili odpowiedzieli salwą, daną do ludu. Tłum rozpierzchł się, rzuciwszy się w przeważnej części w dziedziniec przechodniej kamienicy Andriollego. Rozległy się okrzyki: Zdrada! Do barykad! Do broni! i w mgnieniu oka rozebrane barykady poczęły powstawać na nowo. Z wieży ratuszowej rozległ się dzwon alarmowy.

Zaraz tuż ozwało się przeciągłym hukiem sześć dział ustawionych przed pałacem Arcybiskupa rz. kat., którym powtórzyły działa ustawione na placu Castrum, na ulicy Halickiej, placu Maryackim, pod Bernardynami i na szkar-pach wprost ulicy Ruskiej. Na odgłos strzałów działowych pierzchnęła też zgraja proletaryatu, który od ranka gospodarzył w rynku odbudowując rozebrane barykady. Leciały od strony Wysokiego Zamku na miasto i rącze kongrew-skic i palne granaty, podczas gdy działa ustawione w ulicach śródmieścia zionęły bez przerwy kartaczowym ogniem. Grzmiał też nieustannie ogień karabinowy, utrzymywany nie tylko przez oddziały wojska, stojąca na placach i ulicach, lecz strzelali do przechodniów także żołnierze ukryci, w gmachu sądu krajowego, z okien Jezuitów i z budynku dzisiejszej dyrekcyi skarbu.

w re-

ura-

me

Po godzinie bombardowania płomienie ukazały się w kilkunastu punktach miasta. Paliły się: stary teatr, mieszczący w sobie biura Rady Narodowej, dom narożny przy ulicy Ormiańskiej, (dziś 1. 2.), własność Mieczysława Darowskiego, w którym istniała szkoła techniczna i kilkanaście budynków prywatnych. O godzinie jedenastej wywiesił z wieży ratuszowej podporucznik gwardyi Aleksander Cetner, dwie białe chorągwie. Mimo wywieszenia chorągwi strzały na ratusz nie ustawały dopóty, dopóki nie ukazał się w gmachu płomień, równocześnie w dwu miejscach, od strony kamienicy Andrioilego i od ulicy Krakowskiej. Papiery zapalone gistraturze cywilnej magistratu, (na pierwszem piętrze), zapłonęły w jednej chwili, roznosząc pożar po całym budynku, z którego otwartych okien wyrzucano akta i sprzęty na bruk. Pozostali jeszcze w ratuszu gwardziści, pragnąc tować majątki sierocińskie w papierach złożone, uszykowali się w łańcuchu dla podawania wody. Wszelkie wszakże wysiłki dla ratowania płonącego ratusza były bezskuteczne, gdyż wojsko pobiło spieszących po sikawki kominiarzy i dopuściło do gaszenia szalejącego żywiołu. Wkrótce po zapaleniu ratusza stanęła w płomieniach akademia wraz z biblioteką i zbiorami pomieszczonymi w potrynitarskim kościele. Bibliotekarz Stroński zdawszy własne swe mieszkanie w gmachu akademickim na opiekę Opatrzności, ratował z narażeniem życia, co się ocalić dało z skarbów bibliotecznych i ze zbiorów. O godzinie wpół do 1. zamilkł huk armat. Lwów kapitulował. Spowite w chmurach dymu śródmieście sprawiało wrażenie piekielnego kotła, wieża ratuszowa płonęła jakby olbrzymia pochodnia.

Według urzędowych wykazów, obejmujących tych tylko rannych, których złożono w szpitalach lub gminnych urzędach landwójtowskich rannych było 75 osób, zabitych osób 55. Szkody wyrządzone bombardowaniem obliczono na 3 miliony złr.

Nastały dla Lwowa smutne i ciężkie czasy reakcyi i ucisku, które trwały aż do roku 1860, to jest do wydania dyplomu październikowego, który zainaugurował erę konstytucyjną w Austryi. W dziesięć lat później w r. 1870 Lwów otrzymał samorząd i począł się pod prezydenturą Floryana Ziemiałkowskiego (1871—1873), Aleksandra Jasińskiego (1873—1870), Michała Gnoińskiego (1880—1883), Wacława Dąbrowskiego (1883—1887), Edmunda Mochnackiego (1887 do 1897), dra Godzimira Małachowskiego (1897—1905) i Michała Michalskiego (1905—1907), przekształcać we wielkie stołeczne miasto, ognisko życia publicznego i obywatelskiego.

II.

Przewodnik po mieście.

Rynek. Istnieje w tym samym obszarze od założenia miasta, za Kazimierza Wielkiego. Oblicze jego zmieniało się ustawicznie w ciągu wieków, ale pozostała pamięć wielkich czynów i zdarzeń, których on był widownią. Tutaj zasiadali Władysław Jagiełło i Władysław Warneńczyk na tronie, odbierając hołdy od hospodarów wołoskich, tutaj też w ciągu szesnastego wieku, trzech hospodarów położyło głowy pod topór kata lwowskiego, za knowania przeciw Polsce. Na rynku lwowskim w r. 1614 po chlubnej wojnie moskiewskiej, rąbano korony carów Moskwy, złoto i srebro z ich skarbca dzielono podług rachunku jako żołd wojskom Rzeczypospolitej. Przechodziły przez rynek lwowski, kapiące od złota i przepychu orszaki witające wszystkich królów polskich, którzy we Lwowie dłużej lub króciej przebywali, odbywały się widowiska i igrzyska publiczne, na uczczenie wielkich uroczystości narodowych i kościelnych. Jednem słowem cała historya Lwowa, tak jak ją w poprzednim rozdziale opowiedzieliśmy, przemknęła przez rynek lwowski, wojennem i pokojowem, smutnem i radosnem wspomnieniem.

Inną też miał fizyognomię dawny rynek lwowski, razem z nieistniejącym już dziś ratuszem, któremu kamień węgielny kładł królewicz Jan Olbracht w r. 1491 wracający ze zwycięskiej wyprawy na Tatarów, a który oporządził i piękną wieżą ozdobił słynny rajca i burmistrz lwowski z XVII. w. Marcin Kampian. Ratusz ten w otoczeniu istniejących przeważnie po dzień dzisiejszy kamienic gnieździł się na środku rynku niby małe miasteczko niesłychanie oryginalne i malownicze. Obok bowiem właściwego budynku ratuszowego, którego kształt zachował się na kilku dawniejszych rycinach, szła w samym środku rynku uliczka wązka, przy której stał szereg kamienic t. zw. domów nadrynkowych, a za nimi znowu druga, bardzo wąziutka i ślepa to jest zamknięta uliczka, stanowiąca „dostęp do kramów bogatych“ ; dalej kamienica obrócona frontem do północnej połaci rynku. Z boku, od wschodu frontem do dawnego pałacu arcybiskupiego, stał znowu szereg domów, przeznaczonych dla służby miejskiej, pisarza, zegarmistrza i t. d., a między nimi także odwach wojskowy.

Ale i w samym głównym gmachu ratuszowym nie brakło uliczki i przechodu publicznego. Od strony odwachu, w głąb samego ratusza ku zachodowi, zaczynała się malutka uliczka, a właściwie zaułek, nasadzony po obu bokach kramami, sklepami, budami kramnemi i t. d.

A te kramy, budy, jatki, sklepy bogate i ubogie, piwnice, magazyny oblepiały cały budynek ratuszowy, jakby gniazda jaskółcze ze wszystkich stron, gdzie tylko choć trochę miejsca próżnego zostawało, choć kawał muru wolnego się bielił. I to nie tylko sam budynek ratuszowy, ale i cała uliczka i dostęp do kramów zawalone były formalnie budami i kramami, które rozszerzając się dalej w kramy przenośne, stragany, siedzenia dla przekupek, rozbiegały się dalej po całym rynku.

Na froncie ratusza, tuż koło głównego wejścia, wygodne, murowane, z wysokimi szczytami, zdobnymi w zakończenia architektoniczne, jatki szewskie, obok pod wieżą ratuszową kramy złotnicze, aptekarskie, ubogie kramy z towarem norymberskim, z tyłu w uliczce i obok ze wszystkich stron budki kowalskie, ślusarskie, czapnicze, a wreszcie w dalszej uliczce najpoważniejsze „kramy bogate“ i znowu budki niciarek, przekupek i t. d., a potem sadzawki rybne, a nad-tem wszystkiem od strony dawnego pałacu arcybiskupiego studnia, monumentalna, okazała ze skrzynią wodną i wznoszącą się nad tą skrzynią i zwierciadłem wody „meluzyną“, t. j. spiżowym posągiem nimfy wodnej, ogromnych rozmiarów. W zachodniej stronie stał pręgierz na postumencie ośm stóp wysokim z symbolem sprawiedliwości, lary w postaci niewiasty i męża plecami do siebie zwróconych, u samego wreszcie wchodu do ratusza, stał lew wykuty z kamienia na postumencie murowanym, jako symbol Lwowa.

Tak wyglądał rynek lwowski w dawnych czasach.

Dzisiejszy ratusz, zbudowany i źby balkonowe i attykę w stylu został w latach 1827—1835, po zawa- rokoko.

leniu się dawnej wieży,kosztem prze- Kamienica pod I. 4.równieżje-szło pół miliona złr. m. k. Pod wzglę- j den z najpiękniejszych zabytków dem architektonicznym stanowi on prywatnej architektury w naszem prawdziwy pomnik biurokratycznej mieście. Zbudowany w początkach oschłości' i koszarowych upodobań XVII. w. przez architektę Iwowskie-swojego czasu. Składa się z 156 po- go Piotra Krasowskiego, dla patry-koi i 9 większych sal. Wieża jest wy- cyanki Zofii Hanlowej, odznacza się soka na 65 metrów, szczyt jej zaś prawdziwie misterną fasadą z fase-zmieniony został w dzisiejszą for- towanych ciosów z rytmicznie skom-mę po bómbardacyi w r. 1848. 'W ra- ponowaną attyką, która wieńczy ten tuszu mieszczą się biura magistratu, budynek, pełen zarówno monumen-sala posiedzeń rady miejskiej, z obra- ' talności, jak elegancyi. Mimo hot-zem Styki „Polonia“, mieszkanie pre- ności w śzczegółachornamentacyj-zydentamiasta, oraz Archiwum miej- | nych nie wywołuje wrażenia prże-skie (ob. w rozdziale o bibliotekach j sady, bo dekoracyę rzeźbioną ró-i muzeach). Obecnie przystępuje ra- ! wnoważy energiczna plastyka całej da miasta do rekonstrukcyi i ódno- ) fasady. Najrzęsiściej ornamentowa-wienia ratusza. — Po czteru rogach | ny jest parter, a mianowicie portal ratusza cztery studnie z posągami i okna parterowe. W drugiej poło-Neptuna, Amfitryty, Diany i Adonisa, ! wie XVII. w. należał dom ten do pochodzącymi z początku XIX. w. mieszczanina lwowskiego Marcina Starożytne kamienice w ryn- Nikanora Anczowskiego, lekarza ku. Z pośród domów w rynku, się- i i sekretarza króla Jana 111. Dom ten gających założeniem przeważnieXVI. ! zachował się bardzo dobrze, tak ze i XVII. w. lecz w znacznej części prze- wnętrznie jak i wewnętrznie i sta-kształconych późniejszymi restau- nowi bodaj że jedyny we Lwowie racyami, zasługują na uwagę:    w całości zachowany zabytek daw nej,

Kamienica pód 1. 2. (narożna ! a bogatej sadyby mieszczańskiej, od Dominikanów) jedna z naiokazal- Kamienica pod I. 6. t. zw. ka-szych w mieście. Dom ten odznacza mienica królewska. Dom ten był się do dziś dnia swoją architekturą niegdyś własnością króla Jana Ili. i plastyką i jest interesującym po- Sobieskiego. W XVI. w. nazywała się mnikiem późnego renesansu z XVII. ona m elc hi or h az o w s ką, w XVII' wieku, a zarazem jednym z typowych ko rn i aktows ką a następnie kró-okazów domu patryćyuszowskiego. lewską, pomimo że późniei, cią-Portal jego od rynku, okryty był boga- . gu XVlll. i XIX. wieku, nieraz miętą rzeźbą, dotąd jeszcze w części za- niali się jej właściciele. chowaną^Wpierwszej połowieXVII.w. , Melch ior hazowską zwała należał on do mieszczanina lwów- się ona od Melchiora Haza, który skiego, Włocha Roberta Bandi- był aż do roku 1571 jej właścicielem n el 1 i, wnuka słynnego w swoim cza- i'pochodził z rodziny dawnych pasie florentyńskiego rzeźbiarza Bar- tryuszów lwowskich, tłomiejaBandinellego,twórcyolbrzy- W roku 1571 odstąpił Melchior rniego posągu Herkulesa, dziś jeszcze Haz kamienicę, w mowie będąca, stojącego na piazza della Sigrioria Konstantemu Korniaktowi. Nabywca we Fiorencyi. Robert Bandinelli za- zajmował we Lwowie wyjątkowe łożył pierwszą pocztę we Lwowie stanowisko. Przybył on do Lwowa w r. 1627, a sam słynął na bruku z Kandyi na wezwanie brata Mi-lwowskim z porywczego i awantur- chała (Michajło, zwany w aktach niczego charakteru: rajcom na ich j dawnych), który.trudnił Się handlem dekreta, odpowiadał wyzwaniami na i po części z hindlu, po części zaś pojedynek.    j przez zagadkowy zbieg okoliczności

Kamienica pod I. 3. pochodzi przyszedł do ogromnego majątku, z ośmnastego wieku i posiada rze- Był on poborcą w ziemiach ruskich,

Przewodnik po Lwowie.

postaci do naszych czasów i stanowi najdroższą pamiątkę po królu Janie III. Oryginalna attyka uwieńczona rzędem siedmiu posągów kamiennych, portal ujęty w słupy ko-rynckie i w ogóle piękne szczegóły nabywszy w roku 1571 kamienicę architektoniczne przypominają mo-melchior-hazowską, wybudował na tywy cerkwi wołoskiej, zbudowanej jej miejscu do dziś dnia istniejącą przez tego samego architektę. We-kamienicę, później nazwaną „kró- ' wnątrz zachowało się nieco pamią-lewską“. Datę ukończenia budowy j tek’po Janie Sobieskim, który z rd-znajdujemy wyrzeźbioną na froncie dżina przebywał tu bardzo chętnie tej kamienicy od ulicy Blachar- ; i bardzo często. Wstęp do środka skiej — jest to rok 1580.    jest na razie dla zwiedzających zam-

został nobilitowanym, nabywał majątki ziemskie i w XVII. wieku pisze się „de Białoboki“; skoligacił się z pierwszymi magnackimi domami Rzeczypospolitej.

Ten tedy Konstanty Korniakt,

Przy schyłku życia, w roku 1623, knięty. odstępuje Konstanty Korniakt ten Kamienica pod I. 9. tzw. arcy-dom,’ sposobem darowizny za otrzy- ; biskupia kamienica, czyli pałac da-maną „satysfakcyą“ w kwocie 30.000 wny arcybiskupów obrz. łać. we zł. poi., konwentowi Karmelitów bo- Lwowie. Do kamienicy tej wiąże się sych, mieszkających w klasztorze wiele uwagi godnych dat historyka furtką“, przy kościele pod we- cznych miasta Lwowa. Według zna-zwaniem św. Michała Archanioła. chodzących się w Archiwum miej-W roku 1640 odstępują Karmę- skiem dokumentów, nadał w r. 1376 lici kamienicę, Jakóbowi Sobie- miejsce, na którem dziś kamienica s k i e m u, Wojewodzie Bełskiemu, stoi, wraz z nieokazałym domkiem, Krasnostawskiemu, Jaworowskiemu ówczesny wielkorządca Rusi, Włady-i t. d. Staroście i Teofili z Żurowa sław książę Opolski, nowowybrane-Daniłowiczównie, małżonkom.    mu arcybiskupowijwowskiemu Ma-

Król Jan III. odziedziczył tę ciejowi. kamienicę po ojcu, odnowił ją, urzą- Dom w rynku położony zajął dził na swoją siedzibę i posiadał ją w r. 1405 jako” rezydencyę książę lido śmierci. ’    ! tewski Świdrygajło, brat króla Ja-

Przez sto lat następnie pozosta- ; giełły, któremu król wielkorządztwo wał ten dom własnością Rzewuskich, i na Rusi oddał, rozszerzywszy go Dopiero w roku 1804 sprzedał go znacznie. W r. 1420 bawił w nim Józef Rzewuski, „Starosta Drohoby- przez cały miesiąc król Jagiełło cki i Nowosielecki, Generał Lieu- J z .małżonką i braćmi Zygmuntem tenant dawniej w wojsku polskiem“, i Świdrygajłem. W roku 1430 w cza Aleksandrowi hrabiemu Chód kie- ! sie rozruchów na Rusi, które wieżowi, a to z całem urządzę- wszczął Świdrygajło, mieszkał zno-niem, zastrzegając sobie dożywotnie , wu Jagiełło w tym domu, nie chcąc używanie. Kupił’więc Chodkiewicz sam iść z wojskiem na Wołyń i bę-dom za 250.000 złp., bibliotekę, ga- ¹ dąc przeciwnym rozlewowi krwi leryę obrazów, zbiory numizmaty- braterskiej. Dyplomem wydanym czne i inne, oraz wszelkie sprzęty w Krakowie dnia 15 marca 1430 r. za 377.000 złp. W roku 1816 sprze- | darował król Władysław Jagiełło dał Chodkiewicz dom „z rzeczami, ! dom ten napowrót ówczesnemu ar-do muru przybitemi“, Helenie z Gór- j cybiskupowi lwowskiemu Janowi skich księżnie Ponińskiej,za 7000 Rzeszowskiemu, z powodu, aby nie-dukatów, poczem przeszedł na wła- spokojny Świdrygajło, powróciwszy sność ks.Kaliksta Ponińskiego,adziś j kiedyś do Lwowa, miasta tego nie należy do jego masy spadkowej. : opanował.

Dom ten dzieła* włoskiego ar- Odtąd aż do najnowszych cza-chitekty Piotra Barbona zachował sów, byli arcybiskupi lwowscy sie jeszcze, mimo znacznych prze- | w posiadaniu tego domu czyli ra-róbek i oszpeceń, w głównej swojej czej realności. Podupadłe niemal

Nowszymi czasy gdy arcybiskup brał własnym kosztem arcybiskup ks. Pisztek, wybudowawszy nowy Stanisław Grochowski i wystawił pałac opodal 'Seminaryum łacin-w r. 1630 okazalszą dwupiętrową ka- ! skiego, przeniósł rezydencyę swoją mienicę, o czem świadczyła is'tnie- | do tegoż, nabył równocześnie nä jąca do r. 1844 tablica marmurowa, , osobistą własność tę kamienicę "wmurowana nad bramą wjazdową publicznej licytacyi dnia 22. lutego z Rynku.    '    | 1844 r. za cenę 34.400 złr. m. konw.,

•całkiem dawne zabudowanie roze-

na

W kamienicy tej czyli raczej ! która to cena kupna drogą kom-w całem zabudowaniu do' niej na- [ pensacyi należącej się temuż arcy-Jeżącem,mieściłosiędawniej,oprócz ! biskupowi umorzoną'została. Ró-stajen i komórek 68 pokoi, między wnocześnie przelał też własność temi dwie duże sale. Między mniej- osobistą na fundusz małego Semi-szemi pokojami odznaczał się sy- naryunt, które wraz z pałacem no-pialny i pokój wykładany płatkó- wym ku północno-wschodniej stro-watemi złocistemi cegłami oraz ka- nie miasta wybudował. Odebrawszy flami, zwykle porcelanowym albo • zaś fizyczne posiadanie tej realności złotym pokojem zwany. Bywał on zarządził arcybiskup Pisztek restau-często mieszkaniem królów poi- racyę jej i dobudowanie III. piętra skich, gdy do Lwowa zajeżdżali; ! w r. 1845. Dziś kamienica ta jest szczególnie Jana Kazimierza w cza- domem czynszowym, sie wojen kozackich, Michała Wi- Kamienica pod i. 10. (narożna) śniowieckiego, który w tym domu, i założona w r. 1695 w XVII!. prze-10. listopada 1673 r. żywota dokonał kształcona w stylu rokoko, dawniej i Jana 111. w czasie przebudowywania j pałac Lubomirskich. W pierwszych sąsiedniego domu jego w r. 1678. latach po zaborze służyła za mieszka-W r. 1735 stanął w tej kamienicy ¹ nie gubernatorów. Tutaj mieszkał kwaterą z licznym pocztem ludzi więc pierwszy gubernator austrya-książę Ludwig Hessen-Homburgski, cki hr. Pergeń.

generał major pułku preobrażeń- ! Kamienica pod I. 14. (w stro-skiego i komendant wojsk mo- j nie południowej) posiada nad bra-Skiewskich, które po długoletnim mą wchodową herb Wenecyi: Iwa pobycie w Polsce jako pomocnicze trzymającego 'otwartą księgę z na-wojsko króla Augusta III. w tym ro- pisem : Pa.r tibi Ewangelista Marku do Moskwy przez Ruś powracały, ce 1600. Ładny ten dom, cały z cio-W czasie otwarcia trybunału sowego kamienia z fasadą w kostki, małopolskiego we Lwowie w r. 1765, dziś niestety potynkowany, był wła-przemieszkiwał w tejże kamienicy | snością weneckiej rodziny Massa-marszałek Cetner, który dnia IL ! rich, a w Szczególności Jana de Mas-maja t. r., jako w dzień uroczysto- j sari konsula Rzeczypospolitej we-ści przeniesienia cudownego obrazu ; neckiej we Lwowie.

Matki Boskiej z kaplicy Domagali- Kamienica pod i. 23. (narożna czów do wnętrza kościoła archika- \ od strony zachodniej) z rzeźbą przed-tedralnego i umieszczenia go wr wiel- ! stawiającą chrzest Chrystusa, piękny kim ołtarzu, w'tej kamienicy dał sutą j okaz dawnego domu patrycyuszów’-kolacyę z tańcami, a sama ona go- i skiego. Należała do jednej z’najmo-rzała cała lampami, również jak ; żniejszych i najświatlejszych rodzin i przyległa kamienica, ratusz, wieże j mieszczańskich Szolc-Wolfowiczów. i całe miasto. Tego samego roku Mieszkali w niej, obok właściciela, ■dnia 20. maja zbierał się w tej sa- | zawsze magnaci i dostojnicy jak np. mej kamienicy orszak ze 140 osób , starosta lwowski Barzy, wojewoda duchownych między terni z bisku- j ruski itp.

pów, na otwarcie’ synodu dyecezal- Kamienica pod i. 28. z pięknie nego, którego posiedzenia w ko- rzeźbionym i w napisy zdobnym ściele archikatedralnym trwały przez portalem i fasadą stanowiła wXVIÏ.w. kilka dni.    ! własność patrycyusza, rajcy i bur-

Kamienica pod I. 36. (Narodnä odegrali w dziejach gospodarki Lwo- Torhowla) pamiętna tem, że miewa w XVII. w. rolę bardzo wybitną, szkał w niej ks. Józef Poniatowski Później należała ta kamienica do za czasów służby swojej w armii burmistrza, poety i obrońcy Lwowa austryackiej.

mistrza lwowskiego dra Pawła Do- o tem świadczy tablica pamiątkowa, minika Hepnera. Z pierwotnej jej wmurowana w r. 1898 przez miasto, budow'y z początków XVI. w. pozo- Na miejscu zburzonej, wybudował stały gotyckie obramienia drzwiowe ostatni komendant załogi lwowskiej w sieni po lewej stronie.    z czasów polskich, Felicyan Kory-

Kamienica pod 1. 29. dziś prze- towski dzisiejszą przechodnią ka-chodnia brama Andreolego, powstâ- mienicę, a do jej’ budowy użył wię-ła w XVIII. w. na miejscu zburzonej zionych wówczas we Lwowie ucze-kamienicy Kampianowskiej, należą- stników buntu hajdamackiego, któ-cej do, słynnej we Lwowie rodziny rych po wykończeniu roboty, kazał Kampianów, w której dwaj członko- pościnać, wie dr. Paweł i Marcin Kampian,

Józefa Bartłomieja Zimorowicza, jak

Bezpośrednio do rynku przytyka plac kapitulny i stojący na nim kościół katedralny.

Katedra obrz. łać. Katedra lwowska historyą swojej budowy sięga czasów Kazimierzowskich. Kamień węgielny pod jej budowę położył Kazimierz Wielki, jakkolwiek mury jej poczęły się wznosić dopiero w kilku ostatnich latach XIV. w. W r. 1404 już się rozpoczynają pewne daty o budowie, która przewlekła się jednak do r. 1480. Zbudowana ze skromnego materyału i skąpa bardzo w architektoniczne ozdoby, których bogactwem zakwitał gdzieindziej styl gotycki, starożytna ta świątynia poprzestała tyiko na najniezbędniejszych, konstrukcyjnych formach swego stylu, ale i w tej surowej wstrzemięźliwości architektury, w tem ubóstwie tak materyału, jak dekoracyi, ma przecież dostojną powagę i uroczystość stylową, o ile nie zatarło jej zupełne przekształcenie, dokonane w XVIII. w. przez arcybiskupa Sierakowskiego. Jedyny to gotyk wr stolicy kraju. Budowę katedry przeprowadzili Piotr Stecher, ostatecznych zaś robót przy końcu piętnastego wieku, dokonali dwaj wrocławscy architekci Joachim Grom i Ambroży Rabisz.

W ciągu wieków zmieniała katedra wielokrotnie swój wygląd zewnętrzny i wewnętrzy. Arcybiskupi, kapituła, mieszczaństwo lwowskie, panowie i szlachta okoliczna wyciskali na niej piętno swojej pobożności, swoich upodobań. Powstawały więc i znikały kaplice, mauzolea, grobowce, przybudówki, tak że pośród nich zatracał się pierwotny charakter budowy, która w połowie ośmnastego wieku przedstawiała się jako prawdziwy labirynt.

Również i zewnętrzne otoczenie katedry było zgoła inne, aniżeli dzisiaj. Dzisiejszy plac Kapitulny był cmentarzem, otoczonym murem, począwszy od kaplicy Boimów wzdłuż ulicy Halickiej ku rynkowi. Naprzeciw rynku, a dzisiejszych małych drzwi do zakrystyi, była w murze tym brama przestronna. Dociągnąwszy do rynku załamywał się ów mur pod kątem prostym i biegł równolegle do kamienic dzisiejszego placu Kapitulnego, zostawiając wąskie tylko przejście obok nich. Tak samo biegł ów mur od południowej strony, tuląc się wreszcie do zabudowań kapitulnych.

Na cmentarzu katedralnym znajdował się cały szereg kaplic. Dzisiaj pozostała z nich tylko jedna, najwspanialsza kaplica Boimów, o której niżej będzie mowa. Najważniejszą z tych kaplic dziś już nieistniejących była kaplica Domaga-liczowska, przyczepiona do tylnej ściany absydy katedralnej, w ten sposób, że występowała do połowy szerokości ulicy Halickiej. Znajdował się w niej cudami słynący obraz Matki Boskiej tz. Domagaliczowskiej, otoczony powszechną czcią i nabożeństwem Lwowian, Kto w owych czasach szedł o którejkolwiek porze nocy z rynku ku halickiemu przedmieściu lub w kierunku przeciwnym, tego uderzał mistyczny blask z wiecznie oświetlonej kaplicy i dochodził odgłos hymnów, bo w kaplicy dniem i nocą odbywały się nabożeństwa. Kapliczka była przechodnia i nikt jej nie minął, aby nie zatrzymać się w niej choćby na chwilkę w skupieniu i modlitwie.

Wszystko to zniszczyła restauracya katedry przedsięwzięta od r. 1770 przez’ arcybiskupa Wacława Hieronima Sierakowskiego. Dokonał jej Piotr Polejowski, zmieniając doszczętnie dawne formy i wyrzucając w sposób masowy nagromadzone tam przez Wieki pamiątki. W ten też sposób przybrała katedra dzisiejszą formę z wieżą 64 m. wysoką z charakterystycznym, a bardzo pięknym hełmem w stylu rokoko.

Ze szczegółów zewnętrznych katedry zasługują na uwagę: Na środkowej ścianie absydy, portret Wojciecha Domagali-cza, założyciela wspomnianej wyżej kaplicy Domagaliczowskiej w r. 1644, namalowany na rozkaz arc. Sierakowskiego, po rozebraniu kaplicy, u dołu zaś rzeźba z XVH. w. przedstawiająca Zmartwychwstanie, wraz z szeregiem postaci w strojach mieszczańskich. Po obu stronach absydy wiszą kule, pochodzące z oblężenia tureckiego w r. 1672.

Wnętrze założone jest na sposób gotycki halowy, o trzech nawach. Szerokość wszystkich trzech naw wynosi 2275 m.„ długość 3750 m., długość zaś presbiteryum 29 38 m.

Ze szczegółów wnętrza zasługują na uwagę, po stronie prawej :

1.    Kaplica P. Jezusa Miło-j Dębowe stalle presbitc-siernego, odnowiona i zrekon- ; ryum pochodzą z XVII. w. polakie-struowana w r. 1904 z zapisu kano- i rówane i pozłocone 1844 r.

nika śp. Hausmana. Malowidła art. ¹ Ołtarz główny w stylu ro^ malarzy Dębickiego, Krycińskiego, ! koko z 1766 r. posiada słynny cu-Pietscha, rzeźby art. rzeźbiarza T. darni obraz N. Panny z dzieciątkiem Dykasa.    ’ Jezus, malowany 1598 r. przez Jó-

2.    W kaplicy N. Panny Czę- ] zefa Wolfowicza (znachodził się

stochowskiej, po lewej stronie pierwotnie w kaplicy za absydą)., nagrobek z czarnego marmuru je- ; Obraz ten protektorki miasta Lwo-nerała artyleryi koronnej i komen- '\a.,\palladium województwa ruskiego danta twierdzy lwowskiej Pawła posiada swoją, specyficznie lwow-Grodzickiego (f 1645).    ! ską historyę. Wojciech Domagalicz

3.    Kaplica P. Jezusa Ukrzy- : mieszczanin i ławnik lwowski stra

żowanego, podłużna z kopułą i la- cił córkę w r. 1598, a dziadek zmar-tarnią w stylu rokoko. W ołtarzu i łej dzieweczki, geometra Józef Wol-pod Chrystusem obraz Matki Bo- j fowicz w żałości za wnuczką nama-skiej z początków XVII. w.; po le- j lował na tablicy drewnianej obraz wej stronie pomnik arcybiskupa Wa- Matki Boskiej „ż większą pobożno-cława Sierakowskiego' postawiony ; ścią niż sztuką“ i umieścił go na r. 1784, obok tablica pamiątkowa ar- j zewnętrznej ścianie katedry od uli-cybiskupa AndrzejaAnkwicza(fl838), i cy Halickiej. Obraz który powstał po prawej stronie pomnik arcybi- w rzewnem natchnieniu Wolfowicza skupa F. Kickiego (1798).    zasłynął cudami i w r. 1644 arcy-

Obok w nawie: ołtarz Prze- ! biskup Grochowski umieścił go w sarn ienien i a Pańskiego zakryty ! mym kościele, skąd następnie przeobrażeni P. Jezusa na górze OH- j niesiono go do kaplicy, o której wnej (oba pędzla J. Choynickiego była mowa powyżej. Odtąd obraz ucznia Stroińskiego). Poniżej obraz j Bogarodzicy stał się przedmiotem Serca Jezusa (pędzla Lezerges’a). i serdecznej adoracyi całego Lwowa. Obok ołtarza po' lewej pomnik : W chwilach trwogi obnoszono go marmurowy Katarzyny Jabło- po ulicach, przed nim Jan Kazimierz nowskiej z 1806 r. (dłuta Hartmana składał pamiętne swoje śluby. Za Wittwera).    arc. Sierakowskiego, obraz ten zo-

4.    Kaplica Zamojskich. Na ; stał ubrany w złotą sukienką (ro-

ścianie lewej: epitafium biskupa su- boty Piotra ChalieY r. 1773); sre-fraganaT. Pirawskiego,autora najdo- j brny tron (wykonał Maciej Miller) kładniejszego opisu dyecezyi lwów- » i korony złote przysłane z Rzymu skiej (t 1625), na ścianie prawej po- ! zostały umieszczone 1876 r. W naj-mnik arcybiskupa Jana Zamojskiego : nowszych czasach z polecenia arć. (t 1614) i'Jana Tarnowskiego (1669), ks. Bilćzewskiego odnowił go art. ma-(dłuta Aleks. Prohenkowicza).    larz p. Stanisław' Batow'ski, przy-

Między pomnikami w nyży wy- czem okazało się, że pod złotą bla-pukłorzeźba Chrystusa, którego rk- chą, którą był okryty znajduje się ny dotyka się św. Tomasz, a ado- rodzaj krajobrazu i 'dwie klęczące ruje postać Tomasza Pirawskiego. figury. Obraz ten zasłonięty dru-

Przy rej i nad tą kaplicą założył gim, Wniebowzięcia N. Panny (pę-1771 r. Sierakowski eremitaż mało- dzla Marcina Jabłonowskiego.' wany przez Włocha Tavellio, teraz i Po lewej stronie ołtarza znaj-przemieniony na mieszkanie.    duje się tablica alabastrowa

Wróciwszy do Kościoła po le-

poświccona pamięci poprzedników W. Sierakowskiego na tronie arcy- wej stronie: biskupstwa lwowskiego.

Ambona z 1802 r., z kutego

5. Kaplica Buczackich. Po żelaza ze złoceniami (dzieło lwo-

lewej stronie piękny pomnik spiżowy j wskie|°    trfv^k ich zczer

Mikołaja Herburta z Odnowa,^dzieło    Pomnik L st rz y ck ich zczer

mistrza Labenwolfa z Norymbergii wonego marmuru z ]8l8 r. w kształ-w xyi. w. Obok podobny Stanisła- cie arny wstawionej w nyżę. wa Żółkiewskiego (f 1588), ojca het- . ołtarzu sw. T r o j c y obraz mana z podpisem łacińskim. Przez gościnności Abrahama (pędzla J, tę kaplicę wchodzi się do zakrystyi. Choynickiego).

Zakrystya w i ę k s z a. Skle- 6. Kaplica N aj św. Sakra-piona jest'krzyżowo na filarze śród- m e a l.u* ! 9siada na,H®Pu e kowym. Na uwagę zasługuje ołtarz przedstawiające gloryfikacyę Najśw. w stylu renesansowym z pięknemi Sakramentu (pędzla ... Stroińskie-płaskorzeźbami z XVI. wieku. Jestto f°)- Ołtarz w dobrym stylu baroko-prawdopodobnie ołtarz tz. Zapaliń- kowym z obrazem zdjęcia Chrystu-ski, fundacyi znakomitej rodziny sa z krzyza (pędzla włoskiego). Po patrycyuszowskiej Zapałów, trakto- !ewe| strol?„lM n,f s9)anJe wany monumentalnie i poważnie,    Mikołaja Krosnowskiego

z charakterystyczna postacią kle-    na przeciwległej pomnik

czącego fundatora *w stroju ‘patry- arcybiskupa Franciszka \V lerzchlej-cyüszowskim. Jestto jeden z najcen- skiego (t d*Hta Tad. Barącza), niejszych, pomników rzeźby Iwo- Kaplicę tę odnowiono 1891 r. wskiej. Ściany zakrystyi obwieszo-    7) Kaplica N. Panny dawniej

8) Kaplica K a m p i a n ó w. Za-Zakrystya druga i przed- ! łożona z końcem XVI. w. przez mo-sionek. Nad niemi znajduje się ! żnego patrycyusza lwowskiego Pa-skarbiec z cennemi pamiątkami \ w'ła Kampiana, a wykończona XVII. niestety niedostępny dla zw'ie'dzają- ' w. przez iego syna' Marcina jako cych. Ż pośród przedmiotów parnią- j mauzoleum rodowe. Piękna ta ka-tkowych i posiadających większą plica, bogato ozdobiona marmurem artystyczną wartość ‘ zasługują nä i alabastrem w formach archite-uwagę : bogate ornaty i materye ktonicznych stylu renesansowego, z XVII. i XVIII. w, niektóre robione należy do najpiękniejszych zabyt-z materyi tureckich zdobytych pod ków we Lwowie.

Wiedniem, pacyfikał gotycki, sre- W polach między pilastrami na brny pozłocisty z XVI. w., puszka ścianie prawej pod marmurowymi na hostyę niezwykle misternej ro- biustami napisy pamiątkowe: Pa-boty, dar mieszczan Jana i Anny wła Kampiana' (t 1600), Marcwa Sumerów z r. 1694, tablica srebrna Kampiana (t 1629). pod tym na tar-pstro złocista z XVI. w. (wotum czy napis Krzysztofa Kampiana z dawnej kaplicy Domagaliczowskie, (t 1635), po stronie przeciwnej Mar-berełko srebrne, pozłociste z her- cina Ostrogórskiego i żony jego bem hetmana Jabłonowskiego, ze- Zuzanny z Kampianów (z 1628 r.) gar stojący, bronzowy pozłocisty i Marcina Groswaiera (t 1652), wraz XVII. w. i w. i.    z iego żoną Anną Ostrogórską

ne są licznym] i charakterystycz- ¹ Bractwa Literatów z obrazem nymi portretami dostojników i'do- ołtarzowym N. Panny Maryi zasło-brodziejów katedry, wśród których niętym obrazem błog. Jana z Dukli zasługują na uwagę portrety arcy- między świętymi, niżej obraz św. biskupów lwowskich od połowy 17. Antoniego (pędzla A. Reichana). Po aż do najnowszych czasów', tudzież prawej na ścianie obraz męczeń-i sufraganów, kanoników, niemniej stwa błg, Jozafata Koncewicza, przy-portrety królów, dygnitarzy, funda- słany z Rzymu, torów etc.

(t 1653). W ołtarzu Chrystusa ubi- ' źbiony kartusz z napisem. Na trzech czowany (starowłoski). *    polach attyki, trzy owalne wieńce

Róvvnież i fasada kaplicy Kam- w każdym z nich zaś przedmiot al-pianów, a raczej zewnętrzna jej ścia- legorycżny : w pierwszym sarkofag na od północy należy do cenniej- na którym pies, a to ma być wdzię-szych zabytków Lwowa. Wznosi się czność, w drugim ptak nà wazonie, ona na cokole z fasetowanych cio- co ma wyrażać krótkość ludzkiego sów, nad którym cztery rustykowa- żywota, w trzecim feniks nad urną, ne pilastry z arkadami, wypełnio- , co znowu oznacza tu nieśmiertef-ńemi płaskorzeźbami. Nad arkada- ność duszy.

mi wznosi się fryz dorycki a nad Wracając jeszcze do wnętrza nim attyka podzielona piïastram i na zwrócić należy uwagę na ołtarz ka-trzy pola, w których mieszczą się em- i plicy, z czarnego marmuru o archi-blematyczne rzeźby. Rzeźbiona de- j tekturze poważnej i poprawnej, o-koracya fasady ma prawdziwą war- j partej na dobrych tradycyach wło-tość i jako dzieło utalentowanego skich. Do najcelniejszych wreszcie dłuta należy do najlepszych okazów rzeźb samego pomnika, należą prze-sztuki we Lwowie. Płaskorzeźby dewszystkiem czterej ewangeliści, treści religijnej uderzają troskliwo- dalej postacie świętych biskupów, ścią i subtelnością dłuta, zręczną | w części zaś ornamentalne śliczne kompozycją i poprawnem oblicze^ kartusze — Rzeźby kaplicy Kammern najdalszych i najbliższych pla- I pianów wykonał, jak przypuszczają nów. Pod każdem po tern arkado- słynny wrocławski rzeźbiarz Jan wem umieszczony jest bogato rze- I Pfister.

Tuż obok katedry, na dawnym cmentarzu katedralnym» frontem do placu Kapitulnego, tylną ścianą zdobną w portrety założycieli malowane al fresco, od ulicy Halickiej, wznosi się najpiękniejszy pomnik sztuki renesansowej we Lwowie :

Kaplica Boimów. Rodzina Boimów była lwowską rodziną kupców i lekarzy, jedną z najpoważniejszych i najbogatszych w mieście. Protoplasta jej Jerzy, czyli z węgierska Dziurdzi Boim założył wspomnianą kaplicę w r. 1609, jako mauzoleum i grobowiec swojego rodu, wykończył ją zaś Paweł Boim syn poprzedniego w r. 1617.

Jest to budowa prostokątna z kopułą, na której wznosi się latarnia ze statuą Chrystusa na szczycie. Fasada jej zachodnia cała pokryta gęstą rzeźbą figuralną i ornamenta-cyjną w kamieniu piaskowym. Przedzielona jest fryzem i gzymsem na dwie kondygnacye, z których górną zdobią dwie, a dolną cztery kolumny korynckie, obsypane ornamentyką w kartusze i arabeski, z posągami apostołów Piotra i Pawła w niszach po obu bokach, z okrągłemi medalionami proroków nad drzwiami, oknami i niszami. Najlepszą częścią fasady, małem arcydziełem w swojem rodzaju jest nader bogate gzymsowanie, które ją wieńczy.

Ten śam charakter ma i olbrzymi ołtarz wewnątrz kaplicy, z płaskorzeźbami Ostatniej Wieczerzy, Mycia nóg, Ukrzyżowania, Złożenia do grobu, Zmartwychwstania i Wniebowstąpienia. Po samym środku w największem polu Chrystus w Ogrojcu, nad nim Agnus Dei, a na najwyższej kon-dygnacyi płaskorzeźba Sądu ostatecznego i posąg św. Jerzego na samym szczycie. Ołtarz ten wspaniały jak niemniej całe wnętrze kaplicy, było niegdyś polichromowane i złocone.

Obfitością rzeźb figuralnych i dekoracyjnych nie ustępuje ołtarzowi i fasadzie także kopuła, przeładowana wprost masą popiersi, kartuszów, rozet, gwiazd i Cherubinów. System plastycznej dekoracyi kopuły składa się z trzech kręgów kaset, w silnie profilowanych obramieniach. W kasetach dolnego kręgu umieszczone są bardzo wypukłe do połowy okrągłości występujące z tła swego, popiersia biblijnych postaci starego testamentu; kasety środkowego rzędu mieszczą w sobie znowu cały szereg takichże popiersi, wyobrażających Chrystusa, św. Grzegorza, Hieronima, Ambrożego, Augustyna, a dalej Aniołów z narzędziami męki Pańskiej ; trzeci i najwyższy krąg ma w kasetach swoich oprócz kartuszy z rozetami i emblematami, popiersia skrzydlatych aniołów, z których każdy trzyma w dłoniach wstęgę z je-dnem słowem adoracyjnegó hymnu : Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus SaHaoth. Między kasetami w podłużnych i poprzecznych przedziałach gwiazdy, cherubinki i Iwie niaskarony. Między popiersiami świętych i proroków uderzają niektóre mistrzowskiem modelowaniem i charakterystyką głów, oryginalnem i malowniczem traktowaniem ko-styumów i akcesoryów.

Przechodzimy do nagrobków. Po lewej stronie ołtarza jest nagrobek z czarnego marmuru. Po środku postać matki Boskiej Bolesnej wykonana z alabastru. Obok i powyżej na ornamentacyjnych ozdobach, cały szereg, klęczących postaci : członków rodziny Boimów.

Na tym nagrobku są dwa następujące napisy w języku łacińskim, a mianowicie na niższej tablicy: „Kaplicę tę Jerzy Boim z Węgier, nawrócony z wiary heretyckiej do katolicyzmu, obywatel i rajca w mieście tern dobrze zasłużony, własnym nakładem krzyżowi poświęcił; w krzyżu Chrystusa dla żywych dom modlitwy, dla zmarłych grobowiec, dla siebie i swoich mieć chciał. Umarł w 81 roku życia d. 22, września, Rp. 1618“.

Na drugiej wyższej tablicy tegoż nagrobka czytamy : „Tu Paweł Jerzy Boim mąż nauk i cnót wielu, rajca, ławnik, lekarz fizyk, niestety niegdyś postrach chorób, teraz proch i popiół, roku zbawienia 1641 dnia 20. grudnia w 60 roku życia, wszystkich wzdychających za nim pozostałych opuścił“.

Pod tą samą ścianą nieco opodal jest tablica marmurowa z portretem mężczyzny, poświęcona pamięci dobroczyńców kaplicy.

Nad drzwiami wisi portret olejny fundatora w całej postaci, z napisem : „Jerzy Boim, sekretarz króla Batorego, stolicy ruskiej rajca, gdy żył, taką, jak widzisz, miał twarz i oczy. Starożytnego rodu, bogobojnością, sprawiedliwością i radą znakomity, tu w Ogrojcu Chrystusa krwią świętą zroszonym pogrzebany, który za życia, sztuką Praksytelesa i Dedala, jak ołtarz ten i budowa poświadcza, założył i hojnie uposażył. Tak tedy ten, co był twórcą tego Ogrodu stał się szczepem niebieskim w 81 roku życia“.

Kto jest twórcą rzeźb kaplicy Bointów, trudno dziś dociec. Przypuszczają, że rzeźbiarzem głównym a może i autorem całości był współczesny artysta Hanusz Szolc, deko-racye zaś kopuły i delikatniejsze rzeźby nagrobkowe kaplicy, odnieść należy na podstawie wskazówek archiwalnych do Wrocławianina Jana Pfistera znanego nam już z robót około kaplicy Kampianowskiej.

Od placu kapitulnego, ulicą teatralną na północ, dochodzimy na plac św. Ducha na którym stał ongi jeden z najstarszych we Lwowie kościołów, pod wezwaniem św. Ducha, dziś zaś w sąsiedztwie znajduje się

Kościoł Jezuitów. Jezuitów sprowadził do Lwowa arcybiskup Dymitr Solikowski w r, 1583. Po długich sporach o wybór miejsca pod ich kościół i klasztor i po uporczywym procesie ze Żydami zdołali wreszcie Jezuici uzyskać, dzięki przemożnym protektorom swego zakonu, miejsce na którem wznosi się dzisiejszy ich kościół. Kamień węgielny pod przyszłą budowę poświęcił arcybiskup Jan Zamojski w r. 1610, a w dwadzieścia lat później zostały zasklepione mury kościoła. Styl kościoła barokowy, właściwy w ogóle wszystkim kościołom Jezuickim. Jestto jeden z największych kościołów we Lwowie; może bowiem pomieścić 3500 osób, a 1500 na obszernych galeryach biegnących dokoła naw bo-

cznych. Kościół ozdobiony był dawniej wieżą, najwyższą we Lwowie. Przetrwała ona do r. 1830, w którym rząd austry-acki kazał ją znieść z obawy, aby nie runęła.

W r. 174() z okazyi fundacyi osobnej kaplicy św. Benedykta przez Jerzową Dzieduszycką, wnętrze kościoła zostało gruntownie przerobione, przyczem ściany i sklepienia odmalował ai fresco słynny wówczas artysta malarz Jan Eckstein rodem z Berna na Morawach. Freski te zachowały się po dzień dzisiejszy.

Po kasacie zakonu Jezuitów w' r. 1778, rząd zabrał kol-legium i kościół. Kollegium to mieszczące szkoły niższe i akademię Jezuicką, obejmowało cały kompleks budynków dzisiejszej dyrekcyi skarbowej i sądu krajowego. Kościół oddany został na potrzeby wojska. Po wskrzeszeniu zakonu Jezuitów', kościół oddany im został z powrotem za staraniem głównie arcyks. Ferdynanda d'Este i arcybiskupa Franciszka Piszteka w r. 1838.

Z ważnieiszych pamiątek, nagromadzonych w tym kościele, zasługują na uwagę :

Przy drugim filarze : pomnik Ka- Maryi Pocieszenia, kopia obrazu rola Wyżyckiego w stylu rokoko, w kaplicy Borghese w rzymskiej Na przeciw przy trzecim filarze oł- bazylice Santa Maria Maggiore, tarz Chrystusa* Ukrzyżowanego z z początku XVII. w. W drugim prze-drzewa hebanowego. Po drugiej dziale na ścianie tej nawy duży ha-stronie filaru pomnik Jerzego i Ma- rokowy pomnik Jana Jabłonowskie-ryi Dzieduszyckich z r. 1753, w stylu go (+ Ï659) obok na filarze skro-rokoko z portretami. Między temi mny pomnik Aleksandra Jabłono-filarami wchód do kaplicy św. Be- wskiego (t 1723). nedykta, fundowaaej r. 1753, przez    Naprzeciw na filarze pomnik

wspomnianych Dzieduszyckich,a od- Maryi Kazanowskiej (+ 1667), i pobudowany r. 1893, staraniem rodzi- | mnik Joanny Jabłonowskiej <t 1726), ny Dzieduszyckich i składek (proj. , w stylu rokoko z portretem. Z ob-M. Kowalczuka, mal. K. Heimroth). razów ołtarzowych zasługuje na u-Na ścianie zamykającej prawą na- wagę: św. Franciszek Ksawery i św. wę ołtarz św. Stanisława Kostki. Ignacy Lojola (pędzla A. Reichana), Ołtarz główny odznacza się dobrym św. Józef (pędzla J. Makarewicza), stylem barokowym, posiada obraz św: Filomena (pędzla M. Jabłoń-Chrystusa na Krzyżu. Na ścianie skiego). Wypukłorzeźby stacyi Męki zamykającej lewą* nawę ołtarz P. Pańskiej pochodzą z r.’ 1883.

W przylegającym do kościoła gmachu dawnego koile" gium jezuickiego odkryto w r. 1906, w jednym z pokoi narożnych od ul. Teatralnej freski i olejne portrety, niepo. spolitej wartości artystycznej. Pokój ten, w którym mieść1 się dziś biuro urzędowe, stanowił widocznie dawniej kaplicę klasztorną, cztery zaś portrety, w czterech narożnikach pokoju przedstawiają: Stanisława Jabłonowskiego, hetmana

W. Kor. (f 1072), Elżbietę z Gostowskich Sieniawską marszałkowa kor. fundatorkę kościoła Jezuitów (f 1624), Jana Dymitra Solikowskiego, arcybiskupa lwowskiego (f 1603) i Jerzego Dzieduszyckiego posła królewskiego w Rzymie i negocyanta w spraw ie przejścia Augusta 11. na łono kościoła katolickiego (t 1730). Freski te są pędzla Franciszka Eksteina, svna Jana i bardzo utalentowanego malarza (t 1760).

Idąc dalej ulicą Teatralną, dochodzimy do M u z e u m Dzieduszyckich (obacz Muzea), po drugiej zaś stronie ulicy, na miejscu dawnego kościoła i klasztoru Franciszkanów, oraz „Niższego zamku“, założonego jeszcze przez Kazimierza Wielkiego, mieszczą się dziś szkoły im. Mickiewicza i przemysłowa, oraz

Gmach miejskiego Muzeum przemysłowego. (Obacz Muzea). Sam gmach zbudowany częściowo kosztem galic. Kasy oszcz. a częściowo kosztem gminy miasta Lwowa, ukończony został i oddany do użytku publicznego w roku 1904. Główną część jego ubikacyj zajmuje muzeum przemysłowe miejskie, od ul. Teatralnej zaś mieści się w'ystawa Tow. przyjaciół sztuk pięknych, Oraz zawiązek miejskiej galeryi;

Naprzeciw Muzeum przemysłowego od ul. Teatralnej mieści się gmach „Domu narodneg o“ oraz cerkiew’ św. Ducha ukończona i poświęcona w r. 1906.

Daw niej stały wr tern miejscu gmachy trynitarskie z kościołem Trynitarzy, zwróconym frontem do ul. Krakowskiej. Gmach ten służył od r. 1784 na pomieszczenie uniwersytetu oraz klas gimnazjalnych, podczas gdy kościół przeznaczono na bibliotekę uniwersytecką, gdzie też odbywały się ważniejsze akty uniwersyteckie, oraz posiedzenia stanowego sejmu galicyjskiego. W czasie bombardacyi Lwowa spłonął uniwersytet i biblioteka. Opustoszałe mury darował rząd Rusinom pod budowę Domu Narodnego i na cerkiew.

“ Stąd o kilkadziesiąt kroków przy ul. Skarbkowskiej i Teatralnej:

Gmach Skarbkowski, w' którym do roku 1900 mieścił się teatr hr. Skarbka. Olbrzymi ten gmach wyniesiony został w latach 1837—1842 przez Stanisława hr. Skarbka, na miejscu częścią dawnego „Zamku niższego“ częścią zaś fortyfikacji miejskich, a mianowicie baszty cechu piekarskiego. Planów dostarczył budowniczy Salzmann, który poprzednio kosztem hrabiego zwiedził najcelniejsze budynki teatralne na zachodzie. Kilkadziesiąt tysięcy pilotów wbito w bagnisty grunt pod budowę przeznaczony. Dnia 28. marca 1842 r. teatr skarbkowski oddany został do użytku publicznego.

Dziś w miejscu teatru mieści się sala Filharmonii, oraz lwowskie towarzystwo śpiewackie „Lutnia“.

Teatr miejski zbudowany w latach 1897—1900. jeden z najwspanialszych gmachów we Lwowie. Teatr lwowski ma swoją przeszło wiekową historyę. Bezpośrednio po zaborze Galicyi założono we Lwowie teatr niemiecki, który koczował w drewnianej, walącej się budzie za furtą Jezuicką, po za kościołem Jezuitów. Równocześnie słynny lwowski adwokat i mecenas sztuki Józef Wronowski zebrał trupę aktorów' polskich, która dawała przedstawienia w nieistniejącym już dziś pałacyku Wronowskiego u stóp góry Wronowskich. Rząd austryacki przebudował, zniesiony w roku 1785 kościół Franciszkanów przy ul. Teatralnej, o którym w'yżej była mowa, na teatr, który, uprzywilejowany przedsiębiorca widowisk niemieckich Henryk Bulla nabył w roku 1792 pod nader korzystnymi warunkami. W trzy lata później dobudował Bulla do teatru sale redutowe. W r. 1801 obydwa te budynki nabyła od Bulli gmina miasta Lwowa. Budynek teatralny, mimo wielu niedogodności, ciasnoty za kulisami, braku odpowiedniego lokalu na garderobę, służył Lwowianom z górą przez lat pięćdziesiąt. Amfiteatr owalnej formy liczył loż parterowych, pierwszego i drugiego piętra trzydzieści sześć, krzeseł zamkniętych sto czternaście, oraz po dwieście miejsc w parterze i na galeryi. A choć w teatrze ciemno było i zimno, choć olej często gęsto spadał z żyrandola kroplami na główmy widzów parterowych, to jednak z teatrem tym łączyły się świetne dla sztuki polskiej wspomnienia, zwłaszcza z czasów pobytu Wojciecha Bogusławskiego we Lwowie w latach 1795—1799, oraz po r. 1809 gdy dzieła przez ojca naszej sceny podjęte znakomicie rozwinął i utrwalił Jan Nepomucen Kamiński.

W roku 1842 teatr przeniesiony został do gmachu skar-bkowskiego, sala dawna zaś służyła do urządzania koncertów, wddowisk magicznych i tym podobnych reprezentacyi dopóki w r. 1848 nie uległa zniszczeniu w czasie bombar-dacyi Lwowa.

Skarbkowski teatr służył na przedstawienia aż do r. 1900.

Obecny teatr miejski wykonany Harasymowicz, a malowidła pod jest wedle planów' przedwcześnie kierunkiem malarza Dębickiego wy-zrnarłego archirekty ZygmuntaGor- konali: Zuber, Augustynowicz i Ba-golewskiego w stylü przeważnie towski. Na ścianach znajdują się niemieckiego renesansu, z tympa- sceny z Odprawy posłów greckich, nonem i podwójnym szeregiem ko- Fircyka wr zalotach, Zemsty, Barba-lumn. Kopuła miedzią kryta z glo- ry Radziwiłłównej, Halki, Wesela rietką unosi się nad sceną. W jej w Ojcowie, Krakowiaków i górali środku mieszczą się przyrządy sce- i Karpackich górali. W foyer znaj-niczne, U frontu duże figury ka- duje się też biust jednej ‘ z najle-mienne, dłuta Popiela i trzy aliego- pszych artystek dram. lwowskich rye na górze, wyciskane w miedzi, śp. Anieli Aszpergerowej (f 1905). według pomysłu artysty rzeźbiarza ! Sala widzów bogato złocona i urzą-Wojtowicza. Klatka* schodowa bo- dzona wedle wymogów' europej-gato złocona o marmurowych scho- skiego komfortu dla około 2000 widach zawiera malowidła wykonane dzów, zawiera malowidła wykonane przez malarzv lwowskich pod kie- pod kierownictwem Rejchańa, któ-rownictwem Yadeusza Popiela. Po- rego pracą jest wspaniały plafon, szczególne części wykonali mała- nad orkiestrą, wyobrażający „Try-rze : Kotowski, Rybkowski, Harasy- umf sławy“. ‘Tegoż artysty są wy-mowicz, Rozwadowski i Kryciński. obrażenia 9 muz na stropie w około Dwanaście obiazów, figur allegory- wspaniałego żyrandolu. Scena urzą-cznych przedstawiają : Rzeźbę, Mu- dzona podług wskazówek Stanisła-zykę, Ceramikę, Malarstwo a da- wa Jasieńskiego, który kierował ró-tej :‘Mieszczaństwo, Rycerstwo, Zie- wnież malowaniem dekoracyi tea-miaństwo i t. d. W foyer z loggią tralnych. Salę widzów od ‘ sceny ze wspaniałym widokiem na Wały dzieli kurtyna pędzla Henryka Sie-Hetmańskie* wykonał rzeźby artysta miradzkiego.

Wracając od teatru w ulicę Ormiańską dochodzimy do:

Katedry ormiańskiej. Poraź pierwszy ukazali się Ormianie na ziemiach polskich w roku 1062, po upadku miasta Ani w Armenii, które miało 1.001 kościołów, 10.000 domów, 100.000 rodzin mieszkańców i nasłynniejsze składy towarów. Wyszło tedy z ojczyzny dwadzieścia tysięcy Armeńczyków, którzy „odprawiali posługę zbrojną“ przeciw Poło-wcom, a część ich osiadła w Kamieńcu podolskim, we Lwowie i w Kijowie, kupcząc towarami wschodniemi. Par-tya druga szła do Polski, chroniąc się przed łupieztwem Śaracenów w trzysta lat później za czasów Kazimierza Wielkiego, aby już tylko ».rzemiosło i handel sprawować“. Par-tya trzecia, emigrująca także z pobudek politycznych, przybyła podczas panowania króla Zygmunta 111. Już wtedy lgnęli przybysze azyatyccy do krajów Rzeczypospolitej, „jak do gniazdeczka rodzinnego“ ; już wtedy posiadali we Lwowie oddawna stolicę biskupią, założoną przez Ovanesa Variabeda, t. j. doktora, potomka królów ormiańskich; już wtedy dostarczali Polsce wielkich kupców, uczonych, poetów, agentów politycznych do załatwiania szczególnych po-ruczeń na Wschodzie.

Od czasu przybycia i osiedlenia się swego we Lwowie, używali Ormianie wszelkich względów i praw przynależnych obywatelom miasta. Osiedleni w osobnej dzielnicy między ul. Skarbkowską a Ormiańską, mieli swój osobny sąd ławniczy pod prezydencyą wójta miejskiego. Był to naród zapobiegliwy, pracowity, oszczędny i zamożny, a doznawszy gościnnego przyjęcia, przyswoił sobie wnet język i obyczaje krajowe. Już Kazimierz Wielki zapewnił im wolność wyznania religijnego ; do unii z Rzymem przystąpili stale dopiero około r. 1630, za powodem biskupa Mikołaja Toro-sowicza, który też skutkiem tego pierwszy tytuł arcybiskupa lwowskiego w Rzymie otrzymał.

Za dawmych czasów ulica Ormiańska, dokoła katedry, stanowiła kawał „Orjentu polskiego“ jakby żywrcem z Azyi przeniesionego. Dziś jeszcze najbliższa okolica katedry zachowała wiele dawnego, archaicznego wyglądu.

Zabudowania otaczające kościół ormiański, tworzą czworobok, opierający się z jednej strony o Ormiańską, z drugiej o Skarbkowską ulicę i zajmują znaczną część połaci przy obu rzeczonych ulicach. Jest tu pałac arcybiskupi, a raczej zwykła kamienica, nazwrę tę nosząca, druga kamienica kapitulna, przeznaczona na pomieszkania dla kanoników i księży, bank PU Montis i klasztor Benedyktynek obrządku ormiańskiego. W pośrodku tych zabudowań wznosi się kościół otoczony cmentarzem, czyli dziedzińcem, wyłożonym płytami nagrobkowemi. Napisy na tych płytach są w języku ormiańskim, lub łacińskim i polskim, zawarte najczęściej w' krótkiej i prostej formule: ,.Tu leżą zwłoki proszącego o westchnienie“. Na drugim głównym dziedzińcu przed pałacem arcybiskupim stoi statua św. Krzysztofora. Po nad głów nym vvchodem na dziedziniec pałacowy, od ulicy Ormiańskiej jest nizka wieża, czworokątna u spodu, wr górnej połowie mająca okrągłe narożniki, niby wieżyczki, pokryte razem kopułą nizką, bizantyjską. Sam kościół, jest jakby schowmny w pośrodku tych przewyższających go w- około zabudowmń i murów, przedzielających dziedziniec w różnym kierunku.

Jako założycieli katedry ormiańskiej w XIV. w. podają źródła baronów' Szahanszaha z Kaffy i Panssiana Ampra-hamjansa (Abrahamowicza). Budowniczym jej był Niemiec Ślązak. Doring. Działał on wszakże tylko wedle planów i wskazówek fundatorów.

Dziś po wielu przeróbkach nosi sam kościół ślady następujących epok :

Najstarsza część prezbiteryum trójnawowa, z centralną kopułą i trzema absydami, pochodząca z XIV. w. jest prawie kopią katedry w Ani, a więc pomnik ten należy ściśle do architektury ormiańskiej. Obok tej części kościoła zbudowano przy końcu w. XIV. lub na początku XV. krużganek ; ślady jego dawnego konsolowego gzymsu gotyckiego zachowały się jeszcze w dwóch miejscach. Krużganek ten miał dawniej strop płaski, a zasklepiono go dopiero w XVII. w. po pożarze kościoła.

W połowie XVII. w. przedłużono kościół, dobudowując jedną wysoką nawę o szerokości starych trzech naw : to epoka trzecia.

Do czwartej należą wszystkie ołtarze rokokowe z XVIII.

wieku.

Z nielicznych zabytków znajdu- Koło drzwi zakrystyi, po lewej jących się w tym kościele zasługu- stronie znajduje się pomnik Szcze-ją na uwagę starożytna chrzcielnica, pana patryarchy ormiańskiego z ro-ołtarz dr. Grzegorza z 13 stacyami ku 1561.'W zakrystyi ewangeliarz męczeństwa tego świętego, pomnik z miniaturowemi malowidłami. Je-dr. Józefa Torosiewicza (f 1869) za- den z najstarszych zabytków we łożyciela zakładu wychowawczego dla Lwowie (z XIII. w.), tudzież psałterz chłopców obrządku ormiańskiego. Dawida z pięknymi miniaturami.

Idąc dalej ulicą Ormiańska, przy której zwraca uwagę kilka kamienic starych, wychodzimy na plac Dominikański, przy którym

Kościół Dominikanów. Pierwotny kościół i klasztor drewniany założony w drugiej połowie XVI. wieku spłonął w r. 1409 i odbudowany został na nowo w stylu gotyckim i poczem po kilkakrotnych pożarach odrestaurowany dotrwał do r. 1748, w którym, grożąc upadkiem został rozebrany. W miejsce jego postawiono dzisiejszą świątynię w r. 1749 kosztem hetmana wielk. kor. Józefa Potockiego, a pod kierownictwem Jana de Witte, późniejszego generała ar-tyleryi koronnej i komendanta Kamieńca podolskiego. Po ponownym pożarze w r. 1778 odrestaurowano kościół, a w r. 1865 przybudowano dzwonnicę po stronie lewej, przez którą wchodzi się do klasztoru.

Kościół Dominikanów zbudowany jest na wzór bazyliki św. Piotra w Rzymie, w kształcie kolistym z przedłużonem nieco presbyteryum i przedsionkiem, z wystającymi cokolwiek po bokach czterema kaplicami. Zewnętrzną fasadę w stylu barokowym zdobią jońskie słupy, po rogach filary czworoboczne bez ozdób podpierają wygięty przyczółek, na którym napis „Soli Deo honor et gloriaWewnątrz kościoła wznoszą się w okrąg liczne kolumny, na których opierają się galerye i krużganki, ozdobione szesnastu dużymi posągami z wyobrażeniem świętych i błogosławionych zakonu Dominikanów. Nad nimi wznosi się szereg niższych kolumn, na których spoczywa kopuła eliptyczna z ładnem zakończeniem latarniowem. Wnętrze kościoła przedstawia jednonawową elipsę, do której od frontu przytyka czworoboczny przedsionek. W środku po bokach nawy dwie obszerniejsze kaplice. Obok każdej po dwie symetrycznie umieszczone mniejsze. Poza głównym ołtarzem znajduje się czworoboczny chór.

Ważniejsze zabytki:

sposób. Po zwróceniu na nie publicznej uwagi w r. 1866 przeniesiono je z podziemi do wnętrza i przy tej sposobności może jeszcze bała-mutniej pokombinowano herby z nagrobkami.

Wszystkie pomniki są doskonale modelowane, subtelne w technice, pojęte szlachetnie i dostojne w linii i w ruchu. W twarzach posągów znać choć nie zawsze w zupełności osiągniętą, ale zawsze szczęśliwie akcentowaną dążność do zindywidualizowania rysów, ma-

Zaraz u głównego wejścia zwracają uwagę dwa alabastrowe nagrobki, cztery dalsze znajdują się w bocznych kaplicach. Są to piękne pomniki lwowskiej sztuki rzeźbiarskiej i jako takie zasługująca uwagę znawców i miłośników. Ścisłe ich datowanie jest dziś bardzo trudne, można je tylko według cech stylowych i technicznych, tudzież osobistości, o których wiemy, że pogrzebane były u Dominikanów odnieść do ostatnich lat XVI. i pierwszych XVII. w. Również daremnym byłby trud determinowania każdego ją też realizm portretowy, obok z pomników, co do osoby, jakiej był właściwej miary monumentalnej poświęcony. Wiemy tylko, że te po- stylizacyi — ręce modelowane bar-stacie rycerzy przedstawiać mają dzo starannie. Ale najpiękniejszym Stanisława Włodka wojewodę beł- ze wszystkich sześciu, zdał sięWła-zkiego (f 1615), Wacława Dziedu- J dysławowi Łozińskiemu, oryginalną szyckiego (f 1584) drugiego niezna- pozą, charakterystyką głowy i do-nego Dzieduszyckiego, Jana Swo- skonałem traktowaniem włosów szowskiego (f 1614) i jednego człon- podług dobrych wzorów, pomnik ka rodziny Chodorowskich. Pomni- rycerza z pergaminem w prawej ki te bowiem około r. 1748, pozbu- dłoni, znajdujący się w kaplicy św. rżeniu dawnego kościoła, przenie- Jacka po prawej stronie, a wyobra-siono do podziemi nowego i usta- żający niewątpliwie donatora wsi wiono jak się dało, albo jak się j Borek i fundatora jednej z kaplic ustawiającym podobało, a tarcze dawnego kościoła Jana Swoszo-herbowe pozmieniano w dowolny i wskiego. Tu rzeźbiarz odstąpił od

Przewodnik po Lwowie.

Podług podania obraz ten ma pochodzić z Carogrodu i jest jednym z najdawniejszych zabytków, malowania na drzewie. Z Carogrodu miał się dostać w posiadanie książąt ruskich w Kijowie, znajdował się następnie w Haliczu,a przez założyćieia Lwowa ks. Lwa tutaj przeniesiony. Malowany jest na łego marmuru) wieńczącą podobi- I drzewie cyprysowem i posiada wybi-znę artysty w płaskorzeźbie na obe- i tny typ bizantyński. Na tylnej stronie lisku (z szarego granitu). Na urnie ołtarza głównego w nyży : obraz św. rzeźba symbolizująca młodość u- Maryi Magdaleny (pędzla J. P. Ei-walniającą matkę* Ojczyznę z ! senmengera z r. 1818)’. Na ścianach kajdan. *    po obu stronach ołtarza: tablice

szematycznego ułożenia postaci ! XIII. w., a ztąd przeniesiony został z głową, opartą na łokciu ; w tej do Lwowa. Jest to najdawniejszy pozie jest więcej wyrazu i myśli j pomnik rzeźby religijnej we Lwo-niż w pozach reszty pomników; w ; wie. Po lewej stronie na ścianie ta-układzie całego ciała, głowy i opu- i blice pamiątkowe Mikołaja Radzie-szczonych ramion, tyle jest bezwła- jowskiego tz r. 1856). Reitzenheima dności, zmęczenia, odpoczynku i (f 1887) z marmuru weronejskiego, spracowanego życiem człowieka j Henryka Schmitta historyka Cf 1885) i tyle sennego ukojenia, że chcia- z popiersiem (dłuta T. Błotnic-łoby się powstrzymać głośniejszy j kiego).

oddech, aby starca tego nie zbudzić. ! Główny ołtarz z drzewa w sty-Tamtych wszystkich z opartymi na j lu barokowym posiada cudowny o-ramionach głowami, czujnych, choć j brąz N. P. Maryi z dzieciątkiem Je-śpiących strach budz.ć bo się i zus, ubranych w srebrne suknie z porwą do mieczów, tego budzić żal, j koronami złotemi na głowach z robo mu tak trzeba odpocznienia. ku 1854.

Wszystkie pomniki są dziełem jednej ręki i dłuta, prawdopodobnie współczesnego rzeźbiarza lwowskiego Hermana Horsta.

W kaplicy św. Antoniego, pierwszej po prawej stronie znajduje się marmurowy pomnik Artura Grottgera, (dłuta W. Gadomskiego z 1880 r.) przedstawia sławę (z bia-

W następnej kaplicy Imienia I erekcyjne, z lewej odnosząca się do Jezus obok jednego z wyżej wy- kościoła, z prawej do kaplicy N. mienionych nagrobków znajduje P. Maryi Jackowej. się pomnik ku pamięci Dr. Tadeu- W Zakrystyi ornaty, kapy i dal-usza Żulińskiego f 1885, (projekt matyki wykonane z materyi na-J. Janowskiego), z wypukłorzeżba- miotów tureckich, zdobytych pod mi miłosiernego Samarytanina i po- Wiedniem przez Jana III. dobizny lekarza filantropa (dłuta Po lewej stronie kaplica św. T. Dykasa). Po lewej: marmurowy Wincentego z obrazem ołtarzo-pomnik prezesa Stanów i guberna- wym (pędzla M. Jabłońskiego), tora Franciszka Hauera (f 1822,    " Dalej w kaplicy św. Dom ini-

dłuta Antoniego Schimsera star- k a znajduje się po prawej stronie szego). Obok epitafium na cześć pomnik Józefy hr. Borkowskiej Mieczysława Weryhy Darowskiego (f 1811), jedyne we Lwowie, dzieło (f 1889).    B. Thorwaldsena (1771 + 1884), z wy-

Kaplica N. P. Maryi Jacko- pukłorzeźbą geniusza śmierci pro-wej, zbudowana 1764 r. kosztem wadzącego do mety postać kobiecą, Mikołaja Potockiego, starosty Ka- wstrzymywaną przez geniusza życia, niowskiego, w stylu renesansowym. W kaplicy wreszcie św. Toma-W ołtarzu pod szklanym kloszem sz a z Aquinu, po lewej stronie posążek alabastrowy Matki Boskiej na ścianie marmurowy pomnik po-z Dzieciątkiem Jezus, który według etki Maryi Bartuś (1854 t 1885), tradycyTmiał unieść św. Jacek Od- z popiersiem (dłuta Wiśniowiec-rowąż ' uchodząc z Kijowa przed kiego) i następującym wierszem T Tatarami do Halicza w połowie Lenartowicza:

„Chateńkę, jakiej nie znała sierota, Wzdychając za nią aż po życia kres Staw iają "dłonie czułych sióstr i braci. Księgi jej pieśni nie na wagę złota Ciężą — lecz na wagę łez.

Za takie księgi sam Bóg w niebie płaci“.

W samym klasztorze do którego wchód po pod dzwo-nicę, uwagi godny obraz na drzewie malowany (z XVII. w.) N. P. Maryi na tronie, u stóp klęczący biskupi, możni kapłani i inne postacie, w około w 12 okrągłych obwódkach przydomki N. P. Maryi.

W krużganku klasztornym przed klauzurą z trzech stron gotyckie sklepienie i ostrołukowe otwory okienne. Na ścianie po za ołtarzem św. Jana Nepomucena wiszą portrety założycieli kościoła i klasztoru Anny i Mikołaja z Zabo-kruk Benka z XV. w. i Mikołaja Potockiego (f 1782). Po za drugą furtą klauzurową obszerna sień i refektarz. Schody z poręczem w stylu rokoko prowadzą na wyższe piętro. Klasztor posiada dość jeszcze bogatą w dzieła i rękopisy bibliotekę i resztki cennego niegdyś archiwum. W korytarzach rozwieszone obrazy treści religijnej i portety.

Wychodząc ulicą Arsenalską po za kościół Dominikanów, znajdujemy się na Podwalu, wzdłuż zaś ulicy na wzniesieniu Wały gubernatorskie, plantacye na miejscu dawnego wału obozowego (patrz Ogrody i parki). Po lewej stronie, przytykający bezpośrednio do kościoła Dominikanów dawny:

Arsenał królewski, czyli Rzeczypospolitej, zbudowany w r. 1630. przez króla Władysława IV. pod kierunkiem ówczesnego jenerała artyleryi polskiej Pawła Grodzickiego.

Zabudowanie to, frontem ku stronie południowej z okazałą facyatą jest po większej części z kamienia ciosowego zbudowane o jednem piętrze. Wewnątrz sklepienia z cegły spoczywają na 16 filarach z ciosu. Od zabudowań klasztornych Dominikanów dzielił je dawniej mur do 3 stóp grubości, od strony wschodniej otaczają dawne zabudowanie arsenałowe, przybudowane już nowszemi czasy, za rządów austryackich inne budynki, służące dziś za pomieszkania i kancelarye wojskowe. Od " strony dziedzińca czyli wschodniej, są w pośrodku budynku mniejsze drzwi do wnętrza arsenału, ozdobione także małą facyatą kamienną, ponad którą do niedawna jeszcze stała ozdobna statua św.

Michała archan. jako orędownika sławy oręża polskiego, oraz patrona miasta Lwowa.

W czasie oblężenia miasta Lwowa przez Kozaków w r. 1648. zasilał arsenał królewski miasto w broń i amu-nicyę, o czem przypomina relacya jenerała Arciszewskiego, komendanta miasta w czasie oblężenia miasta Lwowa w r. 1648. W arsenale królewskim zamieszkiwali chwilowo dawniej także komendanci czyli jenerałowie artyleryi koronnej : Paweł Grodzicki, Arciszewski, Krzysztof Grodzicki, Brześciański,, Wolf i inni. Później mieli w niem swe stałe kwatery tak zwani cajgwartowie czyli dozorcy arsenału. Zajęte w r. 1772 przez wojsko austryackie oba arsenały, tak miejski jak i królewski, zostają dotąd w ręku i pod zarządem komendy wojskowej we Lwowie.

Po nieszczęśliwych chwilach dla Galicyi w r. 1848 i 1849 napełniony był arsenał tutejszy oddaną lub skonfiskowaną przez żandarmeryę, od mieszkańców w kraju i miasta Lwowa wszelaką bronią, którą po większej części do Wiednia wywieziono, lub wskutek okazania legitymacyi posiadania broni, dawnym posiadaczom oddano ; częściowo zaś na miejscu na inną broń wojskową przerobiono, nieużytki zaś na publicznej licytacyi sprzedano. Obecnie oprócz armatury którą ozdabiają kandelabry w kościele jezuickim, przy uroczystościach po zmarłych osobach większych godności wojskowych, przechowuje ten arsenał tylko szczupłe zapasy broni i niektóre inne narzędzia i zasoby materyalne wojskowe.

Arsenał miejski o kilkadziesiąt kroków na prawo, w tej samej linii czyli Cekauz jeden ze znaczniejszych i dawniej w nadzwyczaj wielkim znaczeniu u miasta będących zabytków lwowskich, dziś zapomniany. Dawniej przypierał do samego muru, który od tej strony okalał miasto. Jestto starodawne w dwóch niskich piątrach zabudowanie, 28 sąż. długości i 6 sąż. szerokości. Od strony północnej, przy-ścianie przypierającej do obwodowego muru miejskiego istniała dawniej mała, w ośmiościan zbudowana w'ysoka wieżyczka, dachówką pokryta, którą w czasie rozbierania murów miejskich w połowie, w czasie zaś kilkakrotnych restauracyi arsenału, szczególnie w roku 1689, niemal całkiem zniesiono. W późniejszych czasach ustawione były w niszach frontowej facyaty, od strony południowej biusty dwóch sławnych obrońców miasta Lwowa przeciw Kozakom. pod wodzą Chmielnickiego, a to : jenerała Krzysztofa Arciszewskiego w r. 1648 i Krzysztofa Grodzickiego w r. 1655. które miasto z wdzięczności ku tym mężom na pamiątkę ich czynów ustawić kazało. Obadwa biusty wyrzucone zostały w czasie oporządzania tego zabudowania na areszta śledcze w r. 1799. W miejscu biustu Arciszewskiego istnieją dziś tablice kamienne z rzeźbami, które zdobiły niegdyś mury od tej strony miasta. Wyjęte w czasie burzenia murów miejskich, rzeźby, wstawione zostały za przyczynieniem się ks. Gasparego, byłego Jezuity i ówczesnego budowniczego, napowrót w ściany dawnego arsenału i dotrwały czasów naszych, zrestaurowane w r. 1869 staraniem M. Potockiego, konserw.

Z tych pierwsza, od prawej strony płaskorzeźba, przedstawia herb miasta Lwowa.

Na drugiej, wr środku ustawionej płycie, rzeźbiony jest orzeł polski z herbem Sobieskiego „Janina“ z napisem w polskim tłómaczeniu „Jana 111. króla polskiego tarcza z nieba spadła, spadłe dał tarcze z nieba murom rzymskim Numa; tym oto murom lepszą da ochronę tarcza niniejsza“.

Trzecia po lewej stronie umieszczona płyta, przedstawia klejnoty rodzinne Stanisława Jabłonowskiego, hetm. w. koron., który wielce się do podniesienia niszczejących murów miejskich przyczynił, wskutek czego wdzięczne miasto, ku wiecznej pamięci pomnik ten w murach miejskich umieściło. Znajdował się on dawniej na zewnętrznym murze, od strony wschodniej, opodal klasztoru Karmelitów bosych. W r. 1555. ukończono budowę arsenału miejskiego i poświęcono go wr. 1556. opiece św. Michała. Opodal tego arsenału stała dawniej gospoda puszkarzy miejskich (zwanych ArkabuzyeramiJ, która później w czasie założenia konwiktu OO. Jezuitów w tern miejscu zniesioną została. Dotkliwy cios zadało arsenałowi miejskiemu zdobycie miasta przez Szwedów w r. 1704, gdzie Szwedzi nietylko całe zabudowanie zniszczyli, lecz także przeszło 30 dział miejskich prochem porozsadzali. W takim stanie rzeczy przetrwało pomienione zabudowanie do czasów naszych, restaurowane i przekształcane kilkakrotnie przez zarząd wojskowy, w którego ręku dotąd zostaje. Obecnie mieszczą się w niem rozmaite sprzęty i przyrządy artyleryi.

Pośrodku między arsenałem miejskim a królewskim na wałach gubernatorskich :

Baszta prochowa, jedyny pozostały szczątek dawnych for-tyfikacyi miejskich, znajdujący się w stanie więcej niż zaniedbanym. Baszta prochowa zbudowana została w latach 1554—6 dla celów obrony miasta. Pod względem strategicznym był to punkt bardzo ważny, ze strzelnic jego bowiem działa ostrzeliwały ogniem skośnym i frontowym, z jednej strony całą przestrzeń po Wysoki Zamek, i „Strzel-czą górę“ gdzie dziś pałac arcybiskupi, a z drugiej aż ku klasztorowi Bernardynów i Łyczakowskiemu szlakowi.

Baszta prochowa posiada liczne wspomnienia historyczne. W r. 1550 z tej właśnie strony dobywał starosta łęczycki Łukasz Górka nieszczęsnej Halszki z Ostroga, która wraz z matką swoją Beatą obwarowała się w klasztorze Dominikanów i broniła przed wojennemi zalotami konkurenta, a w r. 1668 w czasie oblężenia Lwowa przez Chmielnickiego, wystrzelona z baszty prochowej przez rajcę Ubal-dyniego kula, omal trupem nie położyła samego wodza Kozaków. 1 podczas następnych wojen spełniała baszta prochowa dobrze swoje zadanie. Dopiero w czasie oblężenia miasta przez króla szwedzkiego Karola XII., dzięki opieszałości komendanta miasta, wojewody Gałeckiego, który w obliczu nieprzyjaciela zasnął w tej właśnie baszcie snem sprawiedliwych, została ona najpierw i przedewszystkiem zdobyta i zniszczona. W r. 1762 zajął ją rząd austryacki, a w r. 1895 odkupiło miasto, przeznaczając na ewentualne urządzenie jakiejś biblioteki lub muzeum. *

Od baszty prochowej na zachód, u wylotu ulicy Ruskiej:

Cerkiew wołoska. Cerkiew miejska istniała w tern miejscu od najdawniejszych czasów. Po wielkim pożarze Lwowa w r. 1525 spłonęła ona także ; pozostałe jeszcze ale mocno nadniszczone mury podtrzymano, pokryto od biedy i używano tak zakonserwowanej ruiny nadal do celów liturgicznych, jednakże w r. 1547 przepalone mury rozpadły się i musiano nareszcie przystąpić do budowy nowej świątyni, którą wzniósł architekt współczesny Piotr ltal-czyk, kosztem wojewody, czyli hospodara wołoskiego Aleksandra Łopuszanina. W r. 1561 i ta cerkiew padła ofiarą płomieni, a na jej miejscu stanęła cerkiew nowa, dzisiejsza ,wołoska“ wzniesiona również dzięki prawdziwie wspaniałomyślnej ofiarności wojewodów mołdawskich, tych najwierniejszych protektorów Rusi halickiej, a specyalnie Rusinów lwowskich i głównego ogniska ich wyznania i narodowości, Stauropigii. Na czele budowy stał najsłynniejszy architekt swojego czasu Paweł Rzymianin, mając do pomocy Wojciecha Kapinosa i Ambrożego Przychylnego mistrzów lwowskich.

Równocześnie wznosiła się także wieża hojnością sławnego Greka z Kandyi osiadłego we Lwowie, Konstantego Korniakta, a pod kierunkiem architekty Piotra Barbona. Wieża ukończona została ostatecznie w r. 1580 i jest jednym z najznakomitszych pomników starożytnej architektury we Lwowie, kto wie — jak powiada Władysław Łoziński — czy nie najpiękniejszą wieżą renesansową na ziemiach polskich ; niedarmo też przypomina nieco wieżę San Spirito w Rzymie, którą Burkhardt nazywa „najszlachetniejszą wieżą odrodzenia¹’. Na wzór kampanii włoskich stoi ona osobno obok cerkwi, nie połączona z nią wcale, bo dzisiejszy korytarzyk jest przybudówką z połowy XIX. stulecia. Założona w kwadrat zachowuje harmonijną proporcyę w miarach, co przedewszystkiem da się powiedzieć o stosunku grubości do wysokości, w którym bardzo szczęśliwie strzelistość łączy się z monumentalną siłą. Cała wysokość po krzyż na szczycie hełmu wynosi 60i5 m. z krzyżem 65.85 m. Dół trzeciego piętra obiega galerya, a po rogach u góry tegoż piętra wystrzelają cztery jakby kręcone piramidki, z pośród których wznosi się hełm wieży z glorietą między dolną wieżą, a szczytową małą banią. Zbudowana jest cała z ciosu (z wyjątkiem ostatniego piętra), artykulacya ścian składa się z ślepych arkad, ujętych w pi-lastry, po dwie arkady na każdem piętrze. Hełm wieży uległ zmianom po pożarze podczas tureckiego oblężenia w r. 1672. Piotr Beber architekt królewski odbudował go na nowo; zdaje się wszakże, że w najgłówniejszych przynajmniej formach zachował wzór pierwotny.

Trzecią, niejako częścią składową cerkwi wołoskiej jest kaplica „Trech Światyteli“ (fasada frontowa w dziedzińcu cerkwi wołoskiej, wchód od Podwala). Mała ta cerkiewka rozpoczęła się budować znacznie później od samej wieży, około r. 1578 kiedy wieża już była na ukończeniu. Budował ją współczesny architekt Krasowski z ciosu. Cztery t. z. kontrpilastry, dzielą fasadę jej na trzy pola ; w śród-kowem polu portal, w bocznych po jednem oknie. Nakryta trzema kopułami na dość wysokich bębnach latarniowych, ozdobionych słupkami i konsolkami, z gipsu ma portal, fryz i gzyms, okryty rzeźbami w kamieniu. Do najlepszych części fasady należy portal ujęty w dwie kolumny, oplecione winogradem. Kaplica ta nie dochowała się do naszych czasów w pierwotnej nienaruszonej postaci. Uszkodzoną znacznie pożarem, odrestaurował w r. 1671 Grek osiadły we Lwowie, Aleksy Bałaban, który nieomieszkał uwiecznić tej swojej zasługi wielce szumnym napisem, umieszczonym na kaplicy.

Wracając do samej cerkwi wołoskiej, skonstatować należy, za wszystkimi, którzy kiedykolwiek o niej pisali, że jestto najpiękniejsza ze świątyń lwowskich. Władysław Łoziński powiada: Szczególna to budowa: bez fasady, bez portalu, bo tylko małe ciasne drzwi prowadzą do niej po schodkach, jakby do zwykłej kamieniczki, w wąskiej (osta-tniemi czasy nieco rozszerzonej) ulicy przyparta do szeregu domów, uderza przecież od razu jak żaden inny kościół lwowski tą swoją gigantyczną ścianą ciosową, prześlicznie opatynowaną, pełną szlachetnych linii, powagi i monumentalności. Trzech kopuł niedostrzega się prawie w ważkiej ulicy i na tern niewątpliwie cerkiew tylko zyskuje, bo właśnie problem połączenia tych kopuł z dachem może najsłabiej jest rozwiązany. Cztery potężne pilastry ze skrom-nem uwieńczeniem, każdy z nich innej szerokości, dwa skrajne najszersze, co się stało rozmyślnie i z doskonałą znajomością optycznych sekretów, dzielą całą ścianę na trzy ślepe arkady, pod gzymsem silny fryz dorycki.

Do wnętrza cerkwi wchodzi się od ulicy i wstępuje w przedsionek o sklepieniu krzyżowem, nad którem wznosi się jedna z kopuł. Nawa czworoboczna o czterech toskańskich słupach, którym przy ścianach odpowiada tyleż pila-strów. Nad tymi czterema słupami wywiedziona jest kopuła górna środkowa o czterech oknach, ozdobiona dwoma gzymsowymi fryzami. Wzdłuż chóru muzycznego i obok bocznych ścian nawy biegnie galerya spełniająca zadanie empory. Tęcza nad carskimi wrotami oddziela nawę od absydy nad którą rozpięta jest trzecia kopuła.

We wnętrzu zwraca uwagę wspa- j Korniakta z podpisem, nad chórem niały i wielki portret Konstantego | podobne portrety jego synów.

Główny ołtarz w stylu baroko- ! w przedziałach, malowane na drze-kowym, z obrazem Matki Boskiej, wie. Dwa boczne ołtarze posiadają ikonostas nowszy. Na filarach dzie- ładne obrazy św. Mikołaja i Matki lących część absydalna od nawy j Boskiej, uwagi godne obrazy Męki Pańskiej |

Przyległe do cerkwi zabudowania od strony ul. Ruskiej i dalsze od ulicy Blacharskiej i Zacerkiewnej należą do Instytutu stauropigiańskiego utworzonego 1551 r. przez Konstantego ks. Ostrogskiego. Joachim patryarcha Antiocheński nadał temuż statuta, a Jeremiasz patryarcha Konstantynopolitański poddał go wprost pod zwierzchność pa-tryarchalną czyli nadał tak zw. Stauropegion, która to prerogatywa trwała do 1687 r. Instytut utrzymuje drukarnię, wydawnictwo ksiąg cerkiewnych i szkołę diaków. Założone przez p. Szaraniewicza Muzeum mieści się w kilku salkach na 1. piętrze od strony ul. Ruskiej (ob. Muzea).

Powyżej wałów, obok namiestnictwa na wzgórzu:

Kościół Karmelitów, dawniej obwarowany, a w czasach Jana Sobieskiego opasany murem obronnym przez inżyniera fortecznego Berensa. W kościele tym łączy się histo-rya dwu klasztorów a mianowicie Karmelitów trzewikowych i bosych. Karmelici trzewikowi mieli kościół i klasztor przy dzisiejszej ulicy Batorego (gmach sądu karnego i gimnazyum Franciszka Józefa). W r. 1789 klasztor ten został zniesiony a Karmelici trzewikowi przenieśli się do opróżnionego przez Karmelitów bosych kościoła na wzgórku. Ten ostatni założony został w r. 1634 przez Aleksandra z Ostroga ks. Za-sławskiego i Aleksandra Kuropatwę. Mimo protestów miasta został ten kościół wraz z klasztorem obwarowany jednakowoż tak niezdarnie, że bardzo łatwo mógł być zdobyty i dla nieprzyjaciela stanowić dogodny punkt do ostrzeliwania miasta. Okazało się to najlepiej w czasie najazdu na Lwów, króla szwedzkiego Karola XII., który przedewszy-stkiem uderzył na Kościół Karmelitów i zdobył go mimo bohaterskiej obrony poruczników Henninga i Wąsowicza. Z dawnych fortyfikacyi pozostał dziś tylko od strony ul. Karmelickiej mur szkarpowy z napisami odnoszącymi się do Jana III.

W r. 1906 kościół ten został odnowiony z przybudowaniem drugiej wieży (wedł. projektu arch. p. Halickiego).

Wewnątrz zasługują na uwagę: i go (1779 + 1857). postawiony 1864 r., pomnik jenerała Józefa Dwernickie- (dłuta Parysa Filipiego). Pomnik

z czarnego marmuru w stylu rokoko z portretem Piotra Branickiego ojca hetmana z (1762 r.). Drugi pomnik Stanisława Ligęzy, kasztelana Chełmskiego. W ołtarzu zamykającym nawę cudowny obraz Chrystusa upadającego pod krzyżem, prawdopodobnie z czasów założenia ko-

ścioła. Ołtarz główny posiada starodawny obraz Matki boskiej z dzieciątkiem Jezus. Po lewej stronie przy pierwszym filarze pomnik poety' Józefa Dunin Borkowskiego (t 1843). Na ścianie nowy pomnik Felicyi Boberskiej (f 1889), dłuta Lewandowskiego).

W klasztorze znajduje się wiele portretów, oraz tablica przeniesiona tu z b. kościoła Karmelitów przy ul. Batorego, z nazwiskami zakonników poległych w czasie oblężenia Lwowa przez Chmielnickiego w r. 1648.

Po za kościołem Karmelitów, plac Gwardyi narodowej, na którym

Kościół Franciszkanów. Zakon Franciszkanów istniał we Lwowie jeszcze za ruskich czasów. Pierwotny ich kościół znajdował się przy dzisiejszej ulicy Teatralnej, a zamieniony został, jak wyżej wspomnieliśmy na teatr. Kościół dziś przez Franciszkanów zajmowany, założony został w r. 1708 przez Zofię Sieniawską dla Kapucynów. Po zniesieniu ich w r. 1784 objęli go Franciszkanie. W r. 1830 spłonął prawie doszczętnie.

Z ciekawych zabytków wewnątrz, wymieniamy:

Po obu stronach wielkiego ołtarza dwa nagrobki. Po prawej stronie, wojewodzica poznańskiego Józefa Łodzią Ponińskiego (+ 1777) po lewej Anny Kornhoff, żony austry-ackiego generała (f 1782).

W pierwszej kaplicy po prawej stronie obraz św. Rocha (pędzla Al-tamontego). W zakrystyi przechowują kapę i infułę arcyb. lwów. błg.

Jakoba Strepy (f 1411). W bocznej kaplicy po lewej ołtarz z obrazem św. Kazimierza królewicza (podług J. Choynickiego).

Tuż obok

Cerkiew nieunicka w stylu bizantyńskim, z pięciu kopułami, zbudowana przed dziesięciu laty. W ulicy Kurkowej obok Strzelnica miejska (ob. ogrody). Powyżej

Kościół Franciszkanek, z klasztorem zbudowany w latach 1876—1888 według projektu J. Zacharjewicza na wzgórzu w pięknym stylu romańskim, z dwukolorowej cegły (czerwonej i żółtej).

Wewnątrz jedna nawa. Główny lanego Poczęcia N. P. Maryi z po-ołtarz z alabastrowym tronem Wy- I sągiem dłuta Jadwigi hr. Łubień-stawienia Naj. Sakramentu. Po le- | skiej. W kaplicy po tejże stronie wej stronie gotycki ołtarz Niepoka- ; posąg św. Jozafata dar hr. Rzewus-

kiej przysłany z Rzymu. W przeciw- | biteryum robione w Monachium, ległej kaplicy posąg św. Franciszka : Galerya chóru ozdobiona symboli-dłutaj. hr.Łubieńskief. Witraże près- | cznemi malowidłami na drzewie.

W przerobionych czynszowych domkach klasztorek

Karmelitanek bosych z kaplicą zbudowaną w stylu romańskim 1890 r. podług projektu J. K. Janowskiego.

Wracając do miasta ulicą Teatyńską, dochodzimy na wzgórze ponad wałami gubernatorskiemi, na którem

Pałac arcybiskupów łac. zbudowany 1844 r., kosztem arcybiskupa Franciszka Pisteka (proj. Jana Salzmanna), odrestaurowany 1887 r.

Obok zaś

Pierwotnie kościół ofia-

Kaplica seminaryum rz. kat.

rowania

N. P. Maryi, założony 1644 r. przez Jakóba Sobieskiego, kasztelana krakowskiego, ojca króla Jana 111. dla Karmelitanek reguły św. Teresy, (zniesionych 1792 r.), odrestaurowany 1840 r., w stylu baroka włoskiego z dobrą przyczołkowatą fasadą wykonaną z kamienia.

W głównym ołtarzu obraz ofia- I ległej kaplicy po prawej strome o-rowania (najlepsze dzieło Alojzego brąz Jezusa Upadającego pod krzy-Rejchana z 1843). Boczne ołtarze ¹ żem (pędzla kleryka Seweryna Ho-z obrazami św. Jana Kantegoijana i szowskiego z r. 1848).

Nepomucena (tegoż pędzla). W przy-

Po drugiej stronie ul. Teatyńskiej:

Kościół SS. Miłosierdzia razem ze szpitalem. Pierwotny drewniany kościół założony około r. 1639 przez Katarzynę z Krasickich Daniłowiczównę dla Reformatów, wymurowany około 1666 r. z fundacyi Mikołaja Bieganowskiego. Po przeniesieniu Reformatów do kościoła św. Michała 1783 r. oddany Siostrom Miłosierdzia z klasztorem na umieszczenie instytutu edukacyjnego ubogich sierót.

Wewnątrz koło chóru tablica | datora (f 1674), w przedsionku po-pamiątkowa: Urszuli Bieganow- | mnik z portretem w ramach Fańskiej (f 1698). Bieganowskiego fun- ; Ciszka GwidonaZawadzkiego (t 1745).

Z ulicy Teatyńskiej w dół na plac Strzelecki, skąd na prawo przez ulicę i plac Benedyktynek

Kościół Benedyktynek, razem z klasztorem. Założony przez Katarzynę Szaparowską w r. 1595, dzieło znakomitego, architekty współczesnego Pawła Rzymianina. Kościół to bardzo skromny rozmiarami i architekturą, uderzający na zewnątrz tylko attyką wieży, ozdobioną bogato figuralną po części rzeźbą z kamienia. Przerabiany, palony, restaurowany różnymi czasy stracił zupełnie główną fasadę, która składa się dziś tylko ze ślepego brzydkiego muru i z szczytu o dwóch kondygnacyach, ozdobionych pilastrami. Najlepiej się jeszcze dochowała część pod wieżą, gdzie dziś wchód do kościoła między dwiema przyporami z ciosowego kamienia.

Daleko już więcej charakterystycznych śladów talentu i zmysłu formy Pawła Rzymianina, spotykamy w samym klasztorze, a mianowicie w przedsionku do głównego wejścia i w sali obok refektarza na pierwszem piętrze. Arkada tego przedsionka i sam przedsionek, mimo bardzo ubogiego materyału jest jednym z najbardziej oryginalnych i malowniczych szczątków Lwowa z XVI. w. a choć popsuty naprawkami j zniszczony, dotąd zachował niektóre piękne szczegóły. Śmiałem i energicznem założeniem, mi-sternem rozpięciem sklepień o sieci t. zw. zwierciadlanej sala obok refektarza cała oparta na jednym słupie, świadczy o zręczności konstrukcyjnej architekta i może być zaliczone do osobliwości starożytnego Lwowskiego budownictwa.

Wnętrze kościoła jednonawowe ¹ strami. Między nawą a chórem głó-z krzyżowem sklepieniem i niszami wnym łuk rozpięty ha podwójnych w bocznych ścianach ujętych pila- j kontrpilastrach.

Z kościoła Beneayktynek kilkadziesiąt kroków na plac Krakowski przy którym:

Kościół Maryi Śnieżnej. Założony przez Niemców jeszcze w epoce ruskiej. W ciągu wieków niejednokrotnie niszczony i odbudowany zatracił zupełnie pierwotne romańskie założenie.

Przed kilku laty został odrestaurowany, pokryty sklepieniem, malowidłami i ornamentyką romańską (proj. prof. J. Zacharjewicza).

W presbiterium dwie tablice j ścianach presbiterium naśladowni-pamiątkowe jedna po prawej odno- j etwa mozaiki z scen życia N. P. Ma-sząca się do proboszcza tej świąty- ryi (pędzla E. Lepszego). Do kośni Fr. Duralskiego; druga przy bo- cioła dobudowana zakrystya posia-cznym wchodzie, do przemiany ko- ! da na piętrze romańskie oratoryum ; ścióła na parafialny 1780 r. Witraże w tymże stylu i organy, okienne wykonanehv Insbruku. Na

Przed kościołem posąg Niepok. Pocz. P. Maryi z XVIII. w.

Za kościołem Maryi Śnieżnej, Stary Rynek, przy którym

Synagoga postępowa zbudowana w r. 1845 w kształcie panoramy, wewnątrz galerya dokoła. Po za synagogą, najstarszy we Lwowie:

Kościół św. Jana Chrzciciela. Według tradycyi założony przez Dominikanów około 1260 r Następnie do początku XVI. w. należał do Ormian Unitów. Przebudowywany kilkakrotnie w ciągu wieków, został wreszcie w 1886 r. zrestau-rowany w stylu romańskim (proj. prof. J. Zacharjewicza).

Wnętrze tworzy czworobok (szer. 5'8 m. dł. 8. m.) z absydą ściętą trzema bokami sześcioboku i sklepiony beczkowato z lunetami.

Na uwagę zasługują: Obraz j W zakrystyi dwaportety: Melchiora Chrystusa przy słupie z 1526 r. od- Oszkowskiego z 1637 i Stefana Gro-nowiony 1876 r. ; Chrystus na krzy- : chowskiego z 1647 r. znacznie uszko-żu darowany kościołowi 1801 roku. dzone.

Wracając do ul. Żółkiewskiej spotykamy cały szereg cerkwi, a mianowicie:

Cerkiew św. Mikołaja. W epoce ruskiej była niewątpliwie główną książęcą. Obecna budowa pochodzi w większej części z początku XVII. w. Przedstawia założenie w kształcie krzyża greckiego z kopułą eliptyczną pośrodku. Przedsionek tworzy pierwsze ramię krzyża (szer. 8’7 m., dł. 5‘8 m.), presbiterium posiada również kopułę. Ramiona boczne są prostokątne, pokryte krzyżowemi sklepieniami poniżej arkad kopuły środkowej.

W przedsionku znajduje się kilka obrazow będących resztkami dawnego ikonostasu archeologicznej wartości. Również z ikonostasu pochodzi obraz na filarze przedsionka od strony cerkwi: Chrystusa żegnającego się z uczniami. W głównym ołtarzu św. Mikołaj w srebrnej szacie.

W ołtarzu po lewej Matka Boska z dzieciątkiem (pędzla A. Karczmarskiego z r. 1848). W drugim ołtarzu z tejże strony obraz Matki Boskiej nad duszami w czyścu w charakterystycznych ubraniach (z XVII. w.). Obok na ścianie dobry'obraz, głowa ewangelisty.

Cerkiew Bazylianów. Założona 1518 r. w miejscu dawniejszej sięgającej ruskich czasów przez ks. Konstantego Ostrogskiego, a wykończona 1793 r. Składa się z dwu części : właściwej cerkwi, kształtu podłużnego prostokątu, pokrytej sklepieniem beczkowem z lunetami i kaplicy po prawej jednonawowej z absydą zakończoną trzema bokami ośmioboku. Kaplica dzieli się na dwa przęsła, z których pierwsze pokrywa krzyżowe sklepienie, drugie kopuła na sposób bizantyński na arkadach.

W cerkwi św. Onufrego pochowano ściętego na rynku lwowskim 1564 r. hospodara mołdawskiego, Stefana Tomżę, dobrodzieja klasztoru ; następnie Helenę Poniatowską, córkę hospodara mołdawskiego, Jankuły w 1598 r., o czem świadczą dwa kamienie grobowe, wmurowane w zewnętrzne ściany cerkwi z zatartymi napisami.

Na cmentarzu cerkiewnym pochowano pierwszego drukarza lwowskiego Jana Fedorowicza (f 1573).

W cerkwi właściwej znajdujemy I obraz Zdjęcia z Krzyża podług Ru-po nad królewskiemi drzwiami w bensa.

ikonostasie przedstawienie 12 apo- W kaplicy ikonostas z XVI11. w. stołów cennej wartości artystycznej j W głównym ołtarzu obraz Chrystu-z XVII. w. (odnowione). Na ścianie j sa darowany Bazylianom 1770 roku. lewej obraz z przedstawieniem scen W bocznym ołtarzu obraz Matki z życia św. Onufrego; obok po le- Bożej Bolesnej upadającej i podno-wej mały obraz Matki Bożej z dzie- ! szonéj przez aniołów, ciątkiem. Na prawym filarze mały I

Cerkiew św. Piątnicy (Paraskewii). Zbudowana 1645 r. przez hospodarów mołdawskich, o czem świadczy ich herb nad drzwiami wchodowymi, na miejscu starszej pierwotnej, częściowo z kamienia łamanego i cegieł. Odnowiona 1885 r. z pozostawieniem na zewnątrz naturalnego kamienia. Jest jednonawowa, z absydą zakończoną wielobokiem, sklepiona beczkowato z przecinającemi się lunetami. Nad przedsionkiem wznosi się wieża na dzwony.

Wewnątrz zasługuje na uwagę ! wej stronie nad obrazem św. Bar-nader piękny ikonostas bogato zło- bary obraz św. Trójcy, ciekawy pod eony z obrazami z XVI. i XVII. w. względem ikonograficznym. Po pra-cennej wartości artystycznej.    j wej stronie w ołtarzu obraz przed-

W głównym ołtarzu Chrystus i stawiający czynności po Narodze-błogosławiący ubrany w suknię niu Jezusa. W zakrystyi kopia ob-zdobną kwiatami. W ołtarzu po le- razu Wniebowzięcia.

Z ulicy Żółkiewskiej w bok, przy ul. św. Marcina:

Kościół św. Marcina. Założony około 1630 r. przez Aleksandra Zborowskiego dla Karmelitów trzewikowych, spalony 1648 roku, został odbudowany 1700 roku z drzewa. Następnie Jan Rubczyński wymurował dzisiejszy kościół w 1736 r. Tworzy jedną nawę z rozszerzonemi bokami o krzyżowem sklepieniu, na którem freski pędzia Stroińskiego, odnowione 1886 r. (przez Kopystyńskiego).

Przy tym kościele istniał niegdyś szpital dla wysłużonych żołnierzy polskich, założony przez Aleksandra Zborowskiego. Po zniesieniu w 1784 r. klasztoru, umieszczono w nim szkołę normalną i probostwo.

Wracając ku miastu ul. Żółkiewską po lewej stronie cała dzielnica zamieszkała przeważnie przez ludność żydowską. Po za nią ku zachodowi za targowicą końską.

Dom inwalidów zbudowany w latach 1855 do 1863, według planu słynnego wiedeńskiego architekty Teofila Han-sena, w stylu romańskim w dwukolorowej nietynkowanej cegle. Budową kierował E. Kaller, rzeźby wykonali Cypryan Godebski i Abel Perier. Uwagi godną jest główna klatka schodowa i sala z freskami. Za domem zasługuje na uwagę kaplica w kształcie krzyża greckiego z kopułą.

Przy ul. Kleparowskiej, bliżej miasta znajduje się

Zakład brata Alberta, dom przytułku dla biednych i bezdomnych. zbudowany kosztem miasta, a zostający pod zarządem Braci Tercyarzy św. Franciszka.

Obok znajduje się park Teofila Wiśniowskiego z pomnikiem bohatera (ob. ogrody), o kilkadziesiąt kroków dalej przy ul. Gródeckiej,

Kościół św. Anny. Pierwotny drewniany założony 1507 r. na pamiątkę, gdzie opuszczający miasto czeladnicy krawieccy stoczyli krwawą walkę z pachołkami miejskimi. Spalony 1509 r. przez Wołochów, odbudowany 1599 r. z mieszanego materyału dla Augustynianów. Dzisiejszy budynek pochodzi z połowy XVIII. w. Po zniesienu Augustynianów (1783) klasztor zamieniono na szkołę normalną i probostwo, a kościół ten na parafialny.

Wewnątrz jest jednonawowym, ! skiego sklepienia, posiada parę ob-przykrytym naśladownictwem pła- i razów pędzla K. Śzlegla.

Przy ul. Janowskiej w górze

Kościół Reformatów budynek nowy, założony w r. 1909.

Od kościoła św. Anny ulicą gródecką w górę, na plac Rolami, przy którym budujący się

Kościół św. Elżbiety według proj. prof. Talowskiego w stylu romańskim, w sąsiedztwie zaś na pl. św. Jura

Katedra obrz. gr. św. Jura. Należy do najładniejszych budowli lwowskich. Pierwiastkowo znajdował się na tem miejscu lasek bukowy, w którym mieli swe pustelnie zakonnicy św. Bazylego. Książę Lew wystawił tam w r. 1280 kaplicę, którą od r. 1393 aż do 1737 następujący po sobie archi-mandryci, t. j. główni przełożeni klasztoru rozszerzali. Dopiero Atanazy Szeptycki biskup lwowski w r. 1746 rozpoczął budowę dzisiejszej cerkwi, którą następca jego Leon Szeptycki dokończył. Budowę prowadził de Witte, twórca kościoła Dominikanów. W r. 1817 przeniesiono Bazylianów do klasztoru św. Onufrego, a klasztor ich przeznaczono na kapitułę grecką, mieszkanie kanoników i dom rekolekcyjny dla duchownych.

Cerkiew w stylu rokoko, pojętym bardzo malowniczo i szlachetnie, założona jest w kształcie krzyża greckiego, z kopułą o zaokrąglonych rogach. Od frontu terasa schodowa prowadzi przed frontem cerkwi, ozdobionym posągami papieży. Na attyce posąg św. Jerzego na koniu.

wieszony na ścianach. Presbiteryum posiada kilka obrazów artystycznej wartości. Nad królewskierni drzwiami w górze Jezus Chrystus jako Archirej. Po lewej stronie na filarze kaplicy, Matka Boska z dzieciątkiem; na ścianach poza królewskiemi drzwiami apostołowie w o-walnych ramach wszystkie (pędzla Łukasza Dolińskiego, za które obdarował go cesarz Józef II. cennym pierścieniem). Na ścianie absydy

Z dzieł sztuki wewnątrz zasługują na uwagę: W kaplicy prawej na osi poprzecznej, obraz Matki Boskiej trembowelskiej, malowany na drzewie w sukniach złoconych (odnowiony i przeniesiony roku 1673, z Trembowli). Pod nim obraz sw.

Pokrowy, t. j. Matki Boskiej osłaniającej swym płaszczem św. Romana, biskupów i duchownych. Po lewej w środkowej części ambona w stylu rokoko i naprzeciw posąg papieża Piusa IX. siedzącego na duży obraz Jezusa Chrystusa nau-tronie (przez T. Błotnickiego). Tron , czającego (pędzla Franciszka Smu-metropolitarny posiada obraz Chry- glewlcza 1775 + 1807 r.) przysłany stusa, oddającego Piotrowi klucze z Wilna kasztelanowi Kossakow-(pędzla E. Engerta z r. 1853).    skiemu.

Ikonostas w stylu rokoko, roz- [

Naprzeciw cerkwi pałac arcybiskupi w stylu rokoko odnowiony 1885 r.

Przy placu św. Jura wznosi się:

Klasztor PP. Sacré Coeur z zakładem wychowawczym. Założony 1844 r. przez arcyksięcia Ferdynanda d’ Este i arcybiskupa Fr. Pisteka, odbudowany częściowo w 1885 r. (przez J. Lewińskiego).

W sąsiedztwie frontem do ul. Leona Sapiehy:

Politechnika. Gmach wzniesiony w latach 1873—1877 według projektu prof. Zacharjewicza, składa się z dwóch oddzielnych budynków, frontowy od ul. Leona Sapiehy mieści wydziały: lnżynieryi, Budownictwa i Mechaniki, tylny od placu św. Jura służy dla wydziału Chemii i stacyi kera-micznej. Budynek główny dwupiętrowy odznacza się harmonią i proporcyą poszczególnych form architektonicznych i konsekwentnem przeprowadzeniem stylu włoskiego renesansu (późniejszego). Fronton główny zdobi grupa alegoryczna wydziałów technicznych, inżynieryi, budownictwa i mechaniki (dłuta L. Marconiego).

Wewnątrz westibul należy do najpiękniejszych założeń tego rodzaju. Wspaniała klatka schodowa trójramienna prowadzi na 1. piętro do przedsionka, skąd wstęp do auli (o ścianach pomalowanych na marmur) ozdobionej koryn-ckiemi słupami i karyatydami, między któremi obrazy podług kartonów mistrza j. Matejki przedstawiają postęp ludzkości. Obszerne korytarze okalają dwa podwórza. Z sal, zbiorów i t. p- zasługują na uwagę: W parterze zbiory i pracownia fizyki, lektrotechniki i technologii mechanicz ej, na 1. piętrze bogata w dzieła techniczne biblioteka, z piękną szafą biblioteczną, sala wykładowa architektury, zbiory budownictwa I. (konstrukcye), budownictwa II. (odlewy gipsowe architektoniczne i figuralne) i mechaniki; na II. pię^ trze zbiory mineralogii, inżynieryi, geodezyi i obser-watoryum astronomiczne.

Laboratoryum chemiczne, budynek piątrowy, odznacza się portykiem o pilastrach jońskich, zgrabnym westibulem i salą wykładową z kasetowanym stropem. Oprócz obu laboratoryów (chemii ogólnej i technologii), mieści •stacyę doświadczalną dla badań keramiki i nafty.

Przy ul. Leona Sapiehy ponadto dwa Kościoły:

Kościół św. Teresy (klasztor sióstr Opatrzności) z zakładem wychowawczym, istniejącym od r. 1855.

Kościół Maryi Magdaleny. Pierwotnie drewniany założony r. 1600 przez Annę Pstrokońską dla Dominikanów. W XVII. w. zbudowano dzisiejszy kościół, który zmieniono 1784 r. na parafialny, a klasztor na dom kary dla kobiet. Front zdobią dwie piękne wieże, odrestaurowane 1890 r.

W nawie lewej tabl. pamiątkowa Stan. hr. Dunin Bor-

Przewodnik po Lwowio.

kowskiego (f 1850), postawiona r. 1892 (dłuta R. Lewandowskiego). Na filarze z lewej strony tabl. marmurowa Fr. hr. Borkowskiego (f 1869).

Wzdłuż ulicy Leona Sapiehy na południe rozciąga się zupełnie nowa, pięknie zabudowana część miasta, z długą ulicą 29. Listopada i Kastelówką, między ulicami Krzyżową, (przy której kościół Karmelitanek Bosych) Lenartowicza i drogą Wulecką, nazwaną od rodziny mieszczańskiej Ca-stellich przybyłej w XVII. w. z Włoch do Lwowa, która miała tutaj swoją posiadłość. Nowo zbudowany wzdłuż ulicy 29. Listopada tramwaj elektryczny do Kulparkowa, łączy tę nową część miasta z ulicą Leona Sapiehy.

Wychodząc z Kastelówki, koło kościoła Maryi Magdaleny, widzimy dawny arsenał Sieniawskich, w którym mieści się dziś biblioteka Baworowskich (ob. Biblioteki) poniżej zaś w ul. Kopernika

Kościół św. Łazarza założony w r. 1620, a zbudowany przez współczesnego architekta Ambrożego Przychylnego w stylu renesansowym. Obok dom ubogich mieszczan, in-stytucya starożytna, dająca przytułek podupadłym obywatelom miasta Lwowa. Z dawnych zabytków nie wiele się tu zachowało. Nad drzwiami kościoła tablica, odnosząca się do erekcyi kościoła, w murze u wejścia kilka fragmentów rzeźb.

Za kościołem na szeregu wzgórz, bardzo malowniczo położona

Cytadela zbudowana w r. 1856 służąca za koszary 30 pp. (patrz, parki), przy ul. Kopernika zaś, bliżej miasta

Seminaryum gr. kat. z cerkwią św. Ducha, dawniej kościół Dominikanek założony w r. 1729 z wieżą i zegarem, w sąsiedztwie Zakład narodowy im. Ossolińskich (obacz Biblioteki i Muzea). Wracając ul. Słowackiego, dochodzi się do Ogrodu miejskiego (obacz parki) obok którego

Pomnik Agenora Gołuchowskiego, odsłonięty 28. czerwca 1901, jedno z najlepszych dzieł Cypriana Godebskiego. Agenor hr. Gołuchowski był namiestnikiem Galicyi, ministrem, twórcą dyplomu październikowego z r. 1860, na którym opiera się konstytucyjny ustrój Austryi.

Sam pomnik odlany jest z bronzu. Postać Gołuchowskiego z zarzuconym na ramiona futrem stoi na piedestale

z różowego granitu. Wysokość figury wynosi 3 metry. Przy frontowej ścianie piedestału siedzi postać bronzowa Gali-cyi i podaje mu wieniec laurowy. Po trzech zaś ścianach piedestału umieszczone są płaskorzeźby z bronzu, przedstawiające nadanie konstytucyi, Patryotyzm, Oświatę. Na ścianach pomnika umieszczono następujące napisy: „Hr. Age-norowi Gołuchowskiemu Rodacy 1901“, „Szkoły ludowe“ „Dyplom październikowy r. 1860“ — ,,1849—1875“.

Gmach sejmowy zbudowany w latach 1877—1881 według planu Hochbergera na podstawie nagrodzonych planów konkursowych. Budynek dwupiętrowy odznacza się bogatą renesansową architekturą i wewnętrznem urządzeniem. Tworzy od frontu głównego dwa pawilony z kopułami i środkowym ryzalitem z loggią. Atykę nad nim wieńczy alegoryczna grupa Galicyi, Wfsły i Dniestru dłuta Tadeusza Riegera; cztery figury nad grzymsem głównym dłuta R. Trembeckiego i Mikulskiego. Obie grupy dolne przedstawiają Oświatę i Pracę dłuta T. Riegera. Wewnątrz wspaniała podwójnie założona klatka schodowa, ozdobiona dwiema grupami Mieczysława z Kazimierzem Wielkim i Jarosława z Włodzimierzem Wielkim dłuta Z. Trembeckiego. Sala do posiedzeń sejmowych o bardzo pięknej architekturze, mieści w sobie 152 amfiteatralnie wznoszących się miejsc dla posłów sejmowych. Przy tylnej ścianie znajdują się miejsca dla marszałka, reprezentantów rządu i trybuna dla sprawozdawców. Za miejscem marszałkowskiem, na tylnej ścianie umieszczona jest piękna boazerya z dębowego drzewa z fryzem malowanym przez Henryka Rodakowskiego. Cały fryz podzielony jest zapomocą sześciu nyż na pięć pól. W nyżach wymalowane są: Wiara, Mojżesz, Likurg, Solon, Justynian i Praca. Prześlicznie malowane pola pomiędzy nyżami przedstawiają: Sztuki piękne, Budzący się ruch naukowy, Przemysł krajowy, Handel i Rolnictwo. Twarze poszczególnych figur są portretami najwybitniejszych osób lwowskiego świata politycznego, naukowego i literacko artystycznego.

Z przeciwnej strony od frontu apartamenta marszałka krajowego, z salą posiedzeń Wydziału krajowego, w której się znajduje obraz Jana Matejki „Unia Lubelska“ i t. zw. sala Marszałków z portretami byłych marszałków kraju i obrazem Jana Matejki „Konstytucya 3-go Maja“.

U rogu ulic Kościuszki i Jagiellońskiej nowo zbudowany

gmach Banku krajowego, nieco wyżej w ul. Mickiewicza gmach Kasyna narodowego w stylu barokowym według planów Hellmera i Feinera z Wiednia, na rogu ulic Jagiellońskiej i Karola Ludwika

Gmach gal. Kasy oszczędności zbudowany w r. 1891 według projektu prof. Zacharyewicza. Dawniej stał w tern miejscu słynny w pierwszych latach porozbiorowych zajazd Preschla, potem przez długie lata hotel Angielski. We wnętrzu dzisiejszej Kasy oszczędności uwagi godna klatka schodowa, sala posiedzeń na pierwszem piątrze, oraz urządzenia biurowe w parterze.

Na rogu ul. Karola Ludwika i Kopernika:

Gmach to w. kredytowego zbudowany w r. 1806 w stylu empirowym z rzeźbami mitologicznemu Towarzystwo kredytowe ziemskie założone przez galicyjski Sejm stanowy istnieje od r. 1843.

Wzdłuż ul. Karola Ludwika Wały hetmańskie (obacz parki) na których

Pomnik hetmana Jabłonowskiego. Posąg ten wzniesiony w XVIII. w. na cześć Stanisława Jabłonowskiego hetmana w. k. przez miasto Lwów z wdzięczności za bohaterską obronę miasta w r. 1695 przeciw najazdowi tatarskiemu, ustawiony był na dziedzińcu kollegium Jezuitów. W sto lat później zrzucony z postumentu leżał zaniedbany najpierw pod kościołem jezuickim, potem na podwórzu jednej z kamienic przy ul. Karola Ludwika. W r. 1860 wydobył go z zapomnienia Hipolit Stupnicki, redaktor „Przyjaciela domowego“ poczem go zrestaurowano ze składek publicznych i ustawiono na wałach, zwanych odtąd Hetmańskimi.

Posąg wykuty z twardego piaskowca był niegdyś grubo pozłocony. Przedstawia on hetmana w naturalnej wielkości w pełnej zbroi, w hełmie, w płaszczu udrapowanym przez jedno ramię.

Pomnik Jana Sobieskiego, wystawiony przez miasto Lwów na cześć bohaterskiego króla i odsłonięty we wrześniu r. 1898. Dzieło art. rzeźbiarza Tad. Barącza odlany w bronzie w odlewami wiedeńskiej Artura Kruppa. Przedstawia on Jana HI., jak na bystrym wspięty rumaku przeskakuje obalone działo, kosz faszynowy i strzaskane koła lawet. Obok kosza sterczy porzucony buńczuk tatarski, zna-

mię walki z półksiężycem. Król w stroju narodowym, w żupanie i kontuszu, o wylotach fantastycznie w tył rozwianych, lewą ręką dziarsko wspina konia, prawą wznosi do góry i buławą, godłem naczelnego wodza, daje rozkazy. Oczy w da! zapatrzone, zdaje się śledzić spokojnie przebieg krwawych harców i przeglądać szyki bojowe. Przy lewym boku, od rycerskiego pasa zwiesza się szabla, głowę zdobi typowy polski kołpak, koń przybrany bogato.

Postument cały z kamienia tarnopolskiego. Wierzch jego zdobi bogaty w około fryz z kartuszów, koron, bereł królewskich i t. d. Na czole postumentu, tarcza z herbami Polski i Litwy w bogatej armaturze, z której zrywa się do lotu orzeł. Zupełnie podobna tarcza z herbem rodowym Sobieskich, Janiną, zdobi tył postumentu.

Na bocznej ścianie, na lewo od jeźdźca, napis złotemi wyryty głoskami:Królowi Janowi 111. Miasto LwówMDCCXCVI11.

Na ścianie prawej w pięciu kolumnach nazwy miejsc i lata stoczonych pod niemi przez Jana 111. bitew.

U wylotu wałów Hetmańskich na pl. Maryacki:

Monumentalna studnia z posągiem Matki Boskiej dłuta Haulmana z r. 1862. Pierwotnie posąg ten stał na samym placu Maryackim, na miejscu dzisiejszej kolumny Mickiewiczowskiej.

Przy rogu ul. Kopernika:

Pasaż Mikolascha z przechodem na ul. Sienkiewicza, bogato ornamentowany, ze szklanym dachem podług projektu arch. Szulca.

Na placu Maryackim:

Kolumna Mickiewiczowska proj. art. rzeźbiarza Antoniego Popiela, odsłonięta w r. 1905. U stóp granitowej kolumny, postać wieszcza odlana z bronzu, nad którą uno-srący się geniusz. U szczytu znicz gorejący.

Hotel Żorża istniejący na tern miejscu od lat przeszło stu, założony przez Jerzego Hoffmana. Dzisiejszy gmach powstał w r. 1901 według projektu Helmera i Fellnera z Wiednia. Na czteru rogach znajdują się cztery figury alegoryczne wyobrażające cztery części świata, a mianowicie: od ul. Akademickiej Ameryka i Afryka, od ulicy Sienkiewicza Europa i Azya; zaś na frontonie płaskorzeźba wyobrażająca św. Jerzego.

W ulicy Akademickiej :

Pomnik Kornela Ujejskiego przed kasynem mieszczań-skiem. Odsłonięty 8. grudnia 1901, dłuta Tad. Popiela, przedstawia dużych rozmiarów biust poety, na granitowej podstawie.

Pomnik Aleks. hr. Fredry znakomitego komedyopisa-rza (na pl. Akademickim), w pobliżu pałacyku, w którym przez długie lata żył i umarł Fredro. Obecnie na miejscu tern powstaje szereg kamienic i dom akademicki. Sam pomnik dłuta Leonarda Marconiego, postawiony staraniem Koła literacko artystycznego, przedstawia postać autora „Ślubów panieńskich“ w pozie siedzącej, odlaną w bronzie.

Przeszedłszy plac Akademicki, przy ul. św. Mikołaja po prawej na wzgórzu :

Kościół św. Mikołaja założony pierwotnie z drzewa 1694 r. wraz z klasztorem przez Mikołaja Strzałkowskiego dla 00. Trynitarzy. Dzisiejszy zbudowali Trynitarze 1745 r. z fundacyi Samuela Muchowieckiego i Jana Jabłonowskiego wraz z klasztorem. W 1782 r. po zniesieniu Trynitarzy kościół przemieniono na parafialny, a klasztor na plebanię. Na zewnątrz kościół nie odznacza się architekturą, a wewnątrz przeładowany ozdobami w stylu rokoko.

mo

wy-

Trójnawowy, sklepiony beczko- dzieloną architrawem i gzymsem wo z przecinającemi się lunetami, część górną, zamkniętą trójkątnym posiada ambonę w kszałcie ryba- szczytem, ujmują z obu boków eso-ckiej łodzi. Przy głównym ołtarzu we, w bardzo zgrabnej linii zawinię-po lewej kaplica św. Floryana z pię- te konsole, które opierają się na knym ołtarzem z XVI. w. z rzeźba- dwóch czworobocznych polach. Ca-mi przedstawiającemu sceny z męki ły ołtarz okryty jest gęstą i mister-Pańskiej. Ołtarz'ten fundowany w r. ną płaskorzeźbą, rozmieszczoną 1595 przez rajcę lwowskiugo Jana w dziesięciu polach, wliczając w to Szolc Wolfowicza, znajdował się i płaszczyznę z tympanem Rzeźby pierwotnie w katedrze. Hojnością wyobrażają ostatnią wieczerzę, rzeźby, bogactwem szczegółów, mi- dfitwę w Ogrojcu, biczowanie, sternością wykonania dzieło to wiel- stawienie ludowi, wtłoczenie derce interesujące i charakterystyczne— niowej korony, wbijanie na krzyż, nie wątpliwie tak ze względów hi- pochód na Golgotę, złożenie do gro-storyczno-obyczajowych jak artysty- bu i zmartwychwstanie. W tympa-cznych jeden z najciekawszych lo- nonie Bóg Ojciec. U grobu Żbawi-kalnych zabytków Lwowa. Nad kon- cielą klęczą członkowie rodziny solową predellą wznosi się główna fundatora; po bokach widzimy ła-część ołtarza, podzielona czterema dnie skomponowane tarcze z her-kolumnami na trzy pola, a to w roz- bami Jana Szolca Wolfowicza i jego kładzie tryptykowym, tak że całość małżonki Hanlówny. W nawie pra-składa się z głównej tablicy i dwóch wej duży obraz w ołtarzu Serca węższych, bocznych skrzydeł. Od- N. P. Maryi (pędzla A. Rejchana).

Obok kościoła wielki gmach :

Uniwersytet. Zbudowany w latach 1842—1844 (proj. Fidélisa Stadlera) kosztem fundacyi Samuela Głowińskiego, jako konwikt wychowawczy młodzieży szlacheckiej. Po 1848 r. przeniesiono do tego budynku Uniwersytet ze spalonego w czasie bombardowania Lwowra zabudowania przy ul. Krakowskiej, w miejscu dzisiejszego Narodnego Domu.

Ogród botaniczny z cieplarnią dostępną dla publiczności. W górnej części ogrodu botanicznego od ul. Długosza

I.    12 zbudowano 1892 r. Instytut mineralogiczno-chemiczny (proj. inż. Risori) we wnętrzu którego pomnik Jana Śniadeckiego.

Wracając na plac Akademicki, skąd na prawo ul. Fredry w ul. Batorego:

Gimnazyum Franciszka Józefa a obok przy ul. Kamiennej Szkoła wyższa realna. Oba budynki postawione 1876 r. (proj. J. Hochbergera). Na środkowym ryzalicie gimnazyum w nyżach filarów międzyokiennych na

II.    piętrze posągi: Kopernika, Mickiewicza, Czackiego, Ossolińskiego, Śniadeckiego i Długosza (dłuta T. Barącza).

Obok gimnazyum, cofnięte od ulicy więzienia śledcze :

Sądu karnego w gmachu, przerobionym z klasztoru Karmelitów bosych, zniesionym 1784 r., w którym przez czas pewien była także przędzalnia jedwabiu, a później więzienie śledcze dla zbrodni politycznych. Mury karmelickiego więzienia zapełniły się po raz pierwszy rozbitkami z powstania listopadowego i późniejszymi partyzantami. — Ówczesny prezydent sądu karnego Józef Bressen dusił ich w celach wilgotnych i pozbawionych światła, tak że naprzy-kład Zaliwski dostawał konwulsyi, a wśród śledztwa wspomaganego kijami, głodzeniem więźniów, bezsennością, oszalał Psarski, Zieliński i Fiszer, zmarli Włyński, Krzesikowski i Eugeniusz Ulatow'ski, których pochowano w nocy i w największej tajemnicy. Straszne wspomnienie kijów, odbieranych przez rozbestwionych żołdaków, uniósł Adam Włyński, starzec, powszechnie szanowany obywatel, i późniejszy męczennik za sprawę narodową, Teofil Wiśniowski.

W r. 1837 ukończył się ów proces ogłoszeniem całego szeregu drakońskich wyroków. Chwila ta pamiętna dla Lwowa, gdy pod pręgierzem, w galeryi gmachu kryminalnego, odczytywano dekrety na całe lata Kufsteinu. Tłumy

ludu zaległy wówczas plac Bernardyński, żegnając choć zdała najdroższe osoby— z okien przyległych kamienic żegnały kobiety skazańców powiewem chustek, na długi i ciernisty żywot.

Na ich miejsce przyszli inni. W r. 1839 i 1840 więzienie pokarmelickie zaludniło się nowymi spiskowcami, wśród których znaleźli się też Smolka, Ziemiałkowski, Dunajewski i w. i.

Najbardziej ponura scena rozegrała się jednak w więzieniu karmelickiem dnia 28. lipca 1846 r., gdy wśród tłumu ludu, odczytano wyroki śmierci Kapuścińskiemu i Wiśniowskiemu. Ogromny płacz wstrząsnął wówczas piersiami całego Lwowa, a w dwa dni potem głuche milczenie i... straszna egzekucya na górze hyclowskiej.

Rok 1848 zakończył procesy polityczne, ale w kilka lat później znowu gmach karmelicki zapełniać się począł coraz to nowymi ludźmi, aż przyszło i ostatnie pokolenie walczące, w r. 1864, po powstaniu styczniowem.

Wzdłuż frontu ul. Batorego od gimnazyum po plac Halicki obszerny gmach c. k. Sądu krajowego z okazałą klatką schodową i saią rozpraw, zbudowany w r. 1892 (proj. inż. Fr. Skowrona). Szczyt wieńczy grupa Sprawiedliwości (dłuta L. Marconiego).

Na placu Halickim w dawnym pałacu Biesiadeckich mieści się Izba handlowa i przemysłowa, obok z wejściem od pl. Bernardyńskiego Hala targowa, żelaznej konstrukcyi, naprzeciw zaś na środku placu Bernardyńskiego

Posąg błog. Jana z Dukli, w formie kolumny koryn-ckiej, postawionej w r. 1649 przez miasto Lwów na pamiątkę oswobodzenia miasta od pierwszego oblężenia Chmielnickiego w r. 1648. W r. 1861 kolumna ta została odpowiednio odnowiona.

Kościół Bernardynów. Założony w 1460 r. przez Andrzeja Odrowąża. Po zniszczeniu przez pożary pierwotnej budowy z drzewa, a następnie z pruskiego muru wykonanej budowy kościoła i klasztoru, wzniesiono teraźniejszy. Budowa rozpoczęła się w r. 1600; prowizorem fabryki bvł członek budującego kościół zakonu, O. Bernard Avellides; pierwszym budowniczym i twórcą artystycznym Paweł Rzymianin. Budowa kościoła wlokła się niesłychanie długo — poświęce-

nie jego odbyło się dopiero w r. 1630, a więc w całych 30 lat po założeniu kamienia węgielnego, mimo że nie brakło ofiarności publicznej i że ludność lwowska brała najgorętszy udział w budowie, tak że kiedy przyszło do przeskle-piania części absydyalnej, całe rniasto przez dwa dni spieszyło podawać materyał, i ludzie biegali wesoło z cegłami, wapnem i taczkami po wiszącym na palach pomoście do góry i na dół, pomagając mularzom. Przez cały czas budowy stary drewniany kościółek stał nienaruszony pośród wznoszących się murów świątyni ; zburzono go dopiero wtedy, gdy nowy kościół był już gotów. Kościół Bernardynów wywołał po swem ukończeniu we Lwowie podziw en-tuzyastyczny. Zimorowicz nie ma dlań słów pochwały, Józefowicz z uniesieniem pieje hymny na cześć jego architektury, którą sławi na równi z najsławniejszemi staroży-tnemi pomnikami i nowemi bazylikami. Dziś nieco chłodniej patrzymy na ten zabytek przeszłości, ale przyznać musimy, że rzeczywiście jestto budowa znakomitszej monumentalnej wartości, bogata w prawdziwie piękne szczegóły, uderzające plastyczną dekoracyą frontowej fasady, a oryginalną malowniczością tylnej. Fasada frontowa podzielona jest horyzontalnie na trzy kondygnacye: dolna najszersza zamyka całą szerokość wnętrza, druga węższa bo tylko o szerokości głównej nawy, z dwoma falisto, jakby konsolowo traktowanemi przyskroniami, które maskują dachy naw bocznych; trzecia i ostatnia szczytowa kryje siodło dachu nawy głównej środkowej. Pionowa artvkulacya fasady, składa się z parzystych pilastrów u dołu, z dwóch skrajnych pilastrów i trzech nisz w drugiej kondygnacyi, i z bogato dekorowanego szczytu z niszą i posągami. Boczną południową fasadę kościoła traktował Paweł Rzymianin równie poważnie i szlachetnie jak ścianę cerkwi wołoskiej. Malowniczą i oryginalną jest fasada tylna, albo raczej szczytowy mur między nawami kościoła a częścią absydy-alną. Szczyt ten traktowany w dekoracyi tak samo jak frontowy, ma pośrodku rodzaj półcylindrycznego wykuszu czy wieżyczki z płaskiem pokryciem, opatrzonej w strzelnice, a razem z wieżą i z stromym dachem absydyalnej części kościoła i tylnymi murami daje sylwetę pełną ożywionych linij i charakterystyki. Wnętrze świątyni, obecnie tak przeładowane barokowemi ozdobami, malowaniami i ołtarzami, że giną wśród nich niemal całkowicie linie architektury, jest trzynawowe, z nawą środkową wysoko ponad boczne wyniesioną, a oświetloną okrągłemi lunetami. Sześć słupów czworobocznych, po trzy z obu stron głównej nawy, stanowiąc przedział naw, dźwigają sklepienie beczkowe, a całą ich ozdobą są pilastry z korynckiemi głowicami. U ich boków, oparte na impostach, czepiają się łuki sklepień bocznych. Chór muzyczny spoczywa na arkadach, które zarazem stanowią przedsień kościoła; arkada średnia w osi wnętrza najszerzej rozpięta, akcentuje zarazem główne wejście do świątyni. Absydę sformowaną z trzech boków okto-gonu, po nad stosunek do nawy wydłużoną, dzieli wielki ołtarz na dwie części, t. j. na właściwe presbiteryum przed ołtarzem i na chór za ołtarzem, stanowiący rodzaj osobnej kaplicy, poświęconej bł. Janowi z Dukli. Kościół Bernardyński służył odtąd za wzór, prawie wszystkim kościołom jakie powstawały po nim we Lwowie, kościoły jezuicki i karmelicki w założeniu swojem należą do tego samego typu.

Klasztor dziś bardzo archaiczny i malowniczy zabytek dawnych wieków, zbudowano według wskazówek władzy miejskiej. Otoczony w trójkąt murami i basztami tworzył silną odrębną warownię, przyległą do murów miejskich.

Kościół bernardyński uważany był dawniej jako wojskowy i z tego względu wiąże się z nim wiele ważnych wspomnień historycznych. Tu w r. 1648 pod niebytność wziętych w niewolę w nieszczęśliwej bitwie z Kozakami pod Korsuniem hetmanów Mikołaja Potokiego i Marcina Kalinowskiego i po ucieczce regimentarzy w sromotnym pogromie piławieckim, wojsko obrało sobie wodzem Jeremiego Wiśniowieckiego. Tutaj w r. 1662 podczas osławionego związku wojskowego pod wodzą Świderskiego i po zawarciu ugody odbyły się przeprosiny króla przez naczelnictwo związku, w dniu 22. lipca. Przedtem jeszcze ruszył na tę drogę pokutną sam marszałek Związku Stefan Świderski, na czele tysięcznej siły zbrojnej, wraz całem kołem związkowem i wyższymi oficerami. Na polach podlwow-skich stanęła ta niezwykła deputacya, a w wigilię aktu Świderski udał się do klasztoru Karmelitów trzewikowych przy ulicy Halickiej, gdzie przepędził noc na praktykach religijnych, oczekując dalszych rozkazów królewskich.

Nadszedł wreszcie oczekiwany dzień 22. lipca. Pogoda była zła, deszcz rozmoczył ulice miasta, tworząc błotniste kałuże, w których obywatele lwowscy brnęli „aż po ko-

Ot i gawiedź lwowska miała widowisko, jakich mało. Król na tronie, wielki, dobry i wybaczający, a równocześnie bezsilny, żalem targany i gniewem, w tym żalu zawiedzionych nadziei szukający drobiazgowej parady przeprosin i nie przepuszczający ani jednej ceremonii, ani krzty upokorzenia dla... pokutników.

lana“. Mimo to wiadomość o niezwykłem zdarzeniu poruszyła całe miasto, tak, że w samym kościele Bernardynów i w okolicy panował ruch nieopisany. Wszyscy zbiegli się na to widowisko, „licznie zmieszane gromady mężów, młodzieńców, starców i płeć żeńska — nie zatrzymywała nikogo w domu własna powaga lub dostojność“.

O godzinie 8 rano zjecłmł do kościoła król, królowa, dwór cały, z wielką pompą i majestatem, a równocześnie od klasztoru szedł pieszo — pokutnik — Stefan Świderski, wraz z całą starszyzną związkową i licznym pocztem oficerów.

Za tyle goryczy i własnego upokorzenia i zawiedzionych nadziei, należała mu się przynajmniej ta jedna chwila ułudy...

U drzwi kościoła w kruchcie, zastąpił Świderskiemu drogę instygator królewski Franciszek Tański i ponurym, a uroczystym głosem zapytał, ażali Związek ten niecny, potępiony, wyda wszystkie swoje akta i zerwie z całą przeszłością ?

Odpowiedź była twierdząca.

Drzwi od kościoła otworzyły się na oścież, a cała de-putacya runęła do stóp królewskich, błagając przebaczenia. Świderski wręczył królowi ośmioarkuszowy akt Związku, buńczuk, jako oznakę swej władzy i inne insygnia związkowe.

Nastąpiła chwila dramatyczna. Buńczuk potrzaskany na drzazgi legł u stóp tronu, akt związku miał być oddany katowi miejskiemu, aby go publicznie spalił na rynku.

Wtem rogata, dumna natura zbudziła się u Świderskiego. Nie mógł znieść hańby i wstydu publicznego całopalenia, rzucił się do nóg królewskich, błagając o łaskę, o zmiłowanie... Co dalej zaszło, niewiadomo — dość, że któryś z braciszków, czy księży Bernardynów przytknął akt do świecy i spalił go na miejscu. Jedni powiadają, że braciszek uczynił to na własną rękę z litości nad Świderskim, inni, że król w ten sposób swoją łaskę objawił i oszczędził butnemu szlachcicowi największego, jakie go spotkać mogło, upokorzenia.

Tymczasem rozpoczęło się uroczyste nabożeństwo, po którem król z królową i całym dworem udali. się do refektarza klasztornego. Za chwilę przybył tam Świderski ze starszyzną i na klęczkach przemawiał do króla, prosząc o łaskę, przebaczenie i darowanie mu życia. Wystąpił następnie z pompatyczną przemową radca związku Oszcze-palski, ale zaraz po pierwszych słowach, przerwał mu król suchym, rozkazującym tonem, aby się trzymał ściśle przedmiotu. Zbity w ten sposób z tropu Oszczepalski, po kilka-kroć przyklęknął w milczeniu u nóg króla, poczem przemawiał jeszcze Bieykowski, a na to wszystko odpowiedział imieniem króla kanclerz Prażmowski.

W ten sam sposób odbyły się tutaj dnia 11. maja 1696 przeprosiny hetmana Stanisława Jabłonowskiego ze strony Jana Baranowskiego marszałka wojska skonfederowanego. Tu skonfederowane powtórnie wojsko odprawiło w r. 1699 koło wojskowe. Tu odprawiło się drugie koło wojskowe, w przytomności hetmanów koronnych Rzewuskiego i Cho-mętowskiego w r. 1728. Najważniejsze jednak wspomnienia wiążą się co do obrony tego kościoła i klasztoru w czasie ostatniego oblężenia Lwowa przez Turków w r. 1672 oraz w czasie oblężenia przez Szwedów 1704 r. W czasie oblężenia przez Turków, oraz sprzymierzonych z niemi Tatarów, Wołochów, Kozaków i Siedmiogrodzian, pod wodzą Kapudana-Baszy w r. 1672, gdzie całe miasto naokoło znaczną armatą było otoczone, usiłowali nieprzyjaciele zdobyć koniecznie najprzód ten klasztor. Gdy spełzły na ni-czem kilkakrotne układy, któremi miasto nieprzyjaciół od oblężenia go odwieść usiłowało i po kiikakrotnem na-daremnem bombardowaniu miasta, gdy już Turcy widząc niezłomną chęć bronienia się, ze strony tegoż, rozpoczęli zakładać podkopy pod mury klasztorne, ze strony wschodniej, w celu wysadzenia ich w powietrze; lada chwila oczekiwano upadku tychże, oraz i zniszczenia klasztoru. Wsze-lakoż w samą wilię św. Michała w nocy, nastąpiła tak wielka ulewa z grzmotami i piorunami iż pozalewała podkopy nieprzyjacielskie i wiele pracujących w nich ludzi potopiła. To też tak przeraziło nieprzyjaciół, iż nakoniec do ugody z miastem przystąpili i wkrótce stąd odeszli. W czasie rozbierania murów i szkarpów miejskich, miasto niegdyś i klasztor tutejszy opasujących, natrafiono i na te podkopy, gdzie też znaleziono mnóstwo kości ludzkich i rozmaite na-

rzędzia. Z tego się też wylęgła pomiędzy ludem baśń, jakoby zakonnicy tutejsi utrzymywali tajne podziemne chodniki z przyległym o kilkaset kroków klasztorem panieńskim, niegdyś Bernardynek, gdzie się dziś urząd cłowy i magazyn'tytoniu mieści.

Przy końcu zeszłego wieku wspaniały ten kościół wraz z klasztorem o mało że nie uległ temu samemu, jak wiele innych w tern miejscu losowi. Brak odpowiedniego lokalu na umieszczenie poczty, dyrekcyi policyi, urzędu cłowego i innych urzędów, przedstawiał klasztor Bernardyński, jako najodpowiedniejszy ku temu. Zapowiedziano to przeznaczenie i zakonnikom, a jak mówią znaczna liczba tychże opuściła już wtenczas klasztor. Wszelakoż los zrządził, iż ówczesny prowineyał zakonu bernardyńskiego i kustosz tutejszego klasztoru ks. Władysław Hein, znał się z ówczesnym gubernatorem hr. Brigido, a podobno wspomnienie szkolnej jeszcze przyjaźni z sobą ich łączyły. W czasie pobytu cesarza Józefa II. we Lwowie w r. 1786 umówiono tajną przechadzkę po kościołach i klasztorach lwowskich, w celu wybrania którego z nich dla umieszczenia wyż wspomnianych urzędów. Gdzie też gubernator korzystając ze sposobności przedstawił cesarzowi wspaniałość kościoła, skarbiec i bibliotekę, który zaś przekonawszy się o prawdziwości przedstawień, cofnął zapadły już wyrok na zamknięcie kościoła.

Po lewej od głównego ołtarza

Wchodząc do wnętrza, przy z XVII. w. Bogactwem i misterno-drzwiach głównych wykuty pomnik ścią rzeźby, wykonanej z precyzyą Stanisława Wyżyckiego z r. 1680- posuniętą do subtelności, szlache-Freski nawy środkowej, odnowione tną kompozycyą całości — stalle te po raz drugi w r. 1906 przedstawia- zaliczają się do najznakomitszych ją gloryfikacyę św. Andrzeja i bł. dzieł snycerstwa w'Polsce. Odno-Jana z Dukli. Przy jednym z filarów wionę zostały w r. 1905. mamy pomnik Stanisława Piłata W ołtarzu srebrna trumna z re-(f 1866 dłuta Parysa Fillipiego). likwiami bł. Jana z Dukli. Na ścia-W nawie głównej po prawej: nie absydy wspaniały i wcale dobry Ołtarz św. Antoniego z staroda- obraz (pędzla Franciszka Lekszyckie-wnym obrazem na tle złoconem, go f 1688) przedstawiający Ukrzy-u dołu mały obraz ,św. Małgorzaty żowanego według Rubensa. (pędzla K. Szlegla). Ściany presbite- W zakrystyi portrety królów rium zdobią obrazy przedstawiające i dobrodziejów klasztoru, bogate cuda bł. Jana z Dukli (1483) bez aparata kościelne, srebrne wota, większej wartości artystycznej, je- między któremi zasługują na uwagę dnakże bardzo charakterystyczny pamiątkowa srebrna tablica z wido-zabytek XVII. w. Przed ołtarzem kiem Lwowa ofiarowana przez mia-głównym chór zakonników z p i ę- sto po oblężeniu Chmielnickiego knemi stallami będącemi zna- ! 1648 r. komitym pomnikiem snycerstwa

począwszy: Na ścianie zamykającej nawę lewą: Ołtarz Ofiarowania Jezusa z dobrym obrazem Ołtarzowym. Przy pierwszym filarze w ołtarzu dobry obraz św. Franciszka. Przy drugim w ołtarzu Trz.

następnym filarze w ołtarzu duży obraz św. Bernarda na tle złoconem. Od nawy gł. tablica pamiątkowa poety M. Romanowskiego (f 1863).

W krużganku klasztornym jako też i na piętrze znajdują się obrazy religijne i portrety. Z przedsionka na dole wstęp do Archiwum aktów grodzkich i ziemskich (obacz Biblioteki).

Króli, obraz Bożego Narodzenia (w stylu flamandzkim), na tym filarze od strony nawy gł. tablica pamiątkowa dobrodzieja kościoła Pro-busa Barczewskiego (f 1884). Przy

Obok Bernardynów w ulicy Sobieskiego !. 32 odkopano w r. 1906:

Basztę z XV. w., na której dziś jeszcze dostrzedz można miejsca strzelnic i wylotów. Jak wiadomo, dawnymi czasy miasto opasane było podwójnym murem, a mianowicie „wysokim“ z basztami cechowemi, który w tern miejscu biegł wzdłuż ulicy Sobieskiego, względnie południowej jej części, od narożnika, który tworzyła baszta przy arsenale miejskim (Podwale) i drugim murem „niższym“ biegnącym wśród kamienic między ulicami Sobieskiego i Wałową. Ten drugi mur zaopatrzony był ponadto w półkoliste osłony, względnie baszty ze strzelnicami, a bezpośrednio pod nim, w miejscu, gdzie dziś kamienice frontem do ulicy Wałowej zwrócone, znajdowała się głęboka fosa.

Poza tymi dwoma murami biegł nadto oszkarpowany wał, również basztami najeżony. Otóż odkryte obecnie szczątki murów należały do t. zw. muru niższego i właśnie na miejscu tej kamienicy przechodziły w półkolistą basztę, której część niższa z dolną kondygnacyą strzelnic zachowała się doskonale. Baszta murowana z kamienia, pochodzi z XV. w. i jest bardzo ciekawym przyczynkiem do sposobów budownictwa wojennego w Polsce. Dla dziejów forty-fikacyi lwowskich jest odkrycie to bardzo ważne, gdyż daje 'wyobrażenie o środkach obrony Lwowa, które na planach zachowały się tylko w bardzo niewyraźnych szkicach.

Odkryta baszta będzie utrzymaną dzięki temu, że właścicielka zgodziła się na utworzenie w jej murach gospody, która zatem będzie się mieściła w suterenach nowej kamienicy.

Opodal o kilkadziesiąt kroków w ulicy Blacharskiej, w podwórzu domu 1. 27:

Synagoga Złotej Róży, zbudowana kosztem Izaaka Nach-manowicza w r. 1582 przez budowniczego lwowskiego Pa-

wła Szczęśliwego. Do synagogi tej, zwanej Turesahaw przywiązany jest myt o żydówce Róży Nachmanowej (Złota Róża), która poświęceniem swojem uratować miała synagogę. Rzecz w głównych zarysach miała się następująco:

Na początku siedmnastego wieku zawitali do Lwowa Jezuici, z zamiarem założenia tu swojego kolegium i kościoła. Urząd radziecki chcąc Jezuitom utrudnić pobyt w mieście postawił im warunek, że „nie mają się gdzieindziej starać o miejsce ecclesiae et collegii, tylko między żydy“. Ojcowie zgodzili się na ten warunek, a komisya królewska, która niebawem zjechała do Lwowa, oddała Jezuitom na własność plac na którym dopiero co stanęła synagoga i domy: Izaka Ziskindowicza, Josefa Salomona i Nachmana, a to na podstawie rozumowania prawnego, że place te były własnością królewską, bezprawnie żydom sprzedaną. Można sobie wyobrazić, jaki krzyk podnieśli żydzi, na wiadomość o tym dekrecie. Poruszyło się wszystko jakby kto kij włożył w mrowisko; w gminie żydowskiej zapanowała żałoba, nakazano posty, publiczne modły i lamenty, a równocześnie wniesiono uroczysty protest przed komisyę królewską i żałobę na sejmik szlachecki w Sądowej Wiszni. Nachman i żona jego Róża wszystkich swych pokątnych wpływów i protekcyj użyli, aby tylko odwrócić grożące niebezpieczeństwo. Niewiadomo czy wpływ Róży to sprawił, czy też słuszność sprawy żydowskiej, dość, że na sejmiku w Sądowej Wiszni ośmnastu mówców szlacheckich przemawiało za żydami, ą dwu tylko to jest Jan Zamojski i hetman polny Stanisław Żółkiewski patronowało Jezuitów. Ale Jezuici mieli już wtenczas potężny wpływ na dworze królewskim, tak że w r. 1604 zapadł wyrok sądu królewskiego, oddający im na własność owe place i budynki. Wśród powszechnego lamentu więc oddali żydzi klucze od synagogi, ale mimo to nie dali jeszcze za wygranę. Spór toczył się przez następnych lat 5, aż ostatecznie dzięki protekcyom Róży Nachmanowej przyszło do. ugody, której pośrednikiem był sam arcybiskup Zamojski. Żydzi zobowiązali się dać20.000złp. Jezuitom na zakupno innych placów, ale i tej ugody nie dotrzymali, tak że ostatecznie Jezuici musieli się zadowol-nić kwotą 4000 czerwonych złotych, z których nadto magistrat potrącił 300 zł. dla siebie w zamian za plac, który im ofiarował, na miejscu gdzie dziś kościół Jezuitów. Na dwa dni przed świętem Purimu w r. 1609 żydzi w sposób uroczysty intromitowali się do odzyskane] synagogi. Na uroczystość ową napisał uczony w piśmie, a nawet w świeckich naukach rabbi Izak Ben Samuel Halevi hymn radosny, który po dzień dzień dzisiejszy, jako część składową liturgii na sabath przypadający po Purimie bywa odczytywany:

„Wywyższam Cię, o Wiekuisty, gdyż otwarłeś podwoje tej świątyni, a wrogom moim nie użyczyłeś radości z mego nieszczęścia... wysłuchałeś mnie, gdym wołał do Ciebie, a więc przyjmij za to me dzięki. Wszak już na równi potknęła się noga moja, aleś Ty moim był zbawcą. Niech więc w tej chwili wesela, zabrzmi pieśń nowa: „Chwała Ci, Panie, na wieki...

„Znalazłeś nas na puszczy... ocaliłeś nas z Egiptu... w Babilonie nas nie opuściłeś... Chwała Ci, Panie, na wieki... i Grecy nam życie zatruwali...

„Cztery łatą i sześć miesięcy była świątynia zamknięta i już ją wróg miał zagarnąć, gdy Ty, Panie, ją wybawiłeś, a nam ją wróciłeś. 1 świątynia zabrzmiała pieśniami chwały.

„Chwała Ci„ Panie, na wieki!“

A całą zasługę w odzyskaniu świątyni przypisali żydzi wpływom Róży Nachmanowej. Nazwano ją „złotą Różą“.

W ulicy Łyczakowskiej :

Kościół Klarysek rewindykowany przed kilku laty od rządu, który tam miał komorę cłowę i obrócony na użytek młodzieży szkolnej.

Szpital wojskowy przerobiony z dawnego klasztoru i kościoła Bonifratów, założonego w r. 1539, zniesionego w r. 1784.

Kościół św. Antoniego, założony 1718 r. przez ks. Janusza Antoniego Wiśniowieckiego dla Franciszkanów, a po przeniesieniu tychże 1784 r, zmieniony na parafialny.

Od kościoła św. Antoniego w bok ul. Słodową do „Kai-serwaldu“ (ob. ogrody) opodal zaś

Kościół św. Wojciecha, założony w r. 1602 przez mieszczanina lwowskiego Piotra Moskalika którego dzieci zmarłe na zarazę morową pochowane zostały na gruncie tego kościoła. Kościółek początkowo mały, drewniany, został w 100 lat później odbudowany z kamienia i cegły. Mieścił się przy nim długie lata internat OO. Misyonarzy, przygotowujący do stanu duchownego. Po rozwiązaniu konwentu ża Józefa 11. przeszedł kościół na rzecz funduszu religijnego, ale od początku owej ery używany był do celów wojskowych. Najpierw służył na skład prochu i saletry, w ostatnich czasach jako magazym augmentacyjny kawale-ryi mieścił zapasy podków, koców, uprzęży itp. przyborów. Po rewindykacyi w r. 1906 stał się własnością towarzystwa bursy im. św. Wojciecha.

Wracając w ul. Łyczakowską, ku ul. Pijarów spotykamy

szereg

Szpitali, a mianowicie szpital św. Zofii dla dzieci założony w r. 1878, szpital powszechny przerobiony z dawnego klasztoru Pijarów założonego w r. 1748 przez lwowskiego biskupa sufragana Samuela Głowińskiego, obok szereg nowo zbudowanych klinik wydziału lekarskiego Uniwersytetu.

Wyżej w ul. Łyczakowskiej

Cerkiew św. Piotra i Pawła, niegdyś kościół Paulinów, założony w XVII. w. jednonawowy, skromna budow'a pomalowana wewnątrz przed kilku laty.

W ul. Piekarskiej :

Zakład OO. Zmartwychwstańców z kościołem zbud. w 1887 r. fproj. Ł. Bodaszewskiego i A. Zagórskiego). Wnętrze jednonawowe w kształcie krzyża pomalowane w stylu romańskim. Ołtarz główny z marmuru, boczny z drzewa, okna barwne.

Obok gmachy:

Wydziału medycznego (prof. Braunseisa) i baraki wojskowe.

Boczna Piekarska ul. Sakramentek prowadzi do placu, przy którym :

Kościół Sakramentek z klasztorem. Zbudowany 1718 r. przez Franciszka Cetnera, Stanisława Leszczyńskiego i Helenę Czetwertyńską. Kościół stał niedokończony od 1743 do 1881 r., w którym budowę na nowo rozpoczęto (proj. A. Mi-nasiewicza) i ukończono.

Wychodząc ul. Kochanowskiego w ul. Zieloną:

Kościół ewangelicki pierwotnie katolicki Dominikanów założony około roku 1685, odrestaurowany w r. 1878. Naprzeciw:

Przewodnik po Lwowie.

Miejski Zakład sierót założony w r. 1885, w bocznej zaś ulicy Jabłonowskich, koszary piechoty, dawniej

Pałac Jabłonowskich, siedziba hetmana w. kor. Stanisława Jabłonowskiego. Związany z miastem naszem, życiem, czynami, wojną, grobem swoich najbliższych, zapragnął hetman i stałego we Lwowie siedliska. Więc na „Skałce“ opustoszałej zbudował pałac ogromny, w stylu swojego wieku, a obok niego założył park angielski, w którym na pamiątkę odsieczy wiedeńskiej zasadził ośm czworoboków lipowych. Dziś pałac ten, zeszpecony, zmieniony na koszary stracił swój pierwotny charakter, ale zawsze zostało w jego murach, dużo barokowej monumentalności i magnackiej potrzeby a gustu. W pałacu tym i ogrodzie przyjmował Jabłonowski w r. 1698 z niesłychanym przepychem króla Augusta IL, a w r. 1700 odbył się tu cały szereg wspaniałych festynów na cześć poselstwa polskiego, wracającego ze Stambułu pod wodzą Rafała Leszczyńskiego. Po śmierci hetmana w r. 1702 zamieszkał tu syn jego Jan Stanisław Jabłonowski, kanclerz w. koronny, uczony statysta, polityk i poeta, autor nakomitego dzieła „Skrupuł bez skrupułu“, które mu zapewniło na zawsze imię w naszej literaturze. Ożeniony z Joanną margrabiną de Bethume, rodzoną siostrzenicą królowej Kaźmiery, prowadził we Lwowie dwór prawdziwie królewski, a pałac Jabłonowskich i ogród rozbrzmiewał francuzczyzną, która zapanowała tu wszechwładnie, zwłaszcza po jego śmierci, gdy owa margrabina de Bethume została jego wyłączną właścicielką. Później mieszkał w tym pałacu Józef Aleksander Jabłonowski, wojewoda nowogrodzki, słynny z oręża, nauk i dziwactwa, który założył w Lipsku istniejącą po dziś dzień „Societas Jabło-nowiana“, mającą wydawać dzieła do Polski się odnoszące, ostatni zaś właściciel Maciej Jabłonowski wielki mecenas sztuki, założył w ogrodzie teatr letni, zbudowany przez Włocha Maraino. Teatr ten bez dachu, o siedzeniach na splantowanem w trzy kondygnacye wzgórzu, z proscenium, udekorowanem kolumnami grockiemi, zapamiętał premierę „Krakowiaków i Górali“ Kamińskiego w r. 1802 i był świadkiem jedynego prawie w dziejach teatru zdarzenia, że na przedstawieniu „Izkahara“, które przeciągnęło się przez całą noc do rana, sama przyroda wyręczyła maszyneryę teatralną. Właśnie miała nastąpić scena ze wschodem słońca, gdy z podniesieniem kurtyny, zajaśniało na horyzoncie prawdziwe słońce wschodzące i promieniami swymi ozłociło końcową alegoryę. Zagrzmiała burza oklasków w widowni, mieszczącej do trzech tysięcy widzów, trwających całą noc na przedstawieniu w języku polskim, a te promienie i te oklaski rzuciły na ciernistą drogę Bogusławskiego parę kwiatów, tak rzadkich podówczas we wieńcu dyrektora polskiego teatru. W tym czasie ogród Jabłonowskich roił się od tłumów, szukających tu spoczynku i ochłody. W r. 1822 zakupiła pałac Jabłonowskich wojskowość, a w siedzibie hetmana rozkwaterowały się dwie kompanie grenadierów austryackich. Równocześnie pobliska „Skałka“ zadymiła cegielnią Stillerów. Jakiś czas mieszkał latem na górze arcy-książe Ferdynand d’Este, później cała góra przeszła na własność prywatnych nabywców, a dziś przerżnięta ulicą św. Jacka, świeci paru dworkami, z których pp. Christophów robi wrażenie arki Noego wśród powodzi „landwery“ i pułku „de Nassau“ (15 pp.), co tak krwawo zapisał się w pamięci Wiedeńczyków w czasie rewolucyi w r. 1848. Stary ogród Jabłonowskich obnażył się w plac musztry, a po raz ostatni spoczęła na nim myśl polska w czasie pierwszej wystawy krajowej w r. 1877, która tutaj rozłożyła skromne zasoby bogactwa krajowego.

Przy końcu Przewodnika po Lwowie zwrócić należy także uwagę na wielkie zakłady miejskie, a mianowicie:

Centrala elektryczna w górnej części ul. Kopernika do-starczajęca siły ruchu miejskiej kolei elektrycznej oraz oświetlenia.

Wodociąg lwowski. Po kilkuletnich specyalnych stu-dyach dokonanych przez zastępców gminy, przyjęła Rada miejska projekt wykonany przez inż. Smrekera zasilenia m. Lwowa wodą z Woli dóbrostańskiej. Wola dobrostańska jest wioską położoną nad stawem na pół. zachód od Lwowa, pomiędzy Szkłem, Gródkiem, Janowem i Lwowem w dorzeczu rzeki Wereszycy.

Staw wolicki nie ma dopływu w postaci jakiejś rzeczki lub potoku. Na brzegach i w dnie jego biją źródła zaopatrujące w wodę zachodnie ramię rzeczki Wereszycy, będącej dopływem Dniestru. Dla sprowadzenia tej wody założono przy ujęciu pomp, któremi podnosi się wodę do wysokości zwierciadła wody w zbiorniku wodociągowym we Lwowie na 333 m. n. p. m. Ponieważ różnica najwyższych i najniższych punktów w samem mieście wynosi 83 m., podzielono wodociąg na dwie strefy, t. j. niższą i wyższą. Rurociąg tłoczący, doprowadzający wodę z Woli dobrostań-skiej zasila całe miasto w dolnym rejonie, a nadmiar wody dostaje się do zbiornika strefy niższej, położonego na wzgórzu przy ulicy Zielonej, skąd w porze spoczynku pomp, lub w czasie większej konsumcyi opada woda grawitacyjnie do sieci miejskiej. W pobliżu zbiornika strefy niższej, założono drugą (mniejszą) stacyę pomp, zapomocą których przepompowuje się wodę do sieci miejskiej wyższej strefy, t. j. dla części miasta położonych ponad 300 m. n. p. m., à nadmiar wody dostaje się do zbiornika górnej strefy — pracującego tak samo jak zbiornik dla niższego rejonu.

Rzeźnia miejska na Gabryelówce, oddana w dniu 15. li-pca 1901 do użytku publicznego. Przy głównej drodze dojazdowej, od strony zachodniej, przyjęto front zakładu rzeźni i targowic, które między sobą i od strony dróg okalających ograniczone są murem — z wyjątkiem targowicy końskiej, odgraniczonej tylko parkanem. Pomiędzy pierw-szym oddziałem „targowicy bydlęcej“ wytworzony jest plac wstępny, o powierzchni 2834², służący jako zajazd do obu oddziałów. Przy froncie w środku wspomnianego zajazdu zbudowaną jest portyerówka; po prawej stronie tejże jest jednopiętrowy budynek restauracyjny z pomieszkaniem weterynarza, restauratora i później urządzonem pomieszkaniem portyera i jednego maszynisty, — natomiast po lewej stronie właściwy budynek administracyjny, takiej samej wielkości jak poprzedni, w którym pomieszczone są w parterze biura i mieszkanie służącego, zaś na piętrze pomieszkanie dyrektora i kasyera zakładu. W pierwszym budynku urządzonem zostało biuro targowe w budynku wagi centralnej na targowicy bydlęcej. Przy końcu placu wstępnego znajduje się po prawej stronie główny wjazd na targowicę bydlęcą, zaś w tej samej osi po lewej stronie, wjazd na plac rzeźni. Ugrupowanie wszystkich budynków na placu rzeźni przeprowadzonem zostało według t. z. „systemu niemieckiego“, który się tern charakteryzuje, że wszystkie budynki wolno stoją, z wyjątkiem tych, które ze względu na dogodność w obsłudze muszą być razem połączone. Na

samym obszarze placu rzeźni zajmującym 22.500 m.'J obszaru, pomieszczono przedewszystkiem 3 odrębne budynki rzezalniane do wybijania a) bydła rogatego, b) nierogacizny, c) cieląt, owiec i baranów, wreszcie d) budynek do rzezi drobiu rytualnego, który od reszty zakładu jest zupełnie odgraniczony. Oprócz tego urządzono płóczkarkę do oczyszczania trzewi, oparzania nóg i głów bydlęcych, gno-jarkę do wypróżniania i oczyszczania żołądków bydlęcych i jelit z grubszego, jakoteż gnojarkę na gnój stajenny i gnój z wypróżnień, następnie 2 stajnie, każda do pomieszczenia po 60 sztuk bydła na rzeź na targowicy zakupionego, które zaraz wybitem być nie może.

Na skład łoju, krwi i skór bydlęcych urządzono osobny budynek magazynowy, zaś na wozy rzeźników otwartą szopę. Prostopadle do czoła budynków rzezalnianych usytuowano chłodzarnię z przedchłodzarnią a w dalszym ciągu wieżę wodną z fabryką lodu sztucznego, halę maszyn i kotłownię z węglarką i warsztatem reperacyjnym — a wreszcie na przestrzeni wchodzącej już w obręg targowicy kon-tumacyjnej zbudowano jednopiętrowy dom mieszkalny dla służby maszynowej i starszego dozorcy placu. Bezpośrednio do tego przytyka targowica kontumacyjna, oddział sanitarny i targowica bydlęca połączona odnogą kolejową * z dworcem Podzamcze.

Gazownia miejska przy ul. Gazowej, urządzona według najnowszych wymogów.

111

Ogrody i parki.

Wały hetmańskie. Około roku 1776 rozpoczęto na gruzach dawnych fortyfikacyi miejskich urządzać miejsce spacerowe, dzisiejsze hetmańskie Wały i w ten sposób zniszczono krajobraz, którv przez kilka wieków dumą napełniał serce Lwowianina. Wał miejski wysoki obronny, odgraniczony z jednej strony czystym jeszcze naówczas strumieniem Pełtwi, a z drugiej strony od ulicy Hetmańskiej . fosą miejską, za nią mur warowny, przerwany w jednem tylko miejscu, gdzieś na linii głównego wchodu do Dyrek-cyi skarbowej, furtą jezuicką z kopulastym szczytem, a od niej most zwodzony, prowadzący ku jezuickiemu folwarkowi, na błota i łąki zaścielające obecną ulicę Jagiellońską i staw na miejscu, gdzie dzisiejszy pasaż Hausmanna. Most ten bywał wielokrotnie przyczyną niemiłych wypadków. Raz panny lwowskie wystrojone z bajecznym przepychem i spieszące na uroczystość obłóczyn pewnej swojej koleżanki w klasztorze Maryi Magdaleny, załamały się tutaj, spadły do Pełtwi i musiały wrócić do domu „z większym wstydem niż bólem“. Bywało także, że w czasie trwogi wojennej most się łamał pod naporem chroniących się do miasta, a furta jezuicka zapchana tłumem gnanym paniką, z trudnością przed wrogiem zamknąć się dawała. Rząd austrya-cki użył rumowiska z murów miejskich do częściowego zasypania fosy i wyrównania terenu pod przyszłą promenadę. Była zaś ta promenada, początkowo podobna zupełnie do wału, wzniesionego na przeszło 4 stopy ponad okoliczny poziom. Na tern wzniesieniu zasadzono aleję drzewną, lecz korzystanie z przechadzki po niej było o tyle utrudnione iż w wale znajdowało się kilka przerw, nie pokrytych pomostem, a służących do przepędu bydła. Dwie śiuzy u wylotu ulicy Akademickiej i Karola Ludwika wtrzy-mywały wodę w odpowiedniej wysokości, a trzy mosty łączyły śródmieście z dzisiejszą drugą dzielnicą. Później fosę od strony ulicy Hetmańskiej zasypano, a na samych wałach stanęły kioski z lemoniadą, które wyrodziły się później w „budki sodowe“ znajdujące się dziś jedynie w szczątkowych okazach na wałach gubernatorskich. Pawilon letni cukierni Wolfa był punktem zbornym złotej młodzieży, która od dzisiejszej różniła się tern jedynie, że chadzała w różnobarwnych frakach. Wspomnieć wypada także o „czarnej giełdzie“, która przez kilka lat dziesiątków była prawdziwą plagą Wałów hetmańskich, oświetlonych już od roku 1841 lampami „arganckiemi“. Tak samo jak dziś mundury żołnierskie, tak dawniej czarne chałaty żydowskie zabarwiały Wały hetmańskie na charakterystyczny kolor ziemi obiecanej. Na straży krzykliwych giełdziarzy stał posąg św. Michała, starożytne, przepiękne dzieło odlewnictwa lwowskiego, zniesione^tutaj ze szczytu arsenału królewskiego obok Dominikanów. Św. Michał przechodził na Wałach najczarniejsze chwile swego istnienia, gdyż złodzieje lwowscy ukradli mu nawet skrzydła złocone. Dziś znajduje się w Archiwum m. Dopiero zamurowanie Pełtwi, wycięcie starych drzew nadało Wałom nowożytnego wielkomiejskiego wyglądu.

Wały gubernatorskie, rozciągające się od klasztoru Bernardynów po stopy Wysokiego Zamku powstały również na miejscu dawnych fortyfikacyi miejskich. Założycielem tych plantacyi był radca gubernialny Reitzenheim w r. 1816, stąd też przez długie lata nazywano je popularnie Reitzenheimówką. Przeniesienie w 1821 rezydencyi gubernatora do świeżo wybudowanego pałacyku (dziś środkowa część gmachów namiestnictwa) przyczyniło się znacznie do szybkiego rozwoju tej dzielnicy, wówczas już przedmiejskiej dzielnicy, zwanej Komorowszczyzną. Na miejscu dawnego „wielkiego bellnardu“, t. j. baszty stał przez lat kilka drewniany teatr letni.

Wysoki Zamęk z czarującą panoramą Lwowa u szczytu Kopca Unii Lubelskiej, imponujący park i czarowne zacisze opromienione kilkuwiekowemi wspomnieniami dziejowemi.

Na szczycie góry zamkowej stał od czasów Kazimierza Wielkiego zamek obronny zwany Wysokim, w przeciwieństwie do zamku niższego, położonego w samem mieście. Zamek Wysoki był siedzibą załogi starościńskiej, a w historyi Lwowa odegrał bardziej smutną niż bohaterską rolę. W r. 1648 w czasie oblężenia Lwowa przez Chmielnickiego zdobył go pułkownik kozacki Krzywonos i wyciął w pień do tysiąca ludności, która tam szukłaa schronienia. W. r. 1655 w czasie drugiego najazdu Chmielnickiego bronił się zamek dzielnie pod wodzą Grotusa. Brak jednak wody i zbyt odległe położenie od miasta nie uczyniły zeń nigdy warowni sposobnej do obrony miasta. W czasie straszliwego oblężenia miasta przez Turków nie było na Wysokim zamku załogi więcej jak 20 ludzi ; tych tedy sprowadzono w nocy do miasta. Turcy opanowawszy zamek zatoczyli tam 2 działa i z nich miasto ostrzeliwali. Może z tego właśnie powodu, że się przekonano, jak zamek ten coraz bardziej tracił znaczenie do obrony Lwowa, został w ostatnich czasach zupełnie w zaniedbanie puszczony. Tak dalece nie dbano już o zamek Wysoki w XVIII. w., że podczas oblężenia Lwowa przez Szwedów w r. 1704. na Wysokim zamku wcale żadnej załogi nie było. Miało to wprawdzie tę niekorzyść dla miasta, że nieprzyjaciel stanowisko panujące nad miastem zajmował, ale byłby on to uczynił nawet, gdyby tam zamku nie było.

Z czasu wojny szwedzkiej jest ostatnia o Wysokim zamku wzmianka w aktach. Snąć został on odtąd zupełnie opuszczonym. Za rządów austryackich była Góra zamkowa wraz z resztkami zamku własnością miejską; a jakkolwiek już w r. 1886 zgłaszało się konsorcyum z Izraelitów złożone, z chęcią nabycia jej, to jednak gmina nie przyjęła tej propozycyi. Nie zgodziło się również miasto na ofertę pewnego przedsiębiorcy, który z wiosną 1839 roku zgłosił się z projektem budowy holenderskich wiatraków na szczycie Góry zamkowej. Natomiast pozostałe ruiny zamkowe rozbierano powoli, jako materyał budowlany dla nowych domostw. Dom oznaczony dziś liczbą 3, przy ul. Łyczakowskiej położony, zbudowany został w przeważnej części z materyału zamkowego. Roboty około zalesienia Góry zamkowej rozpoczęły się już w roku 1835, w którym to celu założono szkółkę drzewek na szkarpach u stóp arcybiskupiego pałacu. Liczne furmanki wywoziły na piaszczystą górę ziemię, wybraną na placu Castrum z pod fundamentów teatru hr. Skarbka, którą zasypywano dziury powstałe skutkiem łamania kamieni w tern miejscu. Pod jesień w r. 1839, góra cała została już wyrównaną, wysadzoną drzewkami i krzakami. Wykończono również drogę, wiodącą na jej szczyt, lecz publiczność zaczęła uczęszczać na Wysoki Zamek dopiero z wiosną 1845 r, gdy kosztem 22.000 zł., wykończono budowę kawiarni i groty z studnią oraz z lwami, sprowadzonymi tam ze starego ratusza. W ostatnich lat dziesiątkach do ożywienia Wysokiego Zamku przyczyniło się niepomiernie rozpoczęte w sierpniu 1869 r. sypanie Kopca Unii Lubelskiej. Natomiast głaz położony na cyplu zamkowym w r. 1873, ku uczczeniu pamiątki zwycięstwa, odniesionego przez Sobieskiego w dniu 24. sierpnia 1875 r. nad ordą Nuradyna, zagrażającą miastu, nie przyczynia się wcale do upiększenia tych plantacyi, tern bardziej, że właśnie stąd nie widać pobojowiska lesienickiego, a napis na głazie razi nieznajomością historyi.

Myśl uczczenia trzechsetnej rocznicy Unii Lubelskiej przez wzniesienie Kopca na Górze zamkowej, powstała w łonie komitetu, zawiązanego w tym celu we Lwowie pod przewodnictwem Franciszka Smolki. Dnia 11. sierpnia 1869 r. poświęcono kamień węgielny, na którym prócz herbów Polski, Litwy i Rusi wyryto napisy: Wolni z wolnymi, Równi z równymi, Polska, Ruś i Litwa zjednoczone Unią Lubelską dnia 11. sierpnia 1569 roku. Herby i napisy wyryte zostały przez rzeźbiarza Filippiego. Po Smolce, przystąpiły do sypania ziemi Rada miejska i deputacye, przybyłe z różnych stron, wreszcie tłumy miejscowej publiczności. Ponieważ brakło w pierwszej chwili dostatecznej ilości taczek, przeto znoszono ziemię w czapkach, w chustkach i dłoni. Rzucono też na głaz garść ziemi z Sołowijówki gdzie w r. 1863 legł kwiat młodzieży uniwersytetu kijowskiego, oraz ziemię przywiezioną przez Krystyna Ostrowskiego z grobów Mickiewicza, Słowackiego, Kniaziewicza i marszałka Ostrowskiego.

Lasek cesarski Lonszanówką zwany (Kaiserwald) dawniej bardzo ulubione miejsce spacerowe, dziś częściowo zamknięte dla publiczności, leży w pobliżu Wysokiego Zamku i Łysej góry. Dawniej była to posiadłość możnej rodziny lwowskiej Alembeków, a potem Lonszanów (Longchamos), od których przyjął nazwę Lonszanówka, znana dziś Ogólniej pod nazwą „Kaiserwaldu“ słynęła z końcem XVIII. w. z malowniczości położenia oraz staranności, z jaką ogród ten utrzymywano. Nie dziw przeto, iż Lwowanie odwiedzali bardzo chętnie to ustronie, zwłaszcza od czasów, gdy cesarz Józef II. zaglądnął do tego ogrodu podczas swej bytności we Lwowie w r. 1780. Na pamiątkę odwiedzin monarszych wzniósł Franciszek Longchamps w roku następnym posąg Minerwy. Posąg z kruchego piaskowca wzniesiony padł ofiarą zniszczenia mimo, iż go restaurowano w roku 1844, a Lonszanówka oddawna już przeszła w obce ręce.

Strzelnica miejska. Początków strzelnicy należy szukać w ulicy Skarbkowskiej. Tuż za bramą krakowską, mniej więcej na przecięciu dzisiejszej ulicy Krakowskiej i Skarbkowskiej stał od założenia Lwowa, aż do końca XVIII. w. dom, zwany popularnie ^celsztatem“, a na końcu ul. Skarbkowskiej obok dawnej dzwonnicy kościoła Dominikanów tarcza strzelecka. To była pierwotna siedziba bractwa strzeleckiego, dumnej i rycerskiej instytucyi, co z mieszczan Lwowa, onych kupców i cechowych rzemieślników tworzyła dzielnych rycerzy i obrońców rodzinnych pieleszy. Każdy mieszczanin i przybysz we Lwowie zamieszkały, stawać miał w pewnych terminach, pod grozą surowej kary do strzelby, do hakownicy, do działa i zaprawiać się na wojenną potrzebę, na wały i baszty miejskie, na obroną miasta ojczystego, któremu lew z ratusza przyświecał, a wieżyce dumnie sterczały. Ze strzeleckiego więc bractwa rosły owe dumne i bitne pokolenia jedną ręką na wadze kupieckiej, drugą na mieczu oparte i wpatrzone w wiecznie gorejącą łunę od wschodu, a Strzelnica lwowska była szkołą rycerską w naj-lepszem i najszlachetniejszem tego słowa znaczeniu.

Ale nie sam tylko „celsztat“ za bramą krakowską był miejscem rycerskich popisów. Na „strzelczej górze“ (nions sagittariorurn), na której dziś pałac arcybiskupa lwowskiego, ćwiczyła się także młódź bracka w strzelaniu, najpierw z łuków, potem z muszkietów i dział, a to wszystko wedle ściśle skodyfikowanych przepisów i „porządków strzelby“ układanych przez magistrat, a zatwierdzanych w kancelaryi królewskiej.

Bywały jednak chwile, że nie sarna tylko powaga panowała na „celsztacie“, ale owszem, rozlegał się tam gwar zabawy i wesołości. Bractwo strzeleckie posiadało bowiem od najdawniejszych czasów wyłączny przywilej utrzymywania kręgielni, a każdy dygnitarz koronny przybyły do Lwowa, zaraz był na „celsztacie“ honorowany obfitą biesiadą. Bywał tam nawet kanclerz Jan Zamojski, hetman żółkiewski, najchętniej tam przesiadywał Jan Sobieski, którego pamięć dzisiejsza strzelnica uczciła pomnikiem dłuta Barącza. a w święto strzeleckie, na wybór i wjazd króla kurkowego, aż huczało tam od wiwatów i rozpasanej parady.

Sam też honor „króla kurkowego“ nie był tak bardzo teoretyczny, jak dzisiaj, bo podług przywilejów królewskich, już mniejsza z tern, że nosił on na głowie formalną koronę, którą rząd austryacki skasował, jako niebezpieczną współzawodniczkę korony austryackiej i węgierskiej, ale nadto osoba królewska miała być wolna „także od każdej i wszelkiej składki podatków naszych i Rzeczypospolitej i innych exakcyi mostowych, wodnych i lądowych, tak w Koronie jako i za granicą, na wszelkich miejscach, wyboczeniach, komorach i od wszelkich towarów tak tam jadąc, jako i na-zad powracając, tak podczas jako i okrom jarmarków“... Według przywilejów Zygmunta Augusta, potwierdzanego następnie przez wszystkich następców, królem kurkowym miał być ten, kto w półtarczę z jakiegokolwiek działa trafił, sam zaś ceremoniał wjazdu nowego króla i detronizacyi starego opisany jest dokładnie w „porządku strzelby w roku 1693 “.

Ceremoniał ten przykrojony został z końcem XVI11. w. przez rząd austryacki do biurokratyczno - wojskowego szablonu. Przedewszystkiem samo bractwo strzeleckie, dzięki tylko tej okoliczności, że i w innych prowincyach, a zwłaszcza w Tyrolu takie związki istniały, zawdzięczać może swoje istnienie. Zanim jednakże przyszło do tego, wyrugowano strzelców z celsztatu i z góry strzelczej. Zniesiono więc lasy i penaty strzelnicowe do ogrodu zwanego Czeczewi-czowskim, w którym w roku 1789 stanął zrąb dzisiejszego gmachu strzelnicowego. Równocześnie drzwiami i oknami poczęli się doń pchać Niemcy tak, że stare bractwo strzeleckie stało się niebawem kasynem i klubem biurokratów, którzy w chwilach wolnych zabawiali się także w wojsko i otrzymali nawet pewien rodzaj organizacyi wojennej, a przedewszystkiem mundury. Szeregowiec mianowicie miał mundur zielony z wyłogami czerwonymi i guzikami żółtymi, spodnie i kamizelka czerwona, a buty z czarnymi chobotami, kamasze białe, czarny obojczyk, kapelusz z czarną kokardą, ze złotym sznurkiem, bez galonu z pióropuszem, rapcie zielone ze złotem i takież same epolety. Oficerowie różnili się złotym galonem na trójgraniastym kapeluszu. Oficerów było czterech, kapitan, porucznik, podporucznik i chorąży — czterech podoficerów i jeden feldfebel, wszyscy nosili harcopfy bez loków’. Ani jednak mundury, ani honor i cześć na od-wachu, na którym czasami Strzelnica trzymała wartę, nie przyczyniły się do w'zrostu bractwa strzeleckiego. Niemiecka gospodarka była tak fatalna, że zastawiono nawet godło strzeleckie, pozłacanego „kurka“ z roku 1495. Wobec tego znaczna część obywatelstwa lwowskiego, razem z szanowanym aptekarzem Ziętkiewiczem wystąpiła ze strzelnicy. Ostatecznie Ziętkiewicz, uproszony, stanął później na czele bractwa i doprowadził finanse jego do jakiego takiego porządku. Za jego rządów przybudowano w latach 1824—29 piątrowy dom przy strzelnicy, który w dziejach karnawału lwowskiego odegrał pewną rolę, jako sala balowa. Odbywające się tam corocznie t. zw. „bale mieszczańskie“ były tłumnie odwiedzane i znaczne przynosiły dochody. Równocześnie zaś nastąpiła jeszcze jedna reorganizacya korpusu strzelców i zmiana jego umundurowania. Odtąd mianowicie wcielony został ten korpus do milicyi miejskiej i stanowił podczas zewnętrznych występów jej prawe skrzydło, dawny zaś trójgraniasty kapelusz zastąpiony został bardziej lojalnym i „duchowi czasu“ odpowiadającym pirogiem. W myśl tedy tej najnowszej maskarady mundurowej chodzili strzelcy w „waffenrokach“ z sukna jasno-zielonego, o czarnych, aksamitnych wyłogach, kartusz na przodzie, spodnie czarne ze złotym galonem, kapelusz stosowany z piórem czarnem, pałasz długi w pochwie czarnej, karabinek krótki z pasem zielonym do noszenia na ramieniu. Oficerowie mieli ponadto szarfę jedwabną żółtą, amarantowym jedwabiem przerabianą.

Cały ten „privilegierter Schützen - Corps“ znalazł się jednak razem ze swoim sztandarem prawdziwie między młotem a kowadłem, gdy w r. 1848 nastały inne czasy a mi-licya miejska, której część, jak wiadomo, korpus ten stanowił, wcieloną została do świeżo zorganizowanej gwardyi narodowej. W czarnożółtych mózgach starszyzny strzeleckiej nie mógł się pomieścić nowy porządek rzeczy, aż dopiero gromadne wystąpienie 150 członków do komendanta gwardyi jenerała Załuskiego zmusiło poprostu strzelców do zajęcia stanowiska pierwszego batalionu gwardyi narodowej.

Od kwietnia przeto do 2 listopada 1848, t, j. do bombar-dacyi Lwowa, stanowili strzelcy część gwardyi narodowej i z nimi też razem zostali rozwiązani. Powrót do dawnych stosunków był już niemożliwy. Wreszcie z przeobrażeniem się Austryi w państwo konstytucyjne, Strzelnica poczęła przybierać dzisiejsze formy „Towarzystwa strzeleckiego“ zaprowadzeniem uapowrót ceremoniału i zwyczajów dawnego staropolskiego Bractwa strzeleckiego.

Park strzelnicowy, odnowiony, urządzony na nowo i oddany na użytek publiczny, nie ściąga jednak tłumów publiczności, jak inne miejsca spacerowe lwowskie i dlatego jest bardzo miłem zaciszem dla tych, którzy uniknąć chcą gwaru wielkomiejskiego.

Ogród Jezuicki. Dzisiejszy ogród Jezuicki stanął na dwóch łanach, względnie „półłankach“, które z nadania przez Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły stanowiły część własności miejskiej za murami Lwowa położonej. „Łan Rzeszowski“ dłużej utrzymywał się w bezpośredniej własności miasta, podczas gdy drugi już w połowie XVI. wieku przeszedł w posiadanie możnej rodziny patrycyuszowskiej Wolf Szolcowiczów. W drugiej połowie tegoż wieku Melchior Wolf Szolcowicz założył w miejscu dzisiejszego ogrodu Jezuickiego wspaniały park, do którego wkłady pieniężne szacuje sam we własnym testamencie na przeszło 1000 złp., sumę olbrzymią na owe czasy. Ostatecznie jednak tak łan „Rzeszowski“ jak ogród „Szulcowski“, czyli obszar od dzisiejszej ulicy Kościuszki i gmachu sejmowego, aż mniej więcej po IV. gimnazyum, zawierający ponadto ulicę Kraszewskiego aż do ulicy Sykstuskiej, spadł jak dojrzałe jabłko w ręce Jezuitów, którzy na samym początku XVII. wieku rozpoczęli we Lwowie budowę swego kościoła i kollegium. Ogród Szulcowski dostał im się drogą zapisu, a w r. 1614 użyczyło im miasto „łanu Rzeszowskiego“, w tym celu, aby wystawili tam sobie cegielnię na potrzeby nowej budowy, potem oddali miastu grunt z powrotem. Budowa trwała lat 20, a przez ten czas Jezuici zdołali się na gruncie owym tak silnie zagospodarować, że ani nie myśleli o zwrocie. Obok bowiem cegielni, która przynosiła znaczne dochody, wybudowali oni tam jeszcze browar, na działkach gruntu osadzili chłopów czynszowych, fundując dla ich wygody karczmę z żydami — jednem słowem, założyli całą gębą folwark, który pod nazwą „folwarku jezuickiego“ pozostawał w ich posiadaniu aż do kasaty zakonu. Równocześnie część tego obszaru razem z dawnym ogrodem Szulcowskim zamienili w „ogród włoski“, z całą wytwornością ówczesnego wieku założony, a przyozdobiony alejami pod sznur, szpalerami, labiryntami dobrze zacienionymi, zupełnie tak samo jak we Włoszech, gdzie skwar słońca tak dokuczliwy. W tym to ogrodzie patres zażywali miłej sielanki i wczasu, a młódź ich kollegium spędzała godziny rekreacyi aż do ostatnich dni zakonu jezuickiego i Rzeczypospolitej. Po długich ceregielach, procesach, protokołach i obdukcyach darował wreszcie po rozbiorze Polski cesarz Józef II. ogród jezuicki miastu, na cele publiczne, przyczem rząd nie omieszkał wydzielić dla siebie części, jak dzisiaj ulica Kraszewskiego do tyłów kamienic przy ulicy Sykstuskiej, na skład drzewa. Odbywały się też na tym placu jarmarki na wełnę, a nawet w latach pięćdziesiątych była tam pierwsza wystawa przemysłowa we Lwowie, podczas gdy właściwy ogród jezuicki „zdziczał, zarósł gęstwiną lasu, z powietrza nachwytał więcej jadu niż zdrowej woni“.

Wobec tego w roku 1799 sprzedał rząd cały ogród po-jezuicki za 3410 złr. „przedsiębiorczemu traktyerowi miejskiemu“, Janowi Hóchtowi, który go urządził zupełnie na sposób francuski, dla wygody i zabawy lwowskiej publiki. Powstały tedy łazienki, altany, letni teatr pod gołem niebem i „plac ogni sztucznych“, karuzel na sadzawce, „przestrzały cięte przez gęstwinę“, chodniki między szpalerami i t. d. Równocześnie na samym przodzie, w miejscu, gdzie dziś gmach sejmowy, wystawił Höcht dom jednopiątrowy, okazały, z rozległą facyatą, co pod nazwą „kasyna Hóchtow-skiego“ wsławił się później sądem na generała Ponińskiego, który się tłumaczył tu przed zarzutem zdrady pod Maciejowicami, przyczem sędziowie i goście wypili tysiąc butelek szampana, przyjęciem cesarza Franciszka 1. w roku 1817 i gościnnością dla lwowskiego „Sokoła“ do r. 1877.

Z całej tej, urządzonej przez Höchta wspaniałości ogrodu jezuickiego, pozostała do dnia dzisiejszego kamienna glo-rietta wsparta na doryckich słupach, zresztą ani śladu tej hucznej zabawy, na którą lwowski kołtun patrzył ze zgrozą i oburzeniem. Wilgoć jednak i gwałtowność wód od góry św. Magdaleny, zamieniły dolną część ogrodu w „trzęsawisko moczarzyste“ zatopiły i zgnoiły karuzel, a obywatel lwowski omijał to malaryczne miejsce z daleka, tak, że spadkobierca Höchta, Kajetan Morin zbankrutował na ogrodzie jezuickim kompletnie i bardzo był kontent, gdy w roku 1847 znalazł nań chętnego nabywcę w osobie Franciszka Wędrychowskiego.

Odtąd ogród jezuicki niszczał sobie powoli, a nawet „rozmyślnie poniekąd był pustoszony“ aż do czasu, kiedy w r. 1854 Wędrychowski, utrzymując dla siebie dolną część jego, razem z kasynem Höchtowskiem i z nowo zbudowa-nemi łazienkami (na miejscu gdzie dziś gmach Floryanki), reśztę odstąpił miastu. Ogrodnik miejski Bauer, wsławiony już wtedy założeniem ogrodu botanicznego i ogrodu przy zakładzie głuchoniemych, wziął się tak radykalnie do rzeczy, że przedewszystkiem wyciął co piękniejsze i starsze drzewa, a zresztą przyprowadził ogród jezuicki do stanu dzisiejszego, razem z restauracyą i wszystkiemi jego przyjemnościami.

Do ogrodów lwowskich, pełnych drzew i zieleni, aczkolwiek nie spacerowych, należy także :

Cytadela. Zanim tutaj koszary stanęły, była ta okolica Arkadyą lwowską, letnią siedzibą patrycyatu miejskiego. Sam król Jan Kazimierz tu mieszkał i węzasu zażywał po chorobie i klęskach swego panowania. Od ulicy Gołębiej zwłaszcza piętrzyło się od dworków i domków letnich. Tu „nad samym trzech pagórków pyskiem“ mieszkał burmistrz, poeta i chluba Lwowa starego, Bartłomiej Zimorowicz, tu swe sielanki śpiewał on „Rozymund ucieszmy“, zwabiony położeniem rozkosznein i widokiem miłym tego miejsca, skąd oko:

„Patrząc na miasto i wydatne szczyty „Wyssogrodu ¹), widząc ztąd to góry nadęte „To równiny wysmukłe, to wąwozy kręte „To pola w szachownicę kształtnie usadzone „Coraz bierze uciechy stąd nieuprzykrzone.

zwane

Właściwie cytadela dzisiejsza obejmuje trzy wzgórza, dawniej górą Kaleczą, Pełczyńską, Szemberka, później Wronowską. Każda z tych gór miała swoich właści-

cieli, a wszystkie razem okryte były „sadowiną, ogrodami, winnicą, gajem i polami“. W ich gronie Szemberkowa góra, ta od ulicy Kopernika, najwyższą była i jakimś niezwykłym się kształtem odznaczała. Na niej to.znalazł w pierwszej połowie ubiegłego stulecia, archeolog Żegota Pauli, kamienie jakieś dziwne, niby resztki pogańskich ołtarzy i posąg starożytny, podobny nieco do tych, które lud „babami“ nazywa. W późniejszych wiekach Szemberkowa góra odegrała pewną rolę, w czasie oblężenia Lwowa przez Turków w r. 1672, zkąd baterye tureckie grzmiały na miasto, a tra-dycya lwowska dziś jeszcze to miejsce chętnie „szańcami tureckiemi“ nazywa.

Na stokach góry, od strony ulicy Wronowskiej powstał przy końcu ośmnastego wieku dworek szlachecki, zbudowany w stylu francuskim, który wraz z pięknym ogrodem, wysadzonym lipami, a spadającym aż ku stawowi Pełczyńskiemu z „rondlem“ zbudowanym na samym szczycie góry. stanowił piękną i uroczą posiadłość. Posiadłość ta była około r. 116I własnością cześnikowej nowogrodzkiej, Maryanny Wilczyńskiej, tudzież Ignacego Koszutskiego. Od nich nabył ją Ignacy Czosnowski za sumę 5800 złp.. a od tego ostatniego Piotr Zabielski. W roku 1791 całą tę realność nabył Stanisław Wronowski, radca lwowskiego forum nobilium, człowiek niezwykle wykształcony, zbieracz książek i starożytności, amator sztuk pięknych, chodząca kronika Lwowa. Lubiał się zacny mecenas zabawić także — więc dworek jego rozbrzmiewał ustawicznie gwarem i wesołością, skupiając dokoła siebie, co najinteligentniejszego Lwów wówczas posiadał. Tutaj też w latach 1804—7 znalazł przytułek i teatr polski, po wyjeżdzie Bogusławskiego i ustąpieniu Kamińskiego do Kamieńca podolskiego. Były to najsmutniejsze czasy dla sceny polskiej, właśnie wtenczas, gdy niemiecki teatr rozpierał się butnie w gmachu przerobionym z Franciszkańskiego kościoła. Wtedy Wronowski zorganizował trupę amatorów, która przez trzy łata dawała w jego pałacyku bezpłatne przedstawienia polskie, cieszące się ogromną frekwencyą lwowskiej publiki. Pałacyk ten istniał aż do r. 1895 i zburzony został tak doszczętnie, że nawet fotografia jego nigdzie się nie dochowała.

Sam Wronowski umarł w roku 1829, licząc sto sześć lat życia. Posiadłość jego wraz z całą górą Wronowską, otrzymała w posagu jeszcze w r. 1806 córka Józefa, zamężna za Fabianem hr. Humieckim, która po śmierci męża poszła pod kuratelę.

Wtedy przyszedł w posiadanie góry Wronowskiej zarząd wojskowy. Był to mianowicie czas, kiedy rząd austryacki zamierzał opasać Lwów fortyfikacyą, która się rozpocząć miała właśnie od góry Kaleczej i Wronowskiej. Na nalegania ówczesnego gubernatora Galicyi, arcyksięcia Ferdynanda d’Este zdecydowała się hr. Humiecka odstąpić część swoich posiadłości, a mianowicie górę Wronowskich, która stanowiła wówczas miejsce wycieczek dla Lwowian, skarbowi wojskowemu, i ten tu w latach 1852 — 4 wybudował istniejące dotąd budynki.

Obok cytadeli

Pływalnia wojskowa ze stawem Pełczyńskim i stawy panieńskie, na których zimą ślizgawka, urządzana staraniem Tow. łyżwiarskiego. Budynek pływalni wojskowej powstał w r. 1821 według pomysłu generała Fresnela. Ze wzgórzami pełczyńskiemi, łączą się bezpośrednio, od ul. Radeckiej (przy której kilka pięknych will stylowych i olbrzymi nowy gmach szkoły kadeckiej) plantacye na Wulce i

Park Kilińskiego, z placem powystawowym. Jeszcże przed 15 laty park ten przedstawiał istny labirynt wąwozów zarosłych krzakami, bagnistych to znowu świecących gliniastymi wydmami, zaś w północnej jego części, między dzi-siejszemi ulicami Dąbrowskiego, Puławskiego i Stryjską rozciągał się dawny cmentarz stryjski, zamknięty w r. 1823. Chowano na nim samobójców. Dzięki zabiegliwości obywateli tej dzielnicy, jak niemniej Rady miejskiej, a zdolnościom inspektora plantacyi miejskich, p. Róhringa, powstał w roku 1887 park, którym Lwów słusznie chlubić się może, gdyż niewieleby znalazł nawet w największych miastach ogrodów, któreby dorównały parkowi Kilińskiego, tak pięknością i ma-lowniczością położenia, jak obszarem i mnogą rozmaitością widoków.

Na olbrzymim a publicznym placu na górze odbyła się w r. 1894 wielka wystawa krajowa. Odtąd miejsce to jest najbardziej uczęszczane i ulubione przez Lwowian, a niedzielą popołudniu, powiedzieć można bez przesady, że jawi się tam cały Lwów, używając przechadzki lub zabawy festynowej, lub wreszcie posiłku w restauracyach. Na placu po-

Przewodnik po Lwowie.

wystawowym odbywają się też corocznie prawie jarmarki krajowe i pomniejsze wystawy.

Wejście od ulic: Stryjskiej, Pu- | skiego, dłuta Juliana Markowskiego, łaskiego i Poniatowskiego. Tramwaj | Pawilon m. Lwowa z wystawy z r. elektryczny (2 sekcye od kawiarni 1894 zniesiony został także w to wiedeńskiej) prowadzi aż na sam miejsce i urządzono w nim restau-plac powystawowy. Park nazwany racyę, w której w porze letniej przy-ku pamięci Jana Kilińskiego, szewca grywa codziennie wieczorem inu-warszawskiego, pułkownika wojsk zyka. Na placu powystawowym pa-narod. z roku 1794. Położony na 83 łac sztuki według proj. Szkow-morgowej przestrzeni. W dolnej rona, pozostałość po wyst. kraj. jego części ustawiono ofiarnością I i kilka pawilonów nowszych, miesz-mieszczan lwowskich pomnik Kiliń- | czących restauracye etc.

Tuż obok parku Kilińskiego, niejako dalszy ciąg jego

Zofiówka. Zawdzięcza swą nazwę kościółkowi św. Zofii, fundowanemu około roku 1614 przez mieszczkę tutejszą Zofię Hanlową, który jeszcze przed wykończeniem został spalony przez Turków. Odbudowany następnie był ongi prebendalnym. Dziś jednak należy do parafii św. Mikołaja i raz tylko w roku w dniu 24 czerwca odprawia się w nim nabożeństwo oraz losowanie posagów dla niezamożnych dziewcząt z fundacyi Łukiewicza i innych. Ogród przyległy do kościoła był miejscem wycieczek dla lubiących ciszę, a rozrzucone wśród lasku wiejskie chaty dodawały temu ustroniu sielankowego uroku. Taką była Zofiówka jeszcze przed r. 1830. I w latach następnych cieszyła się Zofiówka względami Lwowian. W r. 1839 budowniczy Un-derka założył u stóp tego wzgórza ogród publiczny. Pierwsze wille na Zofiówce powstały już w r. 1841. Wzniósł je architekt Salcmann, twórca skarbkowskiego teatru, lecz później miejscowość ta i z powodu odległości od miasta i dla zbyt blizkiego sąsiedztwa z cegielniami poszła w zapomnienie u publiczności lwowskiej. Przypomniała ją dopiero wystawa krajowa w roku 1894. Od tego czasu Zofiówka poczyna się zabudowywać bardzo pięknemi willami i staje się prawdzi-wem Tusculum dla zamożniejszych mieszkańców miasta.

Kościół św. Zofii wewnątrz je-dnonawowy, z barwnemi oknami, schludnie choć skromnie utrzymany. Poniżej Zakład ciemnych przeniesiony w r. 1901 z ul. Łyczakowskiej (1. 37). Jedyny na całym obszarze Galicy i, zakład ten założony przez Wincentego Zarembę Skrzyń-

skiego, istnieje od r. 1842. Obecnie gmach dwupiątrowy, wzorowo urządzony, wybudowany został staraniem kuratora księcia Jerzego Czartoryskiego i przeznaczony jest dla 60 wychowanków. Budynek ten mieści obszerne i widne sale do nauki szkolnej, do robót ręcznych kobie-

cych, muzyki, koszykarstwa, salę | zienki, mieszkania dla kierownika, popisową z ołtarzem, jadalnię, ła- | nauczycieli i t. d,

Dalej na wschód

ze stawem.

Żelazna woda, wśród wąwozów i cegielni Istniała już przed r. 1830. W tym czasie była bardzo licznie odwiedzaną, zaś Franciszek Kratter, dyrektor niemieckiej sceny urządził w niej wiatach 1819-1824 teatr letni. W najnowszych czasach urządzono tu piękne plantacye, niebawem stanie tam szkoła przemysłowa i być może — park Jordana.

W dalszym ciągu prześliczna lesista i pagórkowata okolica fohyarku Krasuczyn i Snopkowa aż do rogatki Zielonej, przy której zbiornik wodociągów miejskich, stad na lewo

mece-

Pohulanka. W XVIII. w. właścicielami tego pięknego ustronia byli Krzysztof i Franciszek Deymowie, radcy lwowskiego sądu apelacyjnego. Po Deymach własność Pohulanki przeszła na Dziewałtowskich, od których kupił ją w r. 1810 słynny z humoru, dowcipu i obrotności w interesach nas lwowski Franciszek Węgliński. Od tego też czasu datują się nazwy tej miejscowości : Pohulanka lub lasek Wę-glińskiego. Węgliński chciał i umiał się bawić, a obrawszy sobie to ustronie za letnią rezydencyę, zalesił puste przedtem miejsce bukami i brzozami, wyszlamował stawek w dolinie i urządził przed domem na wzgórzu wzniesionym wytworny ogród, w którym podejmował bardzo często śmietankę lwowskiego towarzystwa.

Od Węglińskiego nabył Pohulankę w r. 1821 restaurator Jan Diesti, który urządził w tern miejscu piwiarnię oraz ogród publiczny, odwiedzany bardzo licznie przez Lwowian. Po r. 1848 zmieniła się znowu fizyognomia Pohulanki, która przeszła w owym czasie na własność Jana Kleina. Ten zburzył dawne zabudowania, wznoszące się na wzgórzu i w dolinie, w miejscu osuszonego stawku postawił budynek mieszkalny oraz browar. I wówczas jeszcze była Pohulanka licznie uczęszczana, każdej niedzieli ściągały się tam tłumy publiczności, zaś w r. 1853 istniała w tern miejscu nawet letnia cukiernia Maisona. Dziś znajduje się na Pohulance restauracya, a sama ta miejscowość pełna ciszy i uroku, znowu zwabiać poczyna drużyny wycieczkowe.

Dd Pohulanki tuli się od strony Łyczakowa urocza Cetnerówka, ongi siedziba wojewody bełzkiego, Ignacego Cetnera, pana na Podkamieniu, Krakowcu i Bakończycach. Mieszkał on stale w Krakowcu, a z równem zamiłowaniem i nakładem ozdobił Bakończyce i Cetnerówkę, szukając w ogrodnictwie zapomnienia o troskach domowych i publicznych.

Urządzenie Cetnerówki, dziś zaniedbane, zwracało w pierw-wszych lat dziesiątkach bieżącego wieku uwagę znawców. Między skałami wiła się droga z kamienia budowana, wysadzana klombami drzew jednakich. Jasnozielone jodły amerykańskie malowniczy tworzyły kontrast z czarnymi bukami i jasionami; akacye kłóciły się z klonami rozrzuconymi w fantastycznych grupach, kwiaty, rzadkie krzewy, trawniki, utrzymywane z nadzwyczajną troskliwością okalały prześliczny stawek, tudzież skromny na pozór dom wiejski, którego wspaniałe wewnętrzne urządzenie sprawiało u zwiedzających to ustronie, wrażenie miłej niespodzianki. Cetnerówka oddawna już wyszła z rąk Cetnerów.

Bezpośrednio do Cetnerówki przytykają Pasieki łyczakowskie, a nieco dalej

Park łyczakowski z wejściem od ulic: Łyczakowskiej i Cetnerowskiej, położony przy ul. Łyczakowskiej. Założony w r. 1892 na piaskach nieurodzajnych. Są to bardzo użyteczne zalesienia z powodu, że założone są na pustyniach i piaskach lotnych, które coraz bardziej się rozszerzały i zasypywały okoliczne grunta, zaś zagajone, tworzą przyjemną roślinność i grunta dawniej puste nabędą na wartości. Zaopatrzony jest w kioski (glorietki) i ławeczki dla wygody spacerujących. W stronie zachodniej u podnóża parku rozłożone jest boisko Sokole, otoczone siatką drucianą, z terasą dla widzów, miejsce zlotów sokolich we Lwowie, a ku ulicy Cetnerowskiej ujeżdżalnia kryta, zbudowana w r. 1898 według projektu J. Lewińskiego. Park nosi nazwę parku Bartosza Głowackiego, którego posąg wykuty z kamienia, dłuta śp. Juliana Markowskiego odsłonięty w r. 1906 zdobi wejście od ul. Łyczakowskiej. Po drugiej stronie budująca się obecnie kolej Lwów-Winniki-Podhajce, dalej wzgórza krzywczyckie i las lesienicki z

Czartowską Skałą. Jest to najwyższy punkt z całe) okolicy Lwowa, przewyższa go tylko nieco sam szczyt Kopca na Wysokim zamku. Las stary bukowy podchodzi aż pod sam wierzchołek wzgórza, u którego stóp bije małe źródełko, wyżej ułożyły się piaski zielonawe, a stromym wąwozem pnie się drożyna aż na sam szczyt Czartowskiej Skały. Pionowo sterczące skały z wapnistego piaskowca odsłonięte są i nagie od północy i piętrzą się na kilkanaście metrów wysoką, pionową skrzesaną ścianą, którą lud miejscowy powszechnie nazywa „kazalnicą czartowską“. Skała ta przypomina nieco podobne wybryki natury w okolicy Pieniak (Wysoki kamień) i Podkamienia (słup kamienny pod klasztorem). Poniżej skały czartowskiej, na mocno spadzistym stoku północnym rzucił ktoś przed wiekami „garść‘‘ głazów rozmaitych, często o fantastycznych formach, objętości kilku do kilkunastu metrów sześciennych.

Od strony gościńca łyczakowskiego i Winnik otula całą tę górę las bukowy, zwany na mapach „lasem Żupan“. Czartowska skała, od dawna już, od pół wieku, a może i dłużej, karmi wnętrzem swoim okoliczne drogi, i dostarcza kamienia każdemu, kto ma prawo założyć kamieniołom. Jest to jedyne jej bogactwo i jedyna chluba, bo podczas gdy Wysoki Zamek lub Piaskowa góra ulokowały swe fundamenta na samym tylko, tak dobrze we Lwowie znanym, białym piasku, Czartowska skała aż po sam swój wierzchołek jest kamienna. Bogactwo to jednak, bodaj czy nie stanie się przyczyną jej zagłady. Już dziś Czartowska skała świeci dziurami wybranego kamienia, a dziury te coraz się powiększają, coraz bardziej zmieniają samą postać wzgórza, które dzięki dwom kamieniołomom, co się wpiły w jego ciało, gotowe zniknąć niebawem.

Niemcy lwowscy z połowy dziewiętnastego wieku, bardziej się zachwycali okolicą Lwowa, aniżeli my dzisiaj. W świąteczne dnie wybierały się rodziny biurokratyczne za miasto, rozkładały się wszędzie, gdzie tylko przyroda hojną dłonią rozsypała swe dary i poiły się jej urokiem sentymentalne Niemki, wzdychał nawet filister biurokrata.

Po za płaszczyzną przytykającą do Lwowa od strony przedmieścia żółkiewskiego ożywiać się poczyna znowu krajobraz lwowski od strony Kleparowa, a droga koleją od dworca na Podzamczu do głównego dworca obfituje w piękne widoki. Po lewej stronie przed rogatką Kleparowską Strzelnica wojskowa, Kortumówką zwana, dawniej ulubione miersce spacerowe, dziś zamknięte dla publiczności, poniżej zaś

Park Teofila Wiśniowskiego, między ul. Kleparowską a domem Inwalidów. Jest to tak zwana góra tracenia, na którem to miejscu już od początku XVIII. wieku odbywały się egzekucye przestępców osądzonych na karę śmierci. W ostatnich latach przed rewindykacyą Galicyi tracono na tern wzgórzu uczestników hajdamackich rozruchów na Ukrainie, których wraz całemi partyami zbuntowanej czerni, przysyłano do Lwowa, celem zbadania sprawy i ukarania winnych przez sądy doraźne. Dla Lwowian stało się owe miejsce pamiątkowem od chwili, gdy w dniu 31. lipca 1847 r. powieszono na górze stracenia Teofila Wiśniowskiego i Józefa Kapuścińskiego. Pierwszy został skazany na śmierć jako winny zbrodni stanu, podczas gdy Kapuścińskiemu, zarzucono nadto zbrodnię morderstwa, popełnionego na osobie Kaspra Markla, burmistrza pilzneńskiego. Obaj zostali aresztowani wespół z innymi uczestnikami rewolucyi lutowej, bezpośrednio po krwawych wypadkach tego roku, lecz śledztwo trwało przez kilkanaście miesięcy, zanim zapadł wyrok skazujący, który utrzymywano w najściślejszej tajemnicy. Przeciwnie, głoszono w sferach oficyalnych, że podążający do Lwowa nowy gubernator, Franciszek hr. Stadion, wiezie ze sobą ogólną amnestyę. Dopiero w dniu 28. lipca, odczytano obu skazanym wyrok, a w trzy dni później o godz. 6 rano, wywieziono Wiśniowskiego i Kapuścińskiego tylną furtą z pokarmelickiego gmachu na miejsce kaźni. Mimo tego podstępu, plac Bernardyński, Podwale i Krakowskie przedmieście przepełnione były ludem, który przedzierając się przez szeregi eskorty rzucał kwiaty na wóz straceńców. Wiśniowski zginął z okrzykiem: „Niech żyje Polska !“, któremu przywtórzył Kapuściński : Bracia ! nie dajcie się odstraszyć śmiercią mo... — resztę już nie domówił. Do wieczora wisiały ciała na szubienicy. Rysy ich twarzy nie uległy zmianie. Ukradkiem tylko przybywali pod stopy szubienicy patryoci, by pomodlić się za dusze straconych. Nie brakło wśród nich i żydów. Wieczorem zdjęto zwłoki i rzucono do przygotowanego na górze dołu, napełnionego niegaszonem wapnem. W tydzień później pośpieszył liczny zastęp mieszkańców na górę tracenia, by uczcić pamięć męczenników wspólną modlitwą, ale wojsko rozpędziło zgromadzonych. Toż samo w dniu 26. kwietnia 1848 rok policya nie dopuściła do odprawienia nabożeństwa w tern miejscu, a wojsko z okrzykiem: Weg mit dem Plunder ! rozebrało do połowy już wzniesiony ołtarz. Cichemi modły uczczono też pierwszą rocznicę stracenia obu męczenników. Dla uniknięcia starcia z załogą, którą konsy-gnował rząd w koszarach, wzgórze strzeżone było od rana przez gwardyę narodową, utrzymującą wzorowy porządek wśród tłumów zasypujących stosami kwiatów miejsce narodowej żałoby. Na górze tracenia nie było żadnego przemówienia, lecz już w przeddzień rocznicy uczcił pamięć obu straconych Józef Dzierzkowski świetną mową, wygłoszoną na uroczystem posiedzeniu Rady narodowej, zaś w dniu żałoby odprawiono mszę za ich dusze we wszystkich kościołach lwowskich. Wówczas też powstała myśl wmurowania tablicy pamiątkowej z odpowiednim napisem w ścianie Dominikańskiego kościoła. Do spełnienia tego zamiaru nie przyszło i dopiero w lipcu 1895 wzniosło mieszczaństwo lwowskie na górze tracenia skromny obelisk poświęcony pamięci Wiśniowskiego. Na pomniku tym którego szczyt wieńczy orzeł z rozpostartemi skrzydłami widnieje napis następujący : Teofilowi Wiśniowskiemu, straconemu na tern miejscu dnia 31. lipca 184 7 roku za wolność Ojczyzny, mieszczaństwo lwowskie. 1895.

IV.

¹

Wysokiego zamku.

Cmentarze lwowskie.

Cmentarz łyczakowski. Powstał przy końcu XVI. w., jako cmentarzysko dla pomartych na zarazą morową. Wła-ciwe bowiem cmentarze mieściły się dawniej w pobliżu kościołów, lub w kościelnych podziemiach. Dopiero przy końcu XVIII. w., ze względów zdrowotnych poczęto chować umarłych za miastem i wówczas też powstał cmentarz Łyczakowski, na obszarze środkowej części dzisiejszego swego obszaru, koło altany na wzgórzu, gdzie też po dziś dzień znajduje się kilka nagrobków z końca XVIII. w. Dzisiejszy kształt i obszar pochodzi z 1855 i 1861 r. Piękne, rozprowadzone drożyny i ścieżki są ocienione drzewami, na tle których w porze letniej smętnie odbijają się pomniki grobowe. Nie brak w nich utworów prawdziwie artystycznych.

Bramą zbudowaną z ciosu w stylu gotyckim i drugą, podobną bramą po lewej stronie, wstępuje się na wolne miejsce, przy którem wznoszą się najokazalsze kaplice. Następujące najbardziej są uwagi godne:

Krzeczunowiczów i Suchodolskich, wykonana z cegły niewyprawianej i kamienia w stylu romańskim (proj. Fr. Pokutyńskiego).

Po prawej stronie :

Grób Zborowskiego (J* 1870) z rzeźbą przedstawiającą spoczywającą postać uczonego prawnika na księgach (dłuta Stanisława Kurzawy i Juliana Markowskiego.)

Dalej zwracając się w stronę prawą:

Kaplica Baczewskich, w stylu renesansowym z kopułą, z 1882 r. z cegły, tynkowana (proj. J. Schulza). Obok:

Kaplica Morowskich i Łodyńskich w stylu rene-sansowo-gotyckim, zbudowana w 1883 r. (proj. J. Schulza) z cegły, tynkowana. Obok:

Grob Włodzimierza Barwińskiego (ur. 1850 f1885) z bronzowym posągiem ruskiej dziewicy z pochodnią (przez R. Lewandowskiego). Naprzeciw:

Grób poety ruskiego Markjana Szaszkiewicza, (ur. 1811 f 1»43).

Grób Torosiewicza (ur. 1784 f 1869), założyciela zakładu wychowawczego dla uczniów obrz. orm., przedstawia siedzącego dobroczyńcę, przy nim dwoje dziatek. Wykonany z piaskowca w 1871 r. (dłuta Edmunda Jaskulskiego).

W południowo-zachodniej części cmentarza, zwracając się na prawo :

Grób Marcelego Ciemirskiego (f 1285 r.) z piaskowca. Uskrzydlony geniusz z urną unosi się nad skałą z podobizną zmarłego, (dłuta Juliana Markowskiego).

Grób Ludwików Markowskich z piaskowca. Nad spoczywającą na łożu śmierci postacią kobiety unosi się geniusz, (dłuta J. Markowskiego 1887 r.). Opodal po prawej:

Grób Stanisława Szczepanowskiego (1903) z bron-zowem popiersiem, zmarłego pioniera przemysłu krajowego.

Grobowiec T. Lewakowskiego w kształcie obelisku z dwiema siedzącymi postaciami kobiecemi z białego marmuru, (dłuta T. Dy kas a).

Grobowiec Weteranów z 1831 r. z piaskowca w kształcie sarkofagu, na którym leży czapka ułańska, a nad nią unosi się orzeł polski (z pracowni Henryka Periera).

Niedaleko:

Grób Jana Dobrzańskiego dziennikarza, (f 1886 r.) w kształcie obelisku z piaskowca z płaskorzeźbą marmurową popiersia zmarłego (z pracowni H. Periera).

Grobowiec Krzeczunowiczów przedstawia edikulę z piaskowca, na sarkofagu siedzi postać niewieścia z lampką, z marmuru kararyjskiego (dłuta T. Dy kasa).

Grobowiec barona Haydla z kamienia i marmuru w kształcie frontonu świątyni starożytnej (dłuta Leonarda Marconiego, prof. J. Schulza).

Kaplica Barczewskich z kamienia w stylu romańskim z kopułą okazałych rozmiarów. Najpiękniejsza z kaplic cmentarza (z pracowni Leopolda Schimsera, proj. Władysława Halickiego),

Grobowiec Leopolda Rothlendera (Rolanda) zasłużonego miastu obywatela, (proj. M. Kowalczuka).

Kaplica Bilińskich fundatorów Zakładu dla nieuleczalnych, w stylu późno-romańskim (proj. M. Kowalczuka z pracowni L. Schimsera).

Grób Czajkowskich z granitu i piaskowca, w stylu gotyckim (proj. J. Zacharie wieża z prac. L. Schimsera).

Grób Lityńskich i Szembeków z brązowym posągiem Matki Boskiej z dzieciątkiem, (przez Z w öl fera z Wiednia). Opodal skromna:

Kaplica Maurycego hr. Dzieduszyckiego (ur. 1813 t 1877) uczonego, historyka i literata.

Następnie :

Grobowiec Zacharjewiczów z piaskowca, z urną na dużym postumencie, w stylu renesansowym ozdobiony płaskorzeźbą chóru aniołów na stronie frontowej; (proj. Juliana Zachariewicza z 1874 r.)

Zachodnią stroną głównej alei po prawej:

Grób Karola Szajnochy (ur. 1818 f 1868 r.) w kształcie obeliska z nyżą, w której popiersie historyka, na obelisku usiadł orzeł polski, u stóp tegoż siedzące postacie przedstawiają historyę i literaturę. Z piaskowca (dłuta Parysa Filippiego i Abla, Periera). Nieco w głębi:

Grób Józefa Śmiechowskiego (f 1875 r.) majora wojsk polskich z 1831 r., jenerała z 1863 r. z piaskowca w formie steli, na której spoczywają trofea wojskowe z unoszącym się orłem polskim.

Południową stroną alei po prawej :

Grób Dzierzkowskich i Rudkowskich kryjący zwłoki Józefa Dzierzkowskiego (ur. 1807 f 1865 r.) literata i po-wieściopisarza, zaznaczony pojedyńczym kamiennym krzyżem. Nieco wyżej przy bocznej drodze po prawej, odsunięty od głównej drogi:    -

Grób Grabińskich z piaskowca. Przedstawia anioła śpiącego pod krzyżem, (dłuta Parysa Filippiego).

Wyżej z kraju:

Grób Paparów: Stanisława (J* 1860) i Pauliny (t 1868) z piaskowca. Przedstawia spoczywającą postać niewiasty na sarkofagu (dłuta Stanisława Kurzawy). Opodal w głębi w stronie południowej przy ścieżce :

Grób Honoraty Borzęckiej (ur. 1775 f 1858) współzałożycielki zakładu wychowawczego pod opieką św. Antoniego. Przedstawia podnoszącą się postać kobiecą na postumencie gotyckim z piaskowca (dłuta Cypryana Godebskiego). Wróciwszy na główną aleję wyżej grobu Paparów po lewej :

Grób Augusta Bielowskiego (ur. 1806 f 1876) historyka i poety, oznaczony pojedynczym kamiennym obeliskiem. Wyżej na lewo:

GróbMiączyńskich z piaskowca w kształcie groty, w której geniusz śmierci klęczący nad umarłą (Maryą Mią-czyńską f 1866) podtrzymuje jej głowę (dłuta Parysa Fi-lippiego).

Grób dzieci Miączyńskich z piaskowca. Przedstawia dwoje dziatek wznoszących się do nieba (dłuta Juliana Markowskiego). Wyżej tuż przy drodze po lewej:

Grobowiec Lipińskich: Alojzego (f 1887) słynnego muzyka i Karola (f 1880), w kształcie wyniosłego czworo-gramu. Obok po lewej:

Grób poety Karola Balińskiego (ur. 1817 t 1864), w kształcie skromnego kamienia grobowego, otoczonego Żelaznem ogrodzeniem.

W północno-wschodniej stronie głównej alei na prawo:

Grób Walerego Łozińskiego (ur 1837 f 1861) literata i powieściopisarza w kształcie steli z podobizną zmarłego uwieńczoną bluszczem. Nad stelą unosi się orzeł polski. Z piaskowca (dłuta Abla Periera).

W stronie północnej na dół poniżej na prawo:

Grób Henryka Schmitta (ur. 1818 f 1885) historyka i pedagoga, w kształcie granitowego obeliska, z popiersiem zmarłego. Dochodząc do placu głównego po prawej :

Grób Krówczyńskich z siedzącym aniołem na skale z załamanemi w rozpaczy rękami. Z piaskowca (dłuta T a-deusza Barącza 1878 r.)

Grób Seweryna Goszczyńskiego (ur. 1803 f 1876) poety, wieszcza, patryoty i żołnierza wojsk polskich z 1831 r. Postać poety olbrzymich rozmiarów, siedzi na wysokim piedestale. Z piaskowca (dłuta Juliana Markowskiego).

Wśród nowszych pomników tej strony zwraca uwagę:

Grób Piotra Chmielowskiego prof. literatury polskiej (f 1905 r.. dłuta art. rz. Ostrowskiego).

Obelisk Ordona (dłuta Juliana Markowskiego) obok którego znajdują się pamiątkowe krzyże z 1831 i 1863 r’ oraz krzyż krożański,    -

W środkowej części cmentarza przy główniejszej alei wkierunku północno-wschodnim: Grób Artura Grottgera (ur. 1837 t 1867 r.). Klęcząca postać niewieścia pod krzyżem, z piaskowca (dłuta Abla Periera i Parysa F i 1 i-piego). Obok:

Grób Józefa hr. Kalinowskiego (f 1825 r.) jenerała wojsk polskich. W kształcie kapliczki gotyckiej.

Po lewej stronie :

Grób Wacława Zaleskiego (ur. 1800 f 1849 r.) znanego w literaturze polskiej pod pseudonimem „Wacława z Oleska“. Namiestnika Galicyi (1848—1849). Wysoki słup z piaskowca, ozdobiony gotycką ornamentacyą.

Grób Antoniego Schimsera (ur. 1790 J* 1838) arty-sty-rzeźbiarza. Kamienny obelisk na podstawie z wypukło-rzeźbą postaci kobiecej przy urnie, (dłuta Pawła Eutelego). Kilkanaście kroków wyżej z tej strony:

Grób Jana Nep. Kamińskiego (ur. 1777 t 1855 r.), Obelisk granitowy z wypukłorzeźbą podobizny literata, artysty i poety. Na odwrotnej stronie obelisku wiersz:

.,Nie przestańcie wy uczeni Siać ziarna mądrości,

Choć się teraz nie rozpleni,

Zejdzie w potomności!“

Nieco w głębi w stronie południowej:

Grób Antoniego Amora hr. Tarnowskiego (t 1843) przedstawia śpiącego lwa na postumencie, z piaskowca (dłuta Pawła Eutelego).

W części środkowej od strony północno-wschodniej poczynając od placu wstępnego:

Grób Katarzyny Chaudoir (f 1821) z geniuszem śmierci gaszącym pochodnię życia Postać anioła zwrócona w stronę wschodnią. Z piaskowca (dłuta AntoniegoSchim-sera). Obok:

Grób Stóckelmaiera (f 1877). Siedząca postać kobieca z otwartą książką, z piaskowca (dłuta Abla Periera)

Nieco wyżej po lewej :

Grób Żarskich. Klęcząca postać niewieścia, po bokach dwie trumny i słup z urną wieńczoną przez geniusza, z wapienia (dłuta Parysa F i 11 i p i e g o).

W tyle kaplicy Krzeczunowiczów powyżej:

Grobowiec Hoffmannów utworzony z kilku grobów ozdobionych postaciami alegorycznemu i pomnikami z rzeźbą, (dłuta Jana i Antoniego Schimsera).

Kaplica hr. Borkowskich w stylu renesansowym z początków XIX. w. Dwa posągi geniuszów stoją przy fasadzie frontowej.

Grób Franciszka hr. Hauera (f 1822) gubernatora Galicyi- Duża grupa stela z dwoma lwami, jeden śpiący, drugi czuwający.

Grób Schabingerów: Jeden przedstawia grupą trzech postaci, z których geniusz śmierci wkłada gwiaździstą koroną na głowę zmarłej (Julianny z Schabingerów Newater), a geniusz życia wskazuje na palmę zwycięstwa. Drugi (Teresy Schabinger), płacząca postać przy postumencie z urną (dłuta Hartmanna Wittwera).

Grób Maryi Anny Ponińskiej (f 1797). Na kamień-, nym postumencie duży posąg Matki Boskiej N. P., (dłuta Hartmanna Wittwera).

Wyżej znajduje się drewniana altanka, przed którą:

Grób F. H. Richtera (f 1883), Anioł kreśli znak krzyża na skale, z piaskowca (dłuta Juliana Markowskiego).

Grób Mani Pietraszewskiej, przedstawia anioła nad grobem, z piaskowca (dłuta Stanisława Kurzawy).

Grób A. Kliebschera (f 1828). Okrągły ołtarz ofiarny, przy którym klęczy postać kobieca w greckim stroju, (dłuta Antoniego Schimsera).

Grób Emanuela Ilskiego (f 1833). Grecka stela z wy-pukłorzeźbą siedzącej kobiety przy słupie z urną.

Grób Heleny Dudek (t 1848), w formie obelisku z wy-pukłorzeźbą Matki Boskiej otoczonej główkami aniołków, (dłuta Pawła Eutelego).

Z dawniejszych nagrobków zasługują jeszcze na uwagę:

Grób gubernatora Jana Gaisriicka (t 1801), odnowiony staraniem stanów galicyjskich w 1859 r.

Grób Ernesta Kortuma administratora dóbr państwowych i założyciela wspomnianej wyżej Kortumówki (f 1811).

W górze cmentarza na t. zw. „turmusie“ cmentarzyk uczestników powstania z r. 1863 na którym między innymi :

Grób Bronisława Szwarcego członka Rządu narodowego (t 1904).

Cmentarz gródecki. Powstał w drugiej połowie XVII. w podczas gotującej się wyprawy króla Jana III. pod Wiedeń. Ściągające się wojsko stało obozem na błoniach Biłohor-szcze, a tutaj zaczęto chować umierających żołnierzy, dla braku miejsca przy kościele św. Anny. Cmentarz ten został zamknięty w r. 1875. Grobowce znakomitych osób, złożonych przed laty w tern miejscu na wieczny spoczynek przeniesiono następnie na cmentarz łyczakowski. Pozostałe pomniki, rozsypują się pomału w gruzy, choć nie brak w ich liczbie i okazalszych monumentów, na grobach Machanów, Nikuszów, oraz innych rodzin oddawna we Lwowie osiadłych. Wśród starych grobów niewiasta o urnę oparta strzeże mogiły Eugeniusza Ulatowskiego, który uwięziony pod zarzutem współudziału w partyzantce Zaliwskiego, zmarł w r. 1837 skutkiem przebytych w więzieniu katuszy. Ciało jego wśród nocy wywieziono na cmentarz gródecki i dopiero później dłoń życzliwa uczciła grób męczennika pomnikiem. Stojąca w pośrodku cmentarza kolumna pamiątkowa, wzniesiona przez Ludwikę z Mniszchów Potocką, kasztelanową krakowską w r. 1753, wskazuje miejsce, w którem na dwa lata przedtem odbyła się koronacya cudownego obrazu Matki Boskiej. Szczyt tej kolumny odnowionej w roku 1837 przez mieszczanina lwowskiego, Stanisława Bernackiego, wieńczy złocista korona z sześciopromienną gwiazdą w pośrodku.

Cmentarz stryjski. Zamknięty w r. 1893, istniał od początku XIX. w. po zniesieniu dawniejszego cmentarza stryj-skiego, który znajdował się w północnej stronie Parku stryjskiego. Znajduje się na nim wiele pomników okazalszych.

Cmentarz janowski założony w r. 1883 w górnej części ulicy Janowskiej, przed rogatką Janowską.

Stary cmentarz izraelicki. Założeniem swojem sięgający XIV. w. Położony na skrzyżowaniu ulic Szpitalnej i Rappa-porta. Był to nierównomierny czworobok, przecięty dwiema ścieżkami (jak to dziś jeszcze widoczne). Jedną część tego czworoboku zajmował cmentarz karaicki — być może, że tę, którą — dziś pustą, zasypaną okruchami kamieni nagrobnych — wskazuje opowieść. W centrum tego prostokąta, na skrzyżowaniu się ścieżek, był panteon żydowski. Tutaj chowano rabinów, uczonych, seniorów obu gmin lwowskich, to jest miejskiej i przedmiejskiej i ich rodziny oraz seniorów i rabinów obcych, którzy we Lwowie pomarli. Zwyczaj ten trwał przez wieki, bo tuż obok pomników Nach-

mana, Marka Izakowiczów, jakoteż i Róży Nachmanowej, bogatych rodzin z XVII. w. stoją pomniki seniorów gminy lwowskiej z pierwszej połowy XIX. w., a obok rabina Jo-zuego Falka (urn. w. r. 1614), rabin Chaim Kohen Rappa-port z XVIII. w., Ornstein Jakób z XIX. w. ; a tuż obok niego pierwszy t. zw. postępowy rabin lwowski — ofiara fanatyzmu — Abraham Kohn (urn. 1848). Cmentarz zamknięty został w r. 1875.

Nowy cmentarz izraelicki, na janowskiem, w pobliżu cmentarza janowskiego posiada wiele pięknych pomników, a między nimi błp. Bernarda Goldmanna posła na sejm i gorącego patryoty (urn. 1903).

V.

Okolice Lwowa.

Brzuchowice. Stacya kolejowa na linii Lwów-Bełzec. Odległość od Lwowa niespełna 1 mila. Pociągi spacerowe w lecie, co niedziela w zwiększonej liczbie, i co dzień. Osada wiejska założona przez mieszczaństwo lwowskie za czasów Władysława Warneńczyka. W ostatnich czasach zwrócono uwagę na piękne położenie tej wsi wśród wysokiego sosnowego boru, w miejscu nie wystawionem na gwałtowne wiatry, a przeto nadającem się do założenia i rozwoju stacyi klimatycznej, któraby dla spragnionych powietrza Lwowian mogła się stać miłym etapem wśród skwarów letnich miesięcy. Rada m. Lwowa wydzieliła w r. 1889 24 morgów z zakresu gospodarstwa leśnego i przeznaczyła tę przestrzeń pięknego boru sosnowego w części na pobudowanie letnich mieszkań, z warunkiem zachowania charakteru leśnego, w części na park spacerowy. Dziś cała ta przestrzeń zabudowała się willami i letniemi mieszkaniami, co niedzieli zaś tysiące Lwowian szuka w lasach brzucho-wickich wytchnienia i świeżego powietrza,

Zimna woda stacya kolejowa na linii Lwów-Kraków, dwanaście minut drogi od Lwowa, dawniej bardzo, a dziś chętnie uczęszczane miejsce spacerowe, wśród lasów położone.

Pustomyty na lini kolejowej Lwów-Stryj, w niewielkiej odległości od Lwowa, dziś nieco zaniedbane, ale zawsze miłe miejsce wycieczek oraz letnia siedziba, z zakładem leczniczym siarczano-borowinowym.

Janów, na północnym zachodzie od Lwowa, w odległości 23 kilometrów, w uroczem położeniu. Obok Brzucho-chowic najbardziej dziś ulubione miejsce wycieczkowe. Dojazd koleją lokalną Lwów-Janów-Jaworów, w lecie pociągi spacerowe, według rozkładu jazdy. Założycielem Janowa był Jan Swoszowski, wojski ziemi lwowskiej w r. 1611, który też fundował tamtejszy kościół. Mimo dobrych warunków rozwoju, miasteczko uciskane przez dzierżawców nie grodowego starostwa janowskiego, trapione częstym moreng za każdą wojną i najazdem zmieniane w kupę gruzów, nigdy nie mogło się podnieść. Dopiero za rządów króla Jana lii. podniósł się Janów, a wraz z rozkwitem jego, rozwijały się rzemiosła, między którymi górowało szewstwo. Sobieski bywał często w tern mieście, szczególnie na polowaniach w obfitych w zwierzynę lasach tutejszych, on też zaludnił miasto przez sprowadzenie osadników, którymi byli jeńcy tureccy. W r. 1759 umarła tu Konstancya z Czartoryskich Poniatowska matka króla Stanisława Augusta, pochowana w podziemiach kościoła janowskiego. W r. 1868 nabył klucz janowski hr. Agenor Gołuchowski, i odtąd dobra tamtejsze należą do rodziny Gołuchowskich. W r. 1895 otwarto kolej lokalną łączącą Lwów z Janowem.

na za-

Miasteczko Janów liczy przeszło 2000 mieszkańców, z których większa połowa jest żydowską. Położone chodnim brzegu pięknego i obszernego stawu wznosi się terasowato na wysokości 316 m. nad poziomem morza. Powierzchnia stawu wynosi około 800 morgów. Urządzono tam łazienki na sposób szwajcarski, oraz łodzie dla amatorów sportu wioślarskiego. Cała okolica lesista obfituje w piękne i romantyczne miejsca, jak piękny bukowy las zwany Buławą, punkt najwyżej w okolicy wzniesiony nad poziom morza, dalej góra stradecka z cerkwią fundowaną XV. w. W górze tej jest słynna jaskinia, która służyła za schronienie okolicznej ludności w czasie napadów Kozaków i Tatarów. Według tradycyi ludowej, jaskinia ta kończy się aż w Kijowie. Sklepienie jej z wapiennego kamienia jednostajnego, wspiera się na drobnych tegoż kamienia bryłach, które ograniczają pieczarę. Z niej postępując w kierunku południowym wchodzi się w wąski ganek, nieco od pieczary wyższy, także w kamieniu wydrążony, który dochodzi do 15 sążni długości. Dalej wydrążenie jest już w zbitym i stężałym piasku i rozciąga się do 1500 kroków. Im

Przewodnik po Lwowie.    s dalej postępuje się ku południowo wschodniej stronie ganek zaczyna się rozszerzać, a w odległości 60 sążni od wnijścia do pieczary zamienia się w okrągłe, prawie do 15 sążni średnicy mające miejsce, nad którem wisi płaskie sklepienie. Miejsce to lud nazywa „Pristoły“. Pristoł, przestół po starosłowiańsku oznacza ołtarz i tron zarazem, stół na którym składano ofiary. Nazwanie to sięga zapewne czasów pogańskich.

Lubień miejsce kąpielowe z siarczanem źródłem, stacya kolei Lwów-Sambor. (Odległość od Lwowa około 30 km. Rozkład pociągów dogodny na jednodniową wycieczkę od rana do wieczora. Kąpiele siarczane w Lubieniu znane są od końca ośmnastego wieku, a z początkiem wieku następnego był Lubień bardzo uczęszczanem miejscem kąpielowem. Wypadki po r. 1830 nie sprzyjały życiu towarzyskiemu, opustoszał więc i gwarny Lubień, dotknięty klęską pożaru w r. 1835. Dawne wzięcie przywrócił mu dopiero Konstanty br. Brunicki, który w r. 1848 nabywszy te dobra, energicznie zabrał się do odnowienia i upiększenia Zakładu kąpielowego. W r. 1860 bawił tu Wincenty Pol, tworzący wówczas właśnie „Pacholę hetmańskie“. Dziś Zakład urządzony jest na stopę europejską, a nowo powstała kolej znakomicie ułatwia komuni-kacyę ze Lwowem.

VI.

Archiwa. Biblioteki. Muzea.

Archiwa rzędowe. Przeważnie niedostępne dla publiczności, dla pracujących zaś naukowo tylko'za specyalnem pozwoleniem namiestnika, lub naczelnika odnośnej władzy. W ostatnich czasach powstała myśl złączenia poszczególnych archiwów przy dyskasteryach, w jedno, duże archiwum rządowe z urządzeniem naukowem. Dlatego też, jako wskazówkę dla badaczy podajemy niżej zawartość najważniejszych arch iwów rządowych : Archiwu m Namiestn i-ctwa (gmach c. k. Namiestnictwa przy ul. Czarnieckiego) Obecnie posiada Namiestnictwo następujące registratury : a) Prezydyalna, zawierająca akta najważniejszych, przeważnie tajnych spraw polityki krajowej rządu, z osobnymi protokołami i indeksami. Wiele aktów bądź wyszkartowano, bądź odesłano różnymi czasy do Wiednia; b) Stara registru-tura czyli archiwum gubernialne. Mieści się w 7 sklepionych pokoikach w parterze i zawiera akta z lat 1772 do 1867, z kilkuset tomami indeksów, elenchami początkowych szkar-tówr i kompletem normaliów i rozporządzeń' gubernialnych (Kreisschreiben). Mirro wielu luk zawiera jeszcze materyały nieprzebrane do historyi Galicyi pod każdym względem. Wśród setek fascykułów odnoszących się do pojedynczych działów administracyi, istnieją również luźne fascykuły, jak np. Huldigungsacten-Ostgaliziens 1773 und Westgaliziens 1796—7, Graf Pergensche Akten 1772—4, Brigidos’ Akten 1782—5, Akademie-Direktions Akten od r. 1775, Conventionsakten, Consolata i t. d. Osobny dział tworzą przechowane tu „Akta byłej krakowskiej komisyi Nadwornej, generalnej i rządu krajowego“, z lat 1846—1866; c) Indemnizacyjna i serwitutowa. Utworzona została wprawdzie w r. 1849 z chwilą rozpoczętej indemnizacyi, a następnie regulacyi serwitutów, lecz w dotyczących aktach obok wyciągów z Józefińskich opisów i fasyi urbaryalnych z r. 1824, każdej prawie miejscowości, leży wiele różnych starych, często oryginalnych załączników, posiadających wartość historyczną, zwłaszcza co do stosunków poddańczych i ekonomicznych. Mieści się w 3 pokojach i wraz z poprzednią registraturą zostaje pod zarządem jednego urzędnika, który mimo najlepszej chęci, w obec nawału pracy i ciasnego pomieszczenia, nie może utrzymać stałego porządku, d) Nowa regi-stratura dla aktów bieżących i sięgających wstecz do roku 1861. Przy niej w osobnym pokoju mieści się kilkaset ksiąg dawnego protokołu podawczego od r. 1772, prowadzonego początkowo bardzo dokładnie i będącego dzisiaj często jedyną wskazówką dla spraw, których akta wyszkartowano. e) Rachunkowa. Posiadała do niedawna mnóstwo aktów po dawnej buchalteryi, która w pierwszym rzędzie przechowywała najważniejsze oryginalne dokumenty do przeszłości i stanu dóbr kameralnych, kościołów, klasztorów, cerkwi, ich inwentarze, lustracye, opisy i t. d. sięgające odległej przeszłości. Wszystko to zostało niestety przez szkarty zniszczone, oprócz cennego archiwum byłej ekonomii Samborskiej, które oddano lwowskiej bibliotece uniwersyteckiej. Tu były też sporządzone odpisy z warszawskich archiwów, lecz znikły bez śladu. Pozostało tylko kilka fascyku-łów luźnych starych aktów, odnoszących się do różnych zniesionych, przeważnie lwowskich klasztorów. Fascykuły te z nowszymi aktami mieszczą się nieuporządkowane w pokoju suterenowym, przez który przechodzą rury wodociągowe, inne zaś rachunkowe akta z połowy ubiegłego wieku spoczywają na gołej ziemi, w zwykłej nieotynkowancj piwnicy i gniją wskutek wilgoci, f) Oddziału technicznego. Posiada po dawnej c. k. Dyrekcyi budownictwa teki z kilkuset planami z końca XVI11. w., początku XIX., różnych budynków rządowych, kościołów, cerkwi, dróg, mostów, wodnych budowli, mapy niektórych dóbr kameralnych, pierwszą oryginalną mapę Galicyi, zdjętą w r. 1771. Materyał to ważny i dotąd prawie nietknięty. Registratura c. k. Pro-kuratoryi skarbu (przy ul. Skarbkowskiej). Mimo kilkakrotnych szkartowań, mimo odstąpienia wielu aktów i dokumentów konsystorzom, lwowskiej Bibliotece uniwersyteckiej i przewiezienie części ich, dotyczącej Galicyi zachodniej do Krakowa, stara część tej registratury należy jeszcze do naj-niejszych dla historyi archiwaliów rządowych. Pierwotnie dzieliła się na 45 działów: fiseale, fundus religionis, raie, cridalia, camerale-iudiciale. W aktach prawie wszystkich starszych spraw, w których Fiscus występował w obronie praw państwa, znajdują się oryginalne dokumenta, nierzadko pergaminowe lub stare kopie z aktów koronnych, grodzkich i ziemskich. Obfituje w nie zwłaszcza oddział odnoszący się do erekcyi, dotacyi i praw wszystkich kościołów, klasztorów, cerkwi, fundacyi, zakładów dobroczynnych. i t. d., który tworzy jedno z najważniejszych źródeł wiadomości o nich. Odrębny oddział tworzyły bogate archiwalia dawnych zniesionych klasztorów, lecz te z małymi wyjątkami wyszkartowano w r. 1869. Małą tylko ich cząstkę uratował śp. A. Schneider i ta znajduje się dzisiaj w zbiorach Akademii Umiejętności.

cen

came-

Tabula krajowa (przy ul. Teatralnej obok kościoła Jezuitów). a) Należały do niej do r. 1870 także akta grodzkie ¹ ziemskie, które zostały Wydziałowi krajowemu oddane utworzyły „Archiwum krajowe“; obecnie zaś spuścizna po lawnej Tabuli składa się z ksiąg podzielonych na księgi : Instrumentorum, Dominiorum, Relationum, Contractuum, Fundationum, Testamentorum, Obligationum, Pactorum, Praenotationum, Quietationum, Plenipotentiarum. Razem obejmują orie 2943 oprawnych tomów. W księgach wymienionych, v/ których szukanie jest bardzo utrudnione, mieści się nieprzebrana kopalnia wiadomości o stosunkach majątkowych i prawnych, tak osób, jak wszystkich miejscowości z kraju, kościołów, cerkwi, klasztorów, fundacyi i t. d. Dokumenty wpisane w księgi sięgają często odległej przeszłości. Na szczególniejszą uwagę pod tym względem zasługują księgi Fundationum, które tworzą olbrzymi (110 tomów) dyplomataryusz galicyjskich spraw kościelnych od X111. w. Obok ksiąg są także akta tabularne, złożone latami od roku 1780—1896 w fascykułach. W r. 1896 przeszkartowano je w znacznej części, przyczem zniszczono wiele oryginalnych dokunientów, inwentarzy dóbr i t. d. Mimo to akta owe dziś jeszcze tworzą do tysiąca fascykułów. b) Stare księgi gruntowe miasta Lwowa czyli była Tabula miejska. W skład jej wchodziły dawniej wszystkie lwowskie księgi radzieckie,

ławnicze i t. d., które w r. 1869 zwrócono napowrót Archiwum miejskiemu. Pozostały księgi utworzone od r. 1792, a nazwane obecnie „staremi“. Dzielą się one na księgi : lnstrumentorum, Dominiorum, Decretorum, Resignationum, Obligationum, Pactorum, Testamentorum i liczą 1092 opraw-tomów. Dla historyi stosunków hipotecznych we Lwowie mają doniosłe znaczenie.

Archiwum krajowe aktów grodzkich i ziemskich. Pomieszczone w budynku klasztornym Bernardynów. Otwarte codziennie, z wyjątkiem niedziel i świąt od godz. 9 rano do 3 pop. Korzystanie dla osób pracujących naukowo za zezwoleniem Wydziału krajowego. Opłatę za poszukiwane akta ustanowiono na 6 kor.

Z przejściem części ziem dawnej Polski pod panowanie Austryi, przyszedł rząd austryacki także w posiadanie znacznej części aktów, które się znajdowały w sądach ziemskich i grodzkich. Po zniesieniu ich w r. 1783 akta te przewiezione zostały do Lwowa. Uporządkowaniem ich zajęły się władze krajowe pod nadzorem gubernium. W r. 1700 praca, przy której zajętych było 150 pisarzy została ukończona. W obecnym stanie składa się archiwum z aktów bie-ckich, sandeckich, czchowskich, oświęcimskich, Zatorskich, pilzneńskich, przemyskich, Samborskich, lwowskich, gródeckich, żydaczowskich, halickich, trembowelskich, sanockich, bełzkich, buskich, krasnostawskich i lubaczowskich.

Wszystkie wogóle akta nie wliczając fascykułów i rejestrów nieindykowanych liczą obecnie ksiąg 6.759, fascykułów 1137, indeksów 5840. Jestto więc jedno z największych archiwów w Austryi.

W ostatnich czasach przyłączono tu także akta sądu karnego, zawierające bardzo cenny materyał do historyi spisków i wogóle ruchu konspiracyjnego przed r. 1848, a ponadto t. z. metrykę Józefińską z komory celnej.

Archiwum konsystorza obrz. rz. kat. Zawiera zwykłe jurysdykcyi arcybiskupiej dotyczące rakta od roku 1526, oraz inne dokumenty, szczególnie testamenta, zapisy, kontrakty dotyczące dóbr kościelnych w całej archidyecezyi lwowskiej. Dostępne tylko za specyalnem pozwoleniem.

Archiwum konsystorza obrz. gr. kat. u św. Jura. Dostępne również tylko za specyalnem zezwoleniem, zawiera akta odnoszące się do dziejów cerkwi w archidyecezyi lwowskiej obrz. gr. kat. oraz wiele rękopisów.

Archiwum miejskie i Muzeum historyczne miasta Lwowa (w ratuszu parter od północnej strony). Otwarte dia pracujących naukowo od godz. 10 rano do 2 pop. codziennie z wyjątkiem niedziel i świąt i z ograniczeniem liczby osób, z powodu braku miejsca. Archiwum miejskie ma swoją długą a smutną historyę, z której przytaczamy tu najważniejsze daty. W r. 1787 magistrat lwowski zorganizowany został na modłę austryacką i podzielony na dwa senaty, sądowniczy i polityczny. Odpowiednio do tego także i archiwum zostało podzielone na dwie części, z których jedna zawierająca akta dawnej sądowej juryzdykcyi błąkała się aż do r. 1870 po tabuli i sądzie krajowym dopóki nie została zwróconą magistratowi napowrót. Druga część natomiast, zawierająca przywileje miejskie przeszła w bezpośredni zarząd syndyków miejskich, którzy mieli obowiązek na jej podstawie zaintabulować majątek miejski i prawa w nowo utworzonej tabuli. Od tego też czasu datuje się dezorgani-zacya archiwum, przechodząca wszelkie pojęcie. Ostatecznie w r. 1838 zamianował rząd archiwaryuszem historyka Dyo-nizego Zubrzyckiego. Wybór był jak najfatalniejszy, bo Zubrzycki wprawdzie napisał na podstawie znalezionych aktów swoją „Kronikę miasta Lwowa“, ale w archiwum' gospodarował tak samowolnie, że jeszcze tego samego roku, rząd widział się zmuszonym usunąć go z zajmowanego stanowiska. W r. 1848 w czasie bombardacyi Lwowa los archiwum już wisiał na włosku, już nawet jakiś żołnierz pułku księcia Parmy zapuścił się w jego podwoje i uniósł dwa młotki złociste, pamiątki położenia kamienia węgielnego pod dzisiejszy budynek ratusza. W r. 1849 członek wydziału miejskiego Dendor upomniał się o uporządkowanie archiwum, wybrano nawet specyalną komisyę, która miała się tern zająć, ale skończyło się wszystko na fakcie wprost barbarzyńskim. Całe bowiem archiwum z drugiego piętra zniesiono na dół, do izby pompierskiej, gdzie do umyślnie urządzonego drewnianego zasieku zwalono wszystkie akta na kupę, bez żadnego zamknięcia, tak, że każdy miał do nich wstęp wolny i brać mógł, co mu się tylko podobało. W takim stanie znajdowało się archiwum miejskie do r. 1858 kiedy przeniesiono je na pierwsze piętro i oddano pod opiekę koncypisty magistratu Sidorowicza, a w. 1860 pod opiekę sekretarza magistratu K. W. Raspa. Choć Niemiec z pochodzenia, nie władnący prawie językiem polskim, był K. W. Rasp pierwszym, który ocenił wartość nagromadzonych zbiorów. Na podstawie jego referatu podniósł sprawę uporządkowania archiwum na radzie miejskiej ś. p. Stanisław Piłat, a komisya w skład której weszli August Bielowski, dr. Rayski, dr. Madeyski, zaproponowała jako archiwaryu-sza Jana Wagilewicza, sumiennego lingwistę i historyka. Wagilewicz wspólnie z Raspem przeglądnęli i uporządkowali całe archiwum, podzielili je na sześć po dziś dzień zachowanych działów i przygotowali bardzo wiele dokumentów do druku, w rozpoczętem właśnie wówczas wydawnictwie „Aktów grodzkich i ziemskich“. Po śmierci Wagilewicza (1866) pracował Rasp wspólnie z nowomianowanym archiwaryuszem Edwardem Romankiewiczem, poczem przez krótki czas pracowali tam Dr. Aleksander Hirschberg i Dr. Aleksander Semkowicz, a wreszcie radca magistratu ś. p. Karol Widman, za którego staraniem zwrócił sąd krajowy akta sądowe dawnego urzędu ławniczego. Po śmierci Karola Widmana zamianowany został archiwaryuszem dr. Aleksander Czołowski. Według dokonanego przez Wagilewicza i Raspa a przez Widmana uzupełnionego inwentarza, mate-ryał archiwalny podzielony został na sześć oddziałów, a mianowicie: I. Dokumentu i dyplomy. W r. 1870 było ich razem sztuk 844. Cały ten oddział mieści się w szafie blachą krytej i zawiera dokumenta od r. 1359—1796. Najstarszy dyplom Kazimierza Wielkiego z r. 1356 znajduje się tylko w odpisie, ale natomiast posiada miasto w oryginale bullę papieża Grzegorza IX. z r. 1234 dla misyi OO Dominikanów na Rusi wydanej. II. Akta. Zawierają inwentarze dóbr, lustracye miasta, dokumenty prawne, akta fundacyi itd. wszystko razem w 1511 fascykułach. III. A. zawiera księgi pisane. Za Raspa było ich 429. Znajdują się w tym oddziale księgi najrozmaitszej treści, jak kopiaryusze kontraktów w sprawach gminy zawieranych, wyborów dygnitarzy miejskich, eksorbitancyi, rewizye arsenału miejskiego, a wreszcie rękopisy Zimorowicza, Alembeka, Józefowicza i t. d. III. Biblioteka archiwalna. Za Raspa zawierała wszystkiego kilkanaście książek, dziś liczy do 5000 tomów', a zawiera dzieła, broszury, czasopisma, odnoszące się treścią do Lwowa, niesłychanie rzadki, a ciekawy zbiór druków lwowskich przed r. 1772, dzieła dotyczące miast polskich, podręczniki do prac archiwalnych i t. d. IV. Listy. Posiada ich archiwum ogółem do półczwarta tysiąca, pisanych w języku łacińskim, polskim, niemieckim, francuskim, angielskim, włoskim, szwedzkim i moskiewskim. Listy podzielone są listy króleskie (113), listy miast (103) i listy osób prywatnych w alfabetycznym porządku. V. Księgi i akta oddane przez sąd krajowy. Najważniejszy oddział i najlepiej zachowany. Obejmuje między innemi księgi radzieckie od r. 1461 do 1787 w 132 tomach, a nadto 7 tomów fragmentów, miedzy którymi najstarsza księga miejska od r. 1382 do 1389, a dalej księgi wójtowskie (1577- 1586) 36 tomów, księgi wójtowsko-ławnicze (1521 — 1787) 66 tomów, protokoły aktów ławniczych (1577—1699) 18 tomów, rezygnacye (1441—1685) 11 tomów, akta komisyi zaprzysięgłych (1524 — 1784) 25 tomów, testamentów (1641 — 1659) 9 tomów, księgi spraw miejskiego ormiańskiego (1537-1783) 24 tomy i t. d. VI. Niepiśmienne zabytki. Oddział ten przemieniony został w 1893 r. na miejskie muzeum historyczne. Nadto posiada archiwum przeszło 300 planów Lwowa od XVII. w. począwszy. Zbiór to jedyny w swoim rodzaju dla historyi i topograsfi miasta niesłychanej wagi, tak samo, jak i drugi zbiór rycin, sztychów, litografii i t. d. wynoszący przeszło 800 sztuk od XVI. w. począwszy. Zbiory muzealne liczą dziś do 1000 okazów, nie licząc wykopalisk, a zawierają broń, obrazy, portrety, pamiątki cechowe, pomniki, medale, monety, pieczęcie, ryciny i t. d. Niestety jednak pomieszczenie tych zbiorów bogatych nie odpowiada wcale ich treści i wartości. Szczupłe 3 pokoje w' ratuszu zapełnione są niby jaki skład antykwar-ski. Brak miejsca uniemożliwia nietylko zaprowadzenie systemu i porządku, ale nie pozwala nawet na okazanie i rozmieszczenie najcenniejszych okazów.

na

Biblioteka uniwersytecka. Przy ul. Mochnackiego, otwarta codziennie od g. 8—11 przed i od g. 4—7 popołudniu, oprócz soboty, niedziel i świąt. Biblioteka uniwersytecka zawdzięcza swe powstanie cesarzowi Józefowi II. Tworząc w 1784 r. uniwersytet we Lwowie, ufundował on równocześnie i bibliotekę, dając jej na zawiązek prócz funduszu zakładowego 10.000 złr. i rocznej dotacyi 400 złr., także bardzo piękny księgozbiór. Była to biblioteka po zniesionej świeżo Akademii terezyańskiej, a pochodząca z daru Garellich, zbiór cenny, doborowy, liczący przeszło 11.000 tomów; zbiory te połączone z biblioteką pojezuicką, znalazły pomieszczenie

w kościele potrynitarskim na placu Castrum. Zbiory biblioteczne zaraz w najbliższym czasie powiększyły się ogromnie. Ze zniesionych przez Józefa 11. klasztorów, poczęto zwozić księgozbiory i wcielać je do biblioteki Uniwersyteckiej. Powiększała się nadto biblioteka ofiarnością prywatną: z większych darów zasługują na wzmiankę dar familii Treterów (1817 r.), która ofiarowała 3349 dzieł i dar Józefa lir. Kuro-patnickiego, który przekazał na rzecz biblioteki w r. 1832/3 740 dzieł i szereg cennych rękopisów. Oba te zbiory składały się przeważnie z cennych dzieł polskich. Cały zbiór liczył z końcem roku 1835, 45 317 tomów. W roku 1835, przeszedł zarząd biblioteki na Franciszka Strońskiego, męża niezwykłych zalet, który długi szereg lat był prawdziwą opatrznością tej instytucyi. Rok 1848, przyniósł dla biblioteki straszną klęskę. Podczas bombardowania barykad przez Hammersteina, dnia 2. i 3. listopada, padł gmach biblioteki, a z nim całe prawie zbiory biblioteczne, ofiarą pożaru.

Odtąd przez długie lata, aż do 1905 r. mieściła się biblioteka uniwersytecka w samym gmachu uniwersytetu, odtąd zaś mieści się w specyalnie zbudowanym i urządzonym budynku. Zwłaszcza wielka sala czytelniana, urządzona jest według najnowszych wymogów, malowidła zaś jej wykonał art. malarz p. Makarewicz.

Dwa krótsze pola, tworzące prostokąt sali czytelnianej, wypełnione zostały alegoryami czterech fakultetów uniwersyteckich : teologii, prawa, medycyny i filozofii, pojętymi zupełnie oryginalnie. P rawo przedstawione jest w postaci orła, bijącego na gadzinę — iniuryę. Orzeł z rozpostartemi dekoracyjnie .skrzydłami wypuścił właśnie ze szpon kamień — summum ius (najwyższe prawo), który ugodził węża, wijącego się pod jego ciężarem. Teologię wyobraża „arka przymierza“ obok której dymią dwa trybularze. Dymy te łączą' się u góry w aureolę z napisem „logos“ („słowo, które było na początku“) a nad nią unosi

się stado gołębi z różczkami oli-wnemi.

Zasadniczym emblematem m e-dycyny, według pojęcia p. Makarewicza, jest feniks unoszący się z ognia od dołu. Obok na małym łuku odłamana kolumna z kapitelem, na nim czara etruska, do której wspina się salamandra.

Również lotnie, ze względów dekoracyjnych. które nie pozwalają na pomieszczenie rzeczy ciężkich u góry, usymbolizowany został wydział filozoficzny. Pegaz lecący po nad jabłoń hesperyjską o złotych jabłkach. W dali gaj zielony, a w nim widać rząd biustów poetów i uczonych.

Biblioteka uniwersytecka liczy obecnie do 200.000 tomów, we wszystkich kierunkach wiedzy. Na uwagę zasługuje zbiór czasopism umiejętnych, poświęconych postępowi nauk, w dziale sztuki i archeologii, wszystkie dzieła pomnikowe, umożliwiające studyum przedmiotu. W dziale historyi i literatury i filologii, jest biblioteka bardzo zasobna, czy to klasyczna czy romańska, czy narodów germańskich literatura i filologia, zastąpione są przez klasyków rozprawy i publikacye źródłowe. W historyi, prócz długiego szeregu czasopism znajdujemy co ważniejsze publikacye źródeł, monografie źródłowe, tyczące się historyi całego świata. Działy przyrodnicze również wykazać się mogą kompletnością i doborem dzieł, w dziąle medycznym obok dzieł podstawowych, szeregi co najważniejszych czasopism medycznych. Dział polski, mimo, że nie jest celem biblioteki uniwersyteckiej zbieranie rzadkości i białych kruków, obfituje w dzieła stare i cenne pod względem bibliograficznym. W działach nowszych poświęcono wiele uwagi pismom peryodycznym, a w tym dziale znajdują się rzadkości, niespotykane nawet w największych bibliotekach. Wreszcie wymienić należy skompletowany w ostatnich latach dział rosyjskich publikacyi i dzieł tyczących się historyi polskiej. W dziale rękopisów : archiwum, cenzury, szeregi ksiąg ławniczych, ksiąg solnych, ksiąg Ekonomii Samborskiej, akta odbioru królewszczyzn t. zw. „Einziehungs-acten“, i w. i. Liczba rękopisów dochodzi do 1.200.

W r. 1893, frekweneya czytelników wynosiła 21.653, obecnie po przeniesieniu się do nowego gmachu, cyfra ta wzrosła prawie w trójnasób.

Zakład narodowy im. Ossolińskich. Biblioteka otwarta codziennie z wyjątkiem niedziel i świąt rz. k., od g. 9—2. Muzeum w dnie powszednie (prócz poniedziałków) od 9-1, nadto we wtorek i piątek od 3—5 pop. w niedzielę od 11—1. Wstęp wolny.

Zakład Ossolińskich zawdzięcza swe powstanie Józefowi Maksymilianowi hr. Ossolińskiemu (1748—1826 r.), który wielką swoją bibliotekę poświęcił na użytek publiczny i ks. Henrykowi Lubomirskiemu, który znowu w 1823 r. wcielił do fundacyi Ossolińskiego posiadane przez siebie zbiory muzealne. Dla fundacyi tej nabył Ossoliński gmach, leżący u stóp góry Wronowskich, który był niegdyś klasztorem Karmelitanek trzewiczkowych, wystawionym w r. 1671 przez Aleksandra ks. Zasławskiego. Po zniesieniu klasztoru w 1782r. obrócono naprzód budynek na seminaryum dla alumnów rz. k., a potem na piekarnię wojskową i magazyn. Roku 1804 i 1812 spłonął ten gmach i odtąd nazywano go „spalonym magazynem“. Restauracyę tego gmachu przeprowadził inżynier kapitan Józef Bem, później słynny generał z 1831 r. W r. 1833, otwarto czytelnię, równocześnie jednak rząd coraz podejrzliwszem okiem począł patrzeć na zakład, a nawet uwięził dyrektora Konstantego Słotwińskiego, pod zarzutem zdrady stanu. Szykany w mniejszym lub większym rozmiarze trwały aż do roku 1869, potem dopiero Zakład począł się rozwijać o własnych siłach, a dziś stał się jedną z największych in-stytucyi kulturalnych, na całym obszarze ziem polskich, Zakład utrzymuje też własną drukarnię i składa się z nastę-jących działów :

I.    Biblioteka. Do biblioteki należą dzieła drukowane, unikaty, dublety, mapy oraz rękopisy, dokumenty oryginalne i autografy. Druki wraz z mapami mieszczą się w byłym kościele, rękopisy zaś dyplomaty i autografy w biurze dyrektora i w sąsiednich ubikacyach. Najcenniejsze i najrzadsze druki polskie i obce przechowują się osobno; z nich zasługują na uwagę mianowicie: biblie, testamenty, psałterze, mszały, agendy, zielniki, najdawniejsze constitutiones i statuta synodalne, Łaskiego statut na pergaminie, dzieła Miechowity. Kronika świata Bielskiego, dzieła Reja, Górnickiego i t. d. Biblioteka Ossolińskich liczy dziś ponad 120.000 tomów i obfituje w największe rzadkości bibliograficzne. Rękopisów posiada ponad 4000, autografów 3000, dyplomów 2000 (cyfry okrągłe). Biblioteka jest otwarta d>a pracujących naukowo w czytelni naukowej na pierwszem piątrze, i w czytelni dla młodzieży.

II. Muzeum im. Lubomirskich (w skrzydlezachodniem) Fundatorem głównym muzeum, jest ks. Henryk Lubomirski, który zawierając dnia 25. grudnia 1823 r. z Ossolińskim układ co do objęcia kuratoryi Zakładu, przyrzekł, że swoje zbiory z Zakładem połączy. Część ich, a mianowicie medale i monety, oddał ks. Henryk jeszcze za życia Zakładowi; wszystkie inne przeniósł do Zakładu dopiero syn jego, ks. Jerzy Lubomirski w r. 1870, on też zatem jest właściwym założycielem Muzeum.

Muzeum zawiera dziś (w cyfrach okrągłych) 3000 rycin, 1000 obrazów, 800 sztuk zbroi, do 3000 starożytności i rzeczy muzealnych, do 20.000 monet, 5000 medali i t. d. Lokal muzealny za szczupły nieco, składa się z obszernej sieni i kilku pokoi. Rozkład przedmiotów muzealnych, z uwzględnieniem ich celniejszej wartości, jest następujący: w sieni muzealnej zasługują na uwagę: podobizny posągu Światowida, szczątki dawnego ikonostasu cerkwi wołoskiej, działa z wojen szwedzkich, moździerz z pod Żurawna, herby wykute w kamieniu, gablotki z wykopaliskami, i t. d. Gabinet 1-szy, archeologiczny, posiada w dziale przedhistorycznym cenne przedmioty z epoki kamiennej i bronzowej, oraz obfity zbiór ceramiki z różnych dzielnic Polski, który bądź jakością, bądź ilością zasługuje na uwagę. Ciekawym jest także zbiór przedmiotów, wykopanych na Wysokim Zamku i w okolicy Lwowa, jak np. okazy wyrobów z kości znalezione pod fundamentami murów zamkowych. Na ścianach umieszczono wizerunki Bolesława Chrobrego (263), Kazimierza Wielkiego (345) i ks. Lwa, założyciela Lwowa (364).

Dział archeologiczny powiększył Chrystusem i jest zabytkiem bar-się znacznie niedawno, dzięki od- dzo ważnym dla studyum ówcze-kryciu skarbu bronzowego, odko- snej kultury europejskiej, zawiera panego na folwarku Teresin, koło bowiem mnóstwo form, razem ze-wsi Maćkówka w powiecie przewor- branych. Cały skarb został przy po-skim. Skarb ten złożył w darze ku- mocy prof. dr. Karola Hadaczka, rator Zakładu And. ks. Lubomirski, starannie oczyszczony i jako osobna Całe wykopalisko przedstawia de- grupa w gablocie ułożony, pozyt 49 bronzów, w którego skład W dziale starożytności ponadto wchodzą: naszyjniki, bransolety, j zbiór wykopalisk egipskich, grec-tarczki okrągłe, szpile i toporki; kich i rzymskich, w osobnej szafie, wszystko to było zapewne w jakimś | W pierwszej sali muzealnej, oprócz worku według pewr.ej reguły ułożo- : zbiorów archeologicznych, rozwie-ne i w ziemi ukryte. Skarb ten po- ! szono szereg obrazów, przeważnie chodzi z drugiego tysiąclecia przed- treści religijnej.

U wejścia do drugiego pokoju, na stronie przeciwnej orzeł biały, pochodzący z wieży dawnego ratusza lwowskiego. Na ścianach szereg portretów: Władysław Jagiełło (325) z Jadwigą (326) i ich następcy, za nimi idą osobistości wybitne tej epoki, a więc: Grzegorz z Sanoka (319), Kromer (333), Odrowąż (410), Herburt (320), Kopernik (334), Długosz (286), Górka (310), Firlej (293), R. Sanguszko (477), J. Tarnowski (529), Hozyusz (321), W. Tyszkiewicz (528) i inni. Kończy ją wizerunek Zygmunta Augusta i Barbary (221), a w końcu Stefan Batory (253).

Z przedmiotów, jakie w tym pokoju na szczególną uwagę zasługują, wymienić należy: gobelin litewski, przedstawiający Michała Radziwiłła w bitwie pod Mozyrem, zegar (epoque l’Empire) na mozaikowym stoliku, kilka starożytnych sprzętów, obok z sybirskiego wygnania pamiątek. Dokoła ścian, popiersie Romana Sanguszki wygnańca, Jerzego Lubomirskiego, Adama Czartoryskiego, Agenora Gołuchowskiego, Ignacego Krasickiego i Worcelowej, darodawczyni Zakładu.

Tutaj też umieszczono drzewa genealogiczne Radziwiłłów, Sapiehów, Krasińskich, Ossolińskich, Giedrojciów, Zbaraskich.

W witrynach umieszczono pamiątki i szczątki z grobów, krakowskich, żółkiewskich, wiśniowieckich, oleskich i t. o. U okna wisi ubiór wolnomularzy polskich.

W pokoju trzecim następuje ciąg dalszy portretów przeważnie XVII. w.; odznaczają się tu wizerunki Krzysztofa Zbaraskiego, Korniakta, Rewery Potockiego, Paców, K. Chodkiewicza, J. Zamoyskiego, A. Gosiewskiego, Ossolińskich, Chmielnickiego, Czarnieckiego itp. W witrynach i gablotach mieszczą się ordery, pierścienie, medaliony, kamee, puhary i tym podobne klejnoty.

W dziale sztuki pierwsze miejsce zajmuje popiersie marmurowe Adama Mickiewicza wykonane r. 1835, przez Dawida D’Angers z natury; potem idą płaskorzeźby, stół starożytny, przedstawiający w mozaice en marqueterie widok Palestyny! na nim zegar z porcelany sewrskiej emaliowany. U okna na stole ozdobionym mozaiką rzymską, kubek wykonany ręką Tadeusza Kościuszki. Stojąca przy drzwiach, prowadzących do IV-go pokoju szafka, zawiera znakomitą kolekcyę odlewów starożytnych pieczęci zebranych przez Dra Piekosińskiego; na niej szkatułka z łupów tureckich i zegar dawny wyrobu krakowskiego, facsimile drzwi katedry gnieźnieńskiej.

Pokój czwarty mieści w sobie ciąg dalszy portretów od XVII. do połowy XIX. w. Na szczególniejszą uwagę zasługują wizerunki Sobieskich i uczta w Jaworowie, oraz portrety Potockich, Szmigelskich, Ossolińskich, Lubomirskich, Rzewuskich, Augusta II., Augusta III., Karola Kur-landzkiego i jego małżonki Franciszki Krasińskiej, Katarzyny II., tudzież elekcya Stanisława Augusta pod Wolą. Ściana lewa tej sali, obejmuje osobistości główne tej epoki: St. August (248) i jego rodzina, Czartoryscy (283), Karol Radziwiłł (468), Potoccy (439) Występują tu: T. Kościuszko (351), Dąbrowski (289), ks. J. Poniatowski (393), Kołłątaj (354), Małachowski (393), Ign. Potocki (444) i t. p.

Z przedmiotów i sprzętów, jakie szczególniej na uwagę zasługują, wymienić należy gablot, w którego szafach pomieszczono teki z rycinami, a w w trynach różnego rodzaju osobliwości, bądź historyczne, bądź pamiątkowe lub artystyczne, jak np. pieczęcie średniowieczne, ilustrowane rękopisy, druki, dzieło „lules Cesar“, przez cesarza Napoleona 111. Zakładowi ofiarowane i z ogólnego zbioru część autografów znakomitości polskich i obcych, a wśród innych list Sobie-skiej, matki króla 111. i Maryi Kazimiery, jego żony, listy Kościuszki i t. d.

Nadto zasługują na uwagę w dziale historyczno-pamiąt-kowym, następujące przedmioty :

Szczątki starożytnego tryptyku Hauke Bosaka, Wincentego Pola z kościoła parafialnego w Krośnie i Seweryna Goszczyńskiego. Krzy-(1379). Obraz Matki Boskiej na de- żyk z Olszynki, pamiątka bitwy Gro-sce z widokiem wysokiego Zamku chowskiej. Tabliczka* z ruchomemi w XVII. w. (477). Szczątki z trumien linijkami i ołówkiem, służąca nie-królów polskich Kazimierza Wiel- gdyś ociemniałemu K. Szajnosze do kiego, Zygmunta Augusta, Cecylii pisania (1084). Fajka Adama Mickie-Renaty żony Władysława IV., Ste- wieża ofiarowana Wiesiołowskiemu fana Batorego wyjęte przy odnawia- przez poetę w Paryżu (1856). Pamią-niu i grobów na Wawelu. Pamiątki tki więzienia i wygnania na Sybè-rodziny Sobieskich, między nimi zaś ryę w r. 1863-4. złożone wr muzeum drzwi podwójne, ozdobione malowi- przez Izydora hr. Sobańskiego. Wło-dłem z pokoju zamku w Olesku, sy Tadeusza Kościuszki (1980). Od-w którym urodził się Jan III. (1025) j cinek sztandaru rosyjskiego zdoby-i w. i. Pamiątki po Janie Zamojskim tego przez wojsko polskie w 1831 r. hetmanie i kanclerzu. Kałamarzyk j ofiarowany przez Joachima Lelewela i piaseczniczka ze statuetką Jana ; z autografem jego. Tabakierka sta-Kazimierza (231). Krzesło po ks. Pio- rożytna szyldkretowa z napisem: trze Skardze wybite skórą gdańską. „Pamiątka od Jana Kazimierza króla Puginał z literami i herbem Stefana polskiego z 1671 r. (2000). Zbiór kart Czarnieckiego (216) Pamiątki po Ta- pogrzebowych zmarłych na wychodź-deuszu Kościuszce. Medaliony z wło- ctwie kraju zasłużonych Polaków, sami generała Józefa Bema, gen. Ordery, pierścienie, pieczęcie (tłoki) Dwernickiego, Klaudyi Potockiej, zbiór tabakierek w daru hr. Hum-Juliusza Słowackiego, gen. Józefa nickiego i t. d.

W sali piątej, mieści się gabinet broni.

W dziale historycznej broni na szczególną uwagę zasługuje gablot, zawierający szable królewskie: Władysława Ja-gieły, (pochodzące z ostrogskiego skarbca) i Władysława IV., buławy i buzdygany, z których jeden opatrzony rękojeścią, odznacza się oryginalnością. Idą dalej: gablot z pistoletami wyborowymi i drugi z ciekawą kolekcyą sztyletów. Obok broń wschodnia różnych ludów. Wśrodku zaś sali, kolumnę podpierającą sklepienie, otaczają ciekawe inkrustowane sztućce XVII. w., starożytne miecze z wykopalisk pochodzące. Czako ułańskie ks. Józefa Poniatowskiego z napisem na futerale: Jenerał Różniecki jenerałowi Zajączkowi, i maska cesarza Napoleona I-go z czasu wydobycia go z grobu wyspy św. Heleny.

Dwie szafki po obu stronach drzwi, zawierają w sobie wspomnienia dni pamiętnych w dziejach powstania 1831 r. Jedna: mundur czwartego pułku noszony w bitwie Grochowskiej pod „Olszynką“ i innych — druga pamiątka po ostatnim wodzu naczelnym armii polskiej, po upadku Warszawy opuszczającej Ojczyznę. Ponad tą szafką godna uwagi grupa myśliwskiej i góralskiej broni, obok zaś dawne haubice i strzelby, oraz broń obca, hełmy, misiurki, kolczugi i kole-kcya palnej broni, otaczają dokoła salę.

Ponad drzwiami wiodącemi do ostatniego pokoju zasługują na uwagę różnego rodzaju prochownice, łuki, arbalety, strzały i zbiór czerkieskich kindżałów, a niżej na ścianie na tarczy starożytny nóż ofiarny i przy nim toledańskie szpady.

Z rynsztunków zaś wojennych, (na prawo od wejścia), godne uwagi: rzędy na konie, czaprak i mundur Swoleże-rów z pod Somosiery, noszony przez kapitana M. Mierzejewskiego z Litwy.

W zbrojowni zasługują na uwagę następujące przedmioty

Broń sieczna. Miecze i kon- j 30. Głownia z napisem: „Brałam cerze: 1. Miecz, głownia stara z XVI. w niewolę Carów, znanam przy By-wieku. Na jelcu napis: de la Valet- czynie, w Szwecyi i pod Wiedniem te 1557. 2. Miecz (zwany regimentar- wolny Polak słynie“. 31. Szabla z na-skim) wąski, długi obosieczny. Po- pisem : „Vivat najwyższa władza szla-chodzi od Regimentarza -Łętowskie- chty, Vivat wolne sejmiki i Posły". go. 3. Miecz, prawdopodobnie kato- Z drugiej strony wyryty orzeł z dwo-wski. Wiek XVII. 11. Koncerz z wiel- ma Radwanami na tarczy i napis: ką ozdobną rękojeścią z początku „Vivat szlachcic Pan i fundator woj-XVII. w., na głowni wyryty rok MDXX. ska, Vivat wola i dobro powszechno-14. Miecz obosieczny katowski, po- ści“. 33. Szabla z napisem : „Nie ■ chodzący zzamku Wiśnicza. Szable: włócz mię bez honoru“, z drugiej: 19. Szabla Zygmunta lii., na stronie „Nie dobywaj mię bez racyi“. Prócz głównej złotem wybity wizerunek tego z obu stron ryte w całej po-królewski, pod nim napis: Sigismun- staci boginie. 34. Szabla — napis dus III. Rex Polon. 1526. 20. Szabla wschodni na stronie głównej, z od-krzywa z popiersiem Zygmunta III. wrotnej strony: „Karol ks. Radziwił, i napisem. 21. Szabla z wizerunkiem wojewoda wileński“. 35. Szabla z na-S. Jana Nepomucyna i napisem : pisem : „Pan Bóg nadzieja moja“. „Obrońco sławy ludzkiej, Ty patro- 52. Szabla z napisem: „Król z Naro-nie święty“, z drugiej strony: „Broń dem“, powyżej: „Naród z Królem“, honoru mojego, by mi nie był wzię- z drugiej strony jeździec z wznie-ty“. Na tylcu rok 1540. 23. Szabla sioną szablą, nad nim napis: „Kon-krzywa; na główni napis: „Jan Ka- I stitucya“, 3. Maja 1791 r. 55. Głownia zimierz król MDXLV. 25. Szabla z na- | krzywa z herbem Korczak, z drugiej pisem tureckim. Szabla ta należała do I Orzeł Jagielloński, XVI wiek. 60. Sza-ks. Michała Lubomirskiego, jenerała. | bla krzywa. Napis obok krzyża or-dcru Orła białego: „Pro fide, rege, stronach ryte 43 popiersia cesarzów et lege“. 64. Szabla z głownią sze- rzymskich i niemieckich z ich ży-roką. Na jednej stronie napis:" „Vi- j ciorysem. Sz pady. 125. Szpada fran-vat wolność i Ojczyzna!“ na drugiej | cuska z głownią trójgraniastą. Przy „Vivat gorliwość Narodu i Sejmu rękojeści wyryty napis: Ligier rue w r. 1788“. 66. Szabla, krzywa. Na ; Coquillier â Paris. Szpada ta ofia-główni z jednej strony wyobrażenie rowana była Jenerałowi Mokrono-N. Panny z napisem : „Maria Mater wskiemu, przez pułk francuski Ro-Dei Patronae Hungariae, sub tuum Praesidium confugimus“. Z drugiej strony krzyż podwójny z napisem u dołu: „Deus Exercituum Beliator, fortissime esto mecum“. Ponad krzyżem napis: „Pro Deo, Patria et honor 1796. Egypte“, Nad samym krzyżem wyryte słowa : „In hoc signo vinces“. Wzdłuż główni napis : „L’honneur est une isle ésccarpé et sans bords, On n’y peut plus rentrer lorsqu’on y est dehors. H. G. Camp, de Fontenoy 1763“. Dalej także wzdłuż główni napis: „Po cięciu tego pałasza, Poznasz żem Iskender Pasza“. Dalej napis następny: „Nam najludsze tak kinczały jakby duszu czort zchwataw 1831 r.“ Poniżej tych dwóch napisów wyryte wyrazy : „Al-tra cose morire,altra Parlare di morte.

yal-Allemand. 127. Szpada maltańska, z głownią trójgraniastą od rękojeści do trzeciej części szmelcowaną i złotem nabijaną. Rękojeść drutem okręcana; na górze rękojeści krzyż maltański, a na tarczy H. L. (Henryk Lubomirski). Sztylety: 192. Sztylet obosieczny, na główni szmelcowanej napis : „Śmierć njeprzyjacie-lowi Karola Sanguszki“. 197. Sztylet mały z głownią obosieczną, dziurkowaną. Wiek XVI. 206. Nóż"w kształcie wiosła. Godło senatorów weneckich. 216. Sztylet. (Puginał) XVH. w. Na jednej stronie tarcza emaliowa z herbami Korony i Litwy, na drugiej tarcza z wizerunkiem Stefana Czarnieckiego. H a 1 e b a r d y, lance, spisy, dziryt y. 218. 2 Hale-bardy. Górna część kuta z żelaza,

Roma 1849“. Z drugiej strony szabli j orzeł dwugłowy niecały, ma tarczę ponad wyobrażeniem N.Panny wdzłuż | korony sasko-polskiej, nad nią krzyż całej klingi napis turecki w przekła- j i dwa miecze, a nad tern korona dzie: Od Boga pomoc i obrona sil- i królewska. 220. Berdysz. Armatury na człowiekowi prawowiernemu“. ! ryte, napis wytarty Anno 1660. 227. Szabla ta była własnością Iskendera Dziryt pozłacany, misternej roboty, Baszy Pińskiego. 67. Szabla (pałasz) ! zdobyty na Turkach przez Adama głownia poczwórnie brożkowana ze Ruszczyca i przez króla Jana 111. pu-strony głównej napis złotem nabi- j blicznie oddany temuż ku wiecznej jany: Stephanus Batoreus Rex Po- pamięci.To po ry, to por ki: 233. To-loniae 1580, i takiż wizerunek popier- pór, czyli kilof "ceremonialny, gór-sia królewskiego. 68. Szabla (pałasz) niczy. Na toporzysku herby; jeden od strony tylca napis: „Gdy mnie saski, drugi górniczy; na dnie topo-jaka ściśnie trwoga, Daj ratunek rżyska litery G. T. F. i rok 17... re-Matko Boga“. 69. Szabla, (pałasz) i szta wytarta. B uzdyga n y: 250. Bu-z powstania 1830 r., ze siadem kuli zdygan (kostur polski), głownia mo-z pod Ostrołęki. Pałasze Augu- siężna w kształcie morskiego delfi-stówki: 86. Szabla kawalerzysty, na, rękojeść z czarnej kości w krę-na główni napis: „Gdy mnie jaka cone żłobki, karbowane zakończo-ściśnie trwoga, Ratuj mnie Matko na główką zwierzęcą mosiężną. 252. Boga!“ 87. Stara szabla bez pochwy, Buzdygan wojenny, sześciopióry, z napisem: „Brałam w niewolę Ca- w srebro nijelowany. kuty, nabijany rów, byłam przy Byczynie, w Szwe- złotem z rękojeścią drewnianą w. XVI. cyi i pod Wiedniem wolny Polak 253. Buzdygan wojenny, cały żela-słynie“. Broń o bc a. 107. Szabla ro- zny, pięknej nader roboty, nabijany syjska z r. 1749. 113. Pałasz niemiec- złotem, sześciopióry, w. XVI. 255. Buki XVII w. 114. Szabla, głownia na zdygan wojenny sześciopióry pozła-końcu szersza i obosieczna, po obu cany, misternej roboty, we floresy

Lwowie.

Przewodnik

wypukło rzeźbione. Rękojeść dre- j worowe z kolbą, kończącą się u do-wniana, okuta pozłacanym brązem, łu na kształt kuli, z ozdobami w drze-Należał do Aleksandra Ruszczyca, j wie wypukło rzeźbionemi; po lewej który służył pod hetmanem Potoc- i stronie tejże blachy bronzowej, herb kim, w. XVII. 256. Buława hetmań- miasta Lwowa. Na blasze pokrywa-ska stalowa, nabijana złotem, gło- i jącej zamek napis: „A. Dni. 1712.

wa

podłużna, wypukłemi pręgami ! Balcer Werner“. 392. Śmigowniczka na których deseń złoty, podzielona j spiżowa na lawetach z XVII. w., cała na pola, na których armatury i de- ! płaskorzeźba â la renaissance okry-senie złotem nabijane. Rękojeść że- ta, z tarczą herbową, lazna okrągła, gładka, wyrób arcy- ! -Luki, kołczany, kusze: piękny, w. XVI.    399. Dwa łuki polskie z XVII. wieku.

Broń palna: P i s to I ety: 257. i 400. Sajdaki skórzane, z tych jeden Para pistoletów z zamkami kołowy- | amarantowy, złotem haftowany i ta-mizXVl!.w.258. Para pistoletów skał- kiemiż blaszkami ozdobny, drugi kowych XVIII. w. 259. Para pistole- ze skóry sierścią pokryty. 402. Ku-tów skałkowych z XIX. 264. Para pi- sza, łuk, Arbalète, z drzewa maho-stoletów garłaczy skałkowych z XIX. niowego z XVI. w. 404. Kusza mała w. i w. i. Strzelby: Strzelba z zam - (łuk) z XIX. w. Zbroje, heł m y . kiem lontowym XVI. w., pierwotne- szyszaki, misiurki,kolczug i. go wyrobu. 312. Strzelba z zamkiem 43 ». Hełm piechotny ciężki (Pikel-lontowym z XVI. w. Wyrób zamku, haube) z żelaza lanego z wysokim z którym panewka już jednolita okrągłym grzebieniem. Na całym z blachą i opatrzona zasuwą, wzka- hełmie floresy na bokach z obu żuje na postęp sztuki rusznikarskiej. stron 1576 r. 432. Hełm żelazny lekki 313. Sztuciec kołowy z XVI. w. 314. z żelaza kutego, turniejowy z przył-Strzelba (Muszkiet) z XVI. wieku, bicą i obojczykiem XVII. w. 433. Hełm 316. Strzelba (Muszkiet) z zamkiem lekki, turniejowy, z przyłbicą z że-kołowym z XVII. w. 319 Sztuciec laza lanego, w. XVI. 435. Szyszak lekki kołowy z XVII w. 321. Strzelba (Mu- żelazny, kuty, z daszkiem prostym szkiet) z zamkiem kołowym z XVIII. w. XVII. 441. Misiurka stalowa ozdo-wieku. 322. Strzelba (Muszkiet) z zam- bnie nabijana brązem, z czepcem kiem kołowym z XVIII. w., lufa gru- z kółek stalowych, wschodnia, ba, ośmioboczna, ciemno szmelco- 461. Napierśnik i naplecznik i oboj-wana z wizerunkiem w Va długości, czyk zbroi żelaznej kutej, w. XVI. gwintowana wewnątrz, na niej na- Oznaki i ubrania wojsko-pis wklęsły : „I. Leopoli Milotia 1745“ we. 469. Dwa ryngrafy z mosiężnej a w pośrodku herb miasta Lwowa, blachy, na jednym herb sasko-polski. 339. Karabin polski z bagnetem, za- 470. Ryngraf z mosiężnej owalnej mek skałkowy gładki, okucie brą- blachy z napisem : „Regiment pieszy zowe. 341. Karabin wojskowy z ba- pod imieniem królewicza chodzący“ gnetem w pochwie (z powstania w środku orzeł z cyfrą na piersiach w r. 1863). 352. Strzelba polska skał- „R“. 472. Czapka ułańska z orłem kowa dźwirowana gruba 7 kątna, polskim i herbem miasta Lwowa oprawa orzechowa, z fabryki Klimka z r. 1848. 473. Mundur 8. pułku pie-w Cieszanowie, kolba rzeźbiona, choty i epolety oficerskie Wierzbi-353. Strzelba polska z końca XVIII. ckiego z 1831 r. 474. Epolety oficer-w.. z napisem na zamku: „Bielo- skie oraz sznury srebrne (pompony) gradzki, Jaroslau“. Haków nice, od kaszkietu Goczałkowskiego z Działa: 380. Hakownica wałowa 1831 r. 477. Pas rycerski, czarny, rze-z końca XXII. w., z zamkiem skał- mienny, bogato złoconemi blacha-kowym. 390. Hakownica, strzelba mi wysadzany, w których wprawio-ciężka, wałowa z zamkiem kołowym ne kamienie czeskie; z dużemi zło-z XVIII. w. 391. Hakownica, strzelba conemi klamrami starożytnej robo-ciężka, wałowa, z zamkiem skałko- ty, Cho rągiewki: 498. Sześć cho-wym z początku XVIII. w. Loże ja- rągiewek do lanc, czerwone z bia-łem. 499. Skrzydło husarskie. 541. Ha- Lwowa, ułożony z polskiej broni lebarda, berdysz, pochodząca pra- z końca XVIII. w., wydobyty z arse-wdopodobnic z dawnego Arsenału i nału Lwowskiego 1873 r. miasta Lwowa. 542. Herb miasta :

W pokoju szóstym umieszczono starożytne religijne obrazy, medaliony, gemmy, syberyjskie przedmioty, pamiątki po zasłużonych mężach i wielkie drzewo genealogiczne rodziny Ossolińskich.

Gabinet rycin, umieszczony jest w głównym korpusie gmachu. Ogólna liczba rycin doszła do 27.000 egzemplarzy. Podzielono je, częścią podług szkół (co do oryginałów), częścią podług narodowości i rodzajów: na wizerunki, widoki i krajobrazy, historyczne i umieszczono w tekach, opatrzywszy każdą skorowidzem.

Znajdują się tu przedewszyst- dzieła poświęcone przyrodnictwu, kiem albumy jak: Musée Napoleon, architekturze, starożytności; repro-Musće Royal, monumentalne dzieło dukcye całych galeryi Florencyi, Description de 1’Egipte z czasów Rzymu, Drezna, Wiednia, Mona wyprawy do Egiptu: dalej publika- chium; — fresków watykańskich cye angielskie The Arabian antiqui- aquaforty Tyciana, P. W. Kronera, tfen of Spain; oryginały Shetches | Canaletta i innych. Wreszcie ryciny pom Natur; albumy A. Dürera, Hol- sztycharzy francuskich z XVII. iXVIII. beina, Salwatora Rosy, Van Dyka, wieku, jak Edelincka, Dreveta, Chć-Rubensa, Disegni originali di Rafae- reau’a, Schmidta, Rafael Morgen’a le, Aquaforty dzieł Tyciana Verono- i w. i. Osobny dział tworzy kolle-za i t. d. Ponadto albumy widoków, kcya rysunków oryginalnych, krajobrazów, podróży, kostyumów ;

Gabinet numizmatyczny mieści się obecnie w za-chodniem skrzydle gmachu obok biblioteki. Zbiory numizmatyczne liczą monet starożytnych, średniowiecznych i nowoczesnych 17513, z których tylko monety polskie w liczbie 4499 są zupełnie uporządkowane, oraz 4237 medali, z których uporządkowano 732 polskich, 400 austryackich, 416 rosyjskich, 1003 francuskich, 607 włoskich, 310 niemieckich, 76 angielskich, 44 duńskich i szwedzkich.

Galerya obrazów urządzona w sali obok biblioteki w której się odbywają doroczne posiedzenia publiczne; zawiera ona obrazy wartości artystycznej tak malarzy polskich, jak i obcych, w liczbie 917 płócien. Z nich uwagi godne:

38. Bacciarelli, Stanisław August, 761. Kościuszko Tadeusz; popiersie 29. Stachowicz, Stanisław August, w zmniejszeniu. Malował podług po-185. Maszkowski, Dąbrowski Hen- dania sam Kościuszko. 488. Rafael ryk. 752. Kossak, Dąbrowski Henryk. Mengs św. Rodzina. 433. Bacciarelli,

Sołtyk biskup krakowski. Z rzeźb: bów, Beduin pasący trzodę. Micha-popiersie Canowy, ręka Bartoliniego łowski, Mohort na koniu. Kossak, „Modelka“, „Muszka“ Zawiejskiego ; Puławski na koniu. Grabowski, Zwa-i w. i. Akwarele: Orłowski, Kozak liska zburzonego w 1848 r. teatru na koniu i Kozacy Dońscy. Tępa, j we Lwowie. Stachowicz, Ogłoszenie Arabi na cmentarzu. Spoczynek Ara- j Krakowa miastem wolnem w 1815 r.

265. Canaletto,

462. Poussin, Wskrzeszenie Łaza- i chaty chłopskiej, rza. 463. Giorgione, zesłanie Ducha Widok Drezna. 442. Brandt, Krajo-św. 461. Szkoła Rubensa, Uczta bo- ! brąz. 443. Ricci, krajobraz. 447. Brandt gów. 275. Tintoretto (oryginał zepsu- krajobraz. 536. Przypisywany Van ty restauracyą) Studnia cudowna. ! Eyck'owi, krajobraz. 771. Ajdukiewicz, 457. Varotari, Adam i Ewa nad cia- Ulica w Kairze. — Canaletto, Wjazd łem zabitego Abla. 415. Przypisywa- Jerzego Ossolińskiego do Rzymu ny Dominie/linowi Zampieri Złoże- 1634 r. 247. Eugert Hertz, Jan Sonie Chrystusa do grobu. 282. Lan- bieski pod Chocimem. 95. Szlegel, cano, Sąd Salomona. 280. Bilverti, Apoteoza, Oswobodzenie Wiednia. Dawid z głową Goliata. 458. Concha 160. Duvivier, Śmierć księcia Józefa Sebastyan, Obraz przedstawia trzy Poniatowskiego. 191. Hadzewicz, postacie. 481. Przypisywany Łuk. Śmierć Jenerała Kamlńskiego. 403. Giordano, św. Antoni z Padwy. 484. Czechoriez, Św. Stanisław Szczepa-Bonifacio, Szkoła wenecka, Chry- nowski. 766. Matejko, Karol Gustaw stus oddaje klucze. 489. Soubleyras, przy grobie Łokietka na Wawelu, Wniebowzięcie Najśw. Panny Maryi, oprowadzany przez kanonika Staro-

497.    Barbiéri, Madonna z dzeciątkiem. wolskiego. — Platery Eliasz, Czar-

498.    Giordano, Samson. 517. Voess, niecki Śtefan zagrzewa do obrony Magdalena. — Dietrich, Zatopienie ojczyzny. 768. Wl. Łuszczkiewicz, Ka-Faraona. 682. Wiek XII. Szkoła ru- zimierz Wielki u Esterki. 770. Kossak, ska, Obrzezanie. 253. Smuglewicz, Koń nad zabitym jeźdźcem ; epizod Bitwa Konstantyna W. z Maksen- z wojny francusko pruskiej, cyuszem. 518. Tempesta, Wnętrze

Biblioteka Pawlikowskich, przy ul. Trzeciego Maja 5. Otwarta we środy, soboty i niedziele od g. 11—12 rano. Powstanie swe zawdzięcza Gwalbertowi Pawlikowskiemu (f 1852) właścicielowi Medyki i wielkiemu miłośnikowi ojczystych pamiątek.

Biblioteka Pawlikowskich rozpada się na następujące działy: 1) druki i rękopisy, 2) mapy, 3) ryciny i obrazy, 4) numizmaty, 5) dyplomy, pieczęcie i starożytności.

Księgozbiór, liczy dzieł około 20.000, w tej liczbie polskich 14.000, samych broszur blisko 4.000, ułożonych w tekach chronologicznie, według przedmiotów. Znajdują się między nimi niesłychane rzadkości, jak n. p. „Newe Zeitung“ z r. 1515, z opisem zjazdu cesarza Maksymiliana z Zygmuntem 1.; komplet 400 mów, wygłoszonych na sejmie czteroletnim; do 1000 broszur prawnych i publicznych.

Księgozbiór uporządkowany jest w ten sposób, że najpierw idą dzieła do historyi powszechnej, potem do dziejów starożytnych, średniowiecznych, nowożytnych, historya Sło-wian i dziejopisowie polscy w chronologicznym porządku, dzieje całej Polski, okresy, monografie, epoka rozbiorowa, dzieje porozbiorowe, opisy poszczególnych prowincyi, ziem i miast, materyaly dziejowe, dzieła publicystyczno-historycznej treści, pamiętniki, życiorysy, dyplomataryusze i herbarze. Wreszcie dzieła dotyczące Czechów, Słowaków, Śląska, Pomorza, Rosyi, Litwy i Prus.

Za daleko by doprowadziło wymienianie bibliograficznych rzadkości. Wspomnieć więc tylko należy dwa egzemplarze Statutu Łaskiego (jeden na pergaminie), druki krakowskie, gdańskie wydanie biblii z roku 1632, z pomyłką korektorską „Chrystus był do dyabła kuszony“ (zamiast od dyabła), skutkiem czego cały nakład został skazany na spalenie i t. d. Inkunabułów liczy biblioteka 100.

Uboższym jest dział rękopisów, liczący 300 numerów z górą. Obok historycznych, znajdują się tu także autografy poetów, przedmiot zabiegliwych badań historyków literatury.

Oddział map był punktem ambicyi Gwalberta Pawlikowskiego. Zbiór liczy obecnie 720 map polskich, z czego 53 map rysowanych odręcznie.

Dział rycin jest jedynym w swoim rodzaju i stanowi jeden z największych zbiorów w Polsce. Dzielą się one na: a) ryciny historyczne, b) pomniki, c) allegorye i karykatury, d) rozmaitości, e) widoki, f) portrety, g) wizerunki święte, h) stroje, a wreszcie niezrównany oddział rytowników polskich.

Rycin historycznych liczy zbiór Pawlikowskich 650; pomników i nagrobków 600, w porządku alfabetycznym osób, w tern 200 ręcznych, 180 allegoryi i karykatur, między nimi karykatura Kossaka, przedstawiająca częściowe zniesienie pańszczyzny w r. 1846. Najciekawszym jednak i najbardziej dla indywidualności Pawlikowskiego charakterystycznym jest dział „rozmaitości“, liczący 1408 numerów. Są tam więc pieczęcie, herby, rodowody, chorągwie i flagi, zbroje dawne i oręże, monety i medale, znaki pieniężne papierowe, dzwony i sprzęty kościelne, wnętrza domów i kościołów, sprzęty i maszyny, budownictwo, starożytne sprzęty, naczynia i części strojów, posągi i rzeźby starożytne, wota i obrazy dawne, bożyszcza starosłowiańskie, pomniki imaginacyjne, katafalki, kartki pogrzebowe, rzeczy dotyczące zakładów dobroczynnych, powinszowania, etykiety urzędowe, kalendarze ścienne, tablice astronomiczne, zwierzęta i rośliny krajowe, szkoły, dyplomy stowarzyszeń, bractw, zakonów i cechów, terry do dysput z ozdobami rytowanemi, etykiety rytowników, litografów i drukarzy, ogłoszenia, winiety, ex librisy i znaki księgarzów, ryciny poświęcone Polakom, uroczystości i igrzyska, bilety wizytowe, zaproszenia, gry i sztuki gimnastyczne, bilety i ogłoszenia ioteryjne, nuty do śpiewów narodowych.

Widoków liczy biblioteka 2900, z tego ręcznych 596. Między nimi jest rysunków Kielisińskiego 244, widoków Krakowa 289, Lwowa 112, różnych miast polskich widoków 600. Oddział portretów liczy 5.800 rycin, w 20 tekach, w tern między innymi 52 portretów Jana III., 93 portretów Kościuszki i t. d. Oddział wizerunków świętych Polaków i obrazów świętych w różnych stronach Polski liczy 1500 numerów, oddział wreszcie strojów polskich 2100, z tego 850 ręcznych.

Dział rytowników polskich z 5500 rycinami wymagałby specyalnych chyba studyów. Wystarczy powiedzieć, że jest tu komplet rycin Chodowieckiego, 82 rycin Dietricha, 275 Falcka, 74 Filipowicza Jana, sztycharza lwowskiego z XVIII.w., 15 Gorczyna, sztycharza krakowskiego z XVII. w., 14 Groella, 11, de la Huge (za czasów Jana III.), Hondiusa (komplet), 684 Johna (do kompletu brakuje 5), 12 Labingera, sztycharza lwowskiego z XVIII. w., komplet Kielisińskiego, 23 Ligbera, 44 Loggana, (gdańszczanina), 53 Niedbałowicza, lwowianina z końca XVII. w., 85 Norblina, 9 Ziarnka, lwowianina z XVII. w., a dalej Romana Hooghe, Orłowskiego, Płońskiego, Prix-nera i t. d.

Liczba wszystkich rycin w bibliotece Pawlikowskich przekracza znacznie 20.000. Na uwagę zasługuje ponadto dział numizmatyczny i zbiór obrazów, niektóre pierwszorzędnego pędzla.

Biblioteka Baworowskich, mieszcząca się w dawnym arsenale Sieniawskich przy ul. Sykstuskiej (wchód od ulicy Ujejskiego 1. 2) a uprzystępniona od niedawna w szerokiej mierze dla pracujących naukowo. Otwarta codziennie od g. 4—7 wieczór z wyjątkiem czwartków. Założona w piątym dziesiątku lat ubiegłego stulecia przez znanego tłumacza Byrona, Wiktora lir. Baworowskiego, liczyła w r. 1856, 6000 tomów dzieł polskich, 3000 obcych i 500 rękopisów. Dziś liczba ta wzrosła ogromnie, a samych rękopisów jest przeszło 1000, najwięcej po zakładzie Ossolińskich i bibliotece uniwersyteckiej.

Księgozbiór Baworowskiego wchłonął w siebie przede-dewszystkiem dużą bibliotekę Kazimierza Studnickiego, złożoną z paru tysięcy tomów, w tein wiele bibliograficznych rzadkości, dalej zbiór rękopisów i rycin Aleksandra Batow-skiego w całości, a zbiór książek jego w znacznej mierze, zbiór rękopisów Ambrożego Grabowskiego, Kazimierza Stronczyńskiego, Dyonizego Zubrzyckiego,Wincentego Bandt-kiego, Dembowskiego, Alojzego Osińskiego i archiwa prywatne kilku rodzin.

W oddziale dziejowym biblioteki znajdują się między innemi trzy wydania Kroniki świata Bielskiego, kompletny zbiór dziejopisów od Galla do Naruszewicza, zbiór herbarzy, kazań, mów pogrzebowech i t. d. W oddziale filozoficznym, między innymi wielki słownik języków wschodnich (z r. 1683), w dziale literatury pierwsze wydania, między innymi „Zwierzyńca“ Reja, dzieł Kochanowskiego, Grochowskiego, Opalińskiego, Twardowskiego i t. d. W oddziale nauk ścisłych, przedewszystkiem kompletny zbiór zielników, w teologicznym zbiór biblii i kazań Wujka, Wereszczyń-skiego, Grzegorza z Żarnowca, Białobrzeskiego, Szkulteta, Skargi, Birkowskiego i t. d. Na uwagę zasługuje także zbiór czasopism polskich.

Pomiędzy rękopisami posiada dwa z XII. wieku i 11 u m i -nowane, psałterz sporządzony dla Henryka Walerego, jeden tom ..Tomicianów“, tom aktów kancelaryi królewskiej z czasów Zygmunta Augusta, roczniki niektórych miast i klasztorów, Badowskiego spis przywilejów metryki koronnej, trzy odpisy statutu wiślickiego z XV. w. zbiory przywilejów miast i t. d. i t. d. Ogółem w rękopisach treści historycznej posiada biblioteka Baworowskich rzeczy pierwszorzędnej wartości, że wspominamy tylko — historyę rewolucyi z r. 1794, listy i mowy Orzechowskiego, akta do dziejów reformacyi, dyaryusz wojny tureckiej pod Chocimcm, listy, dokumenta i akta różne w oryginałach, przeważnie odnoszące się do Lwowa, pomiędzy nimi dokument oryginalny Jakóba Strepy, arcybiskupa halickiego z roku 1399, spis domów we Lwowie i ich właścicieli z r. 1713 i t. d.

Na pierwszym piętrze gmachu bibliotecznego pomieszczony jest zbiór rycin Aleksandra Batowskiego, nie tak liczny, ale treścią swą podobny do zbioru Pawlikowskich. Uporządkowaniem jego zajmuje się obecnie urzędnik biblioteki dr. Zygmunt Batoski.

Biblioteka Dzieduszyckich (Poturzycka). Kurkowa 17. Otwarta codziennie od g. 10—2 pop. z wyjątkiem piątków. Założona z początkiem XIX. w. przez Józefa hr. Dziedu-szyckiego, kolejno żołnierza kościuszkowskiego, „dozorcy izby obrachunkowej“ we Lwowie, oficera wojsk wielkiego księstwa warszawskiego, w Poturzycy koło Sokala, rosła głównie z zakupna dubletów z sieniawskiej biblioteki Czartoryskich, Nikorowicza, Ignacego hr. Komorowskiego i Adama Rościszewskiego.

Po śmierci Józefa Dzieduszyckiego w r. 1847 przeszedł księgozbiór Poturzycki na syna Włodzimierza, założyciela wielkiego muzeum przyrodniczego we Lwowie. Nowy właściciel przeniósł ją w r. 1857 do Lwowa, wydzielił z niej wszystkie rzeczy przyrodnicze i urządził jako osobną insty-tucyę w pałacu swym przy ul. Kurkowej. W roku 1866 liczył księgozbiór 18.325 tomów drukowanych, 321 rękopisów, 303 dokumentów, 1473 autografów, 2568 rycin, 2290 monet i medali, a ponadto galeryę obrazów.

Dzisiaj liczy biblioteka około 50.000 tomów, z czego polskich przeszło 37.000. Przeważa dział źródeł i opracowań do historyi polskiej i literatury. Między drukami starszymi posiada biblioteka wiele inkunabułów i rzadkości, jak „Eklesiastes“, druk polski z r. 1524, statut Łaskiego na pergaminie, druki rakowskie, baranowskie i t. d.

Rękopisów jest obecnie 230, dokumentów pergaminowych 104, dokumentów królewskich 140, autografów historycznych 124, a ponadto archiwum rodzinne Dzieduszy-ckich. Ciekawsze z rękopisów są teki Gołębiowskiego, pergaminowy modlitewnik iiluminowany, rękopis „Króla Ducha“ Słowackiego, roczniki klasztoru oliwskiego i t. d.

Zbiór rycin wynosi przeszło 2000 sztuk w 40 tekach, w tern przeszło 1000 portretów i sztychów, kart geograficznych przeszło 400, a wreszcie galerya obrazów zawiera wiele dzieł Matejki, Kossaka i Grottgera i t. d.

Biblioteka Politechniki na Politechnice, zawiera po większej części fachowe dzieła techniczne. Otwarta codzieu-nie od g. 10—1 i od 4—8 wieczorem, w niedzielę, poniedziałki i święta od 10—1.

Biblioteka Towarzystwa nauk im. Szewczenki przy ul. Czarnieckiego 1. 26. Zawiera dzieła do historyi ruskiej tudzież bogaty zbiór czasopism ruskich. Otwarta codziennie oprócz niedziel i świąt ruskich od g. 2—6 popoł.

Biblioteka „Narodnego Domu“ przy ul. Teatralnej 1. 22. Powstała głównie dzięki ofiarności ks. kan. Petruszewicza i zawiera piękny zbiór druków staroruskich i starosłowiańskich, oraz wiele zabytków cerkiewnych. Otwarta we wtorki, środy, piątki i soboty od g. 9—12 przedpoł. i od g. 3—6 popoł.

Biblioteka gminy wyzn. izraelickiej przy ul. św. Stanisława 1. 5. Akta kahału lwowskiego od końca XVI11. w. druki odnoszące się do historyi żydów. Otwarta codziennie z wyjątkiem piątku i soboty od g. 5-8 wieczorem.

Galerya obrazów miejska, w gmachu muzeum przemysłowego, wchód od ul. Dzieduszyckich. Otwarta codziennie, z wyjątkiem poniedziałku od g. 10 — 1 popoł. Wstęp w niedzielę 50 h., w inne dnie 1 kor. Uczniowie 20 h.

Miasto Lwów zakupiło w r. 1907 na Ukrainie, w Sitkow-cach, w powiecie lipowieckim, od p. Jana Jakowicza, obywatela i znakomitego zbieracza, znaczny zbiór dzieł sztuki, wyrobów przemysłu artystycznego i starożytności. Obrazy pochodzą częścią ze zbiorów króla Stanisława Augusta, Dembowskich, hr. Potockich w Tulczynie, Pieczarze i Sit-kowcach, hr. Przeździeckich w Czarnym Ostrowie, częścią stanowią owoc kolekcyonerskiej pracy p. Jakowicza długiego szeregu lat. Nabyte w całości stanowią poważny zawiązek Galeryi miejskiej, jakiej stolica kraju dotąd nie posiadała.

W niedalekiej przyszłości, gdy kwestya pomieszczenia będzie rozwiązaną, zostaną nowo nabyte zbiory połączone z dziełami sztuki, które miasto już posiada, w jedną „Miejską galeryę obrazów“.

Parter. Salai. Obrazy : Poelenburg Cornelis (?) 1586—1660. Holender. Nimfy i fauny. Heem Cornelis (?) 1631—1695. Flamand. Krajobraz z sarkofagiem. Novelli Pietro (?) 1603—1660. Sycylijczyk. Św. Piotr. Kopie obrazów:

Tintoretta (cud św. Marka), Adriana van der Velde, Wou-wer manna, P. Pottera, Grebbera, Met su, Seghersa i in.

Wyroby przemysłu artystycznego w tej sali:

Gablot u wejścia: Rozma- | wane łabędzie. Fabryka w Sèvres, ite drobne wyroby: tabakiery, ka- ; początek wieku XIX'. Na dolnych setki, emalie, srebra, rzeźby z* kości : półkach naczynia i serwisy porce-słoniowej i i. Wiek XVII. XIX. Obok łanowe z fabryk w Meissen, w Wie-nad drzwiami panneau ułożone dniu, francuskich i in. Wiek XVIII. z siodła i czapraka wschodniego, i XIX. Po prawej stronie w kasecie z karabel, pistoletów, ryngrafów itd. serwis porcelanowy z fabryki w Pe-Szafa przy oknie: Wyroby tersburgu. Marka z czasów Kata-z porcelany, fajansu i szkła. Wśród rzyny 11.

fi-

ota

U wejścia na prawo szafa z wy-

szkieł zasługują na uwagę dwie wa- ' W kasecie po lewej stronie ser-zy rżnięte, montowane' w bronzy wis porcelanowy z fabryki Gardnera złocone, z epoki cesarstwa. Wyrób w Kijowie. Druga połowa w. XVII. francuski. Z fajansów podnieść na- Przy drzwiach do sali II. wielka leży na górnej półce parę waz „bel- szafa' orzechowa, bogato dekoro-wederskich“, o tle żółto’ zielonem wana płaską i pół pełną rzeźbą z dekoracyą w guście chińskim, guralną i ornamentalną. Rod Oznaczone marką W. W. Z fabryki gdańska, wiek XVII. w Warszawie przy końcu w. XVIII.

istniejącej pod patronatem króla robami z porcelany i fajansu z fa-Stanisława Augusta. W środkowej bryk w Meisen, Wiedniu, Berlinie i i. półce szereg waz porcelanowych Na uwagę zasługuje szereg figurek o pięknych glazurach w bronzy ar- przedstawiających święte niewiasty, tystycznie cyzelowane i złocone i wyrób saski z drugiej ćwierci wieku montowanych, wyrób francuski XVIII. i XVIII., dalej biało glazurowane gru-i XIX. w'. Na uwagę zasługuje zwla- ! py i figurki z fabryki w Berlinie, szcza para waz białych, częścio- wiek XVIII. i XIX., serwisy saskie wo złoconych, z medalionami, w któ- i wiedeńskie z drugiej połowy wieku rych mieszczą się płasko niodelo- XVIII. i i.

Sala II. Obrazy: Ściana główna. Rubens i naśladowcy. Opłakiwanie Chrystusa. Kopia. Oryginał w Wiedniu. Pasterz i pasterka. Kopia. Oryginał w Monachium. — W rodzaju Ru-bensa. Portret kobiety z książką. — Niewiadomy. Znalezienie Mojżesza.

Ściana lewa. Van Dyck. Portret Rubensa. Kopia. Oryginał w Florencyi. (Nad drzwiami). Jordaenz 1593—1670. Flamand. Muzykanci. (I pifferari). — Tenże (?). Kucharka. — Dych Antoni (?). Szkic do obrazu. Apoteoza. — Niewiadomy. Portret mężczyzny w. XVII.

Rembrandt i naśladowcy. Szlachcic polski. Kopia. Oryg. w Ermitażu w Petersburgu. Portret własny. Kopia. Oryginał w Berlinie. Portret rabina. Kopia. Oryginał w Londynie i Dreźnie. — Rembrandt (?). Mężczyzna w futrze- Sygnowany. Głowa mężczyzny z brodą, w sposobie Rembrandta. Portret staruszki. Przypomina portret hr. Desmond w Windsorze.

Ściana prawa. Portrety oryginalne z XVII. wieku. — przypisywane: Janowi Peetert, J. Bäcker, Victoris, Vereist. Bol Ferdynand 1616—1680. Portret malarza Flincka. Kopia. Oryg. w Monachium. Samuel van Hoggstraeten (1627—1628). Postać mężczyzny. Dyck Ant. (?). Szkic do obrazu. (Z ga-leryi Szczęsnego Potockiego w Tulczynie). Obraz w Monachium. Głowa granda hiszpańskiego.

Wyroby przemysłu artystycznego w tej sali.

ży zegar na konsoli, wykonany techniką „Boulle“, markieteryą z szyldkretu, cyny i bronzu i bogato dekorowany bronzami złoconymi. Wyrób francuski, styl Ludwika XIV. U wejścia do sali III. na prawo komoda mahoniowa z epoki Ludwika XV. Na niej zegar marmurowy z grupą z bronzu złoconego, wyrób francuski z epoki Ludwika XVI. Obok zegara para figurek saskich z wieku XIX. Po drugiej stronie przy oknie toaleta mahoniowa z markieteryą w kostki, z okuciami z brozu złoconego. Wyrób francuski, epoka Ludwika XV. Na niej para figur porcelanowych z fabryki w Petersburgu. Marka z czasów Mikołaja I. Pod oknami

Szafa przy oknie: wyroby ze srebra, bronzu i z cyny, emalie i rzeźby drobniejsze, roboty niemieckiej,' francuskiej i rosyjskiej, przeważnie z XVIII. i z pierwszej połowy XIX. wieku.

Z mebli zasługują na uwagę: przy wejściu na lewo toaleta z markieteryą z drzewa różanego, okuta bronzami złoconymi. Epoka Ludwika XVi. Przy ścianie naprzeciw okien komoda palisandrowa, okuta bronzami złoconymi, z ozdobami w drzewie rzeźbionemi. Epoka empire. Na komodzie para lichtarzy trójramiennych, cyzelowanych w bronzie i złoconych, z epoki empire, para figurek porcelanowych z fabryki w Meissen, w XVIII. i żar-dyniera japońska, kuta z żelaza, in- | dwa duże dekoracyjne świeczniki krustowana bronzem cyzelowanym | bukietowe, z brozu złoconego w wa-misternie i złoconym. Obok komo- i zach bronzowych w stylu chińskim, dy na ścianie po prawej stronie du- ! Wiek XIX.

Sala III. Obrazy: Włosi i Hiszpanie: Ściana główna. Velâzquez Diego 1599—1660. Hiszpan. Portret Kardynała. Przypisywany Velazquezowi. (Pochodzi z galeryi Szczęsnego Potockiego w Tulczynie). — Niewiadomy. Hiszpan (?). Grupa aniołków. (Pochodzi ze zbioru hr. Przeździeckich w Czarnym Ostrowie). — Ribera Spagnoletto (?) 1598—1656. Szkoła hiszpańsko-neapolit. Miłosierny Samarytanin. — Pannini Gianpaolo 1691—1763. Dwa pejzaże. Sceny parkowe. —Sas-soferrato (?). 1605—1685. Szk. rzymska. Święta Rodzina. — Turchi Orbetto 1582—1648. Szk. wenecka. Św. Magdalena. Feti Domenico 1589—1624. Szk. rzymska. Rzeź niewiniątek. Inne obrazy przypisywane malarzom: Cicogna, Cantarini, conte Rotari i i.

Ściana lewa. Paolo Veronese 1528—158. Wenecyanin. Uczta u celnika. Kopia. Oryg. w Wenecyi. (Nad drzwiami). —

Solirnena Francesco 1657—1747. Szk. neapolitańska. Szkic do plafonu. — Niewiadomy. Szk. wenecka poł. XVIII. w. Św. Marek Ewang. Szk. wenecka Tiepola, poł. XVIII. w. Cesarz Herakliusz niesie odnaleziony św. krzyż. — Ribera. Pieta. Kopia. Oryg. w Neapolu. — Ćarracci Agostino 1557 do 1602. Szk. bolońska. Amor i Zefir na delfinie. — Car-raci Lodovico 1555—1619. Szk. bolońska. Ecce Homo.

Ściana prawa. Carlo Maratta 1625—1713. Szk. rzymska. Święta Rodzina. Obraz okrągły. — Biscaino Bartolomeo 1633—1657. Genueńczyk. Amor psotnik. — Tintoretto 1518 do 1594. Szk. wenecka. Ostatnia wieczerza. Kopia. Oryg. w Wenecyi. — Niewiadomy. Wizya pod krzyżem. Szkic do plafonu. U góry obrazy w rodzaju Riccio, Allori i i.

Wyroby przemysłu artystycznego w tej sali :

giego cesarstwa. Połowa XIX. w. Na niej zegar i para lichtarzy z bron-zu złoconego w stylu Ludwika XV.

U wejścia na lewo na stoliku owalnym mahoniowym w stylu Ludwika XVI. para kandelabrów branżowych w stylu empire.

Pod oknami dwie komódki ma-

W rogach sali para szafeczek kitowych z markieteryą z drzewa różanego. Epoka Ludwika XVI. Na pierwszej z nich waza porcelanowa w formie walca o tle niebieskiem „bleu du roi“ i złotych ornamentach, montowana w bronzy złocone, subtelnie cyzelowane. Epoka Ludwika XVI. Marka fabryki Sèvres i da- i honiowe okute bronzami, w stylu ta L. (1764). Na drugiej szafce kąto- j Ludwika XVI.

Na środku sali na stole okrągłym mahoniowym z czasów cesarstwa grupa z masy biscuit, złożona z sześciu osób pod drzewem rozmieszczonych (winobranie). Wyrób prawdopodobnie w Sèvres, epoka Ludwika XVI.

wej waza porcelanowa niebieska,) Pod oknem środkowem wielka dekorowana złotemi arabeskami i waza fajansowa z dekoracyą w gu-montowana w bronzy subtelnie cy- ście chińskim. Wyrób Delft. Wiek żelowane i złocone, z sygnaturą XVII.

Vigier à Paris. Epoka Ludwika XVI.

Przy ścianie naprzeciw okien konsola mahoniowa w stylu Ludwika XIV., bogato dekorowana bronzami złoconymi z sygnaturą E t i e n n e, Paris. Wyrób dru-

Sala IV. Wyroby przemysłu artystycznego:

W szafce biało lakierowanej ne francuskie z XVIII. i XIX. wieku, ornat haftowany. Tło stanowi sia- ordery legii honorowej, Orła białe-tka koronkowa, roboty szydełkowej, go, św. Stanisława itd., pierścienie z nici srebrnej, w którą włożony z w. XVIII., wachlarze malowane i zszyty z nią bogaty haft złotą ni- i haftowane, kamee i w. i. cią i jedwabiem kolorowym wyko- W szafce mahoniowej cenniej-nany („broderie en mosaïque“). Ro- sze okazy z rozmaitych działów bota prawdopodobnie flamandzka, sztuki i przemysłu artystycznego: koniec wieku XVII. U dołu dwie I Dzbanuszek z podstawką, koronki srebrne i jedna srebrna z kryształu górskiego z ornamenty-złotem przetykana.    ką grawirowaną w stylu renesanso-

W gablotce: zegarki emaliową- ! wym, ozdobiony emalią. Robotą zapewne włoska. „Fcce homo“, rze- suma“, koniec XVIII. pocz. XIX. w. żba z kości słoniowej, wiek XVII. Biust chłopięcia w rodzaju ma-Szkatułka owalna emaliowana, ¹ jolik della Robbia, wyrób włoski druga połowa wieku XVII. P u h a- i XVI. wieku. Filiżanka chińska rek srebrny z płaskorzeźbą z ko- porcelanowa, subtelnie na wylot wy-ści słoniowej, wyrób niemiecki, cinana i płaskiemi figurkami ozdo-wiek XVII. Dzbanek z podstaw- biona. Naczyńka rżnięte z agatu, ką w srebrze kute au repoussé, ro- nefrytu i kornalinu, wyrób chiński bota norymberska, wiek XVII. Para i w. i. japońskich wazek fajansowych „Sat-

Na ścianach:

Dwie plakiety wykuwane w sre- j stusa na krzyżu, emalia malarska brze au repoussé: Zdjęcie z krzyża z wieku XVIII. Dwa obrazki rełigij-i scena przyjęcia ambasadora. P la- ne, biało emaliowane, wyrób rosyj-kieta emaliowa przedstawiająca | ski, wiek XVII. Rzeźby z kości slo-scenę biblijną, wykonana emalią I niowej i krucyfiksy z wieku XVII. malarską, w'yrôb limuzyjski, wiek i XVIII.

XVI.    Plakieta przedstawiająca Chry-

S a 1 a V. Obrazy: Raffaello Sanzio da Urbino 1483—1520. Madonna. Sygnowany z datą 1508. Rama srebrna. Obraz kupiony przez króla Stanisława Augusta w gal. Borghese w Rzymie jako Rafael, za pośrednictwem bisk. Albertran-diego za 30.000 dukatów, oddany w zastaw przez króla przy wyjeździć do Petersburga w r. 1797 Józefowi Dembowskiemu. List własnoręczny króla i pieczęcie stwierdzają identyczność obrazu.

Ściana lewa. Palma Vecchio 1480—1525. Szk. Wenecka. Szkic do św. Rodziny. — Andrea del Sarto (?). 1478—1511. Szk. florencka. Głowa Chrystusa. Inne włoskie obrazy przypisywane malarzom : Corregio (?). Głowa Madonny. — Guido Reni (?). Anioł uwalnia uwięzioną kobietę. —’ Tin-toretto, — Fr. Albano.

Ściana główna. Hendrick van Stennwijck, młodszy, 1580 do 1648. Flamand. Wnętrze pałacu królewskiego w Londynie za Karola 1. — Niewiadomy. Holender XVII. w. Wnętrze kuchni. — Du Jerdin Karel 1625—78. Holender. Chłopiec grający na bębenku. Sygnowany. — Niewiadomy. Hiszpan (?) XVII w. Głowa granda. Hiszpan (Zurbaran?)

XVII.    w. Pijanica.

Ściana prawa. Van Dyck (Oryg. ?). Główka córki Karola I. — Diepenbeck van Abraham, uczeń Rembrandta. Św. Hieronim.

Między oknami. Dietrich Christian 1712—74, malarz Augusta III. Portret mężczyzny.

W przejściu z sali IV. do V. Caroccio (?) 1528—1612. Szk. rzymska. Hagar na puszczy. — Jcinneck Franz Christoph 1703—1761. Szk. wiedeńska. Krajobraz.

Ruijsch Rachela 1664—1750.

Mezanin. Sala VI. Obrazy: Holendrzy. Ściana główna. Teniers Dawid mł. (?) 1610—90. Kiermasz. Castels Pawels. W. XVII. Dwa obrazy bitew. — Miel Jan 1599—1664. Wjazd Jakóba do Egiptu.

Kwiaty.

Ściana lewa. Bega Cornelis 1620—64. Scena ludowa. — Rugendas Georg 1666—1743. Niemiec. Bitwa. — Lingelbach Jan 1623—74. Scena myśliwska z końmi. — Horemans 1682—1759. Scena pasterska. — Niewiadomy XVII. w. Głowa mężczyzny. — Laer Pieter van, Bambocio 1590—1658. Samarytanin. — Bloemaert Abraham 1565—1658. Kwiaty. — Verbeckhoeven. W. XIX. Owce z gołębiem. Sygnowany 1843. Inne obrazy przypisywane malarzom: van der Werff, Bergen, Berchem, Bloemen, Franek, Potter, Schalcken, Snyderr, Brouwer, Weenix, Schutt i innym.

Wyroby przemysłu artystycznego w tej sali:

Na lewo    szafka    nocna    niej rzeźba z bronzu: Jazon ze zło-

z    markieteryą    w kwiaty,    w bronzy    tem runem. Epoka empiru.

złocone montowana. Epoka Ludwi- W rogach pod oknami para ka    XV. Wyrób    francuski.    waz fajansowych z dekoracyą chiń-

Na prawo    naprzeciw okien ko-    ską, na tle ciemno oliwkowem.

niódka mahoniowa w stylu Ludwi- Delft, druga połowa XVII. ka XVI., na niej para kadzielnic Pod kloszami para waz du-bronzowych w charakterze empiro- żych porcelanowych o polewie nie-wym i zegar w stylu Ludwika XVI. bieskiej „bleu du roi“, oprawionych W rogu sali szafka kątowa, ma- w bronzy złocone. Wyrób francuski, honiowa z markieteryą z drzewa ! styl Ludwika XVI. różanego. Epoka Ludwika XVI. Na j

Sala VII. Obrazy: Szkoły staroniemieckie i staroholen-derskie : Niewiadomy. Tryptyk z pocz. XVI. w. Trzej królowie. W rodzaju Bernarda van Orley Obrazy w rodzaju : Memling (f 1495), Lucas Cranach (f 1553), Cornelis Vos (t 1651). — Niewiadomy. Dyptyk z r. 1601 ; Główka kobiety, z datą 1577 ; Niemiec XVII. w. Celnik. Pencz Georg, 1500—66. Norymberczyk. Trzej królowie. Sygnowany z datą 1520. — Sickel Nikolaius 1734. Satyra religijna. Sygn. — Pourbus Frans 1545—81. Holender z Brugii. Głowa kobiety. Kopia. — Holbein Hans 1497 —1543. Augsburg. Portret kobiety. Kopia.

Wyroby przem. art. w tej sali: i tyjskie. Pierścienie greckie bronzo-W rogu szafeczka kątowa fur- | we i złote z kameami. Ozdoby zło-nirowana drzewem róźanem z mar- ; te, paciorki, amulety itd. — Monety kieteryą w kwiaty, z okuciami z bron- | nowsze polskie i obce złote, srebrne zu złoconego. Epoka Ludwika XVI | i miedziane.

Obok komódka fornirowana

Gablota z wykopaliskami z Ukrainy i Krymu. Monety złote, ; drzewem różanem, z markieteryą srebrne, bronzowe greckich kolonii i okuta w bronzy. Epoka Ludwi-czarnomorskich, rzymskie i bizan- ka XVI.

Sala VIII. Obrazy: Francuzi, Niemcy, Holendrzy. Ściana lewa. Watteau Antoine 1684—1721. Fancuz. Szkic. — Tenże. L’amour paisible. Kopia. Oryg. w Berlinie. — Callott Jaques (?) 1594 — 1635. Francuz. Scena nocna. — Poussin Nicolas 1594—1665. Francuz. Dwa krajobrazy mitologiczne na miedzi.— Van Loo f 1765 (?) Francuz. Dwa szkice do plafonów. — Grenze Jean Baptiste 1725—1805. Le berceau vide. Replika obrazu „Devotion“ w Londynie. Głowa znana z obrazu w Berlinie i w Wilanowie. (Gertruda Komorowska). — Mignon Abraham 1623—79. Niemiec. Kogutki i kwiaty. — Moucheron Fryderyk 1633—86. Holender. Dwa krajobrazy. De la Fosse. Francuz XVII. w Znalezienie Mojżesza. (Z ga-leryi lir. Przeździeckich w Czarnym Ostrowie). — Domeni-chino (?). 1581—1641. Melancholia. Greuze Jean Badti-ste (?). Główka zmarłej dziewczyny. Na pergaminie.

Ściana główna. Vernet Józef 1714—89. Francuz. Obraz morski. — Flink Govaert 1615-60. Holender, uczeń Rem-brandta. Głowa mężczyzny. — Dusart Cornelis 1660—1704. Holender. Scena ludowa. — Berchem Claas Pietersz 1620—83. Holender. Ruiny włoskie. Inne obrazy przypisywane malarzom: Rafael Mengs 1728—1776 (główka aniołka) Soubley-ras Piotr, Keij Tomasz, Coques Gonzales

Ściana prawa. Mignard Pierre (?) 1610-95. Francuz. Portret damy. — Bourguigno Jaques (?) 1621—76. Francuz. Dwa obrazy bitewr. — Kauffman Angelika (?) 1741 — 1807. Niemka. Znalezienia Mojżesza.

W oknach. Uden Lukas 1295—1672. Holender. Malował tła krajobrazowe Rubensowi. Dwa krajobrazy. — Everdin-gen Allart 1621    85. Holender. Sygnowany. Dwa obrazy

morskie. — Meissonier Józef. Francuz, z początku XIX. w. Znikomość rzeczy ziemskich.

Wyroby artystystyczne w tej | okute w bronzy. Epoka Ludwika XVI. sali: Przy ścianie naprzeciw okien : j Na pierwszem z nich dwa bronzy Dwa stoliki owalne furnirowane | w stylu empire i zegar bronzami de-drzewem różanem, z markieteryą, | korowany z epoki Ludwika XV. Na

Pod oknami dwa stoliki biało lakierowane i złocone w stylu Ludwika XVI. Pod oknem środkowem grupa biscuit przedstawiająca Ene-asza unoszącego ciało Dydony. Z fabr. w Meissen z początku XIX. wieku. Na środku sali stół mahoniowy z epoki empire, na niem dekoracyjne naczynie porcelanowe w stylu rokoko. Wyrób starober-liński.

drugim para lichtarzy z bronzu złoć. w stylu empiru i kosz porcelanowy, wyrób zapewne rosyjski z początku

XIX. w.

Naprzeciw wejścia biurko dę-bowein drzewem furnirowane z bogatą markieteryą, okute w bronzy złocone Lpoka Ludwika XVI. Na niem zegar marmurowy montowany w bronzy złocone z grupą an-tykizującą. Epoka Ludwika XVI.

Sala IX. Malarze polscy i w Polsce malujący: Baccia-relli Marcello 1731—1818. Włoch. Portret króla Stanisława Augusta. Kopia. — Tenże (?) Portret starszej damy: Główka młodej kobiety; portret króla Stanisława Augusta w mundurze generała pruskiego. Kopia Rustema (?) 1760 — 1835, Grassi Józef (?) 1757 - 1835. Dwa portrety rodziny Szasz-kiewiczów. — Lampi Jan Chrzciciel 1751 — 1830. Portret carewicza Aleksandra. — Schweikart Karol 1770 — 1855. Dwa portrety. — Peszka /ozą/1768—1831. Scena z konfederacyi barskiej (?). - Smuglewicz Franciszek 1745—1807 Główka młodej kobiety. — Suchodolski January (?) 1897-1875. Scena z życia Grzymisławy (?), żony Leszka Białego. — Moraczyński. Portret Emilii z Swiejkowskich hr. Potockiej. Niewiadomy z końca XVII. w. Portret ks. Gedeona Cze-twertyńskiego (f 1690), metropolity kijowskiego; z końca XVIIi■ w. Portret duży, familijny, przedstawiający rzekomo rodzinę słynnego rytownika Daniela Chodowieckiego (f 1797). Z XVIII. w. Trzy portrety pastelowe polskie. Z pierwszej połowy XIX. w. Pięć portretów polskich. Obrazy rosyjskie Bryłowa Karola 1799—1852.

Muzeum Dzieduszyckich (Teatralna 19). Otwarte w niedzielę od g. 10- 1 popołudniu, tylko pierwsze piątro, w czwartek od g. 10 — 1 pop. pierwsze i drugie piętro, i w inne dnie prócz soboty, za zgłoszeniem się u Zarządu. Wstęp wolny.

Muzeum zawdzięcza swe powstanie Włodzimierzowi hr. Dzieduszyckiemu, jednemu z najbardziej zasłużonych mężów kraju naszego (f 1896). Pierwsze początki zbiorów przypadają mniej więcej na rok 1845; zbiory te mieściły się wówczas w kamienicy narożnej u zbiegu ulic Fredry i Batorego, tej samej, w której zmarł w r. 1875. śp. Seweryn Goszczyński. Następnie śp. Włodzimierz Dzieduszycki kupiwszy pałac przy ulicy Kurkowej 1. 15, przeniósł tam swe zbiory, które rosły szybko. Ale wnet i tu było im za ciasno. Gdy

myśl założenia Muzeum skrystalizowała się i dojrzała, nabyto w r. 1868. kamienicę przy ulicy Teatralnej i po przeprowadzeniu odpowiednich zmian w wewnętrznem jej urządzeniu, umieszczono tam zbiory. W r. 1880, Muzeum stanęło już na tej stopie rozwoju, że śp. Wł. Dzieduszycki, uważał sobie za obowiązek oddać je na użytek publiczny. Losy Muzeum ubezpieczył jeszcze za życia swego, tworząc ordynacyę rodzinną (ustawa z dnia 20. grudnia 1893 r.), z którą nierozerwalnie połączony jest obowiązek utrzymywania muzeum i na ten cel, z określonych w ustawie szczegółowo źródeł, przeznaczony jest rocznie wydatek 12000 zł.

Dzisiaj jeszcze systematyczne spisanie i naukowe opracowanie zbiorów bynajmniej nie jest skończone, mimo to jednak Muzeum należy do najbogatszych tego rodzaju zbiorów, i uczyniono wszystko, aby stosownie do warunków postawić je na odpowiedniej wyżynie naukowej. W szczególności pierwsze piętro, mieści w sobie następujące działy: zwierzęta ssące, kopalne, ptaki (razem z gniazdami ich i jajami, zbiór bardzo ciekawy i ładny), dalej zwierzęta ssące, ryby i gady, oraz płazy, niższe zwierzęta (bezkręgowe), owady, zbiory paleontologiczne. W przedsionku gmachu znajdują się liczne przekroje naszych drzew, oraz bryły wosku ziemnego, węgla kamiennego z Jaworzna, węgla brunatnego z Nowosielicy w Śniatyńskiem i t. d. Drugie piętro: znajduje się tam dział mineralogiczny, dział geologiczny, dział botaniczny, dział przedhistoryczny, w szczególności bogaty zbiór t. zw. okrzosków, największy po kopenhaskim, rybactwo i łowiectwo ludowe, oraz dział etnograficzny (między innemi bardzo interesujące: huculszczyzna, czyli etnograficzne zbiory dotyczące życia Hucułów, ich wyroby z drzewa i z gliny, piece ozdobione charakterystycznemi malowidłami i t. d.) bogaty dział keramiczny, zawierający liczne wyroby ludowe, dalej stroje ludowe i inne. Jednym z najcenniejszych przedmiotów stanowiących własność Muzeum, jest t. zw. skarb michałkowski, o którym przedostają się niejednokrotnie do prasy tendencyjnie zabarwione lub niedokładne legendy. Skarb ten składa się z licznych przedmiotów złotych, wykopywanych różnymi czasy (począwszy od r. 1878) w Michałkowie, wiosce położonej na granicy galicyjskiego Podola, nad Dniestrem, w powiecie Borszczo-wskim. Według orzeczenia archeolpgów, skarb ten pochodzi z czwartego lub piątego wiëkfr przed Chrystusem, a sta- -

w KR

Przewodnik po Lwowie.

A K    Nl> 7p,

nowi część zawartości grobu jakiegoś króla scytyjskiego. Skarb ten został niedawno naukowo opracowany opisany przez prof. Hadaczka.

Zwierząt kręgowych jest w Muzeum przeszło 4000 okazów: w dziale botanicznym przeszło 23.000 arkuszy, a niejednokrotnie w jednym arkuszu po kilka egzemplarzy roślin; dział przedhistoryczny z górą 7000, dział geognosty-czny z górą 14.000, zbiór malakoiogiczny (ślimaki i t. d.) około 30.000 okazów. Nadto ma Muzeum bibliotekę, złożoną z przeszło 10.000 tomów dzieł, głównie przyrodniczych, oraz archiwum, pełne manuskryptów, notatek ś. p. Włodzi-dzimierza i pamiątek po nim.

mie-

Każdy z działów muzealnych ma ' matyczne zbiory, niższych zwierząt, swoje numera bieżące. Dział zoolo- I dwa ostatnie pokoje zawierają dział giczny (na 1 piątrze) jest tak urzą- paleontogiczny. dzony, że obok dziś u nas żyjących Na drugiem piętrze w przecho-zwierząt są umieszczone szczątki dzie trzynastym początek zbiorów zwierząt kopalnych tej samej gro- etnograficznych, które obejmują ta-mady, u nas znajdywane. Zaczyna kże trzy sale następne (tutaj nowe się dział zoologiczny zwierzętami i dawne wyroby Hucułów). W sali najwyższego ustroju, to jest zwierzę- siedmnastej dział mineralogiczny, tami kręgowymi. W pierwszej sali obok dział geologiczny, w sali dzić-są szczątki słoni, nosorożców i jele- więtnastej dział botaniczny, w któ-m u nas znajdywane, w sali drugiej rym są umieszczone również szczątki są ptaki, w sali trzeciej gniazda i ia- naszych, krajowych roślin kopal-ja. W sali czwartej reszta ptaków nych. W dwu salach następnych i zwierzęta ssące, które zajmują dal- ści się dział historyczny, w sali dwu-szych pięć pokoi, w sali szóstej, ga- dziestej trzeciej łowiectwo i ryba-dy, ryby i płazy, w siódmej prze- ctwo ludowe, w trzech wreszcie osta-gląd zwderząt bezkręgowych, w tnich salach reszta działu etnogra-ósmej szkodniki lasowe, polne i ficznego. ogrodowe, w sali dziewiątej syste

Muzeum przemysłowe miejskie we własnym gmachu, wchód od ulicy Hetmańskiej. Od października do maja od g. 8—1 popołudniu, od maja do października od g. 9—2. Biblioteka nadto w zimowych miesiącach od 5—8 popoł. Wstęp 40 halerzy, w niedzielę wstęp wolny. Muzeum przemysłowe powstało z inicyatywy profesora politechniki lwowskiej i architekty Juliana Zachariewicza, który jeszcze w r. 1872 wypracował memoryał do c. k. Rządu, by tenże z funduszów państwowych instytucyę taką we Lwowie w życie wprowadził. Ówczesny namiestnik Galicyi, hr. Agenor Go-łuchowski, uznał całą doniosłość i znaczenie takiego Zakładu dla kraju, jednak wobec niepomyślnego stanu finansów państwowych i niekorzystnego usposobienia sfer rządzących we Wiedniu dla Galicyi uważał urzeczywistnienie

tej myśli kosztem rządu za niemożliwe. Polecił jednak tę sprawę ówczesnemu prezydentowi miasta Lwowa, Dr. Flo-ryanowi Ziemiałkowskiemu, którą tenże poruczył opiece Rady miejskiej. W następstwie tego zawiązał się komitet, mający na celu myśl założenia Muzeum, a "w piewszem rzędzie zdobycia koniecznego funduszu z ofiarności publicznej stolicy i kraju. Do Komitetu weszli radni: Gubrynowicz, Niemczynowski, Piątkowski, Pietsch, Wierzbicki, Zacharie-wicz i Zaak.

Starania Komitetu wkrótce zostały uwieńczone pomyślnym rezultatem. Szlachetna ofiarność mieszczanina lwowskiego, śp. Franciszka Bałutowskiego, który na cele projektowanego Muzeum, złożył 6.000 złr., zachęciła wszystkie korporacye rękodzielnicze do składek. Gmina miasta Lwowa ofiarowała 3000 złr., Wydział krajowy 1000 złr., nadto uzupełnili fundusz na rzecz Muzeum: Izba handlowa, Bank hipoteczny, Dyrckcya kolei Karola Ludwika, oraz kilku magnatów, jak ks. Leon Sapieha, hr. Włodzimierz Dzieduszy-cki, hr. Karol Lanckoroński i i.

Dzięki tej obywatelskiej ofiarności był Komitet w możności skorzystać z wiedeńskiej wystawy światowej w 1873 roku, aby poczynić zakupno odpowiednich do zbiorów Muzeum wyrobów przemysłowych. Myśl ufundowania Muzeum Przemysłowego we Lwowie, przyjęto we wszystkich sferach naszego społeczeństwa z szczerą życzliwością. Z wielu stron zgłoszono gotowość deponowania w Muzeum na czasową wystawę prywatnych zbiorów zabytków przemysłu artystycznego. Słowem zabiegi Komitetu doprowadziły wkrótce rozpoczęte dzieło do tak pomyślnych rezultatów, iż uznał on swą misyę za ukończoną. Aby jednak zapewnić stałe istnienie i rozwój dalszy tej nowej instytucyi, Komitet oddał nagromadzone zbiory i pozostałe fundusze na własność i przyszłą opiekę gminie miasta Lwowa, przy współudziale której urządził i dla użytku publicznego otworzył w miesiącu czerwcu 1874 roku, w budynku na ten cel najętym, obok Strzelnicy miejskiej, nowy ten Zakład pod mianem: „Miejskie Muzeum przemysłowe“.

Tak powstała pierwsza ta w kraju naszym instytucya, zorganizowana na podstawie statutu przez Reprezentacyę miejską uchwalonego, której celem w myśl brzmienia statutu jest: „podawać sposobność do doskonalenia przemysłu i rzemiosł w kierunku technicznym i estetycznym, przez syste-

matyczne j umiejętne zbieranie odpowiednich okazów, tudzież środków pomocniczych, które nauka i sztuka dają“.

Zarząd Muzeum sprawuje odtąd w myśl statutu pod zwierzchnim nadzorem Reprezentacyi miejskiej, Rada nadzorcza, wybieralna co trzy lata przez każdoczesną Radę miejską. W skład Rady Nadzorczej wchodzi w myśl statutu : 12 delegatów Rady miejskiej, a nadto po jednym delegacie z Wydziału krajowego, Izby handlowej i przemysłowej, Szkoły politechnicznej, Towarzystwa Politechnicznego i Kasy Oszczędności. Rada nadzorcza wybiera ze swego łona Komitet wykonawczy, który wspólnie z wybieranym z członków Rady nadzorczej prezesem i jego zastępcą, kieruje i administruje tą instytucyą. Pierwszym prezesem wybrany został śp. Franciszek Bałutowski, któremu Rada miejska, w uznaniu jego hojnej ofiarności, w myśl statutu nadała godność, dożywotniego członka Rady nadzorczej, zastępcą Ludwik Wierzbicki, któremu poruczono główne kierownictwo instytucyi. Aby działalność Muzeum uczynić bardziej wydatną, przedsięwzięto u c. k. Rządu starania, celem utworzenia przy Muzeum szkoły rysunków i modelowania. Szkołę tę, urządzoną kosztem Rządu, umieszczono^w lokalu muzealnym i jużw 1875r.otwarto dla użytku publicznego pod kierownictwem p. W. Tchirschnitza.

Odtąd rozwój Muzeum i szkoły tak się wzmagał, iż wkrótce okazała się potrzeba większego lokalu, co też gmina miasta uznała i zarządziła przeniesienie Muzeum do Ratusza, które wraz ze szkołą zajęły cały północny trakt pierwszego piętra gmachu. Ulokowanie tej instytucyi w centrum miasta było bardzo szczęśliwe, gdyż frekwencya Muzeum i Szkoły przemysłowej znakomicie wzrosła.

Wystawa krajowa w r. 1887 z jednej strony przysporzyła wiele cennych nabytków do zbiorów muzealnych z zakresu krajowego przemysłu, z drugiej znowu zbliżyła do samej instytucyi kompetentne osobistości rządowe, co ułatwiło zarządowi Muzeum uzyskanie dla szkoły przemysłowej, stałej nauki hafciarstwa i koronkarstwa. Rozszerzony jednak znacznie zakres Szkoły przemysłowej, zniewolił zarząd Muzeum oddać na jej użytek największe sale muzealne, co niekorzystnie wpływało na dalszy rozwój instytucyi i bezpośrednią jej działalność. To też zarząd nie będąc w możności na razie polepszyć warunków miejsca, zwrócił głównie pracę swą ku temu, aby przez publikacye obznajomić publiczność krajową i obcą z typowemi właściwościami krajowego domo-

wego przemysłu, który oprócz wybitnej charakterystyki posiada niezaprzeczoną wartość artystyczną. Kosztem i pracą zarządu wydawana była przez szereg lat publikacya. zawierająca ryciny chromolitograficzne pod tytułem : „Wzory przemysłu domowego włościan na Rusi“. Publikacya ta złożona obecnie z 10 tomów, zawiera wszystko, co lud ruski dla swego użytku wykonuje, a co posiada w ornamentacyi swej lub formie cechy artystyczne.

W zarządzie Muzeum tego pierwszego okresu oprócz wybitnej pracy L. Wierzbickiego, zaznaczył Włodzimierz hr. Dzieduszycki swój współudział, w sposób nader dodatni, to też Rada miejska mianowała w 1884 r. obu tych zasłużonych mężów dożywotnimi członkami Rady nadzorczej. Hr. Dzieduszycki zaś nadto, po śmierci śp. Bałutowskiego, został w 1886 r. wybrany prezesem Muzeum, jego zaś zastępcą Franciszek Zima, dyrektor Kasy Oszczędności. Ze względu zaś na zwiększone znacznie zbiory muzealne i biblioteczne wynikła potrzeba, ciągłej odpowiedzialnej czujności wobec gminy i jednolitości w kierownictwie Muzeum, w tym więc celu mianowała Reprezentacya miejska funkcyonaryusza, pracującego od 1888 r. w Muzeum, p. Władysława Rebczyń-skiego, posiadającego studya techniczne, stałym urzędnikiem gminy, nadając mu tytuł i atrybucye Kustosza Muzeum.

W drugim okresie Zarządu Muzeum, niemałą troską dla niego było, iż w miarę rozwoju Szkoły przemysłowej, połączonej z Muzeum, cierpi ono wielce z braku lokalu odpowiedniego, tamującego znacznie normalny rozwój tej in-stytucyi. Sprawa więc budowy własnego gmachu dla Muzeum stała się pierwszorzędną, tak dla Zarządu Muzeum, jak też Reprezentacyi miejskiej. To też z radością i uznaniem powitano postanowienie Dyrekcyi Galicyjskiej Kasy Oszczędności, które spowodował głównie zasłużony jej dyrektor p. Franciszek Zima, utworzenia fundacyi pamiątkowej, celem dokonania budowy gmachu, dla umieszczenia Muzeum przemysłowego i osobnego budynku dla Szkoły przemysłowej, na który to cel Galie. Kasy Oszczędności we Lwowie, przeznaczyła sumę 400.000 złr. Oceniając tak znakomitą działalność dyr. Zimy, mianowała go Reprezentacya miejska dożywotnim członkiem Rady Nadzorczej i Prezydyum, do którego weszli hr. Włodzimierz Dzieduszycki jako prezes, pierwszy zastępca p. Władysław Łoziński, drugi prof. Za-chariewicz.

W przewidywaniu już rychłego ustąpienia szkoły przemysłowej do własnego budynku, wypracował p. Łoziński program dalszej organizacyi Muzeum, na podstawie którego przystąpiono do dokonania ściślejszej inwentaryzacyi zbiorów muzealnych i biblioteki. Prawdziwie dodatnia "działalność p. Łozińskiego dla Muzeum niedługo jednak trwała z powodu rezygnacyi jego jako członka zarządu Muzeum.

Wreszcie w r. 1892 stanął budynek dla Szkoły przemysłowej na placu Castrum, gdzie odtąd znalazła ona stałe pomieszczenie. Adaptacya zajmowanego przez Szkołę lokalu wymagała znacznych kosztów, które Reprezentacya miejska nie wahała się częściowo pokryć. Wkrótce potem wraz z wyborami nastąpił nowy wybór Rady nadzorczej, której prezesem ponownie wybrano Wł. hr. Dzieduszyckiego, pierwszym zastępcą prof. Juliana Zachariewicza, drugim p. Juliusza Mikolascha. Nowo ukonstytuowany Zarząd Muzeum przystąpił raźnie do przekształcenia w ugrupowaniu i rozkładzie zbiorów muzealnych w salach na cele szkolne przedtem zajętych. W ten sposób zbiory muzealne mieszczące się dotąd tylko w 4 salach zostały systematycznie rozłożone w 10 obszernych salach, biblioteka zaś i czytelnia zajęła jedną salę obok pokoju, gdzie się mieściło biuro muzealne.

Przyrost jednak zbiorów postępował tak znacznie, że okazała się potrzeba nietylko wzmocnienia sił biurowych, której zadośćuczyniono przez mianowanie asystentem Muzeum p. Wł. Stronera, posiadającego studyum filozoficzne, obecnego Kustosza, ale zniewolił nadto do energicznego dążenia ku umieszczeniu zbiorów we własnym gmachu. W roku też 1904 stanął on u wylotu ul. Hetmańskiej, obok teatru miejskiego.

Zbiory, liczące blizko 6000 okazów rozmieszczone są obecnie w sześciu salach:

I.    Sala. Wyroby metalowe. Znajduje się tu kopia skarbu michałowskiego, wyroby z cyny, dawniejsze i nowsze monachijskie, ozdobne zamki, wyroby galanteryjne złote i srebrne, kołatki, medale i plakiety, nowsze francuskie ślusarskie wyroby; wyroby metalowe z bóżnic żydowskich.

II.    Sala. Umeblowanie. Zawiera keramikę, tkaniny etc. wschodnie, piękną kolekcyę gard japońskich i makat. W drugim oddziale meble w stylu ostatnich Ludwików, komódki augsburskie z intarsyami, gobelin flamadzki barokowy, piec

V.    Sala. W pobliskim pokoju uderza okazała kolekcya pasów słuckich, kopia pięknych mebli gdańskich, gablota z medalionami, wśród których pięknością wykonania uderza Dawida medalion Klaudyi Potockiej; ozdobne siodło, broń i meble, oraz makaty i pająk empirowy.

gdański; w trzecim oddziale urządzenie mieszkalne w nowoczesnym stylu francuskim, zakupione w r. 1900 na wystawie paryskiej.

III. Sala. Keramika. Piękne okazy wegwoodów, porcelany z Meissen, z Sèvres i z Wiednia.

iV. Sala kościelna zawiera piękne fragmenty ikonostasów, pulpity z bóżnicy w Jabłonowie, niezmiernie ciekawe, wspaniały fragment stall z chóru kościoła Bernardynów we Lwowie, cenny i interesujący krzyż romański, wyroby z kości słoniowej, tkaniny kościelne, ornaty stare, piękne i ciekawe.

VI.    Sala. Poświęcona przemysłowi domowemu i ludowej sztuce zawiera w pierwszym oddziale okazy keramiki polskiej z Korca, Baranówki, Ćmielowa itd., dalej pisanki, ko-styumy ludowe, kilimy, wyroby z drzewa, meble, czepce itd.

W galeryi mieści się gablota z okazami sztuki introligatorskiej.

Biblioteka muzealna liczy blizko 3000 dzieł; niektóre z nich są z powodu wysokiej ceny jedynymi egzemplarzami, jakie Lwów posiada, np. Breviarium Grimani.

Fundusze, jakiemi rozporządza zarząd Muzeum, składają się z subwencyi miasta, kraju i rządu i wynoszą ogółem 60.000 K. Część tylko jednak z tej sumy obracać może zarząd na zakupno zbiorów — a maleje ona w miarę wzrostu kosztów administracyi.

Muzeum stauropigiaine. W zabudowaniach Stauropigii, wchód od ul. Blacharskiej 1. 12. Otwarte codziennie z wyjątkiem niedziel i świąt ruskich. Wstęp wolny za zgłoszeniem się zarządzie. Muzeum powstało głównie dzięki staraniom śp. prof. Szaraniewicza, urządzona zaś w r. 1885 wystawa archeologiczna, jak niemniej same zbiory stauropigiaine dostarczyły materyału. Muzeum zawiera cenne rzeczy tyczące się historyi Rusi w ogóle, a zwłaszcza historyi lwowskiej Stauropigii. Podzielone jest na trzy działy. Dział pierwszy zawiera dokumenty i dyplomy. Mieszczą się tu pergaminowe przywileje Kazimierza Wielkiego (r. 1356),

Władysława Opolczyka Cl372). Ludwika węgierskiego (1873) i wszystkich następnych królów polskich, dalej dokumenty wojewodów mołdawskich Stefana, Piotra, Jeremiasza Mo-hyły i innych, dokumenty metropolitów kijowskich, patry-archów carogrodzkich etc. Ogółem jest dyplomów i dokumentów 1120 sztuk. Dział drugi zawiera druki i rękopisy. Wśród druków słynna gramatyka grecka „Adelfotes“ drukowana we Lwowie w r. 1591, dalej druki ruskie niektóre dziś bardzo rzadkie, kijowskie, moskiewskie z XVII. w., ostrogskie, wileńskie, striatyńskie, poczajowskie, czernichowskie, petersburskie (z XV111. w.), uniowskie, krzemienieckie i inne. Dział trzeci zawiera zabytki cerkiewne, jak ozdobne ewangielie, kielichy, krzyże (niektóre z XVI. w.), relikwiarze, tryptyki, obrazy, ornaty, medale i cały szereg portretów znakomitych mężów ruskiego narodu.

Polskie Muzeum szkolne przy ul. św. Mikołaja 1. 21. Otwarte w poniedziałki, środy i piątki od 3—5 pop. Wstęp wolny. Muzeum szkolne otwarte zostało dnia 3. maja 1907. Powstałe dzięki czteroletniej a wytrwałej pracy jednostek i towarzystw o celach pedagogicznych. Jak sama nazwa wskazuje, Muzeum szkolne, gromadzi wszystko, co ma związek z historyą szkolnictwa polskiego i obecnie składa się z następujących działów:

a)    B i b i o t e k a, złożona z dzieł pedagogicznych i dydaktycznych, traktujących o ustroju i historyi szkół, szkolnictwa i wychowania", prace nauczycieli polskich i niektóre zasadnicze dzieła z różnych gałęzi nauki, podręczników szkolnych polskich od najdawniejszych czasów i podręczników, używanych w szkołach wszystkich trzech zaborów; ponadto posiada biblioteka znaczny zapas podręczników obcych. Na szczególną uwagę zasługuje bardzo bogaty zbiór elementarzy różnych narodów.

b)    Modele, służące do uzmysłowienia nauki. Zbiór ten nie mógł dotąd wzmagać się należycie, chociaż jest jednym z najważniejszych. Ńa przeszkodzie był prze-dewszystkiem brak miejsca na urządzenie stałej wystawy i modeli.

c)    Mapy. Zbiór map jest już wcale liczny zawiera bardzo cenne okazy z dawniejszych czasów. Na uwagę zasługuje obfity zbiór map Polski. W przyszłości zamierza Za-

rząd sprowadzić mało u nas gielskie i włoskie.

znane mapy francuskie, an-

d)    Medale i pieczęcie. Zbiór ten, dotąd skromny, odnosi się do historyi szkół w Polsce i zawiera nieliczne wprawdzie, lecz wcale cenne zabytki.

e)    Obrazy i fotografie. Zbiór ten obejmuje widoki szkół, ich wnętrza i ważniejsze części, dalej fotografie obchodów szkolnych, obrazy i sceny z zabaw młodzieży, kolonii wakacyjnych, warsztatów szkolnych, posiada wielkie i piękne plany parków dla młodzieży (dra jordana w Krakowie i radcy Skupniewicza w Kołomyi).

f)    Rękopisy i dokumenty. Zbiór ten obejmuje akta, odnoszące się do historyi szkolnictwa w Polsce, niepublikowane dotąd wykłady szkolne i uniwersyteckie itd., wo-góle materyały zupełnie dotąd niezużytkowane.

g)    Hygiena szkolna. Zbiór ten, dotąd nieliczny, obejmuje wizerunki i modele postępowych urządzeń szkolnych. Zarząd zwraca na rozwój tego zbioru szczególniejszą uwagę i polecił szczegółową opiekę nad nim znanemu na tern polu specyaliście, drowi Eugeniuszowi Piaseckiemu.

h)    Sprawozdania roczne szkół,programy nauk,sprawozdania Towarzystw, zajmujących się wychowaniem i oświatą, sprawozdania burs, sprawozdania stowarzyszeń młodzieży.

i)    Czasopisma.

Obecny stan zbiorów wynosi 6.406 pozycyi.

Wystawa w Tow. sztuk pięknych w gmachu Muzeum przemysłowego, wchód od ul. Dzieduszyckich. Otwarta codziennie od g. 10—4. Opłata w dni powszednie 1 kor. W niedzielę 60 h. (studenci 20 h.).

Wystawa miejska okazów przemysłu kraj. na placu Halickim w dawnym pałacu Biesiadeckich, 1. 10. Otwarta codziennie od godz. 8. rano do g. 8. wieczór, w niedziele od 8—11 rano/Wstęp wolny. Wystawione są tu na sprzedaż przedmioty z najrozmaitszych dziedzin krajowego rękodzielnictwa, przemysłu fabrycznego i domowego.

Vli.

Żółkiew i Podhorce.

Żółkiew. Wycieczka jednodniowa od rana do wieczora. Stacya kolejowa na linii Lwów-Rawa Ruska-Sokal. Odjazd z głównego dworca o g. 6 m. 12 rano, lub o 11 m. 5. Odjazd z Żółkwi o.g. 3 m. 06 popoł. Jub o g. 10 m. 52 wieczór.

Miasto Żółkiew, kolebka Żółkiewskich, Daniłowiczów, Sobieskich, powstało w początkach XVII. wieku, założone przez Stanisława Żółkiewskiego, hetmana w. kor. i obwarowane wysokim murem, którego szczątki dotąd jeszcze widzimy. Było to miasto wielokrotnie bezpiecznem schronieniem przeciw napadom Tatarów, Turków, Kozaków i innych nieprzyjaciół. Przywilej założenia miasta Żółkwi potwierdził Zygmunt 111. w roku 1603, nadając mu te same prawa i swobody, jakich używało miasto Żamość-

Przez córkę Stanisława Żółkiewskiego Zofię, żonę Jana Daniłowicza, wojewodę ruskiego, przeszło miasto Żółkiew w posiadanie Daniłowiczów, którzy dokończyli obwarowania miasta i zamku. Córka tychże Teofila Sobieska, żona Jakóba, a matka Jana III. Sobieskiego, wniosła wiano Żółkiewskie w dom Sobieskich, w których ręku aż do r. 1740 zostawało.

Jan Sobieski obrany królem, rozszerzył i upiększył to miasto, szczególnie zamek i kościoły i częstokroć odbywał w niem najświetniejsze chwile panowania.

Jeszcze w r. 1662 będąc chorążym koronnym, podejmował tu Jan Sobieski wspaniale Króla Jana Kazimierza z małżonką jego Maryą Ludwiką. W r. 1676 za powrotem z wyprawy Żurawińskiej zastał tu Jan III. żonę swoją i posłów

od dwóch monarchów, margrabiego Bethune, który mu przywiózł order św. Ducha, przysłany od Ludwika XIV. i lorda Wawrzyńca Hyde, składającego mu w imieniu króla Anglii Karola II. powinszowanie wstąpienia na tron i zwycięstw nad Turkami. W r. 1684 powróciwszy z wyprawy wiedeńskiej, odebrał tu przy uroczystym obchodzie w kościele farnym tutejszym z rąk nuncyusza Pallaviciniego poświęcony miecz i kapelusz, przysłany od papieża Innocentego XI. Na tej to samej uroczystości król Jan III. zasiadł-szy na tronie, klęczącego posła weneckiego Angelo Moro-sini pasował na rycerza.

Po raz ostatni bawił Jan III. w Żółkwi w r. 1693, a zapadłszy na zdrowiu przemieszkiwał tu 10 miesięcy. W zamku żółkiewskim spisano podówczas umowę przedślubną, przed wydaniem córki króla Teresy Kunegundy za Maksymiliana, elektora bawarskiego. Wyprawiano przytem sute uroczystości, lecz było to już u schyłku żywota króla.

Po śmierci Jana III. dzieliła się w Żółkwi majątkiem pozostała rodzina, i wtedy zaszły w tern mieście nieporozumienia między królową" i starszym królewiczem Jakóbem, które rozjątrzyły ku niemu matkę tak dalece, że gdy sejm konwokacyjny zaczął się dnia 27. sierpnia 1696, z zawziętością zaklinała publicznie wszystkich, aby żadnego z synów jej na króla nie obierano. Odtąd dalsze pamiątki tego miasta samemi tylko grobowymi pomnikami są wypisane. Do ojcowskiej puścizny przyjechali umierać królewicz Konstanty i Jakób i jego córka Marya Karolina księżna de Bouillon, następując po ojcu w dziedzictwie fortuny żółkiewskiej. Ciała ich złożone w sklepieniach fary.

Po ich śmierci przeszły dobra Żółkiewskie w ręce Radziwiłłów, którzy je aż do ogłoszenia krydy na majątek ks. Karola Radziwiłła i sprzedaży dóbr jego w Galicyi w r. 1787 dzierżyli. Odtąd miasto coraz więcej upadać zaczęło.

W Żółkwi bawił i Piotr car moskiewski i stąd pod dniem 13. stycznia 1707 r. wydał uniwersał w języku polskim, w którym powiada, że przybywa do Polski tylko, aby przymusić wielkiego jej, jako też i Moskwy nieprzyjaciela Karola XII., króla szwedzkiego, który podówczas w Polsce wojował, do zawarcia pokoju. Kilkakrotnie też opierało się miasto Żółkiew znacznym napadom nieprzyjacielskim. Oprócz kilkakrotnych pomniejszych harców z Turkami i Tatarami

Pamiątki żółkiewskie. Fara żółkiewska. W rynku, na wzgórzu, nasutem .rękami jeńców bisurmańskich, w r. 1604 przez Stanisława Żółkiewskiego założona świątynia, zbudowana jest w stylu włoskim w kształcie krzyża w nader pięknych proporcyach, z kopułą w środku.

i z innymi nieprzyjaciółmi, które się pod murami jego odbywały, ważna jest w historyi jego dłuższy czas trwająca obrona przeciw dobywającym je Kozakom w r. 1648, którzy dopiero za odebraniem 22.000 złp. okupu, od oblężenia odstąpili.

W r. 1677 przebudował kościół ten Jan III., upiększywszy go szczególnie malowidłami i pomnikami, które dotąd w całości zachowano. W r. 1741 fundował dziedzic Żółkwi, Michał książę Radziwiłł, przy tym kościele opactwo i kolle-giatę, które w r. 1800 przez rząd austryacki zniesione zostały. — Tytuł opata żółkiewskiego odtąd nadawany tylko dla honoru proboszczom żółkiewskim.

W kościele tym było dawniej sześć pięknie rzeźbionych ołtarzy z drzewa. Ołtarz po lewej stronie nawy kościoła zawiera obraz na płótnie, Najświętszą Pannę karmiącą, oryginalny utwór mistrza włoskiego Carlo Dolce. Niektóre obrazy w tych ołtarzach są pędzla Bazylego N. ze Lwowa, malarza nadwornego Jana III.

Przy wielkim ołtarzu po obydwu stronach stoją naprzeciw siebie dwa okazałe pomniki w jednakowym stylu z czerwonego marmuru wystawione, 12 łokci wysokości a 10 szerokości, ozdobione słupami w stylu korynckim. Gładko wykute framugi mieszczą w sobie posągi marmurowe naturalnej wielkości. Po prawej stronie ołtarza pierwszy posąg z lewego boku, przedstawiający rycerza w zbroi pancernej z buławą hetmańską, jest pomnikiem Stanisława Żółkiewskiego hetmana, poległego w wojnie z Turkami w bitwie pod Cecorą w r. 1620. Drugi posąg, .przedstawiający młodszego rycerza pod pomnikiem Jana Żółkiewskiego starosty hrubieszowskiego, syna pierwszego, zmarłego wskutek ran odniesionych pod Cecorą w r. 1623. W górze ustawione są bokami figury marmurowe św. Stanisława i św. Jana Ewangelisty jako ich patronów — w pośrodku nad pomnikami wyrzeźbione są w czterech polach herby familijne tychże: Lubicz, herb ojcowski Żółkiewskich, dalej Korczak, Her-burt i Półkozic. U spodu tych pomników na czarnym mar-

były dawniej napisy, które król Jan 111. w czasie re-stauracyi kościoła zniszczył, a natomiast z metalowych czcionek napis: Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor! (Niech mściciel z kości naszych powstanie!) — położył. Pomnik w pierwszej framudze, nad którym jest posąg św. Reginy, przedstawia Reginę z Herburtów Żółkiewską, żonę hetmańską (f 1624); drugi zaś, nad którą jest św. Zofia, córkę tychże Zofię Daniłowiczowę, babkę po matce Jana 111, (t 1634), żonę Jana Daniłowicza wojewody ruskiego. Obydwie te matrony spoczywają w grobowcach tego kościoła.

murze

U wierzchu tych pomników wyryte są herby w czterech polach — przedstawiające: Herburt, dwa Nieczuje i czwarty herb Bończę. U spodu zaś były dawne napisy, które w czasie restauracyi przez króla Jana zastąpiono pojedynczym napisem z księgi Judith 16. 20: Vae genti ins urgent i eon-trangenus meurn. — Dominus enim omnipotens vindicabit in eis.

W środku nawy kościelnej są również dwa okazałe pomniki murowane. Po prawej stronie Jakóba Sobieskiego, kasztelana krakowskiego, ojca króla Jana III. (f 1646). Po drugiej stronie podobny nagrobek szwagra króla, Stanisława Daniłowicza, zmarłego w niewoli tatarskiej 1636 r., obadwa pomniki wystawił król Jan 111. Są jeszcze w tym kościele pomniki Pawła Wojcińskiego sekretarza królewskiego (f 1636) i Alberta Głogowskiego (t 1626).

Do największych ozdób tego kościoła, liczą się cztery obrazy historyczne. Dwa zawieszone są obok wielkiego ołtarza, — pierwszy po prawej stronie przedstawia bitwę pod Chocimem, w której Jan Sobieski będąc hetmanem i marszałkiem polnym zwyciężył Turków w r. 1673; dzieło malarza Kaestlera. Na przeciwnej stronie jest obraz tego samego rozmiaru, lecz pośledniejszego pędzla, przedstawia bitwę pod Kłuszynem, w której hetman Stanisław Żółkiewski pobił Moskali dnia 8. lipca 1610 r.

Dwa obrazy w nawie kościelnej są daleko piękniejszego pędzla; malował je za czasów króla Jana III. Włoch Alta-monte. Zawieszony po prawej stronie obraz przedstawia zwycięstwo króla Jana III. nad Turkami pod Wiedniem dnia 12. września 1683 r. Obraz po drugiej stronie przedstawia bitwę pod Parkanami i zwycięstwo tamże nad Turkami odniesione dnia 9. października 1684. — Wszystkie te cztery

obrazy zostały ostatnimi czasy na nowo zrestaurowane przez artystę malarza prof. Kühna.

Znajdują się tu jeszcze portrety króla Jana.111., Jakóba Sobieskiego, Stanisława Daniłowicza, Reginy Żółkiewskiej i Jadwigi Elżbiety Sobieskiej, żony królewicza Jakóba, córki Wilhelma ks. Neuburgskiego. Jest tu nareszcie obraź przedstawiający Jerzego Rakoczego, księcia Siedmiogrodzkiego, przepraszającego na kolanach Matkę Boską za najście Rzeczypospolitej i złupienie kościołów i włości polskich, które to łupy w potyczce z Stefanem Czarnielikim pod Żółkwią r. 1657 utracił. Obraz ten malował wspomniany już artysta Bazyli N. zę Lwowa. W grobowcach fary spoczywają zwłoki Stanisława Żółkiewskiego, Jakóba Sobieskiego, Jana Żółkiewskiego, królewiczów Konstantego i Jakóba Sobieskich i wielu innych osób. Dawniej odprawiano w tym kościele co piątku żałobne nabożeństwo za poległych pod Ce-corą z wystawieniem trurny, na katafalku czerwono pokrytym, około której gorzały cztery świece z białego, a drugie cztery z czerwonego wosku, na pamiątkę krwi rozlanej w obronie kraju. W ostatnich czasach grobami tymi znajdującymi się w wielkiej poniewierce zajęło się grono konserwatorów.

Przy kościele farnym jest także osobna wieża — zbudowana w stylu odrodzenia, służąca za dzwonnicę, w której dzwon i trzy mniejszych i oraz zegar wieżowy się mieści.

Kościół i klasztor Dominikanów — zbudowany w r 1655 przez Teofilę Sobicską, matkę króla Jana, która w grobowcu tego kościoła spoczywa wraz ze synem starszym, Markiem Sobieskim, poległym w bitwie z Kozakami pod Batowem 1652 r.

W skarbcu tutejszym znajduje się wiele starożytnych rzeczy, a szczególniej ornatów tkanycn ręką Teofili Sobieskiej i innych pobożnych matron. W podziemiach znajduje się wiele trumien ze szczątkami zwłok bardzo dobrze zachowanymi.

Klasztor i cerkiew Bazylianów zbudowana w r. 1682, za staraniem biskupa gr. kat. Szumlańskiego i przyczynieniem się Jana 111. Obecnie zakon zbudował w jej miejscu nową cerkiew według planów ąrchitekty p. Kovatsa.

Wspaniały niegdyś zamek Żółkiewskich, następnie ulubiona siedziba króla Jana Sobieskiego, w ogólnych żary-

sach zachował się dotąd, w trzech częściach zamieszkany, a czwarta stoi opuszczona, na pół w ruinie. Leży po stronie południowo-zachodniej rynku, na płaszczyźnie. Przedstawia czteroskrzydłowy «mach zbudowany, z kamieni i cegły w czworobok z takimże dziedzińcem wewnątrz. Długość jednego boku mierzy do 100 metrów. U każdego z czterech rogów, zwróconych w cztery strony świata, wznoszą się dwupiętrowe, wysunięte baszty, zbudowane w kwadrat z cegły czerwonej, nieotynkowanej. Skrzydła tworzą piętrowe budynki dla się oddz'iclne. Wąskie atoli korytarze beczkowato sklepione, wzdłuż muru zewnętrznego przy rogach, łączą je ze sobą i z basztami. Brama wjazdowa znajduje się od miasta w środku skrzydła północno-zachodniego. Otwór jej zewnętrzny o obramieniach ciosowych architektonicznie ozdobiony", pilastrami, metopami i tympanonem, w którym na czerwonym marmurze wykuta tarcza herbowa Żółkiewskich, Lubicz, otoczona wieńcem laurowym, po bokach zaś armatury. Podsień przejazdowa posiada dwa sklepienia beczkowo-krzyżowe, w dziedzińcu powyżej bramy wmurowana tablica spiżowa na której napis łaciński, w wypukłych złoconych literach. Nad bramą wznosi się czworoboczna, trzypiętrowa wieża, opatrzona od zewnątrz i od dziedzińca dwoma oknami na każdem piętrze i stromymi przyczółkami u szczytu. Skrzydło wspomniane wraz z wieżą zajmuje obecnie starostwo, mieszkanie starosty i urząd podatkowy.

W skrzydle północno-zachodniem mieści się c. k. sąd powiatowy i mieszka naczelnik, południowo-wschodnie zaś stoi na razie opróżnione, jakkolwiek w stanie mieszkalnym, Oba ostatnie posiadają pośrodku wewnątrz klatkę schodową, wszystkie ich ubikacye parterowe są sklepione, obramienia okien i drzwi ciosowe, środkiem zaś osi podłużnej na piętrze idzie korytarz, po obu jego stronach pokoje. Baszta zachodnia, niegdyś cekhaus zrujnowana do suteren, których sklepienia podpiera w środku filar, baszta południowa stoi bez dachu znacznie zrujnowana wschodnia pokryta wprawdzie dachem, lecz opuszczona i zaniedbana, niszczeje, północną otynkowano i zamieniono na więzienie.

Na główną uwagę w zamku zasługuje południowo-zachodnie jego skrzydło, po którego obu stronach ku basztom przylegają dwa małe dziedzińczyki, oddzielone od głównego murem. Na pierwszem piętrze wspomnianego

skrzydła mieściły się właśnie komnaty królewskie, wysokie, jasne, przestronne, symetrycznie założone, dziś niestety zniszczone najwięcej. Ubikacye parterowe, złożone z szeregu większych i mniejszych krzyżowo sklepionych komnat i izb, zachowały się stosunkowo jeszcze dość dobrze. Klatką schodową, pośrodku skrzydła, a na przeciw bramy wjazdowej, zbudowaną w kształcie loggii na wysokich jońskich kolumnach podpierających daszek otwartą galeryę wzdłuż całego frontu skrzydła, a założoną na sposób w’łoski. Parter jej zdobił szereg toskańskich słupów, dźwigających arkadowanie, piętro zaś szereg jońskich podpierających poziome belkowanie. Dziś z logii tej i gale-ryi pozostały słabe tylko ślady ich istnienia, a posągi kamienne Jana 111., Jakóba Sobieskiego, Jana Daniłowicza, Stanisława Żółkiewskiego, Radziwiłłów, zdobiące niegdyś schody i opatrzone napisami, rozbito lub rozebrano po okolicy. Idąc galeryą nieco na prawo, drzwi, któremi wchodziło się do niewielkiego salonu, widocznie poczekalnego, skąd znowu na lewo do olbrzymiej sali długiej 15 a szerokiej 13 metrów. Zajmuje ona środek skrzydła przez całą jego szerokość. Od strony dziedzińca i zewnątrz po troje oświeca ją okien, większych od innych zamkowych. Salę tę niegdyś „hetmańską lub audyencyonalną zwaną“, świadka niejednych chwil uroczystych, zabaw, uczt i przyjęć, zniszczono na równi z innemi tego skrzydła. Za salą hetmańską ku południowemu wschodowi, dwie komnaty równej wielkości, dalej drugie dwie, połączone ze sobą drzwiami. W jednej i drugiej alkowy na łoża, ozdobione u góry koroną królewską i herbami w gipsie. Obok nich ku ścianie wewnętrznej małe komórki komunikujące ze sobą, z drugiej strony wejścia do korytarzyków, idących do dalszych części zamku. Pierwszy rzut oka objaśni każdego, że to sypialnie niegdyś królewskie Jana III., Maryi Kazimiery i innych dziedziców zamku. Wśród roju tłoczących się wspomnień, żal mimowolny, bolesny przejmuje na widok tego barbarzyństwa, z jakiem zniszczono tę część zamku, tyle właśnie drogą pietyzmowi narodowemu. Okna, drzwi, marmurowe kominki, posadzki powydzierane, sufity w znacznej części przegniłe, ozdoby poniszczone, dach gęstemi świeci dziurami, wnętrze zapełnia rumowisko. Gdzieniegdzie tylko resztki sztukateryj na ścianach, gzymsów podsufitowych, malowideł lub tarcze herbowe Żółkiewskich, Daniłowiczów, Sobieskich, to znowu

wchodziło się na

orły polskie i litewskie pogonie, wapnem zabielone, okryte kurzem, świadczą o dawnej, tak świetnej tu przeszłości. Po przeciwmej stronie „sali hetmańskiej“, obok wspomnianej komnaty poczekalnej, druga równej wielkości, za niemi większa znowu przez całą szerokość gmachu, skąd można się było dostać do kaplicy, zbudowanej w dziedzińczyku wr kształcie połowy ośmioboku, a dziś rozebranej prawie do fundamentów'. 'Między opisanym gmachem a basztami narożnemi, dwie mniejsze czworoboczne na piętro wysokie baszteczki, występujące z muru na zewmątrz. Południowa zachowana jeszcze dość dobrze, zachodnia w ruinie. Wszystkie ciosowa obramienia okien i drzwi i tynki tego skrzydła utrzymały się dotąd. Na każdent z okien wyryty na stronie zewnętrznej jakiś napis.

Pod całym zamkiem rozciągają się obszerne piwnice w dwu rzędach, dobrze jeszcze zachowane. Wśród obszernego dziedzińca studnia. Sam dziedziniec zaniedbany, zarosły trawą i kilkunastu drzew'ami. Od południowego zachodu przytykał do zamku wielki ogród zwany „Zwierzyńcem“, przedzielony jeziorem, dziś zupełnie wycięty i tylko ślady ziemne świadczą o wspaniałem jego założeniu. Zamek cały wchodził w obręb murów' fortyfikacyjnych miasta, które przytykały do baszty północnej i wschodniej. Skrzydła zajęte dziś przez urzędy i stosowmie przeistoczone, są własnością rządową, główne zaś na pół zrujnowane i południowo wschodnie nabyło miasto. Zamek żółkiewski powstał równocześnie z miastem w pierwszych latach XVII. w. Założył go Stanisław Żółkiewski h. w. k. (f 1620). Jan Sobieski rozszerzył go następnie, upiększył i sam tu zamieszkał, chcąc być zawsze jak najbliżej terenu wojny z Turkami. Zamek żółkiewski stał się ulubioną siedzibą, w której spędzał najświetniejsze chwile swego panowania i pożycia domowego. Przy pomocy mistrzów włoskich i francuskich zamienił go vve wspaniałą rezydencyę królewską, ozdobił, obwarował należycie i założył ogród budzący podziw cudzoziemców. Przez cały ciąg jego panowania tutaj głównie polityczne koncentrowało się życie Polski, zjeżdżali się posłowie zagraniczni, odbywały się narady, uroczyste przyjęcia, uczty i igrzyska, zawierano umowy; stąd wychodziły uniwersały i rozkazy wojenne, rozciągała się baczność na kresy wschodnie. W listach, pamiętnikach i zapiskach

Przewodnik po Lwowie.

CHITtinW?

⁵ZY

o ki i o -

współczesnych nie brak świadectw, jak ożywione wrzało tu życie.

Obecnie część zamku została zrestaurowana kosztem rządu, a według projektu inż. namiestnictwa p. Topolnickiego.

Na przeciągającem się ponad pola zwierzynieckie wzgórzu były dawniej winnice, a nieco dalej na wznioślejszej górce, Harajem zwanej, skąd prześliczny na rozległą równinę przedstawia się widok, stał dawniej pałacyk królewski, po którym dziś ani śladu nie pozostało, oraz rozległe aleje, modrzewiami i lipami wysadzane.

Synagoga żydowska, którą kanał tutejszy za przywilejem królewskim w r. 1687 zbudował. Do wzniesienia tej okazałej budowy przyczynił się również król Jan III. znacznym datkiem. Jestto jeden z najpiękniejszych tego rodzaju zabytków w Polsce.

Podhorce. Wycieczka jednodniowa. Odjazd z dworca Podzamcze o godz. 6 20 lub 10’45 rano do Złoczowa, ze Złoczowa fiakrem (półtory godziny drogi). Wstęp do zamku wolny codziennie z wyjątkiem piątku, za zgłoszeniem się do zarządcy. Powrót do Lwowa o godz. 6 lub 10 m. 12 wieczorem.

Podhorce, wieś w powiecie złoczowskim, 16 kilom, od Złoczowa na północny-wschód. Zamek jeden z najpiękniejszych w Polsce, głośny swemi pamiątkami, zachowany w całości. Leży na płaskowzgórzu (399 metr. nad pow. m.), u stóp którego od północy rozciąga się rozległa równina, doliny Styru. Przedstawia dwupiętrowy, prostokątny gmach z dwoma bocznymi pawilonami, otoczony w czworobok rowem i potężnymi murami fortecznymi z ciosu. Założenie i część architektoniczna zamku przeprowadzone w późniejszym stylu odrodzenia.

"Zamek podhorecki powstał vv pierwszej połowie XVII. w. Zbudował go w latach 1635—1640 Stanisław Koniecpolski, hetman w. kor. (f 1646), „dla uciech i smacznego odpoczynku po wojskowych trudach i Rzeczypospolitej zabawach“. Architekta dotąd nie jest znany. Wielkie jest atoli prawdopodobieństwo, że był nim Beauplan, nadworny inżynier hetmana, który nie szczędząc olbrzymich kosztów zamek podhorecki „uczynił na wszystką Polskę sławny“.Współ-cześni unosili się nad jego okazałą budową, wspaniałem urządzeniem i prześlicznym ogrodem. Jakób Sobieski, wo-

jevvoda bełski i sąsiad Koniecpolskiego, zachwycony Pod-norcami, ułożył w roku 1640 pieśń na cześć wzniesionego .zamku, w której między innemi powiada, że „o czem Ruś gdzie indziej słyszała, to teraz będzie w Podnorcach miała“. W wojnach kozackich poniósł zamek dotkliwe szkody, bo „po wielkiej części rabie chłopstwa został zrujnowany i nad-psowany“. Syn hetmana, Aleksander (t 1659), zrestaurował go na nowo i wspanialszą jeszcze nadał mu postać. Z wojen tureckich szczęśliwym zbiegiem okoliczności wyszedł prawie nienaruszony. W roku 1682 Stanisław Koniecpolski, wnuk hetmana, widząc się w podeszłym wieku i bezdzietnym, darował Podhorce królewiczowi Jakóbowi Sobieskiemu, a odebrał imieniem tegoż Jan Sobieski. Królewicz Jakób objął je niebawem na siebie i wracając w roku 1687 z chybionej wyprawy pod Kamieniec, zatrzymał się czas pewien w Podhorcach, gdzie wystawnie przyjmował rodziców łym dworem królewskim.

z ca

Po śmierci króla Jana 111. przy podziale majątku, przeszły Podhorce wraz z Oleskiem na własność Konstantego Sobieskiego, który dobra te odsprzedał w r. 1725 Stanisławowi Rzewuskiemu, hetmanowi w. kor. Rzewuski dzieląc nabyty majątek, oddał Olesko starszemu synowi Józefowi Sewerynowi, a Podhorce młodszemu Wacławowi, który po śmierci brata (1754) objął także i Olesko. Jemu to zawdzięczają Podhorce nagromadzenie tylu cennych pamiątek. Mieszkając tu bowiem stale do roku 1767 uczynił zamek pod-horecki przybytkiem sztuk pięknych, zgromadził książki i arcydzieła malarstwa, urządził zbrojownię, zbierając liczne po Sobieskich pamiątki, rozprószone po całej Polsce.W roku 1767 wyjechał na sejm, skąd więcej już nie powrócił, wywieziony wraz z synem i innymi senatorami do Kaługi.

Pamiątki nagromadzone i budynek cały pozbawiony opiekuna uległ zaniedbaniu przez długi czas — część majątku przeszła nawet w inne ręce, zamek zaś i reszta majątku pozostała przy Rzewuskich. Dopiero ostatni potomek tychże Leon hr. Rzewuski ocalił zamek od ostatniego zniszczenia, uronione pamiątki w znacznej części odzyskał napowrót. Umierając bezdzietnie przekazał go wraz z należącemi doń dobrami ks. Eustachemu Sanguszce z obowiązkiem, aby z dochodu majątku odrestaurował zamek, uporządkował zbiory w tymże nagromadzone, jak niemniej powiększał je i utrzymywał. Dzięki temu rozporządzeniu zabrano się do

niezbędnych rekonstrukcyi, a głównie do pokrycia dachu, przez co wiele uratowano rzeczy, gdyż przegniłe belki i walące się stropy, groziły zupełnem zniszczeniem tylu rzadkich pamiątek, ściągających rokrocznie liczne zastępy ciekawych.

Parter. Sień główna. Na ścianach wiszą portrety: Augusta 111. i żony jego Józefiny; dalej Inkwizycya saska i Stańczyk, błazen nadworny Zygmunta Starego. W środku nad drzwiami wisi olbrzymia kość i ząb mamuta. Pod ścianą moździerze i działka wałowe. Po prawej stronie jest wchód do kredensu i piwnic, po lewej prowadzą drzwi do pokoju gościnnego, w którym rozwieszono mały turecki namiot.

Idąc dalej wprost przez korytarz, wchodzimy do dawnej drugiej sieni, dziś pokoju jadalnego, gdzie rozpięty jest wielki i bogaty namiot turecki z pod Wiednia. Tło jego jest ponsowe, wełniane; na niem naszyte większe części atłasowe, a na atłasie kawałeczki z płótna lub gdzieniegdzie ze skóry w piękne desenie przyaplikowane.

Na ścianie wiszą portrety: Wacława Rzewuskiego Emira i jego dzieci: Stanisława, Witołda i córki Kaliksty; nieco dalej koło pieca zawieszony jest sztych, przedstawiający Rozalię z Lubomirskich, żonę Wacława Emira. Urządzenie całe tutaj, jak w ogóle wszędzie w pokojach dolnych, jest nowsze.

Z tego pokoju na lewo wchodzi się do saloniku właściciela, gdzie również rozwieszone są części z namiotów tureckich. Namiocik zaś w przyległej sypialni rozpięty jest zupełnie tak, jak go w polu rozpinano.

Wracając napowrót przez pokój jadalny, wchodzi się do obszernego salonu, w którym znajduje się namiot ze wszystkich największy.

Ze salonu wchodzi się do pokojów gościnnych, gdzie rozwieszone są jeszcze dwa namioty z pod Chocima.

Weranda. Wyszedłszy na dziedziniec, wstępujemy na prawo, na szerokie otwarte schody kamienne, prowadzące na platformę. Najpierw' wchodzimy do wielkiej logii (dzisiaj oszklonej), spoczywającej na okrągłych filarach kamiennych, a stąd na obszerną platformę o kamiennych płytach, która w' kształcie podkowy stanowi dach nad kazamatami.W środku, platformy, nad bramą, znajduje się zegar słoneczny, z napi-sem : „Haec fortasse ultima“. (Ta godzina może ostatnia). Idąc dalej ku zachodowi, wchodzimy do drugiej ioggi, gdzie dziś umieszczone są cztery ogromne działa żelazne polskie. Stąd jest także wejście do sal zamkowych 1. piętra.

Pierw'sze piętro. Pierwsze piętro ze wszystkiemi pamiątkami historycznemi w jedenastu salach, to dzisiaj właściwe muzeum dostępne dla publiczności.

1. Przedpokój saU rycerskiej: dawniej był to „pokój, gdzie warta staje“. Ściany tego przedpokoju niemal zupełnie zakryte są portretami i obrazami treści religijnej. Na uwagę zaś zasługują następujące portrety i obrazy:

1. Adam Sieniawski, hetman w. k. Ostatni męski potomek swej rodziny, umarł we Lwowie 1726 r., pochowany w Brzeżanach. 2. Jan Sobieski jako hetman. 3. Michał Floryan Rzewuski, regimentarz i podskarbi kor. jego zbroja, buzdygan regimentarski i tarcza znajdują się w zbrojowni. 4. Stanisław' Mateusz Rzewuski, syn Michała Floryana. W r. 1720 kupił Podhorce od Konstantyna Sobieskiego; po śmierci Adama Sieniawskiego został hetmanem w. k. — f we Lwowie 1728 r. 5. Jan Karol Chodkiewicz. h. w. lit. Bohater słynny w całej Europie zwycięstwem nad Szwedami pod Kircholmem (1605). 6. J a n Aleksander Koniecpolski, wojew'oda sieradzki, ostatni z domu i imienia Koniecpolskich, f 1719. 7. Seweryn Rzewuski Targowiczanin. 8. Józef Rzewuski, starosta drohobycki. Pod jego imieniem ojciec Wacław, hetman k. w'ydawał tra-gedye, które były odgrywane w teatrze zamkowym na II. piętrze. 9. Wacław Rzewuski, kasztelan krakowski, h. wr. k. fundator kościoła podhoreckiego. 11. Stanisław Koniecpolski, kasztelan krakowski, h. w. k. fundator zamku, t 1646 r. w Brodach. 14. Zofia z Krasińskich T a rło w a, wojewodzina sandomierska. 15. Ka r o 1 i n a z R adziwiłłów’ Rzewuska, chorążyna w. ks. lit. Obok niej mąż: 16. Stanisław Rzewuski, syn Wacławra hetmana, chorąży w. ks. lit. 17. Książę Adam Czartoryski, (1734, t 1823), generał ziem podolskich i znany miłośnik literatury. 402. August Czartoryski, wojewoda ruski. 19. Książę Sapieha, kanc. wr. ks. lit. 23. A. Rzewuski, syn Stan. chorążego. 24. Księżna Sapie ży na, woj. mścisławska. Obok niej mąż : 127. KsiążęSapieh a, woj mścisławski. 25. H e ro-d y a s p r z e d g ł o w ą ś w. J a n a. 26. N a j ś w. F a m i 1 i a C h r y-stusa Pana, rycina polska, stara, rzadka. 27. Narodzenie Pańskie, podług Annibala Caracccia. 28. Teresa księżna Radziwiłłów a, córka Wacława Rzewuskiego, żona ks. Karola Radziwiłła „panie Kochanku“. 30. L u-dwika Chodkiewiczowa, córka Wacława Rzewuskiego hetmana. 33. El. Ludwika z Kunickich Rzewuska wojewodzina bełska. 34. Subowicz. Josephus Carolus Pedretti, Italus de Cvit. Bononiensi pinxit 1730. 35. Seweryn Rzewuski, wojewoda podolski, brat Wacława Rzewuskiego, założyciel OO. Kapucynów w Olesku (na blasze). 87. Konik, chłop podhorecki z r. 1757. Rodzina ta żyje w Podhorcach od 300 lat. 40. Bohdan Chmielnicki, hetman Kozaków. 41. Szeptycki, biskup lwowski i założyciel katedry św. Jura we Lwowie. 42. Kobielsk i, biskup łucki. 43, Karol XII., król szwedzki. 46. K s. Zieleniewski, Jezuita, dawniej kapelan zamku, f 1751. 49. W a c ła w z siostrą Rzewuscy, w dziecięcym wieku. 52. M i ł o-s i e r n y Samarytanin, kopia z oryginału Rubensa w Podhorcach. 53. August III., król Polski. 54. Józefina, żona Augusta III. 59. Fryderyk, syn Augusta. 63. Św. P i o tr w okowach i anioł, p. Cavedona. 66. H r. Ha-d i k, drugi gubernator Galicyi. 69. Matka Boska Bolesna. Obraz ten za Koniecpolskich i Sobieskich był w ołtarzu kaplicy zamkowej. Malował go Jan de Baan, nadworny malarz Koniecpolskich w Podhorcach. 77. Jan Mikołaj Chodkiewicz, starosta żmudzki, zięć Wacława Rzewuskiego; jego córka Rozalia, za Aleksandrem księciem Lubomirskim umarła pod gilotyną w Paryżu 1794 r. 85. Stanisław książę Łubom irsk ', miecznik koronny, brat Anny Rzewuskiej. 108. Jerzy Potocki, starosta grabowiecki, brat wojewody bełzkiego. 112. Michał Wodzicki, podkanclerzy koronny za Augusta III. Sufit cały w obrazach malowany jest przez nadwornego malarza Koniecpolskich, Jana de Baan. W środku przedstawiony: Rinaldo i Armida; po bokach od południa: Herkules z kądzielą u Omfalii; od północy: Herkules spoczywający między lwami; od wschodu i zachodu: Kupidynki. W tym pokoju zasługuje na uwagę najdawniejszy piec kaflowy, a umeblowanie tworzą stoły służbowe (odnowione) po Rzewuskich z herbami Krzywda i Śreniawa, tudzież dwa karła skórą obite.

Odrzwia z marmuru krajowego (w. XVIII.) pysznie wykonane, ozdobione są herbem Koniecpolskich, Pobóg.

Z przedpokoju przechodzimy do Zbrojowni. Obszerna ta sala o posadzce stiukowej, mieści w sobie nieocenione i jedyne pamiątki, jakiemi wyłącznie zbiory podhoreckie poszczycić się mogą.

Pierwsze miejsce zajmuje czterdzieści pełnych rynsztunków husaryi skrzydlatej. Liczniejszego zbioru husarskich pancerzy niema nigdzie w Europie.

Oprócz zwykłych zbroi znajdują się tutaj dwie zbroje szczególniejsze: jedna jakoby hetmana Stanisława Jabłonowskiego, a druga — własność Michała Fioryana Rzewuskiego, który w tej zbroi walczył pod Wiedniem i po wyprawie wiedeńskiej w Rzymie u papieża, przedstawiał się jako poseł polski; do tej ostatniej zbroi należy buzdygan regimentar-ski i okrągła tarcza pancerna.

Tu na sztelażach żelaznych rozpiętych jest sześć koszul pancernych lekkiej kaw'aleryi polskiej; są i misiurki czyli siatki druciane ze stalowych kółek nitowanych, które, spadając na część twarzy, kark, ramiona i plecy strzegły je od cięcia nieprzyjacielskiego; jedna taka kolczuga z bardzo drobnych kółeczek jest ozdobiona kołnierzem, w zęby wy-rabianym.

Pancerni używali łuka, strzał i sajdaka, którą to broń starożytną tutaj także oglądać można. Szczególnie jeden łuk z r. 1699, dochował się do naszych czasów z całem urządzeniem.

Nadto znajdują się tu dwa sztandary hetmańskie po Rzewuskich, chorągiew hetmańska w szachownicę i berdysz husarski.

Nie mniej ciekaw'y jest zbiór zabytków', pochodzących w znacznej części z odsieczy wiedeńskiej. Jakoż widzimy tu szable damasceńskie ze złotymi napisami, których treścią: stosowne zdanie z Alkoranu. a między niemi odznaczają się: a) Szabla krzywa, na której złotem nabity turecki napis; nadto na koniu złoty rycerz z buław'ą i napis po łacinie: Dextra Joannis vicit ad Viennam 1683. Anno. b) Szabla krzywa, której głownia ku końcowi mocno wygięta i rozszerzona; na niej napis turecki i essy złotem nabijane. Rękojeść hebanowa, jelec i ozdoby srebrne złocone; pochwa aksamitem amarantowym powleczona; okucie przy niej także srebrne złocone, c) Szabla krzywa, z rękojeścią w kość oprawną; jelec i okucie pochw'y stalowre, złotem inkrustowane; sama pochwa groszkową skórą pokryta, d) Szabla

perska, nagłowni wybity lewek, przy tylcu głęboki rowek. Rękojeść w kość oprawna, jelec i okucie pochwy stalowe, złotem inkrustowane; pochwa pokryta czarną groszkową skórą, wytłaczana w ozdoby. Tuż obok kollekcyi cennych szabel z Damaszku znajdują się : bębny i talerze muzyki janczarskiej, zdobyte pod Chocimem przez Sklaziewicza, kapitana wojsk koronnych; łuki tureckie, inkrustowane złotem, z napisami tureckimi ; janczarka turecka skałkowa i dwie inne stare strzelby.

r_

Z innych zabytków dochował się rzadkiej wielkości dv wan turecki, perskiej roboty, rozwieszony w tejże sali między zegarami z dworu Ludwika XV., stojącymi na pięknych podstawkach rococco. Zbrojownię zdobią także wytworne sprzęty, a mianowicie: stiukowe stoły i krzesła z rzeźbio-nemi nogami o Wysokiem oparciu, pokryte gdańską skórą wytłaczaną, złoconą i malowaną (styl Ludwika XIV.). Deko-racyę ścian tworzą płócienne tapety (początek XVIII. w.), na których malowidła olejne przedstawiają różne piękne widoki zagraniczne.

Na ścianie północnej zwraca na się uwagę obraz wielkich rozmiarów: hetman Stanisław Żółkiewski pojmanych carów Szujskich oddaje na sejmie warszawskim Źvgmun-towi III. 1611 r.

Obraz ten jest kopią z oryginału Dolabeiii, nadwornego malarza Zygmunta III. za staraniem księcia Eustachego Sanguszki w r. 1872, przywieziony ze zamku w Zasławiu i odnowiony przez Lorenowicza.

Oprócz tego obrazu wisi na ścianach zbrojowni kilkadziesiąt portretów wielu znakomitych mężów polskich i członków rodzin właścicieli zamku. Wymieniamy portrety ważniejsze: 79. Prymas Teodor Potocki. 80. Andrzej Załuski, biskup kijowski, założyciel pierwszej publicznej biblioteki w Warszawie (1748 r.), którą w 1793 r. Moskale do Petersburga wywieźli. 81. Jan Małachowski, kanclerz w. koronny, syn Stanisława, wojewody poznańskiego, znanego posła do traktatu w Karłowicach (1699 r.) 82. Renegat Klaudyusz Bonneville. 86—87. Wacław i Anna Rzewuscy. Napis : „Nos iunxit amor post fata superstes“, (Nas połączyła miłość, trwająca i po śmierci). 016—317. Marya Leszczyńska i mąż jej Ludwik XV. — Popiersie w owalu królowej Maryi Kazimiery. 316. Jakób Sobieski, syn

Jana III. w ubiorze francuskim w peruce; malowany przez Franciszka de Troy, redaktora akademii malarstwa w Paryżu r. 1699. 378. Àugust II. 405. A u g u s t III. 97. J a n Klemens Bran i c k i, kaszt, krak., hetman w. k. umarł w Białymstoku 1773. 101. Józef Potocki, kaszt. krak. hetman w. k. 109. Wacław Sierakowski, arcybiskup lwowski, ten, który rekonstruował katedrę lwowską. 111. Jan Tarło, wojewoda sandomierski. 114. Książę Karol Radziwiłł, „Panie kochanku“. 117. Ł o pus ki, miecznik chełmski, poseł do hana w' r. 1739. 124. Wacław Rzewuski w zbroi; wizerunek naturalnej wielkości ; buława i trzy laski marszałkowskie, znamiona urzędu, leżą obok hetmana. 125. Jerzy A4 n i s z e c h, marszałek w. k. 126. Książe S a n g u s z k o, marszałek w. lit. 129. Maksymilian Ossoliński, podskarbi w. k. 130. Mikołaj Bazyli Potocki, starosta Kaniowski, głośny ze swoich dziwractw i awantur. 132. H r a b i a Brühl, minister saski za Augusta III.

Na złocistym suficie w środku apoteoza hetmana Stanisława Koniecpolskiego, pod którą orzeł polski ciska pioruny; u góry z jednej strony szatan ucieka, a z drugiej anioł z herbem Pobóg głosi chwałę wielkiego hetmana.

Po bokach z czterech stron przedstawieni są czterej nieprzyjaciele, z którymi Stanisław Koniecpolski walczył, a mianowicie: Moskal (od północy), Tatar (od wschodu), Turek (od południa), Szwed (od zachodu).

W około zaś dwanaście obrazów, przedstawiających ważniejsze chwile z życia Stan. Koniecpolskiego lub z życia hetmana Stan. Mateusza Rzewuskiego. I tak: przysięga kozaków na wierność Władysławowi IV., wjazd posłów tureckich do obozu polskiego, kapitulacya wojska szwedzkiego pod Hamersteinem (1627), wzięcie do niewoli Szwedów pod Piotrkowem (1702), śmierć Szweda Bandyszyna, wzięcie taborów murzy nogajskiego Kantemira pod Martynowem, bitwa ze Szwedami pod Kaliszem (1706), dwie inne bitwy ze Szwedami (przez odnowienie zepsute), bitwa pod Piotrkowem, wyręczenie listów Koniecpolskiemu przez Turków', przeprawa wojska szwedzkiego przez morze Bałtyckie.

Dzisiejsza zbrojownia, to dawniejsza „izba stołowa“, wr której Koniecpolscy przyjmowali swych gości, w tej sali Jan III. wydawał uczty, tu cała rodzina i goście Wacławka Rzewuskiego codziennie zasiadali do stołu, tu się odbyła uczta weselna księcia Radziwiłła „panie kochanku“, tu Rozalia z Lubomirskich Rzewuska, żona Wacława Emira, podejmowała w gościnie cesarza Franciszka I.

Sala III. karmazynowa. Idąc dalej, wchodzimy do dawniejszego salonu polskiego. Sala ta dochowała się dotąd niemal zupełnie oryginalnie. Posadzka wzorem włoskim ułożona z płyt marmurowych w trzech kolorach; ściany pokryte adamaszkiem znacznie uszkodzonym i wypłowiałym, zawieszone są obrazami, z pomiędzy których zasługują na uwagę: 144. Venus i Cupido, podług Tycyana. 164. Zuzanna między starcami, p. Annibala Caraccia. 166. Św. Hieronim w Betleem, p. Cavedona. 168. Głowa starca, p. Rubensa. 170. Lot z córkami, p. Annibala Caraccia. 172. Córka ojca karmiąca, p. Cignaniego. 175. Prometeusz z ogniem, p, Leonarda da Vinci. 178. Najśw'. Panna z Dzieciątkiem i św. Anna, p. Mirissa. 179. Cupido, kopia z CoYregia. 181. Jo, kopia z Corregia. 184. Najśw. Panna z Jezusem, malowidło na jedwabiu z napisem u dołu: Wielmożnej Jejmości mojej Teresie Eleonorze Makowieckiej. 191. Venus i Adonis, p. Tyciana. 193. Dawid z głową Goliata, Carlo Cignami. 194. Herodyas z głową św. Jana, Leonardo da Vinci. 195. J udyt z głową Holofernesa, Luca Giordano. 196. i 198. Widoki morskie, Salwator Rosa. 202. Bitwa z Turkami, Borgognone. Środek sufitu i boczne jego pola wypełniają obrazy treści mitologicznej: w środku Ofiara Dyanie i Apoll i nowi; od południa porwanie Proserpiny i kuźnia Wulkana; od północy porwanie Heleny i Dyana z Akteonem. Trzy wspaniałe świeczniki ze szkła weneckiego, wiszące u sufitu, wielce przyczyniają się do ozdoby całej sali.

Niemniej okazały, a zadziwiający swym ogromem jest piec kaflowy; kafle błękitno-białe, ozdobione są herbem Krzywda, umyślnie dla Podhorzec robione w Gdańsku, piec ten bowiem budował Stan. Mat. Rzewuski, którego nazwisko i tytuł w początkowych literach umieszczone są obok każdego herbu. Znajduje się tu także kominek staropolski, obtłuczony, (jakoteż posadzka gdzieniegdzie zniszczona) przez Moskali w czasie konfederacyi Barskiej.

Meble są wszystkie po Sobieskich, a mieszczą się tu: komody barokowe, przysłane w darze Maryi Kazimierze z Francyi; kanapa i krzesła (Ludwik XIV.) obite karmazynowym adamaszkiem, ozdobione złotymi galonami; przy kominku i obok gdańskiego pieca stoją stoliki do gry w karty, dla trzech osób, z woreczkami na pieniądze.

Pamiątkowe są także lichtarze drewniane, jakie tu wszędzie spostrzegamy zamiast dawniejszych złotych lub srebrnych. Rzecz miała się tak: kiedy w r. 1739 han tatarski na czele kikudziesięciotysięcznej hordy ciągnął na Polskę, wtedy Wacław Rzewuski nakłonił go do ustąpienia podarunkom 600.000 złp. i całego swego srebra. Odtąd długi czas używano lichtarzy drewnianych — a co więcej czas długi samemi tylko giinianemi czarami musiano zastawiać stoły u Wacława.

Pamiątką po hetmanie Wacławie Rzewuskim jest znajdujący się w tej sali wózek na trzech kołach, którym woził się Wacław, będąc chorym na nogi. Cenną zaś pamiątką z odsieczy wiedeńskiej jest kotara turecka, która zasłania drzwi prowadzące do sali zielonej.

Pokój chiński, do którego wchodzimy ze sali karmazynowej, jest nie wielki o trzech oknach na północ; posadzka w szachownicę z marmuru białego, czarnego i czerwonego. Ściany, ujęte w pilastry, podzielone są na pola, przystrojone —- jak się na pierwszy rzut oka wydaje — złocónemi malowidłami chińskiemi; nie są to jednak malowidła, ale aplikacya z masy na tle czarno malowanem.

Złocisty sufit przedstawia w środku Junonę, po bokach Wenerę, Minerwę, S p r a w i e d i i w o ś ć i Zazdrość.

Wielce oryginalne umeblowanie tego pokoju tworzą: a) Kasa Maryi Kaźmiery z drzewa cedrowego, wyrób oryginalny japoński; drzewo posiada dotąd bardzo silny zapach cedrowy; zewnętrzne ozdoby są z masy złotej nakładane. b) Fortepian, a raczej szpinet lub klawicymbał jakoby Marysieńki, przysłany jej w darze przez cesarzową Leopóldową po wyprawie wiedeńskiej, c) Dwa szafiaste zegary angielskie z r. 1646 wr dobrym stanie, d) Kanapa i krzesła trzciną wyplatane, co dow'odzi, że wyplatanie mebli trzciną było już dawniej znane, e) Stoliki chińskie./) Biurko dziecinne chińskie, g) Sztaluga połowa, na której u dołu napis: „Hrihoryi w Podhorcach d. 1. marca 1743“. h) Dalekowidz (zepsuty) z napisem: „Jan. 14. 1752 Geo. Adamski“.

Sala złota odznacza się pięknością i bogactwem urządzenia. Posadzka stiukowa o kilku kolorowym deseniu, a ściany, masą szklistą narzucane.

Większe obrazy ujęte w odpowiednie obramienia o fantastycznych formach, są wszystkie treści religijnej. 206. Naj św. Panna Marya z Chrystusem i św. Janem, kopia Rafaela. Malowane przez Jana de Baan. 207. Widzenie św. Feiiksa. 208. Judyt po ścięciu Holofernesa. 209. Zuzanna w kąpieli. 110. Judyt przed Holofernesem.

211.    Zuzanna i Starcy. 213. „Noii me tangere“ czyli Chrystus ogrodnik. 114. Zaprzedanie Józefa. 219. Ja-kób opłakuje Józefa. Malowane przez Czechowicza.

212.    Wieczerza w Emaus. 215. Chrystus Pan ubiczowany. 204. Najśw. Panna z Dzieciątkiem, Sasso Fer-rato. 293. Lichwiarz przy świecy. 205. Staruszka przy ogniu. 217. Karol 1. Sztuart, kopia Vandyka. Gzyms podstropowy przerywają wsporniki, a fryz wypełniają obrazy olejne ze sentencyami podobnie, jak w sali karmazynowej; cały z ś na gzymsie wsparty sufit podzielony jest na pola, pokryte malowidłami treści biblijnej. W środku są aniołki z kwiatami, Lot z córkami i Stworzenie świata, po bokach: Ofiara Noego, Samson i Mojżesz; Adam i Ewa, Job i Dawid.

Na umeblowanie tej sali składają się następujące sprzęty: stoły stiukowe o nogach oryginalnych i krzesła litą materyą turecką obijane (Ludwik XIV.); kanapa materyą perską obita (zniszczona), a przed nią stół ze stiuku z kaplicy oleskiej, w r. 1880 przez burgrabiego Antoniego Kry-czyńskiego z Oleska przywieziony i w Podhorcach odrestaurowany ; pulpity od dawnej muzyki zamkowej, na której rozłożone są dzisiaj atlasy z XVII. i XVIII. stulecia; wreszcie widzieć tu można makatę turecką z wyprawy wiedeńskiej.

Sala zwierciadlana jest ostatnią salą na podłużnej osi budynku od strony północnej. Ta nie ustępuje pod wzgię-. dem urządzenia w niczem innym. Zwierciadlaną zaś nazywa się dlatego, że na ścianach, pokrytych od dołu do góry materyą turecką, rozwieszone są liczne źwierciadła weneckie.

Piękną dekoracyę ścian uzupełniają liczne obrazy: 220. Prometeusz przykuty do skały, Guido Ren i. 223. P o-lowanie na dzika, Rubensa. 225. Amorkl i satyry na

beczce, Luca Giordano. 227. Zuzanna i starcy, Tinto-retta. Malowane przez Paula Veronese: 230. Samson i Da-lita. 231. Rzymianka Lukrecya. 232. Samson z oślą szczęką. 234. Córka karmiąca ojca, Guido Reni. 235. Architektura, (dar od opata Oliwv). 245—247. Malarze. Vandyck.

Sufit częścią malowany, częścią złocony zdobią malowidła treści biblijnej. W środku widzimy Narodzenie św. Jana, od wschodu św. Jana stawionego przed sąd i Złożenie do grobu, od zachodu Samarytankę przy studni i Abrahama z Izmaelem.

Podobnie jak ściany tej sali, obite są materyą turecką także niektóre krzesła i kanapa.

Na starych stołach stiukowych leżą dwie grube księgi, zawierające szkice wojenne Augusta 11. z roku 1730. Posadzka ta stiukowa oryginalna, a piec kaflowy po Rzewuskich z początku XVIII- wdeku.

Z tej sali jedne drzwi prowadzą do przysionka, skąd wchody kamienne wiodą do pokojów II. piętra, a dawniej także na wieżę zamkową, drugie zaś drzwi prowadzą do Gabinetu mozajkowego z łożem sypialnem Jana III.

Tutaj posadzka stiukowa i wszystkie ściany również stiukiem ozdobione.

Nad kominkiem wdsi portret Ludwika XV., króla franc. W złocistym suficie zaś przedstawiony jest w środku : Olimp, Jowisz, Minerwa, a w kątach : Venus, Dyana, Merkury i Mars.

Oprócz łoża królewskiego z adamaszkową kotarą i ta-kiemże nakryciem godne są uwagi inne pamiątki po Janie III., a mianowicie: 1. łóżko połowę składane, ze skórą bawolą, na której Jan Sobieski sypiał w obozie; 2. nader oryginalne biórko połowę Jana III., które za pomocą prostego mechanizmu daje się zamienić w stolik do gry w karty, W' stolik jadalny i w zwykły mały stoliczek ; 3. biórko dziecinne królewiczów ; 4. makata turecka z pod Wiednia, atłasowa, ręcznej roboty (aplikacya), odnowiona staraniem ś. p. Heleny księżniczki Sanguszkówmy.

Z tego pokoju jest wrychód na Balkon narożny, gdzie rośnie jeszcze orzech włoski, który według podania Jan III. zasadził własnoręcznie. Stąd też roztacza się prze-

Wyryte w kamieniu wiersze Horacego „Ille terrarum mihi praeter omnes angulus ridet“ (Carm. II. 6.), tudzież: „purae rivus aquae silvaquae iugerum paucorum et segetis certa fi-des meae fulgentem imperio fertilis Africae fallit sorte be-atior“. (Carm. 111. 16.) dowodzą, że narożnik ten był miejscem ulubionem dawnych właścicieli Podhorzec, a szczególnie hetmana Wacława Rzewuskiego, bo on niezawodnie kazał wyryć te słowa.

śliczny widok na północną okolicę Podhorzec, widok obszerny i wspaniały, jeden z najwspanialszych widoków w kraju. Widzimy stąd kilkanaście wiosek, rozległe błonia i lasy.

Wracając przez sypialnię i salę zwierciadlaną, wchodzimy do Przedpokoju sali żółtej. Tu posadzka drewniana a odrzwia kamienne w miejsce dawnych marmurowych wykradzionych; sufit i ściany ciemno czerwonem płótnem obite.

Obrazy i portrety: 251. Ignacy Pac, marszałek konfe-deracyi Barskiej, Bacciarelli, 260. Św. Marya Magdalena, Bassano.272. Samarytanin, oryginał Rubensa. 276. Pielgrzym, Giuiio Romano. 283. Złożenie do grobu, Czechowicz. 284. Pochód bogiń, Jordaens. 285. Najśw. Panna Carlo Dolci. — Rodzina Rzewuskich: 100. Michał Fioryan. 380. Stanisław Mateusz. 406. Wacław, hetman. 404. Seweryn, Targowiczanin. — Wacław', Emir. 300. Hetmanowa Anna Rzewuska. 32. Konstancya z Lubomirskich Rzew'uska. żona Seweryna. 382. Ludwłka z Rzewuskich Chodkiewiczowa, córka Wacława.

W czterech szafach tego przedpokoju (dwie z nich pochodzą z XVIII. w,) znajduje się bogaty zbiór saskiej i wiedeńskiej porcelany, tudzież szkławeneckiego. Między porcelaną (wazami, półmiskami, talerzami, lichtarzami) zwracają na siebie szczególniejszą uwagę porcelanowa dw a ptaki, służące do ozdoby stołu. Także godny uwagi jest serwis agatowy, Wyroby weneckie, a mianowicie: kieliszki niezwykłej cienkości i ogromne p uh ary z herbami. Między niemi odznacza się wHelki puhar (4 litrowy), przywieziony z Warszawy, którym pewien Bernardyn na czwartkowym obiedzie pił zdrowie króla Stanisława Augusta; opowiadają, że wprzód robił próbę w przedpokoju, czy wypić potrafi.

Niektóre z tych kieliszków i puharów ozdobione są odpowiednimi napisami przeważnie w języku niemieckim.

Środek pokoju zajmuje duży b i 1 a r d z nowszych czasów. Przy ścianie obok szafy, gdzie się znajduje serwis agatowy, stoi parawan chiński, bardzo stary, przywieziony ze zamku Oleskiego.

Idąc dalej ku zachodowi, wchodzimy do Sali żółtej, która w XVIII. stuleciu była pokojem hetmanowej Rzewuskiej, a w bieżącym wieku mieszkali tu plenipotenci Wacława Emira.

Dawniej posadzka była stiukowa, dziś parkiety. Ściany obite są oryginalnym żółtym adamaszkiem i zawieszone obrazami, z których zasługują na uwagę: 301. Bożki, (na drzewie), Giulio Romano. 302. Mazepa, hetman ukraiński, kopia. 303. Uczta bogów, Giulio Romano. 312. i 318. Architektura krużganków kaplicy sykstyńskiej w Rzymie. 328. Plac del Popolo w Rzymie. 335. Rozalia z Chodkiewiczów księżnaLubomirska. ścięta na gilotynie IX. thermidora 1794 r. (Obraz ten pochodzi z Niezdowa). — Starzec, portret palcem malowany w I. połowie XVI11. w. 344. Szkoła ateńska, kopia Rafaela. 345. Zakonnica Marya Klementyna; najmłodsza córka królewicza Jakóba Sobieskiego, która była żoną Jakóba 11. pretendenta do tronu angielskiego. Millot. 314. Marya Karolina, średnia córka królewicza Jakóba Sobieskiego, marszałkowa francuska, księżna de Bouillon. 350—352. Bitwy i tryumf Aleksandra Wielkiego (na blasze), Le Bonn.

Obrazy większych rozmiarów malowane przez nadwornego malarza Koniecpolskich Jana de Baan, 16Ö3 r. 353. Zwycięstwo pod Smoleńskiem nad Moskalami (r. 1611). 368. Przyjęcie szwedzkich i brandenburskich p osłów w obozie przez WładysławaIV. 360. Władysław IV., król Polski, Rembrandt. 362. Książę Alba, namiestnik hiszpański i 359. żona jego. — Hetman Wacław Rzewuski, portret naturalnej wielkości, odnowiony, sprowadzony ze Szlaku w Krakowie 358. Dama z wachlarzem, kopia Rubensa. 271. Am orki, bardzo łudząco malowana płaskorzeźba, Carravagio. Sufit pokryty jest materyą w je-dnem miejscu bardzo uszkodzoną; w środku sufitu wisi wspaniały świecznik wenecki. Piec duży, jak w sali złotej.

Krzesła i stoły, przy ścianach stojące, są najdawniejsze w tym zamku, bo pochodzą z XVII. w.; inne zaś meble w środku sali są nowsze, po Rzewuskich z początku ubiegłego stulecia; grupa spiżowa, umieszczona wr środku na oparciu czworobocznej kanapy, przedstawia A p o 11 i n a i D a f n ę.

Ze sali żółtej idąc ku zachodowi, wchodzimy do Kaplicy wysokiej przez dwa piętra. Posadzka niegdyś marmurowa, ułożona w szachownicę z płyt czarnych i białych, dzisiaj jest z kamienia trembowelskiego. Ołtarz stary, ozdobiony ciężką rzeźbą, częścią złocony, częścią malowany, posiada po bokach dwa filary stiukowe. Za Koniecpolskich i Sobieskich był w nim obraz Matki Boskiej Bolesnej, lecz z powodu zniszczenia zastąpili go Rzewuscy z XVIII. w', obrazem Chrystusa przed Piłatem, pędzla Czechowicza, który to obraz wegług zdania znawców' ma być arcydziełem tego mistrza. Na wierzchu ołtarza jest obraz oryginalny z XVII. wieku, przedstawiający „Zmartwychwstanie Ch rystusa Pa na“, u dołu zaś poniżej głównego obrazu znajduje się wizerunek „Chrystusa na krzyżu“ z kości słoniowej, tudzież obraz Guido Reniego „Głowa Chrystusa w cier-n i o w ej koroni e“. Lichtarze, obrusy i antepedyum są po Rzewuskich (w. XVIII.).

Ściany, do wysokości 1. piętra stiukowre, zawieszone są religijnymi obrazami, z których zasługują na uwagę następujące: 342. Chrystus Pan i Marya Magdalena, Rembrandt. 365. S w. Łucya, Sebastian Conca. 356. Św. Katarzyna, Sebastian Conca. — Św. Marya Magdalen a, Trevisani. 338. Wnie b o wzięcie N a j ś w. M a r y i Panny, Albani. 389. Św. Paweł, Lafranchi. 391. Św. Piotr. 386. Umywanie nóg, Czechowicz. 355. Św. To-m as z, (na blasze). 366. Abel i Kain. 394. Matka Boska podkamieniecka (na drzewie), 675. Matka Boska rysowana piórem (w czarnych ramach).

Naprzeciw' ołtarza nad drzwiami: 376. Król Jan III. i 377. Królowa.

Na tej samej ścianie niżej : 409. Wacław' Rzewuski w kapucyńskim habicie po śmierci.

U góry ponad gzemzem I. piętra widzimy także cztery większe obrazy wmurowane; po jednej stronie: Biczowa-

Z kaplicy prowadzą drzwi do sali zielonej. W sali tej mieszkał w XVIII. w. hetman Wacław Rzewuski, a w na-szem stuleciu był to pokój ostatniego z rodu Rzewuskich, hrabiego Leona. Dzisiaj mieści się tutaj głównie galery a obrazów Szymona Czechowicza.

Między dziewiędziesięcioma kilkoma obrazami, które zdobią ściany tej sali, zasługują na szczególniejszą uwagę:

Obrazy większych rozmiarów, kopie z Carlo Dolci : 259. Pan Jezus na krzyżu. 432. Złożenie do grobu. 516. Matka Boska Chełmska. Napis na obrazie ręką Wacława Rzewuskiego hetmana. Na ścianie od karmazynowej sali waszą „Stacye męki Chrystusowej“! 4 kopie z Rafaela: N a j ś w. Panna z Jezusem.

Oprócz obrazów Czechowicza znajdują się jeszcze: 436. Chrystus: „Ecce hom o“. Guido Reni. 458. Job, Spa-gnoletto. 460. Judyt; Rembrandt. Ręką Anny z Lubomirskich Rzewuskiej : 520. Św. Stanisław Kostka, rysunek. 521. Niepokalane poczęcie, haft jedwabiem.

12

ieikoronow ni Chrystu a Pan łożenie do g ob iModlit ę w

Sklepienie dzisiejsze jest nowe, gdyż stare z „dziwnie pięknym obrazem Asumptionis B. V. M.“ runęło w czasach upadku i zaniedbania zamku.

Znajdujemy tu także galery ę czyli krużganek czarny na balasach stiukowych, gdzie w czasie nabożeństwa przygrywała kapela zamkowa. Wyżej nad galeryą znajduje się okienko od loży, z której można było słuchać mszy św., a poniżej galeryi, po bokach, są dwie małe nyże, z których jedna przeznaczoną była do modlitwy i mieściła w sobie klęcznik fundatorów, druga zaś była miejscem dla księdza do ubierania się przed nabożeństwem. W tern osta-tniem miejscu dzisiaj mieszczą się cztery wspaniałe ornaty wykonane ze zdobytych materyi tureckich, d w a ornaty z gwiazdami od orderu Orła białego, kapa lita srebrna z koronką ręcznej klockowej roboty i ornat z litych pasów słuckich.

Obok ołtarza na prawo stoi stół marmurowy czarny, na którym chrzczony był Jan Sobieski w zamku Oleskim; według podania stół ten w czasie chrztu pękł na dwoje.

(J

E/>

eo W

po

r o j c u.

. CTQ

Przewodnik po Lwowie.

Sufit płócienny jest niestety najbardziej zniszczony przez dawne zaciekanie i wilgoć.

jak w

[owni i sali kiem (Lu-

Cû N

Krzesła g ańskie żółtej), krzes a zielo ym adam dwik XIV ) stół cisowy (wyrób francuski), stoliki do gry w karty, szafy z lustrami, tudzież kilka półek (rococco) z dawnej biblioteki zamkowej stanowią umeblowanie tej ostatniej sali na 1. piętrze.

Drugie piętro. Wejść można albo schodami głównymi środkowymi albo kręconymi bocznymi z obu „przedpokojów“ I. piętra.

W wieku XVIII składało się II. piętro z tyluż pokoi, co i pierwsze i nie ulega wątpliwości, że było równie wspaniale urządzone.

Była tam obszerna sala balowa, która niestety w na-szem stuleciu uległa tak wielkiemu zniszczeniu, że oprócz murów nic nie zostało z dawnej świetności. Straszne pustki zapełniają tu i ówdzie ustawione stare krzesła, odarte z drogocennych materyi ; widzimy tu odarte i ledwie się trzymające resztki ślubnej karety księżnej marszałków ej Łubom irskiej, a przed karetą rozłożona jest pyszna i dobrze jeszcze zachowana uprząż na sześć koni, na ścianach i suficie rozpostarto kawałki z najbardziej zniszczonych namiotów tureckich; rozwieszono tu kilka starych obrazów małej wartości, a przy jednem oknie rozpięto dwa płaszcze arabskie Wacława Rzewuskiego Emira.

Tuż obok w pokoju nad salą karmazynową, była pracownia alchemiczna Seweryna Rzewuskiego Targo-wiczanina, a znajdujące się tu najrozmaitsze przyrządy alchemiczne, alembiki, retorty, kociołki przypominają nam bezskuteczne eksperymenta niektórych możnych panów XVIII. wieku. W tym pokoju rozwieszony jest wielkich rozmiarów obraz Czechowicza przedstawiający Obrzezanie Chrystusa.

Pokój nad salą złotą zabezpieczono dopiero w r. 1888 i umieszczono w nim drewniane tapety z pokoju chińskiego w zamku oleskim; tutaj ustawiono stół wyłożony kafelkami z Delf.

W pokoiku nad sypialnią królewską na suficie rozpięto dość dobrze jeszcze zachowany n a m i o-

cik turecki, a na stołach i półkach rozłożono rozmaitego rodzaju wykopaliska i skamieniałości.

W pokoju nad salą żółtą, gdzie była sala teatralna, są jeszcze resztki dekoracyi teatralnej i maszyneryi z XVIII. wieku; obok znajdują się niektóre instrumenta kapeli zamkowej.

•gftuotsg , K R-Ä-K łc

■■ Ofitfj

N^sehnic*?^

U W AGA.

W rozdziale III. poświęconym „Ogrodom i parkom“ miasta Lwowa pominięto przy opisie parku Kilińskiego na str. 98 opis panoramy racławickiej.

Dla uzupełnienia odnośny ustęp tutaj podajemy:

Panorama bitwy Racławickiej. Na lewo od wejścia przez bramę główną na plac powystawowy. Budynek w kształcie rotundy konstrukcyi żelaznej, tynkowany i ozdobiony gip-saturą renesansową projektu L. Ramułta. Panorama otwarta codziennie od godz. 9 rano do zmroku. Wstęp 50 hal. Przy kasie można nabyć widokówki, albumy i szczegółowy opis obrazu.

Panorama jest dziełem Wojciecha Kossaka i Jana Styki. W wykonaniu jej pomagali artyści: Ludwik Boiler, Tadeusz Popiel, Zygmunt Rozwadowski, a chwilowo zajęci byli artyści : Teodor Aksentowicz. Michał Sozański, Włodzimierz Tetmajer i Wincenty Wodzinowski.

Skorowidz alfabetyczny.

Strona

Archiwa rzędowe .    .

Archiwum aktów grodzkich i ziemskich . Archiwum konsyst. rz

kat.......

Archiwum konsyst. gr

kat.......

Archiwum miejskie . Archiwum Namiestni

etwa......

Arsenał królewski Arsenał miejski .    .

115 Cekauz .    .    . .    .

Centrala elektryczna 118 Cerkwie:

52

83

Dzieduszyckich Gminy izraelickiej t.Narodnego Domu“ Ossolińskich . . Pawlikowskich . . Politechniki . . . Towr. im. Szewczenl Uniwersytecka . . Boisko Sokole . . BrzuchowJce . . .

118

oc o

115

51

78

137

137 Cytadela .... 124 Czartowska Skała 132

136    Dom inwalidów .

137    Dworzec główny -121 ¹ Dworzec Podzamcze

100

.    112 Galerya obrazów - .

61

44

64

61

58

62

81

54

100

109

100

111

110

104

110

, 66

100

63

I.

. VI.

85

68

67

44

68

81

95

96

72

69

72

113

97

89

40

59

66 :

64

36

46

Towarz. kredyt. .

Wydziału medycz.

Góra Szemberkowa Góra Wronowskich .

Katedra ormiańska .

Klasztor Benedyktynek 59 Klasztor Sacre Cour . Klasztorek Karmelitanek

bosych ......

Kliniki.......

Kolumna Mickiewicza .

Kopiec Unii.....

Kortumówka .... Kościoły :

św. Anny.....

Lubień......

-OOOCOC OCCOOOOOOCfl ^<30-^ O'OOCOC/i —WO

64

59

81

69

89

101

63

Michałkowski skarb Muzea :

Szkolne polskie

Narodny Dom ....

Ogród botaniczny .    .    71

Ogród Jezuicki

44

33

93

Ratusz

Registr. Prok. Skarbu .    116

Rynek

Kamienice w rynku 33-36

31

Pałace :

Arcybiskupów rz. kat. Arcybiskupów gr. kat. Biesiadeckich. . 72, Jabłonowskich . .    .

Sztuki ......

Panorama racławicka .

Park :

Bart. Głowackiego Kilińskiego . . . Łyczakowski . . Wiśniowskiego . . Pasaż Mikolascha . Pasieki łyczakowskie Plantacye na Wulce Pływalnia wojskowa Podhorce .... Pohulanka .... Politechnika . .    .

Pomniki:

Fredry . . . . , Głowackiego . . Gołuchowskiego . Jabłonowskiego . Kilińskiego . .    .

Mickiewicza . . . Śniadeckiego . . Sobieskiego . . . Ujejskiego . . . Wiśniowskiego . . Posąg bł. Jana z Dukl Posąg Niep. Pocz. P

Maryi.....

Pustomyty ....

O co fM IOOIOOO

Rzeźnia miejska . .

84

71

Sąd karny .... Seminaryum gr. kat. Snopków . . .

Staw janowski .    .

Stawy panieńskie Staw pełczyński .

Strzelnica miejska | Strzelnica wojskowa Studnia M. Boskiej . Synagoga postępowa Synagoga Złotej Róży 78 Szpital powszechny .

Szpital wojskowy Szpital św. Zofii .    .

óó

99

113

97

97

90

101

69

61

81

80

81

: Tabula krajowa . . .    117

Teatr miejski .    .

Ujeżdżalnia . . . Uniwersytet . .

45

100

71

Wały gubernatorskie 51. 87 Wały hetmańskie Węglińskiego lasek Wodociąg lwowski Wysoki Zamek Wystawa obrazów Wystawa przemysłu .    .    153

68, 86

99

83, 99

87

.    153

Zakład brata Alberta .    63

Zakład ciemnych . .

81

98

Żółkiew :

Zamek . .

156

. . 162

158

POLECA

OBUWIE = WYTWORNE

= JULIAN =

JAMSZSfî

Lwów—Hotel George’a

PRZEZ C. K. RZĄD KONCESYONOWANE

BIURO INFORMACYJNE

DLA WSZELKICH SPRAW WOJSKOWYCH

udziela inlormacyi i sporządza dotyczące prośby, podania i t. p.

EM. PODPUŁKOWNIK KAROL NASKAŁA NAHLIK

LWÓW, UL. PIEKARSKA 37

ac:

s!

i-4

Î=C ÎSÎ

I ^2 M I

>%1

WS3ÉD3O0 nabycia.

JULIA JANUSZEWSKA

LWÓW, HETMAŃSKA 6

golden Tipped Pefooe Kg. 10.40 Kor.

r.

II

14

«Us?

OH

g:

âV AU. ;

••

; Ï&. ■ -

1:1

■ aHf >" i 55,

? >•< .

Souchong Kg. 8.80 Kor.

SKŁAD PAPIERU I PRZYBORÓW DO PISANIA RYSOWANIA I MALOWANIA, TOWARÓW GALANTERYJNYCH I DZIEŁ SZTUK PIĘKNYCH

KAZIMIERZ GERGOWICZ

(PRZEDTEM A. KOZŁOWSKI)

LWÓW, ULICA HALICKA L. 16

„Garderoba dziecinna“

z dodatkami: „Dla młodzieży“, „Praktyczna gospodyni“, „Kącik dla dzieci“ i dodatek literacki dla dzieci —■ wychodzi punktualnie 1-go każdego miesiąca, nakładem R. Landaua we Lwowie, ul. Czarnieckiego 1. 3. Przedpłata kwartalna wynosi Kor. 1.20, — z przesyłką w Austryi Kor. 1.26

Prenumeratę przyjmują wszystkie księgarnie w kraju i zagranicą

Największy w kraju !

Największy w kraju Ï

SKŁAD NASION

M. WOLIŃSKIEGO

LWÓW, PL. MARYACKI L. 3

POLECA:    -

WSZELKIE GATUNKI NAJLEPSZYCH NASION ROLNYCH, WARZYWNYCH I KWIATOWYCH

TELEFON NR. 905

CXS”?

POCZT. KASA OSZCZ.

NR. 74046

OSTROWSKI & CUDEK

DOM HANDLOWY

DLA INTERESÓW PRZEMYSŁOWO - NAFTOWYCH

WE LWOWIE, UL. KOPERNIKA L. 21

Przeprowadza: Kupno i sprzedaż udziałów kopalnianych, kupno i sprzedaż ropy. — Organizuje: Spółki naftowe z drobnymi udziałami. — Poleca: Przedsiębiorców wiertniczych do wierceń akordowych. Ofiarujemy usługi jako eksperci przy wszelkich trans-akcyach, z przemysłem naftowym łączność mających.

Dla wygody naszych P. T. Klientów ======= urządziliśmy: =====

BIURO TECHNICZNE

które pozostaje pod kierownictwem inżyniera Seweryna Blaima

Sporządzamy: Pomiary i niwelacye terenów, plany sytuacyjne terenów, kopalń i szybów naftowych, zgłoszenia kopalń do władz górniczych, profile otworów świdrowych i wszelkie czynności w zakres miernictwa wchodzące.

POSIADAMY BOGATO ZAOPATRZONY ZBIÓR KOPII MAP KATASTRALNYCH

Adres dla telegramów: OSTROWSKI CUDEK, LWÓW

PENSYQNAT „ZACISZE"

LWÓW, UL. BADENICH L. 5

POLEGA POKOJE PIĘKNIE URZĄDZONE, Z DOBOROWYM WIKTEM, CALEM UTRZYMANIEM, DLA PRZYJEZDNYCH NA DŁUŻSZY LUB KRÓTSZY PRZECIĄG CZASU

POWIETRZE ZDROWE — POKOJE JASNE, SŁONECZNE I OBSZERNE

O ŁASKAWE POPARCIE TEGO PENSYONATU UPRASZA

ZARZĄD

FRANCISZEK

ICHNIOWSKI

POLECA UZNANE OGÓLNIE ZA NAJLEPSZE W SMAKU

SZYNKI

ORAZ WSZELKIE INNE

WĘDLINY

WYSYŁKA NA PROWINCYĘ ODWROTNIE.— P. T. KUPCOM ZNACZNY OPUST

€#

M. BEIER I SPÓŁKA NAST.

LWÓW, UL. KAROLA LUDWIKA L. 1

MAGAZYN PŁÓCIEN — BIELIZNY STOŁOWEJ I GOTOWEJ BIELIZNY DAMSKIEJ, MĘSKIEJ I DZIECINNEJ ORAZ WSZELKICH WYROBÓW POŃCZOSZKOWYCH

WYPRAWKI DLA NIEMOWLĄT ORAZ DLA DZIECI DO ZAKŁADÓW ZAWSZE GOTOWE NA SKŁADZIE

NR. TELEFONU 686

I SPÓŁKA KREDYTOWA

BUDOWNICZYCH I

STOWARZYSZENIE ZAREJESTROWANE = Z OGRANICZONĄ PORĘKĄ .==

WE LWOWIE, UL. HETMAŃSKA L. 12, P. 1.

Ÿ. dostarcza swoim członkom wszelkich materyałów " ; budowlanych wagonowo i w różnych ilościach, jako to: wapno, cegłę, cegłę dętą i dachówkę,

'ï

® cement, gips, wapno hydr., drzewo budulcowe, A żelazo, blachę, piece kaflowe, cegłę i glinę ogniotrwałą, płytki kamionkowe, cementowe wyroby,

W asfaltowe wyroby, kamień tarnopolski, trembowelski, A .». polański i demiański, patent, drzwiczki kominowe $ i wentylacye, powielacze ciepła do pieców, oszczę-dzające 50% paliwa, płyty słomiane i gipsowe, posadzki deszczułkowe i ksylolitowe nieprzemakalne i t. d. — Udziela kredytów na weksle, skrypta dłużne, hipoteki, cesye i t. d., składa za swych członków kaucye budowlane. Przyjmuje wkładki oszczędności na 4¹/₂⁰/₀.

ZARZĄD

Od udziałów płaci dywidendę; dotychczas płaciła zawsze 5%. Z czystych zysków tworzy fun-^ dusz zaopatrzenia dla wdów i sierót po członkach. Statuty, wszelkie ceny i wyjaśnienia udziela zawsze najchętniej

1**

PS

„RED STAR LIRE“ (ANTWERPIA) i=i DO AMERYKI ICANADY czi

PIERWSZORZĘDNE PAROWCE PORTOWE, WPROST BEZ PRZEŁADOWANIA DO NOWEGO JORKU I DO FILA-DELFII. DOBRE UTRZYMANIE. ZNAKOMITE URZĄDZENIA OKRĘTOWE. NIZKIE CENY JAZDY.

WIADOMOŚCI UDZIELAJĄ:

RED STAR LINĘ

WŁODZIMIERZ PA0LE1A1SKI

LWÓW — ULICA GRÓDECKA L. 89

II. PIĘTRO (OBOK DWORCA GŁÓWNEGO)

| MAGAZYN I PRACOWNIA = KONFEKCYI

1 M. BRONIEWSKIEJ §

dawniej JULII BERGER | LWÓW — ULICA AKADEMICKA L. 18    |

/i\

'l>

'OS

/|V

'ł>

<IS

'ł>

tk

*1

S"J

l!

W • -F V-'⁻*

/E

W-

yr:

li

V“ftf

F 2t

>-■

,r

• i»

\łż

viż

•u.

\l>

v!>

\t/

POLECA

vl/

Vl>

vł>

1 NAJŚWIEŻSZE NOWOŚCI §

vlż

vlż

vłż

vlż

NA KAŻDĄ PORĘ

v!ż

vlż

V»/

f. PRIMUS é J. IGLICKI

WE LWOWIE

Tapety

PIERWSZORZĘDNA

FIRMA DLA ZAKUPNA MATERYI NA MEBLE, PORTYER, DYWANÓW, FIRANEK, CHODNIKÓW

ROZMAITYCH

DEKORACYJ — ORAZ LEPSZYCH MEBLI STYLOWYCH do KAŻDEGO RODZAJU POKOJU

WŁASNA PRACOWNIA

TAPICERSKA I STOLARSKA

4?

*"V

HOTEL EUROPEJSKI

WE LWOWIE - PLAC MARYACKI L. 4

POLECA SIĘ ŁASKAWYM WZGLĘDOM PODRÓŻUJĄCEJ P. T. PUBLICZNOŚCI

ELEKTRYCZNE OŚWIETLENIE. USŁUGA STARANNA. RESTAURACYA RENOMOWANA. CENY UMIARKOWANE

MUSIAŁGWIGZ I JANIK

WE LWOWIE

HANDEL KORZENNY, WIN I DELIKATESÓW

POKOJE GOŚCINNE I GABINETY DLA OSOBNYCH TOWARZYSTW ■ GORĄCA KUCHNIA DO GODZINY U W NOCY

PIWO PILZNEŃSKIE I BAWARSKIE. ZNAKOMITY PORTER ANGIELSKI, — JAKOTEŻ WSZYSTKIE GATUNKI WIN KRAJOWYCH I ZAGRANICZNYCH

TELEFON INTERURB. NR. 369

PIERWSZA KRAJOWA FABRYKA WYROBÓW Z MARMURU

B. KRÓLIK

181

- Srî-

iSŻk; W£

LWÓW — UL. JANOWSKA L. 24 SZWEDZKA L.3

(OBOK KOŚCIOŁA ŚW. ANNY)

WYKONYWA MARMURY MEBLOWE, OKŁADANIE ŚCIAN I POSADZEK, URZĄDZENIA MARMUROWE DLA APTEK, KAWIARŃ I SKLEPÓW MASARSKICH, WANNY MARMUROWE, TABLICE FIRMOWE I PAMIĄTKOWE, PŁYTY MARMUROWE DO OKIEN 1 T. P.

HOTEL BRISTOL

I MAISON DEPENDANCE

LWÓW — ULICA KAROLA LUDWIKA L. 21

II

poleca swoje z komfortem urządzone wedle najnowszych wymogów pokoje, niemniej wyśmienitą kuchnię we własnym zarządzie. Piwo Pilzneńskle, znanej dobroci, marki A. B. Towarzystwa akcyjnego

TEATR ROZMAITOŚCI

(THEATRE VARIETE)

Z 14-DNIOWYM ZMIENNYM PROGRAMEM

poleca ZYGMUNT ZEHNGUT

PIERWSZA GALICYJSKA FABRYKA KORKÓW KATALOŃSKICH

ZAŁOŻONA W R. 1877

L. J. MALEWSKI

LWÓW, UL. ORMIAŃSKA 12

POLECA WYRABIANE W SWEJ FABRYCE

KORKI DO BECZEK I BUTELEK

ilâS

ROK

ZAŁOŻENIA

1860

te,..,

ZAKŁAD ARTYSTYCZNY w BUDOWLANO-BLACHARSKI

DOSTAWCA DLA C. K. POCZT, TELEGRAFÓW —- ■ I TELEFONÓW W GALICYI

ODZNACZONY NA WYSTAWIE POLITECHN. WE LWOWIE WR. 1902

MARYAN BENDL

LWÓW - UL. SYKSTUSKA 14

t:

rj

w.

//

y.

■ ,1

.;ó

>.7.'

•7,

77

77

•j

PIERWSZA KRAJOWA PIEKARNIA ELEKTRYCZNA

F. TABACZYŃSKIEGO

PRZY UL. BOGUSŁAWSKIEGO 3

TELEFON NR. 954

?V

CHLEBY PROSZĘ ŻĄDAĆ TYLKO Z POWYŻSZĄ MARKĄ OCHRONNĄ KORONOWĄ

gl\( ; ]]\{ \ MASZYNY DO SZYCIA .............DO RÓŻNYCH CELÓW

a zatem nietylko do użytku przemysłowego, lecz także do

wszelkich robót —

wchodzących w zakres szycia domo-

'o)

Przy kupnie zważać należy na to, aby maszyna nabytą została w naszych

składach.

Nasze składy po-

wego

jedynie

znać można po

u nas nabyć można.

[«1*1

ubocznym znaku.

Singer Co., Tow. ak maszyn do szycia

Lwów, pi. Halicki 1. 2. — Filia: ul. Gródecka I. 30

JAN HOFFMANN

LWÓW — RYNEK L. 39

POLECA

Farby, Lakiery, Pokosty,Węże gumowe,

Pasy, Tektury do pokrywania dachów,

Oliwę różnych rodzajów do maszyn i cylindrów, Oliwę do świecenia, Najlepszą pyrolinę. Knoty i Latarnie do tychże.

— Specyalny skład artykułów gospodarczych.

WYSYî>KF; pocztą I KPIjEJĄ USJKUXIS-C2SN1A SIĘ NATYCHMIAST

= PRACOWNI A -KUSZNIK A KSK A

SZADKOWSKI & KOPCZYŃSKI

WE LiOilE, PUC BERNARDYŃSKI 3

POLECA

BRON MYŚLIWSKA

WSZELKICH SYSTEMÓW

ORAZ WYKONUJE REPARACYE BRONI PO PRZYSTĘPNYCH CENACH

PISTOLETY

AUTOMATYCZNE SYSTEMU „PIEPERA“

PO CENIE 40 KORON

Dostawiamy codziennie do mieszkań

Mleko i śmiefank?

w zamkniętych flaszkach

Mleczarnia Przeworska

Lwów, ul. Polna 25, ul. Sienkiewicza 3, ul. Słowackiego 8 i pi. Smolki 5

fl

A

8t

Mv

ZAKŁAD

GAZOWY MIEJSKI

'I'

WE LWOWIE

os

TELEFON: DYREKCYI NR. 157, SKLEPU NR. 179

POLECA

0)

ZMACZNY VUYBÖR ŚWIECZNiOT I LAMP

Piece kąpielowe do opału gazem, odznaczające się trwałością i zupełnem bezpieczeństwem w użyciu. — Piece pokojowe stojące i do zawieszania na ścianie. — Kuchenki gazowe dla użytku domowego i restauracyi.

Wszelkie przybory do światła Auera

w najlepszem wykonaniu (wyłączne zastępstwo I ow. Auera w Wiedniu).

UWAGA. Gaz do celów technicznych liczy się po ló halerzy za 1 m³.

LOKAL WYSTAWOWY 1 DLA SPRZEDAŻY W PASAŻU MI KO LASCH A

MAGAZYN TOWARÓW BŁAWATNYCH

I PŁÓCIEN

WE LWOWIE, RYNEK L. 32

POLECA

WIELKI WYBÓR NAJMODNIEJSZYCH MATERYJ

WEŁNIANYCH I JEDWABNYCH

Diagonale czarne i kolorowe. Jedwabie i Aksamity lyońskie, Perkale i Satyny francuskie, Szale, Pledy, Chustki zimowe i letnie, Kocyki do nakrycia łóżek

PŁÓTNA KRAJOWE I RUMBURSKIE

SZIRTINGI, SZYFONY, DYMY

BI K L I Z IST K S T O Ł O W V

RĘCZNIKI, CHUSTKI DO NOSA

PRÓBKI ROZSYŁAMY NA ŻĄDANIE FRANKO

«T?

PatNOCNO-NIEM. LLOÏO III BREMIE

(NORDDEUTSCHER LLOYD, BREMEN)

GENERALNA AGENTURA DLA GALICYI WE LWOWÏE — UL. GROD.ECKA L. 93

'A

sis?

ItoiiViliii-iui bozposi’odnia komviiiilîacyii prxewo-zowa pospioHznymi i pocztowymi paroRtiitknmi

BREMEN:

do Stanów Zjednoczonych Ameryki (Nowego Yorku, Galveston, Baltimore), Brazylii, Argentyny (Buones Aires), Australii, Japonii etc.

Tïilety kole jowi’ <lo U';tx<le.j stacyi I 'ółtioone.i Ameryki. Wsxelkie ■wy.jnsinieniA w sprawarli ))odróży i xpr/.eda/. bilctów :

ULICA GRÓDECKA L. 93

GENERALNA AGENT. POŁN NIEM. LLOYDU WE LWOWIE

Korespondencya w jęz^rlŁEwrli : poltslcim, i nieiiiioclîiiii

PROTOKOŁOWANA FIRMA

ZAŁOŻONA 1884 R.

Marek fEUERSTEiN

SKŁAD MASZYN ROLNICZYCH, DO SZYCIA

I POMOCNICZYCH DLA RĘKODZIELNIKÓW

LWÓW, UL. GRÓDECKA L. 59 (WE WŁASNYM DOMU)

TELEFON NR. 756

Poleca wszelkie maszyny rolnicze. Maszyny do szycia i robót pończoszkowych. Maszyny i narzędzia pomocnicze dla ślusarzy, kowali, blacharzy, piekarzy, masarzy, oraz urządzeń dla pralń. Rowery, sikawki ogniowe i kasy ogniotrwałe po cenach przystępnych. — Ulgi w spłatach. - Cenniki na żądanie darmo i opłatnie.

ó\    tv>

| STANISŁAW GABRIEL f

w

Os WE LWOWIE, UL. KAROLA LUDWIKA L. 3 W f\\    v(ż

SKŁAD PAPIEBÓW

^ kancelaryjnych, listowych i rysunkowych z fabryk ^ łfś krajowych, francuskich, holenderskich i angielskich. yp

KSIĘGI HANDLOWE, OPAZ PEZYBOEY DO PISANIA, RYSOWANIA I MALOWANIA

| OBRAZY ł RAMY DO OBRAZÓW |

w najnowszych i najgustowniejszych wzorach

OS

Os

\i/

«S

as

as

*•>

•i/

| ALBUMY NA FOTOGRAFIE I KARTY KORESPONDENCYJNE t

%    OLBRZYMI WYBÓR KART WIDOKOWYCH

Ą.

PIERWSZORZĘDNA

RtICßNIA I RSSTAÎIRACS/A

WE LWOWIE

W HOTELU FRANCUSKIM

POD ZARZĄDEM ZASZCZYTNIE ZNANEGO KUCHMISTRZA Z WARSZAWY

Ao*iu* Kilianowicza

BYŁEGO DŁUGOLETNIEGO SZEFA KUCHNI

P. Ł. BOGUSIEWICZA W HOTELU „IMPERIAŁ“

RENDEZ-VOUS

INTELIGE NCYI LWOWSKIEJ I ZAMIEJSCOWEJ

PRZY OBIEDZIE I K0LACY1 PRZYGRYWA MUZYKA WOJSKOWA 15 PP. POD 0S0B1STEM KIEROWNICTWEM SWEGO KAPELMISTRZA

UJ

PO TEATRZE WYŚMIENITE KOLACYE

CHYLEWSKI, HRUBY & C

OMP.

DAWNIEJ WŁADYSŁAW NIEMEKSZA

CENTRALA: LWÓW, UL. KOPERNIKA L. 15a FILIA: CZERNIOWCE, RYNEK L. 9 FABRYKA: LWÓW, UL. MARCINA L. 29

■ SB

WODOCIĄGI. OGRZEWANIA CENTRALNE.

LOKOMOBILE. MASZYNY PAROWE I WSZELKIE URZĄDZENIA MASZYNOWE

RYTOWNIK (GRAVEUR)

ORAZ

PRACOWNIA PIECZENI

METALOWYCH I KAUCZUKOWYCH

LWÓW — UL. AKADEMICKA L. 6

PRZYJMUJE WSZELKIE ZAMÓWIENIA CENY UMIARKOWANE

Vi

?v'«;

PIERWSZY KRAJOWY ZAKŁAD

REPRODtmcrjNy i żwmwwwmBA

T Ę O Y.m*

.i

Stó;

AlUiAtft POLESKIEGO

ul Mickiewicza z z.

!i mm    «wà

Olfl ILUSTRACJI WYDAWNICTW flRTYSTYCZ-ntCH CENNIKÓW KATALOGOWI O O OÉS«^ ADRESÓW 'T P -O C O O- O

r FOTODRUK k FOTOLITOGRAFIA NEGROGRAFIA

REPRODUKCYE OBRAZOW FOTOGRAF! RYSUNKÓW .PLANÓW TECHNICZNYCH SPORZĄDZĄ NIE.MATRYC KOMPLETNE adjustowanie planów technicznych.

ZDJÇCIA FOTOGRAFICZNE Z NATURY

K WYRÓB i GŁÓWNY SKtflD ILLUSTRO-f Wfl NYC H Kfl RT POCZTOWYCH.

-TT

ni

y-

'ml

K.

mm

"'J

/y.

MW

i#

7~/

N»

/■ .'.V

-ss js

=F

•pssfâg

R6ESSEMANN & KÜHNEMANN

ODDZ. KOLEI WĄZ KO TOROWYCH

ARTURA KOPPELA

G ENERALNY RF.PR E Z E NT A NT

JULIUSZ WEISS

KOPERNIKA 26 g hWW g TELEP. L. 627

a)    TRASUJĄ: kolejki polne, leśne, fabryczne, koleje lokalne, tramwaje i t. p.

b)    BUDUJĄ: wagony, wózki kolejkowe wszelkich systemów, zwrotnice, tarcze obrotowe i t. p.

c)    DOSTARCZAJĄ: szyny wszelkich profilów, tory przenośne, lokomotywy i t. p.

KATALOGI, KOSZTORYSY I RYSUNKI BEZPŁATNIE

— SZTUCZNE WODY MINERALNE I LECZNICZE H

wyrabia z polecenia i pod kontrolą komisyi przemysłowo-lekarskiej Lwowskiego Towarzystwa Lekarskiego

F A BRYKA „Z 1) R O WIE“

NR, TELEP. 544

LWÓW, KRZYŻOWA L. 42

NR. TELEP. 544

SZTUCZNE WODY MINERALNE

Cena 'V hal.

RODZAJ

Pojemn.

flaszki

Woda Bilińska . . . . .

Woda Emska-......

Woda Giesshiibler . . . Woda Gleichenberska . Woda Hunyadi Janos . Woda Kis. Rakoczy . . Woda Obersalzbruńska Woda Selterska . . . . Woda Vichy Qf. Grille Woda Vichy Célestins . Woda stół. „Zdrowie“ .

;i'₄ litra

T 2 litra litra

35

50

24

55

45

48

60

tj

37

56

56

2 litra

24

WODY LECZNICZE

Pojemn. Cena flaszki w hal.

RODZAJ

Woda jodowo-Sod. .

Woda Litowa.....

Woda Żelazista . . . . Woda Magnowa . . . Woda Alkaliczna . . . Woda Bromowa . . . Woda ziemna słabsza Woda ziemna mocna

r:

Iś,

litra 32 litra 50 litra 45

TC

45

litra 50 litra 50

50

60

me

Wody te, sporządzane na podstawie najściślejszych analiz wód rodzimych i według najnowszych wymagań farmakologii', własnościami zupełnie ustępują wodom naturalnym.

Woda stołowa „ZDROWIE“ znakomity napój dyetyczny

zwiększa przemianę matery i, służy do równomiernej mineralizacyi ustroju

MIEJSKIE

BIURO PRACY

LWÓW, UL. ARSENALSKA L. 6

OTWARTE. Z DNIEM 1. WRZEŚNIA 1899 R

SŁUŻY BEZPŁATNIE TAK PRACODAWCOM, JAKOTEŻ I POSZUKUJĄCYM PRACY, STRĘCZĄC PRACĘ I DOSTARCZAJĄC PRACUJĄCYCH, A TO TAK ROBOTNIKÓW ZAWODOWYCH JAK 1 NIEZAWODOWYCH, SŁUŻBĘ DOMOWĄ I GOSPODARCZĄ BEZ RÓŻNICY PŁCI

ZGŁOSZENIA USTNE LUB - PISEMNE -

DO ZGŁOSZEŃ PISEMNYCH BIURO DOSTARCZA DRUKÓW

GODZINY URZĘDOWE OD GODZINY 8 DO 2

m eorao marsan

JUBILER I ZŁOTNIK

WE LWOWIE, UL. AKADEMICKA L. 4

długoletni współpracownik byłej firmy

J. OSTROWSKI I J. STRZELECKI

1E\Y MZKli:

Towarzystwo prawnej ochrony podatników

we Lwowie, ul. Sienkiewicza 1. 5, II. p.

załatwia z pomocą sil konceptowych, fachowo wykształconych (byłych urzędników fachowych): zeznania do podatku osobisto-dochodowego, rentowego, pow. zarobkowego i t. d. : podania o Wstrzymanie egzekucyi i zezwolenie na ratalną spłatę podatków' i należytości Stemplowych i prawnych;

rekursa przeciw' wymiarom wszystkich podatków i należytości, oraz we wszystkieh sprawach karnych, podatkowych i kausumc. gorzelnianych i browarnianych.

Wpisowe 1 K. Wkładka ęoczna 2 K.

KAWIARNIA I ©

KRYSZTAŁOWA

W PASAŻU MIKOLASCHA    j j j

Lokal pierwszorzędny ss Znakomita kawa j

LWÓW, UL. TEATRALNA L. 7, I. PIĘTRO (naprzeciw kościoła katedralnego)

ZAKŁAD OKULISTYCZNY

Dra ALFREDA BURZYŃSKIEGO

i Dra AUGUSTA JAWORSKIEGO

OKULISTÓW - OPERATORÓW ■ b. długoletnich asystentów kliniki okulistycznej Uniw. lwowsk.

WYKONYWA:

Wszelkie zabiegi w zakres okulistyki operacyjne] wchodzące

(operacye katarakty, jaskry, zezu i t. p.)

Leczenie ambulatoryjne wszelkich cierpień ocznych

(hydroterapia,elektroterapia,masaż elektryczny zapomocą przyrządów najnowszej konstrukcyi).

RACYONALNY DOBÓR SZKIEŁ

Wstawianie sztucznych oczu (przy użyciu plastycznej masy parafinowej)

GODZINY PRZYJĘĆ: codzienie od godziny 10—12 przed połudn. i od 3—5 popołudniu

Do zawierania

ubezpieczeń życiowych, posagowych, na renty, ludowych i dla dzieci pod nader korzystnymi warunkami i nizkiemi premiami, nadaje się najbardziej

a c:

„ALLIANZ“

AKCYJNE TOWARZYSTWO UBEZPIECZEŃ NA ŻYCIE 1 RENTY

Fundusze gwarancyjne po dzień 31. grudnia 1906: K 11,013.456*12. Stan ubezpieczeń po dzień 31. grudnia 1906: 286.342 osób z kapitałem K 89,000.000. Ogółem wypłacona kwota od założenia Towarzystwa około K 8,000.000.

Prospekta taryfy rozsyła, tudzież bliższych informacyi udziela „Allianz“, Akcyjne Towarzystwo ubezpieczeń na życie i renty.

FILIA DLA GALICYI I BUKOWINY:

LWÓW — PLAC BERNARDYŃSKI 2 a

Szczególniejszej uwadze polecamy kombi-nacye ubezpieczeń, połączone z prawem poboru renty, tudzież ubezpieczenia z rocznym od 3% ido 87°/₀) wzrastającym zagwarantowanym opustem odsetkowym.

tW»nrMrf«Hi»<Wr r-rr^is

>j

fe‘⁴f-^

Pierwsza krajowa PaBryfta Bilardów

Maurycego Andrasztta

\lż

we Lwowie ^ ul. Sbarbowsfoa 1. 43

\iż

Poleca swój wielki skład bilardów różnych, najnowszych konstrakcyi. Kije bilardowe (duees). Kule ze słoniowej kości i z masy w wielkim wyborze, oraz wszelkie przybory bilardowe.

Stare bilardy przerabiam i przyjmuję obciąganie bilardów tak w miejscu, jak i na prowincyi, oraz naprawę sukna.

CENY STAŁE UMIARKOWANE

Polecając się łaskawym względom, kreślę się z poważaniem

MAURYCY ANDRASZEK

Skład i pracownia jedynie ul. Skarbkowska 43

-- , SłUl-^

fr RZ V

>h ifróŁi

OZB”’

v< O W

mi

AK A

MsJ KRA

Ł-

À LECZNICZY m

ZAKŁAD

KISIELKA

LWÓW

PODZAMCZE

OTWARTY PRZEZ CAŁY ROK

Wskazania : Choroby nerwowe (choroby umysłowe wykluczone), choroby przewodu pokarmowego, początkowe zmiany w narządzie krążenia, zboczenia w przemianie materyi i t. p.

Środki lecznicze; Termoterapia, stosowna dyeta, elektryzacya, masowanie.

Bliższych wyjaśnień udziela :

jZDit.    ZEZ CD x/\7"X_i S IEŚZ —

Docent Uniw. Iwowsk.

M.

□ EDO

Ä. PRZYSZLÄK

ZAKŁAD ARTYSTYCZNY

OLA IITO-

I AUTOGRAFII

we LWOWIE — UL. LINDEGO L. 4

poleca się do wykonania

DRUKÓW ARTYSTYCZNYCH

przy zastosowaniu najnowszych wynalazków na polu litografii

ZAPROSZENIA ŚLUBNE

I WSZELKIE INNE ROBOTY

wykonywa się starannie, szybko i za umiarkowaną cenę

BILETY WIZYTOWE = 1 zł. 50 ct. =

t/

s>

dJ

M. KUCZABIIŃ SKI

NAJTAŃSZY SKŁAD RAM g SZTAB, OBRAZÓW OLEJNYCH g AKWAREL I SZTYCHÓW ORAZ INTROLIGATORNIA

*/

i>

\(/

\»ż

vłż

AV

1/

«/

LWOW-UL. CZARNIECKIEGO 2

□ PRACOWNIA □ INSTRUMENTÓW □MUZYCZNYCH O

ROK ZAŁOŻENIA 1886

FRANCISZKA

5WAT6NIA

□ WE LWOWIE □ UL. RZEŹNICKA S

Æ»

d£g

POLECA

INSTRUMENTA MUZYCZNE

WŁASNEGO WYROBU

Przyjmuje wszelkie reparacye i wykonywa takowe po cenach najprzystępniejszych

Dr. Jan Mer i apółEta

(Spółka komandytowa)

Parowa fabryka czekolady, kakao, cukrów dese= rowych, herbatników i przetworów owocowych

Składy główne:

Fabryka:

ul. Zamarstynowska 1. 21

ul. Karola Ludwika 1. 3 plac Gołuchowskich 1. 9

POLECA :

CZEKOLAD?

w najlepszych gatunkach

pomadkowe — śmietankowe

do jedzenia i gotowania

CUKRY DESEROWE

wszelkiego rodzaju

Cukierki nadziewane, — atłasówki, Roks-Drops angielskie

HERBATNIKI WARSZAWSKIE

w kilkudziesięciu gatunkach

Torciki, nugaty, makaroniki, pierniki grylarze i t. p.

PRZETWORY OWOCOWE

Zlecenia z prowincyi odwrotnie

Kompoty, konfitury, marmolady, syropy i owoce kandyzowane

APTEKA POD ZŁOTYM ORŁEM

J. WEWIÓRSKIEGO

pod zarządem Dra Ludwika Wewiórskiego

Telefon Nr. 345 WE LWOWIE ul. Halicka 1. 5

POLECA

WINA LECZNICZE:

MALAGA z żelazem

z chiną (korą chinową) z chiną i żelazem z Rumbarbarum z Kondurango z Kaskarą Sagradą z Pepsyną

WODY MINERALNE SZTUCZNE RŻĄCY & CHMURSK1EGO

TLEN DO WDYCHIWAŃ

COGNAC KURACYJNY TOKAY

(Si/

il U-~:

V* rT\

ifei

Ctrii

V£7

2jt£îi

(z:

<C

1|5r

<c

-vi

aa

«O

cC!i

im

un

aj ©©©©€€>

«WMh ■iliifài ni •

«) S o

S*i < £

a»

fc" “.-

»vT

gg?

UkÇ

Bz

ÄV

\\vy

i\v/ /

V/'

!f

•i

ï'a

;i

r,

3Ï £©

³“ t

uj ~.

«,D3

ï ÏÏO H oc

S z ëÏE co

i .y

“ÏÏÎSCH;

olllo¹⁰

£ £S<Q£

Fi >3!«

Li^êê

- ,5v>. :-r iS

F\dl¥^TMi

i# V

^■r&a

b.

--r:

^■o 5 ^ *r

pp

lipN

3Ł

‘~~>N

o!

ZAKŁAD

ART.-F6T6GRAFIGZNY

JIELIOS“

LWÓW

LUI I

UL. KOPERNIKA L. 28 i SYKSTUSKA L. 33

CENNIK:

„ 50 „ „ 50 „

POWIĘKSZENIA GRUP I TABLEAUX PO NAJNIŻSZYCH CENACH

POLECA SIĘ

SZANOWNEJ P. T. PUBLICZNOŚCI

UCZELNIA

DLA STUDENTÓW

SZKÓŁ GIMNAZYALNYCH I REALNYCH

WE LWOWIE, PRZY PL. AKADEMICKIM 3, II. P

(DAWNIEJ PRZY UL. WAŁOWEJ 29)

JEDYNY TEGO RODZAJU ZAKŁAD WYCHOWA WCZO-NAUKOWY W GALICYI

I.    Zastępuje w zupełności domowych instruktorów, udzielając w godzinach popołudniowych fachowej pomocy uczniom publicznym wszystkich klas.

II.    Przygotowuje w jak najkrótszym czasie do wszelkich egzaminów i do matury.

111. Utrzymuje dla uczniów zamiejscowych wzorowy pensyonat.

Dla prywatystów ieksternistów ceny zniżone. 20 fachowych sił nauczycielskich.

Wpisy codziennie od godz. 8—1 i od 3—8. Zwracamy uwagę na ten jedyny w naszym kraju zakład przedewszystkiem tym rodzicom, którzy pragną, by synowie ich nietylko otrzymali pierwszą klasę, ale też rozumieli dokładnie swój przedmiot, oraz dostali dobrą podstawę do nauki w klasach wyższych.

Każdy uczeń bowiem otrzymuje po kilku profesorów, którzy uczą tylko tego przedmiotu, co do którego się wyspecyalizowali na filozofii.

Ceny są nadzwyczaj przystępne, a za dobre postępy w nauce bierze Uczelnia na się najzupełniejszą odpowiedzialność.

Szczegółowe prospekta gratis i franco.

DYREKCYA

GALICYJSKA

FABRYKA AKUMULATORÓW

SYSTEMU TUDOR

BRACIA SCHLEYER ISP.

FABRYKA:

Zamarstynów, — st. kolei państw.: Lwów-Podzamcze

BIURO:

Lwów, ulica Kadecka 4

Adres dla telegramów: Akumulator, Lwów TELEFON NR. 574

Akumulatory stałe dla oświetlenia elektrycznego i przeniesienia energii

Akumulatory przenośne dla celów naukowych i technicznych

Akumulatory dla automobilów

Latarki akumulatorne dla kopalń

Akumulatory dla oświetlenia ochronnego dla zakładów przemysłowych, teatrów, sal koncertowych, sal zebrań i t. p.

Przenośne urządzenia dla oświetlenia czasowego

Projekta, kosztorysy, porada techniczna bezpłatnie

OPTYK -

ADAM KOTKOWSKI

WE LWOWIE, - UL. HENRYKA SIENKIEWICZA 5

(obok Hotelu George’a)

Magazyn towarów optycznych i fizykalnych, założony w r. 1868, poleca łaskawie Szan. P. T. Publiczności nastepująceartykuły: okulary i cwikiery w rozmaitych'oprawach i fasonach, lornety połowę i teatralne, lornetki damskie ręczne salonowe, barometry, termometry i wagi do płynów' rozmaitego rodzaj u, szkła powiększające do czytania i obrazów, lupy rozmaite itd.— Wszelkie reparacve w zakres optyczny wxhodzące uskuteczniam dobrze, tanio, w jak najkrótszym czasie. Polecam się łaskawej pamięci

z poważaniem Adam Kotkowski, optyk

TELEFON NR. 846

Vl/Vl/Vj/VlÄIÄlAlÄIÄI/v!/\IÄl/\lAlÄl/Vl/Vl/Vl/Vl/VlÄI/SlAl/\‘AtÄ!/Vi/

LITOGRAFIA „PROMIEŃ“

A. PLUTTERA

LWÓW—ULICA KOPERNIKA L. 20

nm

DOSTAWCA DLA C.K. POCZT I TEL.

ai‘ti;üa poi» złot a «avi i/jiA

PIOTRA MIKOLASCHA

WE LWOWIE

POLECA WYROBY WŁASNE:

Syrop Sulfoguajakolowy z kolą po Kor. 2.50. Syrop Sulfoguajakolowy bez koli po Kor. 2. — . Pismem P. T. Komisyi Przemysłowo-Lekarskiej Towarzystwa lekarskiego lwowskiego, z d. 6. listopada 1903, uznany pod względem działalności jako identyczny ze Siroliną Hoffmana La Roche w Bazylei i polecony. Cena tego Syropu jest o połowę niższa od Siroliny. WINA LECZNICZE Dra Karola Mikolascha : Borówkowe po Kor. 2.—. Chinowe, chinowo-żelaziste po Kor. 3.— i 5.40. Kaskarowe po Kor. 2.40, z kolą po Kor. 2.—. Kondurango, pepsynowe, peptonowe, rumbarbarowe po Kor. 3. — i 5.40.

WODY DO UST (płukanki): Anaterynowa po 80 hal. Salicylowa po Kor. 1.20. Eau de Leopold, zastępująca Eau de Botot lub Elexir Benedyktyński, po Kor. —.80 i 1.60. Mentyna po Kor. 1.60, najlepsze płukanki do ust. PASTY. PROSZKI I PASTYLKI DO UST: PE-EM, pasta i proszek do czyszczenia zębów, po Kor. 1.20 i /0 hal. Pastylki desynfekcyjne do ust, flak. Kor. 1.—, szczególnie zalecane do drogi. 1 pastylka, rozrzucona do ¹ o szklanki wody, daje znakomitą płukankę. Godziębina przeciw bolom reumatycznym po Kor. 2.—. Balsam mentolowy przeciw nerwobólom, tuba Kor. 1.20. Płyn i maść przeciw odmrożeniom po Kor. 1.—. Ziółka francuskie à la The Chambard pudełko Kor. 1.—. Gorczyca francuska à la Diedier po Kor. 1 60.

„SZAROTKA“

KONFEKCYA KRAJOWA

V/

III i

UBIOROM/ SWOJSKICH I MODNYCH

I>I,A IMS I I»XIK( I

LWÓW — PLAC HALICKI L. 12

POLECA

Gunie ■ serdaki • peleryny damskie, dziecinne i studenckie ■ Bluzki ■ spódnice ■ czapki i kapelusze sportowe

V/

li:

SUKNIE HAFTOWANE PÓŁUKOŃCZONE, LETNIE I BALOWE

DOSTARCZA MONOGRAMY I WZORY POD HAFTY

ZYGMUNT LASOCKI

DOM HANDLOWY

LWÓW — UL. KOPERNIKA L. 28a

DOSTARCZA

«EL KAMIENNY I KOKS

WSZELKIE MATERYAŁY BUDOWLANE

SPECYALNY MATERYAŁ DO KRYCIA DACHÓW

„Itl KtEKOI»“

ARTYKUŁY TECHNICZNE

JAN LEWIŃSKI

WE LWOWIE — UL. KRZYŻOWA L. 42

NAJWIĘKSZA W KRAJU

I KOMINKÓW

FABRYKA PIECÓW

WYROBY MUROWE S3 BS 23 MAJOLIKA BUDOWLANA

FABRYKA PŁYTEK GLAZUROWANYCH NA ŚCIANY

ŚCIANKI GIPSOWE WŁASNEGO WYROBU I GIPS PRAŻONY — WŁASNY PATENT

¹ drut kolczastY na ogrodzenia parków, ogro-«JlalîVl dów i placów tennisowych — narzędzia rzemieślnicze, ogrodowe, ogrodnicze i przyborydla pasieczników, meble żelazne domowe i lekkie, praktyczne a tanie ogrodowe: krzesła, ławki i stoliki — wyroby nożownicze, alpa-kowe i blacharskie — najtrwalsze hygieniczne naczynia emaliowane „Sfinks“ i „Herkules“ — również kompletne wyprawy kuchenne, możliwie tanio poleca

FR.CHLADEK

MAGAZYN WYROBÓW ŻELAZNYCH I METALOWYCH

WE LWOWIE — RYNEK L. 45 (róg ul. Grodzickich)

ROK ZAŁOŻENIA 1892

STANISŁAW WOŹNIAK t Itm&TKZ

WE LWOWIE

— ULICA AKADEMICKA L. 8

POLECA SWÓJ

SKŁAD ZEGARKÓW

szwajcarskich kieszonkowych, wiedeńskich ściennych i szwarzwaldzkich — z dwuletnią gwarancyą.

Wszelkie reparacye przyjmuje i takowe jak najlepiej i najtaniej wykonuje z gwarancyą roczną

Wodociągi

Kanalizacya

manometry

dla miast, miasteczek, dóbr, zakładów publicznych, domów prywatnych. — Kompletne instalacye domowe z łazienkami i klozetami. Ogrzewanie centralne i wentylacyę. Oświetlenie gazowe i elektryczne. Łaźnie. Pralnie. Suszarnie. Wszelkie urządzenia mechaniczne. Gorzelnie. Młyny. Tartaki. Budowa aparatów. Motory wszelkich systemów: parowe ropne, ssąco-gazowe, spirytusowe i benzynowe' Turbiny. Wiatraki i t. d. Dostawa wszelkich artykułów technicznych, jak: fasy, oliwy, projektuje i wykonuje firma

AUGUST LOW I SP.

LWÓW —UL. KOŁŁĄTAJA 6 Gromochrony — Telefony — Dzwonki elektryczne

Adres dla telegr. : August Löw, Lwów

SK Y FAKTU & DYDYIŚSKI

LWÓW

UL. TEATRALNA ł — PRZY PL. MARYACK1M

POLECA

SKŁAD PAPIERU

PRZYBORÓW DO PISANIA RYSOWANIA I MALOWANIA

StYFÂRTH&DÏDÏliSKI

w wielkim wyborze najnowsze francuskie ozdobne papiery listowe

Cartescorespondances, Menus i t. p.

ogromny wybór kałamarzy i garniturów na biurka, albumów na fotografie i karty, wspaniały wybór ram i ramek do obrazów olejnych, sztychów i heliograwur

KSIĘGI HANDLOWE I GOSPODARCZE

KONCESYONOWANY

ZAKŁAD INSTALACYJNY DLA WODOCipW

SPECYALNA FABRYKA C K. UPRZ. KLOZETÓW

własnego pomysłu różnych systemów, t. j. nadkanałowych i pokojowych, z patentem na Austryę i Węgry, wyszczególnione najwyższą nagrodą c. k. Ministerstwa handlu.

FABRYKA WYROBÓW METALOWYCH

HENRYKA BOGDANOWICZA

we Lwowie, ul. Piekarska 13

poleca swoją odlewarnię z metalu cynkowego — wykonuje: napisy, szyldy, tablice, figury, ornamenty, według rysunku pp. Architektów, pokrycia sztuczne, ozdobne mansardów.

KAUCZYŃSKI & OBERSKI

ul. Karola Ludwika 7. » LWÓW » Filia: ul. Halicka 8.

Dom towarowy największy w Galicyi

ZABAWKI « » GALÄNTERYA PARASOLKI i PARASOLE MODNE ARTYKUŁY DLA PAŃ PASKI, TOREBKI w olbrzymim wyborze $ % PERFUMERYA FRANCUSKA i ANGIELSKA.

LAWN-TENNISY I KROKIETY Przybory do podróży i toaletowe

TOWARY

od najtańszych do najpiękniejszych

Pierwszy Wiedeński

Zakład Chemiczny == ■. Czyszczenia Plam

Lwów, ul. Kopernika 7

FILIA:

Lwów, plac Halicki 13

przyjmuje do chemicznego czyszczenia, odnowienia i prasowania, bez prucia wszelkie UBIORY MĘSKIE I SUKNIE DAMSKIE z jedwabiu, pół-jedwabiu i wełny, suknie balowe i męskie garnitury, ubrania salonowe, uniformy urzędnicze i wojskowe. FUTRA damskie i męskie, ubrania dziecinne, paleta i płaszcze aksamitne, chustki włóczkowe, koronkowe i wełniane, parasolki, buciki balowe, okrycia balowe lub koncertowe, krawaty damskie i męskie, wogóle wszelkie w ten zakres wchodzące roboty uskuteczniam jak najprędzej i po najtańszych cenach.

Z poważaniem

SZYMON WEISS

II

Na żądanie czyszczę ubiory

.....za pomocą pary =ccc_ccc

w przeciągu kilku godzin

dl dl

dl en

KRAJOWA FABRYKA

Organów kościelnych i Harmonium

Rudolf HAASE

LWÓW — UL. PIASKOWA 9

obok kościoła św. Antoniego, stacya elektryczna.

ORGANY PRZEZEMN1E ZBUDOWANE DOTYCHCZAS W LICZBIE PIĘĆDZIESIĄT, FUNKCYONUJĄ ŚWIETNIE, BEZ NAJMNIEJSZYCH DEFEKTÓW

Zasada firmy: Konkuruję tylko doskonałością mojego wyrobu.

ROK ZAŁOŻENIA 1894

dl dl

Pracownia

krawiecko=damska

Specyalna ItoiMcya dla dzieci

pod firmą

Zamówienia uskutecznia się w najkrótszym czasie

SELIMA WEISS

Lwów, plac Halicki 12

SB

Aleksander Bieniecki

CUKIERNIA

we Lwowie, ul. Karola Ludwika 1. 11

Wszelkie

zamówienia

wykonywa

starannie

Poleca swoję wyroby najlepszej jakości Przyjmuje zamówienia na wesela i przyjęcia.

Poleca wyborna kawę, herbatę i czekoladę.

Lokal otwarty od y₂ 8-rpej rano do Va 12-tej w nocy.

l&l

d

^RTxswzno fÔTOûRfmczriy

rî Si

,    \ wt LWOWIE.

\ al. Trzeciego Maja 7.

Wy^ÔHüJ£ :

^ foJOGRflflt pORCRETOWE

IPz P0ŁYSKi£m i pwtmowe

Pôü)^K5ienm

H î RcPR9Pdkcy£

PI

2 kjflŻDEI, ïOT06Rflfll OBRAZO i T. D.

rv

ZnzoŻGny 1868

Rlisze ilustracyjne i Pofcdrufei

V'

ll

ll &

ZAPUSZCZA I FROTERUJE PODŁOGI

SZYBKO • DOBRZE -TANIO

* II

oo

„PU RITAS“

ZAKŁAD FROTERSKI I CZYSZCZENIA OKIEN

E. SCHAYERA

WE LWOWIE, UL. KOPERNIKA 4

ll «

S&SMk

ZAKŁAD ORTOPEDYCZNY

DOCENTA CHIRURGII UNIWERSYTETU LWOWSKIEGO

DR, A. G ABRY SZEWSKIEGO

WE LWOWIE, UL. Z1MOROW1CZA 9. — TELEF. NR. 687

ZAOPATRZONY JEST

WE WSZYSTKIE NAJWAŻNIEJSZE

I NAJNOWSZE PRZYRZĄDY LECZNICZE I TAK:

1.    Przyrządy gimnastyczne szwedzkie (wykonane przez Eckstranda w Sztokholmie).

2.    Przyrządy do uruchomienia kręgosłupa (Knoke i Dressier w Dreźnie).

stawów i członków (Knokego i Dres-

3.    Przyrządy oporowe, wahadłowe i rozpędowe, służące do uruchomienia i rozruszania zesztywniałych

slera,"Krukenberga, Beelego i Hoffy).

LECZY SIĘ:

Garby, skrzywienia karku i kręgosłupa (Scoliosis), zwichnięcia biodrowe wrodzone (luxatio cong.), krzywe biodra (coxa vara), zapalenia chroniczne stawów,krzywe kolana, krzywe stopy (Pes equinovarus), zesztywnienia i przykurczenia stawów (ankylosis et contractura) po zapaleniach, zwichnięciach i złamaniach, jakoteż po operacyach — dalej różnorodne porażenia i niedowłady, chorobę Little’go, kurcz pisarski, nakoniec choroby serca, astmę i rozedmę płuc, atonię kiszek i przepukliny brzuszne i t. d.

MASAŻEM, GIMNASTYKĄ, ELEKTRYCZNOŚCIĄ I ODPOWIEDNIMI PRZYRZĄDAMI (mechanothe-rapia, kinesiotherapia i apparatotherapia).

Wyrób gorsetów i aparatów ortopedycznych.

Pasy brzuszne i bandaże przepuklinowe.

Wszelkie zabiegi lecznicze wykonywują tylko lekarze i ukończeni medycy LIPIEC 1 SIERPIEŃ W IWONICZU

tes-

M. BRANDT

LWÓW

UL. SYKSTUSKA L 1«)

ra

mm

mp

WYROBY KOSZYKARSKIE ORAZ MEBLE BAMBUSOWE WÓZKI DZIECINNE I WĘGIERSKIE MIOTŁY RYŻOWE

ZAKŁAD

D EN TYSTYCZNO-TECHNICZNY

DRA IGNACEGO SANDAUERA

WE LWOWIE, UL. SYKSTUSKA 16

OTWARTY OD 9-1 PRZEDPOŁUDNIEM 1 OD 3 — 6 POPOŁUDNIU

PIERWSZE

RRTYSTYGZMO-FflTOGRAFICZNE ATELIER

„MATEJKO“

STRAUB ■ ZUGEHOER ■ WYBRANOWSKI

LWÓW, UL. KAROLA LUDWIKA 3 POLECA

Osobny oddział dla powiększeń. — Portrety kredkowe, tuszowe, akwarelowe, pastelowe i olejne. — Fotografie na porcelanie, na grobowce. — Fotografie na transparenty. — Reliefy. — Fotografie na papierze: zwykłym,matowym,platynowym, pigmentowym i bromo-srebrnym. — Fotografie na jedwabiu, aksamicie, drzewie i t. p.

Specyalność! Zdjęcia momentalne dzieci.

Zakład otwarty codziennie, nie wyłączając niedziel i świąt, od godziny 8 rano do 7 wieczorem, bez względu na pogodę.

W tymże zakładzie wykonywa się fotografie, mogące zaspokoić gusta najwybredniejszej P. T. Publiczności, przez swoje nader artystyczne wykończenie.

Cena fotografii:

50 „ 90 „

Towarzystwo wzajemnych ubezpieczeń Urzędników prywatnych

we Lwowie, Hotei George'a

oparte na wzajemności, oraz na zasadach asekuracyjno-technicznych, a zarazem o celach dobroczynnych, ubezpiecza emerytury (t. j. renty na wypadek nieudolności do pracy, renty na starość, renty wdowie i pensye sieroce) według rozmaitych kombinacyj i norm emerytalnych, dalej kapitały pośmiertne, posagi i t. p. pod bardzo korzystnymi warunkami, a nadto udziela zapomogi doraźne, posiada liczne fundacye stypen-dyjne i posagowa, oraz zakłada bursy szkolne dla dzieci swych członków’. — Ubezpieczać się mogą urzędnicy prywatni wszelkich kategoryi, oraz osoby zarobkujące samoistnie lub w' t. zw. zawadach wolnych — bez różnicy płci. Towarzystwo będzie ustawowym zakładem emerytalnym zastępczym dla ustawowych ubezpieczeń emerytalnych urzędników prywatnych. — Prospekty szczegółowe wysyła i wszelkich wyjaśnień udziela na żądanie Wydział centralny Towarzystwa we Lwowie, Hotel George'a.

Po co jecfiać do Badów!

Kiedy, jak świadczą liczne podziękowania publiczne, można z bardzo dobrym, jeżeli nie lepszym skutkiem i znacznie taniej, jak naturalne, na wszelkie choroby, używać kąpiele mineralne z dodaniem kwasu węgl. (aparatem prof. Dra Nie-miłowicza nie tabletkami), jakoteż wyśmienite borowinowa kąpiele w zakładzie leczniczym

K. BRATKOWSKIEGO

Lwów, ul. Skrzyńskiego, przystanek elektryki na Łyczaków’.

zł. 1.80-

Borowinowe.......................

Nauheim gazowe (aparat prof. Dra Niemiłowncza

nie tabietki).....................

Jodobromowe (Iwonicz, Rymanów’).........

Żelaziste (Francensbad, Krynica) ..........

Solankowo-siarczane (Truskawnec).........

Siarczane (Lubień, Piszczany) ............ „

Również wysyłam flaszkami gotowe ekstrakty.

1.30

1.15

1.05

„ -.95 —.90

jedyne w kraju, odpowiadające nowoczesnym wymaganiom, przez Wysoki c. k. Rząd koncesyonowanc:

ZAKŁAD INFORMACYJNO-KREDYTOWY

ORAZ BIURO ZLECEŃ, KUPNA, SPRZEDAŻY,

ZAMIANY, DZIERŻAWY DÓBR I REALNOŚCI

„CELERITAS“

LWÓW — UL. KOŚCIUSZKI L. 5 Konto Poczt. Kasy Oszcz. 90.470

Zastąpione we wszystkich większych miejscowościach tak w kraju, jak i zagranicą

Informasse o stosunkach kredytowych, majątko

wych i familijnych firm i osób prywatnych.

SPECYALNOŚĆ:

INKASSO ściąganie wierzytelności (także za nieściągalne uważane) w kraju i zagranicą.

Wszelkie informacye udziela się w drodze listownej, telegraficznej i telefonicznej.

Prospekty i kupony próbne d!a informacyi bezpłatnie i franko.

ANTYKWARYAT NAUKOWY

I\Ż. JÓZKI’ TIJI.E.JA WIC LWOWIE

Sklep przy ui. Akademickiej i 26. Biuro i składy (zarazem adres dla koresp.) Lwów. Sykstuska I. 43 Jako przedsiębiorstwo ogólno księgarskie, dostarcza wszelkich rzeczy z zakresu druku i grafiki, pośredniczy w zbieraniu materyałów, zakładaniu bibliotek, wyszukiwaniu rzadkości i dzieł wyczerpanych, we wszystkich językach.

Zakupuje wszelkie dzieła pojedynczo, w zbiorach i bibliotekach, jakoteż sztychy, autografy etc. Wydaje katalogi antykwaryczne.

Nakładem antykwaryatu wychodzi pismo fachowe: „Pośrednik Antykwarski“. (Prenumerata półrocznie 7 Kor., rocznie 14 Kor.)

Na żądanie przesyła' się numera okazowe. .

.IAGIEŁŁ01SIi4 15

NOWO OTWORZONY

JAGIELLOŃSKI 15

si VHsm iaïuvf

ZAKŁAD ART. « FOTO GR A FIQZNY

B. FECHTNERA

LWÓW, UL. JAGIELLOŃSKA 15

WYKONYWA ARTYSTYCZNE FOTOGRAFIE

po cenach następujących:

6 wizytowych . . 2 zł. — 6 secesyjnych . . 2 zł. 6 mały makart . . 3 zł. — 6 gabinetywych . 4 zł. Wszelkie inne formaty, jakoto: grupy, tableaux i powiększenia po cenach najniższych.

.I4&1EŁLOISK4 15

<'s 5in;nxi v w*. vovsi-uv t icodhaijoki

(przedtem J. Wierzbickiego), Lwów, Akademicka 5

,,,

ta

-,y\

,‘âïi

a* - 3r

Ą ln U

■ • '* ,

ky

i

poleca znakomitą kawę, czekoladę, lody, herbatę i cukry warszawskie

NIKODEM HEROLD

£\

LWÓW — UL. SYKSTUSKA 27

PRACOWNIA

DLA URZĄDZEŃ KOŚCIELNYCH I SALONOWYCH

PRZYJMUJE OBRAZY DO OPRAWY W RAMACH NAJMODNIEJSZYCH — I PO CENACH NAJNIŻSZYCH zz:

— PODRABIA, JAKOTEŻ ODNAWIA ANTYKI rz WYRABIA KRZESŁA WE WSZYSTKICH STYLACH

PIERWSZORZĘDNA, Z WSZELK1EMI WYGODAMI I KOMFORTEM URZĄDZONĄ

KAWIARNIA I RESTA UR AC Y A

Wilhelma BRE JTMÄJERA we Lwowie, róg ul. Sykstuskiej i Kościuszki I, I. piętro

poleca swe znakomite napoje, tak krajowe, jak i zagraniczne, piwo pilznefiskie z beczki, wszelkie przekąski, znakomitą kawę i herbatę,lody, ciasta etc.

Czytelnia zaopatrzona w najrozmaitsze gazety i czasopisma.

BILARDY AMERYKAŃSKIE.

W całym lokalu światło i doskonała wentylacya elektryczna.

Kompletne wyprawy ślubne □ Wyprawki dla niemowląt Wyprawy dla dziewcząt i chłopców do konwiktów

GOTOWĄ

BIELIZNĘ

męską

dla dziewcząt dla niemowląt pościelową

damską dla chłopców dla dzieci

MARKA OCHRONNA

M.

o.

ESPERANTO,

Kołdry Materace Poduszki z pierzem

MARK/« OCHRONNA

M.

O.

ESPERANTO,

także każdą bieliznę podług dostarczonego wzoru lub miary, najtaniej i najlepiej wykonane, dostarcza pierwsza galicyjska fabryka bielizny i kołder pod firmą:

WIKTOR SEDLACZEK

LWÓW, PLAC KAPITULNY 3

Polecam zarazem najlepsze płótna czysto-lniane, szyfony, szyrtyngi, batysty białe, weby górskie, dymy. Bieliznę stołową^ ścierki, chustki do nosa i ręczniki. Skarpetki męskie i dla dzieci. Pończochy damskie i dla dzieci.

Ceny nizkie a stałe.

Cenniki i próbki gratis. Zamówienia z prowincyi najrzetelniej za zaliczką.

O.

:o

ANTONI UWIERA

poleca swój nowo otworzony

o.

:<j

MAGAZYN TOWAROWI BŁAWIATNYCH

t>A

<3

I PŁÓCIEN

LWÓW — UL. HALICKA L. 12

O.

:<j

Wielki wybór

<3

Towar doborowy Ceny nadzwyczaj nizkie

ZAŁOŻONY W R. 1882

JÓZEF HERMAN REIZES

LWÓW, UL. JAGIELLOŃSKA L. lia

Główny skład malowideł, olej o druków, stalorytów.

łieliograwur i obrazów wszelkiego rodzaju.

Najbogatszy wybór sztab i ram. Ramki na fotografie. Obfity zapas luster salonowych ściennych, ręcznych i trójdzielnych. — Zegary wahadłowe.

PRZYJMUJE SIĘ ROZMAITE ZARAMOWAN1A.

V?.'

si

$

Vlż

Galicyjskie Akcyjne Towarzystwo

dla przedsiębiorstw elektrycznych, zzz wodociągów i kanalizacyi. zzz

\)Ż

Vt/    ...    '*>

vjż Jeneralna reprezentacya dla Galicyi i Bukowiny \łż

I Austryackieh Zakładów Siemens - Sehuckertowskich |

w    we Lwowie, pl. Halicki 1. 15.    w

v»ż    . vłż

W Urządzenia Zakładów centralnych dla oświe- W

\łż

vtż

vlż

vlż

V)/

vłż

^ Wszelkie zamówienia uskutecznione zostają od- ^ vj>    wrotną pocztą.    Ę

Projekta, kosztorysy, porady techniczne bezpłatnie.

vlż

vtż

vłż

v»/

ADOLF KAMPEL

FABRYKA WYROBÓW CEMENTOWYCH I SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

we Lwowie, ul. Mickiewicza 18.

Dostarcza tanio swoją patentowaną żłobioną dachówkę cementową, której dobroć, trwałość, szczelność, lekkość i piękna forma stawiają ją wysoko ponad wszystkie dotychczas znane pokrycia. Dalej rury, posadzki, rynewki, cegły, kamienie gran., kilom, lub hektom., żłoby, koryta i nagrobki cementowe własnego wyrobu, cement, wapno oraz wszystkie artykuły budownicze, również wykonywa wszelkie roboty betonowe, asfaltowanie, krycia dachów, układania posadzek i t. p. pod gwa-rancyą i po cenach umiarkowanych.

Cenniki i kosztorysy darmo i opłatnie.

0°^3^=>

Paweł Kremer if

ßo)

pfÖ

jtS    Lwów,    Hotel warszawski, pl. Bernardyński    5.    JJ^

6 <o <gï    tëfa> «

ęJjks qJsk9 <=yÀV3 eAs e/\V9 eAs oJ^> e/ÂVs    eyAVs

4* k⁵ 4* 4* ‘t*    4* 4* 4* 4* 4* 4 4* 4* 4* 4* ü/X

©S © © © © ©

WINA z własnych winnic pod gwarancyą naturalne, odznaczone na wielu wystawach zagranicznych i krajowych począwszy od 46 ct. litr.

Koniaki, Szampany, Śliwowice, Wódki, Rumy,

Oliwę dalmatyńską i figi dalmatyńskie

polecają

Braća Didolić

Lwów, wyłącznie ulica Czarneckiego I. 3 Przy większych zamówieniach stosowny opust.

©©©©©©©

Franciszek Świeży |

Fabryka patat ogniotrwałych płytek do krycia dachów "

Przedsiębiorstwo robót asfaltowych i krycie dachów patent, płytkami, papą i cementem drzewnym.

Również polecam: Karbolineum do konserwacyi drzewa, wszelkie gatunki smoły i teru gazowego, Płyty izolacyjne najlepszej jakości z korkiem i trucinami. Powyższe artykuły oferuję dla P. T. Przedsiębiorców po cenach jak najniższych.

Oraz wykonuje sie dachy holcementowe, przyjmuje sie zamówienia

* prowincji.

Lwów, ul. na Błonie 50. Telefon 334.

PN

Istniejąca

fabryka i skład mebli stylowych

pod firmą

KLNĄCY MI LWI W

we Lwowie, ul. Słoneczna 13-15 (pasaż Hermanów)

Główny skład: Teatralna 1. 8 (naprzeciw odwachu)

poleca największy wybór: kompletnych sypialń, jadalń, salonów. Urządzenia biurowe i kuchenne we wszystkich stylach, jakoteż meble gięte i żelazne. Dla wygody P. T. Publiczności daję meble na wypłat po cenach najniższych. Wszelkie obstalunki uskutecznia się w najkrótszym czasie

JULIAN DĄBROWSKI

we Lwowie, Hetmańska 4

od 36 lat zaszczytnie znany jedyny w Ga-licyi Magazyn zegarmistrzowsko-jubiler-ski połączony z dwoma pracowniami. — Kupuje : brylanty, perły, złoto, srebro, etc., również przyjmuje stare kosztowności w zamian za nowe. Wszelkie zamówienia z prowincyi uskutecznia się jak najrychlej. Wielki wybór pierścionków zaręczynowych, obrączek ślubnych, szpilek i pierścionków bukietowych.

Założony w roku 1867.

Magazyn i pracownia obuwia

Kazimierza Rybińskiego

we Lwowie, ul. Pańska 1. 13

poleca obuwie wszelkiego rodzaju gotowe, jako też na zamówienia ze skór krajowych i zagranicznych po -- ■ ■    ■ przystępnych cenach. —....

Przy zamóicieniach z prowincyi wystarczy przesłać używany bucik.

Pierwszorzędna faßryka Mrów

walizek, torb i przyborów do podróży

poleca najtaniej swe wyroby

M. KRZEMIŃSKI

Lwów, Lindego 7.

Dla P. T. kupców i podróżujących rabat.

Rok założenia 1904.

Rok założenia 1904.

TOWARZYSTWO HANDL0W0-SP0ŻYWCZE

„SOKILSKYJ BAZAR“

stowarzyszenie zarejestr. z ograniczoną poręką

we Lwowie, ul. Ruska 20, Dom Dnistru

poleca swój bogato zaopatrzony skład w przybory szkolne i kancelaryjne, wyroby majolikowe z gliny, wyroby huculskie, jak toporki, fartuchy, przepaski, wyroby z drzewa wybijane paciorkami jak kasetki, talerze, noże i t. p. — Wielki wybór widokówek, albumów, rzeczy galanteryjnych, perfum, mydeł etc.

O łaskawe częste odwiedziny uprasza Dyrekcya.

I>yplom honorowy Buczacz 1905.

Pierwszy krajowy zakład budowy młynów Fabryka maszyn i kamieni francuskich

Leopold Henmann

zaprzysiężony rzeczoznawca c. k. Sądu krajowego we Lwowie

Lwów, ul. Gródecka 1. 14/a.

Urządza i projektuje wedle nowoczesnych wymagań budowy nowych jakoteż rekonstrukcye starych młynńw wszęl-hich systemów z popędem maszyn parowych, motorów i turbin wodnych.

Przyjmuje dostawy kompletnych urządzeń z pierwszorzędnych krajowych i zagranicznych fabryk, dla gorzelń, browarów, tartaków, fabryk krochmalu, syropu kartoflanego, drożdży, cegielń parowych, elektrycznego oświetlenia i przeniesienia' siły, wodociągów i ogrzewań centralnych.

Skład motorów i lokomobi! do poruszania zapomocą gazu, benzyny, spirytusu, ropy naftowej, nafty i pary, oraz aparaty do wytwarzania gazn z antrycytu i koksu. Kas ogniotrwałych, sikawek, pomp i wszelkich artykułów technicznych.

v»ż

\tż

Przez c. U. Namiestnictwo koncesyonowane

\łż

| SHiuro Sftucftalteryjne

JÓZEFA PRZYBYŁOWICZA

vlż

vlż

\IŻ

\ł/

\łż

vtż

\l/

JÎ* Dyrektora Spółki fakturowej we Lwowie, b. profesora Akademii Vł/ w handlowej w Krakowie, przysięgłego znawcę sądowego dla spraw W ^    buchalteryi    yfż

Lwów — ul. Kraszewskiego 5.

\łż b Zakłada buchalteryę we wszelkiego rodzaju przed- ^ JjK siębiorstwach. — 2. Prowadzi przez swoje organa W vl> buchalteryę u tychże. — 3. Sprawdza rachunki. — $ >j/ 4. Sporządza roczne bilanse. — 5. Pośredniczy w ob-^    sadzaniu posad biurowych.    W

vlż

\»ż

M&M^àiâ^âiâmMêàmæsMAsk

©9 fr>ss=3> Œl a .

clâ

(o <£j

J#

P®> <Âe°il G <î\

P®

tós°0

6®

PIERWSZA KRAJOWA FABRYKA

Oggni sztucznych

©9 © à

ff

j» - s © à

v <SJ 4»e»il

VS <?»

p®

<^o»

f

j)o=5<$

©g)

©°>

[os^j

© o) -

<o@

«§§

Lwów, ul. Dwernickiego 9

poleca ognie sztuczne w największym wyborze.

Cenniki na żądanie darmo i opłatnie.

€^°0

*Éâ

V®

41 Vv.

it*

VC) <S) :•

0<s^*

tUlt»

Ągł

Dom bankowy i kantor wymiany

SOKAL I U LILA

we Lwowie, ul. Hetniuii«ika 53.

kupuje i sprzedaje listy zastawne Towarzystwa kredytowego, Galicyjskiego Banku krajowego, jakoteż obligacye komunalne Banku krajowego i obligacye galicyjskiej pożyczki krajowej i wszelkie renty, losy rządowe i prywatne, akcye kolejowe i obligacye pierwszeństwa, również wszelkie monety krajowe i zagraniczne pod najkorzystniejszymi warunkami.

Przyjmuje za mierną prowizyą wszelkie zlecenia wchodzące w zakres interesów bankowych.

Zlecenia z prowincyi wykonuje jak najrychlej.

£jÇÎ>.

,^2.

ifO

3*

s/k

r»

<X

K§J

igr

<m

ul. Kościuszki 1 a.

§}

r.

« si

WYROBY Z CHIŃSKIEGO i PRAWDZIWEGO SREBRA

poleca

M. JAKUBOWSKI

Lwów, ^ Hotel George’a

(róg ul. Akademickiej)

Kraków, Sukiennice 26—27

a%

ü(p

a%

s? ;

Lwów, Sykstnska 23.

98 5

cm

803

a%

ms

Pension

„EXQUISITE*

tans. Syfosfustia 23

vf

ms

a%

położone w centrum miasta, stacya tramwaju elektrycznego

VF

vf

i§

POLECA POKOJE ELEKTRYCZNIE OŚWIETLONE Z CALEM UTRZYMANIEM NA DŁUŻSZY LUB KRÓTSZY PRZECIĄG CZASU.

vf

«#

a%

Ceny pokoi zależne od ich wielkości i położenia, a w szczególności dziennie

VF

VF

od 6 do 10 koron.

VF

Ceny tygodniowe i miesięczne niższe.

a%

S0S

Vf

VF

Lwów, Sykstnska 23.

VF

WYROBU SZYLDÓW I TABLIC

Pierwszy i najstarszy artystyczny Zakład

z metalu lanych, oraz na szkle, blasze, drzewie i t. p. malowanych, niemniej

. - . WYROBY RYTOWXIOZK i PIECZĘTARSKIE ■ . >

Założony w roku 1847 i odznaczony medalami na wieln wystawach

= G. SCHAP1RY SYN =

WE LWOWIE, SYKSTUSKA 10.

tra-

Cenniki na żądanie franco'

Prócz wyżej nadmienionych wyrobów wykonuje : wionę szyby chemicznym sposobem, niemniej szyby malowane i wypalane. WITRAŻE w deseniach pojedynczych do najbogatszych, malowideł artystyczn., i oprawia takowe w ołów.

Ośmielam się zwrócić uwagę P. T. Publiczności na dokładny mój adres tylko pod

O L. 10 PF-ZY ULICY SYäSTUSKIEJ □

cP

cP

Cp

R. MAKAREWICZA

IZBA ZALECEŃ

we Lwowie, plac W. Dąbrowskiego 5.

Dom własny, (wchód do biur od ul. Cichej 1. 1.) Godz. czynności rano od 9 do 12, popoł. od 4 do 6 Pośredniczy w kupnie, sprzedaży, w dzierżawach majątków ziemskich, w kupnie i sprzedaży realności, kamienic, płodów rolnych i leśnych, sztycznych nawozów i narzędzi rolniczych.

Adres telegr.: Romuald Makarewicz, Łwdw NUMER TELEFONU 942

SANATORYUM

ulu

Telefon Ne. 385

Telefon Ne. 385

Dr. JAN ŚWIĄTKOWSKI

SANATORYUM

DLA CHORYCH

PS Y CH O NERW OWYCH

Lwów — „Nad Żelazną Wodą“

Przyjmuje się chorych, dotkniętych wszelkiemi postaciami chorób umysłowych, tudzież psychonerwicami padaczkowemi, hysterycznemi i chore-atycznemi, jak również alkoholistow i morfinistów. Zbudowane i urządzone na wzór sanaloryów zagranicznych, daje sposobność stosowania wszelkich najnowszych środków i sposobów leczniczych, a szczególnie kąpieli przedłużnych (Dauerbäder)

Postępowanie z chorymi z powodu ograniczonej liczby ściśle indywidualizujące.

OPIEKA DOMOWA

Staranie o odpowiednie

Obfitość rozrywek, zajęcie dla chorych.—Możliwie największa swoboda Cena 10 kor. za dobę i więcej.

BLIŻSZE SZCZEGÓŁY NA ŻĄDANIE.

| I KRÓLEWSKI

CESARSKO

NADWORNY FOTOGRAF

2ST- ILISS-A.

we Lwowie, przy ul. Akademickiej 1. 18, parter

Pierwszorzędny Zakład dla fotografii artystycznej

Wykonywa rowniei obrazy olejne, akwarele, pastele

NIEUSTAJĄCA WYSTAWA FOTOGRAFII

we własnym pawilonie przy pl. św. Ducha

WOLF CZOPP

NAST. U. CZOPP

LWÓW, UL. ŻÓŁKIEWSKA L. 2

poleca swój

Specyalny skład artykułów gospodarczych i skład fabryczny farb, lakierów, pokostów, chemikalii, kiszek gumowych i artykułów browarniczych, oraz handel materyałów. Główny skład wszystkich gatunków oliwy i tłuszczów do maszyn. — Skład fabryczny pasów skórzanych do maszyn, gurtów i węży parcianych. — Główny skład fabryczny masy francuskiej do zapuszczania podłóg. — Przybory toaletowe w największym wyborze.

RADYKALNY ŚWIATOWY ŚRODEK NA NAGNIOTKI.

WYDAWNICTWA KSIĘGARNI POLSKIEJ = B. POŁONIECKIEGO WE LWOWIE. =

GABRIELE D’ANUNZIO.

ROMANSE LILII I.

DZIEWICE SKAŁ. Przełożył z włoskiego Leopold Staff. Cena K. 3.—.

DZWONY.

NOWELE w przekładzie Z. Kłośnika. Cena K. 1.50. — Treść: Dzwony. — Episcopo i sp. — Bohater. — Męczennik. — Skrzynia. — Cekiny.

ROMANSE RÓŻY.

I.    ROZKOSZ. Przekład Józefa Ruffera. Cena K. 4.—.

II.    NIEWINNY. Przekład Leopolda Staffa. Cena K. 4.—.

III. TRYUMF ŚMIERCI. Przekł. Leop. Staffa. Cena K. 4.—.

JERZY HORACYUSZ LORIMER.

LISTY JOHNA GRAHAMA

Z łaski losu i własnego sprytu kupca, naczelnika firmy Graham i Sp., wywóz bydła nierogatego w Chicago, znanego na giełdzie pod przydomkiem: „Starego Ryły“

DO SYNA PIERREPONTA krotochwilnie przez druhów przezwanego „Ryjkiem“. Przełożył z ang. Stan. Lack. Cena K. 2.60.

SÖREN KIERKEGAARD.

DZIENNIK UWODZICIELA

Przełożył z duńskiego Stan. Lack. Cena K. 2.60.

PIERWSZA ELEKTRYCZNA FABRYKA WYROBÓW MASARSKICH

LWÓW, UL. HALICKA 10

P. T. PUBLICZNOŚCI!

Mam zaszczyt zawiadomić P. T. Publiczność, że objąłem na własność od mego ojca

JÓZEFA JANKOWSKIEGO

PIERWSZĄ ELEKTRYCZNĄ FABRYKĘ

WYROBÓW MASARSKICH

Celem postawienia fabryki na odpowiedniej stopie, wymaganej tak pod względem hygieny, jakoteż pod każdym względem postępowego urządzenia, znacznie ją rozszerzyłem, zaopatrzyłem w najnowszego i najlepszego systemu maszyny, pędzone siłą elektryczną, przyjąłem doborową czeladź, słowem, postarałem się uczynić wszystko, cokolwiek do podniesienia i uświetnienia tego rodzaju zakładu przyczynić się może.

Upraszając P. T. Publiczność o łaskawe zwiedzenie przy sposobności lokalu i fabryki, spodziewam się, że zjednam sobie łaskawe względy P. T. Publiczności.

Z największem poważaniem i szacunkiem

Stanisław Jankowski

LWÓW, UL. HALICKA 10

PIERWSZA ELEKTRYCZNA FABRYKA WYROBÓW MASARSKICH

sa-Ir-

ipg

kl

»i

m

é$L

tiô

mmh

yp

4.

•;i

Oryginalne amerykańskie

v!/

URZĄDZENIA BIUROWE:

Biurka — Fotele — Szafki na akta — Szafy ze storami — Szafki „Multiform“

REMINGTON STANDARD

oryginalne ameryk. maszyny do pisania

MIMEOGRAF EDISONA

najlepszy aparat do powielania

Przybory do maszyn do pisania

GŁOGOWSKI I SP.

LWÓW — PLAC MARYACKI L. 10

NR. TELEFONU 655

CZYTELNIA NAUKOWA

BERNARDA POŁOWIECKIEGO we Lwowie, ul. Klementyny TańsKiej 1 (ohoK Księgarni PolsKiej)

WYPOŻYCZALNIA DZIEL NAUKOWYCH i BELETRYSTYCZNYCH

WarunKi abonamentu:

Abonament beletrystyczny

(powieści, poezye, dramaty w języku polskim, niemieckim, francuskim i angielskim):

1) Na 1 tom: abonament 1 K mieś. 2) Na 2 tomy: abonament 2 K mieś. 3) Na 4 tomy: abonament 3 K miesięcznie.

Abonament nauKowy

(książki naukowe ze wszystkich dziedzin w języku polskim, niemieckim i francuskim):

1) Na 1 tom: abonament 1*50 K miesięcznie. 2) Na 2 tomy: abonament 3 K miesięcznie.

Abonament mieszany

(t. j. beletrystyczny i naukowy):

1) Na 1 tom beletrystyczny i 1 tom treści naukowej: abonament 2*50 K miesięcznie. 2) Na 2 tomy beletrystycznej i 1 tom treści naukowej: abonament 3 K miesięcznie. 3) Na 2 tomy beletrystycznej i 2 tomy treści naukowej: abonament 4 K miesięcznie.

Na prowincyę:

Abonament beletrystyczny

10 tomów: abonament 5 K miesięcznie.

Abonament mieszany

10 tomów: abonament 6 kor. miesięcznie.

Wysyła się KsiążKi na prowincyę i zagranicę.

BERNARD POŁONIECKI

WE LWOWIE

ul. Akademicka 2a i Klementyny Tańskiej 1.

„MAGAZYNNÜT“

i WYPOŻYCZALNIA

NOWOŚCI /HÜZYCZNYCH

nieustannie uzupełniana nowościami do śpiewu, na fortepian i inne instrumenta, pod bardzo przystępnymi warunkami.

WARUNKI PRENUMERATY: Abonament 6 kawałków naraz: Rocznie K 12, półrocznie K 7, kwartalnie K 4., miesięcznie K 1'50.

KAŻDY ABONENT SKŁADA KAUCYĘ W KWOCIE 4 KORON.

Klienci „Księgarni Polskiej“ mogą być na żądanie zwolnieni od składania kaucyi.

SKŁAD

FORTEPIANÓW i PIANIN

zaopatrzony w instrumenta z pierwszorzędnych fabryk, jak:

Ehrbara, Heitzmanna, Hofbauera, Stelzhamera, Schmida, Stingla i wielu innych.

Sprzedaż na dogodnych warunkach. Kupno i zamiana używanych instrumentów.

Wypożyczalnia nowych instrumentów.

PIANOLI.

Wyłączne zastępstwo fabryk zagranicznych :

Steinwaya, Bliithnera, Schiedmayera i

—.......— Cenniki wysyła się na żądanie darmo i opłatnie.

(PppPłlSIffWII^WWWlBJ U. I UlUIllUlklŁ^O Wć Lwowie.

„KSIĘGA ZDROWIA”

Przekład polski pod redakcyą Dra Władysława Hojnackiego

dzieło ilustrowane, poświęcone popularnej nauce łiygieny, w czterech tomach (około 3500 stronic) z 432 rycinami w tekście i 114 jedno- dwu- i trójbarwnemi tablicami, przez znakomitych specyalistów lekarzy opracowane.

Nabywać można w komplecie czterotomowym (w oprawie) po cenie kor. 30-— lub w pojedyńczych tomach, z których każdy stanowi dla siebie osobną całość, a mianowicie:

1.    Cel i zadanie pielęgnowania zdrowia. Prof. dr. J. Orth. Kor. 1 —.

2.    Pielęgnowanie zdrowia w życiu codziennem. Dr. E. Grawitz. Kor. 1'20.

3.    Odżywianie i nasze środki spożywcze. Prof. dr. M. Rubner Z licznemi

tabelami. Kor. P80.

4.    Hygiena ubrania. Prof. dr. Jaeger. Z 90 rycinami. Kor. 3 60.

5.    Powietrze, światło i gimnastyka. Dr. P. Jaerschky. Z 42 rycinami i 1 ta

blicą ćwiczeń z tabelami. Kor. 2^0.

6.    Woda jaKo czynnik pielęgnujący zdrowie. Dr. H. Rieder. Z 8 tablicami

i 20 rycinami w tekście. Kor. P80.

7.    Hygiena przemiany materyi Prof. dr. A. Dennig. Z 1 tablicą kolo

rową i 5 rycinami w tekście. Kor. 180.

8.    Hygiena krwi. Radca medycyny dr. K. Walz. Z 8 barwnemi rycinami na

20 tablicach. Kor. 180.

9.    Hygiena serca i naczyń krwionośnych. Prof. dr. H. Eichhorst. Z 18 ry

cinami. Kor. 1'80.

10.    Hygiena płuc. Radca dworu prof. dr. L. Schrötter de Kristelli. Z 18 ry

cinami. Kor. 2-40.

11.    Hygiena żołądka, jelit, wątroby i nerek. Radca tajny prof. C. A. Ewald.

Z 3 barwnemi tablicami i 3 rycinami w tekście. Kor. E80.

12.    Bakterye i choroby zakaźne. Radca dworu prof. dr. M. Schottelius.

Z 33 rycinami i 7 barwnemi tablicami. Kor. 3⁻60.

13.    Hygiena oka. Prof. dr. O. Sicherer. Z 3 kolorowanemi tablicami i 12 ry

cinami. Kor. 180.

14.    Hygiena ucha. Prof. dr. R. Haug. Z 3 tablicami. Kor. 1-20.

15.    Hygiena nosa, gardła i Krtani. Prof. dr. H. Neumayer. Z 3 tabl. Kor. 1’80.

16.    Hygiena zębów i jamy ustnej. Prof. dr. G. Port. Z 2 tablicami i 6 ry

cinami. Kor. 1-20.

17.    Hygiena skóry, włosów i paznokci. Prof. dr. E. Riecke. Z 17 ryc. K. 2⁻40.

18.    Zapobieganie chorobom kobiecym. Docent dr. O. Schaeffer. Z 21 ryci

nami. Kor. P80.

19.    Hygiena okresu macierzyństwa. Docent dr. O. Schaeffer. Z 8 ryci

nami. Kor. E20.

20.    Hygiena wieku dziecięcego. Docent dr. J. Trumpp. 1. Niemowlęctwo

i pierwsze lata. Z 5 rycinami. Kor. 1‘20.

21.    Hygienia wieku dziecięcego. Docent dr. J. Trumpp. II. Wiek szkolny.

Kor. P20.

22.    Zapobieganie zniekształceniom ciała. Prof. dr. J. Langie i dr. J. Trumpp.

Z 3 tablicami i 120 rycinami w tekście. Kor. 2-40.

23.    Hygiena życia płciowego. Prof. dr. M. Gruber. Z 17 kolorowanemi ry

cinami na 2 tablicach. Kor. T20.

24.    Hygiena nerwów i umysłu. Prof. dr. A. Forel. Z 3 tablicami i 8 ryci

nami. Kor. 3 60.

»fyu. i\£>içgdiiii i uisrutj nrr’roTuiRevÄiVgv «». ïtstït.»*,».

Przewodniki podróży.

Zbiorowe wydawnictwo polskich przewodników podróży, czyni zadość zdawna odczuwanej potrzebie i licznie objawionym życzeniom szerokich kół podróżującej publiczności. Zadaniem jego jest wyrugować z rąk polskich turystów dotychczas prawie wyłącznie używane obce przewodniki “i przez dostarczenie im znakomicie opracowanych, doborowych własnych przewodników uczynić obce zupełnie zbytecznymi'. Stojąc na wysokości najlepszych tego rodzaju wydawnictw zagranicznych, przewodniki nasze, oryginalnie opracowane, spełniają wyznaczone sobie zadanie pod każdym względem. Układ ich i opracowanie oddajemy autorom, którzy odbywają umyślne podróże do rozmaitych miejscowości celem dokładnego poznania ich i zatrzymują się na miejscu przez czas dłuższy, aby na podstawie własnych spostrzeżeń'i niezawodnych informacyj zebrać jak najobfitszy materyał dla naszych przewodników. W pracy tej korzystają z najnowszych źródeł, opisów, wydawnictw i katalogów, co sprawia, że wskazówki i wiadomości podane w naszych przewodnikach, odpowiadają stanowi rzeczy, istniejącemu w ostatnich czasach z uwzględnieniem najnowszych zmian. Pod względem metody, formy ujęcia i oryentowania, przewodniki nasze czynią zadość praktycznym wymogom i zasadom artystycznym. Zaopatrzone w najlepsze, wzorowo wykonane plany i mapy nie ustępują w niczem niemieckim, czy francuskim „Baedekerom“ i zasługują ze wszech miar na zupełne zaufanie i poparcie.

Dotąd wyszły:

Przewodnik po Rzymie, Z planem miasta, kor. 3-—.

Przewodnik po Wenecyi i Wyspach okolicznych, z planem miasta. Opracował Leon Sternklar, kor. 3* — .

Przewodnik po Włoszech południowych i Sycylii, z 11 planami miast i mapami geogr. Oprać. L. Sternklar, kor. 6*—.

Przewodnik po Neapolu, z 3 plan. Oprać. Leon Sternklar, 3 kor.

Przewodnik po Herkulanum, Pompei i Capri, z planem wykopalisk Pompei. Opracował Leon Sternklar, kor. L20.

Przewodnik po Palermo, z planem miasta. Opracował Leon Sternklar, kor. P20.

Przewodnik po Tatrach, cz. I. z mapą. Opracował Janusz Chmielowski, kor. 3-—. Część II. z 2 mapami.

Przewodnik po Lwowie, z planem miasta i teatru. Opracował Franciszek Jaworski.

"W przygotowaniu:

Przewodnik po Krakowie, w opracowaniu Leonarda Lepszego. Przewodnik po Warszawie, w oprać. Wiktora Gomulickiego.

Przewodnik po Florencyi.

Przewodnik po Włoszech północnych.

Przewodnik po Dalmacyi.

Wykaz ulic, placów, ogrodów, przedmieść i ważniejszych budynków

PlanumiastaLwowa

Dzielnice: I. Halicka. II. Krakowska. III. Żółkiewska. IV. Łyczakowska. V. Śródmieście.

Uwaga: Litery i cyfry, umieszczone przy każdej nazwie, oznaczają tę z kratek na planie, w której odnośnej ulicy szukać należy.

Spis budynków zestawiony jest w porządku arytmetycznym wedle cyfrowego oznaczenia ich na planie.

1.    Magistrat

2.    Wydział krajowy

i Sejm

3.    Namiestnictwo

4.    Sąd krajowy i

prokuratorya

5.    Dyrekcya kolei

6.    Dyrekcya poczt i

telegrafów

7.    Dyrekcya skarbo

wa

8.    Urząd cłowy

9.    Dyrekcya domen

i lasów państw.

10.    Komenda korpusu.

11.    Komenda żan-darmeryi

12.    Miejska gazownia

13.    Miejska elektrownia

14.    Dworzec kolei państw.

15.    Dworzec Podzamcze

16.    Teatr miejski

17.    Filharmonia

Budynki.

18.    Ossolineum

19.    Muzeum przemysłowe

20.    Muzeum Dzie-duszyckich

! 21. Racławice

22.    Szpital powszechny

23.    Szpital izraelicki

24.    Szpital wojskowy

25.    Klinika.

26.    Zakład nieuleczalnych

27.    Zakład głuchoniemych

28.    Dom inwalidów wojskowych

29.    Technika.

30.    Uniwersytet.

31.    Akademia wete-rynaryi

32.    Seminaryum rz. kat.

33.    Seminaryum gr. kat.

34.    Seminaryum naucz, męskie

35.    Seminaryum naucz, żeńskie

36.    Szkoła kadecka

37.    Katedra rz. kat.

38.    Katedra gr. kat.

39.    Zbór ewangielic.

40.    Tempel izraelic.

41.    Straż ogniowa, biuro miejskie wodociągowe i stacya ratunkowa

42.    Tow. gimnast. Sokół

43.    Tow. Strzeleckie

44.    Bank krajowy

45.    Bank hipoteczny

46.    Bank austro-wę-gierski

47.    Kasa Oszczędności

48.    Dom kary dla mężczyzn

49.    Dom kary dla kobiet

50.    Lokal Księgarni Polskiej

51.    Cerkiew Stauro-pigialna wołoska

52.    Kościół Jezuicki

53.    Kościół ormiań-

ski

I i c e à place.

-nt

O en

rn en

Adamowa G-H 1 Akademicka F 4-5 Alembeków E 3 Anczewskich B 5 Anny E 3 Antoniego H 4 Arciszewskich E 2 Arsenalska G 3 Asnyka G 4

Badenich D-E 5 Bajki C-D 5 Balonowa F 2 Bałutowskiego G 5 Barska C 4 Batorego F 4 Bajsera F 3 Bema D 3-4 Bema plac D 3-4 Benedyktyńska F 3 Benedykt, plac F 3 Berka E 3 Bernardyńska G 4 Bernardyński pl. G 4 Bernsteina E 3 Białohorska B 2 Bielowskiego F 4 Bilińskich B 5 Blacharska F-G 4 Błonie B-C 3-4 Błotna B 6 Boczkowskiego C-D 4

Boczna E 4 Bogusławskiego E 5 Bonifratów G-H 4 Boimów F-G 4 Borkowskiego H 4 Bóżnicza F 3 Brajerowska E 4 Pod bramką F 3 Błotna B 6

Cebulna F 3 Cetnerowska K 5 Chocimska C 4 Chodkiewicza D 5 Chodorowskiego E 5

Chorążczyzna F 4-5 Chrzanowskiej E 5 Cicha F 4

Cłowa G 4 Cłowy plac G 4 Cmentarna C 5 Cytadelna F 5 Czackiego F 3 Czarna F 3 Czarnieckiego G 3-4

Dąbrowskiego F 6 Dąbrowskiego plac F 4

Pod Dębem E 2 Deckerta C 4 Długosza F 5 Dominikańska F 3 Dominikański pl. F 3 Domsa D 4-5 Ducha plac F 4 Dwernickiego G 6-7 Działyńskich C 5 Dzieduszyckich F 3 Na Debrach J 4

Franciszkańska G 4 Fredry F 5 Frydrychów F 5 Furmańska E-F 3

Gabryelówka G 1 Gazowa E 2 Gęsia F 3 Gipsowa B 6 Głęboka D 5 Głowackiego C 4 Głowińskiego H 4 Gołąba H 4 Gołębia F 5 Gołuchowskich pl. F 3

Gosiewskiego G 5 Gródecka A-B-C-D

4-5

Grodzickich F 3 Groswajera D 6 Grottgera G 4 Grunwaldzka C 5 Gwardyi narodowej plac G 3

Halicka F 4 „ „ plac F 4 Hausnera H-J 4

Hemnga H 4 Herburtów E 6 Hetmańska F 3-4 Hoffmana opata H 4 Hoffmana boczna H 4

Hausmana pasaż F 4

Inwalidów D-E 2 Issakowicza C-D 6 Jabłonowskich F-Q

5-6

Jachowicza E 3 Jacka G 6 Jadwigi królowej C4 jagiellońska E-F 4 Jana F 3

Janowska A-B-C-D

2-3

ozafata C 4 ózefa H 4 Jura plac D 4 Japońska D 5

Kadecka E 6 Kalecza F 5 Kamienna G Kamińskiego Kampiana G Kapitulny pla Karaicka G 2 Karmelicka G 4 Karna E 3 Karola Ludwika F

3-4

Karpińskiego D Kaźmierzowska 3 Kąpielna H 2 Kilińskiego F 4 Kingi G 1 Klasztorna G 3 Kleinowska E 5 Kleparowska D1-2-3 Klonowicza G 4-5 Kochanowskiego G-H 5

Kohnowska F 3 Kołłątaja E 3-4 Kopalna K 4 Kopernika E-F 4-5 Kopcowa G 3 Koralnicka F 5 Kordeckiego B-C 3 Korniaktów F 3

Nabielaka D 5 Niecała E 4 Niemcewicza C-D 4 Nikorowicza D 5 Nowy Świat D 5 Nowej Rzeźni G-H 1 Nowa ulica F-G 5

„ „ stary F 3 Rzeźbiarska G 4 Rzeźni F 3 Rzeźni plac F 3 Rzeźnicka E 3-4 Za Rogatką A-B 5-6

Korzeniowskiego E 3

Kościelna F 3 Kościuszki E 3 Kotlarska E 3 Krakowska F 3 Krakowski plac F 3 Krasickich E 4 Kraszewskiego E 4 Krawiecka E 4 Krótka C 4 Krupiarska I-K 4 Krzywa F 4 Krzÿwczycka K 4 Krzyżowa C-D 5-6 Kubasiewicza C 5 Kurkowa G-H 3-4 Kulczyckiego C 4 Kulparkowska A 5-6 Kuszewicza E-F 2

Lelewela F 5 Lenartowicza D 3-5 Leśna H 3-4 Leszczyńskiego króla C 3-4 Lindego F 4 29 Listopada B-C-D

5-6-7 Lwia F 3 Łąckiego E 5 •Łamana F 3 Łazarza E 5 Łazienna F 3 Łukasińskiego F 3 Łukiewicza G 7 Łyczakowska G-H-1-K 4

Lubieńska droga A

5-6

Machabeuszów F 3 Mączna K 4 Mączna boczna K 4 Magdaleny D 5 Mała H 4 Małeckiego F 5 Marcina F-G 1-2 Marka F 5-6 Marszałkowska E 4 Maryacki plac F 4 Maryi Śnieżnej plac F 3

Matejki D-E 4

Mazurówka 1-K 5-6 Meizelsa D-E 3 Michała E 4 Mickiewicza D-E 4 Mikołaja F 5 Miłkowskiego G 5 Miodowa F 2 Misyonarska F 2 Misyonarski plac F 2 Młynarska F 1-2 Mochnackiego F 5 Moniuszki E 3 Murarska C-D 5-6 Mikolascha pasaż

Obertyńska E-F 6 Objazd F 2 Obozowa E 6 Ogórkowa G 2 Ormiańska F 3 Orzechowa G 2 Orzeszkowej B 6 Ostrogskich D 3 Ossolińskich F 5 Owocowa F 3 Ochronek G 5 Ochronek boczn. G 5

Panieńska F 1 Pańska G 4-5 Paulinów J 4 Pawła J 5

Pełczyńska E-F 5-6 Pełtewna E-F 1-2-3 Piaskowa H-l 4 Piastów F 2 Piekarska G-H 4-5 Piesza F 3 Pijarów H-I-K 4-5 Pilichowska C 2 Pilnikarska F 3 Piotra H-I 4-5-6

Podgórna F 3 Podkolejowa A 5 Podlewskiego E 4 Podwale G 3-4 Podzamcze G 2 Pohulanka I-K 6 Pola Wincentego G 5 Polna B-C 5-6 Pompierska F 2 Poniatowskiego F 6-7

Ponińskiego F 7-8 Przerwana E-F 2 Puławskiego F 6 Pasieczna K-L 6-7

Racławicka F 7 Rahozy B 5 Rappaporta E 3 Rejtana F 4 Romanowicza F 5 Romanowicza boczna F-G 5 Romanowskiego F 6 Ruska F-G 4 Rybia F 3 Rycerska B-C 3-4 Rynek F 4

I Sadownicka B-C 5-6 Sakramentek G 4-5 Sapiehy C-D-E 5 Sawy G 3 Schodowa F 3 Senatorska J 5 Serbska F-G 4 Sieniawska F 3 Sienkiewicza F 4 Na Skałce G 5 Na Skałce boczna G 5

Skarbkowska F 3 Skargi D 4 Skrzyńskiego G 4 Słodowa H 4 Słodowa boczna H 4 Słoneczna E 2-3 Słowackiego E 4

Trzeciego maja E-F Zygmuntowska D E 4

Turecka F 6

Smerekowa F 2-3 Smocza F 5 Smolki plac E 4 Śniadeckich D 5 Śnieżna F 3 Snopkowska F-G-H-f 6-7-8

Sobieszczyzna G 3 Sobieskiego F-G 4 Sokoła F 4-5 Solami plac C 4-5 Spadzista F 3 Stanisława E-F 3 Starotandetna F 3 Starozakonna F 3 Staszica F 5 Stroma G 2 Stryjska E-F 6-7-8 Śtrzelecka F 3 Strzelecki plac F 3 Studzienna F 2 Supińskiego F 6 Świętokrzyska B-C 3 Sykstuska E-F 4-5 Szajnochy F 4 Szeptyckich B-C 4-5 Szewczenki H 6 Szkarpowa F-G 3 Szklarska G 4 Szkolna G 2 Szopena E 3-4 Szpitalna E 2-3 Szumlańskich D 4 Szwedzka C 3 Szymona F 4 Szymonowiczów C-D 5-6

Sichowska H-J 6-7

Tańskiej Hofmano-wej F 4

Targowica E 2 iE6 Tarnowskiego G5 6 Tatarska E 2 Teatralna F 3-4 Teatyńska G 3 Technicka E 5 Teodora plac E 3 Teresy C-D 5 Tkacka F 1 Torosiewicza H 6 Trauguta B-C 4 Trybunalska F 4 Trybunalski plac F 4

Ubocz K 4 Ujejskiego D-E 5 Unii brzeskiej plac C 5

Unii lubelskiej G 3

Wagilewicza G 5 Wagowa E-F 3 Wałowa F-G 4 Wązka G 4 Wesoła F 3 Weteranów D-E 2 Węglana F 3 Wiatrakowa K 5 Wilczków F 1 Wiśniowieckich C 5 Wodna E 2 Wojciecha G-H 3 Wołoska F 6 Wulecka C-D-E 5-6-7 Wronowskich E 5 Wybranowskiego F 2

Wekslarskiplac G 4

Zacerkiewna G 4 Zacharyewicza D 5 Zaciszna C 4 Zakątna F 3 Zamarstynowska F 1-2

Zamknięta D 4 Zamkowa G-F 2-3 Zamojskiego G 5 Za zbrojownią G 4 Zbaraska C 5 Zborowskich G 1 Zielona G-H 5-6 Ziemiałkowskiego D 4-5

£imorowicza F 5 Żmurki D 5 Zofii F-G 6-7 Zyblikiewicza F-G

5-6

Źródlana E 1-2-3 Żółkiewska F-G-H .    1-2-3

Żulińskiego G 4 Zgody plac D 5 Do fabryki Zdrowia

Ogrody.

Ogród miejski E 4 Park Kilińskiego E-F 6-7-8

Park Kościuszki K 5 Ogród botaniczny F 5

Ogród Inwalidów D 2

Ogród Strzelecki G-H 3

Ogród Pohulanka

J 6

Ogród kolejowy B 4

Wysoki zamek F-G-H 2-3

Wały hetmańskie F 3-4

Wały gubernator-skie G 3-4

Przedmieścia.

Bielosko J 9 Biłohorszcze A 3 Bogdanówka A 5 Bednarówka E 8 Cetnarówka K-L 6 Jałowiec L-K 5 Justglacówka G 9 Kortumówka C 1 Kozielniki 1-K 9 Krzywczyce L-K 5 Krasuczyn H 8-9 Kulparków A B-C 7-8 Kleparów C-D 1 Majerówka L 6 Pasieki K 7-8 Przemiarki E 7 Sokolniki A 9 Snopków H 7-g Wulka D 7-8 Zamarstynów Zniesienie H 1

«*•

'

'ERDYNAND

H    JTTLER I

iAGAZYN TOWARÓW MODNYCH, PRZY- • BORÓW DO KRAWIECZYZNY i HAFTU

Lwów, ul Halicka 20, plac Halicki 3 ==~ poleca w wielkim wyborze

HALKI brukselinowe klotowe i sukienne. $

FARTUSZKI | damskie i dziecinne.

-orseły brukselskie

słynnej fabryki Manuał faktures Royales de Cor>

^ set P. D. najnowsze fas.

Bafty szwajcarskie

na perkalu i batyście do całych wypraw. Ceny znacznie niższe.

KORONKI w najnowszych deseniach.

Jptążki. krepę orygip. tngielską W Grepe de Chine, Welwet.

; Pończochy saskie

^damskie ł dziecinne.

Słynne ze swej dobroci A

rękawiczki „DIANA“ &

A

Wachlarze z piór | strusich i fantazyjne. $

Na sezon zawsze najmodniejsze Parasolki

Parasolę damskie i mę- $ $kie, Paski, Torebki, ^ PE|füMERYA Woda kolońska. ^

•3

Zamówienia z prowjncyi uskutecznia odwrotną pocztą.

WYDZIAŁY POLITECHNICZNE BRAKÓW

BIBLIOTEKA GŁÓWNA

¹ 25145

Druk. U. J. Zam. 356. 10.000.

mam

l

/

\

\

V

t

'

mm

.

■

.

M

' ; . ■

m

. .

Kg

1

:

m

I

m

ïïWM

m

■:

m

m

m

m

g |jj|

BIBLIOTEKA GŁÓWNA

BH

2514

"i tjfcioo 000 egz.

,y Md

cû

jo

7?

CM

co