к '

I,

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

0000023156^

2 H ji г

V

N

PIPUOTEKA

LAUPEATÖW

NOPIA

ï?imwD

HALING

•— Niema najmniejszego sensu żreć się z nauczyci

IMPRESJONIŚCI.

— To znaczy, że ksiądz wiedział?

OSTATNI KURS.

WYDAWNICTWO POLSKIE

HALING

STALkV

iSÆ

«

ь

|го

к»

[V

;

в Зз

л

ä

*

та

BI B LJ OTE к A LAUREATÓW NOBLA

POD REDAKCJĄ Dra STANISŁAWA LAMA

TOM 19

RUDYARD KIPLING

STALKY I SP.

s> •w

LWÓW—POZNAN 1923

NAKŁADEM WYDAWNICTWA POLSKIEGO

RUDYARD KIPLING

STALKY I SP.

POWIEŚĆ

PRZEŁOŻYŁ

JERZY BANDROWSK1

LWÓW—POZNAŃ 1923 NAKŁADEM WYDAWNICTWA POLSKIEGO

J tö.538

'r

*

c

WSZELKIE PRAWA'ZASTRZEŻ ONE.

ллл\л\л\л\л\ ODBITO NA PAPIERZE BEZDRZEWNYAl ffi/лм/л/w/> POZNAŃSKA DRUKARNIA I ZAKŁAD NAKŁADOWY T. A., POZNAŃ

OD TŁUMACZA.

Dzieło niniejsze poświęcił' autor Cormellowi Price'owi, swemu mistrzowi, swego czasu (1874 do 1894) rektorowi liceum w Bideford (Półn. Devon). W powieści tej Kipling, jedna z osób działających, członek hultajskiej trójki, występujący pod przezwiskiem Beetle'a, opisuje nietylko lata swej młodości ale także życie liceum angielskiego, tradycję i charakter szkoły, wreszcie sposób myślenia, zwyczaje, upodobanie oraz życie duchowe angielskiej młodzieży.

Trzeba zaznaczyć i podkreślić, że w życiu Anglika szkoła gra znacznie większą rolę niż u nas. Angielskie szkoły średnie i wyższe, licea i kollegja, to przeważnie internaty, w których chłopcy, w młodym już wieku oderwani od rodziny, pozostają pod wyłączną opieką nauczycieli. Szkoła staje się im domem, zastępuje im rodzinę, tak, że chłopcy rozwój swój duchowy i umysłowy zawdzięczają w znacznie większej mierze pedagogom niż rodzicom. Toteż i po wyjściu ze szkoły wychowankowie nie

tracą z nią kontaktu, nie zrywają z nią stosunków, przeciwnie, interesują się nią żywo i wspominają ją przeważnie tak serdecznie, jak dom rodzicielski.

Aż do zmartwychwstania Polski kształtował się u nas ten stosunek przeważnie zupełnie inaczej. Szkoła, nauka, była strasznem, potwornem narzędziem wynaradawdania, Made jo wem łożem, na któ-rem przycinano i zniekształcano dusze młodzieży polskiej, nauczycieli uważano za coś w rodzaju katówr, najzacieklej szych wrrogów młodzieży, którymi też nieraz bywTali. Nawet wrMałopolsce, gdzie poziom szkół był bardzo wysoki, rzadko kiedy w stosunkach wewnętrznych panowała prawdziwie serdeczna, ciepła, szczera atmosfera. Nie mogły budzić zaufania szkoły, w których ,,historja ojczysta“ znajdowała się w rubryce godzin nadobowiązkowych, między stenograf ją a śpiewem. Tak szczęśliwe i piękne wszędzie gdzieindziej lata szkolne w* naszym kraju były zatrute, a nieraz bardzo gorzkie. Dlatego, sądzę, mimo iż nasza literatura powieściowa jest bardzo żywa i interesuje się wszystkiem, stosunkowo mało zajmowała się szkołą, w zupełności przestając na zawsze pięknem i miłem ,,Sercu“ AmicisV

Z tego punktu wadzenia rzecz biorąc, ,,Stalky i Sp.“ będzie książką dla czytelnika polskiego zu-pęłnie nową. Uderzy go w niej niejedno, niejedne da poważnie do myślenia, niejedno pokaże mu duszę angielską u korzeni i nie zawsze z najpiękniejszej strony ; równocześnie zaś powieść ta, dając olbrzymie pole do nader zajmujących porównań, każe myśleć o naszej nowej polskiej szkole, która własnego swego typu jeszcze nie ma, albowiem on dopiero się tworzy, stosownie do wskazań nowego życia, wypracowywany wspólnie przez pedagogów i uczniów. Jakże mało wiemy o życiu wewnętrznej tej kuźnicy przyszłości, jaką jest szkoła, jak mało zajmujemy się światem szkolnym, temi inspektami, w których ciepłej, słońcem przegrzanej atmosferze rozkwitają i dojrzewają dusze młodych pokoleń.

A jest to zarazem atmosfera szczerej radości życia i humoru, świat prostych uciech i bezpośrednich odruchów, świat, w którym człowiek, mimo dyscypliny, nauczycieli i dozorców, jest wciąż jeszcze wolny, ponieważ nie nauczył się krępować duchowo. Charaktery już się zarysowują, ale jeszcze nie zdołały nabrać stalowej hartowności w walce o życie. I tu są boje — powiedzmy raczej bitki, z których czasem ktoś wychodzi ,,z twarzą jak kompot,“ prze-dewszystkiem jednak jest tu słońce, powietrze, ruch, gra wiecznie czynnej, młodej energji i śmiech, nie ślamazarny, ckliwy śmiech przez łzy, ale zdrowy, młodzieńczy — aż do łez.

/. B.

STALKY 1 SP.

♦

„Wielkich Ludzi, pieśni, chwal"

Małego imienia,

*

Bo ich dzieło rośnie wciąż,

I ich dzieło rośnie wciąż W głąb i wszerz się krzewi wciąż. Ponad ich marzenia.

Wiatr zachodni, morza szum Wyrwały nas matkom,

Rzuciły na nagi brzeg —

Tuzin domów, gdzie ten brzeg,

A lat siedem marzł w nich człek Z uczniacką czeladką.

Sławnych ludzi był tam rój, Wielkiej uczoności;

Wzięło się tam dużo trzcin, Wciąż słyszało się świst trzcin, Nikt nam nie żałował trzcin,

Ze szczerej miłości.

Od Egiptu aż po Pont I przez Himalaje —

Pełno ludzi z naszych gron Brazylia i Babylon Wyspy czy też Andów skłon. Wszędzie nasz człek staje.

Wielkim Ludziom sława wciąż, Cześć, Starzy Koledzy! Pokazali nam, w czem rzecz, Nauczyli nas, w czem rzecz, Prawda, Boga Wielka Rzecz, Ważniejsza od Wiedzy.

Szerokości każdej znak Wybity na świecie,

Widział już któregoś z nas, Zawsze najlepszego z nas, Zawsze w pracy, aż po pas — Wszędzie nas znajdziecie.

A to dal nam każdy mąż Od ćwiczeń i słówek: Pracy zawsze wiernym bądź, Swe zadanie zawsze skończ, Źle czy dobrze — ale skończ, Bez żadnych wymówek.

co ty masz? —

Czy sztabowiec, czy też szpieg, Czy człowiek podkopów, Stał z królami twarzą w twarz, Rzekł: — Mam szrapnel Był to zawsze człowiek nasz, Co najtęższy z chłopów!

Uczono nas w kraju wciąż, Niezliczone razy,

Że najlepszą rzeczą jest 1 najprościej zawsze jest, Najzdrowiej, najmądrzej jest: Czcić wasze rozkazy.

Drudzy, w krajach obcych słońc, Mają większe sprawy,

Służą, dzierżąc ziem tych rząd, (Wierna służba — oto rząd!) Miłość, wierność dzierży rząd, Bez zysku ni sławy.

To wpoili mistrze nam,

Nie wiem jak i kiedy, Lecz poznałem z biegiem lat, Dojrzewając z biegiem lat,

Że to owoc szkolnych lat,

Że to było wtedy.

Przeto wielbmy mężów tyeh, Ducha Wspaniałego,

•Co wzgardzili swojem Dziś, Zapomnieli swoje Dziś,

W pracy zdarli swoje Dziś, Dla Jutra naszego.

„Wielkich Ludzi, pieśni, chwal“ Małego imienia,

Bo ich dzieło rośnie wciąż,

1 ich dzieło rośnie wciąż,

W głąb i wszerz się krzewi wciąż, Ponad ich marzenia.

["■мт Ш

U„.â«tkt(dftÉl

л

SPIS RZECZY.

Strona

W zasadzce ...........

Niewolnicy Lampy (Część pierwsza)

Niesmaczny epizod .......

Impresjoniści..........

Reformatorzy moralności.....

Małe przygotowanie.......

Ich flaga narodowa.......

Ostatni kurs..........

Niewolnicy Lampy (Część druga) .

48

81

127

167

204

242

279

316

i

W ZASADZCE.

W lecie wszyscy chłopcy, jak się patrzy, budowali sobie za liceum chaty na dunach, żarnowcem porosłych. Były to właściwie małe gniazdka, wycięte kozikami w gąszczu kolczastych krzaków, pełne kikutów, splątanych korzeni i cierni, ponieważ jednak budowanie ich było surowo zakazane, uważano je za rozkoszne pałace. I przez pięć lat z rzędu Stalky, MTurk i Beetle (było to w czasie, zanim jeszcze zaszczycono ich osobną pracownią), budowali, jak bobry, samotną świątynię dumania, w której palili fajki.

Jednakże Mr. Prout, dyrektor ich domu¹), nie miał o nich zbyt dobrej opinji, a także Foxy, szc zwany, rudy sierżant szkolny, niezbyt imdowierzał. Nosił tennisowe pantofle, uzbrojony był w lornetkę, a zadaniem jego było krążyć jak jastrząb nad nie-

grzecznymi chłopcami. Gdyby on sam był w połę wyruszył, chata zostałaby z pewnością osaczona, bo Foxy znał zwyczaje swej zwierzyny. Opatrzność jednak kazała Mr. PfoutWi, którego przydomek szkolny, wywodzący się od kształtu jego nogi, brzmiał „Kopyciarz,“ do poprowadzenia wywiadu na własny rachunek i właśnie ostrożny Stalky to był, który znalazł olbrzymi jego ślad koło chaty pewnego pięknego popołudnia, gdy gotów był zapomnieć o Proucie i jego czynach, zagłębiony w tomie Surtees'a i zajęty nową fajeczką z głogu. Kruzoena widok śladu stopy Karaiba nie działałby rychlej od Stalky'ego. Sprzątnął on natychmiast fajki, wymiótł szczątki zapałek i pośpieszył ostrzec Beetle?a i M'Turk’a.

Charakterystyczne jednak dla tego chłopca było, iż nie zbliżył się do swych towarzyszów, dopóki nie odnalazł i nie rozmówił się z małym Har-toppem, przewodniczącym Towarzystwa Nauk Przyrodniczych, instytucji, którą Stalky miał w pogardzie. Hartopp niewymownie się zdziwił, kiedy chłopak uprzejmie, jak to tylko on umiał, zaczął go błagać, aby mu pozwolił zgłosić siebie, Beetle'a i M'TurVa jako kandydatów, zwierzył mu się z hamowanego oddawna zainteresowania kwiatami, wczesnemi motylami i nowemi zjawiskami i wreszcie okazał gotowość, o ile Mr. Hartopp uznałby za stosowne, rozpocząć nowe życie odrazu. Jako nauczyciel, Hartopp był nieufny, równocześnie jednak był też entuzjastą, a jego dobra, mała dusza, nie była pozbawiona pewnego uprzedzenia do tej trójki, a już szczególnie do Beetle'a z powodu uwag, jakie od czasu do czasu pod jego adresem padały. To też, nie chcąc zrażać żałujących grzeszników, okazał się wobec nich litościwym i wciągnął te trzy nazwiska do swej księgi.

Dopiero wtedy, nie wcześniej, odszukał Stalky Beetle'a i M’Turk'a we wspólnej sah. Pakowali książki, nad któremi mieli zamiar spędzić spokojne popołudnie w krzakach żarnowca, które nazywali „puszczą.“

— Wszystko przepadło! — rzekł Stalky pogodnie — Znalazłem po obiedzie lekkie ślady stopek Kopyciarza koło naszej chaty. Bogu dzięki, że je zdaleka widać!

•— Na—sy—pa'—И piasku! Fajki schowałeś? — zapytał Beetle.

•— Gdzieżby! Zostawiłem je, rozumie się, na samym środku chaty ! Co za skończony idjota z ciebie, Beetle! Czy ci się zdaje, że oprócz ciebie nikt już nie myśli? Niema co, ta chata już dla nas na nic. Ko-pyciarz będzie jej pilnował.

— A to klapa ! Co za świństwo ! •— mówił zaskoczony MTurk, wyrzucając książki z za pazuchy.

Chłopcy nosili swe bibljoteki w bluzach, między kołnierzem a paskiem.

— Ładna historja! To znaczy, że z powodu tego podejrzenia do końca kursu będziemy pod bezustannym dozorem.

— Niby dlaczego? Kopyciarz znalazł jedną chatę. On i Foxy będą jej pilnowali. To nas przecie nic a nic nie obchodzi; idzie o to tylko, żebyśmy się w tych stronach przez jakiś czas nie pokazywali.

— Pewnie, ale gdzież się podziejemy? — rzekł Beetle — Sam wybrałeś to miejsce, a ja •— ja •— ja chciałem dziś popołudniu czytać.

Stalky siedział na pulpicie, bębniąc piętami

w ławkę.

— Beetle, tyr jesteś skończone cielę. Czasami mam wrażenie, jak gdybym powinien was obu puścić kantem. Czy zdarzyło się ldedy, aby o wa§ wuj Stalky zapomniał? His rebus infectis — ujrzawszy ślady Kopyciarza, okrążające naszą chatę, złapałem małego Hartoppa — destricto ense — powiewającego siatką na motyle. Przebłagałem Hartoppa. Oświadczyłem mu, Beetle, że jeśli cię przyjmie, napiszesz odczyt dla Łowców Pluskiew. Zapewniłem go, Turkey, że przepadasz za motylami. Krótko mówiąc, udobruchałem Kartofla i w tej chwili jesteśmy już Łowcami Pluskiew.

— I cóż z tego? — rzekł Beetle.

— Turkey, daj mu w tej chwili kopniaka. Terytorjum, wyznaczone na małe wycieczki uczniom liceum, było w interesie wiedzy znacznie

rozszerzone dla członków Towarzystwa Nauk Przyrodniczych.*) Pod warunkiem, że nie będą wchodzili do domów, mogli się w rzeczywistości wałęsać, gdzie im się podobało; za ich przyzwoite zachowanie się ręczył Mr. Hartopp.

Beetle zrozumiał to, jak tylko MTurk zaczął go kopać.

•— Jestem skończonym osłem, Stalky! •— wołał, zasłaniając atakowaną część ciała — Pax, Turkey, jestem osłem!

•— Nie zważaj na niego, Turkey. Czy wasz wuj Stalky nie jest Wielkim Człowiekiem?

— Jest! Jest! •— zgadzał się Beetle.

— Ale swoją drogą polowanie na pluskwy to plugawe zajęcie — zauważył M'Turk •— W jaki sposób się do tego zabrać?

•— W ten sposób! — rzekł Stalky, sięgając do stojących za nim szafek mikrusów — Mikrusy zawsze warjują za historją naturalną. Tu masz puszkę na rośliny małego Braybrooke/a.

To mówiąc, wyrzucił za olmo mnóstwo zrośniętych z sobą, gnijących roślin i rozluźnił rzemień.

— Zdaje mi się, że to może człowiekowi nadać zupełnie zawodowy wygląd. A tu geologiczny młotek Clay’a młodszego. To może wziąć Beetle. Turkey, ty pewnie rwiesz się do jakiejś siatki na motyle.

*) Uczniom liceum angielskiego wolno wychodzić samym, pod warunkiem, że nie przekroczą granic, wyznaczonych przez rektora.

— Niech mnie szJag trafi, jeśli to prawda! — wykrzyknął M'Turk poprostn, ale z głębokiem przekonaniem. — Beetle, daj mi młotek!

— Dobrze! Ja nie jestem wcale dumny. Zdejm mi tę siatkę, co tam wisi na górze, Stalky!

— Bardzo słusznie. Ty, to składany interes! Te kundle, mikrusy, mają bardzo luksusowe upodobania. Boga mego, to ci zrobione jak wędka! Na świętego Samiwela wyglądamy zupełnie, jak Łowcy Pluskiew! A teraz słuchajcie, co wam powie wuj Stalky! Pójdziemy na motyle na nadbrzeżne skały. Mało kto tam chodzi. Ale to tura nielada. Kadziłbym wam zostawić książki.

— Jeszcze czego! — rzekł Beetle stanowczo — Ani mi się śni wyrzec się swej przyjemności dla paru parszywych motyli!

— Spocisz się strasznie! To już raczej weź mego Jorrocka. Goręcej ci od niego nie będzie.

Spocili się wszyscy trzej, albowiem Stalky pognał ich ostrym kłusem daleko na zachód, wzdłuż skał nadbrzeżnych po pod zarosłemi żarnowcem dunami, naprzełaj przez wąwozy, pełne kolczastych krzaków'. Nie zwracali najmniejszej uwagi na latające króliki ani cesarskie korony, zaś to, co Turkey mówił o geologji, wr żaden sposób nie nadaje się do powtórzenia.

— Czy idziemy do Clovelly? — zapytał wTeszcie zdyszany.

'CD

-Rzucili się na krótką, sprężystą murawę, ogarnięci z jednej strony leniwą sennością morza pod nimi, a z drugiej lekkim wietrzykiem letnim, buszującym wśród drzew w głębi lądu. Patrzyło się stąd • w wąwóz, napół pełen starego, wysokiego żarnowca, obsypanego żółtem kwieciem i biegnącego aż ku obramieniu z krzaków jeżyny i gąszcza różnego krzewią i ostów. Wyglądało to, jak gdyby pół wąwozu aż do brzegu skały było pełne złotego ognia. Dalej ciągnęło się już otwarte, trawą zarosłe pole, gęsto najeżone tablicami z napisami.

— Co za okrutny, stary piernik! — odezwał się Stalky, czytając napis na najbliższej tablicy. — Pod grozą pociągnięcia do jak najsurowszej odpowiedzialności wobec prawa G. M. Dabney, Col., Sędzia Pokoju i tak dalej. Nie zdaje mi się, żeby człowiek o zdrowych zmysłach chciał przejść tę granicę.

— Trzeba naprzód dowieść, że ktoś zrobił szkodę, bo nie można pociągać do odpowiedzialności za nic. Nie może skarżyć o przekroczenie granicy — rzekł M⁵ Turk, którego ojciec miał większy majątek ziemski w Irlandji •— To wszystko bzdury!

— Dobrze wiedzieć, bo zdaje mi się, żeśmy właśnie tego potrzebowali. Ależ nie na przełaj,Beetle, ty ślepy war jacie! Tożby nas po pół mili złapano! Tędy! I zwiń tę swoją głupkowatą siatkę na motyle.

Beetle wyjął pierścień, schował siatkę do kieszeni, zsunął kij, tak, że zrobiła się z niego laska dłu-

gości dwuch stóp i opasał się trzcinową obręczą. Stalky poprowadził ich w głąb lądu do lasku, znajdującego się o jakie ćwierć mili od morza i tu za-• trzymał się u skraju jeżyn.

— Teraz możemy zejść prosto na dół przez krzaki i nie pokazać się więcej — mówił taktyk — Beetle, syp naprzód zbadać teren. Fu! Gdzieś tu wściekle śmierdzi lisem.

Beetle na czworakach, wyjąwszy, kiedy łapał spadające okulary, zaczął się czołgać przez kolczasty gąszcz i właśnie wśród jęków bólu oznajmił, iż znalazł bardzo piękny lisi przesmyk. Dobrze się to dla niego składało, bo Stalky szczypał go a ter go. Tym tunelem czołgali się na dół. Był to widocznie gościniec mieszkańców wąwozu, prowadzący, ku niewypowiedzianej radości chłopców, na sam skraj skały nadbrzeżnej i kończący się kilku kwadratowemi stopami suchej murawy, ze wszystkich stron otoczonej ścianami nieprzeniknionych kolczastych zarośli.

— Słowo daję, tu dopiero można się położyć! •— rzekł Stalky, chowając nóż do kieszeni — Patrzcie!

Bozsunął tęgie łodygi przed sobą i zdawało się, jak gdyby nagle otworzyło się okno na daleką panoramę Lundy. O dwieście stóp pod nimi falujące morze leniwo obwąchiwało żwir nadbrzeżny. Słychać było młode kawki, pokrzykujące na rafach, poświstywanie i zgiełk jakiegoś niewidzialnego jastrzębiego gniazda; zaś Stalky z wielką powagą

plunął na plecy młodemu królikowa, wygrzewającemu się na słońcu daleko pod nim tam, gdzie tylko skalny królik może znaleźć dla swych stóp oparcie. Wielkie szare i czarne mewy skrzeczały, opędzając się od kawek; włóki aromatycznego kwiecia dokoła tęt-niały życiem nisko gnieżdżących się ptaków, śpiewających lub milczących w miarę jak cień kołujących jastrzębi przybliżał się lub oddalał; a na otwartem polu po drugiej stronie wąwozu tarzały się i skakały wesoło króliki.

■— Fi! Co za kącik! To ci dopiero historja naturalna! •— odezwał się Stalky, nabijając fajeczkę — Może tu nie byczo, co? Poczciwe, stare morze!

Splunął znowu z uznaniem i umilkł.

M’Turk i Beetle wyjęli książki i legli na brzuchach z brodami w dłoniach. Morze chrapało i gulgotało ; ptaki, rozproszone na chwilę przez przybycie tych nowych zwierząt, wróciły do swych zajęć, zaś. chłopcy czytali w bujnej, rozparzonej, sennej ciszy.

•— Hallo, jakiś dozorca! — odezwał się Stalky, zamykając ostrożnie Handley Cross i patrząc przez, krzaki.

Po wschodniej stronie zjawił się na horyzoncie człowiek z fuzją.

— Bodaj go jasny piorun, on chce siąść!

— Przysiągłby pewnie, że jesteśmy kłusownikami ! — rzekł Beetle ■— Ale co komu po bażancich jajach! Są zawsze zgniłe.

— Ja myślę, że nieźle byłoby dać nogę w krzaki -— zauważył Stalky — Wcale nam nie jest potrzebne, .żeby G. M. Dabney Сок, Sędzia Pokoju tak prędko -zaczął się nami zajmować. W puszczę i cicho ! Kto wie, czy ten drab nie szedł za nami, rozumiecie?

Beetle był już daleko w tunelu. Usłyszeli, jak «stęknął w jakiś dziwny, niebywały sposób; rozległ ^się trzask gałęzi łamanych przez ciężkie jakieś ciało, przedzierające się przez krzaki.

— Mam cię, ty mały, czerwony łotrze!

Gajowy złożył się nagle i wypalił z obu luf w ich kierunku. Srót zaszumiał w suchych łodygach dokoła nich, że aż się kurz z nich posypał, równocześnie zaś wielki lis przeleciał między nogami Stalky’ego i pomknął ku skrajowi skały.

Nie odezwali się ani słowem, póki nie znaleźli .się w gąszczu, podrapani, rozczochrani, zgrzani, ale przecie niedostrzeżeni przez nikogo.

— Omal, że się nam nie dostało! — odezwał .się Stalky •— Przysiągłbym, że kilka śrócin przeleciało mi między włosami.

— Widziałeś go ? — mówił Beetle — Mało brakowało, a byłbym na niego upadł. Ale to był ogrom! A śmierdział! Hallo, Turkey, co ci jest? Czyś ranny?

Chuda twarz M’Turk’a zrobiła się perłowo-biała ; usta, zwykle napół otwarte, były mocno zaciśnięte, ,a oczy aż się żarzyły. Nigdy go takim nie widzieli, wyjąwszy raz w bolesnym okresie wojny domowej.

— A czy wy wiecie, że to się równa morderstwu ? — rzekł chrapliwym głosem, zgarniając ciernie z głowy.

■— Kiedy nam i tak nic nie zrobił! •— wtrącił Stalky — To przecie tylko szopa! No, gdzież ty idziesz ?

— Idę do dworu, jeśli tu jakikolwiek jest — odpowiedział M'Turk, przedzierając się przez osty — Powiem to pułkownikowi Dabney owi!

— Czyś zwarjował? Powie z pewnością, że się nam to słusznie należało. Zrobi na nas doniesienie. Dostaniemy publiczne lanie przed całą szkołą. Turek, nie bądź osłem! Pomyśl o nas!

— Idjoto jakiś! — zawołał M’Turk, odwróciwszy się gwałtownie *— Myślisz, że mnie idzie o nas? Idzie o gajowego!

■— Zwarjował! — rzekł Beetle żałośnie, idąc

za mm.

W samej rzeczy, był to jakiś nowy Turkey — Turkey wyniosły, kanciasty, zadzierający nosa — za którym oni szli przez porzeczki i maliny w ogrodzie prosto ku trawnikowi, na którym stał z urzędnikiem starszy jegomość z siwizną u skroni, słuchając i klnąc zaciekle na przemiany.

— Czy pan pułkownik Dabney? — zaczął M’Turk swym nowym, chrapliwym głosem.

— Tak jest, ja, ja, a — oczy jego wędrowały po chłopcu od góry do dołu ■— kto — czego u djabła

wy tu chcecie? Spłoszyliście mi bażanty. Nie próbujcie przeczyć. Niema się z czego śmiać! (Niezbyt piękne lica M’Turka skurczyły się w okropny grymas śmiechu przy słowie „bażanty“). Wybieraliście mi jaja z gniazd. Napróżno chowasz czapkę, wiem dobrze, że jesteś z liceum. Nie próbuj przeczyć! Jesteś z liceum. Proszę natychmiast o nazwisko i numer, paniczu. Chciałeś ze mną mówić — co ? Moje tablice z napisami widziałeś? Musiałeś widzieć! Nie próbuj przeczyć ! Widziałeś ! 0, karygodne, karygodne !

Pułkownik dusił się z gniewu. MTurk tupał złekka piętą w trawnik i jąkał się trochę — dwie niezawodne oznaki, że traci panowanie nad sobą. Ale o cóż miał być zły on, winowajca ?

•— Nie — niech pan posłucha, proszę pana. Czy •— czy pan strzela lisy? Bo, jeśli pan nie strzela, to pański gajowy strzela. Widzieliśmy na własne oczy. Ja — ja gwiżdżę na pańskie wyzwiska •— ale to okropność! To przecie uniemożliwia wszelkie uczucia sąsiedzkie! Męż -— mężczyzna musi raz na zawsze powiedzieć, jakie stanowisko zajmuje wobec okresu ochronnego! To gorsze od morderstwa, bo przeciw temu niema legalnego środka!

M'Turk cytował chaotycznie słowa ojca, podczas gdy starszy jegomość wyprawiał dziwne hałasy w gardle.

— Czy wiesz, kto ja jestem? — zagulgotał wreszcie.

Stalky i Beetle zadrżeli.

— Nie, mój panie, i nic mi na tern nie zależy, choćbyś pan nawet był samym wicekrólem! Proszę mi tu zaraz odpowiedzieć, jak gentleman gentlemanowi : Czy pan strzelasz lisy, czy nie ?

A przecie cztery lata temu Stalky i Beetle tak starannie wykopali M’ Turka z jego irlandzkiego dialektu! Najniewątpliwiej w świecie zwarjował albo dostał porażenia słonecznego i tak samo niewątpliwie dostanie rżniątkę —• naprzód od starego gentlemana, a potem od dyrektora. Najmniejsze, czego się wszyscy trzej mogli spodziewać, to była chłosta publiczna. Jednakże — o ile własnym oczom i uszom mogli wierzyć •— starszy pan zmiękł. Mogła to być cisza przed burzą, ale.. •

— Ja nie strzelam!

Wciąż jeszcze grdgotał.

— To pan musi wylać swego gajowego. On nie godzien mieszkać razem z przyzwoitym lisem w je-dnem i tern samem hrabstwie. I w dodatku lisica •—-w tej porze roku!

■— Czy przyszedłeś rozmyślnie po to, żeby mi to powiedzieć?

— Ko zumie się, że tak, dziwny człowieku! — odpowiedział M’Turk, tupiąc nogą — Czyżbyś pan nie zrobił tego samego dla mnie, gdyby się panu zdarzyło zauważyć coś podobnego w moim majątku?

W niepamięć — w niepamięć poszło liceum i szacunek należny starszym. MTurk znowu stąpał po jałowych, purpurowych górach dżdżystego wybrzeża zachodniego, gdzie podczas feryj był wicekrólem czterech tysięcy akrów gołej ziemi, jedynym synem w trzystoletnim domu, panem dziurawej łodzi rybackiej i bożyszczem ubogich dzierżawców swego ojca. To ziemianin mówił do równego sobie ■— głębina wołała do głębin •— i stary gentleman zrozumiał to wołanie.

— Przepraszam! •— rzekł — Przepraszam bez zastrzeżeń — pana i Stary Kraj. A teraz może pan będzie tak dobry i zechce mi opowiedzieć, jak to było?

— Byliśmy w pańskim jarze •— zaczął M^Turk i opowiadał dalej na przemiany, to jak żak, to znowu, gdy niegodziwość gajowego wyprowadzała go z równowagi, jak oburzony obywatel wiejski. Wreszcie zakończył:

•— Jak pan z tego widzi •— musiało to już wejść u niego w zwyczaj. • Ja — my •— nigdy chętnie nie oskarża się służby sąsiada, ale w tym wypadku pozwoliłem sobie • • •

•— Bozumiem. Oczywiście. I miałeś pan zupełną słuszność. Haniebne — och, haniebne!

Przechadzali się razem po trawniku, a pułkownik Dabney rozmawiał jak z równym sobie.

— Oto skutki awansowania rybaka •— rybaka L którego osobiście wyciągnąłem z jego sideł na, homary! Przecie tego dość, aby zepsuć reputację-archanioła! Niech pan nie próbuje przeczyć! To fakt. Dobrze pana wychował ojciec. Tak jest. Cieszyłbym się bardzo, gdybym go mógł poznać. Tak jest, bardzo. A ci dwaj panicze? Anglicy. Niech pan nie próbuje przeczyć! Oni także z panem przyszli? Nadzwyczajne! Nadzwyczajne, doprawdy. Nigdybym nie przypuszczał, żeby przy dzisiejszym stanie wychowania mogło się znaleźć trzech chłopców ze zdrowemi zasadami /.. Ale prawda pochodzi z ust... Nie, nie! To się do was nie stosuje! Nie próbujcie przeczyć! Wy nie! Sherry chwyta mnie. zawsze za wątrobę, ale -— piwo, co? Ha? Co powiecie na piwo i mały podwieczorek? Dawno już. temu, jak byłem chłopcem — straszne to szkodniki.. Ale wyjątki potwierdzają tylko regułę. I w dodatku lisica !

Nakarmiła ich na terasie siwowłosa gospodyni.. Stalky i Beetle głównie jedli, ale M'Turk z szeroko otwartemi oczami prowadził swobodną, lekką rozmowę, a starszy pan traktował go jak brata.

— Ależ rozumie się, mój drogi, możecie przyjść-znowu. Czyż nie powiedziałem, że wyjątki potwierdzają regułę? Dolna część wąwozu? Człowieku, gdzie się wam podoba, byleście mi nie płoszyli bażantów. Te dwie rzeczy nie są bynajmniej do-

pogodzenia. Nie próbujcie przeczyć. To fakt. A swoją drogą, nie pozwolę już gajowemu nosić strzelby. Przychodźcie i chodźcie sobie, gdzie chcecie. Ja was nie będę widział, wy nie potrzebujecie widzieć mnie. Jesteście dobrze wychowani. Jeszcze szklankę piwa, co? Powiadam ci •— był rybakiem i dziś wieczór znowu rybakiem zostanie. Zostanie! Najchętniej utopiłbym go. Odprowadzę was do domku odźwiernego. Moi ludzie nie są szczególnie — e — uprzejmi dla chłopców w waszym wieku, ale was na drugi raz poznają.

Po wielu komplimentach pożegnał ich przy domiar odźwiernego w wysokiej bramie u dębowych sztachet parku.

Chłopcy stali przez jakiś czas w milczeniu. Nawet Stalky, który grał drugie, jeśli nie nieme skrzypce, patrzył na M’ Turka jak na człowieka nie z tego świata. Dwie szklanki mocnego domowego piwa snąć melancholijnie usposobiły chłopca, bo idąc z rękami w kieszeniach, zanucił zcicha :

„Oh, Paddy drogi, zali wiesz, co ludzie szepczą sobie?“

na

Kiedyindziej Stalky i Beetle rzuciliby się niego natychmiast, bo ta pieśń była ze względu na swą siłę czarodziejską wyklęta — anathema. Widząc jednakże, czego dokonał, tańczyli dokoła niego w milczeniu, czekając, aż raczy zstąpić na ziemię.

Dzwonek, zwołujący na herbatę, odezwał się, kiedy byli o pół mili od liceum. M’Turk drgnął

i ocknął się ze swych marzeń. Opuściła go wakacyjna chwała majątku ziemskiego. Znowu był mówiącym po angielsku uczniem liceum.

— Turkey, to było niesłychane! •— pochwalił go Stalky szlachetnie •— Nie wiedziałem, że to w tobie siedzi. Zdobyłeś dla nas na cały kurs chatę, w której poprostu nikt nie może nas złapać.

Wirowali dziko na piętach, jodłując według przyjętego zwyczaju długiego okrzyku zwycięskiego, zbliżonego do pieśni triumfalnej dzikiego i zbiegli ze wzgórza ścieżką, prowadzącą od gazometru na dół właśnie w samą porę, aby się spotkać ze swym dyrektorem, który całe popołudnie spędził na pilnowaniu ich opuszczonej chaty w ,,puszczy“.

Na nieszczęście, cała wyobraźnia Mr. Prouta skłaniała się ku ciemniejszej stronie życia, skutkiem czego bardzo kwaśno patrzył na tych cherubinów o niewinnem wejrzeniu. Chłopcy, których rozumiał, zajmowali się „matchami“ domowemi, do których ich też każdej chwili można było zawołać. On jednak słyszał, jak Mr. Turk publicznie wyśmiewał palanta — nawet „matehe“ domowe ; wiedział, że zapatrywania Beetle'a na „honor domu“ są wprost rewolucyjne i nigdy nie mógł z całą pewnością powiedzieć, kiedy gładki i uśmiechnięty Stalky śmieje się z niego. A wobec tego — jako że natura ludzka jest taką, jaką jest — ci chłopcy musieli gdzieś nabroić! Spodziewał się, że to nic poważniejszego, ale...

— Ti—га—la—la—i—tu! Oto ma pieśń zwycięska! Słuchajcie!

Stalky, wciąż jeszcze wirując na piętach, pobiegł do jadalni, jak tańczący derwisz.

•— Ta—ra—la•—la—i—tu! Oto ma pieśń zwycięska! Słuchajcie! — piruetował za nim Beetle z rozkrzyżowanemi ramionami.

— Ti—ra—la•—la—i—tu! Oto pieśń mego zwycięstwa! Słuchajcie! —zaskrzeczał głos M/Turka.

Ałe, gdy go mijali, czy zalatywało od nich piwem, czy nie?

Nieszczęście jego tkwiło w tern, iż jego sumienie gospodarza domu kazało mu zasięgnąć rady u kolegów. Gdyby był powędrował ze swą fajką i kłopotami do pokoju małego Hartoppa, byłby sobie może oszczędził wstydu. Bo Hartopp miał do chłopców zaufanie i niejedno o nich wiedział. Los skierował go do Kinga, również gospodarza domu, ale niezbyt mu życzliwego, a nienawidzącego gorliwie Stalky "ego i Sp.

— A-—ha! — rzekł King, zacierając ręce po wysłuchaniu historji — Ciekawe! W moim domu nigdy nikomu coś podobnego na myśl nawet nie przyjdzie.

— Widzi pan — prawdę mówiąc, nie mam dowodu!

— Dowodu ? Dla naszego znakomitego Beetle "a ! Jak gdyby go było potrzeba! Przypuszczam, że

dostarczenie dowodu nie będzie niepodobieństwem dla sierżanta. Przynajmniej w. moim domu uchodzi Foxy za niezwyciężonego w wyłapywaniu kręta-czów. Z całą pewnością palili gdzieś i pili. Chłopcy tego typu zawsze to robią. Zdaje się im, że to po męsku.

— Ale oni mało z kim się w szkole wdają, a wobec młodszych są wyraźnie — no — brutalni — rzekł Prout, który widział zdaleka, jak Beetle oddawał z procentem siatkę na motyle zapłakanemu mikrusowi.

— Oczywiście ! Uważają się za wyższych ponad zwykłe rozrywki. Małe zarozumiałe bydlątka! W tym szyderskim celtyckim uśmiechu M’Turka jest coś, co mnie trochęby denerwowało. A jak starannie oni się zawsze ze wszystkiem kryją! Ich bezczelność jest wprost na zimno obmyślana, z góry ułożona. Jak pan wie, jestem bezwzględnym przeciwnikiem wtrącania się do spraw cudzych domów, ale tym chłopcom trzeba dać nauczkę, Prout, i to dobrą nauczkę, jeśli chcemy poskromie bodaj tylko ich wybujałą pewność siebie. Gdybym był na pań-skiem miejscu, zająłbym się przez jaki tydzień ich sprawkami. Chłopcy tego rodzaju ■— być może, że sobie pochlebiam, ale ja myślę, że chłopców znam -— nie wstępują do Łowców Pluskiew bez kozery. Niech pan powie sierżantowi, aby miał oczy otwarte ; ja też czasem będę uważał podczas swych wędrówek.

— Ti—га—la—la—i—tu! Oto ma pieśń zwycięska ! Słuchajcie! — zabrzmiało daleko w głębi kurytarza.

•— Wstrętne! — rzekł King — gdzie oni się nauczyli tego bezwstydnego wycia! Koniecznie potrzebują dobrej nauczki.

Ale chłopcy nie troszczyli się o nauczki przez kilka następnych dni. Mieli do swego rozporządzenia cały majątek pułkownika Dabney’a i przetrząsali go z ostrożnością Czerwonoskórych, a dokładnością włamywaczy. Mogli wchodzić przez bramę koło domku odźwiernego z górnej drogi — nie omieszkali zaprzyjaźnić się z odźwiernym i jego żoną — mogli, zeszedłszy na dno wąwozu, wracać wzdłuż skał nadbrzeżnych, albo też, zacząwszy od wąwozu, piąć się w górę aż ku gościńcowi.

Uważali starannie, aby nie wejść w drogę pułkownikowi — on swoje zrobił i nie należało nadużywać jego gościnności — nie pokazywali się też na horyzoncie, gdy mogli się poruszać w ukryciu. Najulubieńszym ich kątem była kryjówka w krzakach na brzegu skały. Beetle nazwał ją Zaczarowaną Grotą, tak dla spokoju jak i schronienia, jakie dawała. Gdy tu leżeli z fajkami i tytuniem, umieszczonym wygodnie na długość ramienia, pozycja ich prawnie była nie do zdobycia.

Albowiem, zapamiętajmy to sobie, pułkownik Dabney nie zaprosił ich do swego domu. Z tego po-

woclii nie potrzebowali prosić o specjalne pozwolenie bywania u niego; a pod tym względem przepisy szkolne były bardzo surowe. On dał im tylko wstęp na swe grunta, zaś ponieważ oni byli regularnymi Łowcami Pluskiew, rozszerzone granice ich działalności sięgały jego tablic w wąwozie i bramy jego parku na górze.

Byli olśnieni swą własną cnotliwością.

—• Ale nawet gdyby tak nie było — mówił Stalky, leżąc na wznak i wpatrując się w błękit — Przypuśćmy nawet, że jesteśmy kilka mil za granicami szkolnemi, nikt, kto nie wie, gdzie tunel, złapać nas w tej puszczy nie może. Czyż to nie lepsze, niż leżenie tuż za budą i pietranie się, ile razy chciało się zapalić fajkę? Czyż wasz wuj Stalky nie jest...

— Nie! •— rzekł Beetle, wyciągnięty na brzegu skały i plując w zamyśleniu •— Zawdzięczamy to Turkowi. Turkey jest Wielki Człowiek! Turkey, wiesz ty, złoto, że ty do rozpaczy doprowadzasz Ko-pycińsia ?

•— Głupi, stary osioł! •— mruknął M’Turk za-czytany.

— Znowu zaczynają nas podejrzewać! •— zaczął Stalky — Kopytko stał się dziwnie podejrzliwy od jakiegoś czasu, a Poxy, ile razy urządzi obławę, zawsze musi przynieść coś w rodzaju, w rodzaju...

— Skalpu! •— rzekł Beetle •— Foxy jest durny Czinganguk!

•— Biedny Foxy! — rzucił Stalky — Wyobraża sobie, że nas w tych dniach złapie. Powiedział mi wczoraj w sah gimnastycznej : — Mam pana na oku, Mr. Corkran. Ostrzegam pana tylko dla pańskiego dobra. —Odpowiedziałem mu na to : — Kadzę wam dać temu spokój, bo wpadniecie. Ostrzegam was tylko dla waszego dobra. •— Foxy był wściekły.

— Cóż, dla Foxy to tylko wesoły sport! — rzekł Beetle — Kopyciarski to prawdziwy szpicel! I nie dziwię się, jeśli myśli, żeśmy się wstawili...

*— Ja się urżnąłem tylko raz, podczas świąt ■— mówił Stalky z namysłem •— Strasznie się potem przechorowałem. Ale, jak Boga mego, jak się ma za gospodarza klasy takiego bydlaka, jak Kopyto, można się rozpić.

— Gdybyśmy chodzili na „matche“ i ryczeli „Doskonale, panie profesorze!“, gdybyśmy stali na jednej nodze i wyszczerzali zęby, ile razy Kopytius powie „Dalej dziatki, żwawo,“ a my mu na to „tak jest prósz pampsora,“ „Nie, prósz pampsora,“ „O, prósz pampsora“ lub „Prosimy, prósz pampsora,“ jak to robi zgraja parszywych mikrusów, Ko-pytkowski wynosiłby nas pod niebiosa — rzekł M'Turk z drwiącym uśmiechem.

•— Trochę za późno zaczynać.

■— A po co ? I tak wszystko w porządku. Ko-pyciaóski nie chce niczego złego. Ale on jest osioł. A my dajemy mu do poznania, że go uważamy za

osła. Dlatego Kopyścio nas nie kocha. Wczoraj po modlitwie powiedział mi, że on jest loco parentis! — śmiał się Beetle.

•— Chorrroba ! — wykrzyknął Stalky — To znaczy, że knuje jakieś niesłychane łajdactwo! Ostatni raz mi to powiedział, jak mi dał trzysta wierszy do przepisania za tańczenie kaczuki w dormitarzu Nr. 10. Loco parentis, jak Boga mego! ’Ale co nas obchodzą te głupstwa, dopóki jesteśmy szczęśliwi. Nic nam zarzucić nie można.

Tak było i właśnie ta ich nienaganność wprowadzała w zakłopotanie Pr out’a, King a i sierżanta. Chłopcy, mający coś na sumieniu^ zwykle się zdradzają. Cichaczem wymykają się pośpiesznie za bramę, a zapytani śmieją się nerwowo. Wracają w nieładzie tuż przed apelem. Dają sobie znaki głowami, rozmawiają na migi i chichoczą, rozpraszając się, jak tylko zauważą zbliżającego się nauczyciela. Ale Stalky i jego towarzysze dawno już wyszli z okresu tych młodocianych manifestacyj. Wychodzili jakby nigdy nic i wracali w zupełnym porządku po lekkim podwieczorku z poziomek ze śmietaną w domku odźwiernego.

Ponieważ w miejsce krwiożerczego rybaka gajowym został mianowany odźwierny, żona jego miała dla chłopców wielki szacunek. Prócz tego odźwierny dał im wiewiórkę, którą oni znów ofiarowali Towarzystwu Nauk Przyrodniczych, dając tern

równocześnie mata maleniu Hartoppowi, już chcącemu zapytać, co też oni robią dla AATedzy. Foxy sumiennie zbadał kilka głębokich stromych dróg de-wońskich za pewną samotną oberżą na rozstaju; a ciekawą było rzeczą, że także Prout i King, rzadko przyjaźnie obcujący z sobą członkowie ,,ciała nauczycielskiego/' kroczyli razem w tym samym kierunku — to znaczy, na północny-wschód. A tymczasem Czarodziejska Grota leżała dobrze na południowy-zachód.

— Oni są chytrzy •— pie—kielnie chytrzy! ■— mówił Stalky — Ale dlaczego nas aż tam szukają?

— Ja wiem! ■— odezwał się Beetle słodko •— Pytałem Foxy, czy próbował kiedy w tej oberży piwa. To mu wystarczyło i dodało mu trochę ducha. On i Kopycio tak długo węszyli koło naszej starej chaty, że pomyślałem, iż nie będą mieli nic przeciw jakiejś zmianie.

— Dobrze, ale to przecie wiecznie trwać nie może — zauważył Stalky — Kopytkowicz chodzi nadęty, jak chmura gradowa, a King zaciera tylko przednie łapy i szczerzy zęby jak hiena. Na Kinga działa to okropnie demoralizująco. Jeszcze, którego dnia pęknie...

Ten dzień przyszedł nieco wuześniej niż się spodziewali — przyszedł, kiedy sierżant, którego obowiązkiem było zbieranie niepunktualnych, nie pojawił się przy zbiórce poobiedniej.

•— Ma już dość marudów, co ? Poszedł na górę,, żeby nas wymacać stamtąd lornetką — rzekł Stalky ■— Dziw, że dawniej o tem nie pomyślał. Widzieliście, jakie oko do nas zrobił stary Kopyto przy zbiórce? Kopycińsio też w tem palce umaczał. Ti—ra—la-—la—i-—tu! Oto mój śpiew zwycięskit Słuchajcie ! Chodźmy !

— Do Groty? — zapytał Beetle.

•— Naturalnie, tylko że ja nie palę aujourd’hui. Parce que je zupełnie słuszne ment pense, że dziś będziemy suivis. Pójdziemy sobie wzdłuż skał, powolutku, tak, żeby Foxy mógł nam nadążyć na górze.

Skierowali się ku pływalni i nagle ujrzeli przed sobą Kinga.

•— 0, ja wam przeszkadzać nie będę! •— wykrzyknął na ich widok — Zajęci naukowemi badaniami oczywiście? Jestem pewny, że się dobrze zabawicie, moi młodzi przyjaciele.

na

— Widzicie! — rzekł Stalky, kiedy King nie-mógł ich już słyszeć •— Nie potrafi dochować sekretu. Idzie, żeby nam przeciąć linję odwrotu. U łazienek zaczeka na Kopyciarza. Obsadzili wszystkie miejsca,, wyjąwszy drogi wzdłuż skał i teraz myślą, że nas zakorkowali jak w butelce. Niema się poco śpieszyć-Szli powoli przez wąwozy, aż wreszcie stanęli linji tablic.

— Posłuchajcie, chłopcy. Foxy nakręcony jest tak, że będzie musiał posypać się za nami zgóry nadół, jak groch. Jak tylko usłyszycie, że się przedziera przez krzaki, walcie wprost do Groty. Oni chcą nas .złapać flagrante delicto.

Zanurzyli się w krzewiu pod prostym kątem do tunelu, otwarcie idąc przez trawę i legli cicho w Grocie.

— Nie mówiłem?

Stalky schował starannie tyfcuń i fajki. Sierżant, bez tchu, oparł się o płot, próbując zapomocą lornetki przeszukać zarośla, ale z równem powodzeniem mógł próbować patrzeć przez worek z piaskiem. Wkrótce pojawił się za nim Prout i King. Naradzali się.

— Aha, Foxy nie podobają się tablice, ale nie podobają mu się też i ciernie. No, to teraz sypmy tunelem nadół, pójdziemy do domku odźwiernego. Hallo! Oni posłali Foxy w krzaki!

Foxy tkwił po pas w trzeszczącem, kołyszącem •się krzewiu, z uszami pełnemi zgiełku własnego pochodu. Chłopcy dotarli do lasku na górze i patrzyli na dół przez pas ostrokrzewiu.

— Hałas piekielny! •— zauważył Stalky krytycznie — Nie sądzę, aby się to pułkownikowi Dabney’owi spodobało. Powiadam wam, chodźmy do domku odźwiernego i sfrygajmy co tymczasem. Zobaczymy w sam raz koniec komedji.

Nagle przebiegł koło nich dozorca. t — Na miłość boską, kto tam jest na dnie wąwozu? Pan się wścieknie! — wołał.

— Prawdopodobnie kłusownicy! — odpowiedział Stalky w szerokim dialekcie dewoóskim, który stanowił ich langue de guerre.

— Już ja im dam kłusa!

Zleciał w lejkowaty wąwóz, który po chwili zaczął się napełniać wrzawą. Zwłaszcza wyraźnie słychać było głos Kinga, wołającego:

•— Naprzód, sierżancie. Proszę mu dać spokój, panie! On wykonywa moje rozkazy!

•— A któż wy jesteście, żebyście tu rozkazywali, dziady jedne ! A wy pójdziecie ze mną do pana. Wyłazić z krzaków. (To do sierżanta). Ale jo, to sie wi, żeście przyszli za chłopcami. Ino że ci chłopcy mają długie uszy i białe brzuchy a wy je chowacie do kieszeni, jak już nie żyją. Marsz do pana! On wam pokaże chłopców, że do końca życia popamiętacie. A wy tam — siedzieć za płotem!

— Wytłumaczcie właścicielowi! Możecie wytłumaczyć, sierżancie! — krzyczał King.

Widocznie sierżant poddał się przeważającej

sile.

Beetle leżał jak długi na trawie za domkiem odźwiernego, literalnie gryząc ziemię w spazmie radości.

Stalky kopniakami przyprowadził go do przytomności. Na jego twarzy jak i na twarzy M’Turk’a nie było ani śladu wesołości; tylko muskuł jakiś .drgał im czasem w policzku.

Zapukali do drzwi domku, w którym byli zawsze mile widzianymi gośćmi.

— Chodźcie ino i siadajcie, moi złoci! — przywitała ich żona dozorcy. — Nic mojemu chłopu nie zrobią. Już on im pokaże! Świeże poziomki i śmietana. My, ludzie z Dartymoor, nie zapominamy nigdy o swych przyjaciołach. Ale ci Bidevorscy kłusownicy, to wszystko hołota. Może cukru jeszcze? Mój mąż złapał dla was borsuka, moi panicze. Jest tam w sianie, w skrzynce.

— Weźmiemy go, jak zjemy. Ale, jak widzę, pani przy pracy. My sobie tu posiedzimy a •— u pani. dziś pranie, jak się zdaje — mówił Stalky ■— My pani nie będziemy. zawracali głowy. Niech pani na nas zupełnie nie zważa. Tak. Śmietany aż za dużo!

Kobieta odeszła, obcierając o fartuch swe czerwone ręce, i pozostawiła ich samych w poczekalni. Dał się słyszeć odgłos kroków na żwirze za oprawnemu w ołów, szlifowanemu, szybkami, poczem zabrzmiał głos pułkownika Dabney a, nieco donośniejszy od trąbki.

— Czytać umiecie? Macie oczy w głowie? Proszę nie próbować przeczyć! Macie!

Beetle zerwał jakąś serwetkę szydełkową z ceratowej kanapy, wepchał ją sobie w usta i zniknął, potoczywszy się w jakiś kąt.

— Pan widziałeś moje tablice! Pański obowiązek? Gwiżdżę na pański obowiązek! Podziwiam

pańską bezczelność, mój panie! Pańskim obowiązkiem było trzymać się zdała od mych gruntów. On będzie mnie mówił o obowiązku! Jakto — jakto — jakto, zwyrodniały kłusowniku, pan mnie będziesz uczył? Ryczeć jak wół w tych krzakach w wąwozie ? Chłopcy? Chłopcy? Chłopcy? To trzymajcie swych drągali w domu! Ja nie jestem za waszych chłopców odpowiedzialny! Ale zresztą ja temu nie wierzę •— nie wierzę ani słowa! Pan masz w oczach to chytre spojrzenie — chytre, niskie, kłusownickie spojrzenie w oczach, wystarczające, wystarczające,

• aby popsuć reputację archanioła! Nie próbuj pan przeczyć! To fakt! Sierżant? Tern bardziej powinieneś się pan wstydzić! Najgorszy interes, jaki kiedykolwiek zrobił Najjaśniejszy Pan! Sierżant, latający po kraju i uprawiający kłusownictwo — na emeryturze! Karygodne! Oh, karygodne! Ale ja będę względnym. Będę. miłosiernym. Na Boga, będę kwintesencją ludzkości. Widziałeś pan moje tablice, czynie? Nie próbuj pan przeczyć. Widziałeś! Milczeć, sierżancie!

Dwadzieścia jeden lat służby wojskowej wybiły na Foxy swe piętno. Umilkł.

— A teraz — marsz!

Wysoka brama szczęknęła, zamykając się.

— Mój obowiązek! Sierżant będzie mnie uczył obowiązków! -— parskał pułkownik Dabney — Boże! Znowu sierżanci!

•— To King! To King! *— dławił się Stalky z głową pod poduszką kanapy.

M’Turk pożerał dywanik przed niepokalanym kominkiem, a kanapa skrzypiała w takt konwulsyj-nych drgawek Beetle "a. Przez grube szkło widać było niebieskie, powykręcane, groźne figury.

•— Ja •— ja protestuję przeciw tej zniewadze !

King widocznie biegł pod górę.

— Ten człowiek spełniał tylko swój obowiązek. Pan pozwoli, że mu wręczę swą kartę wizytową!

— On jest w tennisowem ubraniu! — Stalky znów wsadził głowę pod poduszkę.

— Na nieszczęście •— ku memu najwyższemu zmartwieniu •— nie mam przy sobie ani jednego biletu, ale nazwisko moje jest King, szanowny panie, nauczyciel liceum i jestem gotów — najzupełniej gotów — ponieść wszelką odpowiedzialność za postępowanie tego człowieka. Widzieliśmy trzech...

—    Widzieliście panowie moje tablice?

—    Przyznaję, że tak, ale w tych okolicznościach . • •

— Ja jestem tu in loco parentis — przyłączył się do dyskusji niski głos Prout'a.

Można było słyszeć, jak sapał.

— Co takiego?

Pułkownik Dabney z każdą chwilą mówił coraz to wyraźniejszym akcentem irlandzkim.

— Jestem odpowiedzialny za chłopców, znajdujących się pod moją opieką.

— Tak? Jest pan odpowiedzialny? Zatem wszystko, co panu mogę powiedzieć, jest, że daje im. pan bardzo zły przykład — aby tak rzec, przykład, fatalny ! Nie znam waszych chłopców, nie widziałem waszych chłopców, ale powiadam panu, że gdyby tu z każdego krzaka szczerzył zęby chłopak, panowie mimo wszystko nie macie cienia prawa włazić mi tu przez wąwóz, płosząc wszystko, co w nim żyje. Proszę-nie próbować przeczyć! Panowie tak zrobili. Należało przyjść do domku odźwiernego i zobaczyć się ze mną, jak przystoi na przyzwoitych ludzi, a nie robić mi obławy na chłopców wydłuż i wszerz mej remizy. Paw jest in loco parentis? Doskonale, ja też swej łaciny j eszcze nie zapomniałem i powiem panu : Quis custodies ipsos custodes. Jeśli nauczyciele bezprawnie włażą na cudze grunta, jakże można ganić chłopców?

— Gdybym jednak mógł pomówić z panem prywatnie — odezwał się Prout.

— Nie mam z panem,nic prywatnego. Może pan być tak prywatny jak tylko się panu podoba po drugiej stronie tej bramy, i ■— życzę panom dobrego-popołudnia.

Brama znowu szczęknęła.

Chłopcy zaczekali, aż pułkownik Dabney wejdzie do domu, a potem padli sobie w objęcia> z trudnością chwytając oddech.

•— O, mój Boże! O, mój King! O, moje Kopytko! Och, mój Foxy! Gorliwość, wszystko przez gorliwość, panie Cymbałkiewicz!

Stalky obtarł oczy.

•—'Och! Och! Och! Aleśmy ich ubrali ! Trzeba iść, bo się spóźnimy na herbatę.

— We -— we ¹— weźcie borsuka i uszczęśliwcie jeszcze małego Hartoppa. U — u — uszczęśliwcie już wszystkich! — łkał MTurk, szukając po omacku drzwi i kopiąc rozciągniętego na ziemi Beetle a.

Znaleźli zwierzę w śmierdzącej skrzynce, zostawili dwie półkorony jako zapłatę i, zataczając się, ruszyli ku domowi. Borsuk chrząkał w sposób tak dziwnie podobny do pułkownika Dabney’a, że dwa czy trzy razy upuścili go, piszcząc z niepohamowanego śmiechu. Nie przyszli jeszcze zupełnie do siebie, gdy Foxy, spotkawszy ich na dziedzińcu koło ich domu, zawiadomił ich, że mają się udać do swego dormitaża i czekać, póki się po nich nie pośle.

— Dobrze, wobec tego proszę zanieść tę skrzynkę do pokoju pana Hartoppa. Zrobiliśmy przynajmniej coś dla Towarzystwa Nauk Przyrodniczych ! •— rzekł Beetle.

— Obawiam się, panicze, że was to nie uratuje -— odpowiedział groźnym głosem Foxy.

Czuł się w duchu boleśnie dotknięty.

— Niema strachu, Foxibus!

Czkawka Stalky ego doszła do szczytu.

— My — my was nie opuścimy, Foxy.. Ślusarz zawinił a kowala powieszono, co?... Nie, wyście niczemu nie winni. Psy, polujące na lisa w lesie, zawsze trop gubią. Ja... ojej, niedobrze mi...

— Tym razem trochę się zagalopowali ! -— pomyślał Foxy •— Powiedziałbym nawet, że się bardzo zagalopowali i może gdzie co pili, tylko nie czuć od nich trunkiem. A jednak — do pewnego stopnia jakby nie ci sami. Ale Kingowi i Proutowi dostało się nie gorzej odemnie. Przynajmniej ta jedna pociecha. . .

•— No, a teraz musimy się bronić! •—• rzekł Stalky, zrywając się z łóżka, na które się był rzucił •— Jesteśmy, jak zwykłe, uciśnioną niewinnością. Nie mamy najmniejszego pojęcia dlaczego nas tu wysłano, nieprawdaż?

— Na jurniejszego wytłumaczenia. Pozbawieni herbaty. Publiczna kompromitacja wobec całego domu — mówił M’Turk, płacząc ze śmiechu •— To przecie nie żarty.

•— Słuchaj że, wytrzymaj, dopóki King nie straci panowania nad sobą •— odezwał się Beetle •— Ten stary oszczerca pieni się pewnie z wściekłości i nie wytrzyma, żeby pierwszy nie zacząć. Prout jest na to za ostrożny. Uważaj głównie na Kinga i przy pierwszej sposobności odwołaj się do rektora. To ich zawsze do cholery doprowadza.

Zawezwano ich do gabinetu gospodarza domu, gdzie Proutowi asystował King i Foxy, ten ostatni

z trzema trzcinami pod pachą. King patrzył na nich triumfująco, bo na policzkach chłopców lśniły niewyschłe jeszcze łzy radości. Zaczęło się śledztwo.

Tak jest, szli wzdłuż skał. Tak jest, weszli na grunta pułkownika Dabney’a. Tak jest, widzieli tablice graniczne z napisami (w tern miejscu Beetle załkał histerycznie). W jakim celu weszli na grunta pułkownika Dabney a?

•— Tam był borsuk, prósz pampsora!

Tu King, który nie cierpiał historji naturalnej, ponieważ nie lubił Hartoppa, nie mógł już dłużej wytrzymać. Poprosił ich, aby do jawnego zuchwalstwa nie dodawali jeszcze kłamstw.

— Ależ borsuk znajduje się w mieszkaniu pana Hartoppa, prósz pampsora! Sierżant był tak grzeczny i sam go zaniósł.

W ten sposób została załatwiona kwestja borsuka, a ta chwilowa porażka doprowadziła podrażnienie Kinga do punktu wrzenia. Słychać było, jak stukał nogą w podłogę, podczas gdy Prout układał swe niedołężne pytania. Teraz już miała się zacząć walka na ostre. Oczy ich zgasły, twarze stały się nieme, ręce zwisły wzdłuż boków bez ruchu. Kosztem rodaka mieli wziąć odwieczną lekcję swej rasy, polegającą na pozbyciu się wszelkiego podniecenia i zamknięciu przeciwnika w pułapce w odpowiedniej chwili.

Jak dotąd, szło wszystko dobrze. King coraz bardziej mieszał się do śledztwra, będąc mściwy tam,

gdzie Prout był tylko obrażony. Czy znane im są kary, grożące za przekroczenie granicy? Stalky, z doskonale ułożoną miną niezdecydowania, przyznał, ‘że coś niecoś o nich słyszał, ale myślał — Zdanie było naciągnięte do ostateczności: Stalky nie chciał wygrywać swych atutów wobec takiego przeciwnika. Mr. King nie pytał o żadne „ale“ i nie był zupełnie ciekawy wykrętów Stalky’ego. Za to z drugiej strony może być, iż ich zajmie jego skromne zdanie. Chłopcy, którzy wymykają się — przekradają

—    ukrywają poza granicami, nawet poza granicami, zakreślonemi wielkodusznie przez Towarzystwo Nauk Przyrodniczych, do którego się podstępnie zapisali, aby mieć płaszczyk dla swych przestępstw

—    ich występki — ich łajdactwa — ich niemoralność —

•— Trzaśnie w tej chwili! ■— rzekł do siebie Stalky — A wówczas wlecimy na niego, zanim się będzie mógł wycofać.

— Tacychłopćy, zepsuci, trąd moralny'—prąd własnych słów poderwał Kingowi nogi i poniósł go

—    oszczercy, kłamcy, lenie, początkujący pijacy. ...

On zmagał się tylko ze zdaniem, chcąc dobrnąć do końca i chłopcy wiedzieli o tern; ale MTurk przeciął ten szumny frazes a Stalky i Beetle powtórzyli za nim, jak echo:

— Apeluję do pana rektora, panie profesorze.

— Apeluję do pana rektora, panie profesorze.

*— Apeluję do pana rektora, panie profesorze.

Było to ich niezaprzeczone prawo. Za opilstwo groziła publiczna chłosta i wydalenie. To im zarzucono. Ta sprawa należała do rektora i do nikogo innego, jak tylko do niego.

— Odwołałeś się do Cezara i przed Cezarem

staniesz!

Słyszeli już to zdanie raz czy dwa razy przedtem w ciągu swej kar jery.

-— Niemniej •— ciągnął King zaniepokojony — radziłbym wam poprzestać na naszym wyroku, moi młodzi przyjaciele.

— Czy mamy trzymać się zdała od swych kolegów, aż do widzenia się z panem rektorem? — zwrócił się M’Turk do swego gospodarza domu, nie zwracając uwagi na Kinga.

To podniosło sytuację do punktu kulminacyjnego. Równocześnie oznaczało to też zwolnienie od nauki, bo parszywe owce szczelnie izolowano, zaś rektor sądził sprawy zawsze na zihmo po dwudziestu czterech godzinach.

•— Niestety, skoro zuchwale trwacie na swem stanowisku — rzekł King z żalem, patrząc na trzciny pod pachą Foxy — Tu niema alternatywy...

W dziesięć minut później wieść obleciała już całą szkołę. Nareszcie „Stalky i Sp.“ wsypali się dzięki piciu. Pili. Pijani jak Bele, wrócili z chaty. Beznadziejnie urżnięci leżą teraz na podłodze w dor-mitażu. Paru śmielszych chłopców próbowało zaj-

rżeć do nich ukradkiem przez okienko w drzwiach, ale zbrodniarze rzucali na nich butami.

— Złapaliśmy go — złapaliśmy go w kaudyń-skie jarzmo ! ■— rzekł Stalky, zmusiwszy ciekawych do ucieczki -— King pojedzie teraz na całego.

>— I wpadnie! — odezwał się Beetle — Nie mówiłem, że wystrzeli, jeśli się nie damy wyprowadzić z równowagi?

— A prócz tego nie robimy dziś korepetycji, o, wy początkujący pijacy — dodał M’Turk — i mamy spokojną noc. Hallo! Nasz kochany przyjaciel, Foxy! Nowe tortury, Foxibus?

— Przyniosłem paniczom coś zjeść! — rzekł sierżant z poza zastawionej tacy.

Wojny między nim a chłopcami prowadzone były bez złośliwości, a prócz tego Foxy nie mógł się obronić podejrzeniu, że chłopcy, którzy się dali tak łatwo wyśledzić, mogą mieć coś w rezerwie. Foxy służył w Indjach w czasie Wielkiego Buntu, kiedy dokładna informacja w porę była dużo warta.

•— Zauważyłem •— zauważyłem, że panicze nie mają co jeść, powiedziałem to Gumbly, a on powiedział, że dowóz żywności dla paniczów odcięty nie jest. Więc paniczom to przyniosłem. To puszka z pańską szynką marynowaną, prawda, panie Corkran?

■— Foxibus, wy jesteście dobry chłop! — wykrzyknął Stalky •— Nie przypuszczałem nawet, że macie tak dobre — Beetle, jak się to mówi?

-— Flaki! — odpowiedział Beetle bez namysłu — Dziękuję, panie sierżancie. Ale to szynka Cartera młodszego.

-— Na puszce jest C. Myślałem, że to pana Corkrana. Panowie, to bardzo poważna sprawa. Bardzo poważna. Wkońcu, ja nie wiem, ale może być, że panowie wiecie coś, czegoście nie chcieli powiedzieć Mr. Kingowi lub Mr. Proutowi, czy nie?

— Pewnie, że wiemy. Całą kupę, Foxibus •— rzucił Stalky ustami, pełnemi jedzenia.

— Widzicie, panowie, ja sobie odrazu pomyślałem, że jeśli tak, to ja mógłbym to przedstawić spokojnie — że tak powiem — panu rektorowi, jak mnie o to będzie pytał. Mam mu dzisiaj wieczorem zanieść oskarżenie — bardzo brzydko wygląda !

— Paskudnie, Foxy. Dwadzieścia siedm kijów w sali gimnastycznej w obecności całej szkoły i publiczne wydalenie. ,,Wino to kpiny, ale wódka niszczy“ — zacytował Beetle.

■— Niema się z czego śmiać, proszę paniczów. Ja mam oskarżenie panu dyrektorowi zanieść. A — a panicze, może być, nie zauważyli nawet, że ja dziś za nimi szedłem •— na podstawie pewnych podejrzeń.

— Widzieliście moje tablice? — zagrzmiał M’Turk, naśladując łudząco akcent pułkownika Dabney'a.

— Macie oczy w głowie. Nie próbujcie przeczyć. Macie! — rzucił Beetle.

— Sierżant! Wałęsający się po kraju i uprawiający kłusownictwo -— na emeryturze! Karygodne, o, karygodne! — ciągnął Stalky bez miłosierdzia.

— Rany boskie! — wykrzyknął sierżant, siadając ciężko na łóżku •— Gdzież — gdzież, do djabła, wyście siedzieli? Powinienem się był domyśleć, że to podstęp!

— Ach, poczciwy war jacie! — zreasumował Stalk}' — My mielibyśmy nie zauważyć, że wy za nami dziś popołudniu idziecie, no nie? Zdawało się wam. że nas wystawiacie, co? A tymczasem to myśmy was wciągnęli w zasadzkę, żebyście sobie wiedzieli! Pułkownik Dabney •— co o nim powiecie, Foxy, byczy mąż, co? — pułkownik Dabney jest naszym serdecznym, osobistym przyjacielem. Od tygodni już tam chodzimy. Sam nas zaprosił. Wasz obowiązek? Gwiżdżę na wasz obowiązek! Waszym obowiązkiem było trzymać się zdała od jego remizy.

•— Nie będziecie teraz mogli nikomu w oczy spojrzeć, Foxy. Mikrusy was wygwiżdżą! •—podsunął Beetle — Pomyślcie tylko o swojej wściekłej powadze!

Sierżant myślał — dłuższy czas.

— Niech panicze posłuchają! — odezwał się poważnie •— Panicze z całą pewnością nikomu o tem nie po wędzą, prawda? Nie było przytem także .Mr. Prouta i Mr. Kinga?

— Foxibusculus ■— było. I to było •— szczególnie okropne. Im dostało się jeszcze gorzej, niż wam.

Słyszeliśmy każcie słowo. Wam się jeszcze stosunkowo upiekło. Swoją drogą przysięgam, że gdybym był Dabney'em, kazałbym mu zapłacić grzywnę. Trzeba mu to będzie jutro podsimąć.

•— I to wszystko pójdzie do pana rektora! O, mój Boże!

— Każde słóweczko, mój złoty Czinganguku! —- mówił Beetle, wiodąc wesoły pląs •—-1 cllaczegóż-by nie? Przecie my nie zrobiliśmy nic złego. My nie jesteśmy kłusownikami. My nie staraliśmy się oczerniać biednych, niewinnych chłopców •— rozpowiadając, że oni piją.

— Tego ja nie powiedziałem! •— zaprzeczył Foxy — Ja •— ja mówiłem tylko, że panicze byli niezwykle weseli, jak panicze przyszli z tym borsukiem. Może być, że Mr. King wyciągnął stąd fałszywy wniosek.

— Pewnie, że tak; i cały wstyd spadnie na niego, kiedy zobaczy, że nie miał racji. Wy Kinga nie znacie, ale my go znamy. Wstydzę się za was. Nie jesteście godni być sierżantem •— rzekł MTurk.

— Pewmie, że nie nad takimi przebiegłymi młodymi djabłami, jak panicze! Złapano mnie. Wpadłem w zasadzkę. Z kawaler ją, piechotą i arty-lerją, złapano mnie •— i teraz już mikrusy nie cladzą mi spokoju. Prócz tego rektor pośle mnie z listem do pułkownika Dabney "a z zapytaniem, czy to prawda, że paniczów zaprosił.

•— Lepiej będzie, żebyście tym razem szli przez bramę, zamiast polować na swych przeklętych chłopców — o, ale to stosowało się do Kinga, tak. No i cóż, Foxy?

Stalky oparł brodę na dłoni i przyglądał się ofierze z niewypowiedzianą rozkoszą.

— Ti—ra-—la-—la-—i-—tu! Oto mój śpiew zwycięski! Słuchajcie! •— odezwał się MTurk — Foxy przyniósł nam herbaty, mimo że jesteśmy parszy-wemi owcami. Foxy ma serce. Prócz tego •— był żołnierzem. Służył w Armji.

— Chciałbym mieć paniczów w swej kompanji ! — westchnął sierżant z głębi duszy -— Dał-że-bym ja wam szkołę!

—• Milczeć, kiedy bębnią na sąd wojennny! •— zawołał M’Turk ■— Ja staję w obronie oskarżonego. Prócz tego ta cała historja jest za dobra, żeby się na niej te bałwany w budzie poznały. Oni tego nigdy nie zrozumieją. Oni grają w palanta i mówią „Tak jest, prósz pampsora!“ i „Nie, prósz pampsora!"

-— Jechał ich sęk. Ryp dalej.

•—- Otóż Foxy, o ile się nie ma za wielkiego* cwaniaka, jest bardzo dobry chłop.

•— Nie wyjeżdżajcie z psami na polowanie w wietrzny dzień! — zaśpiewał Stalky — Ja nie mam nic przeciw temu, żeby go uwolnić.

— Ani ja! — zgodził się Beetle •— Moja jedyna* radość, to Kopycissimus — Kopycissimus i King.

— Ja przecie musiałem! — rzekł sierżant żałośnie.

-— Słusznie! Sprowadzony przez złe towarzystwo z drogi cnoty przy wykonywaniu obowiązku lub coś w tym rodzaju. Uwalniamy was, poprzestając na udzieleniu nagany, Foxy. Nikomu o was nic nie powiemy. Przysięgam, że nie powiemy! — zakończył MTurk •— Wpłynęłoby to bardzo źle na dyscyplinę budy. Nadzwyczaj źle.

— Niech będzie! — odezwał się sierżant, zbierając przybory do herbaty •— Znając dobrze młodych djab-panów w liceum, cieszę się, że to słyszę. Ale co mam powiedzieć panu rektorowi ?

-— Co się wam żywnie podoba, Foxy'. My nie jesteśmy przestępcami.

Powiedzieć, że rektor zgryzł się, kiedy po obie-dzie zjawił się u niego sierżant z dzienną listą zbrodni, byłoby mało.

— Corkran, MTurk i Sp., rozumie się. Przekroczenie granic, jak zwykle. Hallo ! A to co, do licha ! Podejrzenie o używanie trunków. Czyje oskarżenie ?

*— Mr. Kinga, proszę pana rektora. Ja istotnie złapałem ich na przekroczeniu granic; przynajmniej tak to wyglądało. Ale o tem wszystkiem dałoby się dużo powiedzieć.

Sierżant był najwyraźniej zmieszany.

— No, więc mówcie! — rzekł rektor — Chcę słyszeć wasze zdanie.

On i sierżant pracowali już wspólnie najmniej siedem lat, a dyrektor wiedział, że doniesienia Mr. Kinga zależne są bardzo często od jego humoru.

— Myślałem, że oni tam, na skałach, przekroczyli granice. A tymczasem pokazało się, że nie, proszę pana rektora. Widziałem, jak wchodzili w krzaki na gruntach pułkownika Dabney’a i •— przyszedł Mr. King z Mr. Proutem — i — fakt jest, że służba pułkownika Dabneya wzięła nas przez omyłkę za kłusowników — Mr. Kinga, Mr. Prouta i mnie. Po.obu stronach padło parę słów, proszę pana rektora. Panicze w jakiś sposób prześliznęli się i wrócili do domu nadzwyczajnie rozbawieni. Mr. Kinga skrzyczał sam pułkownik Dabney ■—-pan pułkownik Dabney jest bardzo surowy. Wtedy chłopcy oświadczyli, że wolą odwołać się wprost do pana rektora •— względem tego, co Mr. King mówił potem o ich zachowaniu się w kancelarji Mr. Prouta. Ja powiedziałem tylko, że byli bardzo rozbawieni, śmiali się, chichotali, trochę jakby niespełna zmysłów. A później, proszę pana rektora, oni mi powiedzieli, po swojemu żartując, że pułkownik Dabney sam ich zaprosił i pozwolił im chodzić po swoim lesie.

— Aha! I, oczywiście, gospodarzowi domu o tern nie powiedzieli.

— Oni apelowali do Mr. Kinga, jak tylko zaczął mówić o ich zachowaniu się. Odrazu odwołali lię do pana rektora i zażądali, aby ich odesłano do dormitaża, gdzie mają czekać, aż ich pan rektor zawoła. I tam znowu z ich żartów, jak to oni zwykle, poznałem, proszę pana rektora, że, nie wiem już w jaki sposób, słyszeli do najmniejszego słówka wszystko, co pułkownik Dabney powiedział Mr. Proutowi i Mr. Kingowi, mając ich niby za kłusowników. Ja — ja mogłem się był zaraz domyślić, kiedy zaczęli mnie wodzić za sobą, nie wypuszczając z rąk wewnętrznej linji komunikacji. Sprawa jest, proszę pana rektora, zupełnie jasna •— przynajmniej tak mnie się zdaje; teraz oni śmieją się tam jak war jaty w dormitażu.

A rektor zrozumiał •— zrozumiał wszystko do najdrobniejszego szczegółu — i wargi jego zadrgały zlekka pod wąsem.

— Proszę ich zaraz przysłać do mnie, sierżancie. To można odrazu załatwić.

— Dobry wieczór! •—■ rzekł, ujrzawszy trójkę pod eskortą sierżanta *— Potrzebowałbym na parę minut waszej niepodzielnej uwagi. Wy znacie mnie już pięć lat, a ja was •— dwadzieścia pięć. I zdaje mi się, że się już rozumiemy doskonale. Otóż chciałbym poczęstować was jak należy. (Proszę, sierżancie, ta brunatna trzcinka, tak, dziękuję. Możecie odejść). Mam zamiar, Beetle, zagrać ci bez ładu i składu. Ja wiem, że wy chodzicie do lasu pułkownika Dabney’a dlatego, że was sam zaprosił. Nie

myślę nawet posyłać sierżanta z zapytaniem, czy to prawda, bo jestem pewny, że tym razem trzymacie się prawdy ściśle. Wiem także, żeście nie pili. (M'Turk, przestań robić tę cnotliwą minę, bo zacznę się obawiać, że mnie nie rozumiesz). Reputacja wasza jest nieposzlakowana. I oto dlaczego ja dopuszczę się teraz krzyczącej niesprawiedliwości. Uczyniono krzywdę waszej dobrej sławie, nieprawdaż? Skompromitowano was przed całą szkołą, czyż nie? Jesteście szczególnie dbali o honor swego domu, prawda? Bardzo słusznie, a teraz weźmiecie wały.

To rzekłszy, wymierzył każdemu po sześć odlewanych.

— A to, sądzę —• tu dyrektor położył na swojem miejscu trzcinkę i rzucił skargę do kosza •— sprawę reguluje ostatecznie. Ile razy spotka was coś, co się • uchyla od normy ■— zapamiętajcie to sobie, bo to się wam przyda w późniejszem życiu — przyjmijcie je w sposób nienormalny. Ale to mi coś przypomniało. Tu na tej półce jest cały stos różnych romansideł. Możecie sobie je brać, o ile potem położycie na swojem miejscu. Nie myślę, żeby im czytanie na świeżem powietrzu zaszkodziło, przeciwnie, czuć je tytuniem, więc nawet przydałoby się przewietrzyć. •—• Na korepetycję pójdziecie wieczorem, jak zwykle. Dobranoc! — zakończył ten zdumiewający człowiek.    ......

— Dobranoc i dziękujemy panu rektorowi Î — Przysięgam, że dziś wieczór zmówię za starego modlitwę •— rzekł Beetle — Dwa ostatnie uderzenia dostałem wprost na kołnierz. Na niższej półce jest Monte Christo! Widziałem na własne oczy. Zapowiadam, że to ja biorę następnym razem do Groty.

— Byyyczy mąż! — zachwycał się M’Turk — Ani mowy o kozie. Żadnego wiercenia dziury w brzuchu. Żadnych zadań za karę! Wszystko załatwione. Hallo! Pocóż to idzie do niego King •—-King i Prout!

Jakakolwiek była natura tej wizyty, nie poszła ona w smak ani King'owi ani Prout'owi, albowiem,, kiedy wyszli z domu rektora, sześć oczu zauważyło,, że pierwszy był aż po sam nos czerwony i niebieski • z irytacji, zaś drugi pocił się obficie. Widok ten wynagrodził ich szczodrze za kazanie, jakiem ich obaj nauczyciele zaszczycili. Dowiedzieli się •—ł a nikt nie był więcej od nich zdziwiony! ■— że zataili istotne fakty, byli winni tak suppressionis vert jak suggestions falsi (dobrze znani bogowie, przeciw którym oni sami często grzeszyli); dalej, że mają złośliwe usposobienia, żę są nieszczerzy, podstępni, że wywierają wpływ rewolucyjny, że są opętani przez szatana swawoli, dumy i nieznośnej zarozumiałości. A po dziewiąte i ostatnie, aby się mieli na baczności i dobrze uważali.

To też oni mieli się na baczności i uważali tak dobrze, jak to potrafią tylko chłopcy, kiedy chcą_ komuś, dokuczyć. Wyczekali cały przygnębiający tydzień, dopóki Prout i King nie odzyskali poczucia swego majestatu; wyczekali dzień „matchu“ domowego i to swego własnego domu -— w którym Prout brał udział; wyczekali wreszcie, kiedy się w pawilonie przygotował do zwycięskiego boju i miał już wyjść. King siedział w oknie, mając zapisywać punkty, zaś nasza trójka usiadła pod oknem na ławce.

A wówczas rzekł Stalky do Beetle'a :

-— Czy nie prawda, Beetle, że quis custodiety ipsos custodes?

■— Daj się wypchać! ■— odpowiedział Beetle -— * Ja nie chcę z tobą mieć nic prywatnego. Możesz sobie być prywatnym, ile ci się podoba, na drugim końcu ławki. I życzę ci szczęśliwego popołudnia.

M'Tark ziewnął.

— Dobrze, ale powinniście byli przyjść do domku odźwiernego i zobaczyć się ze mną, jak przyzwoici ludzie, zamiast uganiać za swemi — hem •—• chłopcami wszerz i wzdłuż po mej remizie. Ja myślę, że te wTszystkie „matche“ klasowe są do Dunaju. Chodźmy do pułkownika Dabney a zobaczyć, czy nie złapał znowu jakich kłusowników.

Tego popołudnia radość panowała w Grocie.

NIEWOLNICY LAMPY.

CZĘŚĆ PIERWSZA.

Sala muzyczna, znajdująca się nad pracownią N. 5., pełna była aktorów, zgromadzonych dla odbycia próby z „Aladyna¹'. Dickson Quartus, powszechnie znany jako Dick IV, był Aladynem, dy* rektorem teatru, baletmistrzem, połową orkiestry i po większej części librecistą, ponieważ scenarjum przerobiono i uzupełniono mnóstwem aluzyj lokalnych. Panto mina miała być wystawiona za tydzień, na dole, w gabinecie Aladyna, Ebenezara i Cesarza Chińskiego. Niewolnik Lampy zajmował wraz z księżniczką Badroulbadour i wdową Klępicką gabinet tuż naprzeciw gabinetu N. o, skutkiem czego trupa mogła się zbierać bez trudności. Podłoga aż się trzęsła od przytupywań i hołubców baletu, podczas gdy Aladyn,wTczerwonychtrykotach, błękitnym, świecidełkami naszytym kaftanie i w kapeluszu z piórami, grał na przemianę to na pianinie, to ną swem banjo. Był duszą całej zabawy, jak przystało na „senjora“, który zdał już wstępny egzamin do

szkoły wojskowej i ma nadzieję dostać się z najbliższą wiosną do Sandhurst.

Nareszcie Aladyn odzyskał swoje, Ebenezar otruty leżał na podłodze, wdowa Klępicka odtańczyła swe solo i wszyscy zadecydowali, że przedstawienie się uda.

— Tylko co weźmiemy na finał? — odezwał się Cesarz, wysoki, przystojny chłopak z cieniem wąsów, do których sięgał po męsku. «— Przydałaby się jakaś bycza stara melodja!

•— „John Peel?,“ „Drink, Puppy, drink?“ «— poddawał Ebenezar, gładząc swe szerokie, biadoliła „pyjama“.

Kicia Ebenezar wyglądał zawsze, jak gdyby się tylko napół obudził, miał jednak łagodny, poczciwy uśmiech, który doskonale nadawał się do roli Podstępnego Wuja.

— Zanadto oklepane ! -—■ skrzywił się Aladyn — To jużby można wziąć i „Jak to miło wieczór bywa!“ Stalky, coś ty nucił wczoraj podczas korepetycji?

Stalky, Niewolnik Lampy, w czarnych trykotach i w kamizelce, w krótkiej masce z czarnego jedwabiu, zagwizdał coś leniwo, leżąc na górze, na pudle pianina. Była to skoczna melodja z music-hallu.

Dick IV potrząsnął krytycznie głową i spojrzał zezem ponad swój długi, czerwony nos.

49

Stalky.

•— Jeszcze raz, może mi się uda złapać! •—rzekł, brzdąkając na fortepianie — Jakie słowa ? Zaśpiewaj !

Arrah, Patsy, pilnuj dziecka! Patsy, swego dziecka patrz!

Pięknie otul je kołderką, bo znów będzie straszny płacz!

Arrah, Palsy, pilnuj dziecka; choć przez chwilę na nie bacz,

Bo noc całą krzyczeć będzie! Patsy, dziecka swego patrz!

•— Bycze, och, bycze! •— pochwalił Dick IV — Tylko że na przedstawieniu nie będziemy mieli pianina. Trzeba się tego nauczyć na banjo •—równocześnie grać i tańczyć. Spróbuj, Tertius.

Cesarz odrzucił jasno-zielone rękawy swego stroju monarszego i zaczął Dickowi akompanjować na ciężkiem, wykładanem niklem banjo.

•— Bardzo ładnie, ale zapominasz, że ja już wtedy nie żyję. I w dodatku, leżę, jak byk, na środku sceny.

•— Prawda, ale to nic, to Beetle może jakoś zrobić! •— rzekł Dick IV. •— No, Beetle, załataj-że to! Prędzej, całą noc tu siedzieć będziemy? Musisz Kicię wyciągnąć jakoś ze światła i doprowadzić nas wszystkich, tańcząc, do końca.

•— Dobra. Więc zaczynajcie wy dwaj ! — rzekł Beetle, który w szarym szlafroku i kasztanowej peruce z lokami, jak kiełbaski, włożonej na bakier na parę okularów, uszlachetnionych starem sznurowadłem, reprezentował wdowę Klępicką. Zaczął kiwać jedną nogą do taktu, wyrąbywanego na pianinie refrenu, a banja zabrzęczały głośniej.

„Aladyn odnalazł swą żonę“ — zaśpiewał, a Dick IV powtórzył za nim.

— Hm. Aha.

•— Wasz cesarz' dał się przebłagać! — huknął Tertius, dumnie wystawiając piersi.

— A teraz ty, Kiciu, wstawaj. Powiedz :

■— ,,Sądzę, że lepiej będzie zmartwychwstać!“ Teraz wszyscy biorą się za ręce i idą ku przodowi sceny: — ,,Zdaje nam się, że wszyscy są zadowoleni.“ Kapujecie?

— Kapuję. Nieźle. A jeszcze chór do baletu „finale?“ To cztery kopniaki i piruet! — mówił Dick Czwarty.

— Chór? Aha! Jest:

John Short spuszcza kurtynę I woła, że już dość;

Wyrzucać nikogo nie trzeba,

Sam pójdzie każdy gość!

— Byczo ! Byczo ! A teraz scena wdowy z księżniczką. Turkey, prędzej.

M’Turk w fioletowej jedwabnej sukni i zgrabnym, błękitnym turbanie, wysunął się naprzód nieśmiało, jak ktoś, kto się samego siebie niesłychanie wstydzi. Niewolnik Lampy zsunął się z pianina i skopał go z zimną krwią.

•— Graj,'Turkey! •— zachęcał go •— To nie są żadne żarty!

Ale w tej chwili rozległo się w drzwiach pukanie władcy. Był to przypadkiem King, który wczarnem

nbraniu i moździerzu na głowie, wyprawił się na swój sobotni, wieczorny podjazd przed obiadem.

•— Drzwi zamknięte na klucz ! Drzwi zamknięte na klucz! •— warknął, marszcząc brwi •— Cóż to ma znaczyć? I jakiż cel — jeśli mi wolno zapytać — ma to... to dziwaczne przebranie ?

•— Panto mina, prósz pampsora. Pan rektor dal nam pozwolenie •— odpowiedział Ebenezar, jako jedyny w zgromadzeniu uczeń szóstej klasy. Dick IV stał mężnie w dumnem .poczuciu dobrze leżących trykotów, ale Beetle starał się ukryć za pianinem. Czarny szlafrok, wypożyczony od matki jednego z eksternistów i pstrokaty bawełniany gorset, niesymetrycznie wypchany papierem, może człowieka ośmieszyć. A i pod innemi względami miał Beetle także nieczyste sumienie.

•— Zawsze ci sami! — zaśmiał się King szyderczo •— Czcze błazeństwa w chwili, kiedy kar jery wasze, jakieby one tam już były, ważą się na szali. Oczywiście! Ach, rozumie się! Stara szajka zatwardziałych grzeszników — sprzymierzone siły anarchji •— Corkran.. .

Niewolnik Lampy ukłonił się grzecznie.

— M'Turk...

Irlandczyk uśmiechnął się •— i, oczywiście, nieoceniony Beetle, nasz kochany Gigadibs.

Ebenezar, Cesarz i Aladyn cieszyli się względnie lepszą opinją, wobec czego King ich ominął.

— Chodź-no tu, mój ty buffonie mały, pismaku jeden, wyłaź z poza tego instrumentu muzycznego. Jak się domyślam, jesteś dostawcą wierszydeł dla tej biesiady duchowej. Uważasz się, oczywiście, iż tak rzekę, za poetę?

•— Z pewnością znalazł jakiś wiersz! •— pomyślał Beetle, zauważywszy rumieniec na kości policzkowej Kinga.

•— Miałem właśnie rozkosz przeczytania jednej z takich twoich elukubracyj pod mym adresem, ehi-kubracji, która zdaje mi się, pretendowała do rymów. Zatem •— zatem kpi się ze mnie, mistrzu G-igadibs, nieprawdaż? Ja doskonale rozumiem >— nie potrzebujesz mi tego tłumaczyć ■— że to nie było przeznaczone dla mojego większego zbudowania. To też uśmiałem się do łez, czytając to — do łez! Takie papierowe, sztubackie pociski —bo jesteśmy sztubakiem, to trudno, mistrzu Gigadibs •— nie zdołają wyprowadzić mnie z równowagi.

— Ciekawy jestem, co to mogło być! ■— myślał

Beetle.

Puścił on już niejeden paszkwil między wdzięcznych czytelników od czasu, jak zmiarkował, że można wierszem wymierzać sobie sprawiedliwość.

Na dowód swego niezmąconego spokoju King w dalszym ciągu krajał na sztuki powoli Beetle’a,

którego wciąż przezywał Gigadibsem. Począwszy od niezawiązanych sznurowadeł u bucików a skończywszy na jego uszlachetnionych okularach (życie poety w wielkiej szkole jest bardzo ciężkie!), wystawiał go na śmiech kolegów — ze zwykłym rezultatem. Dzikie kwiatki jego wymowy -— sposób wyrażania się Kinga był bardzo przykry •— przywróciły mu wreszcie dobry humor. Nakreślił ponury obraz końca Beetle'a, jako karczemnego pamflecisty, zdychającego na poddaszu, sypnął paru komplimentami w stronę M’Turka i Corkrana i, przypomniawszy Beetle’owi, że ma się zgłosić jak będzie zawezwany w sprawie tych wierszy, udał się do wspólnej sali, gdzie w dalszym ciągu natrząsał się ze swych ofiar.

•— A co najgorsze -— wykładał głośno, pochylony nad talerzem zupy *— to to, że marnuję takie perły sarkazmu na te zakute pałki! Głowę daję, że oni się na tern nie rozumieją.

•— No, tego bym nie powiedział — wycedził zwolna kapelan — Nie wiem, jak Corkran zapatruje się na pański styl, ale młody M’Turk czyta Bus kina dla własnej przyjemności.

■— Blaga! Udaje tylko! Absolutnie nie wierzę temu posępnemu Celtowi.

— Wcale nie. Wstąpiłem tam do nich raz wieczorem nieoficjalnie i widziałem, jak M’Turk pożerał cztery stare numery „Fors Clavigera“.

— Ja tam ich życia prywatnego nie znam •— odezwał się żywo nauczyciel matematyki — ale z własnego przykrego doświadczenia wiem, że pracownię N. 5 najlepiej zostawić w spokoju. To młode djabły, absolutnie bez serca.

Zaczerwienił się, kiedy dokoła stołu rozległ się

śmiech.

A tymczasem w sah muzycznej panował gniew i złorzeczenie.

Tylko Stalky, Niewolnik Lampy, leżał niewzruszony na pianinie.

— To pewnie ta Świnia Manders młodszy pokazał mu ten twój kawałek. On się mu wciąż podlizuje. Idź i daj mu po łbie! •— odezwał się naraz — Co to był za kawałek, Beetle?

— Bo ja wiem! •—odpowiedział Beetle, wyłuski-wając się z trudem z szlafroka — W jednym było o jego uganianiu się za popularnością wśród mikrusów, a drugie o tern, jak on siedzi w piekle i mówi Lucyferowi, że zawsze był wiernym sługą Beljala*). Na mą duszę, przysięgam wam, że rymy w obu wierszach były dobre. Jak Boga mego! Może Manders młodszy pokazał mu oba wiersze? No, poprawię ja mu specjalnie caesury!

Zbiegł o dwa piętra niżej, wpadł na małego, biało-czerwonego chłopca w sali, znajdującej się koło

*) Kolegjum Balliola jest jednem z najstarszych na uniwersytecie oksfordskim.

pracowni Kinga, która znów znajdowała się tuż pod jego własną pracownią, ipopędziłchłopca korytarzem, w górę ku sali, wyznaczonej na uświęcone bankiety Trzeciej przygotowawczej. Wynurzywszy się stamtąd silnie rozczochrany, wrócił do swej pracowni, gdzie zastał Stalky'ego, M’Turka i innych przy ob-fitem „korycie“— na które składała się kawa, kakao, babka, świeży chleb, jeszcze gorący i dymiący, sardynki, kiełbasa, pasta z szynki i ozora,sardele, trzy rodzaje konfitur i tyleż funtów Devonshirskiego kremu.

•— Jak Boga kocham! -— wykrzyknął, rzucając się na jedzenie •— Któż to funduje, Stalky?

Był tylko miesiąc do końca kursu, skutkiem czego w pracowniach od tygodni już panował blady głód.

■— Ty! •— rzekł pogodnie Stalky.

— Bodaj cię jasny piorun! Z pewnością zastawiłeś moje niedzielne portki!

— Nie irytuj się... Tylko zegarek.

•— Zegarek! Zgubiłem go •— przed paru tygodniami za Burrows, kiedyśmy próbowali wystrzelić starą przybitkę -— wtedy, co to nam pistolet rozerwało . • •

£ c3

— Zegarek wypadł ci z kieszeni (jesteś cholerycznie roztargniony, Beetle) i M'Turk i ja przecho-ywaliśmy go dla ciebie. Nosiłem go przez tydzień, tyś nawet nie zauważył. Dziś popołudniu zaniosłem go do Bideford. Dostałem trzynaście szylingów i siedem szóstek. Tu masz kartkę z lombiku.

•— Dziwnie gładko to u was idzie ! — rzekł Ebe-nezar z poza góry kremu zmieszanego z marmoladą, ujrzawszy, że Beetle, uspokojony co do swych spodni niedzielnych, nie okazuje ani zdziwienia, ani nawet-żalu. Za to MTurk, wpadłszy w pasję, zawołał:

•— Tyś mu oddał kartkę, Stalky? Zegarek zastawiłeś? Ty podłe bydlę! A zeszłego miesiąca toście mój wTraz z Beetlem sprzedali! Ani nawet nie powąchałem żadnej kartki!

•— To co iimego! To było dlatego, żeś ty zamknął na klucz swój kufer i myśmy prawie pół popołudnia stracili na odbijaniu go. Widzisz, M’Turkr gdybyś się był zachowywał jak porządny człowiek,, teżbyśmy zegarek zastawili.

wykrzyknął

— Jak babcię kocham!

Ebenezar -— Wy jesteście komuniści. W każdym razie — dziękczynienia dla Beetle "a.

•— To niesprawiedliwość •— odezwał się Stalky •— bo przecie cała robota z zastawieniem zegarka spadła na mnie. Beetle nawet nie wiedział, że ma zegarek. Ale, ale, Króliczy Bobek podwiózł mnie dziś do Bidefordu.

Króliczy Bobek był furmanem miejscowym — wykwit starej formacji dewońsldej. Stalky był autorem jego niepięknego przezwiska.

— Musiał być dobrze zalany, inaczej by tego-nie zrobił. Ale Króliczy Bobek ma przedemną pietra-Zresztą przysiągłem mu, że między nami jest teraz.

fax i dałem mu parę szóstek. Przystawał przed dwiema karczmami po drodze i będzie dziś wieczór pijany jak pień. Nie czytaj, Beetle, teraz jest rada wojenna. Co, do djabła, stało się z twoim kołnierzykiem?

•— Zapędziłem Mandersa młodszego do jadalni Trzeciej przygotowawczej. Wszystkie mikrusy rzuciły się na mnie ! •— odpowiedział Beetle z poza puszki sardeli i książki.

•— Ośle głupi! Ostatni idjota mógł był zgadnąć, gdzie Manders młodszy zastawi pułapkę >— rzekł M’Turk.

•—• Nie myślałem o tern •— odpowiedział Beetle bez najmniejszej urazy, wyławiając łyżką sardele.

•— Pewnie, że nie. Ty wogóle nie myślisz! •— M’Turk poprawił kołnierzyk Beetle "a potężnem uderzeniem pięści •—Nie poplam mi oliwą mej ,,Fortis“, bo ci kości połamię.

*— Kusz, ty irlandzki byku! To moja „Fors“, nie twoja!

Był to gruby, z brunatnym grzbietem tom z lat sześćdziesiątych, którym King rzucił raz w głowę Beetle’owi, aby Beetle mógł się dowiedzieć, skąd pochodzi. nazwa Gigadibs. Beetle spokojnie anektował tę książkę i znalazł w niej ■— różne rzeczy. Nie rozumiejąc dobrze książki, spał i jadł z temi wierszami, jak o tern świadczyły plamy na kartkach. Zapomniał o całym świecie, i duch jego obcował z dziwnymi Mężami i Kobietami, kiedy naraz M’Turk zaczął

go tłuc łyżką od sardeli po głowie tak, że aż zawarczał.

•— Beetle! Jesteś skrzywdzony, znieważony i wykpiony przez Kinga. Czy tego nie widzisz?

•— Dajcie mi spokój. Choćby i tak było, no to cóż? Mogę na niego napisać nowy wiersz.

•— War jat! Zupełny war jat! — mówił Stalky do gości, jak gdyby pokazywał jakieś nieznane zwierzę •— Beetle czyta jakiegoś osła, nazwiskiem Browning, a MTurk czyta osła, nazwiskiem Buskin, i...

•— Buskin nie jest/3 sto wał M'Turk •—> Jestfft

O Dr

ym osfôÂ-— zaprote-o    v Jak Zjadacz

opium. Mówi, że jesfemy .,.dzjnCuu szlachetnych ras, wyrobionemi przeistaczającą nas sztukę“. To się stosuje do mnie i do snó^^bm.udekorowałem nasz pokój, gdy wy, dwfe^pafyfÇoprzybijalibyście tu półki i kartki z życzeniami świątecznemi. Dziecię szlachetnej rasy, wyrobione przez otaczającą cię sztukę, przestań czytać, jeśli nie chcesz, żebym ci nalał oliwy za kołnierz.

— Dwucli przeciw jednemu! — rzekł Stalky groźnie i Beetle natychmiast zamknął książkę, posłuszny prawu, dzięki któremu przeżyli wspólnie sześć wesołych lat.

Goście przyglądali się temu z zachwytem. Pracownia N. 5. cieszyła się sławą większej i różnorodniejszej występności niż cała szkoła, razem

wzięta; w tym stopniu jednak, w jakim prawa jej pozwalały na przyjaźnienie się z postronnymi, była uprzejma i szczera wobec swych sąsiadów z tego samego piętra.

— I czegóż znowu, do ciężkiej choroby, chcecie?

—    zapytał Beetle.

•— Wojny z Kingiem! •— odpowiedział M'Turk, ruchem głowy wskazując na ścianę, gdzie wisiał mały, drewniany, zachodnio-afrykański bęben wojenny, dar któregoś z wujów, służących w marynarce*

•— I znowu wyleją nas z pracowni! •— rzekł Beetle, który lubił ten swój kąt •— Za maleńkie gru-' chanie wylał nas przecie Mason.

Mason to był ów nauczyciel matematyki, który mówił o nich we wspólnej sah nauczycielskiej.

•— Wy to nazywacie gruchaniem? 0, rety! •— wykrzyknął Ebenezar •— Kiedyście zaczęli grać. na tym piekielnym instrumencie, słowa jednego nie mogliśmy zrozumieć w naszej pracowni! I cóż wam z tego przyjdzie, że się dacie wylać?

•— Cały tydzień mieszkaliśmy we wspólnej sali!

—    dorzucił Beetle tragicznie >— Marzliśmy jak psy. •

— Te—ek. Ale odkąd nas wylano, mieszkanie Masona było codzień pełne szczurów. Tydzień trwało, zanim się domyślił, o co idzie •— rzekł M’Turk *— On nie cierpi szczurów. Jak tylko nas wypuścił, szczury zniknęły. Mason ma teraz przed nami trochę boja, ale dowodu nie było.

•— Jeszczeby też! — odezwał się Stalky -—* Skąd miał być jaki dowód, skoro ja sam wyłaziłem na dach i rzucałem mu te ścierwa przez komin wprost ’do jego kominka! Ale słuchajcie! Rzecz w tern, czy możemy sobie teraz pozwolić na wojnę domową?

•— Mną się nie krępujcie! •— oświadczył Beetle

—    King twierdzi, że ja i tak przekroczyłem już wszelkie granice!

•— Co ty! — odpowiedział Stalky lekceważąco

—    Ty, stara babo, do wojska nie idziesz! Ale ja nie obciąłbym, żeby mnie wylano ■— a stary zaczyna na nas też już krzywo patrzeć...

•— Guzik! •— rzucił M'Turk¹— Stary nie wylewa nigdy, chyba tylko za jakieś świństwo albo za kradzież. Ale zapomniałem wam powiedzieć : Ty i Stalky jesteście złodzieje •— prawdziwi włamywacze.

Goście aż jęknęli, ale Stalky z błogim uśmiechem zaczął im tłumaczyć, w czem rzecz.

*—• Fajno! Widzicie, ten pędrak Manders młodszy, widział, jak Beetle i ja otwieramy kufer MTurka w dormitażu, zeszłego miesiąca, kiedyśmy to wzięli jego zegarek. Naturalnie, gwizdek Manders nafaga-.sował Masonowi, zaś Mason, paląc się do tego, żeby nam zapłacić za szczury, dał się zbujać.

•—■ I wtedyśmy go dostali ! •— rzekł M'Turk pieszczotliwie — Traktowaliśmy go bardzo elegancko, ponieważ był nauczycielem w naszej szkole nowym i pragnął pozyskać zaufanie chłopców. No, i z tego,

co zobaczył, wyciągnął, niestety, bardzo smutne wnioski. Stalky był u niego, błagał go, udawTał, że się strasznie boi i przysięgał mu, że rozpocznie nowe życie, jeśli mu Mason wybaczy i jakiś czas poczeka •— ale Mason nie chciał. Powiedział, że musi pofaga-sować o wszystkiem staremu.

— Mściwy gad! •— odezwał się Beetle — A wszystko przez te szczury! Wtedy i ja zacząłem go błagać, a Stalky wyznał, że dopuszczał się regularnie kradzieży przez sześć lat od samego początku, jak tylko przyszedł do szkoły i że ja go tego nauczyłem *— a la Fagin. Mason aż pozieleniał z radości. Był pewny, że już się mu nie wymkniemy.

•— To bajkowe! Jak babcię kocham! •— wykrzyknął Dick IV. — A myśmy nic o tern nie wiedzieli !

■— Pewnie, że nie. Mason się tern nie chwalił. Spisał wszystkie nasze zeznania na urzędowym papierze ze stemplem. Było tam wszystko, w co tylko mógł uwierzyć.

•— A potem zaniósł to staremu, rozumie się nie bez mówki ze swej strony. Miało ci to około czterdziestu stron — mówił Beetle •— Sam mu pomagałem.

•—• I cóż dalej, warjaci wściekli? •— zapytał Ebenezar.

*— Stary nas zawołał do siebie. Stalky poprosił o przeczytanie ,,zeznań/' ale stary rzucił je do kosza,, a nam dał po osiem kijów *— odlewanych •— za bezczelne zbujanie nowego nauczyciela. Widziałem, jak

mu się trzęsły ramiona, kiedyśmy wychodzili. Czy-byście pomyśleli •— rzekł po chwili zastanowienia — że na następnej lekcji Mason nie mógł na nas spojrzeć, żeby się nie zaczerwienić? A my trzej gapiliśmy się na niego, że aż dygotał. To okropnie żliwy gad.

wra-

— On czytał Eryka — odezwał się M'Turk — wobec czego daliśmy mu Św. Winijreda czyli Życie w Kclegjum. Oni tam wciąż puszczają wszystko, co mogą ukraść w szkole św. Winifreda, o ile się nie modlą lub nie urzynają po szynkach. To było przed tygodniem i stary wścieka się trochę na nas. Nazwał to konstruktywnem łajdactwem. Stalky to wszystko wymyślił.

¹

Wielkie angielskie licea dzielą się zwykle na domy, zamieszkane przez uczniów różnych klas a znajdujące się pod kierunkiem gospodarzy domów (housemaster) czyli dyrektorów. Dyrektorowie stanowią kolegjum, na którego czele stoi dyrektor naczelny; my dla lepszego odróżnienia używać będziemy słowa „rektor“.

Stalky.

•— Niema najmniejszego sensu żreć się z nauczycielem, dopóki się nie jest zupełnie pewnym, że się go może wykiwać i zrobić z niego durnia •— rzekł Stalky, wyciągnięty wygodnie na dywanie przed kominkiem •— Mason nie znał N-ru Piątego — dziś. już wie, z kim ma do czynienia, oto wszystko. A teraz, moi drodzy słuchacze •— Stalky podkurczył pod siebie nogi, usiadł i zwrócił się do całego towarzystwa *— czeka nas bój z tym niezłomnym, upartym Kingiem. Na całe mile zboczył ze swej drogi, byle tylko wywołać z nami konflikt. — Tu Stalky spuścił na twarz swą czarną jedwabną maskę i mówił tonem sędziego, wydającego wyrok śmierci. —Krzywdził Beetle⁵a, M’Turk’a i mnie, privatim i seriatim*

wszystkich razem i każdego zosobna, jak i gdzie mógł nas dopaść. Ale teraz znieważył cały N. 5. w sali muzycznej, w dodatku w obecności tych podobnych do pomocników fryzjerskich mamusinych synków z N. 93! Chłopcy, my mu musimy dać taką szkołę, żeby krzyczał Capivi!

Lektura Stalky’ego nie obejmowała ani Browning’a ani Ru skina.

•— A oprócz tego *— dorzucił MTurk •— on jest obrzydliwy fibster, wywieszacz koszów. Nosi krawat w kratkę. Rusldn mówTi, że człowiek, noszący krawat w kratkę, musi być na wieki potępiony.

— Brawo, M’Turk! •— wykrzyknął Tertius •— Ja myślałem, że to tylko zwykłe bydlę!

— On jest bydlę, rozumie się, ale to jeszcze gorsze. On ma zawieszony w swem oknie kosz porcelanowy z niebieskiemi wstążeczkami i czerwonym kotkiem i wt tym koszu sobie hoduje muszkat. Pamiętacie ? Kiedy dostałem wszystkie te stare rzeźby dębowe z kościoła bidefordskiego, jak go restaurowano (Rusldn mówi, że kto restauruje jakiś kościół, jest skończonym pacerem!) i po zlepiałem je tu klajstrem? Otóż wadzicie, nadszedł King i zaczął pytać, czy ja tego nie zrobiłem przy pomocy piły otworowej ! To król wrywieszaczy koszów!

Tu czarny od atramentu wielki palec M’Turka zwrócił się Im dołowi, jak gdyby nad jakąś urojoną areną, pełną zbroczonych krwią Kingów.

-— Placetne, dziecię szlachetnej rasy! — zawołał do Beetle "’a.

■— Cóż?— zaczął Beetle z wahaniem — To potomek Beljala, ale ja przecie dam mu jakąś szansę. Widzicie, zawsze przecie mogę mu kazać tańczyć tak, jak mi. się w jakimś nowym wierszu zagrać podoba. Pofagasować staremu nie może, bo się przez to jeszcze bardziej ośmiesza. (Stalky ma słuszność). Ale niech i on ma jakąś szansę.

Beetle otworzył leżącą na stole książkę, przejechał palcem stronicę i zaczął na chybi-trafi:

Lub też kto w Moskwie ku carowi Ostrożnym wielce krokiem Po białych idzie Kremlu płytach,

Po serpentynach, syjenitach Z pięciu generałami. ..

— To nie ma sensu. Weź co innego •— rzekł

Stalky.

•— Zaczekaj chwilkę; ja wiem, co jest dalej! —-MTurk czytał przez ramię Beetle a.    *

Co równocześnie, jak na złość,

Pozorów na to było dość!

Kichnąwszy, ze swych miękkich wstęg, Złożonych, niby chustki w pęk —

Bany moje ! Co za wyrok !

Zrobili stryczek — no i tak Car padł — a nie pozostał znak!

— Nie rozumiem z tego wszystkiego ani słowa! *— rzekł Stalky.

’— Tem gorzej dla ciebie! Zrozumiej że! •— tłumaczył mu M'Turk. •— Tych sześciu drabów udusiło cara, a ponieważ szarfy były miękkie, śladów na szyi nie było. Actum est z Kingiem.

— Iw dodatku to on sam dał mi tę książkę ! — odezwał się Beetle, oblizując wargi: .

Galaci mają wielką księgę,

Tylko ją trzeba znać,

Dwadzieścia dziewięć w niej wyroków,

Nie ten — to drugi snąć!

A potem ni stąd ni zowąd:

Setebos ! Setebos ! I jeszcze raz : Setebos !

Myślał, że mieszKa na mroźnym księżycu...

— Właśnie wraca z obiadu! •— rzekł Dick IV, spojrzawszy przez okno ■— Manders młodszy idzie z nim razem.

— Istotnie, najbezpieczniejsze dla Mandersa młodszego w tej chwili miejsce — zauważył Beetle.

e— Teraz lepiej, żebyście się już wynosili •— rzekł Stalky grzecznie do swych gości — Poco się macie mieszać do tej awantury. Prócz tego — my nie potrzebujemy świadków.

•— Czy zaczynacie natychmiast? —- zapytał

Aladin.

•— Natychmiast, jeśli nie prędzej ! — odpowiedział Stalky, skręcając gaz. — Twarde, uparte chło-pisko, ten King. Ale my go nauczymy wołać Capivi! No, kusz-cie, Antki!

Towarzystwo, pełne oczekiwania, wycofało się do swego własnego, czystego i obszernego pokoju.

•— Kiedy Stalky’emu zaczynają nozdrza latać jak koniowi — mówił Aladyn do Cesarza chińskiego •— to znaczy, że jest na ścieżce wojennej. Ciekawy jestem, jak się to skończy?

•— King dostanie szkołę •— odpowiedział Cesarz

—    Wogóle z N. 5 żartów niema!

•— Swoją drogą zastanawiam się nad tern, czy ja to mam przyjąć urzędowo do wiadomości, czy nie ■— rzekł Ebenezar, który przypomniał sobie naraz, że jest prefektem.

•— To nie nasz interes, Kiciu. A prócz tego, gdybyś to zrobił, mielibyśmy w nich wrogów, a wtedy już nie możnaby wytrzymać •— mitygował go Aladyn

—    Oho, już zaczynają!

Zachodnio-afrykański bęben zahuczał we wszystkich wyjściach i sieniach. Numerowi Piątemu zakazano powoływać do życia tę maszynę na odległość donośności głosu od liceum. Wbrew temu zakazowi głęboki, miażdżący grzmot napełnił kury-tarze, ldedy M'Turk i Beetle z właściwą sobie znajomością rzeczy zaczęli masować środek bębna. Grom ten zmienił się wkrótce w dźwięk trąb •— dzikich trąb, nawołujących do pościgu, poczem, gdy MTurk zaczął uderzać w jedną stronę, gładką od krwi ofiar, przeszedł w urywane porykujące Wycie, jakie wydaje raniony goryl w swej ojczystej puszczy. Nastąpił

natychmiast wybuch gniewu Kinga •— bieg po trzy schody naraz na górę z suchym szelestem ubrania. Podsłuchujący Aladyn i towarzysze pisnęli z emocji, kiedy drzwi z hałasem otwarto. King wtoczył się w ciemności, przeklinając koncert anto w w imię Bel-jala i wszystkich bogów spokoju.

•— Wyrzuceni na tydzień z pracowni — rzekł Aladyn, zaglądając przez uchylone drzwi — ,,Klucz od pracowni przynieść w ciągu pięciu minut. Brutale, barbarzyńcy, dzikusy, smarkacze!“ Jest bardzo zirytowany. ,,Arrah, Patsy, dziecka patrz!“ zanucił szeptem i, wisząc u klamki, wykonał niedosłyszalny taniec wojenny.

King natychmiast zbiegł nadół i Beetle wraz z MTurkiem zapalili gaz, aby naradzić się ze Stal-kym. Ale Stalky zniknął.

•— Zdaje się, że to jeszcze nie koniec •— mówił Beetle, zbierając swe książki i pudełko z przyrządami do geometrji •— W każdym razie tydzień we wspólnej sali to żaden zysk.

•— Pewnie, ale czy nie widzisz, że Stalky’ego tu niema, cymbale jeden? •— rzekł M’Turk *— Zanieś klucz i udawaj, że jesteś bardzo zmartwiony. King będzie cię tylko piłował przez jakie pół godziny. Ja tymczasem będę czytał w niższej sali wspólnej.

•— Zawsze ja! — jęknął Beetle.

•—• Poczekaj, zobaczymy, co będzie dalej! ■— dodawał mu otuchy M’Turk — Ja sam nie wiem,

czego Stalky chce, ale on wie, co robi. Idź i ściągnij na siebie ogień Kinga. Ty jesteś już do tego przyzwyczajony.

Ledwo klucz przekręcił się w drzwiach, podniosło się powoli wieko skrzyni na węgiel, stojącej pod oknem a służącej za fotel. Ciasna to była kryjówka nawet dla tak giętkiego chłopca jak Stalky, który musiał w niej siedzieć z głową między kolanami i z brzuchem przy prawem uchu. Z szuflady stołu wyjął starą procę, garść grubego śrótu i drugi klucz od pracowni, a potem podniósł pocichu okno i ukląkł przy niem, z twarzą zwróconą ku gościńcowi, drzewom, poruszanym wiatrem, ciemnej równi, królikami i białej linji fal, kłębiących się wzdłuż płaskiego brzegu. Zdaleka, z biegnącego urwistym wąwozem devon-shirskiego gościńca słychać było chrapliwy głos rogu pocztyljona. Był w tern cień meloclji, jak gdyby w butelce od wina wiatr próbował śpiewać: ,,Tak to jest w naszej armji.“

Stalky uśmiechnął się zaciśniętemi wargami i rozpoczął ogień z wielkiej odległości ; stara szkapa aż się wykręciła w zaprzęgu.

— Ta co je, du chulery — zawołał Króliczy Bobek głosem przerywanym przez czkawkę.

Znowu śrót ze złośliwem skomleniem gwizdnął przez zetlałe boki płóciennej budy.

•—- Habet ! •— mruknął Stalky, kiedy Króliczy Bobek klął w cierpliwą noc, przysięgając, że widzi

przeklętego studenta, który go tak podstępnie napadł.

•— I tak •— mówił King swym głowowym głosem do Beetla, nad którym się znęcał w obecności Man-dersa młodszego, wiedząc dobrze, jak ucznia piątej klasy boli, gdy się go wyśmiewa przed mikrusami *— i tak, mistrzu Beetle, mimo wszystkich naszych wierszy, któremi się tak pysznimy, jak tylko ośmielimy się wejść w konflikt choćby z tak nic nie znaczącym przedstawicielem władz szkolnych, jak naprzy-kład ja, wylatujemy ze swej pracowni, czy tak?

— Tak jest, prósz pampsora! — odpowiedział Beetle z baranim uśmiechem na twarzy i wściekłością w sercu. Był już bliski utraty wszelkiej nadziei, ale pocieszał się jeszcze dobrze uzasadnioną wiarą, że Stalky nigdy nie jest tak niebezpieczny, jak wówczas, gdy go nie widać.

•— Nikt się nie prosi ani o krytykę, ani o uznanie. Otóż — zostaliśmy wydaleni ze swej pracowni zupełnie jak pierwszy lepszy Manders minor. To trudno! Nie jesteśmy niczem innem, jak tylko smarkatymi sztubakami i musimy być odpowiednio, jako tacy, traktowani!

Beetle nadstawił uszu, bo Króliczy Bobek klął na gościńcu bez pamięci i niektóre jego wyzwiska trafiły przez lufcik do pokoju. King wierzył w wen-

•—• Ja ci widzy! Ja ci widzy! •— ryczał Króliczy Bobek, rozwścieczony widokiem wroga •— znowu salwa śrótu z ciemności na górze •— Ty, ty, z tą długą trąbą, żebrak kaprawy! To ty za stary na takie psie figle — aj ! Ja ci mówim, weź okład na swój nochal, weź okład na swój długi nochal!

tylację. Podszedł ku oknu majestatyczny jak zwykle, w cżarnem ubraniu, zupełnie widoczny w świetle gazu.

A w Beetle’u serce aż zamarło. Gdzieś, w jakiś sposób, wiedział to już napewno, za temi manifestacjami krył się Stalky. Była nadzieja i prawdopodobieństwo zemsty. Ptadę, dotyczącą nosa, uwieczni w nieśmiertelnym wierszu. King. podniósł okno w górę i zgromił surowo Króliczy Bobek- Ale furman był bez trwogi i zmazy. Zlazł z wozu i stanął przy drodze.

A potem przyszło jedno po drugiem, wszystko jak we śnie. Manders młodszy z krzykiem złapał się za głowę, gdy kańciasty krzemień odbił się od trzech bogato oprawnych w cielęcą skórkę tomów na półce z książkami. Drugi krzemień szurnął przez całe biurko. Beetle z udaną gorliwością chciał go złapać, ale usiłowania jego zostały uwieńczone tylko przewróceniem lampy naftowej, z której nafta polała się via King na papiery, parę jego ulubionych książek i perski dywan na ziemi. Dużo było potłuczonego szkła dokoła krzesła pod oknem; porce-

łanowy kosz •—awersja M Turka —rozbity w strzępy, wysypał swój muszkat wraz z ziemią na czenvone rypsowe poduszki; Manders minor krwawił obficie z ciętej rany na kości policzkowej, zaś King, używając okropnych słów, z których każde Beetle skwapliwie notował sobie w pamięci, wybiegł na poszukiwania sierżanta szkolnego, chcąc natychmiast osadzić Króliczy Bobek w więzieniu.

•— Biedne dziecię! >— odezwał się Beetle z fał-szywem, udanem współczuciem — Pozwól, aby to trochę wykrwawiło. To najlepiej zapobiega apopleksji.

Tak, prowadząc ku drzwiom wyjącego Mander sa, umiejętnie przytrzymywał jego oślepioną przez krew głowę to nad biurkiem, to nad zeszytami na biurku.

A wówczas Beetle, sam wobec całego pogromu, odwdzięczył się pięknem za nadobne. W jaki sposób w tym pokoju cały komplet „Gibbona“ miał grzbiety podarte, jak gdyby ostrym krzemieniem; w jaki sposób takie mnóstwo czarnego i fioletowego atramentu zmieszało się na biurku z krwią Mandersa; w jaki sposób wielka butelka-z gumą arabską, od-korkowana, potoczyła się półkolem po podłodze i w jaki sposób porcelanowa klamka u drzwi pokryła się jeszcze gęściej krwią Mandersa, to były rzeczy, których oczywiście Beetle nie tłumaczył, kiedy doprowadzony do wściekłości King wrócił

i zastał go stojącego grzecznie na tlącym się dywanie, rozłożonym przed kominkiem.

— Pampsor nie kazał mi odejść — rzekł z min% Casabianki i King wysłał go w ciemności piekielne.

za~

On jednak, chcąc wyładować radość, która go rozsadzała, podążył na parter ku małej garderobier w której czyszczono trzewiki. Ledwie jednak czerpnął oddechu, aby wydać pierwszy okrzyk triumfu, dwie ręce ścisnęły go za gardło tak, że ani głosu wydać nie mógł.

•— Idź do dormitaża i przynieś, mi moje rzeczy. Przynieś je do łazienki Piątej Klas3r. jestem wciąż jeszcze w trykotach! •— zasyczał Stalky, siedząc mu na głowie — Nie leć! Idź powoli.

Ale Beetle wtoczył się do sąsiedniej klasy i wydelegował nie wiedzącego jeszcze o niczem M’Turka» z historycznem précis dotychczasowego przebiegu, kampanji. Tak tedy był to MTurk o drewnianej twarzy, który przyniósł ubranie z dormitaża, podczas gdy Beetle dyszał ciężko na ławce. A potem, wszyscy trzej ukryli się w łazience Piątej Klasy, poodkręcali kurki, napełnili łazienkę parą i płacząc-wskoczyli do wanien, gdzie opowiadali sobie szczegóły wojny.

•— Moi! Je! Ich! Ego! — sapał Stalky •— Czekałem, póki własnych myśli już słyszeć nie mogłeny kiedyście wy bili w bęben ! A potem schowałem sięs w' pace na wręgiel •— postrzeliłem Króliczy Bobek —

a Króliczy Bobek zrobił pogrom Ringowi. Słyszeliście jak szkło dzwoniło?

— Jakże, przecie on ■—• on ■— on — piszczał M’Turk — drżącym palcem wskazując na Beetle "a.

— Jakże, przecie ja ■— ja ■— ja byłem przez cały czas •— zawył Beetle — Byłem w jego gabinecie, urągał mi.. .

— O, rany boskie! •— krzyknął Stalky i zniknął pod wodą.

-— Szkło •— szkło, to jeszcze nic. Mandersowi młodszemu rozbił głowę. Na •—na — nafta z lampy rozlała się po całym dywanie. Krew na książkach i papierach! Guma! Guma! Guma! Atrament! Atrament! Atrament! O, Boże!

Stalky, cały czerwony, wyskoczył z wanny i, trzęsąc Beetlem, starał się doprowadzić go do równowagi; ale jego opowiadanie znowu zbiło ich z nóg.

•— Ja ukryłem się w komórce, jak tylko usłyszałem, że King biegnie na dół. Beetle wpadł na innie. Drugi klucz jest schowany za tablicą. Niema •'dénia czegoś takiego, coby świadczyło przeciw nam — rzekł Stalky.

Przez chwilę śpiewali sobie wzajemnie hymny pochwalne.

sam nas

.z pracowni wyrzucił! — podkreślił M’Turk ■— Choćby chciał, nie może nas podejrzewać. Och, Stalky,

— I w dodatku on sam •— sam

to najpiękniejszy czyn, jakiego śmy kiedykolwiek dokazali.

•— Guma! Guma! Oceany gumy! —• wołał Beetle —• z okularami, żarzącemi się z poza morza mydlin — Atrament i krew, wszystko razem pomieszane! Potrzymałem przez chwilę głowę tego bydlaka nad łacińsldem zadaniem szkolnem na poniedziałek •— Boże, jak nafta śmierdziała! A Króliczy Bobek kazał Kingowi wziąć okład na nochal! Stalky, trafiłeś Króliczy Bobek?

•— Ja myślę! Pociąłem go od stóp do głów! Kie słyszeliście, jak klął. O jej, skonam, jeśli nie przestaniecie !

Ubierali się z trudnością, bo MTurk musiał przecie zatańczyć, dowiedziawszy się, iż kosz porcelanowy z muszkatem stłukł się, a prócz tego Beetle przytaczał różne wyrażenia Kinga z poprawkami i komentarzami.

'— Okropność! — zawołał Stalky, omdlewając podczas szamotania się z napół wciągniętemi spodniami •— Iw dodatku w obecności tak niewinnych chłopców, jak my! Co by o tern powiedziano w szkole Sw. Winifreda lub w „Swiecie Szkoły!“ Ale czekaj-cie-no ! To mi przypomina, żeśmy jeszcze nie zapłacili Trzeciej przygotowawczej za napaść na Beetle a, kiedy on się rozprawiał z Mandersem młodszym. To ,,alibi“, Samiwelu! A oprócz tego, jeśli im za to nie zapłacimy, staną się niemożliwi!

Trzecia przygotowawcza postawiła przed swą salą wartę, którą stała całą godzinę, co dla małego chłopca znaczy wieczność. Teraz chłopcy zajęci byli swemi zwykłemi sobotniemi sprawami — jedni gotowali na gazie wróble z rdzawemi dziobami, drudzy warzyli w fajansowych słojach aptekarskich jakieś paskudne trunki, inni przy pomocy scyzoryków ściągali skórę z kretów^ lub obserwowali swe jedwabniki, a jeszcze inni rozprawiali o niegodzi-wościach starszych ze swobodą, łatwością i dowcipem, który w podziw wprowadziłby ich rodziców. Cios spadł bez ostrzeżenia. Stalky przewrócił ławkę pełną mikrusów i wysypał ich na ich własne uten-sylja kuchenne ; MTurk szalał w niechlujnych szafach jak terrier w jamie króliczej, podczas gdy Beetle skrapiał obficie atramentem wszystkie głowy, których nie mógł dosięgnąć Klasycznym Słownikiem Smitha. Trzy krótkie minuty zrujnowały niemało jedwabników, ulubionych larw, wypracowali francuskich, czapek szkolnych, napół spreparowanych czaszek i kości i z pół tuzina słojów pełnych własnego wyrobu konfitur z tarniny. Było to spustoszenie straszne, a sala wyglądała jakby przez nią przeleciały trzy burze z trzech przeciwnych stron.

— Pchi! •— sapnął Stalky, odetchnąwszy głęboko, kiedy się znalazł za drzwiami (wśród jęków ,,Oh, wy łotry, wam się zdaje, że to bardzo dowcipne“ itd.) — Teraz jest wszystko w porządku.

Niechaj słońce nigdy aie zachodzi nad waszym gniewem. A to cymbały, te mikrusy! Nie umieją jeszcze kombinować.

•— A siadło mi ich na głowie sześciu, kiedym przyszedł po Mandersa młodszego! •— odezwał się Beetle •— Przestrzegałem, że dostaną lanie!

•— Zapłaciliśmy wszystkim, jak należało •— co za cudne uczucie — rzekł M’Turk zamyślony, kiedy szli korytarzem •— Zdaje mi się jednak, że o Kingu lepiej dużo nie mówić, no nie, Stalky?

— Nie za dużo. Nasza pozycja to, rozumie się, pokrzywdzona niewinność — tak samo jak wtedy, kiedy to stary Foxibus oskarżył nas o palenie w lokalu Łowców Pluskiew. Gdybym nie był wpadł na myśl kupienia pieprzu i posypania nim naszych ubrań, byłby nas wyniuchał. King był wtedy straszliwie komiczny. Przez tydzień przezywał nas wy-pychaczami ptaków.

— Ba, King nie znosi Towarzystwa Historji Naturalnej dlatego, że jego prezesem jest mały Har-topp. Wszystko, co się robi w budzie, powinno być ku większej chwale Kinga — zaznaczył MTurk — Ale swoją drogą skończonym osłem trzeba być, żeby myśleć, że my w naszym wieku zaczniemy wypychać ptaki, jak jakie mikrusy.

— Biedny, stary King! — westchnął Beetle — Jego we Wspólnej Sali nie lubią i będą mu teraz wciąż Króliczy Bobek pod nos pchali. Boże! Co za

rozkosz! Jak to cudnie! Jak wspaniale! Ach, że-byściego byli widzieli, jak pierwszy kamień wleciał Г I ta ziemia!

I znowu ich śmiech na kilka minut obezwładnił.

Wreszcie udali się do pracowni Ebenezara, gdzie ich jednak przywitano chłodno.

— Co się stało ? — zapytał Stalky, wyczuwszy w tej chwili nową. atmosferę.

— Sami najlepiej wiecie! — odpowiedział Ebenezar-—Jeśli was złapią, wyleją was z pewnością. King to mściwa best ja.

— Co? Jak? Gdzie? Wylać? Za co? Cóżeśmy zrobili ? Graliśmy tylko na bębnie i za to King już nas wylał z pracowni!

-— A niby to nie wy spiliście Króliczy Bobek i podpłaciliście go, żeby zdemolował mieszkanie Kinga ?

-— Podpłacili? Co to, to nie, mogę przysiąc, żeśmy tego nie zrobili! •— odpowiedział Stalky z ulgą, bo nie lubił kłamać •— Jakiż ty masz niski sposób myślenia, Kiciu! Myśmy byli w łazience na dole i kąpaliśmy się. Czyżby istotnie Króliczy Bobek zdemolował mieszkanie Kinga? Niezłomnego, upartego Kinga? To straszne!

— Okropne! King aż się pieni! Dzwonią na modlitwę. Chodźmy.

— Zaczekaj chwilkę! — zawołał Stalky, prowadząc rozmowę dalej donośn3Tm i wesołym głosem,

kiedy schodzili nadół — I zacóż to Króliczy Bobek zdemolował Kingowi mieszkanie ?

— Ja wiem •— rzekł Beetle, gdy mijali otwarte drzwi pokoju Kinga ■— Byłem właśnie w jego gabinecie.

•— Cicho, ty ośle jeden! — syknął Cesarz chiński.

•— Och, on już poszedł na modlitwę! — mówił Beetle, obserwując cień nauczyciela na ścianie — Króliczy Bobek, urżnięty trochę, klął na swą szkapę. King zaczął mu urągać przez okno, a wtedy Króliczy Bobek zdemolował mieszkanie Kingowi.

— Jakto? — odezwał się Stalky — To niby,, twojem zdaniem, King zaczął pierwszy?

King znajdował się za nimi, a każde dobrze odważone słowo leciało klatką schodową jak strzała.

•— Ja mogę przysiąc tylko na jedno, ■— ciągnął Beetle •— że King klął jak mularz. Poprostu •— ohyda! Muszę o.tern napisać do ojca.

— Lepiej powiedz o tern Masonowi >— poddał Stalky •— On zna naszą drażliwość na tym punkcie. Zaczekajcie chwileczkę, sznurowadło mi się rozwiązało.

Chłopcy z sąsiedniej pracowni pobiegli naprzód. Nie chcieli się dać wciągnąć w scenę tego rodzaju. Tak więc M’Turkowi przypadło w udziale dojść do ostatecznej konkluzji pod działami przeciwnika.

•— Widzicie! ■— mówił Irlandczyk, wisząc na poręczy schodów— Zaczyna napr zód z mikrusami-

Potem zaczyna z chłopcami z wyższego gimnazjum, a potem zaczyna z ludźmi, któizy nie mają z budą mic wspólnego •— a potem się z tern kryje. Dostał ■yo mu się należało — Przepraszam pampsora. Nie widziałem, że pampsor idzie.

Czarny strój zaszumiał jak chmura gradowa, a tuż za nim rzędem, wziąwszy się pod ręce, trupa Aladyna maszerowała wielkim korytarzem na modlitwę, śpiewając z jak najniewinniejszą intencją:

Arrah, Patsy, pilnuj dziecka! Patsy, dziecka swego patrz!

Pięknie otul je kołderką, bo znów będzie straszny płacz!

Arrah, Patsy, pilnuj dziecka, choć przez chwilę na nie bacz,

Bo noc całą krzyczeć będzie! Patsy, swego dziecka patrz!

NIESMACZNY EPIZOD.

Któraś z ciotek Stalky’ego, stara panna, przysłała mu obie te książki z napisem: „Najdroższemu Artie w dzień skończenia szesnastu lat.⁴-' MTurk zażądał ich zastawienia ; zaś Beetle, wróciwszy z Bide-ford, rzucił je na okno pracowni Nr. 5. i oświadczył, że Bastable za obie książki nie chce dać więcej niż dziewięć szóstek, mówiąc, iż Eryk to taka sama piła jak Si. Winifred.

■— Nie mogę powiedzieć, żebym miał zbyt wysokie wyobrażenie o twej ciotce i to właśnie teraz, kiedy nam prawie zupełnie wyszły naboje — Artie, złotko moje!

Wobec czego Stalky wstał, aby go nauczyć moresu, ale MTurk siadł Stalky’emu na głowie i, przezywając go „niewinnym chłopcem“, siedział tak długo, dopóki nie zawarli pokoju. A ponieważ mieli przykre zaległości w łacinie, ponieważ było właśnie wyiskrzone lipcowe popołudnie i ponieważ właściwie powinni byli być na „match’u“ palantowym swego domu, zaczęli odnawiać swą znajomość, znajomość zażyłą a wszeteczną z obu grubemi tomami.

81

Stalky.

— Otóż mamy! •— odezwał się MTurk — Kara cielesna wywierała na Eryku wpływ jak najgorszy. Nie wywoływała w nim bynajmniej uczucia skruchy i żalu — zapamiętaj to sobie-, Beetle — lecz uczucie wstydu i niesłychanego oburzenia. Zgrzytał zębami z gniewu -— o, niepoczciwy Eryku! — Weźmy teraz to miejsce, gdzie on idzie pić.

— Zaczekaj chwilkę. Tu jest drugi jeszcze przykład. ..Szósta klasa — powiada — stanowi palla-djum każdej szkoły publicznej/' Ale ta hołota — tu Stalky zamknął głośno złoconą książkę —- nie może zapobiec temu, żeby ich koledzy nie pili, nie kradli, nie wypuszczali w nocy mikrusów przez okno i — i nie robili, co się im podoba. Psiakrew, co za szkoda, żeśmy nie chodzili do Sw. Winifred a.

— Przykro mi bardzo, że chłopcy z mej klasy tak mało interesują się swe mi „matołkami!“

Mr. Prout, gdy chciał, umiał chodzić bardzo cicho, co w oczach chłopca nie jest żadną cnotą. Prócz tego otworzył szeroko drzwi do pracowni bez pukania — druga zbrodnia — i przyglądał się trójce podejrzliwie.

— Bardzo mi przykro, że muszę patrzeć, jak gnijecie w swoim pokoju.

— Byliśmy na spacerze zaraz po obiedzie, prósz pampsora —odpowiedział znużonym głosem M Turk.

„Match V‘ są do siebie podobne jak dwie krople wody, a oni w ostatnim tygodniu zajmowali się przy-

— Ja nie widzę, jak piłka leci, prósz pampsora! — tłumaczył się Beetle — Tyle razy rozbijano mi przy siatce okulary, aż mnie meszcie uwolniono. Jeszcze jako mikrus byłem w palancie do niczego,

padłdem strzelaniem królików z pistoletu floberto-wego.

prósz pampsora.

-— Wolelibyście oczywiście napychać się. Jeść i pić. Dlaczego was trzech nie obchodzi nic a nic honor domu?

Słyszeli to zdanie aż do znudzenia. „Honor domu“ był słabym punktem Prouta i chłopcy wiedzieli dobrze, gdzie mogą go ukłuć do żywego.

— Jeśli pan profesor każe nam iść na „match“, rozumie się, pójdziemy -— rzekł Stalky z irytującą uprzejmością.

Ale Prout wolał nie kazać. Kiedy raz tego spróbował podczas jakiegoś wielkiego „matchV\ trzej intryganci, odsunąwszy się od swych kolegów, przez pół godziny stali w pozycji „baczność“ wobec wszystkich zgromadzonych gości, podczas gdy podmówione mikrusy przedstawiały ich jako ofiary tyranji Prouta. A Prout był bardzo drażliwy.

Podczas niesłychanie jadowitych pogadanek w' sah nauczycielskiej, King i Macréa, koledzy Prout’a, przekonywali go stale, że jedynem zbawieniem chłopców jest tylko sport i nic jak sport. Uczniowie zaniedbani, to uczniowie straceni. Musi

się ich nagiąć do ram wspólnej dyscypliny. Gdyby Prout'a pozostawiono w spokoju, dałby sobie z pewnością wcale dobrze radę ze swymi podwładnymi, na nieszczęście jego nie dawano mu nigdy spokoju, a jego uczniowie, dzięki właściwemu młodzieży, szatańskiemu darowi jasnowidzenia, doskonale wiedzieli, komu zawdzięczają te jego napady gorliwości.

— Czy mamy iść nadół, prósz pampsora?— zapylał M’Turk.

— Nie mam bynajmniej zamiaru zmuszać was do robienia tego, co stanowi najwyższą przyjemność przyzwoitego chłopca. Bardzo mi przykro.

Wyszedł zakłopotany z niejasnem uczuciem, iż rzucał dobre ziarno na opokę.

— I powiedzcie mi, po kiego licha on to wszystko robi? Na co się to przyda? — rzekł Beetle.

— Poprostu — zbujano go! — wykrzyknął Stalky — King urąga mu w sali nauczycielskiej za to, że nas za mało trzyma w karbach. Macréa baj durzy o dyscyplinie, a Kopytko siedzi między nimi, paryr z gęby nie puszcza i tylko się poci z całej siły. Niedawno temu, jak byłem w biurze po chleb, słyszałem jak Oke (gospodarz nauczycieli) rozmawiał o tern z Richards'em (jednym ze służących domu Prouta).

— I co mówił? — spytał M'Turk, rzucając Eryka w kąt.

— Mówił, że robią więcej hałasu, niż całe gniazdo, pełne kawek — a przeważnie mówią tak, jak gdybyśmy my. którzy ich obsługujemy, byli głusi. Obmacają starego Prouta — krytykują wszystko, co zrobił dla swych uczniów, czego nie robi. Wychwalają swoich uczniów a mówią, że Prouva uczniowie są do niczego. — Widzicie, takie głupstwa wygadywał Olce, a Richards tak się rozgniewał, że aż cały poczerwieniał. On Kinga z jakiegoś powodu nie znosi. Ciekawy jestem dlaczego?

— Ty wiesz, że King wyśmiewa Prout’a w klasie — odezwał się Beetle •— robi wciąż jakieś przytyki, „witze“, tylko, że połowa jego klasy jest tak głupia, że nie rozumie, czego on chce. A przypominasz sobie jego nocny przytułek dla bezdomnych zeszłego wtorku? To było pite do nas. Chłopcy mówią, że on okropne rzeczy opowiada o nas w swoim domu, wyśmiewając się z naszego.

— Słowo daję, nie jesteśmy tu poto, żeby się mieszać do ich kłótni — wykrzyknął z gniewem M'Turk — Kto idzie się kąpać po apelu? Apel ma King na placu palanta. Chodźmy!

jVPTurk wziął swój słomiany kapelusz i wyszedł.

Trzej przyjaciele stanęli przed zalanym słońcem pawilonem niedaleko szarego, płaskiego, piasczystego brzegu, tuż przed apelem, i, nie pytając nikogo, po samym tylko głosie i ruchach Kinga poznali, iż jego dom bliski jest zwycięstwa.

— Proszę! Proszę! — wykrzyknął, zwracając ku nim rozpromienione oblicze — Nareszcie przyszła

QC

nasze ozdoby przytuliska nocnego- Jesteście wyżsi ponad palant, nieprawdaż?

Grający w ubraniach tennisowych roześmiali się drwiąco.

— Sądząc* po tem, co dziś popołudniu widziałem, zdaje mi się, że nie wy jedni jesteście tego zdania w swym domu. A czy wolno mi zapytać, co jaśnie wielmożni panowie raczą z sobą począć aż do herbaty?

— Pójdziemy się kąpać, prósz pampsora — odpowiedział Stalky.

—-1 skądże to nagłe umiłowanie czystości? Nie dostrzegam w was nic, coby o niem szczególniej świadczyło. Przeciwnie, o ile sobie przypominam — mogę się wprawdzie mylić — ale niedawno temu jeszcze...

— Przed pięciu laty! —- wtrącił Beetle z oburzeniem.

King zmarszczył brwi:

— Jeden z was miał nawet przydomek śmierdziela wodnego. Tak jest, śmierdziela wodnego. Bał się wody. A teraz, mówicie, pragniecie się umyć? Bardzo słusznie. Czystość nigdy nie szkodzi ani młodzikom w waszym wieku... ani ich domowi. A teraz do rzeczy.

To mówiąc, wziął listę nazwisk-— W jaki sposób mogłeś naraz zgłupieć do tego stopnia, żeby mu odpowiadać! — wyrzucił ze złością M'Turk, kiedy szli ku łazienkom na wybrzeżu.

— To niesprawiedliwość — przypominać mi, że się bałem wody, gdy byłem w pierwszej klasie. Mikrusy zawsze boją się wody, póki nie umieją pływać.

— I cóż z tego, ośle głupi; ale on zobaczył, że ci tern dojechał. Nigdy nie trzeba odpowiadać Kingowi.

■— Kiedy, Stalky, to była niesprawiedliwość!

— Jak Boga mego, jeśli ty po sześciu latach pobytu tutaj myślisz jeszcze, że znajdziesz tu sprawiedliwość, słowo daję, jesteś skończonym idjotą.

Kilku idących do kąpieli chłopców z domu Kinga okrzyknęło ich, błagając, aby się umyli ■— dla honoru swego domu.

-— Oto skutki głupkowatych rozmów z Kingiem! — rzekł Stalky •— Tym bęcwałom nigdy w świecie nie przyszłoby coś podobnego na myśl, gdyby im ktoś nie podsunął. Teraz będą się tern bawili całemi tygodniami. Udajcie, że nie słyszycie.

Uczniowie Kinga zbliżyli się, krzyknęli jakieś przezwisko, poczem odeszli pod wiatr, zatykając z przesadą nosy.

stwierdził Beetle •— Wkrótce zaczną mówić, że cały nasz dom śmierdzi.

Kiedy trzej przyjaciele porozpinani, z mokremi "włosami i spragnieni pokoju, wrócili z kąpieli do domu, proroctwo Beetle'a spełniło się aż zanadto prędko. W kurytarzu wybiegł naprzeciw nich mikrus — nędzny mikrus z drugiej przygotowawczej —- który podał im wysunięty daleko przed siebie, za-

•— Fajno!

winię ty starannie w papier kawałek mydła. ..z ukłonami od domu pana King'a.“

■— Stój! — zawołał Stalky, stawiając natychmiast czoło atakowi — Kto cię przysłał, Nixon? Rattray i White ? (Dwaj wielcy z domu Kinga). Dziękuję. Odpowiedzi nie będzie.

— Te głupie żarty są wstrętne ! •— jęknął MTurk •— Co to ma znaczyć? Co w tern jest śmiesznego?

•— To będzie już trwało aż do końca roku, możecie być pewni! •— potrząsnął Beetle głową ze zmartwioną miną.

On sam nieraz przeciągał żarty aż do ostateczności.

W przeciągu kilku dni w liceum rozpowszechniło się przekonanie, że chłopcy z domu Prout a nigdy się nie myją, skutkiem czego szerzą dokoła siebie nieznośny odór. Mr. King raczył się. ośmielająco w klasie uśmiechnąć, widząc, jak jeden z jego uczniów odsuwa się od Beetle’a z pewnemi ruchami.

>— Zdaje się, że jesteś dotknięty jakąś niemocą, mój kochany Beetle, dlaczegożby bowiem Burton starszy obawiał się dotknąć cię, że się tak wyrażę, rąbkiem swej sukni? Wyznaję, wciąż jeszcze nie rozumiem. Czy który z was nie raczyłby mnie oświecić ?

Rozumie się, pół klasy go oświeciło.

•— To nadzwyczajne! Niesłychane! A zresztą — każdy dom ma swe tradycje, do których za nic na

świecie nie chciałbym się wtrącać. Co do nas ■— nasz nałóg stanowi mycie się. Dalej •— Beetle! Od„ Jugurtha tarnen i *— o ile to nie przekracza twoich sił — unikaj zgadywania w zbyt jaskrawy sposób!

to*

Dom Pronta szalał z gniewu, ponieważ chłopcy Macrei i Hartoppa przyłączyli się do domu Kinga i wspólnie prowadzili przeciw niemu haniebną kam-panję. Wobec tego dom Proutia zwołał pewnego popołudnia walne zgromadzenie. Zgromadzenie było bardzo burzliwe i tłumne; brakowało tylko prefektów, którzy wprawdzie żywo się tą całą sprawą zajmowali, ale którym poczucie godności na wzięcie udziału w zgromadzeniu nie pozwalało. Odczytywano źle zredagowane rezolucje, wygłaszano mowy, zaczynające się od słów „Panowie, zeszliśmy się tu dziś“, a kończące się na okrzyku „hańba!“, zupełnie tak samo, jak się to robi we wszystkich liceach, odkąd świat jest światem i odkąd wogóle licea istnieją.

Pracownia Numer 5. była również obecna, z właściwą sobie miną łaskawą i protekcjonalną. Wreszcie MTurk o zapadłych policzkach ulżył sobie :

— Gadacie, krzyczycie i hałasujecie i oto prawne wszystko, co umiecie! Poco? Dom Kinga będzie się tylko śmiał z tego, że was tak zbujali i King także was wyśmieje. Oprócz tego ta rezolucja Orrm/a jest pełna błędów gramatycznych i King miałby jeszcze jeden powńd do śmiechu.

— Ja myślałem, że ty ją wraz z Beetlem poprawisz. ., a potem wywiesilibyśmy ją w korytarzu — rzekł pokornie autor.

— Ani mi się śni! Nie myślę się mieszać do tej awantury — odpowiedział Beetle •— To tylko większy triumf dla domu Kinga. Turkey ma najzupełniejszą słuszność,

— No to może ty, Stalky?

Stalky wydął policzki na sposób Panurga, spojrzał sobie zezem na koniec nosa i bąknął tylko :

— 0, wy ohydne gaduły!

— Wy parchy obrzydliwe! — odpowiedziała natychmiast ludność, zasypując obelgami wychodzących.

— Wściec się można! — rzekł M’Turk — Wie

cie co? Weźmy pukawki i chodźmy na króliki.

Trzy pistolety flo berto we wraz z odpowiednią ilością amunicji schowane były w zamkniętym kufrze Stalky’ego. Kufer ten stał w sypialni trzech przyjaciół o trzech łóżkach na samym końcu poddasza; ta mała sypialnia przylegała do większej, o dziesięciu łóżkach, która rozpoczynała znów wielką amfiladę sypialń, biegnącą z jednego końca liceum na drugi. Po domu Prouta szedł dom Macre’i, potem Kinga, na samym końcu Hartoppa. Starannie zamknięte na klucz i zaryglowane drzwi oddzielały poszczególne domy, ale każdy dom był co się tyczy swego rozkładu wewnętrznego — liceum składało

się początkowo z dwunastu budynków—dokładną kopją drugiego, zaś wszystkie znajdowały się pod jednym dachem.

Wszedłszy do sypialni, chłopcy spostrzegli, że łóżko Stalky'ego, stojące po lewej stronie okienka, odsunięto, a z szerokiego na dwie stopy wycięcia w ścianie wystawał zad Richards'a.

— A to co? Nie zauważyłem jeszcze tej dziury. Oo tam robisz, grubasie? — zawołał Stalky.

— Napełniam zbiorniki, panie Corkran...

Zduszony i zasapany głos Richards'a ledwo dolatywał do ich uszu.

— Ułatwili mi robotę, niech ich jasna cholera!

— Widać! — odezwał się M’Turk — Baczność! Uważaj, bo uwięźniesz w tej dziurze!

Richards sapiąc wyciągnął głowę i ramiona.

— Nie mogę dostać. Tak jest, panie M'Turk, tam jest kurek. Przesunięto wszystkie wodociągi o piętro wyżej, aż pod sam dach, że tak powiem. To podczas ostatnich wakacyj. Ale ja nie mogę dostać do kurka.

— Ja spróbuję! — rzekł Stalky, wchodząc w otwór.

— Na lewo, panie Corkran, niech się pan trzyma lewej strony i niech pan spróbuje namacać kurek.

Stalky przecisnął się na lewo i ujrzał długą, ołowianą mrę, która uchodziła do trójkątnego tunelu. Dach tego tunelu stanowiły krokwie i belkowe wiązanie stropu liceum, podłoga składała się ze źle

dostosowanych desek, a całość opierała się o grube drewniane podpory muru z łat i podmurowań dachu pod Inką.    '

— Śmieszna te dziura. Jak daleko idzie¹?

— Prosto, jak strzelił, panie Corkran — prosto, z jednego końca gmachu aż na drugi, wciąż pod dachem. Czy pan znalazł kurek? Mr. King chciał nam oszczędzić trudu noszenia wody. Ale to za ciasne dla takiego grubasa jak stary Richards. Za gruby jestem, żebym mógł udawać łasicę. Dziękuję, panie Corkran !

Woda trysnęła z pod kurka w szafie a to widząc, Richards napełnił swe wiadra wodą i pokuśtykał dalej.

Chłopcy siedzieli na swych łóżkach zdumieni, rozważając wszystkie możliwości swego nowego odkrycia. Słyszeli wyraźnie, o dwa piętra niżej, huczenie rozgniewanego ula; nigdzie niema większej ciszy, jak w sypialni pięknego popołudnia podczas letniego kursu.

— To było aż do dziś zadekowane tapetą! — rzekł M’Turk, oglądając małe drzwiczki — Gdybyśmy byli wiedzieli!

— Jak Boga mego, trzeba tam wleźć i zbadać! Teraz tu nikt nie przyjdzie. Niema strachu!

Wleźli za przewodem Stalky’ego w dziurę, zamknęli za sobą drzwiczki i czołgali się na czworakach ciemnem i brudnem przejściem, pełnem wapna, starych wiórów i innych odpadków, które robotnicy

pozostawiają na strychu domu. Tunel mógł mieć trzy stopy szerokości, a światło przedostawało się doń tylko przez szpary z boku po obu stronach dymników.

— To dom Macrei — rzekł Stalky z wzrokiem utkwionym w odstęp trzeciego dymnika. — Widzę na kuferku Barnesa jego nazwisko. Ciszej, Beetle, nie rób takiego hałasu! Możemy się przedostać tędy na drugi koniec liceum. Naprzód! Jesteśmy teraz w domu Kinga, widzę koniec kufra BattrayV Och, jak od tych brudnych desek bolą kolana!

Słychać było, jak paznokciami drapał wrapno.

— To sufit pod spodem — odezwał się Beetle — Uważajcie! Gdybyśmy to trochę rozluźnili, wapno zleciałoby prosto do sypialni na dole...

— Jazda! -— szepnął MTurk.

— Żeby się dać złapać? Ani myślę. O, jak ja daleko mogę dostać ręką między deskami!

Stalky aż po łokieć wsadził rękę między belki.

— Niema poco tu siedzieć. Wracajmy, pogadamy o tern odkryciu. Śmieszna dziura. Muszę powiedzieć, że jestem wdzięczny Kingowi za te jego hydrauliczne prace.

Chłopcy wyleźli z tunelu, oczyścili się szczotką, ukryli pistolety w nogawkach spodni i pobiegli ku idącej stromym wąwozem drodze, jakich w Devonshire jest mnóstwo, a w pobliżu której można było czasem ubić młodego królika. Wyciągnąwszy się

w cieniu bujnego krzaka bzu, zaczęli się zwierzać ze swych pomysłów.

— Wiecie — rzekł wreszcie Stalky, mierząc do dalekiego wróbla — że moglibyśmy tam doskonale przechowywać pistolety ?

— Och! — zawołał Beetle, parskając: prawie, że się dusił. Nie odezwał się ani słowem, odkąd wyszli z sypialni.

— Czy który z was czytał kiedy książkę p. tyt. „Historja domu“, lub coś podobnego? Ja wypożyczyłem sobie raz taką książkę z bibljoteki. Napisała ją Francuska, jakaś Violette i coś tam jeszcze. Jest to przetłumaczone, rozumiecie, i bardzo zajmujące: dowiadujecie się z tego, jak się buduje dom.

— Jeśli ci tak bardzo na tern zależy, nie potrzebujesz daleko szukać, a tylko idź poprostu do tych domków, które się tam buduje dla straży nadbrzeżnej .

— Jak Boga kocham, to święta prawda! — Dajcie mi który jaką szóstkę!

— Nie bądź idjotą! Siedź tu i nie lataj po

słońcu!

— Dajcie mi szóstkę!

— Słuchaj, Beetle, ty przed nami przecie nic nie kryjesz, no nie? — zapytał MTurk, dając mu szóstkę.

Mówił poważnie ; Stalky działał często na własną rękę. MTurk go czasem naśladował, ale w historji

tego związku nie zdarzyło się ani razu, aby Beetle zrobił coś samodzielnie.

— Nie. Ja mam tylko myśl! — odpowiedział

Beetle.

— Słuchaj, pójdziemy razem z tobą! — odezwał się Stalky, niby wódz, niedowierzający swym pomocnikom.

— Ja cię nie potrzebuję.

— Zostaw^ go — rzekł MTurk •— Pewnie chce spłodzić jakiś poemat. Pójdzie teraz aż na brzeg morski układać go, a jak wrócimy do domu, odrazu nam go wyrecytuje.

— Więc na co mu szóstki,'Turkey? Bydlak za--czyna się robić zanadto samodzielny. Patrz, królik! Nie, tak, to kot, jak mamcię kocham! , Strzelaj pierwszy!

W dwadzieścia minut później młody chłopiec w kapeluszu słomianym zsuniętym na tył głowy i z rękami w kieszeniach, przyglądał się murarzom, budującym nowy domek. Rozdawszy między nich trochę strasznie czarnego tytoniu, otrzymał pozwolenie wejścia do domu, gdzie zaczął zadawać liczne pytania.

— Jazda! ryp swoje wierszydła! — zawołał Turkey, wpa,dając wraz ze Stalkym do gabinetu.

Beetle pogrążony był w tomie Violette-le-Duc'ä.' i przeglądał właśnie rysunki.

— Ale to-ci była morowa szopa!

— Wiersze? Jakie wiersze ? Ja przecie byłem ~w domku straży nadbrzeżnej!

— Niema wierszy? Kości ci połamiemy! — rzekł Stalky, rozpoczynając ofensywę —- Widzę, że 'Coś knujesz! Zgaduję po samym twym tonie!

— Wasz wuj Beetle — poeta starał się naśladować bojowy ton Stalky ego — Wasz wuj Beetle jest Wielki Człowiek!

. •— O, przepraszam bardzo ! To mu się tylko -zdaje! Daleko ci do tego, Beetle! Wal go, Turkey!

— Wielki Człowiek! — charczał Beetle, wyciągnięty na podłodze. — Wy jesteście bezmózgie — uważajcie na krawatkę — bezmózgie gaduły. Ja jestem Wielki Człowiek! Uf! Słuchajcie pieśni mego triumfu !

— Beetle, moje złotko! — Stalky z całym rozmachem usiadł Beetle'owi na piersi — My cię szczerze kochamy i ty jesteś naprawdę poetą. Jeżeli kiedykolwiek nazwałem twoje utwory ckhwemi bajdurzeniami, przepraszam cię, ale ty wiesz tak dobrze jak i my, że nic sam nie możesz zrobić, żebyś wszystkiego nie popsuł.

— Ja mam pomysł!

— I po kpisz całą sprawę, jeśli natychmiast nie powiesz wszystkiego wujowi Stalky’emu. No, wypluj to raz, skarbie mój, a my zobaczymy, co się da .zrobić. Masz pomysł, ty blagierze jeden! Wiedzia-

łem, że masz jakiś pomysł, jak tylko odszedłeś. Turkey mówił, że chcesz wiersze układać.

— Widziałem, jak się buduje dom. Dajcie mi wstać! Belki podłogi jednego pokoju, to belki sufitu pokoju, który się znajduje pod nim.

— Daj spokój tym głupim terminom technicznym!

— Ale kiedy to ten cieśla mi powiedział. Podłoga spoczywa na belkach, na tern poprzecznem wiązaniu, przez któreśmy pełzli, ale zatrzymuje się u przepierzenia. Otóż, gdyby się szło wzdłuż tego przepierzenia, jak my na strychu, jasna rzecz, że możnaby wsunąć, cobysię żywnie chciało, pod podłogę, między deski podłogi a łaty i tynk sufitu sah, znajdującej się pod spodem. Popatrzcie, ja to narysowałem.

Pokazał im plan narysowany niezręcznie, ale wystarczający do wyjaśnienia im sytuacji. Program szkoły nowoczesnej nie' zawiera nic, coby się odnosiło do architektury. To też żaden z nich nawet nie zapytał nigdy, czy przestrzeń między podłogą a sufitem jest pusta czy nie. Poza tern, co go bezpośrednio obchodzi, wychowanek kolegjum jest takim samym ignorantem, jak dziki, którego tak uwielbia ; prawda, że posiada również i przebiegłość dzikiego.

•— Rozumiem — rzekł Stalky — Sam przecie włożyłem w ten otwór rękę. No więc?

— No, więc?... Nazywają nas śmierdzielami, prawda? Moglibyśmy im tam coś podsunąć — siarkę, albo coś takiego, coby porządnie śmierdziało ; pokazalibyśmy im, co to prawdziwy smród.

Beetle patrzył na Stalky'ego, który bawił się rysunkami.

— Coś coby bardzo śmierdziało! — mówił Stalky z namysłem. A naraz jego twarz rozpromieniła się — Ach, moi złoci, już mam! Smród straszliwy! Turkey! — tu skoczył na Irlandczyka — Dziś popołudniu, jak Beetle odszedł: to wystarczy.

-— Pójdź na mą pierś, aniele jasny! — zaśpiewał MTurk, poczem obaj padli sobie w objęcia i tańcząc wyśpiewywali: — Co za cudny dzień! Hurra! Hurra! To wystarczy! To wystarczy!

— Zaraz! — zawołał Beetle — Ja nie rozumiem!

-— Ach, moje złotko, mamy czego nam potrzeba. Mój Arturku miły, pacholę* o duszy czystej, opowiedzmy naszemu słodkiemu Keginaldowi historję zdobycia tego morowego powietrza.

— Aż po apelu. Chodźcie!

— Słuchajcie! — oświadczył im szorstko Orrin, kiedy stawali do szeregu wzdłuż długiego muru sah gimnastycznej — Uczniowie naszego domu mają dziś jeszcze jedno zgromadzenie.

— A zgromadzajcie się, przyjaciele! — odpowiedział Stalky, myśląc o czem innem.

— Tym razem zgromadzenie jest w sprawie waszego zachowania się.

— Doskonale. Kłaniaj się im ode mnie... Jest!

—    huknął, usłyszawszy swe nazwisko i natychmiast galopem pognał korytarzem.

Stalky i M'Turk, skacząc jak kozy, w podskokach i susach poprowadzili zadyszanego Beetle "a ku drodze królików. Tam, z pod kupy kamieni wyciągnęli trupa świeżo zabitego kota. Dopiero wówczas Beetle pojął i zrozumiał głęboki zmysł tego, co się miało stać, i podniósł swój głos, składając dzięki za to, iż są na świecie wojownicy tak mądrzy, jak Stalky i MTurk.

— Tłusta jest ta stara kicia, co ? — pysznił się Stalky — Jak myślicie, długo potrwa, zanim się roz-śmierdzi trochę w zamkniętej przestrzeni?

— Rozśmierdzi! Co za ordynarne wyrażenie!

—    wykrzyknął MTurk — Biedna kici unia nie może wyzionąć ducha pod podłogą sypialni King'a, abyś jej nie obsypywał haniebnemi wyzwiskami.

— Ale dlaczego ona zdechła pod podłogą? — odezwał się Beetle, który myślał o przyszłości.

— Nie bój się! Nie będą o to,pytali, j-ak ją znajdą!

— Kot może patrzeć na króla*). — MTurk stoczył się ze wzgórza, śmiejąc się ze swego kalamburu.

*) Kalambur nie do przetłumaczenia. „King“ znaczy po angielsku król.

Ty nie masz pojęcia, Kiciuniu, jak olbrzymią usługę oddajesz trzem młodzieńcom o czystych duszach i ożywionych wzniosłemi uczuciami.

— Będą musieli podłogę rozebrać, jak ją zechcą znaleźć — rzekł Beetle — jak to było kiedy w Numerze Dziewiątym zdechł szczur. Zużyto całą kupę środków dezynfekcyjnych.

— To będzie dopiero smród! Morowy smród!

M’Turk aż się wił, kiedy wrócił na swoje miejsce. Nadzwyczajny humor sytuacji zbił ich z nóg i związał w jeden splot.

— I pomyśleć, że to wszystko robimy — dla honoru domu!

— A oni tam na zgromadzeniu radzą teraz nad nami! — łkał Stalky, klęcząc w fosie, z głową, zanurzoną w wysokiej trawie. — Słuchajcie! Trzeba wyciągnąć z kota kulę. Prędko. Im prędzej go podrzucimy, tern lepiej.

Natychmiast zabrali się przy pomocy scyzoryka do tej przykrej roboty; we trójkę (nie pytajcie, kto ukrył trupa pod swą kamizelką), ponieśli ofiarę, starając się jak najprędzej dostać do domu; Stalky w biegu układał dalszy plan kampanji.

Zachodzące słońce, rzucające szerokie plamy światła na dachy, widziało, jak w murze jednej z sypialń zniknęło trzech chłopców i jeden parasol. W pięć minut później chłopcy wrócili, oczyścili się starannie, umyli sobie ręce, uczesali się i zeszli na dół.

— Czy jesteś pewny, że wsunąłeś ją dość głęboko? — spytał naraz MTurk.

— Powtarzam ci, wsunąłem ją na całą długość mego ramienia i parasola Beetle ła. Toby było mniej więcej około sześciu stóp. Leży w samym środku tej wielkiej sypialni Kinga o dziesięciu łóżkach. Pierwszorzędna pozycja centralna — powiedziałbym. Jak się dobrze rozgrzeje, wykurzy tych chłopców i Macréi i Hartoppa. Wasz wuj Stalky jest Wielki Człowiek, jak Boga mego. Beetle, czy ty możesz sobie wyobrazić, jaki on jest Wielki Człowiek?

— Jakże? Przecie to* ja pierwszy miałem ten pomysł, a tylko...

— Tylko, że bez wuja Stalky’ego nie potrafiłbyś go wykonać, nieprawdaż?

— Przez cały tydzień przezywali nas śmierdzielami — mówił M’Turk — Będą się teraz mieli z pys z na

— Śmierdziel! Fuj! Śmierdziel! — doleciało z korytarza.

— A ona — już tam leży! •— rzekł Stalky, opierając się na ramionach obu kolegów — Leży — gotowa ich zaskoczyć. Naprzód zacznie do nich szeptać, jak gdyby im się tylko coś śniło. A potem zacznie cuchnąć! Rany Boga, co to będzie za smród! Zróbcie mi tę przyjemność i pomyślcie o tern dwie minuty!

Wrócili do pracowni, mało co mówiąc. A potem zaczęli się śmiać •— jak tylko chłopcy śmiać się po-

trafią. Śmiali się, kładąc czoła na stołach, ześliznąwszy się ze stołków, przypadli twarzami do podłogi, śmiali się bez przerwy, wijąc się na krzesłach lub chwytając się półek z książkami ; śmiali się do utraty tchu.

Na tę scenę nadszedł Orrin, mający się z nimi rozmówić w imieniu całego domu.

— Nie zwracaj na nas uwagi, Orrin, siadaj. Nie wiesz nawet, jaką cześć i jaki podziw mamy dla twej osoby. Jest coś nieskończenie pociągającego w twem Wysokiem, czystem czole młodzieńczem, pełnem niewinnych, pacholęcych marzeń... Jak Boga kocham!

— Uczniowie, mieszkający w naszym domu, polecili mi oddać wam to — rzekł Orrin.

To mówiąc, położył na stole złożony we czworo arkusz papieru i wyszedł z surową miną.

— To ich rezolucja! — domyślił się Beetle — Niech który z was przeczyta. Mnie się śmiać chce na sam widok tego papieru.

Stalky ostrożnie powąchał papier i rozłożył go.

— Phi! Phi! Słuchajcie! Dom z bólem i pogardą dowiaduje się o pelnem obojętności stanowisku kolegów z pracowni Nr. 5 wobec zniewag i obelg, rzucanych domowi Mr. Prout’a na zgromadzeniu, które miało miejsce w sali Nr. 12 i w myśl rezolucji uczniów domu uchwala tej pracowni naganę. Koniec.

— A ona powalała mi krwią całą koszulę! — rzekł Beetle.

— Śmierdzę wciąż kotem, mimo że dwa razy już się myłem! — odezwał się MTurk.

— A ja o mało nie złamałem parasola Beetle'a, wpychając kicię tam, gdzie ma dojrzeć!

Nie mieli sobie już nic więcej do powiedzenia, ale mogli się jeszcze śmiać. Tej nocy w sypialni próbowano manifestować przeciw nim; wyszli natychmiast.

— Widzicie — zaczął Beetle łagodnym głosem, zdejmując szelki •— Wszystko pochodzi stąd, że wy jesteście kupą skończonych osłów. Macie zupełnie ptasie mózgi. Powtarzaliśmy wam to chyba nieraz!

— A teraz my sprawimy wam lanie według zwyczaju sypialń. Urągacie nam zawsze, jak gdybyście byli prefektami! — wykrzyknął czyjś głos.

— Nie, kochaneczku, żadnego lania nam nie dacie — odpowiedział Stalky -— a nie dacie dlatego, bo wiecie sami, że prędzej czy później dostałoby się wam jeszcze gorzej. My mamy czas. My możemy ze swą zemstą poczekać. A wy zrobiliście z siebie błaznów i przekonacie się o tern jutro> jak tylko King dowie się o waszej rezolucji. Jeśli was najdalej do jutra wieczór szlag z tego powodu nie zacznie trafiać, gotów jestem — gotów jestem zjeść własny kapelusz.

Ale zanim jeszcze na drugi dzień dzwonek zawołał na obiad, już uczniowie ProuUa gorzko żało-

wali swego błędu. King witał poszczególnych członków tego domu z udanemi objawami przerażenia. Czy zamierzali go może wypędzić z liceum za pomocą swej jednogłośnie uchwalonej rezolucji? Jakiekolwiek byłyby ich poglądy na administrację szkoły, on oczywiście natychmiast się do nich zastosuje. Za nic w świecie nie zamierza ich obrazić, jednakże -—obawia się... obawia się, że jego uczniowie, którzy nie uchwalają rezolucyj (ale się myją), mogliby w tern wszystkiem znaleźć powód do śmiechu.

King promieniał ze szczęścia, a jego uczniowie, rozkwitający w blaskach jego uśmiechu, zmienili to popołudnie w jedną długą torturę dla nieszczęsnych uczniów ProuCa. Sam Piout, posępny i zaniepokojony, silił sie na skrupulatne rozważenie wszystkich „pro“ i „contra,“ a zakłopotanie jego tylko przez to wzrastało. Dlaczego chłopców z jego domu miano przezywać „śmierdzielami?“ Prawda, była to drobnostka, ale Prout przyzwyczajony był do wierzenia, iż lecące w powietrzu plewy wskazują na to, skąd wiatr wieje, i że niema dymu bez ognia. Czując, że dzieje mu się krzywda, podszedł w sali nauczycielskiej do Kinga, chcąc się z nim rozmówić. King jednak był tym razem pełen wzniośle ironicznego sarkazmu i poprzestał na spowiciu Prout’a w świetne sploty swej dialekty ki.

— No i cóż? — pytał Stalky wieczorem, chodząc po sypialniach przed przybyciem prefektów

—    Cóż teraz powiecie, Foster, Carton, Finch, Long-bridge, Marlin, Brett? Fajno was King ubrał, już wiem, — porobił z was skończonych warjatów — a wy nie mogliście zrobić nic innego, jak tylko kiwać-się nad ławką i gęgać: ,,Tak jest, prósz pampsora“ i „Nie, prósz pampsora“ i „Nie, bo prósz pampsora“

—    z całą swoją rezolucją! Idjoci!

— Stalky, czy ty stulisz raz pysk?

•— Ani mi się śni! Wszyscy do kupy razem jesteście kretynia banda rezolucjonistów. Wysmażyliście byczy pasztet. Może być, nauczy was to nie zaczynać z nami na drugi raz!

Kilku się pogniewało, zaś większość głosów oświadczyła, że nigdy do tegoby nie doszło, gdyby N.5. od samego początku pomagał w walce.

— Ale wam się zdaje, że wam nikt rady nie da!

-— drwił Orrin, zwolennik rezolucji — Jakeście się zaczęli sadzić, jak tylko przyszliście na zgromadzenie! Myślałby kto, że my jesteśmy bandą idjotów!

— I żebyś sobie wiedział, że tak jest!— odrzekł Stalky — Bóg wie odkąd już staramy się wam to wbić w te wasze drewniane pały, a wy wciąż jeszcze, nie rozumiecie. Ale to nic, nie mamy wam tego za złe. Odwagi! To przecie nie wasza wina, że jesteście matołki !

Oskrzydliwszy w ten zręczny sposób nieprzyjaciela, Stalky skoczył do łóżka.

Tej nocy zdawało się, jak gdyby do radości uczniów Kinga domieszała się jakaś kropla goryczy. Z powodu przeciągów pod podłogą, kotka nie zakłócała spokoju sali, pod którą leżała, ale sąsiednią salę na prawo, wsączając się w powietrze raczej jako blado-sine tchnienie, niż jako realne wrażenie. Dość jednak najlżejszego odoru, aby zaniepokoić drażliwe powonienie i czyste podniebienie młodzieży. Przyzwoitość każe nam spuścić kilka zasłon dobrze zdezynfekowanych na pytania i odpowiedzi, wymienione między mieszkańcami sypialni a Mr. Kingiem. Mr. King naprawdę miał ambicję na punkcie swego ■domu i dbał o wygodę swych wychowanków.

. Przyszedł, węszył, mówił. Na drugi dzień rano jeden z mieszkańców sypialni zwierzył się swemu zaufanemu przyjacielowi, mikrusowi z domu Macrei, że w jego domu są jakieś nieprzyjemności, które King chciałby zataić.

Ale mikrus z domu Macre’i miał też zaufanego przyjaciela w domu ProuCa, mikrusa rozczochranego i złośliwego, który, jak tylko wydarł przyjacielowi sekret, natychmiast rozgłosił go przenikliwym głosem, brzmiącym w długim korytarzu, jak hukanie sowy.

— I — i przez cały tydzień nazywali nas śmierdzielami! A tymczasem mały Harland opowiada, że w ich sypialni jakiś wściekły smród spać im nawet nie daje! Chodźcie!

Wydawszy jeden jedyny okrzyk i jedno zawołanie, uczniowie ProuGa rzucili się do boju. Podczas pauzy między pierwszą a drugą godziną z pięćdziesięciu dwunastoletnich urwiszów walczyło na żwirze pod oknami Kinga wśród wyzwisk, których motyw przewodni stanowiło słowo „śmierdziel.“

— Słyszycie huk działa alarmowego na morzu? — rzekł Stalky.

Zbierali właśnie w swej pracowni książki potrzebne do lekcji łaciny, którą wykładał King.

— Widziałem dobrze, że jego jasne czoło, chmurne było w czasie modlitwy:

Lecz otóż ona, nasza siostra Marja.

Patrz, oto ona...

— Jeżeli już teraz wyprawiają takie hałasy, to cóż będzie, kiedy się kotka naprawdę ożywi i ruszy z miejsca?

— Tylko bez żadnych trywjalnych uwag, Beetle! My pragniemy tylko tego, aby wyjść z tej awantury, jak na przyzwoitych ludzi przystało...

— ,,To przecie tylko mały kwiat zwiędnięty.“ Gdzie mój Horacy? Ale wiecie co? Nie roznmiem, co ona myśli przez to, że podkadza naprzód sypialnię Rattray'a ? Myśmy ją przecie wsunęli pod sypialnię White’a, no nie? — łamał sobie głowę M’Turk.

— Szelma kapryśna. Ja myślę, że ona wszędzie

łazi.

— Jak ciocię kocham, da nam King szkołę na drugiej godzinie. A ja Horacego w rękach nie miałem! — wykrzyknął Beetle — Chodźmy!

Stanęli przed klasą. Było pięć minut przed dzwonieniem i King mógł nadejść lada chwila.

M’Turk utorował sobie łokciami drogę wśród kohorty walczących mikrusów, wyłowił z pośród nich Thorutona III (owego zaufanego przyjaciela Harlanda) i kazał mu powiedzieć, co wie.

Mikrus usłuchał. Była to krótka, płaczem przerywana historja. Wielu z kolegów sowicie już zapłaciło mu za jego niedyskrecję.

— Nic nadzwyczajnego! — zawołał M’Turk •— Mówi, że dom Kinga śmierdzi. I już.

— Stara historja! — krzyczał Stalky — Wiemy o tern od lat, a tylko że my nie lataliśmy z tern, jak kot z pęcherzem i nie wołaliśmy „Śmierdziele!“ Ma się przecie bodaj szczyptę dobrego wychowania, o którem innym ani się nawet nie śniło. Turkey, złap jakiego mikrusa, przekonamy się sami.

Długie ramię M’Turka spadło na kark bojaźliwe j, wystraszonej ozdoby drugiej przygotowawczej.

— M’Turk, proszę cię, puść mnie! Ja nie śmierdzę, przysięgam Bogu, że nie śmierdzę.

—г Nieczyste sumienie! — wykrzyknął Beetle — Któż ci mówi, że śmierdzisz?

— No, i cóż ty powiesz? — zapytał Stalky, popychając malca ku Beetle’owi.

— Hm, hm, śmierdzi, słowo honoru! To będzie trąd lub parchy — a może jedno i drugie razem. Zabierzcie go!

— Doprawdy, panie Beetle — zwykle po dzwonieniu King przechadzał się przez parę minut przed klasą — jesteśmy panu serdecznie obowiązani za pańską diagnozę, która niemniejszy zaszczyt przynosi pańskiej chorobliwej fantazji, jak też i opłakanej ignorancji, z jaką pan tak wymownie rozprawia o tych chorobach. Teraz zaś wystawimy pańską wiedzę na próbę na innem polu.

Godzina była wesoła, ale Beetle nie narzekał tak bardzo, ponieważ King tak się śpieszył złożyć go w całopaleniu na ołtarzu swej zemsty, że zapomniał zadać mu ,,pensum,“ równocześnie zaś dostarczył mu mnóstwo przymiotników wartości niesłychanej, które Beetle mógł wykorzystać należycie na trzeciej godzinie. Była to lekcja algebry, którą wykładał Hartopp, i Beetle z całą powagą przystąpił natychmiast do układania poematu p. tyt. ,,Dom Łazarza.“

Po obiedzie King zaprowadził swych chłopców do kąpieli w Pebbleridge. Obiecał im to już od-dawna, teraz jednak dużoby dał za to, żeby móc się z tego wykręcić, bo wszyscy uczniowie Pro ufa wylegli na podwórze przy swym domu i, ustawiwszy się w szereg, rozmyślnie oklaskiwali go gorąco. Podczas jego nieobecności, co najmniej połowa liceum wtargnęła do zakażonych sypialń, chcąc się prze-

konać, co jest w tem wszystkiem prawdy. Przez ostatnich dwanaście godzin kot zaczął się już na dobre rozkładać, ale pole bitwy po pięciu dniach nie mogłoby cuchnąć tak strasznie, jak to opisywali wysłani wywiadowcy.

— Słowo daję, pięknie się kotka spisuje! — rzekł Stalky — Czy który z was czuł kiedy w życiu podobny smród? Boże, a wciąż jeszcze nie sięga sypialni White’a!

— Nic się o nią nie bój! Daj jej tylko czas! — odpowiedział Beetle — Ta perfuma rozejdzie się po całym domu, jak bluszcz! Cóż to za żałośni Laza-ryci! Żaden dom nie ma prawa robić z siebie cuchnącego kanału tuż pod nosem przyzwoitych —

— niewinnych młodych ludzi o czystych duszach i wzniosłym sposobie myślenia. Czy płoniesz żalem i skruchą? ■— pytał M’Turk, kiedy biegli na spotkanie domu, wracającego z kąpieli.

Ponieważ King dom swój opuścił, rozprawiano się z sobą bez najmniejszych ceremonij. Dokoła czoła maszerującego domu uganiał tłum harcowni-ków — ze wszystkich domów — goniąc, przeganiając się, wykrzykując obelgi. Po udręczonych bokach domu maszerowali Hoplici, starsi uczniowie, rzucający bezustannie dowcipami — ciężkiemi i pier-wotnemi dowcipami z okresu kamiennego. Trójka przyłączyła się do nich, bez najmniejszego podniecenia, prawie smętna.

— A oni mimo wszystko zdrowo wyglądają! — zauważył Stalky — To chyba nie może być Rattray? Rattray!?

Nie było odpowiedzi.

— Rattray, złotko, cóż ci to? Coś go, widać* gryzie! Słuchaj, chłopie, my się wcale nie gniewamy" na ciebie za ten kawałek mydła, coś go to nam przysłał zeszłego tygodnia! Daj że spokój! Głowa do-góry, Rat! Wszystko będzie jeszcze dobrze! Ja mówię, że to tylko paru mikrusów. Prawda, że u was się tak mało uważa...

— Nie myślicie chyba wracać do domu! — wykrzyknął JVTTurk. Ofiary tylko tego pragnęły. — Ależ wy nie macie pojęcia, jak tam szalenie czuć padło! Prawda, sami przesiąknięci tym odorem, nie zdawaliście sobie z niego sprawy, ale teraz, po kąpieli i pobycie na czystem, świeżem powietrzu, nawet was to z nóg zwali! Lepiej już rozbijcie namioty na diunach! Możemy wam dać trochę słomy, chcecie?’

Dom pobiegł w takt pieśni „Ciało John’a. Browna/⁴ śpiewanej przez kochających kolegów, poczem zabarykadował się w swej wspólnej sali. Stalky natychmiast namalował kredą na drzwiach wielki krzyż z napisem „Boże, zlituj się nad nami/4 tak, aby King mógł go zobaczyć.

Tej nocy wiatr zmienił kierunek i zaniósł odór padliny do sypialń Macrei; chłopcy jego domu,, w koszulach nocnych, pukali do zamkniętych drzwi*

oddzielających oba domy, namawiając chłopców Kinga, aby się umyli. Pracownia Nr. 5 zjawiła się na następnej lekcji z więcej niż pół funtem kamfory w ubraniu na każdego, zaś King, zbyt sprytny, •aby żądać od nich wytłumaczenia, zbeształ ich i wy-Tzucił za drzwi. Dzięki temu Beetle mógł spokojnie w pracowni wykończyć drugi poemat.

— Oni używają teraz karbolu. Mówił mi Malpas — obwieścił Stalky — King myśli, że to wszystko z wychodków.

— To mu wyjdzie na to dużo karbolu! — zaśmiał się M⁵Turk — Nie szkodzi! Niech się zabawi!

— Jak Boga kocham, myślałem, że mnie zabije, jak zacząłem teraz węszyć w klasie! Kiedy Burton starszy przed paru dniami mnie obwąchiwał, on nie miał nic przeciw temu. Ani razu nie zakazał ryczeć Aleksandrowi do naszej klasy,,Śmierdziele!“ — póki *— póki nie wsunęliśmy mu tej piguły. On się z tego tylko śmiał! — mówił Stalky •— Ty, Beetle, o co on .się znów na ciebie ciskał?

— A, to .już był mój fajny kawał! Dałem mu zeca! Wiecie, że on wiecznie rozpływa się nad uczonym Lipsiusem...

— Co to mając ledwie lat cztery — to ten

kretyn ?

— Żebyś wiedział. Jak tylko się dowie, że ja piszę jakiś wiersz. Dziś, siadając w ławce, szepnąłem

do starszego Burtona: ,,Jak się ma nasz uczony

Lipanis?“ Stary Butt śmiał się jak код, nie wiedział, ■czego ja chcę, ale King wiedział doskonale i, prawdę mówiąc, za to wyrzucił nas z klasy. Nie jesteście mi wdzięczni ? A teraz przestańcie gęgać. Muszę napisać „Balladę o uczonym Lipsiusie“.

— Uważaj tylko, żebyś nie używał wyrażeń wulgarnych — napominał go Stalky — Nie chciałbym się spospolitować w tych szczęśliwych dniach.

•— Za żadne skarby świata ! Nie ma który z was dobrego rymu do „kanał?“

Podczas „lunch’u“ we wspólnej sah King przez dłuższy czas jadowicie perorował pod adresem Prout’a na temat chłopców zepsutych, nadużywających swych nędznych zdolności do podkopywania dyscypliny i demoralizowania swych kolegów, aby • tylko dać folgę swej awanturniczej wyobraźni i unicestwić wszelki autorytet.

— Zdaje mi się jednak, że pan nie brał tego pod uwagę, kiedy pański dom- zaczął nas przezywać — e — śmierdzielami. Gdyby pan nie zapewniał mnie tyle razy, że pan nigdy nie zamierza mieszać się do spraw cudzego domu, musiałbym przyjść do przekonania, że kilka przypadkowych pańskich uwag dało początek całej tej głupiej historji.

Prout wycierpiał dużo, bo King zawsze przynosił do jadalni swe złe humory.

¹    — Wszakże pan sam odezwał się raz w tym sen

sie do Beetle’a, czyż nie? Mówił pan coś o niekąpa-

niu się, o śmierdzielach wodnych? — wtrącił kapelan szkolny — Przypadkiem zapisywałem właśnie tego dnia punkty w pawilonie.

— Być może — żartowałem. Nie mam bynajmniej pretensji do zapisywania sobie każdego słowa, rzuconego wśród sztubaków ; a prócz tego wiem dobrze, że Beetle'a w żadnych uczuciach mazie nie można.

stron.

— Przypuśćmy. Ale on — albo też właściwie oni, co ostatecznie na jedno wychodzi — mają szatański dar odgadywania w człowieku jego słabych Co się mnie tyczy, to wyznaję, że wolę zejść czasem z drogi pracowni Nr. 5. Niech się to nazywa słabością, ale dzięki temu, zdaje się, jestem tu jedynym człowiekiem, którego oni nie doprowadzili do szału swemi — no — swemi względami.

— To wszystko nie ma nic do rzeczy. Pochlebiam sobie, że umiem dać sobie z nimi radę, jak trzeba. Jeśli jednak oni czują, że posiadają moralne poparcie ze strony tych, których sprawiedliwość powinna być bezwzględna i szczera, to muszę powiedzieć, że zadanie moje staje się nadzwyczaj trudne. Co do mnie osobiście, to wyznaję, że najbardziej potępienia godną między nami rzeczą byłaby w moich oczach nielojalność.

pod

Sala nauczycielska spojrzała na siebie oka a Prout zaczerwienił się.

— Stanowczo się przeciw temu zastrzegam — rzekł — To raczej — ja osobiście tych trzech chłopców nie lubię. Dlatego niesprawiedliwą rzeczą byłoby zarzucać...

— Jak długo pan to zamierza tolerować? — spytał King.

— Ależ doprawdy — wykrzyknął Macre'a, opuszczając swego zwykłego sojusznika — cały wstyd, jeśli tu wo gole o wstydzie jakim mówić można, spada na pana, King. Nie możesz pan na nich zwalać odpowiedzialności za to, że — niewątpliwie wolisz pan stare, proste, dobre słowo — że pański dom śmierdzi. Teraz już moi chłopcy zaczynają się na to uskarżać.

— Czegóż chcecie? — odezwał się Hartopp — Znacie chyba chłopców. Naturalnie, że chwytają się wszystkiego, co w ich oczach uchodzi za okazję, zesłaną przez samo niebo. Cóż tam jest właściwie w tych pańskich sypialniach, King?

Mr. King oświadczył, że podobnie jak on uczynił sobie niezłomną zasadę nie mieszać się do cudzych domów, spodziewa się, że nikt nie będzie się zbyt otwarcie mieszał do jego spraw. Panowie zechcą prawdopodobnie łaskawie przyjąć do wiadomości — kapelan westchnął ciężko w tern miejscu — że poczynił wszelkie kroki, jego skromnem zdaniem, potrzebne w tym wypadku. Niedość na tern, on sam wyłożył, nie licząc bynajmniej na zwrot, sumy, któ-

rych nie wymienia a za które zakupił środki dezynfekcyjne. A uczynił to dlatego, iż z własnego, gorzkiego — nader gorzkiego — doświadczenia wie, iż administracja liceum jest niedbała, zacofana, niedostateczna. Mógłby dodać jeszcze, tak niedbała, jak zarząd pewnych domów, których kierownicy pozwalają sobie teraz krytykować jego działalność. Na zakończenie nakreślił piękny szkic swej kar jery naukowej z dokładnem wyszczególnieniem swych talentów i katalogiem stopni uniwersyteckich, po-czem wyszedł, trzaskając drzwiami za sobą.

— Ech! — westchnął kapelan — Nędzne to nasze życie, bracia! Jak my w niem karlejemy! Niech Bóg pomoże wszystkim nauczycielom ! Bardzo tego potrzebują.

— Nie lubię tych chłopców, przyznaję się.— Prout z pasją dziubał widelcem obrus — i, jak panowie wiecie, nie uważam się za silnego, twardego człowieka. Ale faktycznie nie widzę najmniejszej przyczyny stosowania wobec Stalky ego i Sp. jakichś represyj tylko dlatego, że Kinga do pasji doprowadza to — to______

/г — Iż wpadł w dołek, który sam wykopał — wtrącił mały Hartopp — Rozumie się, Prout. To też panu nikt nie zarzuca, żebyś pan z czczej próżności podjudzał jeden dom przeciw drugiemu.

— Karlejemy — karlejemy!

Kapelan wstał.    n L

— Pójdę poprawiać zadania francuskie. Podczas obiadu King zgnębi swemi kalamburami jakiegoś trzynastoletniego mikrusa, potem opowie nam swe dowcipy i wszystko znów będzie dobrze.

.— Ale cóż ja zrobię z tą trójką ? Czy oni istotnie są tak zepsuci?

— Nonsens ! -— rzekł mały Hartopp — Gdybyś pan choć chwilę o tern pomyślał, zobaczyłbyś pan, że cała ta przedwcześnie dojrzała bujność bezwstydnej wyobraźni, na jaką King się uskarża, pochodzi wyłącznie od niego. Jak to powiada poeta: ,,Sam wyhodował pióra, które nadają lot strzale.“ Naturalnie, nigdy tego nie przyzna. Chodźcie na chwilę do pokoju do palenia. Nieładnie podsłuchiwać chłopców, ale oni z pewnością gnębią teraz dom Kinga od zewnątrz. Małe rzeczy podobają się małym umysłom.

Brudnej jaskini za salą nauczycielską używano tylko jako garderoby. Szyby jej były z matowego szkła ; nie było przez nie nic widać, zato można było słyszeć prawie wszystko, co mówiono przed domem. Odezwały się lekkie, ostrożne kroki od strony Nr. 5-go.

— Battray! — wołał ktoś stłumionym głosem

—    okna pracowni Rattray’a wychodziły na tę stronę

—    Nie wiesz, czy Mr. King jest w domu? Ja dostałem — MTurk urwał dyskretnie.

— Nie. Wyszedł! — odpowiedział Rattray nieostrożnie.    *

— Aha, wyszedł! Uczony Lipsius poszedł się przewietrzyć. Jego Królewska Wysokość poszła się trochę okadzić!

M'Turk wdrapał się na kratę, której uczepił się jak wrona.

— A w całem liceum nigdy nie było takiego smrodu, jak smród w domu King a, albowiem dom ten cuchnął straszliwie, a nikt nie wiedział, co na to poradzić. Wyjąwszy Kinga. Tedy on mył mikrusów privatim et seriatim. Mył ich w sadzawkach Hesz-bonu w fartuchu dokoła lędźwi.

— Stul pysk, ty wściekły Irlandczyku!

Słychać było, jak piłka od golfu odbiła się od

żwiru.

— Niema się o co wątrobie, Rattray. Przyszliśmy pogawędzić z tobą. Chodź, Beetle, wszyscy są w domu, nie czujesz?

— Gdzie Pomposo Stinkadore? Niezbyt bezpieczna to rzecz dla chłopców o czystych duszach i wzniosłych uczuciach dać się dziś widzieć w pobliżu tych murów. Wyszedł? Nic nie szkodzi. Postaram się zrobić wszystko, co tylko jest w moich siłach, Rattray. Jestem właśnie in loco parentis.

(— To dla was, Prout! — szepnął Macréa, ponieważ było to jego ulubione zdanie).

— Mam ci kilka słów do powiedzenia, mój młody przyjacielu; pogawędzimy chwileczkę.

Prout parsknął śmiechem. Beetle, zmieniając głos, użył ulubionego zwrotu Kinga.

— Powtarzam, Mr. Battray, że musimy pogawędzić, a tematem naszej pogawędki nie będą żadne smrody, ponieważ jest to słowo trywjalne i sprośne. Zajmiemy się za twojem pozwoleniem, którego śmiem się, jak sądzę, spodziewać — zajmiemy się tym haniebnym — że się tak wyrażę — wzrostem tajnej demoralizacji. Co sprawia na mnie wrażenie najprzykrzejsze, to nawet nie krzycząca do nieba nieprzyzwoitość, z jaką się puszycie pod swem brzemieniem nieczystości (należy sobie wyobrazić tę orację z interpunkcją piłek od golfu, rzucanych przez Battray’a, który jednak był kiepskim strzelcem), ale ta cyniczna niemoralność, z jaką możecie ucztować i bawić się pośród tych swoich okropnych aromatów. Daleką jest ode mnie wszelka myśl mieszania się do spraw cudzego domu...

(— Na miły Bóg! — rzekł Prout — Ależ to cały King!

— Wiersz w wiersz, słowo w słowo. Słuchajcie! — mówił mały Hartopp).

— Powiedzieć jednak, że wy cuchniecie — jak to twierdzą niektóre bezwstydne i nikczemne indywidua — to przecie nic, nawet mniej niż nic. W nie-

obecności waszego ukochanego nauczyciela, o którym nikt nie jest ode mnie wyższego mniemania, spróbuję, jeśli mi pozwolicie, wykazać wam całą potworność — cały nieprześcigniony bezmiar — całą miażdżącą zabójczość smrodów (obstaję przy tern poczciwem, prostem, starem słowie), jakiemi pono zdołaliście zapowietrzyć swój dom. — Och, dość! Zapomniałem już reszty, ale ręczę wam, że była bardzo piękna. Rattray, nie dziękujesz nam za to wszystko, co dla was robimy, za cały nasz trud? Innym aniby się nawet nie śniło zadawać sobie tyle pracy, ale my umiemy być wdzięczni...

— Tak jest, my jesteśmy okropnie wdzięczni! — rzekł M⁵Turk — Nie zapomnieliśmy tego kawałka mydła. My jesteśmy grzeczni. Dlaczego ty jesteś niegrzeczny, Rat?

— Hallo! — nadbiegł cwałem Stalky z kaszkietem nasuniętym na oko — Prawicie kazanie śmierdzielom? Obawiam się, że oni posunęli się zbyt daleko, aby móc żałować. Rattray! White! Pero-sone! Malpas! Nie chcą się odezwać! To smutne, okropnie smutne! Wynieście swych nieboszczyków, wy, zadżumieni trędowaci!

-— Zdaje się wam, że jesteście nadzwyczajnie dowcipni, nieprawdaż? -— odezwał się Rattray, ukłuty do żywego tern ostatniem zdaniem — A to z pewnością tylko szczur lub coś podobnego pod podłogą. Jutro się dowiemy.

— Nie próbujcie zrzucać winy na biedne, bezbronne zwierzątko, w dodatku nieżywe. Brzydzę się-adwokackiemi wykrętami. Na mą duszę, Battray...

•— Stój! Kartoflarz nigdy, w całem swojem krótkiem życiu nie powiedział ,,na mą duszę !“ — rzekł Beetle krytycznie.

(— Słyszycie? — trącił Prout Hartopp’a).

— Słowo honoru, mój panie, słowo honoru, mój-panie, spodziewałem się po tobie czegoś lepszego Battray. Dlaczego nie chcesz się przyznać do swych-postępków, jak mężczyzna? Czy ja okazywałem ci kiedy brak zaufania?

(— To nie brutalność — mruczał mały Hartopp, jak gdyby odpowiadając na pytanie, którego nikt. nie zadawał — to chłopcy, tylko chłopcy!)

— I oto ten dom — skaczący, drwiący głos Stal-ky’ego przybrał brzmienie tragiczne — Ta — ta — otwarta gnojówa śmiała nas przezywać śmierdzielami! A teraz — teraz próbuje się schować za zdechłego szczura! Battray, ty mnie wyprowadzasz z równowagi, ty mnie doprowadzasz do ostateczności, ty mnie prowokujesz w niesłychany sposób Г Bogu dzięki, że mam dość zimnej krwi...

(— To pod pańskim adresem. Macréa — rzekh

Prout.

— Zdaje się! Zdaje się!)

— inaczej nie byłbym w stanie zapanować nad sobą na widok twej wyzywającej miny.

— Cave! — rzucił Beetle cichym głosem, spostrzegłszy Kinga, wychodzącego z korytarza.

— I cóż wy tu robicie, moi mali przyjaciele — .zaczął nauczyciel — Miałbym dorywcze wrażenie — .zechciejcie mnie wyprowadzić z błędu, o ile się mylę — (podsłuchujący parsknęli śmiechem) — że ile razy .zastaję was w pobliżu swego domu, powinienbym ..zastosować wobec was kary i plagi.

— Właśnie szliśmy na przechadzkę, prósz pam-psora! — rzekł Beetle.

— I zatrzymaliście się, aby pogawędzić z Ratt-'ray’em en route?

— Tak jest, prósz pampsora. Rzucaliśmy trochę

piłkami.

(— Rat jest większym dyplomatą, niż myślałem — odezwał się mały Hartopp — Jak widzicie, trzyma się ściśle prawdy. Niech pan uzna etykę tej dyplomacji, Prout!)

— Czyżby? Zabawiałeś się z nimi? No, muszę powiedzieć, że nie zazdroszczę ci wyboru towa-Tzyszów zabaw. Podejrzewam, że mieli zamiar uszczęśliwić cię jedną z tych ohydnych oracyj, na jakie sobie tak bezczelnie pozwalali w ostatnich czasach. Zapowiadam wam surowo, abyście dobrze ■uważali na siebie w przyszłości. Pozbierać te piłki!

Poszedł dalej.

Następnego dnia Richards, który służył w marynarce jako cieśla i którego obarczano różnemi dzi-wacznemi zadaniami, otrzymał rozkaz rozebrania desek podłogi w sypialni, albowiem Mr. King był przekonany, że jakieś stworzenie musiało tam zdechnąć.

— Nie możemy zaniedbywać swych prac dla tak błahej przyczyny. Jednakże wiem, iż błahostki zajmują małe umysły: Prawdą jest, iż poleciłem rozebrać po śniadaniu deski pod doświadczonym dozorem Richards'a. Nie wątpię ani chwili, że akcja ta zajmie żywo pewne inteligencje (o ile je tak można nazwać), zwrócone w pewnym kierunku; z drugiej strony jednak każdy uczeń mego domu, któryby w tym czasie pojawił się na schodach, wiodących do sypialń, ipso facto jest winien trzysta wierszy kary.

Chłopcy nie zebrali się na schodach, ale czekali przed domem Kinga. Richards miał donieść o wszystkiem z dymnika i — o ileby to było możliwe — pokazać trupa.

— To kot, zdechły kot!

W oknie pokazała się purpurowa twarz Ri-chards’a. Biedak przez dłuższy czas czołgał się na kolanach w świątyni śmierci.

— Kot? Co za blaga! — krzyczał M’Turk — To z pewnością mikrus, który umarł zeszłego kursu. Trzy ,,hurra!“ dla zmarłego mikrusa King'a.

Rozległy się trzy potężne „hurra!“

— Pokażcie go! Pokażcie go! My go chcemy widzieć!—wrzeszczały mikrusy—Dajcie go Łowcom Pluskiew! Kot spojrzał na Kinga (króla) — i zdechł z tego! Niiii, ksss, miauuuuu — słychać było najrozmaitsze okrzyki.

Richards pojawił się jeszcze raz.

— Ta kotka — zawahał się na chwilę — ta kotka zdechła już dawno.

Szkoła wyła ze śmiechu.

— No, chodźmy się trochę przejść! — rzekł Stalky po dobrze wytrzymanej pauzie — To wszystko jest wstrętne i jestem pewien, że teraz trędowaci nie zaczną znowu...

— Nie zaczną znowu czego ? — krzyknął z wściekłością jeden z uczniów King’a.

— Mordować kotów za każdym razem, kiedy się chcą wymigać od kąpieli. I tak trudno już odgadnąć, kto bardziej śmierdzi. Jak Boga kocham, ja już wolę kota. Jego woń nie jest tak przenikliwa. Co myślisz robić dziś popołudniu, Beetle?

— 7a? Ja chcę opiewać pieśń triumfu, śpiewać pieśń triumfu przez całe popołudnie. Nigdy jeszcze nie śpiewałem swej pieśni triumfu tak, jak ją dziś śpiewać będę. Chodźmy do naszej dziury.

Z całą rozkoszą uczynili zadość jego życzeniu.

W suterenach, gdzie migoce gaz i stoją długie rzędy trzewików, Richards pererował wśród swych szczotek wobec Oke’go z sali nauczycielskiej, Gum-bly’ego z sal jadalnych i przystojnej Leny, praczki.

— Tak. Była już w bardzo kiepskim stanie położenia. Aż mi się niedobrze zrobiło, mówię wam. Ale ja ją ciągnąłem i ciągnąłem, póki nie wyciągnąłem, chociaż śmierdziała, jak słona woda na dnie statku.

— Zdechła pewnie, łapiąc myszy, biedactwo! — westchnęła Lena.

— W takim razie, Lena, muszę powiedzieć, że łapała myszy zupełnie inaczej, niż wszystkie koty na świecie. Podnoszę wam deskę — a ta leży na wznak, obracam ją miotłą, a ta ma wam cały grzbiet powalany wapnem i tynkiem z łat. Żebyście wiedzieli. A pod głową to wam miała taką małą poduszeczkę z gruzu, który się zebrał pod nią, jak się sunęła po ziemi. Żaden kot nigdy jeszcze nie łapał myszy, ozołgając się na grzbiecie. Lena, ktoś ją tam wsunął pod deski, tak daleko jak tylko mógł dostać. Koty nie robią sobie poduszek, gdy mają zdychać. Wsunięto ją z całą pewnością i to prawdopodobnie już zdechłą.

— Za złośliwy jesteście, stary, żebyście mogli długo pociągnąć — odezwała się Lena, która była zaręczona z Gumblym. — Nabralibyście rozumu, gdybyście się ożenili.

— Nauczyłem ja się wielu rzeczy, zanim się niejedna dziewczyna urodziła. Służyłem w marynarce, gdzie mnie nauczono poco człowiek ma oczy w głowie. Patrz swego nosa, Lena!

— Więc to prawda, co mówicie? — spytał Oke.

— Nie pytaj, to ci nie będę kłamał. Dostała postrzał, który jej wyszedł drugim bokiem i złamał dwa żebra równo, jak dwie gałązki chróstu. Widziałem, jedno, jak ją przewracałem na drugi bok. O, oni są chytrzy, ale starego Richards ⁵a nie wTezmą na bas... Miałem to już na końcu języka, ale — oni mówili, że my się nigdy nie myjemy, prawda? Pozwalali, żeby ich chłopcy przezywali nas śmierdzielami? Dostali, co się im należało, jak Boga kocham. — To rzekłszy, plunął na nowy but i, śmiejąc się sam do siebie, zabrał się do roboty.

IMPRESJONIŚCI.

Wieczorem, pewnej soboty, wszyscy czterej dyrektorowie domów wpadli do pracowni kapelana, na fajeczkę, a mieszający się zgodnie dym z trzech fajeczek z głogu i jednego cygara świadczył dobrze o dyplomatycznych zdolnościach Rev. John "u Gillet’a. Od czasu znalezienia kota pod podłogą, King dopatrywał się chętnie obrazy nawet tam, gdzie jej nie było, a Rev. John,,,państwo buforowe“ i jeneralny powiernik, przez cały tydzień pracował; nad pogodzeniem nauczycieli. Był tłusty, czysto-ogolony —wyjąwszy zawiesisty wąs — niezrównanie-łagodnego usposobienia, a mniej życzliwi nazywali go żartobliwym Jezuitą. W tej chwili uśmiechał się dobrodusznie na widok dokonanego dzieła — czterech ciężko doświadczanych mężczyzn, rozmawiających z sobą bez szczególniejszej złośliwości.

— Słuchajcie, moi panowie! — odezwał się w odpowiedniej chwili — Ja nikogo nie obwiniam!! Ale ile razy któryś z was uczynił jakiś bezpośredni, krok przeciw pracowni Nr. 5, wynik był dla strony zaczepnej zawsze mniej lub więcej upokarzający.

— Nie zgadzam się z tem! — odpowiedział King — Dzień w dzień rozbijam w puch naszego znakomitego Beetle*a dla jego dobra a i tamtych dwu wraz z nim.

— Pozwól pan, King, zastanówmy się choćby tylko nad panem i cofnijmy się o parę lat. Przypomina sobie pan, jakeście to ich wraz z Prouvera tropik — posądzając ich o ukrywanie się w chacie i przekraczanie granic. Czy pan zapomniał pułkownika Dabney’a?

Kozległ się śmiech. King nie myślał się chełpić ■swą karjerą kłusownika.

— To jeden wypadek- Drugi : Kiedy pan miał pracownię pod nimi — ja zawsze mówiłem, że to znaczyło wchodzić w jaskinię lwa —- wyrzucił ich pan z ich pracowni.

— Za obrzydliwe hałasowanie. Gillet, chyba pan nie ma zamiaru usprawiedliwiać...

— Ja mówię tylko, że ich pan wyrzucił. I tegoż samego wieczoru zdemolowano panu gabinet.

— To Króliczy Bobek — pijany jak sztok — z ulicy!.—^rnówił King — Cóż to ma wspólnego...

Rev. John ciągnął dalej :

— Ostatnio widzą, iż podaje się w wątpliwość ich czystość osobistą — niesłychanie drażliwa hi-storja dla każdego chłopca. Bardzo słusznie. Niechże pan patrzy, jak w każdym wypadku zemsta odpowiada obrazie. Pańscy chłopcy zaczynają ich na-

zywać śmierdzielami — a w tydzień później niesłychane jakieś wyziewy przepełniają pański dom i znajduje się zdechłą kotkę właśnie w tern miejscu, gdzie mogła najbardziej dać się we znaki. Znowu dziwnie długie ramię zbiegu okoliczności. Summa. Oskarża ich pan o przekroczenie granic — licho wie w jaki sposób, pan i Prout zostajecie oskarżeni o przekroczenie granic. Wyrzuca ich pan z pracowni — przez dłuższy czas nie ma pan do własnej pracowni dostępu. Paralelę w ostatnim wypadku już przeprowadziłem. Więc ?

— Kotka leżała w samem centrum sypialni White’a —odpowiedział King — Deski są podwójne, żeby zagłuszyć wszelki hałas. Ani jeden chłopak, choćby z mego własnego domu, nie mógłby ich podnieść, nie pozostawiając żadnego śladu — a Króliczy Bobek był owego wieczoru zalany na śmierć.

— To też to! Dziwnie im szczęście sprzyja — zawsze to powtarzam. Ja osobiście nadzwyczaj tych chłopców lubię i mam wrażenie, że do pewnego stopnia posiadam ich zaufanie. Wyznaję, lubię też, jak mnie nazywają ,,Padre.“ Żyją ze mną w przyjaźni, skutkiem czego nie zwierzają mi się też z rzekomych kradzieży.

— Ma pan na myśli wypadek Masona ? — rzekł twardo Prout. — Ja miałem go zawsze za szczególnie skandaliczny. Byłem przekonany, że dyrektor znacznie ostrzej weźmie się do rzeczy. Prawda, Ma-

sona wyprowadzono w pole, w każdym razie jednak jest on nawskroś szczery i bardzo gorliwy.

— A ja panu powiem, Prout, że się z panem nie zgadzam — odpowiedział Rev. John. — Wdepnął w zmyśloną przez nich historję o kradzieży; przyjął świadectwo drugiego chłopca, o ile wiem, nic nie sprawdziwszy i, szczerze mówiąc, zasłużył na to, co go spotkało.

— Oni rozmyślnie dotknęli Masona w jego najlepszych uczuciach — odezwał się Prout — Gdyby mi byli powiedzieli choć słówko, nie byłoby tej całej historji. Ale oni woleli wciągnąć go w pułapkę, skorzystać z jego nieznajomości ich charakterów.

— Może być, — wtrącił King — ale mnie się Mason nie podoba właśnie przez to, co Prout uważa za jego zaletę. Jest faktycznie zbyt gorliwy.

— Ostatecznie, mówiąc między nami, kradzież nie leży w tradycji przestępstw naszego zakładu! — zauważył mały Hartopp.

— Nieźle to brzmi w ustach dyrektora, którego uczniowie niewinnym wyborcom z Northam uprowadzili siedem sztuk bydła! — wtrącił Macréa.

— Rozumie się — odpowiedział Hartopp z zimną krwią — To, przełażenie przez bramę, odrobina kłusownictwa i polowanie na jastrzębie na brzegu morskim, to całe nasze zbawienie •..

— Ale to wyrządza niesłychaną krzywdę szkole — zaczął Prout.

— Większą, niż skandal, który musiałoby się ukryć? Pewnie! Nie cieszymy się wśród włościan dobrą sławą, ale ja stanowczo wolę dowcipne kawały tego rodzaju, niż — inne historje.

— Być może, że nie robią nic złego, jednakże nie zachowują się, jak na chłopców przystoi, są nienormalni i, według mego zdania, zepsuci! — obstawał przy swojem Prout — Powodzenie moralne ich sprawek ośmiela ich i toruje im drogę do rzeczy znacznie gorszych. Nie wiem poprostu, jak z nimi postępować. Najchętniej bym ich rozdzielił.

— Toby można zrobić, rozumie się, — rzekł Macrea — ale trzeba pamiętać, że oni chodzą razem do szkoły już sześć lat. Jabym tego nie zrobił.

— Oni używają redakcyjnego „my“ — zaznaczył naraz King — To mnie faktycznie wyprowadza z równowagi. „Gdzie twoje zadanie domowe, Cor-kran? — Proszę pana profesora, nie skończyliśmy go jeszcze. Zaraz je przyniesiemy“ — i tak dalej. Tak samo z innymi!

— W tern my jest wielka siła — przyznał mały Hartopp — Ja im wykładam trygonometrję. M’Turk ma może jakie wyobrażenie o tym przedmiocie, ale dla Beetle’a sinus i cosinus to śmierć — nie rozumie ani w ząb! Najspokojniej w świecie odpisuje wszystko od Stalky’ego, który w matematyce celuje.

— I dlaczegóż pan na to pozwala?

— Wszystko się wyrównywa podczas egzaminów. Beetle nie pisze zadania i liczy na to, że go uratuje angielski. Na mojej godzinie pisze przeważnie wiersze.

— Dałby Bóg, żeby z taką samą pilnością pisał dla mnie wiersze łacińskie! — rzekł King, prostując się żywo — Wyjąwszy jedynie Stalky’ego, Beetle układa najbardziej barbarzyńskie heksametry, jakie kiedykolwiek widziałem.

— Oni sobie pracę zorganizowali—tłumaczył kapelan — Stalky robi zadania matematyczne, M’Turk łacińskie, a Beetle angielskie i francuskie. Przynajmniej, kiedy zeszłego miesiąca leżał w lazarecie.. • — Symulując! — wtrącił Prout.

— Być może. Otóż kiedy leżał w lazarecie, za, uważyłem, że Stalky i M’Turk znacznie gorzej tłumaczyli „Roman d’un Jeune Homme Pauvre.“

— Jest to, mojem zdaniem, do najwyższego stopnia niemoralne — oświadczył Prout — Zawsze byłem przeciwny systemowi oddzielnych pracowni.

— Niema pracowni, w którejby sobie nie pomagano, ale pracownia Nr. 5 doprowadziła to do systemu — wtrącił mały Hartopp — Zresztą oni wszystko robią systematycznie.

— Oni się z tern wcale nie kryją — odezwał się Rev. John — Widziałem jak Beetle i Stalky, chcąc iść grać wr piłkę nożną, uganiali po korytarzu za M’Turldem, żeby przełożył za nich elegję Gray’a wderszem łacińskim.

— To zorganizowana szacherka! — mówił Prout coraz niższym głosem.

— Gdzież znowu! — odpowiedział mały Har-topp — Nikt nie nauczy krowy grać na skrzypcach!

— Oni wiedzą, że*to szacherka! !

— Ale my mówiliśmy tu o tern pod tajemnicą spowiedzi, nieprawdaż? —przypomniał Rev. John.

— Jednakowoż pan sam na własne uszy słyszał, jak się umawiali między sobą, Gillet! — upierał się Prout.

— Wielki Boże! Niechże pan też mnie nie bierze na świadka, mój drogi! Hartopp też zawinił. Jeśli się dowiedzą, że ich wydałem, nasza przyjaźń gotowa na tern ucierpieć, a ja ją sobie cenię.

— Takie stanowisko w tej sprawie ja nazwałbym słabością — oświadczył Prout, szukając wzrokiem poparcia — Zdaje mi się, że byłoby dobrze rozdzielić ich, przynajmniej na jakiś czas. Jak panowie myślicie ?'

— I owszem, niech ich pan rozdzieli — zgodził się Macréa -— Zobaczymy, czy Gillet ma rację.

— Miej pan rozum, Prout! Zostaw ich pan w spokoju, jeśli pan nie chcesz mieć nieprzyjemności, a co gorsza, chłopcy obrażą się na mnie. Jestem, niestety, za tłusty, aby się móc opędzać takim łapserdakom! Dokąd pan idziesz?

— Nonsens ! Nie ośmieliliby się — idę pomyśleć nad tern wszystkiem — rzekł Prout — To wymaga

zastanowienia. Oni odpisywali z całą świadomością i ja muszę pomyśleć o swym obowiązku.

— Gotów zażądać od chłopców słowa honoru! Co za głupiec ze mnie! — Rev. John rozglądał się dokoła z żałosną miną. — Nigdy więcej nie zapomnę, że nauczyciel nie jest człowiekiem. Zapamiętajcie sobie moje słowa — zwrócił się do nauczycieli. — Będą z tego grube nieprzyjemności.

Ale nad żółtym Tybrem Panował zgiełk i zamieszanie.

Z jasnego nieba (wciąż jeszcze triumfowali z powodu kociej wojny) spadł na nich naraz Prout, wypalił im kazanie o potworności odbijania i kazał im od poniedziałku przenieść się do wspólnej sah. Klęli wszyscy razem i każdy zosobna przez cały cichy czas sabbatu, albowiem ich grzech był mniej lub więcej grzechem każdej pracowni.

— I cóż nam przyjdzie z tego wymyślania? — rzekł wreszcie Stalky — Jesteśmy mimo wszystko w kupie. Trzeba będzie wrócić i pogodzić się z domem. Szafa we wspólnej sali, podczas nauki miejsce w sali Nr. 12.

Z żalem wodził wzrokiem po ścianach wygodnego pokoju, który M'Turk, szef wydziału artystycznego, ozdobił buazerjami, ornamentami i firankami z krefconu.

— Tak! A Kopyciarz będzie со chwila właził do sali jak stary kudłaty pies, żeby zobaczyć co my Tobimy. W ostatnich dniach nie daje nikomu ani chwili spokoju — jęknął MTurk — To będzie straszne.

— Dlaczego nie widzę cię przy palancie? Chłopak powinien być tęgi i zdrów. Nie trzeba gnić ciągle we wspólnej sali. Dlaczego nie zajmujecie się zupełnie swym domem? — zacytował Beetle.

— A wiecie co ? Dlaczego nie mielibyśmy się trochę zająć tym domem? Zajmijmy się! Zajmijmy się sprawami domu. Zajmujmy się niemi bez końca. Cały rok nie miał nas we wspólnej sali. Nauczyliśmy się niejednego przez ten czas. Zobaczycie, my mu zrobimy ładny dom! Jak się nazywa ten drab w Eryku czy w Sw. Winifredzie — Belial, nie ? Otóż ja będę Belialem! — śmiał się chytrze Stalky.

— Cudownie! — wykrzyknął Beetle — A ja będę Mammonem. Będę pożyczał pieniądze na procent. В. O. P.¹) pisze, że lichwiarstwo- rozgałęzione jest we wszystkich szkołach. Szóstka tygodniowo od szylinga — wystarczy, aby wstrząsnąć słabym umysłem Kopycińsia. Ty, Turkey, możesz być Lucyferem.

— A co mam robić? — uśmiechnął się M/Turk.

— Głównie sprzysiężenia — intrygi — bojkoty. Oddaj się tym czarnym intrygom, o których Kopytko zawsze mówi. Chodźmy!

Dom przyjął ich w ich upadku z tern samem drwiącem współczuciem, z jakiem zwykle spotykają się chłopcy, wyrzuceni z własnej pracowni. Znana wyniosłość trójki robiła ją jeszcze bardziej zajmującą.

— Wszystko, jak za dawnych czasów, co?

Stalky wybrał szafkę i wrzucił do niej książki.

— Przyszliśmy pobawić się trochę z wami, moi młodzi przyjaciele, ponieważ nasz ukochany gospodarz domu wykurzył nas z naszej nory.

— Co się wam słusznie należało, odbijacze! — zawołał Orrin.

— O, tak to nie pójdzie! W żaden sposób nie moglibyśmy zachować swej powagi, kochany Orrin, gdybyśmy puszczali płazem takie uwagi.

Trójka z miłością opasała chłopca ramionami, przyciągnęła do otwartego okna i spuściła mu dolną jego część na sam kark. Z niemniejszą szybkością związali mu na plecach sznurkiem wielkie palce obu rąk, a ponieważ kopał jak* opętany, zdjęli mu trzewiki.

Tu w kilka chwil później znalazł go Mr. Prout, niemal zgilotynowanego i bezsilnego, a otoczonego wijącym się ze śmiechu tłumem, z którego jednak nikt nie myślał mu pomóc.

W oczekiwaniu zemsty Stalky zebrał wszystkich'swych przyjaciół w drugiej sah wspólnej na górze. Orrin wpadł tam natychmiast na czele kolumny szturmowej ; sala napełniła się obłokami kurzu, wśród których przeciwnicy walczyli, skakali, wyli i piszczeli. W zamieszaniu wojennem zniknął jeden pulpit, skłębiona grupa wojowników połamała na drzazgi drzwi, jedno okno wybito, strącono jeden klosz z lampy gazowej. Korzystając z zamieszania,, trójka wymknęła się na korytarz, gdzie ich okrzyki ściągnęły nowych kombatantów, którzy natychmiast rzucali się w bój.

— Na pomoc King! King! King! Sala numer dwunasty! Na pomoc Prout — Prout! Na pomoc Macréa! Na pomoc, Hartopp!

Mikrusy, niby rojące się pszczoły, wypadali, nie pytając o żadne wyjaśnienia, biegli jak szaleni po-schodach i rzucali się w tłum walczących.

— Jak na pierwszy wieczór to nieźle — mówił Stalky, poprawiając kołnierzyk — Zdaje mi się, że Prout nie będzie bardzo zadowolony. Postarajmy" się o alibi.

Aby je uzyskać, siedzieli aż do korepetycji na poręczy domu Mr. Kinga.

•— A widzicie ! •— tłumaczył Stalky, kiedy powoli szli wraz z nikczemnem pospólstwem do klasy — Ile razy popchnie się przeciwko sobie uczniów z różnych domów, można się założyć, że zawsze znaj-

dzie się głupiec, na którym się wszystko skrupi. Hallo, Orrin, a tobie kto tak buzię przefasonował?

— To wszystko twoja wina, ty bydlę jedno! Wyście pierwsi zaczęli. Myśmy dostali po dwieście wierszy, a was Kopytko szuka. Popatrz, co ta Świnia Malpas zrobiła z mojem okiem!

— Myśmy zaczęli ? A to mi się podoba! A któż -to nazwał nas obijaczami? Czy twój dziecięcy umysł wciąż jeszcze nie umie się dopatrzeć związku między przyczyną a skutkiem? Kiedyś jeszcze zrozumiesz, że z pracownią N. 5 żartów niema.

— Oddaj

mi mój szyling! — rzekł nagle

Beetle.

Mimo, że Stalky Prouta za sobą nie widział, •odpowiedział natychmiast :

— Ja ci jestem przecie winien tylko dziewięć •szóstek, ty stary lichwiarzu!

— Zapomniałeś o procencie! — odezwał się M’Turk — Beetle bierze szóstkę od szylinga na tydzień. Ty musisz być cholerycznie bogaty, Beetle!

— Czekajcież, Beetle pożyczył mi sześć szóstek.

Stalky urwał nagle i udawał, że liczy na

palcach.

— To było przecie dziewiętnastego, nieprawda? — Tak, ale zapominasz, że mi nie zapłaciłeś procentu od tego szylinga, co ci go to przedtem pożyczyłem.

— Ale dałem ci zegarek na zastaw!

— To nic nie znaczy! Zapłać mi procent, inaczej doliczę ci procent od procentu. Pamiętaj, że ja mam twój weksel.

— Ty żydzie bez serca! — jęknął żałośnie Stalky.

— Cicho! — zawołał bardzo głośno M’Turk, drgnąwszy niby, gdy Prout się do nich zbliżył.

— Nie zauważyłem was podczas tej obrzydliwej awantury przed chwilą w sali! — rzekł.

— Jakiej awantury, prósz pampsora ? My przecie dopiero teraz wracamy z domu pampsora Kinga — odpowiedział Stalky — Proszę pampsora, co ja mam zrobić z preparacją? Wyłamano pulpit w tej ławce, którą mi pan profesor wyznaczył, a cała ławka poprostu pływa w atramencie.

— Znajdź sobie miejsce gdzieindziej — znajdź sobie miejsce gdzieindziej. Czy ja jestem twoją boną? Chciałbym wiedzieć, Beetle, czy pożyczasz kolegom na procent pieniądze?

— Nie, prósz pampsora, nie zawsze.

— Jest to zwyczaj bardzo brzydki. Byłem przekonany, że przynajmniej mój dom jest od niego wolny. Przy całej opinji, jaką mam o tobie, nie przypuszczałem, abyś się kalał tym występkiem.

— Przecież w pożyczaniu pieniędzy niema nic

złego ?

— Nie myślę marnować drogiego czasu na prowadzenie z tobą dyskusyj o moralności. Ile pożyczyłeś Corkranowi?

— Ja — ja nie wiem dobrze — odrzekł Beetle.

Niełatwa rzecz zaimprowizować w jednej chwili całe przedsiębiorstwo.

— Mnie się zdaje, dwa szylingi i cztery szóstki — bąknął M’Turk, rzucając Beetle "owi pogardliwe spojrzenie.

W beznadziejnej sytuacji finansowej, w jakiej znajdowała się pracownia N. 5, do takiej właśnie sumy rościli sobie pretensje Beetle i MTurk, jako do należnego im działu z kwoty, uzyskanej przez Stalky’ego przez zastawienie drugiej pary swoich spodni do wyjścia. Stalky przez pół roku odmawiał wydania tej sumy, twierdząc, że ona mu się należy jako wynagrodzenie za fatygę; swoją drogą wydał te pieniądze na wspólną ucztę z przyjaciółmi.

— Zapamiętaj że sobie. Nie wolno ci w dalszym ciągu prowadzić swych lichwiarskich operacyj. Powiadasz, dwa szylingi i cztery szóstki, Corkran?

Stalky, który nic nie powiedział, milczał w dalszym ciągu.

— Zły wpływ, jaki wywierasz na swych kolegów, jest już i tak dość wielki, żebyś potrzebował jeszcze uzależniać ich od siebie finansowo.

To mówiąc, poszukał w kieszeniach i (o, radości!) wyjął dwa szylingi i cztery szóstki.

— Przynieś mi natychmiast to, co nazywasz wekslem Corkrana i dziękuj Bogu, że na tern poprzestaję. Te pieniądze potrącę ci z pensji miesięcznej,

Corkran. Proszę mi natychmiast przynieść do mego gabinetu weksel.

Mało im na tern zależało! Dwa szylingi i cztery szóstki naraz znaczą zawsze więcej, niż wypłacane ratami.

— Ale co to do djabła jest weksel! — mówił Beetle — Ja tylko czytałem o nim!

— Wszystko jedno, jakoś to zmajstrujemy.

— Tak, ale nasz atrament tak prędko nie wysycha? Co będzie, jeśli on się pozna, że to weksel świeżo napisany?

— Nie pozna się. Jest zanadto zmartwiony! — odpowiedział M’Turk — Stalky, poderżnij się na tym stemplowanym papierze na dole i pisz : ,, Jestem ci winien dwa szylingi i cztery szóstki.“ Nie jesteś mi wdzięczny, Beetle, za to, że te hopy wydostałem od Prout’a? Stalky nie oddałby... Co robisz, ośle jakiś!

Beetle, nie myśląc nawet o tern, oddał pieniądze Stalky’emu, który był skarbnikiem pracowni. Długoletnie przyzwyczajenie niełatwo przełamać.

Prout, otrzymawszy weksel, przedstawiał Beetle’owi całą potworność lichwiarstwa, które, jak wszystko inne wogóle, wyjąwszy obowiązkowego palanta, szerzy w domach zepsucie i wpływa fatalnie na uczucia koleżeńskie, robi młodzież zimną i wyrachowaną i jest źródłem wszystkiego złego. Wreszcie — czy Beetle zna może jakie inne jeszcze wypadki pożyczania pieniędzy na lichwę? Jeśli tak,

obowiązkiem jego jest, w dowód skruchy i żalu, poinformować o tern gospodarza swego domu, bez wymieniania nazwisk.

Beetle nie wiedział — przynajmniej nie miał zupełnej pewności. I jakże mógłby świadczyć przeciw swym przyjaciołom? Może być, że dom — tu udał zakłopotaną delikatność — jest lichwy pełen. On jednak nie jest w stanie powiedzieć. Co się jego tyczy, to z konkurencją żadną nigdy się nie spotkał. Jeśli jednak Mr. Prout sądzi, że to mogłoby przynieść ujmę honorowi domu (Mr. oświadczył, że właśnie to a nie co innego miał na myśli), to możeby lepiej prefekci domowi...

Przewlekał śledztwo tak, że zajęło połowę czasu? przeznaczonego na preparację.

— A teraz — mówił Shylock-amator, wróciwszy do klasy i usiadłszy obok Stalky’ego — jeżeli on nie dałby głowy za to, że cały dom uprawia lichwę, jestem małpą, rozumiesz?... Ja byłem w pokoju pana profesora Prouta, prósz pampsora! — odpowiadał nauczycielowi, czuwającemu nad chłopcami — Powiedział, że mogę siąść, gdzie chcę, prósz pampsora ... Aż kapało z nie go, tak się tern wszystkiem przejął... — Tak jest, prósz pampsora, ja prosiłem tylko Stalky’ego, żeby mi pozwohł maczać pióro w swoim kałamarzu...

Kiedy szli po modlitwie do sypialń, zaczepili ich dwaj starsi prefekci domu, Harrison i Cray, bar-

dzo gorliwi w pełnieniu swych obowiązków. Pienili się z gniewu.

— Słuchaj, Beetle, coś ty znowu nagadał Ko-pyciarzowi? Piłował nas przez cały wieczór!

— Iz jakiegoż to powodu raczyła was inkomo-dować Jego Wysokość? — spytał M’Turk.

— Z powodu pożyczania Stalky’emu pieniędzy przez Beetle’a — zaczął Harrison — a potem Beetle przyszedł i nafagasował mu, że tu masę. pożycza na lichwę.

— Co to. to grubo się mylisz! —rzekł Beetle,, siadając na koszu, do którego wrzucano trzewiki — Ja powiedziałem zupełnie co innego i powiedziałem tylko prawdę. Pytał mi się, czy w jego domu dużo pożycza się na lichwę; odpowiedziałem,, że nie wiem.

— On myśli, że wy jesteście bandą parszywych. Shylocków — wtrącił M’Turk — Całe szczęście jeszcze, że was nie uważa za włamywaczy. Jak ten sumienny, poczciwy człowiek raz sobie co wbije do głowy, niełatwo mu wytłumaczyć.

— Och, on jest ożywiony jak najlepszemi zamiarami ! Robi wszystko dla naszego dobra ! — mówił Stalky, wyginając się wdzięcznie dokoła poręczyć schodów — Pod pewnym względem rura, a w lewym bucie ma zawsze pełno tkliwych wyznań, co się. jednak tyczy honoru domu — klasa!

— Stulisz pysk? — krzyknął Harrison — Ile тагу zwraca się wam na coś uwagę, zachowujecie się tak, jakbyście to wy byli prefektami...

— Szarpiecie się trochę zanadto ! — wtrącił Craye.

— Nie wiem, kto się tu szarpie, my, czy wy, którzy wtrącacie się do sprawy prywatnej między mną a Beetlem, załatwionej już przez Prout’a.

Stalky mrugnął wesołe na swych przyjaciół.

— Teraz widzicie, co znaczą tak zwani „pierwsi celujący“ — wtrącił M’Turk, zapatrzony w płomień gazu — Robi się ich prefektami, zanim jeszcze mogą nauczyć się taktu, a potem mszczą się na wszystkich, którzy naprawdę mogliby dopomóc im w podtrzymaniu honoru domu.

— Wcaleśmy was o to nie prosili ! - skoczył Craye.

— Więc czego nam włazicie w drogę ? — zdziwił się Beetle — Sądząc po tern, coście sami powiedzieli, do tego stopnia zaniedbaliście się w dozorowaniu domu, że Prout uważa go za gniazdo lichwiarzy. Ja osobiście powiedziałem mu, że pożyczyłem coś tam Stalky’emu a nikomu innemu. Nie mam najmniejszego wyobrażenia, czy on mi wierzy, ale moja ■sprawa na tern się kończy. Reszta — to wasza rzecz.

— I zdaje się — mówił Stalky, podnosząc głos — że prawdopodobnie w całym tym domu jest roz-krzewiona, doskonale zorganizowana konspiracja. Bardzo możliwe, że mikrusy pożyczają sobie wzajemnie sumy, przekraczające znacznie ich środki.

My za. to żadnej odpowiedzialności nie ponosimy. Jesteśmy zwykłymi uczniami!

— I wy się dziwicie, że my nie chcemy utrzymywać żadnych stosunków z domem! — odezwał się z godnością MTurk — Żyliśmy sobie cicho w swej pracowni, dopóki nas z niej nie wyrzucono, a teraz — a teraz nagle jesteśmy wmieszani w takie kawały. To poprostu skandal!

— A wy napadacie nas na schodach i robicie nam awantury w sprawach, — mówił Stalky — które w zupełności do was należą. Wiecie chyba, że my prefektami nie jesteśmy.

— I jeszcze groziliście nam laniem! — wtrącił Beetle, łżąc swobodnie na widok zmieszania przeciwników.

— Lecz jeżeli sobie wyobrażacie, że w ten sposób dojdziecie z nami do ładu, to się grubo mylicie. Basta ! Dobranoc !

Podskoczyli na górę, z urażoną godnością w każdym calu swych grzbietów.

— Ale — ale — cośmy im, do choroby ciężkiej, zrobili? — spytał osłupiały Harrison Cr aye A.

— Nie mam pojęcia. Ale to się zawsze tak kończy, gdy ich kto zaczepia. To morowcy!

A Mr. Prout znowu zawezwał do swej pracowni poczciwych chłopaków i zdołał po wielu usiłowaniach pogrążyć ich niewinne dusze a zarazem i swoją w odmętach dziesięć razy większego zamieszania. Mówił

o krokach i środkach, o tonie i lojalności w domu i wobec domu i zażądał od nich, aby się z odpowiednim taktem wzięli do rzeczy.

Wobec tego prefekci zwrócili się do Beetle'a z pytaniem, czy on nie działał w porozumieniu z jaką inną osobą. Beetle pośpieszył natychmiast do swego dyrektora, prosząc o wyjaśnienie, jakiem prawem Harrison i Craye rozpoczynają znowu śledztwo w sprawie między nim a dyrektorem jego domu już załatwionej. Nikt lepiej od Beetle "a nie udawał obrażonej niewinności.

A wtedy Proutowi przyszło na myśl, że może przecie był niesprawiedliwy wobec winowajcy, który nie próbował ani wypierać się ani ukryć swej winy. Wezwawszy Harrisona i Craye’a, wytknął im bardzo łagodnie ton, jakiego użyli wobec żałującego grzesznika, tak, że prefekci wrócili do swej pracowni zrozpaczeni. A potem na łeb na szyję rzucili się w otchłań śledztwa, które rozciągnęli na cały dom, doprowadzając mikrusów do histerycznego płaczu i odgrzebując w rezultacie, z niesłychaną pompą i paradą, przeważający wśród małych chłopców natu-. rainy i nieunikniony system małych pożyczek.

— Widzisz, Harrison, Thornton młodszy pożyczył mi zeszłej soboty szóstkę, bo miałem zapłacić karę za rozbicie szyby i ja tę szóstkę przejadłem u Keyte a. Nie wiedziałem, że to nie wolno. A Wray starszy pożyczył dwie szóstki ode mnie, kiedy mi wuj

przysłał pięć fajgli przez Keyte’a, ale on z pewnością odda przed świętami. Myśmy nie myśleli, że to co złego.

Prefektom całe godziny mijały na tych drobiazgach, mimo wszystko jednak nie mogli odkryć ani lichwy ani niczego, co przypominałoby niesłychane procenty Beetle’a. Starsi — stosownie do tradycyj szkolnych, które poza zakresem gier i sportu, nie wymagały żadnego posłuszeństwa dla prefektów — mówili im poprostu, aby się nie wtrącali do nieswoich spraw. Nikt za żadną cenę nie chciał nic powiedzieć. Harrison jest jednym idjotą, a Craye drugim; ale największym idjotą był, ich zdaniem, gospodarz domu.

.ta-

Jak tylko się rzuci zarzewie jakiegoś zamieszania w dom — bez względu na to, czy on ma sumienie czyste czy nie, natychmiast rozpada się na grupy, stronnictwa, urządza małe zgromadzenia o zmroku, organizuje komitety po к jące mityngi na korytarzach. A jeśtrjcszcze wo'&c'kas trzech złośliwych chłopców skradffełę od jlę^ą^f|tupy

do drugiej, z tajemniczemi min

i 3$efrająg4fc ave¹1

gdy niema żadnego powodu do S^trożności, lu^ktj^z szepcąc .„Nie mówcie nikomu“ i Gpowiadąfi|^ftn-prowizowane na prędce fantastyczne historje, cały dom zaczyna ogarniać nastrój konspiracyj i intryg.

Po kilim dniach Prout zauważył, że żyje w atmosferze bezustannej zasadzki. Ze wszystkich stron

otaczały go tajemniczo ostrzegawcze okrzyki, wyprzedzały jego ciężki krok, gdy przechodził, za plecami jego mruczano hasła, mające oznaczać, iż niebezpieczeństwo już minęło. MTurk i Stalky skomponowali mnóstwo niedorzecznych i pustych frazesów, słów, które ogarniały dom, jak ogień słomę. Jedynym realnym wynikiem Komisji przeciw lichwie był rozkoszny żart. Chłopak mówił do swego kolegi z nadzwyczaj poważną miną: —,, Jak sądzisz, czy u nas jest tego dużo?“ — na co kolega odpowiadał : — „Nie można być dość ostrożnym!“ Łatwo sobie wyobrazić, jak to działało na sumiennego, ludzkiego i jak najlepszej woli gospodarza domu. Z drugiej strony człowiekowi, który faktycznie starał się pozyskać szacunek wszystkich swych podwładnych, nie może być nadzwyczaj przyjemnie, gdy słyszy — choćby zdaleka — jak smagły czarnowłosy Celt o wartkim języku opisuje go jako „Popularnego Prout’a.“ Takiego człowieka oczywiście musi zaniepokoić pogłoska, iż chłopak, nie cieszący się jego zaufaniem, opowiada o zmroku jakieś dziwne, niesłychane historje i nawet rafinowana a subtelna uprzejmość — uprzejmość, z jaką wyrozumiali dorośli traktują lękliwe dzieci, a jakiej Stalky używał wobec Prout a — nie mogła przywrócić mu spokoju umysłu.

— Mam wrażenie, jak gdyby ton domu zmienił się — zmienił się na gorsze — zwrócił Prout uwagę

Harrison’owi i Crave’owi..— Nie zauważyliście tego? Ja bynajmniej nie imputuję...

On nigdy wogóle niczego nie imputował, z drugiej strony jednak nic innego nie robił i, ożywiony zresztą jak najlepszemi zamiarami, doprowadził prefektów swego domu do takiego stanu zdenerwowania, do jakiego tylko można zdrowych chłopców doprowadzić. Co gorsza, zaczęli chwilami przemy-śliwTać nad tern, czy jednak Stalky nie ma racji, nazywając Prout’a smutnym osiem.

— Wiecie dobrze, że nie należę do ludzi, wyskakujących ze skóry z lada powodu. Ja wierzę, że dom sam wdasnemi siłami dojdzie do równowagi — oczywiście, wspomagany dłonią, lekko trzymającą cugle — zdaje mi się jednak, jak gdyby dawało się odczuć pewme rozluźnienie — niższy ton w sprawach dotyczących honoru domu, coś w rodzaju pewnej zatwardziałości.

Oh, Prout to wielki pan, wielki pan, wielki pan, Kopytko wielki pan —

Ma z tej przyczyny dużo do roboty —

Bo jego popularność,

Bo jego popularność Bo jego po — pu — larność Zależy od tej cnoty.

Drzwi pracowni były otwarte i z klasy słabo dolatywał śpiew, nucony przez dwadzieścia czystych głosów. Mikrusom podobał się refren; słowra były Be et le’a.

— Rozumny człowiek nie może mieć oczywiście nic przeciw temu — rzekł Prout z zakłopotanym uśmiechem — ale — po lecącej plewie poznać skąd wiatr wieje. Czy możecie przypisać to jakiemuś bezpośredniemu wpływowi ? Mówię do was w tej chwili jako do przewodników całego domu.

— Dla mnie to nie ulega żadnej wątpliwości! — wybuchnął Harrison — Domyślam się, co pan przez to rozumie, panie profesorze! Wszystko zaczęło się od chwili, kiedy N. 5 przeniesiono do wspólnej sali. Co mrugasz, Craye. Ty sam wiesz to równie dobrze, jak ja.

— Faktycznie, czasem zalewają nam sadła za skórę — odezwał się Craye. — Harrison ma oczywiście na myśli głównie ich sposób zachowania się.

— Czyżby wam przeszkadzali w wykonywaniu waszych obowiązków'?

— PrawTdę mówiąc —nie, proszę pana profesora. Oni się tylko przyglądają, uśmiechają i na każdym kroku kpią sobie z nas.

— Więc to tak? — rzekł Prout z współczuciem.

— Mnie się zdaje, panie profesorze — mówił Craye, śmiało przystępując do rzeczy — że byłoby znacznie lepiej odesłać ich do ich pracowni — znacznie lepiej dla domu. Za starzy są, żeby się włóczyli po wspólnych salach.

— Są przecie młodsi niż Orrin, Flint i tuzin innych, o ile sobie przypominam.

— Zapewne, proszę pana profesora, ale to nie tosamo. Oni wywierają pewien wpływ. Mają dar przewracania wszystkiego do góry nogami w taki sposób, że im ani słowa za to powiedzieć nie można. Przynajmniej jeśli się chce ...

— Więc wy myślicie, że byłoby lepiej odesłać ich z powrotem do pracowni?

Tak Harrison jak Craye podtrzymywali ten wniosek z zapałem. Jak to później tłumaczył Harrison Craye "owi:

— Podkopywali naszą powagę. Za starzy są, żeby im można dać w skórę. W tej głupiej historji z lichwą wykiwali nas na warjatów i cała szkoła dziś się z nas śmieje. Ja i tak na przyszły kurs już idę (do szkoły wojskowej w Sandhurst). Połowa czasu? który mi zostawał na naukę, przepadła mi wskutek ich — ich kawałów. Jak się wyniosą do swej pracowni, będziemy mieli trochę spokoju.

— Servus, Harrison! — wyskoczył nagle z za rogu M’Turk, gotów zawsze korzystać z każdej sposobności — Trzymasz się ciepło? To byczo. Tylko się nie poddawać! Tylko się nie poddawać!

— Czego chcesz?

— Masz trochę zmartwioną minę! — mówił M’Turk — Pewnie, zawiadywanie honorem domu to rzecz bardzo wyczerpująca. Dużo wsypaliście już zbrodniarzy?

natychmiasto wą wdzięc zno ść Prout’owi, aby was odesłał z powrotem do pra

— Słuchaj! — odezwał się Harrison, licząc na

Doradziliśmy

cowni.

•— Ażeby was szlag trafił! Jakiem prawem stajecie między nami a naszym gospodarzem domu? Jak Boga mego, wy dwaj dajecie nam szkołę •— ale tak, niema co gadać! Nie wiemy, do jakiego stopnia nadużyliście swego stanowiska, aby uprzedzić do nas Mr. Prouta, ale jeżeli rozmyślnie zatrzymujecie mnie, żeby mi powiedzieć, że poza naszemi plecami -— w tajemnicy — układacie się z ProuGem — doprawdy •— doprawdy — nie wiem już, co mamy zrobić.

To już ostatnia niegodziwość! — zawołał

Craye.

— Ale ? — M’Turk zrobił nadzwyczaj poważną minę, która znakomicie licowała z jego smagłą, chudą twarzą. — Dajcie się wypchać! Ja myślałem zawsze, że co innego prefekt, a co innego belfer — ale u was to, zdaje się, wszystko jedno. Wy polecacie to, polecacie tamto, wy mówdcie, dlaczego i kiedy my mamy wracać do swej pracowni •..

•— Ależ, Turkey, my myśleliśmy, że tego chcecie, jak Boga kocham. Myśmy myśleli, że wam tam będzie znacznie wygodniej.

Głos Harrisona był nabrzmiały łzami.

M’Turk odwrócił się, aby ukryć w zruszenie.

■— Rozbici w puch! — opowiadał, złapawszy Stalky’ego i Beetle’a w jakiejś komórce. — Mają tego po szyję! Prosili Kopyciarza, żeby nas odesłał do N. 5. Aż się mi ich żal zrobiło! Biedacy!

— Gałązka oliwna! — tłumaczył Stalky — Niema co gadać, to biała flaga. Chodźmy naradzić się nad tern, przefasonowaliśmy ich trochę.

Jeszcze tego samego dnia zaraz po herbacie Mr. Prout zawołał ich do siebie i oświadczył im, że o ile ceł ich stanowi zupełne zwichnięcie sobie kar jer przez zaniedbanie studjum, jest to ich własną rzeczą. Chciałby jednak bardzo, aby zrozumieli, że ich obecność we wspólnej klasie nie może być już ani godziny dłużej tolerowana. On osobiście daruje im czas, jaki teraz będzie musiał obrócić na zacieranie śladów ich złych wpływów. Do jakiego stopnia Beetle nadużył złych skłonności młodocianej wyobraźni, zostanie ustalone później, i Beetle może być pewny, że jeśli Mr. Prout wpadnie na ślad jakichś następstw zepsucia ciuchowego • • •

— Następstw czego, prósz pampsora? ■— spytał Beetle, szczerze zdziwiony tym razem, podczas gdy równocześnie M’Turk nieznacznie kopnął go w kostkę od nogi za to, że ,,dał się porwać“ Prout’owi.

— Beetle'—mówił dalej gospodarz domu—wie bardzo dobrze, co należy przez to rozumieć. Tak jak on -— Mr. Prout — mógł rzeczy obserwować, karjery ich są krótkie i opłakane, wobec czego, znajdując się

loco parentis w stosunku do ich nietkniętych jeszcze tą zarazą kolegów, obowiązany jest do przedsięwzięcia pewnych środków ostrożności.

Orację zakończyło zwrócenie klucza od pracowni.

— Ale co mogła znaczyć historja z nadużyciem jzłych skłonności młodocianej wyobraźni? — niepokoił się Beetle na schodach.

— Nie przypuszczałem nigdy, że będziesz osłem -do tego stopnia, aby się chcieć usprawiedliwiać — mówił M’Turk — Zdaje mi się, że fajno obdrapałem •ci kostkę ze skóry. Czemu idziesz z lada idjotą w tany?

— Daj się wypchać z tanami! Rozumiesz, musiałem mu czemś dogodzić, a nie wiem czem — i to mnie boli! Gdybym wiedział, wsypałbym mu jeszcze więcej — ale teraz już za późno. To ci dopiero szkoda! Nadużycie złych skłonności! Co on przez to rozumiał ?

— Nic sobie z tego nie rób ! Ja wiem tyle tylko, że przecie potrafiliśmy zupełnie uszczęśliwić jeden mały dom. Przepowiadałem to —- przypominacie sobie —ale, Boga mego, nie przypuszczałem, że nam się to tak prędko uda.

— Nie! — mówił Prout stanowczo we wspólnej sali nauczycielskiej — Twierdzę w dalszym ciągu,

iż Gillet jest w błędzie. Z drugiej stron)' prawdą też jest, że kazałem im wrócić do pracowni.

— Mimo swych znanych poglądów na odbijanie ?

—    wykrzyknął mały Hartopp — Co za niemoralny kompromis!

— Chwileczkę! — odezwał się Rev. John — Ja •— wy — my wszyscy przez blisko dziesięć dni zachowywaliśmy absolutne, rozdzierające serce milczenie. Ale teraz chcielibyśmy się czegoś dowiedzieć. Niech pan powie otwarcie — czy miał pan choć jedną chwilę szczęśliwą od czasu, gdy...

— Jeśli idzie o mój dom, to, faktycznie, nie miałem — odpowiedział Prout — mimo wszystko jednak utrzymuję, że pan zupełnie błędnie ocenia tych chłopców. Chcąc być sprawiedliwym wobec innych — w samoobronie. •.

— Ha! Przepowiadałem, że na tern się skończy

—    mruknął Rev. John.

— byłem zmuszony wyprawić ich z powrotem do pracowni. Ich wpływ moralny był wprost nie do opisania — nie do opisania!

Powoh opowiedział całą historję, rozpoczynając od lichwiarstwa Beetle a, a skończywszy na prośbie prefektów.

— Beetle w rob Shylocka jest dla mnie nowy!

—    wtrącił King — Słyszałem wprawdzie niejasne pogłoski •. •

— Przedtem! — wykrzyknął Prout.

— Nie, później, kiedy już pan miał z nimi tp zajście. Ale nie pytałem o nie nikogo. Jestem zasadniczo przeciwny mieszaniu się • •.

— Co się mnie tyczy — wtrącił mały Hartopp — to z całą przyjemnością dałbym mu pięć szylingów, gdyby mi potrafił bez trzech grubych błędów zrobić jedno zadanie z zakresu procentu składanego.

•— Ależ — ależ — ależ — Mason aż się zacinał z dzikiej radości — wyprowadzili pana w pole tak samo, jak mnie!

— I pan kazałeś przeprowadzić śledztwo? — pytanie Hartoppa padło tak szybko po uwadze Masona, że Prout nie pochwycił jej sensu.

— Beetle sam dał mi do zrozumienia, że w domu dużo pożyczano — bronił się Prout.

— On jest mistrzem w tego rodzaju insynuacjach!— rzucił kapelan — Co się jednak tyczy honoru domu. ..

— Poziom w przeciągu tygodnia obniżyli. A ja przez długie lata pracowałem nad jego podniesieniem. Moi właśnie prefekci domowi — a chłopcy niechętnie się wzajem oskarżają — błagali mnie, abym ich od nich uwolnił. Pan mówisz, że pan posiadasz ich zaufanie ; być może, że oni panu całą sprawę w innem świetle przedstawią. Co się mnie tyczy — mogą sobie iść do wszystkich djabłów, jak się im podoba. Dojechali mi do żywego i mam ich już po uszy! — skończył Prout z goryczą.

Do djabła poszedł jednakże uśmiechnięty, jak zwykle, Rev. John. Przyszedł właśnie w chwili, gdy N. 5, ukończywszy małą, ale smakowitą ucztę (kosztowała dwa szylingi i cztery szóstki), zasiadał do

preparacp.

— Prosimy, Padre, prosimy! — wołał Stalky, podsuwając mu najwygodniejszy fotel — Przez ostatnich dziesięć dni spotykaliśmy się tylko oficjalnie.

— Byliście pod pręgierzem! — tłumaczył Rev. John — Ja nie odwiedzam zbrodniarzy!

— Rehabilitowano nas wreszcie — rzekł M’Turk

— Mr. Prout zmiękł.

— Nasza reputacja jest obecnie bez zmazy — odezwał się Beetle — Był to przykry epizod, Padre, nadzwyczaj przykry.

— Ale teraz, mes enfants, poświęćmy temu wszystkiemu trochę uwagi i zastanowienia. Zaszedłem do was dziś wieczór, właśnie aby pomówić z wami o waszej reputacji. Mówiąc waszym własnym językiem: Co do djabła zmajchlowaliście w domu Prout a? Niema się z czego śmiać! On twierdzi, że obniżyliście poziom domu do tego stopnia, iż musiał was odesłać do pracowni. Czy to prawda?

— Święta prawda, Padre!

— Tylko bez błazeństw, Turkey! Słuchajcie nmie. Ja sam niejednokrotnie wam powtarzałem, że w całej szkole nikt nie może mieć tak wielkiego —

dodatniego czy ujemnego — wpływu na chłopców, jak wy. Wiecie także, że nie zawracam wam głowy etyką ani morałami, bo nie wierzę, aby takie szczeniaki ludzkie mogły się na tych rzeczach w tak młodym wieku zrozumieć. Ale, mimo wszystko, bardzo by mi było przykro, gdybym się dowiedział, że wy psujecie młodszych od siebie. Beetle, nie przerywaj mi, pozwól mi skończyć. Mr. Prout ma wrażenie, że ty w jakiś sposób psułeś swych kolegów.

— Mr. Prout ma tyle wrażeń, Padre! — odpowiedział Beetle melancholijnie — I cóż to znowu za wrażenie ?

-— Widzisz, mówił mi, żeś ty szarówką opowiadał chłopcom szeptem we wspólnej sali jakąś historję. Kiedy przypadkiem otworzył drzwi, słyszał, jak Orrin mówił: — Zamknij paszczękę, Beetle, to świństwo! Cóż na to powiesz?

— Czy ksiądz przypomina sobie „Oblężone Miasto“ panny Oliphant, tę książkę, którą mi ksiądz pożyczył zeszłego półrocza? — zapytał Beetle.

Padre dał znak głową, że tak.

•— Cały pomysł powstał z tej książki. Tylko, że zamiast miasta, ja zrobiłem z tego kolegjum pogrążone w mgle — i oblężone przez umarłych chłopców, którzy za nogi wyciągają z łóżek swych kolegów w sypialniach. Wszystkie nazwiska były prawdziwe. Opowiada się to szeptem, rozumie ksiądz — z nazwiskami. Prawda, że Orrin tego po-

niekąd nie lubił. Nikt mi nigdy nie pozwolił skończyć. Pod koniec to się robi naprawdę straszne?

— Ależ dlaczego, na wszystko w święcie, nie wytłumaczyliśmy tego Mr. Proutowi, zamiast zostawiać go pod wrażeniem...

— Padre-Sahib! — odezwał się M’Turk — Niema najmniejszego sensu tłumaczyć cokolwiek Mr. Prout’owi. On, jeśli nie ma jednego wrażenia, to ma drugie.

— I to z jak najlepszemi zamiarami. Jest przecie in loco parentis — wtrącił Stalky słodko.

— Ach, wy, młode djabły! — wykrzyknął Pev-John — Z tego mogłoby również wynikać, że cała. historja z lichwą jest również •— wrażeniem waszego gospodarza domu?

— Prawdę mówiąc, w tym wypadku tośmy mu trochę pomogli! — wyznał Stalky— Byłem Beetle'owi winien dwa szylingi i cztery szóstki, to znaczy niby Beetle tak mówi, ale ja nigdy nie miałem, zamiaru oddać mu tych pieniędzy. Rozpoczęliśmy o to na schodach kłótnię i — Mr. Prout przypadkiem wdepnął. Jak Boga kocham, Padre, tak było. Oczywiście wypłacił mi zaraz gotową jak hrabia, (co mu nie przeszkodziło wytrącić sobie to z mej miesięcznej pensji), a Beetle, jak należało, oddał mu mój weksel. Co się potem stało — ja nie wiem.

— Byłem zanadto prawdomówny! — zaczął się-skarżyć Beetle — I to największa moja słabość?

Padre-Sahib, on już był pod wrażeniem, i teraz ja znów mam wrażenie, że mógłbym na to jego wrażenie jakoś wpłynąć. Ale z drugiej strony — czy ja istotnie mogłem być zupełnie pewny, że w jego domu lichwy niema? Pomyślałem sobie, że prefekci muszą o tern wiedzieć znacznie więcej niż ja. No, i powinni-by. Oni stanowią przecie to błogosławione ,,pala-■djum“ szkól publicznych!

— To też zrobili wszystko, co było w ich siłach

—    odezwał się M’Turk — Doprawdy, Padre, niepodobna znaleźć dwu tak sumiennych, uczciwych, szczerych i serdecznych chłopców, jak oni. Cały dom przewrócili do góry nogami — Harrison i Craye

—    wszystko dla najlepszych w świecie motywów.

— Mówili tak:

Mniejsza z tern, czy kto słucha,

My wrzeszczmy mu do ucha!

scharakteryzował ich Stalky.

— Wiecie co? Gdyby szło o moje osobiste wrażenie, to powiedziałbym, że wszyscy trzej zasługujecie na stryczek! — rzekł Rev. John.

— Jakto ? My przecie nie zrobiliśmy nic a nic złego! — odpowiedział M'Turk — To wszystko zrobił Mr. Prout. Czy ksiądz czytał kiedy książkę o japońskich atletach ? Mój wuj — oficer marynarki — dał mi ją...

— Tylko bez wykrętów, M’Turkey!

— Ani mi się śni, proszę księdza! Ja chciałbym księdzu dać tylko przykład, jak to robią kaznodzieje. Te draby-zapaśniki mają taki „trick,“ że swemu przeciwnikowi pozwalają robić, co mu się tylko podoba. A potem trącą go tylko zlekka i chłop sam leci na ziemię. Nazywa się to shibbuwichee, toko-nama czy coś takiego. Mr. Prout dał się wziąć tern thibbuwichee. To nie nasza wina.

— Więc ksiądz wyobrażał sobie, że my z niesłychaną zawziętością psuliśmy dusze mikrusów? — pytał Beetle.— Przedewszystkiem mikrusy duszy nie mają, ale nawet gdyby ją mieli, to już oddawna byłaby zepsuta.

— Dalibóg, zdawało się, że znam nieprawości wasze w całej ich rozciągłości, skoro jednak sami zadajecie sobie tyle trudu w gromadzeniu wszelkich pozorów przeciw sobie samym, nie możecie nikomu brać za złe • • •

— Nikomu nic za złe nie bierzemy, Padre. Czy odezwaliśmy się choćby jednem słowem przeciw Mr. Prout’owi? — Stalky spojrzał po swych towarzyszach — My go kochamy. I on nie ma nawet wyobrażenia, jak bardzo go kochamy.

-— Hm. W każdym razie znakomicie ukrywacie się z tą miłością. A czyście się też zastanawiali nad tern, kto przedewszystldem wyrzucił was z waszej pracowni ?

—¹ Wyrzucił nas Mr. Prout — odpowiedział Stalky znacząco.

— Otóż właśnie ja a nie Mr. Prout. Ja tego bynajmniej nie chciałem, obawiam się jednak, że wskutek pewnego mego odezwania Mr. Prout mógł mieć wrażenie...

N. 5 wybuchnął głośnym śmiechem.

— Znowu ta sama historja, Padre! —; rzekł MTurk — W Mr. Proucie wrażenia powstają nacl-* zwyczaj szybko. Ale z tego nie wynika, abyśmy go nie kochali, to nieprawda. W nim niema ani za grosz złości.

Ktoś zapukał dwa razy do drzwi.

— Pracownia N. 5 ma się natychmiast udać do kancelarji pana rektora! — zawołał głos Foxy, sierżanta szkolnego.

— Oj ! — wykrzyknął Rev. John — Obawiam się, że ktoś tu belmie, co się zowie!

— Jak Boga kocham, Prout pofagasował staremu! — oburzył się Stalky — To już dwulicowość z jego strony. Wcale to niepięknie wciągać starego w wewnętrzne spory domowe.

— Poleciłbym umieszczenie książki, hm... na pewnej części ciała — rzekł Rev. John obojętnym tonem.

— Nie warto! Stary bije po plecach, a toby był hałas okropny — odpowiedział Beetle — Dobranoc, Padre. Nasz rachunek jest wyrównany.

I znowu stali przed rektorem — Belial, Mammon i Lucyfer. Ale teraz mieli do czynienia z kimś znacznie sprytniejszym od siebie. Mr. Prout przez pół godziny skarżył się mu, mówiąc rozwlekle i z żalem, a rektor pojął odrazu wszystko, czego nie mógł zrozumieć nauczyciel.

— Dokuczyliście do żywego Mr. Proutowi — mówił jakby z namysłem — Gospodarze domów nie są tu po to, aby im chłopcy dokuczali więcej, niż trzeba. Ja również nie lubię, gdy chłopcy dają mi się we znaki bardziej niż trzeba. Nie lubię, gdy się mi dokucza takiemi historjami. Wy dokuczyliście mnie — a to bardzo ciężka wina. Rozumiecie?

— Tak jest, proszę pana rektora.

— Wobec tego ja spróbuję teraz dokuczyć wam i to tak z motywów urzędowych jak i osobistych, ponieważ zabieracie mi czas. Za starzy jesteście, aby wam móc wymierzyć chłostę, wobec tego trzeba będzie poszukać innego sposobu. Powiedzmy, po tysiąc wierszy na głowę, tydzień aresztu domowego i parę rozrywek tego rodzaju. Na chłostę jesteście już za starzy!

— Bynajmniej, proszę pana rektora! — zaprzeczył Stalky⁷⁻ z zapałem, jako że tydzień aresztu domowego w lecie to ciężka kara.

— Bardzo dobrze. Zatem postaramy się zrobić, co tylko jest w naszej mocy. Pragnąłbym bardzo, żebyście mi już więcej nie dokuczali.

Były to uderzenia pełne, wytrzymane, równe, może trochę za powolne. Za niesprawiedliwość uważali chłopcy tylko to, że rektor gawędził podczas egzekucji.

— Gdybyśmy — należeli do niższej sfery to — być może — naraziłoby mnie — na proces dyscyplinarny. Wy —: nie zdajecie sobie nawet dobrze sprawy — ze swych przywilejów. Istnieje pewna granica — teraz Beetle — poza którą niebezpiecznie mścić się na własną rękę, bo — nie ruszaj się — prędzej czy później popada się — w konflikt — z władzą wyższą, która wie dobrze — z kim ma do czynienia. Et ego — proszę M’Turk — in Arcadia vixi. W mojem postępowaniu — z wami — jest pewna krzycząca niesprawiedliwość — która powinna przemówić — do — waszych •— temperamentów. Koniec. Zameldujcie swemu gospodarzowi domu, że zostaliście wrychłostani przeze mnie.

— Słowo daję! — mówił MTurk, rozcierając sobie łopatki przez cały czas, gdy szli korytarzem — Ale nam dał dziś szkołę. Ten Prusak Bates ma piekielny cel w oku.

— Czy ja nie głupio zrobiłem — pytał Stalky — że poprosiłem o lanie zamiast kozy?

•— Co gadasz! Ja odrazu wiedziałem, czem się to skończy. Z oczu staremu to było widać! — rzekł Beetle — Słowo daję, jeszcze chwila a byłbym się rozbeczał.

— Mnie też do śmiechu nie było — przyznał się

Stalky.

— Zejdźmy na dół do umywalni i zobaczmy, jak to wygląda. Jeden może trzymać lustro a inni będą się oglądali.

Zajęło im to jakich dziesięć minut. Pręgi, bardzo czerwone i bardzo równe, ani na włos nie różniły się między sobą tak co do pełni i regularności, jak też czystości rysunku, cechującej zawsze pracę prawdziwego artysty.

— Co tam robicie na dole?

Mr. Prout, zwabiony pluskiem wody, stał na schodach, wiodących do umywalni.

— To tylko pan rektor wychłostał nas, prósz pampsora, i my się obmywamy z krwi. Pan rektor kazał nam zameldować się u pampsora. Właśnie chcieliśmy iść do pracowni pampsora. (Sotto voce) Nareszcie i Kopytko ma jeden punkt wygrany.

— A niech się i on cieszy, biedaczysko! — mówił M’Turk, wkładając koszulę — Wypocił dzięki nam z pewnością ze dwadzieścia funtów przez ten czas.

— Ale słuchajcie^ dlaczego my nie mamy urazy do starego ? On sam powiedział, że to krzycząca niesprawiedliwość — i ma rację! — zawołał Beetle.

— Zacny chłop! — bąknął MTurk za całą od

powiedź.

A Stalky roześmiał się naraz tak serdecznie, że . aż się musiał chwycić za krawędź miednicy.

— Czego ryczysz, ośle jakiś? — zawołał

Beetle.

— Przyszła mi właśnie na myśl ta krzycząca niespra wiedli wo ść !

REFORMATORZY MORALNOŚCI.

Klęska była niewątpliwa. Jednakże mimo, iż zwycięstwo odniósł Prout, Stalky i Sp. nie mieli do niego urazy. Prawda, że jego zwrócenie się do rektora nie zgadzało się z prawidłami gry, ale chłopcy darowali mu to, poprzestając na własnych zdobyczach.

Reverend John skorzystał z najbliższej sposobności, aby tę sprawę omówić. Członkowie ciała nauczycielskiego, składającego się z samych kawalerów, w liceum, w którem pracownie nauczycieli są rozmyślnie rozrzucone wśród klas, sal wspólnych i pracowni uczniów, mogą, jeśli chcą, często odwiedzać swych wychowanków. N. 5: z właściwą sobie ostrożnością przez kilka lat doświadczał Rev. Johna. Był to prawdziwy gentleman. Nigdy nie wTszedł do pracowni bez pukania; zachowywał się jak gość a nie jak zabłąkany liktor; nigdy nie dawał nauk i nigdy z tego, co usłyszał podczas prywatnej pogawędki, nie korzystał w życiu urzędowem. Prout był zawsze nieznośny — King przychodził tylko, aby wywrzeć krwawą zemstę, nawet mały Har-

topp, gawędząc o historji naturalnej, nie zapominał nigdy, że jest profesorem. Tylko Rev. John był w N. 5. gościem zawsze mile widzianym i upragnionym.

Spójrzmy tedy na niego, jak siedzi w ich jedynym fotelu z fajeczką z giętego głogu w zębach, z po- * trójnym podbródkiem w swym księżym kołnierzu, sapiąc jak dobroduszny wieloryb, podczas gdy N. 5. rozprawia o życiu, tak jak mu się ono przedstawia, a szczególnie o ostatniej wizycie.u rektora — w sprawie lichwy.

— Chłosta raz na tydzień zrobiłaby wam znakomicie! — mówił Rev. John, mrugając na chłopców i trzęsąc się od śmiechu. — A, jak to sami mówicie, słuszność, mimo wszystko, była po waszej stronie.

— Z całą pewnością, Padre. Moglibyśmy tego dowieść, gdyby nam pozwolił mówić — rzekł Stalky — ale on o nic nie pytał. Rektor jest chytry!

— Zna was doskonale! Ha! Ha! Samiście się o to usilnie starali.

— Ale on jest też okrutnie sprawiedliwy! — wtrącił Beetle — Nie należy do tych, co to rano dadzą w skórę, a popołudniu wsypią jeszcze kazanie.

— Gdzieżby on mógł! I przytem, Bogu dzięki, on nie jest duchownym! — odezwał się M’Turk.

N. 5. bardzo krytycznie zapatrywał się na duchownych na stanowiskach kierowników szkół i zawsze gotów był do dyskusji na ten temat.

— W innych naszych szkołach kierownikami są przeważnie duchowni! — zauważył Rev. John łagodnie.

— To źle wpływa na chłopców — odpowiedział 'Stalky — Robi ich zgryźliwymi i kłótliwymi. Co innego pan, Padre! Ksiądz tak się już zrósł z naszą szkołą, jak i my. Ksiądz do naszej szkoły należy. Ale ja myślę o zwykłych duchownych.

— Jestem najzwyklejszym duchownym w święcie; a Mr. Hartopp też.

— Tak, ale on został księdzem, kiedy już był w liceum. Widzieliśmy go, jak jechał na egzamin. To nie szkodzi! — rzekł Beetle — Ale proszę tylko pomyśleć, coby się stało, gdyby tak rektor został naraz księdzem.

— I cóżby się stało, Beetle?

— O, liceum rozleciałoby się w przeciągu roku z całą pewnością!

— Skąd wiecie? — uśmiechał się Rev. John.

— Jesteśmy tu już prawie sześć lat i mało jest rzeczy, odnoszących się do liceum, którychbyśmy nie znali — odezwał się Stalky — Mój Boże, przecie nawet ksiądz przyszedł tu o jeden kurs później niż ja. Pamiętam, jak ksiądz na pierwszej godzinie pytał nas, jak się który nazywa. Pod tym względem, to starszymi od nas są tu tylko Mr. King, Mr. Prout i, oczywiście, rektor. ’

— Tak, tak, niemało zmian zaszło w naszej sali nauczycielskiej.

— Och! — roześmiał się Beetle — Przychodzili tu, a potem odchodzili, żeby się ożenić! I chwała Bogu.

— Czyżby nasz kochany Beetle nie był zwolennikiem małżeństwa ?

— Nie, Padre; proszę sobie nie żartować ze mnie! Spotykałem podczas świąt chłopców, którzy mieli żonatych gospodarzy domów. To poprostu okropne! Niemowlęta, ząbkowanie, wietrzna ospa — wszystko jest w .liceum. Żony nauczycieli urządzają herbatki — herbatki, Padre! — i zapraszają chłopców na śniadania'.

•— Toby jeszcze nie było tak straszne! — wtrącił Stalky — Ale żonaci nauczyciele nie zajmują się swemi domami, lecz wszystko zwalają na prefektów. Jeden kolega opowiadał mi, że w jego szkole dom oddzielony był od domu gospodarza wiełkieini drzwiami, obitemi materacem i korytarzem prawie na milę długim. Bozumie się, że chłopcy mogli robić, co się im podobało.

•— Proszę, szatan potępiający grzech!

— Och, zabawić można się tam było przepysznie, ale ksiądz wie, co ja myślę. Po pewnym czasie zaczyna się robić coraz gorzej i gorzej, a potem nagle robi się awantura, skandal w gazetach i cała masa chłopców na łeb wylatuje z liceum.

— I naturalnie zawsze ci, którzy nic nie zawinili! — wtrącił M’Turk, trzymając w ręku’kociołek — Może filiżankę kakao, Padre?

— Nie, dziękuję, ja palę. Zawsze ci, którzy nic nie zawinili? Mów dalej, Stalky!

— A wtedy — Stalky zaczął się rozgrzewać — wszyscy mówią : Któżby był przypuścił coś podobnego! Obrzydliwi smarkacze! Wstrętni malcy! A jabym przysiągł, że powodem wszystkiego są żonaci nauczyciele.

— Daniel przed swymi sędziami!

— A jednak tak jest! — przerwał MTurk — Podczas wakacyj spotykałem się z chłopcami, którzy mówili to samo. Wygląda to na pierwszy rzut oka bardzo pięknie — ładny, oddzielny dom z ładną damą, która się tym domem zajmuje. Ale to tylko tak wygląda, a w rzeczywistości jest zupełnie inaczej. Gospodarza domu odciąga to od roboty, prefekci robią się skutkiem tego zbyt wielkimi panami — i — i — wszystko idzie do djabła. Padre, nasza szkoła, to nie taka szkoła, jak inne. My przyjmujemy repetentów i wypędków z londyńskich szkół a zarazem takich grzecznych, dobrze "wychowanych chłopczyków, jak Stalky. Jesteśmy do tego zmuszeni, żeby sobie wyrobić markę, a równocześnie wiadomo o nas, że zawsze, czy to główną bramą czy tylnem wejściem potrafimy ich przemycić do Sandhurst, czy nie?

— Święta prawda, Turk! Mówi, jak z książki!

— Dlatego też my potrzebujemy zupełnie innych nauczycieli, niż inne szkoły. Nasza szkoła jest zupełnie innego rodzaju.

— A jak mi jeden kolega mówił — wtrącił Beetle — ich system prowadzi też do wszelkiego rodzaju sęka tur.

— O tak! — westchnął Rev. John — Przy was nawet nieżonaty nauczyciel nie ma ani chwili spokoju, pod tym względem z wami się zgadzam.

Tu spojrzał krytycznie na swych gospodarzów.

— Ale czy wam się nie zdaje, że ludzie — nauczyciele — zanadto siedzą wam wciąż na karku?

— 0, nie — w lecie absolutnie nie!

Wzrok Stalky ego zwrócił się z miłością ku

oknu.

— Granice nasze są szeroko zakreślone i pozostawiają nam dużo swobody.

— Ale, naprzykład, ja tu siedzę w waszej pracowni i z pewnością niemało was krępuję, prawda?

— Cóż znowu, Padre! Proszę siadać! Niechże ksiądz nie odchodzi! My naprawdę bardzo się cieszymy, ile razy ksiądz do nas zajrzy!

Szczerość tych głosów była niewątpliwa. Rev. John zaczerwienił się zlekka z zadowolenia i znowu nabił swą fajeczkę.

— A my przeważnie zupełnie dokładnie wiemy, gdzie się panowie profesorowie znajdują! — zawołał

Beetle triumfująco — Naprzykład: Czy ksiądz, wczoraj po dziesiątej nie był w naszych dolnych sypialniach ?

— Byłem na fajeczce u waszego gospodarza domu. Nie, nie, nie, żadnych wrażeń nie wywoływałem. A potem dla skrócenia sobie drogi, przeszedłem przez wasze sypialnie-

— A ja to odrazu zgadłem — rzekł Beetle, potrząsając głową — Bano uczułem zapach tytuniu. Księdza tytuń jest znacznie mocniejszy niż Mr. Prouta, ja wiem dobrze!

— Mój Ty Boże! — rzekł z pewnem roztargnieniem Rev. John.

Dopiero w kilka lat później Beetle zrozumiał, że okrzyk ten oznaczał podziw raczej dla jego naiwności niż zmysłu spostrzegawczego. Nauczyciele, odwiedzając się wzajemnie, o wszystkich godzinach nocy przechodzili przez długie, jasne sypialnie, bez rolet i na przestrzał otwarte. Istotnie, kawalerowie kładą się znacznie później spać, niż ludzie żonaci. Beetle nie przypuszczał nawet, że to bezustanne krążenie po sypialniach miało swój powód.

•— Ale a propos sekatur — zaczął znów Rev. John — Musieliście się nacierpieć niemało jako mikrusy !

— Pewnie! Straszne były z nas zwierzaki — mówił Beetle, spoglądając pogodnie w otchłań, dzielącą jego szesnasty rok życia od jedenastego — Mój.

Boże, ale też wtenczas byli okrutni tyrani — Fair-burn, „Gobby“ Maunsell. —

— Pamiętasz, jak Gobby przezwał nas ,,Trzy ślepe myszy“, kazał nam włazić na szafę i śpiewać tam, a sam bombardował nas kałamarzami? —- rzekł Stalky — To byli prawdziwi tyrani, jakby się kto pytał.

— Czegoś podobnego dziś już niema — zapewnił pogodnie M’Turk.

— Otóż co to, to się mylicie. Gdy nas nie boli, jesteśmy zawsze przekonani, że wszystko jest w porządku. Sam nieraz zastanawiam się nad tern, czy sekowanie ustało już, czy nie.

— Mikrusy sekują się strasznie — oświadczył Beetle — Ale uczniowie wyższych klas obkuwają się podobno do egzaminów. Nie mają czasu na sekaturę.

— Co się stało? Co Padre chce powiedzieć? — zawołał Stalky, wpatrując się badawczo w twarz kapelana.

— Ja mam wątpliwości!

A naraz wybuchnął:

— Na Boga, jak na trzech średnio inteligentnych młodych ludzi nie jesteście zbyt przenikliwymi obserwatorami. Zdaje mi się, że zanadto byliście zajęci obmyślaniem kawałów dla swego gospodarza klasy, abyście mogli zauważyć, co się działo tuż pod waszym nosem, kiedyście to zeszłego tygodnia siedzieli w wspólnej sali.

— Co takiego? Słowo honoru daję, ja nic nie ' zauważyłem !

— Kadziłbym wam szerzej otwierać oczy. Kiedy mały chłopaczek beczy ciągle w kącie, chodzi w ubraniu podarłem na strzępy, nie uczy się zupełnie i cieszy się opinją najbrudniejszej „warty korytarzowej,“ z pewnością musi być coś w nieporządku.

— To Clewer — mruknął IVFTurk.

— Tak jest, Clewer. Uczę go francuskiego. To jego pierwszy kurs, a on już jest tak ogłupiały, jak ty byłeś kiedyś, Beetle. On z natury nie jest bardzo . inteligentny, ale jak go tu zaczęto tłuc, stał się prawie skończonym matołkiem.

— Gdzież tam! — odpowiedział Beetle — To się robi tylko minę matołkowatą, żeby uniknąć bicia. Już ja się na tern znam!

— A, prawdę mówiąc, nigdy nie widziałem, żeby go ktokolwiek uderzył — mówił Rev. John.

— Przyzwoity dręczyciel nigdy tego nie robi publicznie — objaśnił Beetle — Fairburn nigdy mnie nie tknął, gdy kto na nas patrzył.

. — Nie masz się co tak sadzić, Beetle! — wtrącił MTurk. — Każdy z nas przez to przeszedł w swoim czasie.

— Tylko że ja znacznie ciężej od was! Gdyby ksiądz potrzebował naukowej powagi w sprawie se-katury, proszę przyjść do mnie. Trybuszony —

szczotki — klucze — śliwki •— ser — kołysanie — wykręcanie ramion — ag-ag — i tak dalej!

— Dobrze. Ja właśnie potrzebuję twego autorytetu a raczej autorytetu wszystkich was trzech, aby takiemu znęcaniu się położyć kres.

— A od czegóż Abana i Farpar, Padre *— Harrison i Cray’e? Przecież to ulubieńcy Mr. Prout’a — rzekł nie bez pewnej goryczy MTurk. — My nie jesteśmy nawet podprefektami!

— Myślałem o tern, z drugiej strony jednak ponieważ takie sekowanie pochodzi tylko z bezmyśl-• ności •..

— Nigdy w świecie, Padre! — zaprzeczył MTurk — dręczyciele lubią dręczyć. Co obmyślą w szkole podczas nauki, to wykonywają potem w swo-jem mieszkaniu.

— Mniejsza z tern. Gdyby sprawa dostała się w ręce prefektów, wybuchłaby nowa burza domowa. Jedną mieliście przecie niedawno. Nie śmiejcie się. Posłuchajcie. Ja proszę was — mój własny Leg-jon X. — zróbcie temu po cichu koniec. Chcę, żeby mały Clewer był znowu czysty i przyzwoity...

— Niech mnie szlag trafi, jeśli ja go umyję! — szepnął Stalky.

— Żeby wyglądał jak człowiek. Co się tyczy tego drugiego chłopca, bez względu na to kimby był, możecie użyć całego swego wpływu — oczy kapelana, błysnęły przytem zupełnie świeckim blankiem — aby

nakłonić go do zaprzestania sęka tury w sposób, w jaki wam się tylko spodoba. Oto wszystko. Zdaję to na was. Bonsoir, mes enfants !

— I cóż teraz poczniemy ?

Chłopcy spoglądali po sobie.

— Mały Cle wer dałby sobie rękę odciąć za jakiś spokojny kąt. Ja się na tern znam! — odezwał się Beetle. — A gdybyśmy go wzięli na chłopca do posługi? ²)

— Nie! — rzekł MTurk stanowczo — To mały, niechlujny bydlak, któryby zaczął do wszystkiego pchać nos. Prócz tego — my nie będziemy się chyba bawić w jakichś głupkowatych Eryków. Czy chcesz może promenować z nim, objąwszy go ręką za szyję?

— Mógłby czyścić nam słoiki od konfitur i ten przepalony rondel od kaszy — przecie ten rondel jest już obrzydliwy.

— To wszystko do niczego! — wykrzyknął Stalky, z trzaskiem kładąc nogi na stole — Najlepiej będzie znaleźć przyjemniaczka, który go prześladuje i uszczęśliwić go na nasz sposób. Że też nie zauważyliśmy go podczas pobytu we wspólnym domu.

— Kto wie, może przeciw Clewerowi spiknęła się cała banda mikrusów? Oni tak czasem robią.

— Tobyśmy musieli na ślepo skopać wszystkich mikrusów w naszym domu — Trudna rada! Chodźmy!

— Nie zapalaj się! Spokojnie! Nie wolno się nam z niczem zdradzić! — mitygował go Stalky — Ktokolwiekby to był, trzyma się w ukryciu, inaczej zauważylibyśmy go z pewnością. Będziemy tak długo obchodzić dom i węszyć, dopóki nie nabierzemy zupełnej pewności.

Obeszli wszystkie wspólne sale domu, odwiedzając starszych i młodszych chłopców, na których mogłoby paść podejrzenie — za radą Beetle’a przetrząsnęli umywalnie, toalety, komórki, jednakże bez rezultatu. Wszyscy byli na swoich miejscach — jedynie Clewer jakby się zapadł pod ziemię.

— To dziwne! — odezwał się Stalky naraz, przystanąwszy pod drzwiami jednego gabinetu — Ciekawe !

Przez drzwi słychać było stłumiony beczący, wysoki glos, zmieszany z łzami:

Gdy pewnego poranka ładniutka Kasieńka

— Głośniej, kretynie jeden, bo dostaniesz książką w łeb!

Z dzbanem mleka śpieszyła.

— Campbell, proszę cię, nie bij!

do domu.

Słychać było, jak książka uderzyła o coś miękkiego, poczem rozległ się pisk.

— Nie myślałem, że to któryś z chłopców, mających własną pracownię — rzekł Beetle — Teraz rozumiem, dlaczegośmy go nie mogli znaleźć. Ale zadzierać z Seftonem i Campbellem, to rzecz ryzykowna. Prócz tego do ich pracowni nie można wejść tak bez pytania jak do wspólnej sali.

— Co za Świnia ! — szeptał M'Turk, podsłuchu -jąc — I co to za przyjemność! Zdaje się, Clewer ich obsługuje.

— Ale nie są prefektami. Przynajmniej jedno bene — podkreślił Stalky z wojowniczym uśmiechem — Sefton i Campbell, hm, Campbell i Sefton. Któryś z nich dostał się do naszego liceum w drodze konkursu !

Campbell i Sefton, to byli dwaj przedwcześnie wybujali, kudłaci młodzi ludzie, w wieku od siedemnastu do osiemnastu lat. Doprowadzeni do rozpaczy rodzice umieścili ich w tern liceum w nadziei, że po pół roku bezustannego kucia będzie ich można przemycić jakoś do Sandhurst. Nominalnie należeli do domu Mr. Prout a, faktycznie jednak zajmował się nimi sam rektor. Ponieważ nigdy nie mianował prefektami nowoprzybyłych uczniów, których nie znał dobrze, zarozumiałe wyrostki dąsały się na szkolę. Sefton był przez trzy miesiące w pewnym, londyńskim pensjonacie korepetytorskim i oczy-

wiście blagował niesłychanie na temat swych przygód w stolicy. Campbell, który umiał się dobrze ubrać i był bardzo wyszczekany, naśladował go w wyniosłym sposobie traktowania swego otoczenia. W liceum byli dopiero na drugim kursie, a szkoła, przyzwyczajona do lekceważenia tego, co nazywano powszechnie konkursówemi wybiorkami, zachowywała wobec nich zabójczą rezerwę. Tylko ich faworyty — Sefton posiadał nawet prawdziwą brzytwę — i ich wąsy wywierały głębokie wrażenie.

— Wejdźmy po prostu i poradźmy im, żeby dali temu spokój ! — zaproponował M'Turk — Nie miałem z nimi nigdy do czynienia, ale głowę daję, że Campbell jest tchórz.

— 0, nie! — zaprotestował Stalky, potrząsając głową — Toby była oratio re§ta a mojem zdaniem znacznie lepsza jest oratio obliqua. A przytem — gdzież nasz wpływ na nich?

— Głupstwa! Więc cóż chcesz zrobić?

Beetle wszedł do wspólnej sah N. 9, znajdującej się tuż obok pracowni Seftona i Campbella.

— Co ja chcę zrobić?

W oczach Stalky'ego zapaliły się wojownicze

błyski.

— Ja chcę z nimi trochę pogadać. Siedźcie przez chwilę cicho.

Wsadził ręce do kieszeni i, gwiżdżąc przez zęby, przyglądał się jakiś czas morzu. A potem nagle

jedna noga zaczęła zlekka tupać w podłogę — później ramię się podniosło, Stalky wykręcił się na pięcie i zaczął robić swoje „double pas“ — szybkie i urywane — zwykły taniec wojenny, towarzyszący stale układaniu planu bitwy. Trzy razy przebiegł tak przez pustą salę z zaciśniętemi ustami, rozdętemi nozdrzami i kiwając się rytmicznie. A potem naraz zatrzymał się przed milczącym Beetle'm i zlekka zastukał mu w czoło, tak, że głowa Beetle ’a za każdym razem się kiwała. M’Turk założył nogę na nogę, splótł ręce na kolanie i kiwał się z bolcu na bok. Słychać było, jak Cle wer wyje, jakby mu serce pękało.

— Beetle musi pójść na ofiarę! — rzekł Stalky wreszcie — Bardzo mi przykro, Beetle. Przypomnij sobie Galtona „Sztukę Podróżowania“ (Jedna z klas etudjowała to zajmujące dzieło) i koźlę, którego beczenie podnieca tygrysa.

— O, bodaj cię jasny piorun! — odpowiedział Beetle zaniepokojony. Nie pierwszy to raz się poświęcał. — Nie możesz się obejść beze mnie?

— Beetle, jak cię kocham, nie mogę. Ja i Turkey będziemy cię selcować. Bozumie się, im głośniej będziesz ryczał, tern lepiej. Turkey, idź, poszukaj gdzie palestry od palanta i sznura. Zwiążemy go tu na wabia — à la Galton. Pamiętasz, jak Molly Fairburn kazał nam robić walkę kogutów, związawszy nam nogi w kolanach i zdjąwszy trzewiki?

— Ale to wściekle bolało!

— Pewnie że bolało. Bardzo inteligentny z ciebie chłoptaś, Beetle. Turkey cię wytarza po całej klasie. Żebyś wiedział, żeśmy się strasznie pokłócili i że to ja kazałem ci to robić. Daj mi swoją chustkę do nosa!

Przysposobiono Beetle’a do walki kogutów; następnie, nie poprzestając na związaniu go w kij, związano mu jeszcze sznurem kolana. W tej pozycji za najmniejszem pchnięciem Stalky’ego padał na podłogę i tarzał się w kurzu.

— Turkey, rozczochraj mu włosy. Tak. A teraz daj się również związać. Beczenie koźlęcia rozbestwia tygrysa. Obaj jesteście na mnie tak wściekli, że możecie tylko kląć. Pamiętajcie o tern. Ja wam kijem pomogę. Beetle, musisz beczeć.

— Zaraz. Dajcie mi chwilę czasu, żebym się mógł zasmarkać! — odpowiedział Beetle.

— Jazda! I pamiętajcie o beczeniu koźlęcia!

— Dajcie mi spokój, ścierwa! Pozwólcie mi wstać! Chcecie, żebym kolana połamał? Co za dranie! Dajcie mi już spokój, jak Boga kocham! Tonie są żadne żarty!

Jęki Beetle’a były wprost arcydziełem, co się tyczy tonu.

— Wal go, Turkey! Kopniaka mu! Wytarzaj go dobrze! Z boku go! Nie bój się, Beetle, chólero głupia, Turkey, oddaj mu tego kopniaka!

.— To bydlę nie płacze naprawdę. Beetle, rozbecz się, albo cię wkopię w kominek! — ryknął MTurk-

Hałas był straszny. Jak się tego spodziewali, przynęta istotnie ściągnęła zwierzynę.

— Hallo! Cóż to za zabawa!

Campbell i Sefton znaleźli Beetle'a przewróconego na bok na ziemi i wylewającego rzęsiste łzy w popiół kominka, podczas gdy M’Turk kopał go zawzięcie.

— To tylko Beetle! — tłumaczył Stalky — Zdaje się, że się uderzył. Nie mogę zmusić Turk’a, żeby go jak należy atakował.

Sefton rozdał natychmiast po kopniaku między obu kombatantów. Jego tWarz się rozjaśniła.

— Dobra, ja ci pomogę! Wstawać! Będziecie dalej prowadzili walkę kogutów, czy nie? Daj mi kij, połaskoczę ich trochę. Bycza zabawa ! Campbell, chodźno tu! Bo zerwiemy się!

M’Turk zwrócił się do Stalky’ego i obsypał go najohydniejszemi wyzwiskami.

— Stalky, obiecałeś także być kogutem! Chodź!

— Trzeba było takiego durnia jak ty, żeby mi uwierzyć! — krzyknął Stalky.

— Pokłóciliście się? — spytał Campbell.

— Także coś! — odpowiedział Stalky — Po-prostu, tresuję ich trochę. Seffy, znasz się na walce kogutów ?

— Czy się znam? Ależ gdy byłem w budzie Maclagana w Londynie, urządzaliśmy walki kogutów w salonie i mały Maclagan nie śmiał nawet ani pisnąć. Prawda, tam traktowano nas jak dorosłych. Czy się znam? Zobaczysz.

— Mogę wstać? — jęknął Beetle, któremu Stalky usiadł na plecach.

— Cicho bądź, gnojku jeden. Będziesz się bił z Seffym!

— On mnie zabije!

— Wciągnijmy go do pracowni ! — zaproponował Campbell — Tam będziemy mieli spokój i zupełną swobodę. Ja stanę naprzeciw MTurk’a. Zawsze to lepsze niż młody Cle wer.

— Dobra! — wykrzyknął z radością Sefton — Zdejmiemy im trzewiki — tylko im, my nie.

Rzucono Beetle a i M'Turk’a na podłogę. Stalky wtoczył ich za fotel.

— A teraz powiążę was, Seffy i Campbell. Ja będę kierował walką. Co ty masz za łapy, Seffy! Chusteczka nie wystarcza! Nie masz gdzie porządnego szpagatu?

— W kącie leży cała masa sznurków — odpowiedział Sefton — Prędzej! Beetle, cielę głupie, przestań już smarkać! Będziemy mieli elegancką walkę kogutów. Zwyciężeni będą musieli śpiewać na cześć zwycięzców — hymny pochwalne na cześć

zdobywców. Ty jesteś niby poetą, Beetle — zrobię ja z ciebie poetę!

Na kolanach zajął pozycję obok Campbella.

Stalky szybko, dokładnie i z wprawą zaczął ich wiązać w kij do akompanjamentu wyzwisk M’Turk’a, związanego, zdradzonego i klnącego jędrnie za fotelem.

Stalky umieścił obok siebie Campbella i Seftona. i skierował się ku swym sojusznikom. Po drodze zamknął na klucz drzwi.

Udało się! — rzekł zmienionym głosem.

— Co do djabła?... — zaczął Sefton.

Udane łzy Beetle’a przestały się lać. MJTurky uśmiechając się, zerwał się na równe nogi. Bazem już zacisnęli sznury na przegubach i kostkach swych nieprzyjaciół.

Stalky rozsiadł się wygodnie w fotelu i przyglądał się im z jak najsłodszym uśmiechem. Człowiek, związany do walki kogutów, jest najbezbronniejszą. istotą pod słońcem.

— Bek koźlęcia rozbestwia tygrysa! Ależ z was osły skończone!

Bozparł się w fotelu i śmiał się niemal do utraty

tchu.

Ofiary zwolna tylko zdawały sobie sprawę ze swego położenia.

— Jak wstaniemy, dostaniecie takie lanie, jaki ego ście w swem krótkiem życiu jeszcze nie widzieli!

— zagrzmiał Sefton z podłogi — Bokiem wam ten śmiech wyjdzie! Cóż to ma znaczyć, do wszystkich «djabłów?

— Zaraz zobaczycie! — odpowiedział MTurk — Nie klnijcie tak. Chcemy wiedzieć, który z was, wy świnie jedne, dręczył Cle wer’a.

— Nic wam do tego.

— Dlaczego ście dręczyli Cle wer a?

Trzej chłopcy powtórzyli to pytanie po kolei, ^akcentując je każdy inaczej. Wiedzieli dobrze, co Tobią.

— Bo nam się tak podobało! — zabrzmiała wreszcie odpowiedź — Dajcie nam wstać.

Sefton i Campbell wciąż jeszcze nie rozumieli, <co ich czeka.

— Bardzo dobrze. Za to teraz my zabawimy się z wami, ponieważ tak się nam podoba. Będziemy Tak samo sprawiedliwi wobec was, jak wy byliście wobec Clewera. On nie mógł nic zrobić wam, wy nie możecie nic zrobić nam. Komiczne, co?

— My nic nie możemy? Zaczekajcie trochę, zobaczycie!

— Widzicie! — rzekł Beetle w zamyśleniu — To znaczy, że was jeszcze nigdy jak się patrzy nie tresowano. Chłosta publiczna to nic wobec małego posiedzonka, jakie was czeka. Załóżmy się o pięć szylingów, że będziecie płakać, jak dzieci, i przyrzekniecie wszystko, czego tylko zażądamy.

— Słuchaj Beetle, jak wstaniemy, to zbijemy was tak, że wyjdziecie stąd pół żywi.

— Ale naprzód wy będziecie pół żywi. Dawaliście Cle wer’owi gruszki?

— Dawaliście Clewer’owi gruszki? — powtórzył jak echo M’Turk.

Kiedy powtórzyli pytanie po raz dwudziesty — żaden chłopak nie wytrzyma tortury bezustannego pytania, co stanowi główną istotę tej męczarni — przyszło wyznanie.

— Niech was djabli wezmą, dawaliśmy.

— Dostaniecie też.

Wsypali im gruszki w głowy zgodnie ze starą praktyką. A porządne gruszki to nie żart, stary Molly Fairburn nie wsypałby ich lepiej.

— Dawaliście Clewer’owi szczotkę?

Tym razem odpowiedź przyszła prędzej i dano im znów szczotkę, co trwało równo pięć minut według zegarka Stalky’ego. Nie mogli ani drgnąć w więzach. W ćwiczeniu tern szczotki zupełnie się nie

używa.

— Dawaliście Clewer’owi klucz?

— Nie, nie dawaliśmy! Przysięgam Bogu, żeśmy nie dawali ! — wołał Campbell, tarzając się z bólu.

— Zatem my wam go damy, abyście wiedzieli, coby było, gdybyście go dawali.

Tortura klucza — w której klucza niema zupełnie — jest nadzwyczaj bolesna. Poddani jej za-

częli po kilku minutach tak wyć, że trzeba im było zakneblować usta.

— Dawaliście Cle wer’owi korkociąg?

— Tak. 0, wy łotry! Dajcie nam spokój, bydlaki.

Dano im korkociąg, a tortura korkociągu — zresztą bez żadnego korkociągu •— jest jeszcze boleśniejsza niż tortura klucza.

Metodyczność i milczenie, z jakiem kaci pracowali, wstrząsało nerwami ofiar. W przerwach pomiędzy poszczególnemi torturami sypał się bezlitosny grad oszałamiających pytań, zaś gdy torturowani nie chcieli odpowiadać, wpychano im w usta kneble sporządzone z brudnych ręczników.

— Nic więcej nie robiliście Clewer’owi? Turkey, wyjmij im kneble, żeby mogli odpowiedzieć.

— Przysięgam, że to już wszystko ! Och, Stalky, wy nas zabijecie! — krzyknął Campbell.

— To samiuteńko mówił wam Clewer. Sam sły~ szałem. Ale my wam dopiero teraz pokażemy, co to znaczy prawdziwe znęcanie się. Co mi się w tobie nie podoba, Sefton, to to, że przyszedłeś do liceum wt wysokim kołnierzyku i lakierkach i wyobrażasz sobie, że możesz nauczyć nas czegoś nowego, co się tyczy tortur. Czy istotnie myślisz, że możesz nas pod tym względem czegoś nowego nauczyć? Wyjmij mu knebel z ust, niech odpowie.

— Nie! — odpowiedział Sefton z wściekłością.

— Mówi, że nie. Ukołyszcie go do snu. Campbell może się przyglądać.

Do ukołysania chłopca do snu trzeba dwu rękawic bokserskich i trzech chłopców. Operacja ta również nie ma nic wspólnego ze swą nazwą. Kołysano Seftona tak długo, aż mu się oczy zapadły i zaczął charczeć, dysząc ciężko; dostał zawrotu głowy i zrobiło mu się niedobrze.

— Boże! — zawołał Campbell w swym kącie,

blednąc.

— Na bok z nim! — mówił Stalky — Dajcie tu Campbella. Otóż teraz już zaczyna się znęcanie. Aj, byłbym zapomniał! Słuchaj, Campbell, dlaczego znęcaliście się nad Cle wer’em? Wyjmij mu knebel z ust, niech odpowie.

— Ja — ja nie wiem. Och, puśćcie mnie! Przysięgam, że zawrę z wami pokój. Nie kołyszcie mnie.

— Beczenie koźlęcia rozbestwia tygrysa. On mówi, że nie wie. Posadź go dobrze, Beetle. Daj mi rękawicę i włóż mu knebel do ust.

W milczeniu „kołysano“ Campbella sześćdziesiąt cztery razy.

— Skonam! — szepnął.

— On mówi, że skona. Usuńcie go. Dalej, Sefton. Och, byłbym zapomniał! Sefton, dlaczego znęcaliście się nad Clewer’em?

Nie nadająca się do druku odpowiedź bynajmniej nie zmieszała Stalky’ego.

— Turkey, zrób mu Ag-Ag.

Zrobiono mu natychmiast Ag-Ag. Sefton miał już za sobą drogo zdobyte doświadczenie blisko osiemnastu lat, a mimo to jeszcze go sobie nie cenił.

— Mówi, że my jesteśmy świnie. Na bok z nim. A teraz Campbell! 0, byłbym zapomniał! Słuchaj, Campbell, zaco znęcałeś się nad Cle wer’em?

Dopiero teraz trysnęły łzy — łzy gorące, błaganie o litość i nikczemne obietnice darowania wszystkiego. Niech się tylko przestaną znęcać, Campbell nigdy na nich nie podniesie ręki. Pytania posypały się znowu — z akompanjamentem przeko-nywających argumentów.

— Boli cię, Campbell? Co? Boli?

— Tak. Strasznie.

— Mówi, że go boli. Masz już dość?

— Dość, dość! Przysięgam, że dość! Och, przestańcie już!

— Mówi, że ma dość. Będziesz już pokorny? — Będę.

— Mówi, że będzie pokorny. Będziesz pokorny,

jak pies?

— Jak pies.

— Mówi, że będzie pokorny jak pies. Będziesz się jeszcze znęcał nad Clewer’em?

— Nie. Nieee!

— On mówi, że się już nad Clewer’em znęcać nie będzie. Ani nad nikim innym?

— Nie. Przysięgam, że nie.

— Ani nad nikim innym. A co się tyczy tego lania, które nam wraz z Seftonem obiecałeś?

— Nie! Nie! Jak Boga kocham, nie będę sięs mścił.

— Mówi, że nam nie da lania. Czy wyobrażasz, sobie, że masz jakie pojęcie o torturach?

— Nie, nie mam.

— Mówi, że nie ma pojęcia o torturach. Nauczyliśmy cię trochę!

— Tak — tak.

— Mówi, żeśmy go trochę nauczyli. Jesteś nam. wdzięczny ?

— Tak.

— Mówi, że jest nam wdzięczny. Usuńcie go na bok. Ach, byłbym zapomniał! Słuchaj, Campbellr dlaczego znęcałeś się nad Cle wer’em?

Znowu wybuchnął płaczem; nerwy jego już nie wytrzymywały.

— Dlatego, że się sadziłem; czy tego chcecie?

— Mówi, że się sadził. Ma zupełną słuszność.. Usuńcie go w kąt. Campbella już się torturować nie będzie. Teraz Sefton.

— Wy djabły, młode djabły! — wołał Sefton,. kiedy go wprawne kolana taczały po dywanie.

— Beczenie koźlęcia rozbestwia tygrysa! Czekajże, musimy zrobić cię ładnym. Gdzie on ma przy-bory do golenia? (Campbell powdedział) Beetle,. *

przynieś trochę wody. Turkey, rozrób pianę. Będziemy cię golić, Seffy, więc radzę ci leżeć spokojnie, żebyś się nie zaciął. Myśmy jeszcze nikogo nie golili.

— Dajcie pokój! Dajcie pokój! Proszę was, zostawcie mnie!

— Ejże, zaczynamy się robić grzeczni? Ja chcę ogolić tylko jeden śliczny faworycik • • •

— Niech — niech między nami będzie j uż pax, tylko mnie nie golcie. Przysięgnę, że daruję wam lanie, jeśli mi dacie spokój.

— I połowę wąsów, któremi się tak pysznimy. Mówi, że daruje nam lanie. Czy nie poczciwy z niego chłopak?

M’Turk roześmiał się nad niklową miseczką i umieścił głowę Seftona między kolanami Stal-ky ego.

— Czekajcie! — zawołał Beetle — Takich długich włosów golić nie można. Trzeba naprzód przystrzyc ten wąsik, a potem będzie go można «skrobać.

— Nie chce mi się szukać nożyczek. Zapałka nie wystarczy? Rzuć nam pudełko z zapałkami. Ponieważ to prosię, możemy go poprostu osmalić. Leż spokojnie!

Zapalił zapałkę, ale naraz cofnął rękę.

— Kiedy ja chciałbym mu osmalić tylko jeden

* wrąs.

— Wiesz со? — wpadł na myśl Beetle, wymachując namydlonym pendzelkiem. — Ja go do połowy namydlę — a resztę ty możesz spalić.

Puch pierwszego młodzieńczego wąsa spłonął z łatwością aż do środka górnej wargi po linję piany, a Stalky starł wielkim palcem zwęglone włosy. Nie był to najmilszy sposób golenia, ale znakomicie odpowiadał celowi.

•— Teraz faworycik po drugiej stronie. Obróć go!

Zniszczono faworycik częściowo przy pomocy brzytwy, częścią zapomocą zapałki.

— Dajcie mu teraz lusterko. Wyjmijcie mu knebel. Chciałbym wiedzieć, co powie.

Nie było słów. Zrozpaczony Sefton patrzył w lusterko ze zgrozą. Dwie wielkie łzy spłynęły po jego policzkach.

— Ach, zapomniałem! Słuchaj, Sefton, dlaczego znęcałeś się nad Cle wersem?

•— Dajcie mi spokój, wy hycle przeklęte! Dajcie mi spokój! Mało wam jeszcze?

-— Mówi, żebyśmy mu dali spokój! — rzekł

MTurk.

— Mówi, że jesteśmy hycle, a myśmy dopiero zaczęli! •— dodał Beetle •— Jesteś niewdzięczny, Seffy! Z oczu ci widać, żeś skończony okrutnik.

— On mówi, że ma już dość! — dodał Stalky — On się myli.

— A więc — do roboty, do roboty! — zaśpiewał M’Turk, wywijając kijem — Chodź-no tu, mój ty śliczny Narcyzie ! Nie zakochaj się w odbiciu własnej

twarzy.

— Puście go już! - zawołał ze swego kąta Campbell — Przecie on beczy!

Jak dwunastoletni mikrus zapłakał nagle Sefton z bólu, wstydu, zranionej miłości własnej i zupełnej bezsilności.

— Zrób z nimi фасет, Sefton, słyszysz? Nie dasz rady tym wściekłym djabłom.

— Ko — cbany Campbell, tylko nie bądź niegrzeczny! My możemy znowu zacząć!

— Sami wiecie, że jesteście djabły! — mówił Campbell.

— Jakto? Z powodu tych paru tortur, tych samych, które wy zadawaliście Clewer'owi? — zapytał Stalky — Jak długo znęcaliście się nad nim? Całe półrocze?

— Nie zawsześmy go bili!

— Zawsze, ile razy mogliście go złapać! — odpowiedział Beetle, który siedział ze skrzyżowanemi nogami na ziemi, podczas gdy jego kij miarowo opadał na kostkę od nogi'Seftona. — Niby to ja nie wiem.

— Może — może być. —

— I wyście go sami łapali! Niby to ja nie wiem! Dlatego, że on jest strasznie komiczny mały bydlak, co? Niby to ja nie wiem! No, a teraz wy jesteście

strasznie komiczne bydlaki i dostajecie to, co on miał dostać — za to, że jest bydlak. I tylko dlatego, że nam się tak podoba.

— Myśmy się nigdy nad nim naprawdę nie pastwili, tak, jak wy nad nami.

— Naturalnie! — odpowiedział Beetle — Oni się nigdy nie pastwią. Czasem tylko uderzą. Zawsze tak mówią. Wykopią duszę z chłopca i chłopak idzie do komórki i tam beczy. Schowa głowę pod płaszcz i płacze. Trzy razy na dzień pisze do domu z prośbą, żeby go wzięto z zakładu — tak, ty bydlaku jakiś, ja tak zrobiłem. Ty, Campbell, nie wiesz, co to prawdziwa tortura. Bardzo żałuję, że między nami jest pa'x.

— Ale ja nie! — wykrzyknął Campbell, który nie był pozbawiony humoru. — Uważaj, zabijesz Seftona !

Beetle bił w podnieceniu kijem na ślepo i Sefton błagał już o litość.

— A ty! — krzyknął Beetle, wykręcając się na siedzeniu — Nad tobą także nikt się nigdy nie znęcał. Gdzie byłeś przedtem?

— Ja — ja miałem guwernera.

— Aha ! Guwernera ! To znaczy, żeś nigdy w życiu nie buczał. Ateraz beczysz, widzisz ! Może nie beczysz ?

— Nie widzisz, ty ślepa kanaljo?

— Ja jestem ślepy? — zaczął Beetle — I ka-nalja? Kusz, Stalky, ja się z naszym przyjacielem

pobawię trochę à la Molly Fairburn. Ja myślę, że widzę dobrze. Dobrze widzę, Sefton?

— Doskonale postawione pytanie! — odezwał się Turkey, obserwując pracę kija — Seffy, radziłbym ci przyznać, że on widzi dobrze.

— Tak jest, ty widzisz! Napewno! Przysięgam, że widzisz! —• ryczał Sefton, przekonywany coraz to silniejszemi argumentami.

— Czy może nie mam pięknych oczu?

Podczas tych pytań kij wciąż podnosił się

i opadał.

— Tak, masz piękne oczy.

— Pięknie orzechowe, nieprawda?

— Tak — aj! — tak!

— Co za blagier! Przecie ja mam oczy niebieskie! Może nie niebieskie?

— Niebieskie! Niebieskie!

— Nie można tak wciąż zmieniać zdania! Trzeba się uczyć — uczyć!

— Beetle, nie warjuj ! — mitygował go Stalky — Zachowaj zimną krew.

— Nie bój się, nauczono mnie zimnej krwi nie tracić! — odpowiedział Beetle — A teraz co się tyczy kanalji...

— Pax! Ach, pax! — krzyknął Sefton — Niech będzie pax! Poddaję się. Dajcie mi już spokój. Nie mogę dłużej! Nie wytrzymam!

— Masz! Właśnie kiedyśmy zaczęli! — mruknął M’Turk — Cle wer’owi z pewnością nie daliby pardonu.

— Przyznaj się do wszystkiego — przepraszaj

—    natychmiast! — rozkazał Stalky.

Z podłogi przyszło bezwarunkowe poddanie się, jeszcze bardziej uniżone, niż poddanie się Campbella. Sefton nigdy nikogo już nie tknie. Przez całe życie nie będzie nikogo zaczepiał.

— Chyba możemy się już na poddanie zgodzić!

—    rzekł Stalky — Niech będzie, Sefton. Masz już dość? Bardzo dobrze. Kusz, Beetle! Ale, zanim

cię z Campbellem wypuścimy, bądź tak uprzejmy i zaśpiewaj nam à la Cle wer ,,Kitty of Coleraine.

— To niesprawiedliwie! — odezwał się Campbell — Myśmy się poddali.

— Pewnie, że tak i właśnie dlatego będziecie robili teraz wszystko, co wam każemy, tak samo jak Clewer. Gdybyście się nie poddali, wzięlibyśmy was na tortury. A ponieważ poddaliście się — uważasz, Seffy? •— musicie śpiewać hymny pochwalne na cześć zwycięzców. Prędzej !

Rozsiedli się wygodnie w fotelach. Campbell i Sefton spojrzeli po sobie i, bynajmniej swym widokiem wzajemnie nie pocieszeni, zaczęli śpiewać ,,Kitty of Coleraine/'

— Bardzo kiepsko ! — zganił Stalky, kiedy ten nędzny skowyt ustał — Gdybyście się nie poddali,

musielibyśmy książkami wbić wam w głowę me-łodję. Teraz dość.

Wyzwolił ich z więzów, ale przez kilka chwil nie mogli wstać. Pierwszy, z zakłopotanym uśmiechem, podniósł się Campbell. Sefton zatoczył się ku stołowi, padł na krzesło, ukrył głowię w ramionach i wybuchnął łkaniem. Nie śniło się im już nawet o walce ; byli tylko zdumieni, zawstydzeni, upokorzeni.

— Czy — czy on może się przed podwieczorkiem ogolić? — zapytał Campbell. Za dziesięć minut zadzwonią na herbatę.

Stalky potrząsnął głową przecząco. Chciał w tym stanie wprowadzić Seftona na salę.

M'Turk ziewnął, rozparty w swym fotelu, Beetle obcierał pot z czoła. Drżeli z podniecenia i znużenia.

— Jeśli cokolwiek o was usłyszę, pogadam z wami! — rzekł Stalky surowo.

— Nie zawracaj głowy; przecie już się poddali! — odezwał się M’Turk.

— Takie ,,moralne oddziaływanie“ jest trochę

męczące !

— Widzicie, jak względni byliśmy dla was? Mogliśmy tu zawołać Cle wer’a i kazać mu się przyglądać. Beczenie koźlęcia rozbestwia tygrysa. Myśmy tego jednak nie zrobili. Moglibyśmy teraz powiedzieć o tern paru tylko chłopcom, a zaczęliby wami w całej budzie pomiatać, jak psami. Nie wytrzymalibyście tego. Ale my i tego nie zrobimy.

My zrobiliśmy to wszystko dla moralności, Campbell, tylko dla moralności. To też, jeśli wy nie rozgadacie, z nas żaden nic o tern nie powie.

— Dobry chłop z ciebie, Stalky! — rzekł Campbell — Przyznaję, że Cle wer'owi trochę zanadto dokuczałem.

— Ja też tak myślę! — odpowiedział Stalky — Więc Sefton nie może się też pokazać we wspólnej sali z te mi faworytami w frendzlach. Okropność, gdyby go tak mikrusy zobaczyły! Może się ogolić. Sefton, nie dziękujesz?

Głowa nie podniosła się. Sefton usnął głęboko.

— Komiczne! — zauważył M’Turk, słysząc łkanie zmieszane z chrapaniem — Mnie się zdaje, że to komedja, on udaje.

— Wcale nie! — wmieszał się Beetle — Kiedy Molly Fairburn torturował mnie czasem godzinę, padałem na ławkę i zasypiałem jak kamień. Biedak! Ostatecznie nazwał mnie poetą — nędznym, bo nędznym — ale przecie poetą.

— No, chodźmy! — rzekł stłumionym głosem Stalky — Dowidzenia, Campbell. Pamiętaj, że jeśli wy sami nie rozgadacie, z nas żaden ani nie piśnie.

Mieli prawo do zatańczenia tańca wojennego, byli jednak tak strasznie zmęczeni, że zaraz po herbacie udali się do swej pracowni, gdzie spali aż do korepetycji.

— Nadzwyczaj dziwny list. Czy wszyscy rodzice są nieuleczalnie chorzy? Cóż pan na to powie? — mówił rektor, podając Rev. Johnsowi list, napisany maczkiem na ośmiu stronach.

— ,,To mój jedyny syn, a w dodatku ja jestem wdową“... Najnierozumniejszy rodzaj ludzi!

Kapelan czytał, zagryzając wargi.

— Gdyby połowa tych zarzutów była prawdziwa, chłopak powinienby leżeć w lazarecie ; a tymczasem wygląda znakomicie. Prawda, ogolił się. Sam zauważyłem.

■— Pod przymusem, jak matka zaznacza. Znakomite! I jak zbawienne!

— Łatwo panu mówić! Pan jej odpisywać nie potrzebuje. Rzadko kiedy się zdarza, abym nie wiedział, co się dzieje w szkole — ale w tym wypadku istotnie nie rozumiem.

— Gdyby mnie pan pytał o zdanie, powiedziałbym, że pan nie potrzebuje się usprawiedliwiać. Jeśli się jest zmuszonym do brania uczniów w drodze konkursowej z pensjonatów korepetytorów...

-— Dziś rano na lekcji ze mną trzymał się bardzo dobrze — rzekł rektor zamyślony — Prócz tego zachowywał się także nadzwyczaj przyzwoicie.. •

— Otóż, że wrócę jeszcze do tych wybiórków z bud konkursowych : Albo oni wychowują szkołę, albo też, jak w tym wypadku, szkoła wychowuje ich.

Ja jestem zwolennikiem naszej własnej metody — zakonkludował kapelan.

— Więc pan sądzi, że to to?

Brwi rektora uniosły się zlekka.

— Jestem pewien. A on nie ma najmniejszego' prawa do oczerniania zakładu.

— To samo chciałem mu powiedzieć! — odrzekł

rektor.

Augurowie mrugnęli na siebie.

W parę dni później w N. 5. pojawił się Rev.

John.

— Padre, czemu pan tak długo nie przychodzi ?

—    rozległy się okrzyki.

— Obserwowałem czasy, pory roku, wydarzenia,, ludzi i — chłopców! — odpowiedział — Jestem z mej Legji X. zadowolony i dziękuję jej. Dziś. rano Clewer, zamiast pisać zadanie, strzelał po klasie kulkami atramentowemi. Dostał pięćdziesiąt wierszy za — niesłychane zuchwalstwo.

— To już nie nasza wina, Padre! — rzekł Beetle

—    Ksiądz kazał nam usunąć — usunąć ucisk. Czego* się można spodziewać po mikrusie?

— Pamiętam ja dobrze, jak starsi dziś od niego o pięć lat chłopcy rzucali kulki atramentowe, Beetle. Jednemu z nich dałem za to dwieście wierszy — nie

bardzo nawet dawno temu. A propos — czy te wiersze mi oddano?    •

— Turkey, oddano czy nie? — spytał bezwstydnie Beetle.

— Czy księdzu nie zdaje się, że Cle wer wygląda trochę czyściej? — przerwał Stalky.

— Widział ksiądz kiedy takich reformatorów moralności? — chełpił się MTurk.

— Właściwie zrobił wszystko Stalky, ale to była szopa dla wszystkich!

— Wyniki tej reformy moralnej zauważyłem w paru miejscach. Czy nie mówiłem wam, że, jeśli zechcecie, możecie mieć nadzwyczajny wpływ na chłopców z liceum?

— Tylko że system moralnego oddziaływania — częściej stosowany — trochę męczy. A prócz tego — widzi ksiądz — Cle wer się rozzuchwalił.

— Nie myślałem o Cle wer’ze ; miałem na myśli -— innych, Stalky.

— Och, my tam dużo o innych nie myślimy! — odezwał się Turkey — Nie prawdaż?

— Ale ja — myślałem od samego początku!

¹

Boy’s Own Paper — „Gazeta Chłopca“, pismo bardzo w Anglji rozpowszechnione.

²

W liceach angielskich mali chłopcy zwani „fag" — po-pychadło, używani są często do różnych, drobnych posług. Czyszczą np. starszym kolegom trzewiki, porządkują im mieszkanie itd.

— To znaczy, że ksiądz wiedział?

Kłąb dymu trysnął ku ziemi.

— Mówią, że chłopcy sami się wychowują lepiej i surowiej, niż my możemy i śmiemy. Gdybym ja użył połowy argumentów, jakieście wy zastosowali, czy nie... ?

— Z jak najlepszemi motywami w świecie! Padre, proszę nie zapominać o naszych motywach! — wołał M’Turk.

— jestem pewny, że jęczałbym teraz w Bide-fordskim kryminale, wierzcie mi. Prawdę mówiąc abym zacytował wyrażenie rektora w pewnej drobnej sprawie, którą postanowiliśmy zapomnieć, uderza mnie to jako krzycząca niesprawiedliwość... Z czego się śmiejecie, młodzi grzesznicy? Może to nieprawda? Nie przyszedłem tu po to, żeby się ze mnie naśmiewano. Wstąpiłem do tej jamy wszelkich nieprawości po to tylko, aby znaleźć kogoś, ktoby chciał się iść ze mrą kąpać do Pebblerigde. Ale widzę, że nikomu ani w głowie!

— Jakże nie! Przeciwnie! Proszę chwileczkę poczekać Padre-sahib! Weźmiemy tylko ręczniki i nous sommes avec vous.

MAŁE PRZYGOTOWANIE.

Qui procul hine — tak mówi baśń, Na kresach znalazł daleki grób, Qui ante diem periit,

Sed miles, sed pro patria.

Newbolt.

Zaledwie upłynął miesiąc wiosennego kursu. Stettson starszy, eksternista, zachorował na dyfteryt, co naraziło rektora na liczne nieprzyjemności. Zakreślił nową, znacznie uszczuploną granicę dla uczniów — jak się pokazało, dyfteryt był w jednym z dalej położonych folwarków — surowo nakazał prefektom karać chłostą wszystkich, którzyby tę granicę przekraczali, obiecując jeszcze sowity dodatek od siebie. Nie było dość słów potępienia dla Stettsona starszego, izolowanego w domu swej matki, a który dopuścił się zbrodni obniżenia przeciętnego poziomu zdrowia w liceum — jak to sam rektor powiedział po modlitwie w sali gimnastycznej. Następnie napisał około dwustu listów do tyluż zaniepokojonych ojców i opiekunów i kazał, aby w szkole szło wszystko, jak zwykle. Dalszych wypadków dyfterytu nie było, za to pewnej nocy przed dom rektora zajechał jakiś powóz, a rano pokazało się, że

rektor wyjechał, ustanowiwszy swym zastępcą Mr. Kinga, starszego dyrektora. Rektor często jeździł do Londynu, jak w liceum twierdzono, w celu przekupywania urzędników i wydobywania od nich w ten sposób pytań, jakie miały być zadawane przy egzaminach wstępnych do szkół wojskowych. Tym razem jednak nieobecność jego trwała dłuższy czas.

— Stary lis! — mówił Stalky do swych przyjaciół w pracowni pewnego słotnego popołudnia. — Z pewnością skazano go ha grzywnę i siedzi teraz pod fałszywem nazwiskiem.

•— Za co? — zapytał Beetle, przyłączając się z radością do tego oszczerstwa.

— Czterdzieści szylingów grzywny lub miesiąc aresztu za kopniaki dane woźnemu, który go wyrzucił za drzwi z Pavillonhi. Ile razy Bates jest w Londynie, zawsze musi zrobić jakąś burdę. Jak Boga kocham, dużobym dał za to, żeby już wrócił. Aż brzuch boli od tych bezustannych kazań King'a o duchu szkoły i honorze domu.

■— Żywy obraz brutalnej i zmaterjalizowanej burżuazji, pracującej tylko dla otrzymania stopni. Ani jednego intelektualisty w całej szkole! — zacytował M’Turk, w zamyśleniu wiercąc dziurę w ko.-minku rozgrzanym do czerwoności hakiem.

— Wściec się można w takie nudne popołudnie. A prócz tego jeszcze śmierdzi. Wiecie co? Chodźmy sobie zapalić. Mam byczego kurne ta.

Stalky pokazał im długie indyjskie cygaro.

— Buchnąłem ojcu podczas świąt. Prawdę mówiąc, mam przed tym cygorzem małego boja. Mocniejszy od fajki. Będziemy go palić jak Indjanie fajkę pokoju, podając sobie z ręki do ręki, dobrze? Chodźcie, pójdziemy za stare sztachety żelazne i tam. się położymy po drcdze do małpiej fermy.

— To za granicami. Wściekle w ostatnich czasach przestrzegają granic. A prócz tego z pewnością się porzygamy.

Beetle z miną znawcy powąchał cygaro.

— Moro\ve cygar ko!

— Możesz sobie rzygać, jak chcesz ; ja nie muszę. No więc cóż robimy, Turkey?

— Ano, chodźmy!

— Bierzcie czapki. Dwu przeciw jednemu, Beetle. Musisz iść.

Na korytarzu zobaczyli przed czarną tablicą z ogłoszeniami gromadę chłopców, wśród nich małego Foxy, sierżanta szkolnego.

— Pewnie znowu granica! — rzekł Stalky — Hallo, Foxy, dlaczego włożyliście żałobę?

Sierżant miał na ramieniu szeroką przepaskę

z krepy.

— Służył w moim dawnym pułku, wskazując ruchem głowy tablicę, na której widać było wycinek z gazety, umieszczony między listami apelu.

— Mój Boże! — mówił Stalky, zdejmując czapkę z głowy po przeczytaniu paru wierszy — ależ to stary Duncan, gruby Porcus! Padł w bitwie gdzieś koło jakiegoś Ko talu czy coś podobnego. Zbierając dookoła siebie swych ludzi z najwyższem bohaterstwem. Jeszczeby też! Ciało odbito. Tern lepiej. Oni czasem ciała ćwiertują, prawda, Foxy?

— Okropnie! •— odpowiedział sierżant krótko-— Biedny, stary Porcus! Kiedy odchodził od. nas, byłem jeszcze mikrusem. To ilu ich już będziey Foxy?

— Z Mr. Duncanem dziewięciu. Jak Mr. Duncan wstąpił do naszej szkoły, nie był większy od małego Grey’a. Służył w mym dawnym pułku. Tak-tak, panie Corkran, to już dziewiąty z rzędu!

Trójka wyszła na deszcz i pomaszerowała szybkim krokiem.

— Ciekawa rzecz, jakie to może być uczucie — gdy się jest rannym i tego — mówił Stalky, kiedy brnęli przez kałuże na ścieżce — Gdzie to mogło być* Beetle ?

— Gdzieś w Indjach, tam się przecie zawsze bijemy. Nie, Stalky, słuchaj, poco siadać pod żywopłotem, żeby rzygać. Do tego cholerycznie zimnor cholerycznie mokro i z pewnością nas złapią.

— Co pyskujesz? Czy wasz wuj Stalky wsypał was kiedy?

Podobnie, jak i inni przywódcy, Stalky zapominał z łatwością o minionych klęskach.

Przedarli się przez ociekający wodą żywopłot, dotarli do rozmokłego zagonu i usiedli na starych, zardzewiałych, żelaznych sztachetach. Cygaro żarzyło się, sypiąc iskrami saletry. Palili je po kolei ■ostrożnie, trzymając między wielkim i wskazującym palcem.

—■ Co za szczęście, że nie mieliśmy po sztuce na głowę, nieprawda? —rzekł przez zęby Stalky, drżąc.

I aby dowieść prawdziwości tych słów, w tej chwili wywnętrzył się im najzupełniej, oni zaś poszli za jego przykładem.

— A nie mówiłem? — jęczał Beetle z czołem, okrytem wielkiemi kroplami zimnego potu — Ach, Stalky, ty jesteś naprawdę kretyn.

— Je jigi tu jigs, il jig. Nous jigons!

M’Turk złożył swą daninę i legł beznadziejnie na zimnem żelazie.

— Co się mogło stać temu cholerycznemu ku-metowi? Beetle, nie wylałeś na niego przypadkiem atramentu ?

Bez-

Ale Beetle nie mógł już odpowiedzieć, władni i wyczerpani leżeli na poprzek na balaskach, których rdza czerwoną kratą odbijała się na ich płaszczach, zaś pod zlodowaciałym nosem Stalky’ego kurzył się jeszcze niedopałek cygara. A wtedy—niewiadomo skąd i jak, bo nie słyszeli nic — stanął

przed nimi sam rektor — rektor, bawiący rzekomo daleko i przekupujący egzaminatorów — rektor przybrany fantastycznie w szkocki garnitur i kaszkiet do polowania.

— Rozumie się! — rzekł, kręcąc wąsa — Doskonale. Mogłem się był domyślić, że to wy. Wracajcie do zakładu, kłaniajcie się ode mnie Mr. Ringowi i poproście go, żeby wam wrzepił ekstra-baty. Ode mnie masz każdy po pięćset wierszy, które macie oddać jutro o piątej popołudniu. Oprócz tego tydzień domowego aresztu. Nie najstosowniejszy to czas na przekraczanie granic. Pamiętajcie sobie: Ekstra-ba ty!

Przeskoczywszy przez płot, zniknął tak nagle, jak przyszedł. Z urwistej, wgłębionej drogi słychać było kobiecy głos.

— O, stare Prusaczysko! — mówił Turk, podczas gdy głosy się oddalały — Stalky, to twoja wina, matole jeden!

-— Trzeba mu dać lanie! — westchnął Beetle.

— Nie mogę. Ja znów muszę rzygać. . . Gwiżdżę na to, ale jak się King będzie sadził! Extra-baty, do wszystkich djabłów.

Stalky nietylko nie wiedział, co odpowiedzieć, ale nie mógł się nawet zdobyć na słodkie słówka, któremi mógłby udobruchać kolegów. Trójka wróciła do liceum i otrzymała chłostę, po którą ją posłano. King był zachwycony, ponieważ, ze względu

na wiek chłopców — wyjąwszy specjalny rozkaz — nie miał już prawa karać ich cieleśnie. Na szczęście nie był zbyt biegłym w tej szlachetnej sztuce.

— Dziwne, o ile pragnienie przewyższa wykonanie! — rzekł Beetle, cytując Szekspira, którym ich tego półrocza karmiono.

Wróciwszy do pracowni, zabrali się do zadania.

— Masz zupełną rację, Beetle! — rzekł Stalky pieszczotliwym, ujmującym głosem — Gdyby nas stary był posłał do prefekta, dopiero byśmy zobaczyli, po czemu łokieć.

— Słuchaj-no, Stalky! — zaczął MTurk z zimną złością — nie mamy zamiaru robić ci żadnych scen, sprawa jest na to zbyt poważna, ale wiedz sobie, że jesteś na indeksie. Pokazało się, że jesteś skończonym osłem.

— Czy ja mogłem zgadnąć, że stary nas złapie? I czego on tam chciał w tym warjackim kostjumie?

— Tylko bez wykrętów ! — warknął Beetle groźnie.

— Ostatecznie, w gruncie rzeczy, to wina Stett-sona starszego. Gdyby ta cholera nie była złapała dyfterytu, nie byłoby tego wszystkiego. Ale to była szopa! Jak-ci naraz stary na nas wleciał!

— Zamknij jadaczkę! Ty nie masz już nic do gadania. Nie liczysz się zupełnie! — odpowiedział Beetle — Nie masz już żadnych ostróg u swych brudnych pięt, a twoja tarcza została strzaskana.

Mojem zdaniem powinieneś zostać na miesiąc wykluczony od naszego koryta!

—¹ Cicho bądź! Bo jak ci dam...

— Cicho? Ależ — ależ mamy tydzień aresztu!

—    MTurk ryczał prawie, tak okropną wydała mu się ta sytuacja — Lanie od Kinga ■— pięćset wierszy

—    i prócz tego tydzień aresztu! Może chcesz, żebym cię za to jeszcze w rękę pocałował, bydlę jedno ?

— Przestań pyskować na chwilę. Chciałbym wiedzieć, po jakiego djabła rektor tam wlazł?

— Nic łatwiejszego ! — zaczął tłumaczyć MTurk -— Był zupełnie zdrów i w jak najlepszym humorze. Spodobało mu się zawiązać romans z matką Stett-son’a starszego. To ona była tam na ścieżce, poznałem ją po głosie. I żebyś sobie wiedział, że to w obecności matki eksternisty kazano nam dać w skórę. W dodatku baba stara i chuda, jak tyka. Może jeszcze czegoś chciałbyś się dowiedzieć?

— Gwiżdżę na to! — mruknął Stalky — Przyjdzie czas, zapłacę mu za to.

— Bardzo wierzę! — mówił dalej MTurk —• Ekstra-baty, tydzień ciupy i pięćset ... a ty jeszcze się stawiasz? Beetle, bierz go!

Stalky rzucił w ich stronę Wergilim.

Rektor wrócił następnego dnia bez żadnego wytłumaczenia i znalazł wiersze, czekające już na niego, a szkołę rozpuszczoną trochę pod zastępczemi rzą-darni Kinga. Mr. King przemawiał niestrudzenie do swych pupilów stylem szlachetnym i niejasnym, każąc o duchu szkół publicznych i tradycjach starych ko leg jó w, albowiem lubił zawsze korzystać ze sposobności. Udało mu się też w dwustu pięćdziesięciu młodych duszach rozbudzić żywiołową nienawiść do wszystkich innych zakładów' naukowych, pozatem jednak rezultaty osiągnięte przezeń były nikłe — tak nikłe, iż kiedy w dwa dni po powrocie rektora Mr. King zastał na korytarzu Stalky’ego i Sp., wciąż jeszcze nie opuszczających mieszkania, ale w jak najlepszych humorach i grających w kule, oświadczył im, że go to nic a nic nie dziwd, przeciwnie raczej po chłopcach ich moralności można się tego było spodziewać.

— Kiedy bo, prósz pampsora, w kule grać w'olno, to bardzo zajmująca gra! — zawołał Beetle z kolanami białemi od kredy i kurzu.

Natychmiast dostał dwieście wierszy za arogancję i rozkaz udania się do najbliższego prefekta, który miał jego sprawę osądzić i ukarać go.

Oto co się stało w pokoju Flinta, zaś Flint był kierownikiem gier i sportu.

— Słuchaj, Flint! King przysłał mnie do ciebie za to, że grałem na korytarzu w bile, wołając „łapcie ladę!“

— Cóż mnie to może obchodzić? —odpowiedział prefekt.

— Abo ja wiem! Ale słuchaj •— pytał Beetle ze złośliwym uśmiechem — cóż mam mu powiedzieć? On się wścieka ze złości.

— Gdyby rektor ogłosił na korytarzu zakaz gry w kule, mógłbym coś zrobić, nie mogę jednak inter-wenjować na żądanie samego dyrektora. King wie o tern tak samo dobrze jak i ja.

Beetle, nie zmiękczając oczywiście ani odrobiny wyrażeń, powtórzył to „oraculum“ Kingowi, a King natychmiast poleciał do Flinta.

Ten Flint był w zakładzie już siedeln i pół lat, wliczając w to pół roku pensji jakiegoś korepetytora londyńskiego, z której, stęskniony, wrócił znów do rektora po ostateczne tym razem przygotowanie do szkoły wojskowej. W zakładzie znajdowało się czterech do pięciu takich starszych chłopców, nie mówiąc o tych, którzy, wypędzeni z innych zakładów za brutalność czy brak wychowania, zostali zwolna przez rektora należycie oszlifowani. To nie był uczniak z szóstej klasy; z takim trzeba było postępować ostrożnie, w rękawiczkach. King wkrótce przekonał się o tern.

— Czy mam przez to rozumieć, Flint, że masz zamiar pozwalać na gry publiczne pod oknami swej pracowni? Jeśli tak, nie pozostaje mi nic innego, jak powiedzieć jedno tylko...

Tu King powiedział nie jedno, ale bardzo wiele rzeczy, zaś Flint słuchał grzecznie.

— Otóż, proszę pana profesora, gdyby rektor uznał za stosowne zwołać zebranie prefektów, musielibyśmy się tą sprawą zająć. Z drugiej strony jednak, zgodnie z tradycjami szkoły, prefekci nie mogą interwenjowaćw sprawach, dotyczących całej szkoły, chyba tylko na wyraźny rozkaz rektora.

Spór trwał dłuższy czas ; obie strony straciły do pewnego stopnia panowanie nad sobą.

Po herbacie, kiedy prefekci oficjalnie zeszli się w jego pracowni, Flint opowiedział im całą historję.

— King rządził się przez cały tydzień jak szara gęś, a teraz szuka zaczepki. Wiecie równie dobrze jak i ja, że gdyby nie bezustanne kazania Kinga, Beetle "owi kule ani nawet na myślby nie przyszły.

— Wiemy o tern — odpowiedział Perowne — ale nie o to idzie. Z wyzwisk, jakiemi King uraczył w osobie Flinta prefektów, możnaby zrobić awanturę na wielką skalę. Wypędki? Źle wychowane niedźwiadki? Nie może być, ażeby prefekci ...

— Głupstwo! — odezwał się Flint — King jest najlepszym nauczycielem literatury, jakiego mamy, i nie miałoby sensu wplątywanie rektora w awantury z nim. Stary i tak dość ma na głowie teraz, kiedy nadchodzi czas egzaminów wstępnych do szkół wojskowych. Zresztą, nasze liceum nie jest szkołą publiczną; powiedziałem to Kingowi. To tylko Towarzystwo anonimowe, dające cztery od sta, a mój ojciec jest jednym z akcjonarjuszów.

— I cóż to ma do rzeczy ? — zapytał Venner, dziewiętnastoletni młodzieniec o czerwonych włosach.

— Nie będziemy chyba sami sobie robili na złość. Mamy wstąpić do wojska — lub wyjść stąd, tak? Rada najęła Kinga, aby nas uczył, a reszta to głupstwo. Rozumiecie?

Może być, czując, że w powietrzu wisi jakaś burza, rektor poszedł po obiedzie wypalić swe cygaro do pracowni Flinta ; ale on tak często zaczynał swe wieczory od odwiedzin u któregoś z prefektów, że kiedy niby przypadkiem wstąpił, zapukawszy grzecznie, jak tego etykieta wymagała, nikt go o nic nie podejrzewał.

— Zebranie prefektów? — zagadnął pytająco, marszcząc brwi.

— Właściwie nie, panie rektorze. Gawędziliśmy trochę. Nie zechce pan rektor usiąść w tym fotelu ?

— Dziękuję! Co za wygodnisie z was!

Usadowił się w wielkim, szerokim fotelu Flinta i palił przez chwilę w milczeniu.

— Dobrze, ale skoro już tu wszyscy jesteście, muszę wam powiedzieć, że przynoszę wieści dla niejednego fatalne.

Młode twarze spoważniały. Ze słów rektora można było wnosić, że niektórzy z nich z powodu dodatkowych godzin nauki, zostaną wykluczeni od

wszelkich sportów. Zapewniało to może przyszłe powodzenie w Sandhurst, narazie jednak oznaczało ruinę pieiwszej piętnastki footbalowej.

— Tak jest, przyszedłem po swój funt mięsa. Powinienem był was wziąć przed match’em z Exeter'em, ale pobić Exeter było naszym świętym obowiązkiem.

— Ależ, panie rektorze, czy match z byłymi uczniami, to może nie taki sam święty obowiązek? — zapytał Perowne.

Ten match należał do największych uroczystości letniego kursu.

— Można się spodziewać, że ci Starzy Chłopcy nie będą bardzo wytrenowani. A teraz lista. Więc przedewszystkiem potrzebuję Flinta. Tego żąda Euklides. Będziemy razem robili dedukcje, Perowne, dodatkowe rysunki z zakresu mechaniki. Dawson pójdzie do Mr. Kinga na dodatkowe lekcje łaciny, Venner ze mną będzie robić niemiecki. Bardzo’ pierwszą piętnastkę uszkodziłem? — skończył z łagodnym uśmiechem.

— Poprostu rozbił ją pan rektor! — odpowiedział Flint — Czy nie byłoby możliwe zostawić nas w kupie do końca kursu?

— Niepodobieństwo. Tego roku będzie mnóstwo kandydatów do Sandhurst.

— A wszystko na to tylko, aby się dać potem poćwiartować przez tych podłych Afganów ! — odez-

wał się Dawson — Nie zdaje mi się, żeby do tego* było zbyt dużo kandydatów.

— Zaraz, to mi przypomniało jedną rzecz. Ze Starymi Chłopcami przyjeżdża Crandall — zaprosiłem ich dwudziestu, zdaje się jednak, że przyjedzie słaba drużyna. Ale, prawdę mówiąc, nie wem, czy Crandall na co się przyda. Poraniono go ciężko w walce o ciało Duncan "a.

— Crandall starszy — artylerzysta ? — zapytał

Perowne.

— Nie, młodszy, Crandall-Dereń •— oficer hinduskiego pułku... Tyś go jeszcze nie znał,.. Perowne.

— Gazety nic o nim nie pisały. Czytaliśmy tylko o Porcusie. Co Crandall zrobił, panie rektorze?

— Przyniosłem wam pewien dziennik indyjski, który mi przysłała jego matka. Mogę powiedzieć — chłopak pięknie się spisał. Chcecie, żebym wam. przeczytał ?

Rektor umiał czytać. Kiedy skończył całą gęsto zadrukowaną szpaltę, wszyscy mu grzecznie podziękowali.

•— Pięknie to świadczy o naszej starej budzie! — odezwał się Perowne — A swoją drogą szkoda, że nie przyszedł na czas, aby uratować Porcusa. To już. dziewiąty w przeciągu ostatnich trzech lat, prawda?

— Tak •— odpowiedział rektor — I przypominam sobie, że dokładnie przed pięciu laty w tym.

kursie uwolniłem go od wszelkich gier z powodu niezbędnych lekcyj dodatkowych. Ale a propos — .Flint, kogóż ustanowisz kierownikiem gier i sportu?

— Nie myślałem o tern jeszcze. Kogo pan rektor •chciałby polecić?

— Ja? Dziękuję bardzo, ani mi w głowie. Słyszałem wprawdzie czasem za swemi plecami, że stary Prusak Bates to chytry lis, ale nie myślę brać na siebie odpowiedzialności za nowego kierownika gier i sportu. Załatwcie to między sobą. Dobranoc.

— I tego człowieka — odezwał się Flint, kiedy się drzwi za rektorem zamknęły — chcecie ubrać w nową kłótnię szkolną.

— Ja chciałem tylko wiedzieć, co ty na to powiesz! — odpowiedział pośpiesznie Perowne — Dziwnie łatwo dajesz się naciągać, Flint.

— No, mniejsza z tern! Stary rozbił nam pierwszą piętnastkę na kawałki, ale my musimy teraz te kawałki pozbierać i zlepić, inaczej Starzy Chłopcy dadzą nam łupnia! Musimy awansować wszystkich z drugiej piętnastki i dajmy grać starszym chłopcom. ‘Tam są z pewnością fury talentu, które można oszlifować jako tako od dziś do match’u.

Sprawę przedstawiono w liceum jako tak nie-•cierpiącą zwłoki, że nawet Stalky i M’Turk, którzy udawali, że lekceważą football, grali teraz z całym zapałem. Awansowano ich, zanim zapał ich zdołał ■ostygnąć, a wówczas godność ich czapek wymagała

już rozwinięcia pewnej gorliwości. Drużyna miała obowiązek pracować co najmniej cztery dni na tydzień i liceum zwolna zaczęło nabierać otuchy.

W ostatnim tygodniu przed matcliem zaczęli się zjeżdżać Starzy Chłopcy, a pojawienie się każdego z nich było wprost proporcjonalne do ich wartości. Jaśnie wielmożnych panów kadetów z Sandhurst i Woolwich, którzy opuścili liceum przed rokiem, ale dźwigali teraz olbrzymie miecze u boku, witali ci, którzy do niedawna jeszcze siedzieli wraz z nimi na tej samej ławce, serdecznem ,,Servus, jak się masz, co słychać¹?“ Młodsi oficerowie obrony krajowej cieszyli się większym szacunkiem, ale mimo wszystko dawano im do poznania, że i oni nie są ulani z najszlachetniejszego metalu. Renegatów, którzy, przepadłszy przy egzaminie do Sandhurst, poświęcili się handlowi lub kar jerze bankowej, witano po starej znajomości, jednakże bez najmniejszego zapału i większych ceremonij. Za to kiedy prawdziwi subalterni, oficerowie i istotni gentlemeni — ludzie, którzy wracali z końca świata i dlatego nie nosili już żadnych szabel, pojawiali się na widowni, przechadzając się pod ramię z rektorem, cala szkoła rozstę-powała się na prawo i lewo w pel nem po dziwni milczeniu. A gdy jeden z nich położył rękę na ramieniu Flintowi, samemu kierownikowi gier i sportu, wołając ,,Rany boskie, i któż to pozwala sobie tak rosnąć, ty byłeś przecie nędznym mikrusem, gdy ja

wychodziłem z liceum“, wyraźna aureola okoliła głowę Flinta. Chodzili po korytarzu, z małym czerwonym sierżantem szkolnym, opowiadając mu różne nowinki o starych pułkach ; wpadali do sal wykładowych, wciągając w nozdrza dobrze znaną sobie wToń atramentu i wapna ; odnajdowali w niższych klasach siostrzeńców i bratanków i obdarowywali ich nie-zmiernemi bogactwami, albo też wdzierali się do sali gimnastycznej i kazali Foxy pokazywać sobie nowe ćwiczenia na poręczach.

Głównie jednak rozmawiali z rektorem, który byl ich wszystkich spowiednikiem i doradcą. W swem naiwnem dzieciństwie krzyczeli nieraz, że ten Prusak Bates to chytry lis, w bezmyślnej młodości uciekali się do jego rozumu i sprytu. Młody człowiek, który wpadł, zawiązawszy stosunek z córką cukiernika w Plymouth, przezorny młodzieniec, spodziewający się spadku a niedowierzający prawnikom, człowiek ambitny, wahający się między dwiema drogami, nie wiedząc, którą dalej zajść może, rozrzutnik, prześladowany przez lichwiarzy, chłopak gwałtowny, poróżniony z kolegami w pułku, wszyscy przychodzili do niego ze swemi troskami i zmartwieniami, a Chiron słowy, nie przeznaczonemi dla uszu dziecięcych, wskazywTał im środek pewny i niezawodny odwrócenia, zwyciężenia lub uniknięcia trudności. Przepełniali jego dom, wypalali mu cygara i pili jego zdrowie, jak piliby je na całej kuli ziemskiej wszędzie, 220

gdzie tylko spotkałoby się dwu lub trzech uczniów starej szkoły.

— Nie przestajcie palić ani na chwilę! — mówił rektor — Im gorszy będziecie mieć „training", tern lepiej dla nas. Zdemontowałem pierwszą piętnastkę nadliczbowemi lekcjami.

— Ach, my jesteśmy drużyną, zebraną tylko przypadkowo. Czy pan im powiedział, że będziemy potrzebowali zastępcy, nawet gdyby Crandall mógł grać? — pytał porucznik, odznaczony medalem D. S. O.*) '

— Pisał mi, że będzie mógł grać, z czegoby wynikało, iż nie był tak bardzo ciężko ranny. Przyjeżdża jutro rano.

— Crandall młodszy to ten, co odbił ciało biednego Duncan a?

Rektor potwierdził ruchem głowy.

— Ale gdzież go pan umieści? Zajęliśmy panu wszystkie kąty, tak, że pan sam nie ma się już gdzie podziać! — mówił bawiący na urlopie komendant szwadronu lansjerów bengalskich.

— Obawiam się, że będzie musiał spać w swej dawnej sypialni. Starzy chłopcy mogą domagać się tego przywileju. Tak jest, zdaje mi się, że mały Crandall młodszy będzie się tam musiał jeszcze raz przespać.

*) Distinguished Service Order — dekoracja wojskowa „za odznaczenie się w służbie“.

— Bates-Sahib! ■— artylerzysta zarzucił rektorowi na szyję swe ciężkie ramię — W tem kryje się jakiś podstęp. Proszę się przyznać. Już ja się znani na tem mruganiu.

— Czyż nie rozumiesz, fujaro ? — przerwał mu oficer łodzi podwrodnych—Crandall idzie do sypialni jako okaz lekcji siły moralnej itd. Nie prawda, Bates-Sahib?

— Tak jest. Ty zawsze zadużo wdesz, Purvis. Pamiętasz, że za to dostałeś w skórę w 79 tym roku ?

— Tak jest, rektorze, i jestem głęboko przekonany, że pan wówczas posmarował trzcinę kredą.

— Nie, tylko że ja mam bardzo pewną rękę — to cię zmyliło.

To otworzyło upusty nowych wspomnień i goście zaczęli sobie opowiadać różne historje z czasów swego pobytu w liceum.

Kiedy Crandall młodszy — to znaczy R. Crandall, porucznik zwykłego pułku hinduskiego, przyjechał z Exeteru rano przed matchem, powitały go okrzyki wzdłuż całego frontu liceum, bo prefekci opowiedzieli chłopcom, co im rektor w~ pracowni Flinta przeczytał, zaś Beetle, dowiedziawszy się, iż Crandall skorzysta z prawa byłego ucznia i zażąda dla siebie na jedną noc łóżka w ich domu, wpadł do najbliższych drzwi w domu Kinga i, wykonawszy publicznie w największej sali wykładowej taniec zwycięski, zniknął w gradzie kałamarzów.

— Poco zwracasz uwagę na tych kretynów? -— rzekł Stalky, który grał jako zastępca po stronie Starych Chłopców, wspaniały w białym jersey’u, białych majtkach i czarnych pończochach — Ja rozmawiałem z nim w dormitażu, gdy się przebierał. Pomagałem mu wkładać sweater. Całe ramiona ma posiekane — takie straszę, purpurowe blizny. Dziś. w nocy opowie nam o tern. Spytałem go, jak mu sznurowałem trzewiki.

— I żeś się też odważył! — rzekł Beetle z za

zdrością.

— Jakoś mi się tak wyrwało, zanim nawet o tern. pomyślałem. Ale wcale się nie gniewał. To morowy chłop! Jak Boga kocham, będę dziś grał jak anioł. No nie, Turkey?

Technika tego matchu należała do dawno minionego wieku. Bójki były zaciekłe i długotrwałe, ciosy bezpośrednie i doskonale wymierzone ; dokoła, walczących stała cała szkoła, wydając dzikie okrzyki. Pod koniec wszystkich opuścił zmysł przyzwoitości i matki, eksternistów, znajdujące się zbyt blisko pola bitwy, słyszały słowa, nie figurujące w programie. Nikogo z placu nie wyniesiono, ale obie strony były bardzo zadowolone, kiedy dano znak zakończenia gry. Beetle pomagał Stalky'emu i M’Turkowi wdziać płaszcz. Obaj przyjaciele zetknęli się z sobą wT samem sercu wielo nożnej gry i, jak Stalky mówił, „uszlach-cili się wzajemnie“. Kiedy po skończonej grze-

.■sztywnym, drewnianym krokiem maszerowali za prużynami — zastępcy nie mają prawa iść w jednym szeregu z dorosłymi — i przechodzili koło zaprzężonej w kuca jakiejś bryczki niedaleko muru —• ■czyjś ochrypły głos zawołał: — Byczoście grali! Och, jak byczo! — Był to Stettson starszy, blady i chudy, który jednak zdołał się przedostać aż tu pod eskortą niecierpliwego woźnicy.

— Hallo, Stettson! — zawołał Stalky, zatrzymując się — Można się już do ciebie zbliżyć?

— Tak, już można. Jestem zupełnie zdrów. Nie chcieli mi pozwolić przedtem wyj ść, ale na match się przecie wydostałem. Ale ty masz gębę jak kompot.

— To Turkey wlazł mi na pysk niechcący naumyślnie. Bardzo się ciesżę, że jesteś już zdrów, bo mamy z sobą do pogadania. Przez ciebie i twoją membranę, smarkaczu, wdepnęliśmy, co się zowie !

— Słyszałem o tern! — odpowiedział chłopiec chichocząc — Stary mi opowiadał.

— Ale ! Kiedy ?

— Ach, chodźmy do budy! Kostka mi spuchnie, jeśli tu będziemy dłużej stali.

— Czekaj, Turkey, to bardzo ważna rzecz! No więc ?

— On przez cały czas, gdy byłem chory, mieszkał u nas.

— A to dlaczego? Żeby tak zaniedbywać liceum! Myśmy myśleli, że on jest w Londynie!

— Ja miałem gorączkę, rozumiecie, i wciąż go do siebie wołałem.

— Co za śmiałość! Przecie ty jesteś tylko ekster-nista!

— Ale on i tak przyszedł i, prawdę mówiąc, to on matował mi życie. Jednej nocy, kiedy już miałem gardło zupełnie zatkane — byłbym zdechł, mówił lekarz — wsadzili mi w gardło jakąś rułę, a stary wyssał mi całą materję.

— A bodaj cię! Jabym tego nie zrobił!

— Doktór powiedział, że sam mógł dostać dyfterytu. Dlatego nie wrócił do liceum, ale mieszkał u nas. Doktór mówił, że gdyby nie on, tobym zdechł do dwudziestu minut.

Tu woźnica, który miał swoje rozkazy, trzasnął z bata i ruszył naprzód tak, że mało chłopców nie przejechał.

— Jak Boga kocham! —- rzekł Beetle — To prawie bohaterstwo!

— Prawie?

Kolano MTurka wjechało mu w tył i posłało go w stronę Stalky’ego, który go natychmiast tym samym sposobem odesłał.

— Powinienbyś za to wisieć!

— A stary powinienby dostać za to V. С.¹) Jakże, przecie on do tego czasu mógł umrzeć i być pochowany. Ale nie, nie. Nic z tego! Ho! ho! Smarował przez płot, jak stara, wesoła sroka! Extra -baty, pięćset wierszy i tydzień kozy — wszystko jakby nigdy nic.

— Zdaje mi się, że czytałem o czemś podobnem w jakiejś książce! — przypominał sobie Beetle — Jak Boga kocham, co za byczy mąż! Pomyślcie tylko.

— Właśnie myślę! — rzekł M/Turk.

To rzekłszy, wydał jakiś tak strasznie przenikliwy irlandzki okrzyk, że cała drużyna się za nim obejrzała.

— Cicho bądź! — zawołał Stalky, tańcząc z niecierpliwości —■ Zostawcie to tylko wujowi Stalky’emu, już on się ze starym rozprawić potrafi. Beetle, jeśli choć słówko piśniesz, zanim ci pozwolę, zabiję cię! Habeo Capitem cńnibus minimis. Trzymam go za najkrótsze włosy. A teraz zróbcie takie miny, jakby nigdy nic.

Zbyteczne było jednak wszelkie udawanie, ponieważ szkoła zajęta była najzupełniej wydawaniem gromkich okrzyków na cześć graczy nierozegranego ma tchu. Chłopcy, nie zwracając uwagi na zabłocone trzewiki, kręcili się całemi gromadami dokoła

łazienek, podczas kiedy członkowie drużyn się myli. Wrzeszczeli hurra, ile razy udało im się zobaczyć małego Crandalla, a jeszcze głośniej wołali hurra po modlitwie, kiedy pojawili się Starzy Cłiłopcy, w strojach wieczornych i podkręcając swobodnie wąsa, lecz zamiast stanąć wśród nauczycieli, ustawili się szeregiem pod ścianą, tuż przed szeregiem prefektów, a rektor wywoływał ich także — major minor, tertius, jak za dawnych czasów.

— Wszystko to bardzo piękne! —odezwał się rektor po obiedzie — ale chłopcy zaczynają się wymykać trochę z rąk- Obawiam się, że z tego wynikną później nieprzyjemności. Dobrzebyś zrobił, Crandall, gdybyś poszedł spać jak najwcześniej. Sypialnia będzie na ciebie czekać. Nie wiem, jakie zawrotne wyżyny osiągniesz w swej karjerze, ale pewien jestem, że nigdy nie spotkasz się z tak absolutnem uwielbieniem, jak dziś!

— Niech się dadzą wypchać z calem uwielbieniem. Wolałbym skończyć cygaro.

— To szczere złoto — idź, gdzie sława cię czeka, Crandall-minor.

Jako tło miała tej apoteozie służyć mansarda o dziesięciu łóżkach, połączona z trzema sąsiedniemi sypialniami, do których wyjęto drzwi. Gaz płonął nad skromnemi, zwyczajnemi umywalniami z białego drzewa sosnowego. Przeciągi gwizdały bezustannie, a przez okna, nie zasłonięte roletami, wi-

bO

(C

■4

dać było morze, p:ące falami na płaski, piasezysty brzeg.

— To samo stare łóżko — prawdopodobnie ten sam stary materac — mówił Crandall, ziewając —-Wszystko to samo. Och, ale mnie kości bolą. Nie miałem wyobrażenia, że wy, smarkacze, potraficie tak grać — to mówiąc, roztarł sobie stłuczoną kostkę — Każdemu z nas dostało się coś na pamiątkę.

Kilka minut minęło, zanim poczuli s’ę jakoś swobodniej i zwłaszcza uczuli się spokojniejszymi, gdy Crandall odwrócił się i uklęknąwszy zmówił pacierz — ceremonja, którą zaniedbywał przez kilka lat.

— Oj, zapomniałem! Bardzo mi przykro, zapominałem zgasić światło.

— Nic nie szkodzi! — uspokajał go prefekt dormi taża — To należy do Worthingtona.

Dwunastoletni chłopaczek w koszuli nocnej, czekający, kiedy wreszcie on będzie mógł pokazać się na widowni, wyskoczył z łóżka i zgasił światło, wspinając się po umywalniach.

— A co robicie, gdy on śpi? — zapytał Crandall, śmiejąc się.

— Pcha mu się mokrą chustkę pod szyję.

— Za moich czasów to była mokra gąbka. A to co? Co się dzieje?

Ciemności napełniły się nagle szeptami, szelestem ciągnionych, po ziemi dywaników, odgłosem bosych stóp, biegnących po gołej podłodze, protestami, chichotem, groźbami.

— Siedź-że raz spokojnie, idjoto jeden!... No, to siadaj na ziemi. . . Słowo ci daję, że na mojem łóżku siedzieć nie będziesz... Bo mi stłuczesz porcelanę w gębie!

—• Sta... Corkran mówił -— zaczął prefekt, intonacją głosu dając do poznania,-iż uważa to za nieprawdopodobną bezczelność żć strohy^talky'ego — że może pan zechce p po wiedzieć n*mw- jak to było z ciałem Duncana.f^⁻

ro

'U

— Prosimy, prosing#bardzo! ’ -— oderwał się błagalny szept.

,iego djabła

— Niema nic do opowia« powyłaziliście z łóżek i kucacie na takiem zimirie?

•— Niech pan na nas nie zważa ! Nic nie szkodzi ! — rozległy się głosy — Prosimy opowiedzieć, jak to było z Porcusem.

Wobec tego Crandall obrócił się na poduszce i zaczął mówić do niewidzialnego pokolenia.

— Pewnego dnia —• jakoś przed trzema miesiącami — Duncan komenderował eskortą, konwojującą kasę — wóz pełen rupij, przeznaczonych na żołd dla żołnierzy, pięć tysięcy rupij w srebrze. Wysłano go z tą kasą do miejscowości zwanej fort Pearson, niedaleko Kalabaghhi...

— Ja się tam urodziłem — zapiszczał jakiś mikrus — Fort nazywa się tak po moim stryju.. .

— Kusz ty razem ze swoim stryjem! Proszę na niego nie zważać, Crandall!

— Nic nie szkodzi. Otóż Afrydzi wywąchali jakoś, że ta kasa jest w drodze, wobec czego zrobili czem prędzej zasadzkę na całe towarzystwo parę mil przed fortem i odcięli eskortę. Duncan został ranny, a eskorta uciekła. On miał ogółem dwudziestu sipajów, a Atrydów było bardzo dużo. Przypadkiem ja byłem właśnie komendantem fortu. Prawdę mówiąc, słyszałem strzelaninę i już chciałem wyjść zobaczyć, co się tam dzieje, kiedy nagle nadbiegli ludzie Duncana. Wobec tego poszliśmy naprzód razem. Opowiadali mi coś o jakimś oficerze, ale ja nie zdawałem sobie sprawy z sytuacji, póki wreszcie nie ujrzałem między kołami wozu, pozostawionego na równinie, kolegi, który, oparty na łokciu, strzelał raz po raz z rewolweru. Widzicie, eskorta porzuciła wóz, a Afrydzi — ludzie nadzwyczaj ostrożni — byli przekonani, że ta ucieczka to tylko podstęp — coś w rodzaju pułapki, rozumiecie, i że wóz służy za przynętę. Dlatego zostawili biednego Duncana tam, gdzie padł. Ale gdy tylko zobaczyli, że nas jest tak mało, zaczęli się z nami ścigać — każda strona chciała pierwsza Duncana dopaść. Myśmy lecieli, jak warjaci, oni lecieli, wreszcie myśmy przyszli do mety pierwsi i po chwili rąbaniny oni uciekli. Na myśl mi nawet ще przyszło, że to mógł być któryś z naszych, aż dopiero kiedy stanąłem tuż przy nim. Duncanów jest w wojsku bez liku, a oprócz tego sapio nazwisko nic mi nie mówiło. Porcus był prawie niezmieniony. Miał przestrzelone płuca, biedak, i strasznie chciało mu się pić. Dałem mu się napić, siadłem przy nim i, śmieszna rzecz, on mówi : Hallo, Dereń ! — a ja powiadam — Hallo, Porcus, myślę, że to nie będzie nic wielkiego czy coś podobnego. Ale on, biedak, za parę chwil już nie żył — nawet głowy z moich kolan nie podniósł... Mówię wam, chłopcy, pozaziębiacie się na śmierć. Lepiej idźcie już spać.

— Zaraz! W tej chwili! Ale pańskie rany? W jaki sposób pana tak pocięto?

— Kiedyśmy nieśli ciało do fortu. Oni znowu wróć iii, rzucili się na nas i musieliśmy się przez nich przebijać.

— Zabił pan kogo?

—- Oczywiście. Cóż za dziw? Dobranoc.

— Dobranoc. Dziękujemy panu, Crandall. Strasznie dziękujemy. Dobranoc.

Niewidzialny tłum rozszedł się. Jego własna sypialnia zagrzebała się do łóżek i leżała przez jakiś czas w milczeniu.

*— Panie Crandall! —- rzekł Stalky głosem pełnym niesłychanego szacunku — Czy mógłbym pana o coś zapytać?

— Cóż takiego?

— Wyobraźmy sobie, że jakiś«chłopak znajduje drugiego, wyciągającego kopyta na dyfteryt, z gardłem zupełnie zakorkowanem,no i tymczasem choremu chłopcu wbiją taką rurę w gardło, a chłopiec wyssie całą materję — coby pan na to powiedział?

— Hm! — namyślał się Crandall -— Ja raz gdzieś o podobnym wypadku słyszałem, ale to był doktór. Zrobił to dla kobiety.

— Ale co, to nie była żadna kobieta. To był tylko chłopiec!

— Tem-ci piękniej. Jedna z najpiękniejszych rzeczy, jakie człowiek może zrobić. Ale dlaczego

o to pytasz.

— Nic, tak sobie; słyszałem o jednym chłopcu? który to zrobił.

— O, to z niego dzielny chłop.

— A czy fianby się tego spietrał?

— Myślę sobie! Każdyby się spietrał. Cóż za przyjemność ni stąd ni zowąd umierać, jakby nigdy • nic na dyfteryt. ..

— No, to żebyście sobie wiedz... A bod...

Słuchaj !

Zdanie przeszło w charczenie, bo Stalky wy" skoczył ze swego łóżka i wraz z M’Turkem usiadł na głowie Beetle'owi, który omal, że nie wysadził miny w powietrze.

Dzień następny, ostatni dzień nauki, przeznaczony na zupełnie nic nie znaczące egzaminy, rozpoczął się od swarów i niepokojów. Mr. King dowiedział się, że cały jego dom -— w długim szeregu budynków sąsiadujący z domem Prout/a — otworzył drzwi, oddzielające od siebie obie sypialnie i poszedł słuchać opowiadania Crandalla. Oburzony, dotknięty do żywego, biadający, czem prędzej pośpieszył ze skargą do rektora, albowiem co się jego tyczy, to on nigdy nie był i nie jest zwolennikiem pozwalania tak zwanym światowym młodym ludziom na zarażanie ducha młodzieży.

— Zupełnie słusznie! — odpowiedział rektor, obiecując, że wejrzy w tę sprawę.

— Bardzo mi przykro ! — rzekł Crandall zmartwiony — Ale ja napewno nie powiedziałem im nic takiego, czegoby słyszeć nie powinni. Nie cliciał-bym, żeby z mego powodu mieli nieprzyjemności.

cóż robić, muszę

-— Tss! To nie chłopcy robią zamieszanie, ale nauczyciele —odrzekł rektor, ledwo dostrzegalnie mrugając okiem. — Prout i King są przeciwni licznym zebraniom w sypialniach wziąć stronę dyrektorów. Z drugiej strony niepodobieństwo, abym w ostatni dzień kursu karał tylko dwa domy. Trzeba być sprawiedliwym i ukarać wszystkich. Zrobimy to tak. Oni mają z pewnością jakieś zadanie na święta, którego żaden z nich oczywiście ani nie tknie. Otóż dziś wieczorem całej szkole, wyjąwszy prefektów i dorosłych, którzy mają własne pracownie, każemy robić preparację, zaś sala nau-

czycielska musi dostarczyć nauczyciela, któryby chłopców inwigilował. Jak sprawiedliwość, to sprawiedliwość.

-— Preparacja w ostatni dzień nauki? Aj! — wykrzyknął Crandall, myśląc o własnej, burzliwej młodości — Ręczę, że będą awantury!

Chłopcy, którzy uganiali już wśród spakowanych kufrów, pokrzykiwali radośnie w korytarzach lub też wykonywali w salach tańce wojenne, przy-, jęli tę wiadomość z osłupieniem i wściekłością. Żadna szkoła na świecie nie robiła preparacji wieczorem w przeddzień końca kursu. To było potworne, okrutne, sprzeczne z prawem, religją, moralnością. Owszem, pójdą do klas, wezmą z sobą swe wakacyjne zadania, ale — tu uśmiechali się i zaczynali spekulować, kogo ciało nauczycielskie wyśle przeciw nim. Los padł na Masona, prostodusznego i kochającego młodzież entuzjastę. .Nikt inny nie chciał objąć tej preparacji, bo liceum brakowało zbawiennego wpływu tradycji i, przyzwyczajeni do uregulowanej rutyny zakładów starszych, nauczyciele twierdzili czasem, że w tej szkole jest zamało dyscypliny. Cztery długie klasy, w których pracowali wszyscy uczniowie poniżej prefektów i tych, którzy mieli własne pracownie, przyjęły go grom-kiemi okrzykami radości. Zanim zdołał dwa razy odkaszlnąć, uszczęśliwiono go rymowanym wyciągiem z prawa małżeńskiego Wielkiej Brytanji, zre-

dagowanym przez arcykapłana izraelickiego i opatrzonym uwagami wodza zastępów. Niższe klasy przypominały mu, że to już ostatni dzień i że to wszystko tylko żarty. Kiedy ich chciał wyłajać, niższa Czwarta i wyższa Trzecia zaczęła naraz głośno i nader realistycznie udawać wymioty. Wobec tego Mr. Mason wdał się z nimi naj zbytecznie] w świecie w polemikę, a wówczas jakiś zuchwały drab, siedzący w ostatnich ławkach, dał mu ,,pięćdziesiąt wierszy za niepoprawny sposób wyrażania się.“ Masona, który pysznił się czystością swej angielszczyzny, ukłuło to do żywego, kiedy jednak zaczął szukać winowajcy, niższa i wyższa Druga, oddalone o trzy klasy, zgasiły gaz i zaczęły rzucać kałamarzami. Była to niezmiernie zabawna i wesoła preparacja. Prefekci i zamknięci w swych pracowniach uczniowie słyszeli zdaleka jej odgłosy, zaś siedzące przy deserze ciało nauczycielskie uśmiechało się.

Stalky czekał z zegarkiem w ręku aż do pół do ósmej.

— Jeśli to potrwa dłużej, rektor przyjdzie z pewnością — odezwał się — Trzeba będzie naprzód zawiadomić pracownie, potem klasy. Jazda!

Nie pozwolił dramatyzować Beetle’owi ani cedzić słówka przez zęby M’Turk’owi. Pędzili od pracowni do pracowni, mówili, co mieli do powiedzenia i, nie czekając na dalsze pytania, wybiegali jak tylko widzieli, że ich zrozumiano. A równocześnie huk

nieszczęsnej preparacji rósł i potężniał. Przez uchylone drzwi od pracowni Flinta widzieli Masona, pędzącego ku korytarzowi.

— Poszedł po starego! Prędko! Chodźcie!

Zadyszani wpadli do sali N. 12.

— Idzie! Idzie! Iß.zie!

Na to hasło zgiełk się natychmiast uciszył, zaś Stalky, wskoczywszy na ławkę, mówił prędko :

— On przyszedł i wyssał dyfteryczną materję z gardła Stettsona starszego, jak my myśleliśmy, że był w mieście. Stulcie pyski, hołoto! Stettson starszy byłby kiwnął, gdyby stary tego nie zrobił. Stary mógł się także na śmierć zarazić. Crandał mówi, że to największe bohaterstwo, jakiego człowiek może dokazać i — głos jego załamał się •— stary nie wie, że my wiemy!

MTurk i Beetle, skacząc z ławki na ławkę, ponieśli tę wieść niższym klasom. Nastała pauza, po-czem wszedł nagle rektor, za nim Mason. Do ustalonego porządku rzeczy należało, że w jego obecności żaden chłopak nie śmiał ani pisnąć, ani drgnąć. To też rektor był pewien, że zastanie pełną bojaźni i szacunku ciszę. Tymczasem powitało go głośne „hurra“ — nieustające i coraz to głośniejsze. Jako człowiek mądry, natychmiast wyszedł, zaś chłopcy umilkli i siedzieli trochę zaniepokojeni.

— Nic się nie bójcie! — wołał Stalky — Nic ■wam nie zrobi. To nie to, co kiedyś, kiedyśmy to

połamali pulpity, gdy stary Carleton miał preparację. Dalej, ryczcie! Słyszycie, jak wołają ,,hurra“ w pra-co wiliach ?

Wyleciał z przeraźliwym okrzykiem, aby się przekonać, że Flint i prefekci wrzeszczą ,,hurra!“, od którego aż mury drżały.

Jeśli rektora, mianowanego przez anonimowe towarzystwo akcyjne, dające cztery od sta, w nabożnej drodze na modlitwę witają głośne okrzyki ,,hurra,“

• wydawane nietylko przez cztery klasy chłopców, oczekujących kary, ale nawet przez jego zaufanych prefektów, rektor może albo zażądać wyjaśnienia, albo też z godnością iść dalej swoją drogą, podczas gdy najstarszy dyrektor, z oczami płonącemi jak u rozdrażnionego kota, będzie tłumaczył pobladłemu i drżącemu nauczycielowi matematyki, że pewne metody — nie jego, Bogu dzięki! muszą pociągać za sobą odpowiednie następstwa. Starzy Chłopcy przez delikatność nie stawili się do apelu. Do uczniów, ustawionych szeregiem wzdłuż ściany sali gimnastycznej, przemówił rektor lodowatym tonem :

— Nie często się zdarza, żebym was nie rozumiał; wyznaję jednak, że tak jest dzisiejszego wieczora. Kilku z was, po swych idjotycznych błazeństwach podczas preparacji, przyszło do przekonania, że jestem osobą godną witania okrzykami hurra. Otóż ja wam pokażę, że tak nie jest.

Raz — dwa — trzy — huknęło hurra, przeczące tym słowom i rektor aż poczerwieniał w płomieniu lampy gazowej.

— Dość. Nic tern nie wygracie. Mali chłopcy (Niższe Liceum nie lubiło tego sposobu przemawiania) napiszą mi podczas świąt po trzysta wierszy na głowę. Resztę im daruję. Uczniowie wyższego liceum napiszą mi podczas świąt po tysiąc wierszy na głowę, które mi doręczą wieczorem w dniu powrotu do zakładu. Prócz tego...

— Jessus, co za nienasycony żarłok! — szepnął

Stalky.

—... za zachowanie się wobec Mr.Masona, jutro, podczas wypłacania pieniędzy na drogę, całe Wyższe Liceum otrzyma ode mnie chłostę. Również chłostę otrzymają trzej chłopcy z pracowni, których zastałem w klasie skaczących po ławkach. Prefekci zostaną po apelu.

Szkoła wyszła w milczeniu, ale chłopcy nie rozchodzili się, lecz stali gromadkami niedaleko drzwi sali gimnastycznej, ciekawi, co dalej będzie.

— A teraz, Flint — mówił rektor — czy zechcesz łaskawie wytłumaczyć mi się ze swego sposobu postępowania ?

— Panie rektorze ! —- rzekł Flint, doprowadzony do ostateczności — jeśli pan z narażeniem własnego życia ocali życie komuś, co umiera na dyfteryt, a szkoła o tern się dowie — niema się czemu dziwić.

— A, teraz rozumiem! Więc to nie znaczyło — a to dopiero! Ostatecznie, mogę przez palce patrzeć-na psie figle, ale nie mogę tolerować zuchwalstwa! W każdym razie to nie usprawiedliwia ich zachowania się wobec Mr. Masona. Wiersze im tym razem daruję, pamiętajcie sobie; chłosta zostaje.

Gdy rozkaz ten podano do publicznej wiadomości, cała szkoła w podziwie i z uwielbieniem patrzyła za rektorem, zmierzającym ku swemu domowi. Oto człowiek niezwykły! W rzadkich wypadkach, gdy sam bił w skórę, czynił to nadzwyczaj artystycznie -— egzekucja stu chłopców, to będzie po-prostu epopeja — rzecz szalona!

■— Wszystko w porządku, my już wiemy — mówił Crandall, kiedy rektor, pomrukując zcicha, przebierał się w pokoju do palenia. — Domyśliłem się wszystkiego z rozmowy z naszym wczorajszymi zastępcą. Nie wiedziałem tylko, że to pana miał na myśli. Cwany hultaj ! Piegowaty — a oczy takie 1 — Zdaje mi się, nazywa się Corkran.

— Ja go znam doskonale, dziękuję ci — odpowiedział rektor, a po namyśle dodał: — Taak, jabym ich był ukarał, nawet gdybym ich nie był widział.

— Gdyby chłopcy nie byli zanadto podnieceni, my sami wynieślibyśmy pana na rękach — odezwał się pionjer — Ale, Bates, jakże pan mogłeś! Mogłeś się. pan sam zarazić i cóżbyśmy wówczas poczęli.

— Ja zawsze wiedziałem, że on wart dwudziestu takich jak my. Teraz jestem zupełnie pewny! — rzekł komendant szwadronu, szukając wzrokiem śmiałka, któryby chciał mu zaprzeczyć.

— Ale ten człowiek nie nadaje się do prowadzenia szkoły! Bates-Sahib, niech nam pan święcie przyrzeknie, że czegoś podobnego więcej już pan nie zrobi. My nie będziemy mogli spokojnie odjechać, jeśli się pan zechce tak narażać.

— Bates-Sahib, ale przecie sam jeden całemu wyższemu liceum w skórę pan nie da? -— zawołał Crandall.

— Mogę patrzeć przez palce na psie figle, jak to już powiedziałem, ale nie mogę tolerować zuchwalstwa. Mason ma tu i tak ciężkie życie mimo ■mego poparcia. Prócz tego panowie z Golf-clubu słyszeli ich, jak śpiewali Aarona i Mojżesza. Będą na to znów skargi cd rodziców eksternistów. Przyzwoitość musi być zachowana.

— W danym razie my panu pomożemy —' oświadczyh goście jednogłośnie.

Uc: niowie wyższego liceum brali w skórę jeden po drugim, za porządkiem. Na dole na gościńcu czekały omnibusy, które miały ich zawieźć na stację, pieniądze na podróż leżały na stole, zaś oni przychodzili kolejno z bluzami, narzuconemi na ramiona.

Rektor zaczął od Stalky’ego, MTurk’a i Beetle’a- Wygarbował im skórę sumiennie.

— A tu wasze pieniądze na drogę. Dowidzenia i wesołych świąt.

— Dowidzenia. Dziękujemy panu. Dowidzenia.

Uścisnęli sobie ręce.

— Och, tym razem pragnienie nie przewyższyło wykonania. Zebraliśmy całą śmietankę! — zauważył Stalky — Zaczekajmy, aż wyjdzie kilku chłopców, teraz dopiero zaczniemy mu krzyczeć ,,hurra!“

— Nie krępujcie się nami! — oświadczył im imieniem Starych Chłopców Crandall — My zaczynamy w tej chwili.

Wszystko było w porządku, dopóki ,,hurra“ rozlegało się w samym korytarzu, ale gdy tylko ogarnęło salę gimnastyczną, w której chłopcy czekali na swoją kolej, rozbrojony rektor dał spokój egzekucji, a pozostali rzucili się do niego, aby się z nim pożegnać.

A potem już na ser jo oddali się krzyczeniu ,,hurra“ tak, że trzeba było na migi przywoływać omnibusy.

— A nie mówiłem wam, że ja sobie z nim zawsze dam rady? — chełpił się Stalky, kiedy omnibus skręcał w ciasną ulicę Northam — A teraz wszyscy razem — wuj Stalky dyryguje:

A tak się żyje W'armji I tak się żyje we flocie,

Bo 1o wynosimy ze szkół —

Niechże zaprzeczy nam kto!

ICH FLAGA NARODOWA.

Była to zima i rano zimno przenikało do szpiku kości. Naturalnie Stalky i Beetle — bo M’Turk należał do tych nieznośnych ludzi, którzy w najgorszych nawet warunkach bardzo dbają o swą toaletę — drzemali aż do ostatniej chwili, w której trzeba już było być w oświetlonej gazem sali gimnastycznej przy apelu. Skutkiem tego oczywiście często się spóźniali; a ponieważ każde spóźnienie się zaznaczano a za trzy spóźnienia się na tydzień dawano godzinę mustry za karę, rozumie się, całe godziny spędzali pod komendą sierżanta. Foxy mustrował ma-rudów z całą pompą swego dawnego placu mustry.

— Nie wyobrażajcie sobie, że mi to sprawia ja kąś przyjemność — brzmiała niezmiennie jego przemowa— Byłoby mi znacznie przyjenmiej siedzieć w swym pokoju i palić spokojnie fajkę — ale, jak widzę, dziś popołudniu mamy znów w rękach naszą Starą Brygadę. Żebym ja pana mógł mieć na stałe, panie Corkran! - mówił, wyrównywają« swój oddział.

— Trzymacie mnie przecie już od sześciu tygodni w swych łapach, stary żarłoku! Odlicz się!

— Tylko nie tak nagle, bardzo proszę. Tu ja komenderuję. W lewo — zwrot! Wolnym krokiem — marsz!

Dwudziestu pięciu wiecznie spóźniających się marudów, wytrawnych, starych grzeszników, pomaszerowało gęsiego na salę gimnastyczną.

— Spo — kojnie, bez hałasu — wziąć — ciążki; spo — kojnie wró -— cić naaa — swoje miej — sca! Spokojnie : Odlicz się. Numery nieparzyste : Wystąp. Numery parzyste pozostają na miejscu. Tak. Teraz : Pochyl się naprzód — raz — dwaaa...

Ciążki podnosiły się i opadały, zderzały się i rozlatywały się, jak jeden. Chłopcy mieli w tern trud-nem ćwiczeniu wprawę.

— Bardzo dobrze. Będzie mi naprawdę przykro, gdy który z was znowu zacznie być punktualnym. Spo — kojnie po — ło — żyć ciążki na miejscu. Spróbujemy trochę zwykłej mustry.

— Co za nudy! Na pamięć już umiem tę

mus trę !

— Byłby wstyd, gdybyś jej pan nie umiał, panie Corkran! A mimo to nie jest to bynajmniej tak łatwa rzecz, jak się zdaje.

— Załóżmy się o szylinga, Foxy, że potrafię tak samo dobrze poprowadzić oddział jak i wy.

— Potem zobaczymy. A teraz spróbujcie sobie wyobrazić, że nie jesteście wcale jakiemiś tam wiecznie spóźniającemi się marudami, lecz pół kompanją

na placu mustry, a ja jestem oficerem, który tą pół kompanją komenderuje. Niema się z czego śmiać. Jeśli się wam poszczęści, większej części z was połowa życia zejdzie na mustrze. Zadajcie sobie trochę trudu, pokażcie, co umiecie. Bóg świadkiem i tak dość długo już was uczę...

Zrobili czwórki, maszerowali, zrobili wstecz zwrot w marszu, w lewo front, zachodzili wyciągniętym szeregiem, poddając się zupełnie urokowi uregulowanego ruchu. Foxy słusznie powiedział: Uczyli się tego już długo.

Drzwi otworzyły się naraz i pokazał się w nich M’Turk, prowadzący jakiegoś starszego pana.

Sierżant, czuwający właśnie nad zachodzeniem, nie zauważył ich.

— Nieźle! — mruknął — Wcale nieźle. Mr. Swayne, podczas zachodzenia szarża na skrzydle markuje tylko krok. A teraz Mr. Corkran! Pan mówisz, że pan umiesz mustrę ? Niech mi pan zrobi tę przyjemność, proszę objąć komendę i, zmieniając od końca wszystkie moje rozkazy, proszę przywrócić oddział do poprzedniej formacji.

— A to co takiego? Co to jest? — wykrzyknął rozkazująco gość.

— To — to trochę mustry! — wyjąkał Foxy, nie mówiąc nic o jej pochodzeniu.

— Znakomicie — znakomicie! Chciałbym, żeby jej było więcej ! —- zawołał wesoło — Ale pro^ę sobie

me przeszkadzać. Pan właśnie chciał komuś oddać komendę, prawda?

Usiadł, wyrzucając z ust kłęby pary.

— Poszkapię się, poszkapię się z całą pewnością, czuję to! — szepnął Stalky, a dolatujący z drugiego szeregu szept, iż starszy pan to generał Collinson, członek rady nadzorczej liceum, bynajmniej na zmniejszenie jego tremy nie wpłynął.

— Kto taki?

— Collinson, komandor Orderu Łaźni. Był komendantem Pompadourów, starego pułku mego ojca — podpowiadał Swayne starszy.

— Nie śpiesz się! — odezwał się gość — Ja dobrze wiem, co to znaczy. Komenderujesz pierwszy raz w życiu?

— Tak jest, panie generale ! — Stalky niezręcznie wciągnął w płuca trochę powietrza — Baczność!

. Kownaj się!

Echo własnego głosu przywróciło mu pewność siebie.

Po kilku obrotach pluton powrócił do dawnej formacji. Urzędowa godzina kary dawno już minęła, ale nikt o tern nie myślał. Wszyscy szli na rękę Stalky’emu, który aż się pocił ze strachu, aby mu się głos nie załamał.

— Ten chłopak przynosi wam zaszczyt, sierżancie — zauważył gość — Oto dobry instruktor, dobra mustra i doskonały mater jał. Jednego tylko

nie rozumiem : Byłem właśnie na śniadaniu u rektora, a on nie wspomniał mi ani słowem, że wy tu macie korpus kadecki.

— Bo nie mamy, panie jenerale. To tylko trochę mustry.

— Ale zaraz widać, że oni to lubią! — odezwał się po raz pierwszy M’Turk, z figlarnym blaskiem w głębokich oczach.

— Dlaczego ty nie staniesz wraz z nimi w szeregu, Willy?

— Niestety, jestem na to za mało punktualny! — odpowiedział M’Turk — Sierżant wybiera co najlepszych.

— Bożejść się! — krzyknął sierżant, bojąc się eksplozji w szeregach — Ja — ja muszę panu generałowi powiedzieć, że.. .

— Ale wy możecie mieć korpus kadecki! — generał szedł za biegiem własnych myśli — I jeśli mój głos w radzie nadzorczej posiada jakieś znaczenie, wy ten korpus mieć będziecie. Dawno już nic nie sprawiło mi takiej radości! Chłopcy, ożywieni takim duchem, jak wy, powinni całej szkole świecić przykładem.

— To też oni świecą! — potwierdził M/Turk.

— Boże, to już tak późno! Mój powóz czeka już pół godziny, muszę się spieszyć. Niema to, jak przyjść i zobaczyć samemu. Którędy tu bliżej do wyjścia? Willy, pokażesz mi? Jak się nazywa ten chłopak, który komenderował mustrą?

— Zdaje mi się, Corkran.

— Powinieneś go znać. Z takimi chłopcami powinieneś się zaprzyjaźniać. Niezwykły chłopak. I co za bajeczny widok: Dwudziestu pięciu chłopców, którzy, jakby się zdawało, powinniby raczej grać w palanta, (było to w samym środku zimy, ale ludzie dorośli, zwłaszcza zaś tacy, którzy przebywali długo w cudzych krajach, dopuszczają się tych małych błędów, dlatego też i M'Turk nie poprawiał go) — mustrujących się dla samej miłości mustry. Szkoda byłoby zmarnować tak doskonały materjał. Ale mnie się zdaje, że ja przecie potrafię postawić na swojem.

—• Któż to jest, ten twój przyjaciel z białemi bokobrodami? — zapytał Stalky, kiedy MTurk wrócił do pracowni.

— Generał Collinson. Bywa u nas czasem na polowaniu. Bardzo zacny staruszek. Radził mi, żebym się bliżej z tobą zaznajomił, Stalky.

— Dał ci co?

M’Turk pokazał całego suwerena.

— Ach! — wykrzyknął Stalky, anektując go jako kasjer. —• To się dopiero naźremy! Ale co za bezczelność, Turkey, blagować o naszej punktualności i naszym zapale.

— To stary nie wiedział, żeśmy mieli mustrę

za karę?

— Ani mu się śniło. Przyjechał na śniadanie do starego. Spotkałem go potem, jak się włóczył po zakładzie i wpadłem na myśl pokazania mu naszej mustry. Widząc, że mu się to podoba, nie chciałem go peszyć; nie byłby mi dał suwerena.

.    — Ale się stary Foxy cieszył, widzieliście?

Czerwony był aż po uszy! — wtrącił Beetle — To był dla niego triumf nadzwyczajny. Popisaliśmy się, co się nazywa. Chodźmy teraz do Key te'a, kupimy sobie kakao i kiełbasek.

Po drodze dogonili Foxy, śpieszącego opowiedzieć swą przygodę Keyte’owi, byłemu wachmistrzom kawalerji, obecnie staremu weteranowi, miejscowemu poczmistrzowi i właścicielowi sklepu z towarami spożywczemi.

— Powinniście nam być wdzięczni! — rzekł Stalky znacząco.

— Jestem serdecznie wdzięczny, panie Corkran. W służbią musiałem nieraz od czasu do czasu zrobić panu na złość, ale poza służbą — rozumie pan, przekraczanie granic, palenie — jest pan jedynym młodym człowiekiem, na którego pomoc mogę liczyć, jeśli się przypadkiem potknę. Komenderował pan doskonale, ja to panu mówię. A teraz, gdyby pan chciał w przyszłości regularnie...

— Ależ on musiałby się dlatego spóźniać trzy razy na tydzień! zawołał Beetle — Nie myślicie chyba, Foxy, że on się będzie stale spóźniał dla waszej przyjemności.

— To prawda! — westchnął Foxy — Ale gdybjr pan Stalky mógł się jakoś urządzić i pan też, panie Beetle ■— dałoby wam to wielkie ,,for“ na wypadek założenia u nas korpusu kadetów. Mnie się zdajer że generał o to się postara.

Spustoszyli sklep Keyte’a sami, przez nikogo nie krępowani, bo stary, który znał ich zresztą: dobrze, najzupełniej zajęty był rozmową z Foxy.

— Według mego rachunku mamy płacić siedem szylingów, sześć szóstek! — wołał Stalky na drugi koniec sklepu przez ladę — Ale lepiej, żeby pan sam policzył.

— Nie potrzeba! Ja panu wierzę na słowor panie Corkran. — Mówicie, sierżancie, że służył w Pompadourach. Myśmy raz stali razem z nimi na garnizonie — w Umballi, o ile się nie mylę...

— Panie Keyte, czy ta konserwa z szynki i ozora kosztuje szylinga i osiem szóstek, czy szylinga i cztery szóstki?

— Niech będzie szylinga i cztery szóstki, panie Corkran. Rozumie się, sierżancie, chętniebym na to czasem jaką godzinkę poświęcił, ale jestem już za stary. Ale bardzobym chciał widzieć ich podczas mustry.

— Chodź, Stalky! — zawołał M’Turk — On cię nie słucha. Zostaw mu pieniądze na ladzie.

— Ośle jakiś, przecie ja muszę zmienić suwe-тепа! Keyte! Szeregowiec Key te! Kapral Keyte! Plutonowy Keyte ! Wachmistrz Keyte, zmienisz mi pan suwerena ?

— Owszem — paturalnie. Siedem szylingów i sześć...

Zapatrzył się bezmyślnie przed siebie, posunął -srebro w stronę Stalky’ego i zniknął w ciemnym pokoiku za sklepem.

— Będą gadali o Wielkim Buncie aż do wieczora.

— Stary Keyte był pod Sobraonem — odpowiedział Stalky —- Warto posłuchać, jak czasem .zacznie opowiadać! Foxy ani się umył do niego.

Twarz rektora, jak zwykle nieodgadniona, pochylona była nad stosem listów.

— I cóż pan o tern myślisz? — rzekł wreszcie do Bev. Johna.

—- Bardzo dobra myśl. Nie ulega kwestji — myśl jest świetna.

— Przypuśćmy. Więc ?

— Jednakże ja miałbym pewne wątpliwości — oto wszystko. Im lepiej poznaję chłopców, tern trudniej przychodzi mi określić ich sposób myślenia. Ale bardzobym się zdziwił, gdyby ten plan doszedł do skutku. To — to nie leży w charakterze szkoły.

My faktycznie przygotowujemy ludzi do służby wojskowej.

— Moim obowiązkiem — w tym wypadku — jest, uczynić zadość życzeniom Rady Nadzorczej. Rada Nadzorcza domaga się ochotniczego korpusu kadetów. I my im ten ochotniczy korpus kadetów damy. Zaznaczyłem jednakże, że szkoda byłoby wydawać pieniądze na mundury, zanim się należycie nie wyćwiczymy w mustrze. Generał Collinson przysłał nam pięćdziesiąt śmiercionośnych karabinów — nazywa je skróconemi Snidersami — wszystkie są zupełnie nie do użycia.

— O, tak, to jest konieczne w szkole, która w tak wielkich rozmiarach posługuje się pistoletami salonowymi — rzekł z uśmiechem Rev. John.

— Otóż — nie naraża nas to na żaden koszt —-■ wyjąwszy stratę czasu sierżanta.

— Ale jeżeli jemu się nie uda, pan będzie skompromitowany.

— O, to się rozumie. Więc dziś popołudniu każę wr korytarzu umieścić ogłoszenie a. ..

— A ja zaczekam na rezultat.

— Panowie, proszę nie dotykać szaragów! Foxy szamotał się z podnieconym tłumem w sali ginmastyczne j.

— Nie, panie Swayne, nawet Sniders’owi przeznaczonemu do ćwiczeń nie wychodzi na zdrowie, gdy ktoś wciąż klapie kurkiem. Tak jest, mundury przyjdą później, gdy już będziemy coś niecoś umieli; na razie poprzestaniemy na mus trze i ćwiczeniach. Przyszedłem tu, aby zapisać nazwiska ochotników. — Połóż pan ten karabin, panie Hogan! — Cóż ty zrobisz, Beetle? — zapytał jakiś głos* — Tyle mustry, ile mnie potrzeba, ja już

umiem.

— Jak to? Po tern, czego się już nauczyłeś? Dajże spokój! Nie bądź kretynem! Przecie za tydzień zostaniesz kapralem! — wołał Stalky.

— Ja nie idę do wojska! — Beetle poprawił swe okulary.

— Zaczekajcie chwilkę, Foxy! — wołał Hogan — Gdzie się mustra będzie odbywała?

— Tu, w sali gimnastycznej, zanim się tyle nauczymy, że będziemy mogli wyjść na ulicę.

— Żeby się na nas mogły gapić wszystkie ma-tołki z Northam? Niema tak dobrze, Foxibus!

— Zgoda, nie będziemy się o to kłócili. Naprzód mustra — potem zobaczymy.

— Hallo! — wołał Ansell z domu Macrei, łokciami torując sobie drogę przez tłum — Co jest z tym cholerycznym korpusem kadetów?

— Oszczędzi panu masę czasu w Sandhurst — odpowiedział żywo sierżant — Zdobywszy tu podstawowe wiadomości, zostanie pan w Sandhurst w krótkim czasie od ćwiczeń zwolniony.

— Hm! Nie mam nic przeciw nauczeniu się mustry, ale nie chce mi się paradować jak dziki osioł po okolicy ze strzelbką do zabawy. Perowne, cóż zrobimy? * Hogan się zapisuje.

— Nie wiem, czy będę miał czas — odpowiedział Perowne — Mam tyle nadliczbowych lekcyj!

— Uważaj to poprostu za jeszcze jedną lekcję nadliczbową — mówił Ansell — Przytem regulamin zbyt wiele czasu nam nie zabierze.

— Naturalnie, to się rozumie, ale maszerowanie wobec publiki? —rzekł Hogan, nie przewidując, że za trzy lata przyjdzie mu umrzeć na udar słoneczny w Burmie, poza obrębem fortu Minhla.

— Boisz się, że ci w mundurze nie będzie do twarzy, żółta małpo ?    — zaśmiał się drwiąco

MTurk.

— Stul paszezękę, MTurk, ty do wojska nie

idziesz!

— Ja sam nie idę, ale za to przyślę wam zastępców. Hej ! Morrel i Wake, wy dwa mikrusy przy szaragach, zaraz mi się zapisać.

Oblewając się rumieńcem — brak im było odwagi, aby się samym zgłosić — szkraby posunęły się ku sierżantowi.

Ależ ja nie potrzebuję malców — przynajmniej na początek — krzywił się sierżant — Chciałbym ■—• wolałbym kilku ze Starej Brygady — nie-punktualnych — zrobić z nich kadrę...

— Nie trzeba być niewdzięcznym, sierżancie! Oni są prawie tak wielcy, jak ci, których dziś bierze się do wojska.

M’Turk czytał ówczesne dzienniki, był wogóle dobrze poinformowany i korzystał z tego, gdy komuś chciał dokuczyć, jednakże nie wiedział, że Wake, zanim skończy trzydzieści lat, zostanie Umbaszim w egipskiej armji.

Hogan, Swayne, Stalky, Perowne i Ansell naradzali się, stojąc przy koniu, przyczem Stalky jak zwykle przewodniczył. Sierżant przyglądał się im niespokojnie, wiedząc, że większość pójdzie za nimi.

— Foxy nie podobają się moi rekruci — rzekł M’Turk do Beetle’a żałośnie — Może ty mu paru ochotników zwerbujesz.

Pełen dobrej woli Beetle wyłowił jeszcze dwu mikrusów — nie większych od karabina.

—• Macie Foxy! Oto mięso dla armat! Idźcie się bić za wasze ognisko domowe i ojczyznę, bydlaki małe — i to jak najprędzej.

— A Foxy mimo wszystko nie jest jeszcze zadowolony! — zauważył M’Turk.

A tak się żyje w Armji I tak się żyje we flocie.

Beetle zawtórował mu. Znaleziony w starym roczniku Punch’a poemat zdawał się znako nucie ilustrować sytuację.

A żeśmy przez to wpadli, Nikt chyba nie zaprzeczył

— Panicze, proszę się zachowywać spokojnie-Jeśli nie możecie pomóc, nie przeszkadzajcie.

Wzrok Foxy wlepiony był w radę przy koniu-Przyłączył się teraz do niej Carter, White i Tyrrell, wszystko chłopcy wpływowi. Reszta, z miną niezdecydowaną, oglądała karabiny. ~

— Chwileczkę! — zawołał nagle Stalky — Czy wolno nam wyrzucić tych gapiów za drzwi zanim się-zabierzemy do roboty?

— Rozumie się! — odpowiedział Foxy — Ktochce zapisać się do korpusu, zostanie tu. Ci, którzy nie chcą. się zapisać, wyjdą zamykając za sobą cicho drzwi.

Pół tuzina poważnie myślących chłopców po-skoczyło natychmiast, tak, że gapie ledwo zdążyli uciec na korytarz.

— I czemuż się nie zapisałeś? — pytał Beetle,, poprawiając przekręcony kołnierzyk.

— A wy?

— Poco? My nie idziemy do wojska. Prócz tego ja mus trę umiem doskonale, wyjąwszy oczywiście chwyty karabinowe. Ciekawe, co oni tam. w sali robią?

—• Układają się z sierżantem. Nie słyszeliście,, jak Stalky mówił: ,, Jeżeli na to przystaną — zgoda, jeśli nie — wszystko nam jedno. Wezmą Foxy na kawał — nie rozumiesz, idjoto głupi ? Za niecały rok idą do Sandhurst albo do Budy (Szkoła w Woolwich). Nauczą się regulaminu, a potem pewnego*'

•pięknego dnia puszczą wszystko kantem. Myślisz, że jak się ma taką kupę lekcyj nadliczbowych, chce się udawać wojsko dla zabawy?

— Albo ja wiem! Chciałem napisać o tern wiersz. — Byłbym ci się po nich przejechał!... Wiesz, coś w rodzaju Ballady o Łowcach Psów. . .

— Nie radzę ci, bo King z pewnością rzuci się na ten cały korpus jak byk na czerwoną płachtę. Nie pytano go o radę. Widzisz go, jak węszy i łazi dokoła tablicy z ogłoszeniami? Chodź, pociągniemy go za język.

Niby to wałęsając się bez celu, zbliżyli się z nie-winnemi minami do dyrektora.

— A to co ? — wykrzyknął na ich widok King, udając wielkie zdziwienie — Byłem pewny, że uczycie się walczyć za ojczyznę.

— O ile wiem, kompanja jest już pełna, prósz pampsora — odpowiedział M'Turk.

— Szkoda! — westchnął Beetle.

— A więc mamy czterdziestu mężnych obrońców! Jaki szlachetny giest! Co za poświęcenie! Nie wykluczam możliwości, że na dnie tego szlachetnego zapału jest też chęć uniknięcia zwykłych obowiązków. Niewątpliwie otrzymają też szczególne przywileje, jak chór i Towarzystwo Nauk Przyrodniczych — nie wypada mówić „Łowcy Pluskiew“.

— Przypuszczam, że tak, prósz pampsora — rzekł M’Turk z przekonaniem — Wprawdzie pan

rektor nic jeszcze o tem nie mówił, ale z pewnością jakieś przywileje dostaną.

— Z całą pewnością!

— A jednak, mój drogi Beetle — King na pięcie odwrócił się do niego — możliwe jest, że gospodarze domów — niezbędny, choć poniekąd lekceważony czynnik w skromnym mechanizmie naszej egzystencji— będą również coś mieli do powiedzenia w tej materji. Życie, zwłaszcza życie młodzieży, to nie sama tylko broń i amunicja. Czasami zajmujemy się także przypadkowo nauką.

— Jak to bydlę jest wiecznie niezmienne! — mruknął M* Turk, kiedy King nie mógł ich już słyszeć — Zawsze wiadomo, na co się da złapać. Widziałeś, jak go dźgnęło, kiedyśmy mówili o rektorze i specjalnych przywilejach.

— Niech się da wypchać. Mógłby się był zdobyć na przyzwoitość popierania korpusu. Wtedy ja mógłbym napisać balladę, wykpiwającą tę całą historję; a tak muszę udawać zwarjowanego entuzjastę. Mimo wszystko możemy jednak w pracowni wpychać Stalky’emu szpile, gdzie się tylko da.

•— Naturalnie. Ale w liceum musimy udawać, że jesteśmy za korpusem kadetów. Nie mógłbyś na-pisać jakiego morowego epigramu à la Catullus na to, że King jest korpusowi przeciwny?

Beetle zajęty był właśnie tem szlachetnem zadaniem, gdy wrócił Stalky, rozgrzany mus trą.

— Hallo, stary rębajło! — zaczął M‘Turk — Gdzież ubity pies? Czy to obrona czy wyzwanie?²)

— Wyzwanie! — odpowiedział Stalky, rzucając się równocześnie na niego — Słuchaj, Turkey, dajcie spokój korpusowi. Myśmy to byczo zorganizowali. Foxy przysiągł, że nie wyprowadzi nas na ulicę, póki sami nie zechcemy.

— Nieprzyzwoite wystawianie na widok publiczny nieletnich dzieci, małpujących idjosynkrazje starszych. Fuj !

— Mówiłeś z King’iem, Beetle ? — pytał Stalky podczas pauzy w zapasach.

— Niekoniecznie, ale to jego miły styl.

— Posłuchajcie swego wuja Stalky’ego, który jest Wielkim Człowiekiem. Dalej : In- \ exclusive Foxy każdego z nas po koleji — privatim i seriatim nauczy komenderowania półkompanją. Ergo i propter hoc, jak już będziemy w Budzie, w krótkim czasie zostaniemy zwolnieni od mustry. I w ten sposób, moi najdrożsi słuchacze, połączymy zdrową rozrywkę z nauką.

— Wiedziałem dobrze, wyrachowane bydlę, że ty zrobisz z tego jakąś lekcję nadliczbową! — odezwał się M’Turk — A za swą zakichaną ojczyznę umierać nie chcesz?

— Ani mi się śni, jeśli tego mogę uniknąć. Dlatego dajcie już temu korpusowi spokój.

■— Postanowiliśmy to już sto lat temu! — rzeki Beetle z pogardą — King będzie wam zawracał głowę, nie my!

— To zacznij zawracać głowę Kingowi, natchniony wieszczu! Zrób jaki fajno waty, klawy refren, każemy go śpiewać mikrusom.

— Słuchaj, chorobo jedna, patrz swoich ochotników, nie ruszaj mi tu stołem, jak piszę!

-— A zresztą on i tak nie będzie miał o czem gadać! — skończył Stalky znacząco.

Co chciał przez to powiedzieć, zrozumieli dopiero w parę dni później, kiedy im przyszło na myśl pójść przyglądać się ćwiczeniom plutonu. Drzwi do sali gimnastycznej zastali zamknięte na klucz, zaś przed drzwiami stał mikrus na warcie.

— Co za bezczelność! ■— zawołał M’Turk, pochylając się.

— Nie wolno zaglądać przez dziurkę od

klucza.

— Czyżby? Wake, bydlaku głupi, czy to nie dzięki mnie jesteś ochotnikiem?

— To nic nie znaczy. Ja mam rozkaz nie pozwalać nikomu zaglądać przez dziurkę-od klucza.

— A jeśli my będziemy zaglądali, to co? — zapytał M'Turk — Wyobraź sobie naprzykład, że ci tu zaraz kości po przetrącamy.

— Ja mam rozkaz pofagasować na każdego, kto mi przeszkadza w służbie, a po mustrze korpus kadecki da mu lanie stosownie do prawa wojennego.

— Widzisz, jaka to cholera z tego Stalky’ego! — rzekł Beetle.

Ani na chwilę nie wątpili, że on to wszystko wy

myślił.

— Ty sobie wyobrażasz naturalnie, że jesteś takim starym, srogim wiarusem na warcie — mówił Beetle, przysłuchując się dolatującemu z sali gimnastycznej szczękowi broni i głuchemu odgłosowi kolb dudniących po podłodze.

— Ja mam rozkaz nie wdawać się w żadne rozmowy, wyjąwszy tylko wytłumaczenie moich rozkazów — inaczej dostanę lanie.

M’ Turk spojrzał na Beetle’a. Potrząsnęli głowami i odeszli.

— Jak Boga kocham, Stalky jest naprawdę Wielki Człowiek! — rzekł Beetle po długiej chwili milczenia — Jedyna pociecha, że taka konspiracyjna zabawa doprowadzi Kinga do wściekłości. ' Wyprowadzało to z równowagi nie tylko Kinga, ale członkowie korpusu milczeli jak ryby. Foxy, nie związany żadną przysięgą, powędrował ze swemi bólami do Key te’a.

— Nigdy jeszcze w życiu nie zdarzyła mi się tak głupia historja. Zajęli cały gmach, obstawili strażami wewnątrz i zewnątrz, a pracują, jak opętani.

— Ale dlaczego ? — pytał stary wachmistrz.

— Żeby się nauczyć mustry. Nigdyście niczego podobnego nie widzieli. Jak ja każę im się rozejść — zostają i ćwiczą się w „trickach“. -— A na pole nie chcą wyjść — za nic na świecie. To wszystko jest mi podejrzane. Skoro jesteście korpusem kadetów, bądźcie korpusem kadetów i nie kryjcie się za zamkniętemi drzwiami.

— A co rektor na to mówi?

— Tego też nie rozumiem! — odpowiedział kwaśno sierżant — Mówiłem staremu — nie daje mi żadnego poparcia. Chwilami myślę, że sobie kpi ze mnie. Nigdy, Bogu dzięki, nie byłem sierżantem w oddziale ochotników, zato zawsze szczerze żal było mi tych, którzy w oddziałach ochotniczych sierżantami być musieli. Pan Bóg łaskaw!

— Bardzobym chciał ich zobaczyć! — westchnął Keyte — Bo, mimo wszystko, coście mi powiedzieli, nie rozumiem, do czego oni dążą.

— Ja nic nie poradzę, wachmistrzu! Poproście tego piegowatego, młodego Corkrana. To jest ich dowódca.

Nie można niczego odmówić staremu żołnierzowi z pod Sobraonu, a równocześnie jedynemu cukiernikowi w obrębie granic szkolnych. Tak tedy drżący ze starości Keyte, przykuśtykał o lasce i usiadł w kącie, aby się przyjrzeć mustrze.

— Postawa dobra! Postawa nadzwyczaj dobra! — szepnął podczas ćwiczeń.

— O, to nic w porównaniu z tem, co przyjdzie po mustrze. Zaczekajcie, jak każę im się rozejść.

Po końcowem „Rozejść się!“ szeregi stały jak mur. Wystąpił z szeregu Perowne, stanął naprzeciw oddziału i, pomagając sobie czasem zerknięciem do małej, czerwono oprawnej i na metalową sprzączkę zamykanej książeczki, komenderował przez dzie-. sięć minut. (Ten sam Perowne, którego później w Podzwrotnikowej Afryce zastrzelili jego właśni ludzie).

Po nim przyszedł Ansell, po Ansellu Hogan. Wszystkich trzech słuchano bez szemrania.

A wówczas Stalky oparł o ścianę swój karabin i, wciągnąwszy powietrze w płuca, zasypał kompanję deszczem druzgocących wymyślam

— Dość, panie Corkran! Tego w regulaminie niema! — zawołał Foxy.

— Nie szkodzi, sierżancie. Nigdy niewiadomo, co ludziom powiedzieć. —• Na miłość boską, spróbujcie stać, nie opierając &ię jeden o drugiego, wy kaprawe, zapocone, śmierdzące ofermy. To nie jest dla mnie żadna przyjemność iskać was tutaj! Mogliście się o to postarać w domu, wy, gnojki nie-wywiezione, a nie, to mogliście iść do milicji kanały czyścić!

— Stara szkoła! stara szkoła! My się na tem rozumiemy! — mówił Key te, obcierając załzawione oczy — Ale gdzie oni się tego nauczyli?

—• Od ojca — od wuja! Co tu dużo pytać! Połowa z nich musiała się narodzić o dwa kroki od koszar. (Pod tym względem Foxy był istotnie bliski prawdy). Jak Boga kocham, odkąd się ta komedja zaczęła, usłyszałem tu więcej wyzwisk, niż przez cały ток służby w wojsku.

— A w drugim szeregu stoi bydlak wypięty tak> jak gdyby chciał porodzić! Tak jest, ten sam, który się ogląda, szeregowy Ansell!

Rafinowany język Stalky‘ego przez trzy minuty chłostał ,,en gros et en detail“ ochotnika Ansella.

— Hallo ! — tu Stalky powrócił do normalnego tonu — Trafiony! Zaczerwieniłeś się, Ansell! Ruszyłeś się!

— Trudno mi było powstrzymać rumieniec — brzmiała odpowiedź — ale zdaje mi się, że się nie ruszałem.

— Wszystko jedno, teraz na ciebie kolej! — Stalky stanął na swojem miejscu w szeregu.

— O, mój Boże! Toż to najlepsza komedja w świecie! — śmiał się Key te, przyglądając się uważnie plutonowi.

Ansella Bóg też obdarzył krewnymi, służącymi w wojsku. Powoli, przeciągając leniwie — jego styl

był bardziej obmyślany niż Stalky’ego — zstąpił w otchłanne głębie spraw osobistych.

— Trafiony! — krzyknął triumfująco — Ty też nie mogłeś wytrzymać!

Stalky był czerwony jak burak, a karabin dygotał mu się w rękach.

— Myślałem, że wytrzymam — mówił, opanowując się z trudem — ale już po chwili krew mi do głowy uderzyła. Ciekawe, co?

— Dobrze robi na temperament — mówił powolny Hogan, kiedy składali broń.

— Widzieliście kiedy coś podobnego? — mówił zrozpaczony Foxy do Keyte'a.

— Ja się na ochotnikach nie znam, ale to naj -pocieszniej sza rzecz, jaką kiedykolwiek widziałem. Ja już wiem, czego oni chcą. Boże, ileż razy w życiu, mnie tak zjechano ! Ale^postawę mają bardzo dobrą naprawdę, doskonałą.

— Gdyby mi się udało wywabić ich w pole, zrobiłbym z nimi wszystko, co tylko bym chciał. Inaczej może zaczną śpiewać, gdy przyjdą mundury.

Faktycznie był już najwyższy czas, aby korpus kadetów do pewnego stopnia zaspokoił ciekawość szkoły. Trzy razy już wartę zmaltretowano i trzy razy korpus wymierzał zbrodniarzowi sprawiedliwość według własnego prawa wojennego. Szkoła , szalała. Co komu po korpusie kadetów •— mówiono — którego nikt nigdy nie widzi? Mr. King gratulo-

wał szkole niewidzialnych obrońców, a tych jego pchnięć nie było czem odbić. Foxy sposępniał i zaczął się niecierpliwić. Kilku członków korpusu wyrażało wątpliwości co do mądrości tego sposobu postępowania i kwest ja mundurów zarysowała się na horyzoncie. Gdyby im je dano, musieliby je nosić.

Ale, jak się to często w życiu zdarza, rozstrzygnięcie niespodziewanie samo naraz przyszło z zewnątrz.

Hektor w swoim czasie poinformował Radę Nadzorczą, że poleceniu jej stało się zadość i że — o ile wie — chłopcy uczą się mustry.

Nie wspominał nic o warunkach, pod jakiemi ochotnicy zgodzili się na tę naukę. Oczywiście, generał Collinson był zachwycony i podzielił się tym zachwytem ze swymi przyjaciółmi. Jeden z tych jego przyjaciół miał znów przyjaciela, który był członkiem parlamentu — człowieka pełnego jak najlepszych chęci, inteligentnego, a przedewszystkiem wielkiego patrjotę, pragnącego zrobić jak najwięcej dobrego w jak najkrótszym czasie. Niestety jednak, nie możemy odpowiadać za przyjaciół swych przyjaciół. Gdyby przyjaciel Collinsona był mu tego swego przyjaciela przedstawił, generał byłby poczynił odpowiednie kroki i w ten sposób jeszcze niejedno może uratował. Ale przyjaciel mówił tylko o swym przyjacielu, a ponieważ niema na świecie dwu ludzi, którzy by daną rzecz widzieli tak samo, portret*

przedstawiony Collin sonowi, nie był dokładny. Prócz tego, człowiek ów był posłem do parlamentu i nienagannym konserwatystą, a generał żywił — właściwy każdemu żołnierzowi angielskiemu — ogromny szacunek dła tej najwyższej instytucji. Mąż ten wyjeżdżał właśnie na zachód wnieść trochę •światła w jakiś ciemny okręg wyborczy. Czy nie byłe by dobrze, gdyby, zbrojny w rekomendację generała i wziąwszy za temat ten przedziwny, nowopowstały korpus kadecki, powiedział parę słów, •ot, poprostu pogawędził trochę z chłopcami, co ? Pan wie, co oni łubią, a to właśnie człowiek, jakiego tam potrzeba... Już on im do serca przemówić potrafi, może pan być pewny...

— Za moich cząsów nie trzeba było do nich •dużo mówić — odpowiedział generał nieufnie.

— Ach, czasy się zmieniają — w miarę, jak się szerzy oświata i tak dalej. Dzisiejsi chłopcy to jutrzejsi mężczyźni. Czem skorupka za młodu nasiąknie. .. Zwłaszcza, rozumie pan generał, w tych czasach, kiedy kraj schodzi na psy!

— Pod tym względem masz pan zupełną słuszno ść.

Wyspa rozpoczynała pięcioletni okres rządów Gladstone^, i już sam ich początek nie przypadł generałowi do gustu. Wobec tego obiecał napisać do rektora, bo ostatecznie kwestji nie ulegało, że dzisiejsi chłopcy to jutrzejsi mężczyźni. To, jego zdaniem, było niezwykle dobrze powiedziane.

W odpowiedzi rektor oświadczył, iż z radością powita Mr. Raymonda Martin'a M. P., o którym tak wiele słyszał; z całą przyjemnością użyczy mu gościnności na jedną noc i upoważnia go do przemówienia do uczniów na dowolny temat. Jeśli Mr. Martin nie miał dotychczas sposobności przemawiania do tej klasy młodzieży angielskiej, rektor nie wątpi, że będzie to dla niego zajmującem doświadczeniem.

— I mocno jestem przekonany, że co do tego, to się nie mylę! — zwierzył się rektor Rev. Johnowi '— Słyszałeś pan co kiedy o niejakim Raymondzie Martinie ?

— Na uniwersytecie miałem kolegę tego nazwiska — odpowiedział kapelan — Był to, prawdę mówiąc, skończony cymbał, ale wszystko brał strasznie na ser jo.

— Następnej soboty będzie w liceum mówił o „Patrjotyzmie“.

— Nasi chłopcy nie cierpią, gdy się im psuje sobotę. Wobec ,,uczty“ patrjotyzm nie ma szans powodzenia.

— Sztuka też nie. Przypomina sobie ksiądz nasze wieczorki pod tytułem Godzina z Szekspirem? — rektor mrugnął zlekka okiem — Albo tego komicznego dobrodzieja z świetlnemi obrazami?

— Co to, do ciężkiej choroby, za jakiś Raymond Martin, M. P. ? — pytał Beetle, przeczytawszy w korytarza ogłoszenie o odczycie — Czemu to bydło pcha się do nas zawsze w sobotę?

— Och, Ruomeo, Ruomeo! Dlaczego jesteś Ruomeo ? — mówił M’Turk, czytając mu przez ramię i cytując artystę z ostatniego półrocza — Nic nie szkodzi, wierzmy, że w każdym razie on będzie lepszy od niej. Stalky, jesteś ty należycie patrjotycznie usposobiony? Jeśli nie, ten drab zabierze się do ciebie !

— To przecie nie będzie trwało cały wieczór. Ostatecznie można posłuchać, co powie.

— Za żadne skarby świata nie opuściłbym tego odczytu — mówił M’Turk — Chłopcy mówili, że ta baba, wołająca wciąż Ruomeo — Ruomeo — to była piła. Ja nie mówiłem nic, mnie się ona podobała. A dopiero jak dostała w samym środku byrady czkawki! Może i on czkawki dostanie ? Pamiętajcie, kto pierwszy wejdzie do sah gimnastycznej, niech zachowa miejsca dla wszystkich trzech.

Niemało oczu obserwowało Mr. Raymonda Martin'a M. P., kiedy zajeżdżał przed dom rektora. Nowoprzybyły, bez śladu jakiegoś zdenerwowania, wysiadł z powozu w jak najlepszym humorze i pełen życia.

— Trąci mi trochę szewcem — zauważy! M'Turk — Nie zdziwiłbym się, gdyby był radykałem. Targował się z fiakrem przy wysiadaniu. Słyszałem na własne uszy.

— To jego byczy patrjotyzm! —objaśnił Beetle.

Po herbacie rzucili się do szturmu, aby zdobyć miejsca dla siebie, obsadzili jakiś spokojny kąt i zaczęli krytykować. Wszystkie lampy gazowe były zapalone. Na małym gradusie w głębi sali widziało się fotel rektora. Tam-to miał Mr. Martin wygłosić swój odczyt. Przed gradusem był rząd krzeseł dla profesorów.

Wszedł z urzędową miną Foxy i oparł o biurko przedmiot, podobny do kawałka materji, owiniętej dokoła kija. Ponieważ nikogo z władz jeszcze nie było, szkoła zaczęła bić brawo, wołając : — Co to takiego, Foxy? Czyście buchnęli gościowi parasol? My tu rózg nie potrzebujemy! U nas się bije trzciną! Weźcie tę miotłę! Odlicz się! — i tak dalej, dopóki wejście rektora i nauczycieli nie położyło końca tym demonstracjom.

— Jedna bycza rzecz — belfrzy nie cierpią tego tak samo jak my. Patrz, jak King chciałby się wydostać z przeciągu...

— Gdzie Kaymondiferus Martin? Punktualność, drodzy słuchacze, to obraz wojny...

— Przestań gęgać! Oto Jego Wysokość! Boże, co za morda!

Mr. Martin, w stroju wieczorowym, wyglądał niewątpliwie okazale •— wysoki, mocno zbudowany, biało-czerwony mężczyzna. Jednakże, co się tyczy wychowania, Beetle zachowałby się lepiej od niego.

— Patrz na jego plecy podczas rozmowy z rektorem. Co za maniera obracania się plecami do sali! To Filister — Jebuzyta — Hiwita — mówił M’Turk, cofając się i parskając pogardliwie.

Kilku bezbarwnemi słowy rektor przedstawił mówcę i usiadł wśród oklasków. Gdy zobaczono, że Mr. Martin wziął te oklaski do siebie, naturalnie zaczęto klaskać jeszcze bardziej tak, że przez dłuższą chwilę nie mógł zacząć. Nie znał zupełnie szkoły — ani jej tradycyj, ani historji. Nie wiedział, że, jak to stwierdziły najnowsze obliczenia, z tych chłopców na stu ośmiu urodziło się gdzieś daleko — w obozie, w garnizonie lub na pełnem morzu, zaś siedemdziesięciu pięciu na stu było synów oficerów armji lądowej lub marynarki —Willoughby ow, Gaulefów, De Castro, MayneWw, RandalFówi tym podobnych—nie myślących o niczem innem, jak tylko, aby w dalszym ciągu uprą wiaćrzemioslo ojców. Rektor mógł mu powiedzieć to i znacznie więcej jeszcze ciekawych rzeczy, ale po trwającym całą godzinęobiedzie, zjedzonym w jego towarzystwie, postanowił raczej nie mówić już nic. Mr. Raymond Martin sam wszystko wiedział.

Rozpoczął swą mowę od długiego, char kocącego „A więc, chłopcy!“, które, choć słuchacze nie zdawali

sobie z tego nawet sprawy, odrazu nieprzyjemnie* szarpnęło każdym młodym nerwem. Zaznaczył, że oni chyba wiedzą — hę? — poco do nich przyjechał. Nie często miał sposobność przemawiać do chłopców, jednakże, mimo iż niektórzy uważają chłopców raczej za pocieszne, nie zasługujące na uwagę istoty, on przypuszcza, że są tacy sami, jakimi byli w czasach jego młodości.

— Ten człowiek — rzekł M'Turk z przekonaniem — jest gadareńska Świnia!

Tu jednak należy zaznaczyć, że przecie oni nie będą zawsze chłopcami. Wyrosną na ludzi, albowiem dzisiejsi chłopcy to ludzie jutra, a od ludzi jutra zależy dobra sława ich wielkiej ojczyzny.

— Jeśli to pójdzie tak dalej, moi kochani słuchacze, to mym przykrym obowiązkiem będzie poskromić tego szewczynę.

Stalky wciągnął nosem powietrze.

— Niepodobieństwo ! — zwrócił mu uwagę MTurk — On pokazuje swego Eomea bezpłatnie.

To też powinniby pomyśleć czasem o obowiązkach i zadaniach otwierającego się przed nimi życia, które nie jest bynajmniej grą w tennis...

Tu wyliczył kilka gier, i aby już upadek swój; uczynić zupełnym, wymienił też „bile“.

— Tak jest! — powtórzył — Życie nie jest jedną grą w „bile!“

Dreszcz zgrozy obiegł ławki; młodsi omal nie krzyczeli z oburzenia. Ten człowiek — to poganin •— wyrzutek — człowiek, który przeszedł wszelkie granice — potępiony w oczach ludzkich! Stalky ukrył twarz w dłoniach. M’Turk szeroko otwartemi, Tozradowanemi oczami pił każde jego słowo, zaś Beetle poważnie potakiwał głową.

Nie ulega żadnej wątpliwości, że niektórzy z nich za parę lat będą mieli zaszczyt służyć Królowej i nosić oręż u boku. On sam zaznajomił się z tą służbą jako major w pewnym pułku ochotniczym i szczęśliwy jest, słysząc, iż i oni w łonie swem ustanowili ochotniczy korpus kadecki. Powstanie takiej instytucji daje nadzieję, iż zrodzi się z niej duch dziarski i zdrowy, mogący w danym razie bardzo dobroczynnie wpłynąć na kraj, który oni tak kochają i z przynależności do którego są dumni. Niektórzy z nich już dziś myślą — on o tern nie wątpi — z niecierpliwością oczekują chwili, kiedy będą mogli swych ludzi poprowadzić na kule wrogów Anglji, i z całą dumą swej młodzieńczej męskości zajrzeć śmierci w oczy na polu bitwy.

Otóż trzeba wiedzieć, że wstydhwość chłopca jest dziesięć razy większa od wstydliwości dziewczyny, jako że jej ślepa Przyroda wytknęła jedno tylko przeznaczenie, zaś mężczyźnie kilka. Mówca wielką, zdrową łapą zdzierał te osłonki i deptał po nich ożywioną jak najlepszemi chęciami stopą swej

wymowy. Ochrypłym głosem perorował o takich drobnostkach, jak marzenie o honorze i sławne, rzeczy, o których chłopcy nie rozmawiają nawet z najserdeczniejszymi przyjaciółmi,mówił, wyobrażając sobie w swej naiwności, że dopóki on się w liceum nie pokazał, nigdy o tych możliwościach nie myśleli. Wskazywał im świetne cele palcami, które zasmarowywały wszelki blask na horyzoncie. Profanował najtajniejsze zakątki ich dusz okrzykami i gestami. Polecał im zastanowić się nad czynami przodków w taki sposób, że się rumienili po same uszy. —„Niektórzy z nich — wołał głosem, jakby przecinającym lodowe milczenie -mieli może krewnych, którzy padli na polu bitwy w obronie ojczyzny.“ (Wielu z nich pomyślało w tej chwili o starej szabli, wiszącej w sieni lub w jadalni, a którą oglądali z podziwem lub gładzili ukradkiem, odkąd się mogli na nogach utrzymać.) Mówca zaklinał ich, aby naśladowali świetny przykład przodków, a chłopcy nie wiedzieli, gdzie oczy podziać.

Za młodzi byli, aby sobie móc jasno zdać sprawę ze swych wra żeń, ogarniał ich tylko coraz większy gniew, bo czuli, że ich znieważa ten tłusty pan, uważający „bile“ za grę!

Tak powoli zdążał ku efektowi końcowemu — którego, swoją drogą, użył później z niesłychanem powodzeniem na zebraniu wyborców^ — podczas gdy oni siedzieli, czerwieniąc się, zmieszani, upokorzeni, przygnębieni. Po wielu, wielu słowach, jedną ręką

sięgnął po owinięty mater ją kij, zaś drugą położył sobie na sercu. Oto —oto uchwytny symbol ich ojczyzny — godzien czci i szacunku! Niechaj każdy chłopak, patrząc na tę flagę, przysięgnie sobie, że pomnoży jej świetność. I rozwinąwszy przed nimi perkalową flagę Wielkiej Brytanji, świecącą swTemi trzema barwami, czekał na grzmot oklasków, mający uwieńczyć jego trudy.

Ale chłopcy patrzyli w milczeniu. Oczywiście, nieraz tę rzecz widzieli — daleko, na posterunku straży nadbrzeżnej, lub przez teleskop w połowie masztu, gdy bryg jaki podpływał ku piaskom Bran-tonu, na dachu Golf Clubu lub oknie Key te’a, gdzie były pudełka cukierków z takiemi banderolami. Ale liceum nigdy flagi nie używało, nie mieszano jej do życia chłopców, rektor nigdy o niej nie mówił, ich ojcowie również o niej nie wspominali. Była to rzecz święta, znajdująca się poza wszystkiem. Na wszystko święte, cóż sobie wyobraża ten drab, wymachujący im przed oczami tą okropnością? Ach, szczęśliwa myśl! On jest prawdopodobnie pijany!

Sytucję uratował rektor. Powstawszy szybko, zaproponował podziękowanie dla mówcy. Zaraz po pierwszych jego słowach szkoła, jakby uwolniona od nieznośnego ciężaru, ożywiła się i wybuchła szalo-nemi oklaskami.

— I jestem głęboko przekonany — kończył rektor z twarzą jasno oświetloną płomieniem gazu —

że wszyscy wraz ze mną podziękujecie serdecznie Mr. Raymondowi Martinowi za miłą pogawędkę, jaką nas zaszczycił.

Do dziś dnia nikt nie wie, jak się to właściwie stało. Rektor zaklina się, że nic podobnego nie zrobił, lub jeśli — to widocznie musiało mu coś wpaść w oko, ale obecni twierdzą, że zupełnie wyraźnie i otwarcie mrugnął jednem okiem po słowie „miłą“. Mr. Raymondowi Martin’owi oklasków nie szczędzono. Jak potem mówił: — „Bez przechwałek, zdaje mi się, że tych parę moich słów przemówiło im do serca. Nigdy jeszcze nie słyszałem, żeby chłopcy tak krzyczeli „hurra!“

Kiedy zadzwoniono na modlitwę, wyszedł, a chłopcy stanęli szeregiem pod ścianą. Rozwinięta flaga wciąż jeszcze zwisała ze stołu. Foxy, wzruszony do głębi wymową Mr. Martina, przyglądał się jej z dumą. Rektor i nauczyciele, którzy stali w głębi estrady, nie mogli widzieć tej jawnej okropności, ale jeden z prefektów wystąpił z szeregu i, zwinąwszy ją szybko, równie szybko wsunął ją w szeregi z floretami.

Jak gdyby pocisnął niewidzialną sprężynę, w tej chwili rozległ się cichy pomruk zadowolenia, który przeszedł w żywe salwy oklasków.

W sypialniach omawiano konferencję. Wyrok był jednogłośny. Mr. Raymond Martin z całą pewnością urodził się w rynsztoku a wychowanie odebrał

w szkółce gminnej, gdzie grano w bile. Prócz tego (podaję tu tylko garść określeń z całego mnóstwa) jest płaskim błaznem o miękkim pysku, ,,wstrętnym śmierdzielem", chorążym z brzuchem z galarety (to już był pomysł Stalky’ego) i jeszcze wielu innemi rzeczami, których przytaczać nie wypada.

Ochotnicy korpusu kadeckiego zebrali się w poniedziałek, przygnębieni i zawstydzeni. Jednakże nawet wówczas dzięki rozumnemu milczeniu można było uniknąć ostateczności.

Ale Foxy nie wytrzymał i palnął :

— Po tej pięknej mowie, jakąście panowie przedwczoraj słyszeli, powinniście zabrać się do ćwiczeń ze zdwojoną pilnością. Teraz już koniecznie trzeba będzie wyjść z sali na otwarte pole.

— Nie może się bez tego obejść, Foxy?

Pieszczotliwa, jedwabista intonacja głosu Stal-ky’ego powinna go była ostrzec.

— Nie, zwłaszcza kiedy nam tak wspaniałomyślnie darował tę flagę. Wyjeżdżając rano, powiedział mi, że nie ma nic przeciw temu, żeby jej korpus używał, jak swojej. Piękna flaga.

Stalky w martwem milczeniu postawił karabin na swojem miejscu w stojakach i wystąpił z szeregu. Hogan i Ansell poszli za jego przykładem.

Perowne wahał się.

— Słuchaj, możebyśmy... — zaczął.

— W tej chwili ją znajdę! — mówił sierżant, zwrócony do nich plecami — Moglibyśmy wtedy...

— Chodźcie! — krzyknął Stalky — Na co jeszcze, do djabła, czekacie? Rozejść się!

— Co — jak to — dlaczego?

Huk karabinów, rzucanych w stojaki przez chłopców, jeden po drugim występujących z szeregu, zagłuszył jego głos.

— Ja — ja będę musiał donieść o tern panu rektorowi! — wyjąkał.

— Więc — donieś i niech cię djabli wezmą! —• zawołał Stalky pobielałemi wargami i wybiegł.

— To ci dopiero komiczna histor ja ! — opowiadał Beetle M’Turkowi — Siedzę sobie najspokojniej w świecie w pracowni, pisząc mały poemacik o chorążym z brzuchem z galarety, aż tu naraz wpada Stalky. Ja mówię ,,hallo“, a ten mnie sklął, jak mularz, i zaczyna beczeć jak warjat. Głowę położył na stole i wyje. Może by zobaczyć, co mu jest?

M'Turk zaniepokoił się.

— Może sobie co zrobił?

Zastali go z błyszczącemi oczami i gwiżdżącego przez zęby.

•— Ale cię wziąłem na kawał, Beetle! Wiedziałem, że się dasz złapać! Byczy kawał ! Byłeś pewny, że ja beczę. Widzisz, jak ja umiem udawać. Ty stary, tłusty ośle!

To mówiąc, zaczął Beetle’a skubać za uszy i policzki w sposób zwany „dojenie“.

— Nie lżyj, boś beczał! — odpowiedział spokojnie Beetle — Dlaczego nie jesteś na mustrze?

— Mustrze? Jakiej mustrze?

— Nie udawaj warjata. Na mustrze w sali gimnastycznej.

— Bo żadnej mustry już niema. Korpus kadetów się wściekł — zdechł — zaśmierdział — zgnił! A jak będziesz na mnie tak patrzył, to ci kości po-przetrącam, Beetle — ... Iw dodatku mam być oskarżony przed rektorem o wymyślanie...

¹

Krzyż zwycięstwa.

²

Niemożliwa do przetłumaczenia gra słów „defence“

i „defiance“.

OSTATNI KURS.

Było to na kilka dni przed wakacjami i egzaminami, a co jeszcze ważniejsze, przed wyjściem pisma licealnego, redagowanego przez Beetle ⁵a. Podjął się tego zadania, ukołysany pochlebstwami Stalky "ego i MTurka, a także stosownie do surowego prawa pracowni. Przystąpiwszy do dzieła, spostrzegł, jak to już inni przed nim zauważyli, że gdy on pracował, jego przyjaciele krytykowali go. Stalky na pamiątkę Sponge’a przezwał jego pismo ,,Patrjota ze Swilligfordu“ — zaś M’Turk wyśmiewał jego język, zestawiając go złośliwie z językiem Ruskina i de Quincey’a. Jedynie rektor interesował się wydawnictwem, ale także na swój sposób. Nic nie radząc, ani nie odradzając, oddał mu do zupełnej dyspozycji swą pachnącą cygarami bibljotekę, pełną brunatno oprawionych książek. Tu znalazł też Beetle wygodny, wyściełany fotel, srebrny kałamarz i mnóstwo piór i papieru. Znajdowały się tu całe stosy starych autorów dramatycznych, „Podróże“ Hukluyt’a, francuskie przekłady poetów rosyjskich, jak Puszkin i Lermontow; krótkie, dziwne, drażniące

nowelki, pomieszane z ekscentrycznemi piosenkami autora nazwiskiem Peacock, Borrow’’a Lavengro; ciekąwTa książka, uważana za przekład poematu zatytułowanego Rubäigät, zdaniem rektora, niedocenionego jeszcze należycie. Były setki tomów po-ezyj : — Crashawr, Dr y den, Aleksander Smith, L. E.

L., Lydia Sigourney, Fletcher i jego wyspa szkarłatna; Donne, Faust Marlowre’a i Ossian (MTnrk przez trzy dni chodził, jak pijany, kiedy mu go Beetle pożyczył); Raj Ziemski, Atalanta w Caly-donie, wreszcie Bossetti — aby wymienić tylko parę nazwisk. Czasami rektor, wpadłszy pod pretekstem cenzurowania pisma, czytał Beetle’owi to ten to ów urywek z jakiegoś poety, otwierając mu nowe hory-" zonty. To znów, oddychając powoli, z oczami napół-zamkniętemi nad swrem cygarem, opowiadał mu o wielkich ludziach żyjących i dziennikach, dawno już pogrzebanych a założonych przez nich w czasach ich buntowniczej młodości ; o latach, kiedy te planety były małemi, dopiero rozżarzającemi się gwiazdami, szukającemi sobie miejsca w niezmierzonej obojętności ludzkiej, zaś on, rektor, znał ich wszystkich jako młodych ludzi. Oczywiście, praca była w takie dni pod psem, a Beetle, z głową pełną nowych miar wierszowych i różnych historyj, zwierzał się z wszystkiego tylko jednemu jedynemu M’Turk’owi na pias-czystem wybrzeżu morskiem, krocząc wTyniośle dokoła tkwiącego w piachach galeonu wielkiej Armady

i krzycząc i przemawiając wierszami do długich języków fal morskich.

Skutkiem wypróbowanej nieufności dyrektora domu przez trzy ostatnie kursy pominięto ich przy mianowaniu prefektów. Stopień ten.należny zasłudze, równocześnie dawał zaszczytne prawo noszenia laski, a czasem, z pewnemi zastrzeżeniami, swobodę używania jej.

— Ale — mówił Stalky — jak o tem pomyślę, to muszę powiedzieć, że dzięki temu, że nas pominięto, daliśmy Szóstej w przeciągu roku taką szkołę, jak nikt przez siedem lat.

Z dumą dotknął swej szyi. Okalał ją wysoki i sztywny kołnierzyk, jaki, stosownie do zwyczajów, mieli prawo nosić tylko uczniowie Szóstej Klasy» Uczniowie Szóstej Klasy widzieli ten kołnierzyk i nie mówili nic. Jeszcze rok temu Kicia, Ebenezar, a choćby Dick IV kazaliby im do pięciu minut zdjąć to chomąto, inaczej... Ale tegoroczna Szósta Klasa, składała się głównie z młodych celujących uczniów, protegowanych przez dyrektorów domów i zbyt uważających na swą godność, aby chcieć zadzierać z przebiegłą trójką. To też trójka nosiła kaszkiety zsunięte na tył głowy, a nie na bakier, jak przystało na uczniów Piątej Klasy, chodziła w powszednie dni w lakierkach, a w niedzielę we wspaniałych krawatach — i nikt przeciw temu nie protestował. Na wiosnę M’Turk miał iść do Cooper Hill, a Stalky do

Sandhurst, zaś rektor oświadczył im, że o ile nie zaniedbają się zupełnie podczas wakacyj, nie mają się czego obawiać. Pod tym względem, jak ,,trainer,“ młodych źrebiąt, rektor rzadko się mylił.

Tegoż dnia wziął Beetle’a na bok i dał mu mnóstwo dobrych rad, z których jednak Beetle ani słowa nie pamiętał, gdy, wpadłszy do swej pracowni, blady ze wzruszenia, zaczął opowiadać swą przedziwną historję. Wymagała ona wiary niemało.

— Więc na początek miałbyś sto funtów rocznie? — rzekł M’Turk bez entuzjazmu — To mało!

— I koszta podróży! Wszystko już załatwione. jRektor mi powiedział, że mnie oddawna już do tego przygotowywał, a ja nic a nic nie wiedziałem — nic a nic! I nie zaczyna się wcale od pisania od siebie, rozumiecie? Naprzód adjustuje się telegramy i wycina się z gazet nożyczkami różne kawałki.

— Fuj, nożyczki! — wykrzyknął Stalky — Wyobrażam sobie, jakich sztuk będziesz dokazywał. Ale w każdym razie i dla ciebie już jest to ostatni kurs. Siedem lat, moi kochani słuchacze — i nawet prefektami nie zostaliśmy.

— Mimo wszystko, nie były to lata najgorsze — mówił M’Turk — Będzie mi przykro rozstać się .z naszem starem liceum. Wam nie?

Spojrzeli na morze, pieniące się u płaskich brzegów w jasnem świetle pogodnego, zimowego dnia.

282.

— Eiekawe, gdzie będziemy o tym czasie na przyszły rok? — rzekł Stalky w zamyśleniu.

— A za pięć lat! — wtrącił MTurk.

— Ale słuchajcie! — zawołał Beetle — Mój odjazd to tajemnica. Rektor nikomu o nim nie wspominał. Wiem o tern, bo Prout powiedział mi dzisiaj, że, o ile zmądrzeję — hehe! — mógłbym w następnym kursie zostać prefektem. Widać, trudno mu już o prefektów.

— Zróbmy Szóstej jaki kawał na pożegnanie!

—    namawiał MTurk.

— E, to smarkacze -głupi! — odpowiedział Stalky, który już uważał się za kadeta w Sandhurst

—    Poco?

— Efekt moralny! — tłumaczył MTurk — Pozostawienie po sobie niezapomnianej tradycji i tak dalej.

— Lepiej chodźmy do Bideford i popłaćmy długi! — rzekł Stalky — Pumpnąłem ojca na trzy suwereny — ad hcc. Winienem tylko trzydzieści szylingów. Beetle, leć do starego i poproś go o pozwolenie. Powiedz mu, że chcesz zrobić korrektę

z Patrjoty ze Swillingfordu.

— Niech będzie ! — zgodził się Beetle — Będzie to mój ostatni numer i chciałbym, żeby wyglądał przyzwoicie. Złapię go może przed śniadaniem.

W dziesięć minut później wyszli szeregiem, w dowód szczególniejszej łaski uwolnieni od apelu

o piątej godzinie, mając całe popołudnie przed sobą. To samo, na swoje nieszczęście, uczynił i King, który nigdy nie mógł się obejść od złośliwych dowcipów^. Ale całe brygady Kingów nie potrafiłyby tego dnia, wTyprowradzić Beetle "a z równowagi.

— Aha! — zawołał, zacierając ręce — Zabawiamy się* studjowaniem lekkiej literatury. Przyziemna wiedza matematyczna nie jest dla umysłów tak wzniosłych, jak nasze, nieprawdaż?

(— Sto funtów rocznie! — pomyślał Beetle, uśmiechając się, z wzrokiem, zapatrzonym w dal).

•— Nasza dawna indolencja szuka schronienia na kwiecistych ścieżkach nieokreślonej fikcji. Ale zbliża się już dzień obrachunku, mój ty kochany Beetle! Ja sam ułożyłem parę małych py-taniek z gramatyki łacińskiej, pytaniek, którym na-wTet twoje mistrzostwo w sztuce wykręcania się nie podoła. Tak, tak, z gramatyki łacińskiej. Ja sądzę, o ile mogę się tak wyrazić — zresztą zobaczymy, jak zadania zostaną rozdane — że Ulpian ci wystarczy... Aha! Elucescebat — mówił nasz przyjaciel! Zobaczymy, zo—ba—czymy!

Beetle wniąż jeszcze nie dawał znaku życia. W myślach znajdował się na pokładzie parowca, z za-płaconemi kosztami podróży w wielki, przedziwny świat — o tysiąc mil od wyspy Lundy.

Śmiejąc, się złośliwie, King porzucił go wreszcie.

— On o niczem nie wie. On będzie poprawiał zadania i urągał i sadził się przed małymi chłopcami na przyszły kurs — i znowu na przyszły!

Beetle pobiegł za swymi przyjaciółmi stromą ścieżką, prowadzącą przez zarosłe żarnowcem wzgórze za liceum. Znalazł, ich rzucających kamykami w szczyt gazometru, od czego z trudnością starał się ich odwieść stary umorusany dozorca gazowy. Widzieli, jak naoliwiał kurek zapuszczony w ziemię między dwoma krzakami żarnowca.

— Cokey, na co jest ten kurek? — zapytał

Stalky.

— Do dostarczania gazu kuchniom — odpowiedział Cokey — Jakby go w ten sposób przekręcić, panicze musieliby się uczyć przy świeczkach.

— Ale ! — rzekł Stalky i zamyślił się tak, że milczał przez długą chwilę.

— Hallo! A wy tu co robicie?

Stali na zakręcie ścieżki, oko w oko z Tulke’m

— pierwszym prefektem domu Kinga — przysad-kowatym, płowym chłopcem z rodzaju tych, którzy muszą zostać prefektami ze względu na ich zdolności, zostawszy nimi jednak, nigdy nie mogą sobie dać rady i wciąż apelują o poparcie do rektora, bardziej gorliwi niż taktowni.

Trójka nie zwracała na niego uwagi. Mieli formalne pozwolenie na wyjście. Tulke powtórzył swe pytanie podniesionym głosem, bo N. 5 nieraz dobrze

mu nadokuczał i prefektowi zdawało się, że wreszcie złapał ich na gorącym uczynku.

— Ki djabli ci do tego ? — odpowiedział Stalky z najsłodszym ze swych uśmiechów.

— Słuchaj-no! Ja nie myślę... nie myślę — jąkał się Tulke — pozwalać na to, aby mi uczniowie Piątej Klasy odpowiadali klątwami!

— To wynoś się i zwołaj zebranie prefektów! — wtrącił M'Turk, znając słabą stronę Tulke’go.

Prefekt aż się dławił ze złości.

— Nie krzyczy się w ten sposób na uczniów Piątej Klasy — mówił Stalky — To bardzo nieprz}r-zwoicie.

— No, więc wyduś-że raz z siebie to jajo, ty kwoko! — rzekł spokojnie M’Turk.

— Ja — ja chcę wiedzieć, co wy robicie poza granicami ?

To mówiąc, wywinął laską w powdetrzu.

— Mój Boże! — odpowiedział Stalky — Dopiero teraz dowiadujemy się, o co idzie. Dlaczegóż nie spytałeś odrazu?

— A więc, pytam teraz: Co tu robicie?

— Uwielbiamy cię, Tulke! — odpowiedział Stalky — Myślimy, że jesteś niesłychanie byczy mąż, może nie?

— Tak jest! Tak jest!

Z za zakrętu wyjechał powozik pełen młodych panienek. Na jego widok Stalky natychmiast padł

przed Tulke’m na kolana, jakby się chciał do niego» modlić; twarz Tulke’go stała się szkarłatna.

— Mam prawo myśleć •..

— Słuchajcie! Słuchajcie! Słuchajcie! — wołał Beetle, naśladując bidefordskiego obwoływacza miejskiego — Tulke ma prawdo myśleć! Trzy hurra dla Tulke’go!

Zabrzmiało trzykrotne hurra.

— To nasz choleryczny podziw dla ciebie! — mówił Stalky — Ty nie masz poję—cia, Tulke, jak my cię strasznie kochamy. My cię tak okropnie kochamy, że gdybyś to zrozumiał, to powinienbyś iść-do domu i wyciągnąć kopyta. Ty jesteś za dobry, Tulke, żebyś mógł żyć!

— Tak jest! — odezwał się M’Turk — Zrób nam tę przyjemność i wyciągnij kopyta. Pomyśl, jak ci będzie w trumnie do twarzy.

Tulke pędem pobiegł pod górę z groźnym blaskiem w oku.

— Z pewnością wyniknie z tego zebranie prefektów — rzekł Stalky — Dotknięty honor Szóstej Klasy i tak dalej. Tulke będzie przez całe popołudnie pisał zaproszenia, a Carson za wezwie nas po herbacie. Tym razem płazem nam tego nie

puszczą.

— A załóż się ze mną o fajgla, że on poczłapie za nami! — odezwał się M’Turk — To benjaminek King’a i gdyby im się udało złapać nas na czem, obaj

cieszyliby się z naszych skalpów. Musimy uważać na siebie.

— Wobec tego ja proponuję, żebyśmy poszli do mamy Yeo na ostatnią ucztę. Jesteśmy jej winni około dziesięciu szylingów, a Mary będzie beczeć, jak się dowie, że już odjeżdżamy — namawiał Stalky.

— Ale ci mnie ostatnim razem ta Mary huknęła przez łeb! — zauważył Stalky.

— To się zdarza, jak się ją zaczepia — zauważył MTurk — Przeważnie jednak oddaje pocałunki — Chodźmy do mamy Yeo.

Skierowali się ku liczącemu z dwieście lat domostwu, napół mleczarni, napół restauracji, w głębi ■ciasnej i wąskiej uliczki. Chodzili tam, kiedy jeszcze byli mikrusami, stąd też, przez całą rodzinę łubiani, byli tam, jak u siebie w domu.

— Przyszliśmy zapłacić długi, mamuńciu — mówił Stalky, obejmując ramieniem pięćdziesięcio-sześcio-calową kibić gospodyni •— Zapłacić długi, powiedzieć z Bogiem — i — i strasznie nam się chce jeść.

— Ej że! — zawołała mama Yeo — Zalecanki do mnie? Z kimże w tany? Wstydźcie się, smarkacze!

— Boga mego, niktby się nie odważył, gdyby Maryśka tu była! — mówił MTurk szerokim, północno-de wo ńskim akcentem, jakiego chłopcy używali podczas swych wypraw.

— Któż-to używa imienia mego nadaremno?

Drzwi w głębi otwarły się i, niosąc wfcizę ubitej śmietany, weszła Mary jasnowłosa, błękitnooka dziewczyna, a rumiana jak jabłuszko. Beetle pocałował ją, za jego przykładem z zimną krwią poszedł Turky. Obaj dostali natychmiast po szturchańcu.

— Nie całuje się nigdy dziewczyny, gdy można pocałować samą gospodynią ! — rzeki Stalky, mrugając bezczelnie jednem okiem na matkę Yeo i przeglądając równocześnie słoiki konfitur na półce.

— Cieszy mnie, że przynajmniej jednemu z was nie śpieszno, aby oberwać po buzi — odezwała się Mar ja, zwracając się ku niemu z wyzywającą miną.

— Wielkie rzeczy! Ja mogę się dać śmiało pocałować!

— Nie doczekasz się, żebym ja cię pocałowała — urwiszu jeden!

— Ani mi się śniło. Mało to dziewcząt w Nort-ham? A w Apple dore?

Niemożliwy do naśladowania grymas napół lekceważenia, napół urazy podkreślił tę odpowiedź.

— Aj, kochanie! Ty źle skończysz! Dlaczego tak wąchasz śmietanę?

— Zdaje mi się, że skwaśniała — odpowiedział Stalky — Powąchaj sama.

, Mary lekkomyślnie zastosowała się do jego życzenia.

W Bidefordzie całuj, Nie żałuj !

mówił Stalky, całując ją bez żadnych złych następstw.

— Ty — ty — ty! — zaczęła Mary, zanosząc się od śmiechu.

— WNorthamone są lepsze, bardziej szczodre. W Northam one nam pocałunki oddają — ciągnął dalej Stalky, podczas gdy M’Turk z całą powagą obtańcowywał mamę Yeo.

Kiedy zasiedli do bitej śmietany z konfiturami i gorącym chlebem, Beetle zwiastował Mary smutną nowinę.

— Tak jest, Mary, już nigdy więcej się nie zobaczymy. Pojedziemy sobie i zostaniemy pastorami i misjonarzami.

— Baczność! — wykrzyknął M’Turk, który patrzył w ulicę z poza zasłony w oknie — Kozumie się, Tulke szedł za nami. Widzicie go ? Idzie ulicą...

— My nie jesteśmy wyjęci z granic! — uspokajała ich mama Yeo — Możecie tu siedzieć spokojnie.

To rzekłszy, potoczyła się do pokoju w głębi, gdzie siadła i zaczęła robić kasę.

— Mary! — rzekł Stalky nagle z tragicznym akcentem — Czy ty mnie kochasz?

— Pewnie! Powiedziałam ci to przecież, gdy byłeś jeszcze taki mały — odpowiedziała dziewczyna.

— Widzisz tego chłopca na ulicy ? — Stalky pokazał jej nic nie przeczuwającego Tulke’go — Jego.

przez całe jego krótkie życie nigdy żadna dziewczyna nie pocałowała, Mary! Jakież to straszne.

— Co mnie to obchodzi? Mnie się zdaje, że z czasem to przyjdzie samo przez się w sposób naturalny — to mówiąc potrząsnęła wyzywająco głową — Nie chcesz przecie, żebym ja go pocałowała.

— Dam ci pół korony, jeśli go pocałujesz — rzekł Stalky, pokazując jej monetę.

Pół korony było dużo dla Mary, a żart też coś wart, ale. ..

— Ona się boi! •— rzucił M’Turk w psychologicznym momencie.

— Boi się! — potwierdził zgodnie Beetle, znając jej słaby punkt — W Northam niema ani jednej dziewczyny, której by to trzeba dwa razy mówić. A w dodatku taka ładna dziewczyna!

M'Turk mocno zaparł się nogą w drzwi na wypadek, gdyby mama Yeo chciała wejść niespodziewanie, bo twarz Mary przybrała wTyi*az stanowczy. W tej chwili Tulke spostrzegł, że drogę zagrodziła mu wysoka córa Dewonu — tego najmilszego pod słońcem kraju łatwych pocałanków. Grzecznie usunął się na bok, zaś ona namyślała się przez chwilę, a potem położyła mu swą dużą rękę na ramieniu.

— Dokąd idziesz, kochanku? — zapytała.

Stalky, który wepchnął sobie chustkę do ust, widział, jak młody chłopak oblał się szkarłatem.

— Daj że mi całusa! Czy was w szkole zupełnie grzeczności nie uczą,?

Tulke stracił deck i chciał zawrócić. Mary poważnie i sumiennie pocałowała go dwa razy. Nieszczęsny prefekt uciekł.

Wróciła do sklepu z oczami pełnemi naiwnego zdziwienia.

—■ Pocałowałaś go? — pytał Stalky, wręczając jej pieniądz.

— Pewnie, że tak! Ale wiecie co, chłopcy, to chyba nie student. On miał taką minę, jak gdyby mu się na płacz zbierało.

— Mybyśmy z pewnością nie płakali. Ano, spróbuj, “czy który z nas się rozpłacze! — mówił M’Turk.

Mary wyszturchała ich wszystkich trzech po

kolei.

Kiedy wreszcie wyszli z czerwonemi jak ogień uszami, oświadczył Stalky:

— Zdaje mi się, że z tej konferencji prefektów niewiele nam przyjdzie.

— A ja myślę inaczej ! — odpowiedział Beetle — Słuchaj. Jeżeli to on pocałował — a tak utrzymywać będziemy my — jest cynicznym, niemoralnym rozpustnikiem, a jego postępowanie musi się nazwać jawną nieprzyzwoitością. Confar orationes Regis furiosissimi, jak mnie złapał na czytaniu Don Juąna.

— Niema co gadać, on ją pocałował! — wtrącił jVFTurk — Na samym środku ulicy. W czapce mundurowej na głowie.

— Godzina 3.57 m. pop. Zapamiętajcie to sobie. Co chciałeś powiedzieć, Beetle?

— Otóż-widzicie. On nie kłamie. Może powie-, dzieć, że to ona go pocałowała.

— A wtedy co będzie?

— Wtedy? Jakto co? — zawołał Beetle, podskakując z radości na samą myśl o tern. •— Czy nie rozumiecie jeszcze? Przecież stąd chyba wniosek jasny, że Szósta Klasa nie może się obronić przeciw publicznym zniewagom, a nawet porwaniu. To znaczy, że trzeba chyba, aby niańki chodziły z nimi na spacer. Wystarczy szepnąć to tylko w budzie —-tożby się Szósta Klasa wkopała!

— Jak Boga mego! — ucieszył się Stalky —• Dobrze się kończy nasz ostatni kurs. A teraz syp i popraw tę swoją szmatę, ja i Turkey pomożemy ci. Wejdziemy od tyłu, poco nam niepokoić Randalla.

— Tylko nie naróbcie mi zamieszania — mówił Beetle, wiedząc dobrze, czego się może spodziewać po pomocy przyjaciół, ale z drugiej strony nie mogąc wytrzymać, aby się swem znaczeniem przed nimi nie popisać. Jego własne terytorjum stanowiła znajdująca się za drukarnią Ttandalla mała komórka, w której Beetle "owi zdawało się czasem, że jest naczelnym redaktorem Times’a. Tu, pod kierunkiem

zasmarowanego czernidłem drukarskiem terminatora, nauczył się jako tako gospodarować w kasztach, skutkiem czego uważał się za biegłego zecera.

Na kamiennym stole leżały już gotowe kolumny pisma licealnego. Beetle mógł poprawić leżącą na boku korektę, tego jednak za nic w świecieby nie uczynił. Zbrojny w młotek i szczypczyki wyciągał tajemnicze sztabki, rozluźniając formę, tu wyjął jakąś literę, tam ją znów włożył, czytając dorywczo, pochylony nad kolumnami i chichocąc nad własnemi artykułami.

— Z pewnością nie sadziłbyś się tak, jakbyś tom musiał zarabiać na życie — rzekł MTurk — To do góry nogami i po żydowsku? Czekaj, czy ]a co potrafię przeczytać.

— Idź-że! — zawołał Beetle — Przeczytaj te kolumny w formie, jeśli myślisz, że jesteś taki mądry.

— Kolumny w formie ! Cóż to znowu! Nie bądźże takim wściekłym zawodowcem.

M’Turk zaczął się wraz ze Stalky’m wałęsać po drukarni. Wszystkiego musieli dotknąć.

— Beetle, chodźno tu! — zawołał po paru minutach. Stalky —• Co to takiego ? To mi coś przypomina.

Beetle rzucił okiem i odpowiedział:

— To drukowane na egzamin łacińskie zadanie Kinga. In — In Ver rem: Actio prima. Co za szopa!

— Pomyślcie tylko o czystej, wzniosie myślącej młodzi, która dałaby duszę, żeby móc na to okiem rzucić! — zauważył MTurk.

— Nie, drogi Wilusiu — rzekł Stalky — toby mogło w zbyt przykry i bolesny sposób do tknąć naszych szanownych mistrzów. Nie będziesz przecie odrzynał, Wiluś!

— I tak teraz tego głupkowatego zadania przeczytać nie potrafię — brzmiała odpowiedź — A zresztą, my.tak czy siak z końcem kursu wychodzimy, więc nam to wszystko jedno.

— Czy przypominacie sobie, co szanowny Bloomer zrobił z opowiadaniem Spraggona o psach Puffington’a? Musimy za Kinga osłodzić trochę to jego mleko! —mówił Stalky, promieniejąc szatańską radością — Zobaczmy, czego Beetle potrafi dokonać przy pomocy tych obcęgów, z których jest tak dumny.

— Niełatwa to rzecz zrobić tę łacinę bardziej zwarjowaną niż jest, ale spróbujemy! — mówił Beetle, przenosząc Aliud i Asiae, wyjęte z dwu osobnych zdań. — Czekajcie, tę kropkę przeniesiemy trochę dalej, a zdanie zaczniemy od pierwszej lepszej wielkiej litery. Byczo! Tu całe trzy wiersze można przenieść na inne miejsce.

— Jedna z tych wykwintnych pauz, za które tak słusznie sławiono naszego słynnego myśliwego! — zacytował Stalky, który umiał polowanie Puffing-ton’a na pamięć.

•— Czekaj! — zawołał M’Turk — Tu jest vol — voluntate quiànam bez niczego.

— Zaraz o tem pomyślimy. Quiànam pójdzie po Dolabelli.

— Poczciwy, stary Dólabella — mruknął Stalky — Nie złamcie go! Jaka okropna jest ta proza Cice-rona, nieprawdaż? Powinienby nam być wdzię

czny. ..

— Hallo! — zawołał M’Turk, pochylony nad inną kolumną — Co mi dacie za wspaniałą odę? Qui. . . quis, o, to Quis multa gracilis, jak Boga kocham.

— Dawaj tu. Tuśmy mleko już dość osłodzili! — rzekł Stalky po kilim minutach gorliwej pracy •— Nigdy nie potrzebnie nie bijcie swych psów.

— Quis munditiis? •— zaczął Beetle, nie składając szczypców — Słowo daję, że to bycze! Czy ten znak zapytania nie fajno tu wygląda? Ней quoties fidcm! To brzmi-tak, jakby ten chłop czegoś się pietrał i nie wiedział, co z sobą począć.^ Cui fla-vam religas in rosa •— którego woń uciekła w różę — Mutatosque Deos jlebit in antro.

■— Płaczący w grocie niemi bogowie! — poddał Stalky — Jak Boga mego, Horacy potrzebuje nad sobą takiego samego dozoru, jak — Tulke.

Redagowali go gorliwie, aż się tak ściemniło, że już nic nie było widać. •

— Aha! Elucescebat — mówił nasz przyjaciel-Ulpian mi wystarczy, nieprawdaż? Jeśli King potrafi co zrobić z tego, jestem skończonym osłem — mówił Beetle, kiedy, wyśliznąwszy się przez okno, stanęli w dobrze znanej sobie alei na tyłach domu i rozpoczęli trzymilowy bieg do liceum. Korekta klasyków zatrzymała ich zbyt długo. Gdy wyczerpani i bez tchu, dopadli wreszcie krzaków i gazometru, w oknach liceum płonęły już światła i było co najmniej dziesięć minut po dzwonku na herbatę i apelu.

— Oj, źle z nami! — mówił zadyszany M’Turk •— Założę się o szylinga, że Foxy czeka na spóźnionych pod latarnią na podwórzu. I to świństwo, bo w dodatku sam rektor pozwolił nam wyjść, a myśmy nie przyszli na czas.

— Pozwólcie mi poszukać w pełnej skarbnicy mej wiedzy — zaczął Stalky.

—- Idź do licha! Nie udawaj Jorrocka. Nie moglibyśmy jakoś dopaść? •— martwił się MTurk.

— Mr. Badcliffe nie lubił butów biskupa, ale zalecał gorąco szampańskie wino i marmoladę more-lową jako smar na cholewy. — Gdzie tu ten figiel, którym się popołudniu zabawiał dozorca?

Słyszeli, jak szukał czegoś poomacku w mokrej trawie. A potem stał się cud. Światła w domkach straży nadbrzeżnej zgasły; jarzące się okna Golf Clubu zniknęły, za niemi fasady dwu hoteli. W po-

rozrzucanych tu i owdzie samotnych willach światła zaczęły blednąc, migotać, gasnąć. Wreszcie pogasły też światła w kolegjum i trójka znalazła się w ciemnościach burzliwej nocy zimowej.

— Jak Boga mego! To ci mróz! — zadeklamował Stalky —- Dal je powiędły! Uciekajmy!

Popędzili przez krzaki, podczas gdy liceum huczało jak ul rozgniewanych pszczół, a w refektarzach rozlegało się rytmicznie chóralne wołanie Gaz! Gaz! Gaz! Wreszcie stanęli na brzegu stromej drogi, która oddzielała ich od pracowni. Zsunąwszy się w wąwóz jak kule, wyskoczyli znów w górę jak ulicznicy i poskoczyli do swej pracowni. Nie minęły dwie minuty, a już byli przebrani, w suchych kurtkach, spodniach i zasznurowanych starannie pantoflach, poczem czem prędzej wmieszali się w refektarzu w tłum, przypominający ognisko rewolucji południowo-amerykańskiej.

— Ciemno, jak w grobie i serem śmierdzi!

Wrzeszcząc na całe gardło Gaz! Gaz! Stalky łokciami torował sobie drogę przez tłum.

— Cokey poszedł na spacer! Niech go Foxy poszuka !

Prout, jako najbliższy dyrektor, starał się przywrócić porządek, bo brutalni chłopcy rzucali w zamieszaniu kromkami chleba z masłem, a M’Turk przewrócił na stole mikrusów czajnik z ukropem, tak, że wielu było poparzonych i płakało z nieudawanego

bólu. Czwarta i Trzecia wyższa śpiewały hymn •szkolny Vive la Compagnie przy towarzyszeniu bębnienia nożami, a niższe klasy piszczały przeraźliwie i rabowały sobie wzajemnie wiktuały.

Kiedy wreszcie okropny odór zwiastował, że gaz już jest, Stalky, w rozpiętej bluzce, zapychał się żarłocznie tern, co mogło się nazywać jego czwartą filiżanką herbaty.

—- No, nareszcie jest światło ! — mówił — Hallo ! Oto Pomponius Ego!

Był to Carson, pierwszy celujący szkoły, dobroduszny, poczciwy chłopaczyna, filar Pierwszej drużyny piłki nożnej. Podszedłszy ku nim od stołu prefektów, poprosił ich suchym, oficjalnym'tonem, aby za pół godziny stawili się w jego pracowni.

— Konferencja prefektów! Konferencja prefektów! — zaczęto szeptać przy stołach, przyczem niektórzy chłopcy po barbarzyńsku demonstrowali działanie lasek i jego skutki.

— Iz której strony mamy ich teraz naciągnąć? — pytał Stalky, zwróciwszy się półtwarzą do Beetle ⁵a *— Tym razem to twój interes.

— Słuchajcie! —• brzmiała odpowiedź — Ja was proszę tylko o jedno, to jest, żebyście się nie śmiali. Ja oskarżę Tulke’go o niemoralność — à la King i to będzie bardzo poważna historja. Jak już nie będziecie mogli wytrzymać, nie patrzcie na mnie, bo trzasnę !

—- Dobrze. Niech będzie! — odrzekł Stalky.

Pociągła twarz M’Turk’a zesztywniała, a powieki napół przysłoniły mu oczy; to ostatnie było hasłem do bitwy.

Ośmiu czy dziewięciu senjorów z twarzami bardzo poważnemi i surowemi zasiadło kołem w fotelach w rozpaczliwie filister skie 3 pracowni Carsona. Tulke nie cieszył się wśród nich szczególniejszą popularnością, a kilku z nich, którzy już mieli do czynienia ze Stalkym i Sp. obawiali się, czy przypadkiem Carson nie zbłaźnił się. W każdym razie należało podtrzymać godność Szóstej Klasy. To też Carson odrazu wleciał na nich:

— Słuchajcie, chłopcy — ja — my — zawezwaliśmy was, żeby wam powiedzieć, że sobie trochę zanadto wobec Szóstej Klasy pozwalacie — i to nie od dziś — i — i myśmy patrzyli na to przez palce, ale dalej już znosić tego nie będziemy. Pokazuje się znowu, że dziś popołudniu, na drodze do Bideford sklęliście i zwymyślaliście Tulke’go. Otóż my pokażemy wam, że dalej tak nie pójdzie. Skończyłem.

■ •— Bardzo mi przyjemnie — rzekł Stalky — Baczysz jednak przyznać, że i my mamy jakieś prawa. Bynajmniej nie uchodzi, tylko dlatego, że przypadkiem jesteście prefektami, wrzeszczeć i ryczeć na nas, senjorów, i besztać ich, jakbyście byli dyrektorami. My nie jesteśmy mikrusami, Carson. Takie

kawały mogą zaimponować Davies’owi Tertinsowi, ale nie nam, rozumiesz?

— Tylko przez idjotyzm starego Pro ufa nie jesteśmy oddawna prefektami! Sami o tern wiecie! — wtrącił M/Turk — Nie macie ani odrobiny taktu.

— Przepraszam bardzo! •— zawołał Beetle — Konferencja prefektów powinna być zameldowana rektorowi. Pragnąłbym wiedzieć, czy rektor popiera Tulke’go w tej sprawie.

— Właściwie —właściwie to nie jest konferencja prefektów w ścisłem znaczeniu — rzekł Carson — Myśmy was zawezwali tylko poto, aby was przestrzec.

— Ale wszyscy prefekci są obecni! — obstawał przy swojem Beetle — Gdzież różnica?

— Jak Boga mego! — odezwał się Stalky — Wyobrażacie sobie, że to można tak zawołać nas na urąganie, przysyłając po nas człowieka, który nam przed całą szkołą podczas herbaty każe przyjść, tak, że wszyscy myślą, że to zebranie prefektów? Słowo daję, Carson, to ci płazem nie ujdzie!

— Ciemna historja, bardzo ciemna! —- dorzucił

M.Turk, potrząsając głową — W najwyższym stopniu podejrzana.

Prefekci spojrzeli po sobie niespokojnie. Tulke zwołał trzy konferencje prefektów w przeciągu dwu kursów, aż wreszcie rektor oświadczył, iż spodziewa się, że Szósta Klasa potrafi utrzymać inne w karbach

bez ciągłego straszenia jego powagą. Prawda, mieli wrażenie, że niezbyt zręcznie zabrali się do rzeczy, jednakże żaden przyzwoity, porządny chłopak nie ośmieliłby się kwestjonować legalności ich konferencji i z pewnością poddałby się sądowi. Protest Beetle'a był poprostn zuchwalstwem.

—- A wam powinno się poprostu dać lanie i koniec! — wykrzyknął lekkomyślnie niejaki Naughten.

Słowa te rozpaliły w Beetle’u szlachetne natchnienie.

— Za przeszkadzanie w umizgack Tulke’mu, co ?

Tulke stanął w ponsach.

— 0, tak to nie pójdzie! — mówił Beetle -— Zrobiłeś swoje! Zawezwałeś nas tu za to, żeśmy cię sklękli i zwymyślali, chciałeś nam dać przestrogę. Nam? Czekajże, teraz na nas kolej.

— Ja — ja — ja ■— zaczął Tulke — Nie pozwólcie tej młodej żmii mówić!

— Jeśli chcesz co powiedzieć, musisz się wyrażać przyzwoicie — zwrócił Beetle’owi uwagę Carson.

•— Przyzwoicie ? Niech wam będzie przyzwoicie. A wdęc słuchajcie. Idąc do Bideforde’u, spotkaliśmy tę ozdobę Szóstej Klasy — czy to dość przyzwoicie?

•— wałęsającą się po gościńcu z dziwnym jakimś blaskiem w oku. Wówczas nie wiedzieliśmy jeszcze, dlaczego tak bardzo zależy mu na tern, aby nas zatrzymać, ale pięć minut przed czwartą, kiedyśmy siedzieli w mleczarni Yeo, ujrzeliśmy Tulke’go

w biały dzień, w czapce licealnej, całującego i pieszczącego na ulicy kobietę. Czy to dla was będzie, dość przyzwoite?

— To nie prawda — to nie ja....

na-

— Czyżeśmy cię nie widzieli? — mówił clalej-Beetle — A potem — nie obawiaj się, Carson, będę się wyrażał przyzwoicie, —* wróciwszy ukradkiem z ustami ciepłemi jeszcze od pocałunków (nie próżno czytał Beetle nowoczesnych poetów) zwołujesz konferencję prefektów, które nie są konferencjami prefektów, w celu podtrzymania honoru Szóstej Klasy.

Tu otwarła się przed nim u owa, szczytna droga, natchnienia.

— A skąd my możemy wiedzieć ? — wykrzyknął — Skąd my możemy wiedzieć, ilu uczniów Szóstej Klasy macza palce w tej obrzydliwej aferze?

— Tak jest, bardzobyśmy chcieli to wiedzieć — odezwał się M'Turk z dostojną godnością.

dorzucił z współczuciem

— My mieliśmy zamiar pomówić z wami o tern zgodnie i spokojnie, Carson, ale wy woleliście, •zwołać konferencję Stalky.

Prefekci byli tak zaskoczeni, iż żaden z nich nie mógł się zdobyć na słowo. Wobec tego Beetle, starannie modelując swą retorykę według Kinga, atakował w dalszym ciągu, samego siebie wprowadzając w podziw i przechodząc.

— A — a straszna tu jest nietyle cyniczna nie-moralność tej całej sprawy, ile zuchwała, bezwstydna nieprzyzwoito ść. Pokazuje się, że nie będziemy mogli chodzić do Bidefordeu, żeby się nie natknąć na wstrętne miłostki któregoś z prefektów. Niema się z czego śmiać, Naughten. Ja nie twierdzę, abyśmy się nadzwyczaj na tych rzeczach znali, zdaje mi się jednak, że bardzo zatwardziałym w grzechu (cytata z kazania kapelana) musi być ktoś, kto potrafi ściskać swe miłośnice (to byłHuckluyt) w obliczu całego miasta. (Reminiscencja z Miltona). Mógłby się przynajmniej zdobyć na przyzwoitość - a wy jesteście przecie powagami co się tyczy przyzwoitości, sądzę

—    i poczekać aż się ściemni. Ale on nie czekał. Tak jest, nie przecz, nie czekałeś. O, Tulke, ty niepowściągliwy, niepanujący nad sobą bydlaku.

— Dość już, przestań na chwilę! — zawnłał Carson — Co to znaczy, Tulke?

— Ja — słuchajcie — bardzo mi jest przykro. Nigdy w życiu czegoś podobnego się po Beetle Чг nie spodziewałem.

— Dlatego — że — ty — nie —• masz — w sobie

—    cienia — wstydu — sądzisz — że — i ja — jestem

—    bezwstydny? — wykrzyknął Beetle jednym tchem.

— Chciałeś to wszystko zatuszować zapomocą różnych podstępnych machinacyj, co ? — mówił Stalky.

— Wręcz zniewaga dla nas trzech! — dorzucił M’Turk — Jakiż ty masz niski sposób myślenia, Tulke !

. — Za drzwi was wyrzucę, jeśli się w ten sposób będziecie zachowywali! —• wykrzyknął Carson z gniewem.

— Jeszcze jeden dowód, że to konspiracja! — rzekł Stalky z niewinną miną męczennika.

— Ja — ja szedłem ulicą — jak Boga kocham, szedłem sobie ulicą — wołał Tulke — i — i bardzo mi przykro — ale przyszła jakaś kobieta i — pocałowała mnie. Jak Boga kocham, ja jej nie pocałowałem.

Zrobiła się cisza, w której słychać było tylko przeciągłe, śpiewne gwizdnięcie przez zęby Stalky-ego, oznaczające pogardę, zdziwienie i szyderstwo.

— Daję wam słowo honoru, że tak było! — wyjąkał prześladowany — Och, nie pozwólcie im już urągać.

— Ano, trudno! — wtrącił M’Turk — Musimy oczywiście poprzestać na twem tłumaczeniu.

— Kusz, M'Turk! — zagrzmiał Naughten — Nie ty jesteś głównym prefektem.

— Pewnie, że nie! — odpowiedział Irlandczyk — Wy znacie Tulkego niewątpliwie lepiej niż my. To też ja mówię tylko za nas trzech. My tłumaczenie Tulkego przyjmujemy. Ja jednak chciałbym zaznaczyć, że gdyby mnie złapano na tak haniebnym

uczynku i ja ośmieliłbym się podać na swe usprawiedliwienie to, co Tulke — nie wiem, cobyście na to powiedzieli. Jednakże ze słowa honoru Tulkego...

— A Tulkus — przepraszam bardzo — Tul kiss*) — zatem Tulkiss faktycznie jest chłopcem honorowym — wtrącił Stalky.

— ze słowa honoru Tulkego wynika, że uczniowie Szóstej Klasy, wyszedłszy na spacer, nie mogą się obronić, jeśli ich pierwsza lepsza dziewczyna chce pocałować! — wykrzyknął Beetle, zadając ostatnie uderzenie — Ładna historja, no nie? Brakuje tylko, żeby się mikrusy o tern dowiedziały, toby była zabawa! My nie jesteśmy prefektami, to prawda, ale nas tak bardzo po ulicach nie całują. Nie wiem nawet, czy nam kiedy na myśl przyszło coś podobnego, co, Stalky?

— Ani mowy! — zastrzegł się Stalky, odwracając się, aby ukryć swój wyraz twarzy. Twarz M’Turka wyrażała tylko wzniosłą pogardę i odrobinę znużenia.

— No, no! Możnaby powiedzieć, że znacie się na tern lepiej, niż się zdaje! — zauważył jeden z prefektów.

— Cóż robić, jeśli wy pchacie nam to wciąż pod nos — tu Beetle zaczął naśladować przewlekły, naj-

⁹) Kiss — pocałunek.

bardziej jadowity, gawędziarski styl Kinga — miły deszczyk po burzy — krótko mówiąc, wszystko to jest dostatecznie paskudne i ohydne. Ja faktycznie nie wiem, kto się tu prezentuje w gorszeni świetle : Talke, którego przypadkiem złapano na gorącym uczynku, lub też ci, którzy tego uniknęli. Zaś my — tu zwrócił się dumnie do swych dwuch przy jaciół — mamy przed nimi stać i słuchać ich urągaó za to, żeśmy przypadkiem wpadli na ślad ich miłostek.

— Bodaj cię jasny piorun! Ja chciałem was tylko przestrzec! — wrzasnął Carson, wydając się tern samem lekkomyślnie w ręce nieprzyjaciela.

— Przestrzec? Ty?

Słowa te wypowiedziano z miną człowieka, który niespodziewanie w szafie swej znajduje niemiłą rzecz, jaka tam nigdy być nie powinna.

— Carson, czy chciałbyś być tak łaskaw powiedzieć nam, przed czem, na miły Bóg, miałbyś prawo przestrzegać nas po tym skandalu? Przestrzec nas! No, tego już za wiele! Chodźmy gdzieś, gdzie powietrze jest trochę czystsze!

Drzwi zatrzasnęły się za ich obrażoną niewinnością.

— 0 Beetle, Beetle, Beetle, mój złoty Beetle! — łkał Stalky, rzuciwszy się na falującą pierś Beetle *a, jak tylko znaleźli się w pracowni — I że ci sił starczyło!

— Poczciwa dusza! — mówił M’Turk, objąwszy obu ramionami głowę Beetle "a i kołysząc ją to prawo, to na lewo do taktu starej piosenki:

na

Piękne usteczka... słodsze... niż wiśni lub malin miód...

Zawsze rozkoszne... zawsze... w uśmiechu przybrane cud...

Zdają się mówić... Pójdź do mnie! Całuj! O, chodź!

Cium, cium, cium, cium, cium, cium — cium-cium!

— Uważaj ! Zbijesz mi latarnie! — sapał Beetle, wyrywając się z jego objęć — Co? Nie było to może wspaniałe? Nie zerykowałem ich w niesłychany sposób? Widzieliście, jak naśladowałem Kinga? 0, do djabła!

Beetle nagle się zachmurzył.

— Zapomniałem o najważniejszem słowie — sprośny! Nie wiedziałem, żem o tern zapomniał. W dodatku — jedno z najulubieńszych wyrażeń Kinga!

— Nic nie szkodzi. Oni z pewnością lada chwila przyślą do nas poselstwo z prośbą, żebyśmy szkole o nięzem nie wspominali — mówił M'Turk — Dja-belnie im musi na tern zależeć! Biedna Szósta! Biedna stara Szósta!

— Zepsute młode świntuchy! — zaśmiał się Stalky — Co za fatalny przykład dla niewinnych chłopców o czystych duszach i wzniosłym sposobie myślenia, jak ty i ja!

A tymczasem prefekci siedzieli w pracowni Carsona, niemi z osłupienia, wpatrując się wTulke go, któremu się zbierało na płacz.

— Ładna historja! — odezwał się wreszcie główny prefekt — A toś nam nawarzył piwa, Tulke!

— Czemu — czemu nie daliście temu przeklętemu Beetle'owi lania, zaium zaczął urągać? — jęknął Tulke.

— Ja wiedziałem, że tu będzie chryja! — rzekł prefekt z domu Prout'a — Nie trzeba się było, Tulke, upierać przy konferencji prefektów.

— Choroba ciężka, zarobiliśmy na czysto! — zaklął Naughten — Przyszli tu i naurągali nam, zamiast żebyśmy zbesztali ich. Beetle traktuje nas, jak gdybyśmy byli szajką szantażystów i tak dalej. A kiedy nas starli na miał, wychodzą i trzaskają za sobą drzwiami, jakby byli dyrektorami. I wszystko przez ciebie, Tulke.

— Ależ kiedy ja jej nie pocałowałem!

— Ośle głupi! Gdybyś powiedział, żeś ją pocałował i obstawał przy tern, byłoby dziesięć razy lepiej, niż to, co zrobiłeś — odpowiedział Naughten — Teraz rozgłoszą to w całej szkole, a Beetle narobi na ten temat kupę idjotycznych wierszy z różnemi przycinkami i przydomkami.

— Ależ kiedy naprawdę to ona mnie pocałowała !

Poza zadaniami i nauką Tulke myślał bardzo

powoli.

— Nie myślę o tobie. Myślę o nas. Pójdę do nich, spróbuję, może mi się ich uda namówić, żeby byli cicho.

— Tulke zgasił się zupełnie z tą całą chryją — zaczął Naughten pojednawczo, odnalazłszy Beetle’a. — Któż go tym razem pocałował?

— i ja przychodzę do was, a specjalnie do ciebie, Beetle, z prośbą, abyście tego wszystkiego w szkole nie rozgłaszali. Chłopcy starsi, jak wy, senjorzy, sami chyba zrozumieją, dlaczego.

— Hm! — mruknął Beetle z chłodną rezygnacją człowieka, widzącego, że będzie musiał spełnić nieprzyjemny obowiązek publiczny — Widzę, że będę jeszcze raz musiał iść i pomówić z Szóstą

•— Najzupełniej zbyteczne, mój drogi, zapewniam cię! — rzekł pośpiesznie Naughten — Mogę im powtórzyć wszystko, co chcecie!

Ale możliwość użycia zapomnianego przymiotnika była zbyt kusząca. To też Naughten wrócił na nierozwiązane jeszcze zebranie, prowadząc za sobą Beetle'a, bladego, lodowatego i wyniosłego.

— Zdaje się — zaczął Beetle, wymawiając słowa dobitnie i wyraźnie — zdaje się, że doznajecie pewnego niepokoju na myśl o środkach, jakich użycie moglibyśmy uznać za stosowne odnośnie do ostatniego — eh — eh — sprośnego postępku Tulke'go. Jeśli może was poniekąd uspokoić wiadomość, że my postanowiliśmy — ze względu na honor szkoły, rozumiecie — pominąć milczeniem wszystkie te — eh — sprośności, to — wam służę.

Wykręcił się na pięcie i dotykając, zda się, głową gwiazd, dostojnie skierował się ku pracowni, gdzie Stalky i MTurk leżeli koło siebie na stole, obcierając łzy, za słabi, aby się móc poruszyć.

Powodzenie kawału z zadaniem łacińskiem przeszło najśmielsze oczekiwania. Stalky i M'Turk byli od egzaminów uwolnieni (mieli nadliczbowe lekcje z rektorem), ale Beetle poddawał się egzaminowi z całą gorliwością.

— To zdaje mi się, jest twoje parergon! —• mówił King, rozdając drukowany tekst zadania — Ostatni popis, zanim przeniesiesz się w sfery wyższe. Ostatni atak przypuszczony do klasyków. Zdaje się, że już odbiera ci Kumor.

Beetle czytał tekst ze zmarszczonemi brwiami.

— Nie widzę tu ani głowy ani ogona ! — mruknął — Cóż to ma znaczyć?

— O, nie! — wykrzyknął King z profesorską kokieterją — My właśnie spodziewamy się, że ty po'wiesz nam, co to znaczy. To, widzisz, mój kochany Beetle, jest egzamin a nie konkurs na odgadywanie szarad. Zobaczysz, że twoi koledzy bez najmniejszych trudności...

Tulke wstał, wyszedł z ławki i położył tekst na katedrze. King spojrzał, zaczął czytać i naraz pozieleniał jak trup.

— Stalky dużo stracił — pomyślał Beetle — Ciekawa rzecz, jak się z tego teraz Kling wykręci.

— Zdaje się — zaczął Kling z wysiłkiem — iż uwaga naszego Beetle’a zawiera szczyptę prawdy. Skłaniam się ku przypuszczeniu, iż nasz zacny Randall musiał to upuścić w formie — o ile jesteście w stanie zrozumieć, co to znaczy. Beetle, podajesz się za dziennikarza! Może zechcesz powiedzieć kolegom, co należy rozumieć pod formą.

— Co, prósz pampsora? Formę — od czego? W tern zdaniu nie widzę wogóle ani jednego czasownika, a — a — a Oda jest także zupełnie inna.

— Właśnie, zanim pośpieszyłeś się ze swą krytyką, chciałem powiedzieć, że tekst musiał ulec w drukarni jakiemuś nieszczęśliwemu przypadkowi i że drukarz poprawił go według własnego widzimisię. Nie! — mówił, trzymając przed sobą papier na długość ramienia — Cp się tyczy Cicerona lub Horacego, to nasz Randall nie jest żadną powagą.

— To wcale nieładnie zrzucać winę na Ran dalia — szepnął Beetle do swego sąsiada — King musiał być pijany jak sowa, jak układał to zadanie.

— My jednakże — mówił dalej King — możemy uniknąć błędów, dyktując jeszcze raz tekst.

— Nie, prósz pampsora! — odpowiedział naraz co najmniej tuzin głosów — Będziemy mieli mniej czasu na tłumaczenie. Mamy tylko dwie godziny. Tak nie idzie. To jest zadanie z drukowanego tekstu.

Jak to potem klasyfikować? To wina Randa lia. To nie nasza wina. Jak egzamin, to egzamin, prósz pampsora — itd.

Oczywiście Mr. King uważał to za zamach, zmierzający do podminowania jego powagi i, zamiast natychmiast rozpocząć dyktando, wygłosił mowę o duchu, w którym się powinno przystępować do egzaminów. Kiedy burza zaczęła już przycichać,. Beetle rozdmuchał ją na nowo.

— Co? Co takiego? Coś powiedział do Mae-

Lagana ?

— Ja mówiłem tylko, prósz pampsora, że tekst przed rozdaniem należało przejrzeć.

— Słuchajcie! Słuchajcie! — rozległo się z tylnych ławek.

Mr. King zapragnął dowiedzieć się,, czy Beetle osobiście zamierza ustalać tradycje szkoły i ta jego żądza wiedzy pochłonęła nowych piętnaście minut,, podczas których prefekci jawnie już zaczęli okazywać swe zniecierphwienie.

— Powiadam wam, bawiliśmy się byczo! — opowiadał potem Beetle w pustej już i obranej ze wszystkiego pracowni N. 5. — Trochę krzyczał, a potem ja znów pociągnąłem go za język, a potem na-dy kto wał nam z połowę Dola belli.

— Poczciwy, stary Dolabella! — rzekł Stalky czule — To mój przyjaciel. No i?

— A wtedy myśmy go znowu zaczęli pytać, jak się każde słowo pisze i on, oczywiście, znowu się roz-wrzeszczał. Sklął mnie i Mac Lagana (Mac Lagan udawał, że się ze mną kłóci) i Randalla i ,, mater ja-listyczną ignorancję nieoświeconej burżuazji“, jej ,,ubieganie się wyłącznie o stopnie“" i tak dalej. Był to istotnie ostatni popis, ostatni atak, ostatnie pa-

rergon.

— Ależ on był pijaniuteńki, jak układał to zadanie! Spodziewam się, że to dałeś do zrozumienia — wykrzyknął Stalky.

— Pewnie! Powiedziałem to Tulke hnu. Powiedziałem mu, że niemoralny prefekt i pijaczyna-dyrektor stanowią parę. O mało się nie rozbeczał. Od czasu tej historji z Mary ma przede mną strasznego boja!

Tulke zachowywał się już skromnie i nieśmiało do ostatniej chwili, kiedy wypłacono pieniądze na podróż i kiedy chłopcy zaczęli siadać na bryczki, które miały ich zawieźć na stację.    ,

— Widzisz, Tulke! — zaczął -— Możesz sobie hyć prefektem, ale ja skończyłem już liceum, a ty .zostajesz. Rozumiesz to?

•— Tak jest, rozumiem. Bez urazy, Stalky!

— Stalky? Cóż to za śmiałość, smarkaczu jeden! — wykrzyknął Stalky, wspaniały w swym cylindrze, wysokim kołnierzyku, kamaszach i w dobrze skrojonym, bronzowym ulstrze — Chciałbym, żebyś

zdał sobie sprawę z tego, iż ja jestemMr.Corkran, podczas gdy ty jesteś małym, parszywym sztubakiem.

— Pozatem niesłychanie zepsutym! — dodał MTurk — Jak śmiesz nawet narzucać swe towarzystwo młodym ludziom o czystych duszach i wzniosłym sposobie myślenia?

— Chodź tu, Tulke! — wołał Naughten z wozu prefektów.

— Owszem, idziemy! Wstawać, chłopaki i posunąć mi się zaraz. Wy wszyscy wrócicie tu na drugi kurs z waszem „Tak jest, prósz pampsora“ i „O, prósz pampsora“ i „Nie, prósz pampsora!“ Zanim się jednak rozstaniemy, opowiem wam małą historyjkę. Jazda, Dickie (to do woźnicy) jesteśmy już gotowi. Wsuńcie to pudło na cylinder pod ławkę i nie pchajcie się tak na waszego wuja Stalky’ego.

•—• Doprawdy, trudno o grupę wznioślej myślących pacholąt, jakby się kto pytał! — mówił M’Turk z życzliwą łaskawością — Odrobinę niemoralni, ale ostatecznie, cóż zrobić! Chłopcy zawsze zostaną chłopcami. Niema co robić tak nadętej miny, Car-son. Pan Corkran zamierza nas zabawić historją Tulkego i Mary Yeo!

NIEWOLNICY LAMPY.

CZĘŚĆ DRUGA.

Tenże sam Dzieciuch, który Eustachemu Cleaver’owi, powieściopisarko wi, opowiedział swego czasu historję ujęcia Boha Na Ghee ¹), odziedziczywszy rozległą baronję z olbrzymiemi dochodami, wystąpił z wojska i pędził życie bogatego ziemianina, podczas gdy matka jego czuwała, aby się ożenił jak należy. Ale Dzieciuch, nie orjentując się jeszcze w nowych stosunkach, darował miejscowym ochotnikom na strzelnicę obszar długości dwu mil, a leżący w samym środku jego majątku, skutkiem czego sąsiedzi, żyjący zdała od świata w rzakach, pełnych bażantów, uważali go za skończonego war jata. Huk strzałów karabinowych płoszył ptactwo, dlatego wykluczono Dzieciucha z towarzystwa sędziów pokoju i przyzwoitych ludzi do czasu, aż jakaś panna z okolicy nie nauczy go rozumu. Dzieciuch mścił się za to, zaludniając swój dom starannie dobieranymi starymi kolegami licealnymi, przyjeżdżającymi na ur-

lop — rozkosznymi weteranami, na których jeżdżące na rowerach panny z okolicy mogły tylko zdaleka rzucić okiem. Z zaproszeń Dzieciucha wiedziałem, skąd jaki transport wojskowy nadszedł. Czasami sprowadzał kolegów w równym z nami wieku, czasem młodych, czerwieniących się łatwo olbrzymów, w których poznawałem byłych mikrusów, znanych mi jeszcze z drugiej przygotowawczej. Tych Dzieciuch i inni starsi pouczali o obowiązkach żołnierza.

— Ja musiałem z wojska wystąpić — mawiał Dzieciuch — z tego jednak nie wynika, aby olbrzymie zasoby mych doświadczeń musiały być dla przyszłości stracone.

Skończył właśnie trzydzieści lat i właśnie tegoż lata następująca depesza w rozkazującym tonie wezwała mnie na jego baronowski zamek:

— Dostałem dobry transport z Tamary, przyjeżdżaj.

Był to faktycznie nadzwyczaj dobry transport, dobrany wyłącznie dla mej osobistej przyjemności. Był tam łysawy, zniszczony kapitan piechoty hinduskiej, dygocący z febry poza swym olbrzymim, czerwonym nosem — a nazywał się kapitan Dickson. Był drugi kapitan, także z piechoty hinduskiej, z jasnym wąsem; twarz miał porcelanowo-białą, a ręce wątłe, ale odpowiadał wesoło, gdy go wołano Tertius. Był' tam też człowiek olbrzymi i wyglądający wy-

twornie, a który prawdopodobnie nie widział pola już od lat, starannie ogolony, cicho mówiący i mający w sobie coś kociego, zawsze ten sam stary Ebenezar, mimo iż był chlubą Indyjskiej Służby Politycznej ; a dalej był tu też chudy Irlandczyk, o twarzy niebiesko-czarnej od opalenia pod różnemi słońcami Departamentu Telegraficznego Na szczęście obite wojłokiem drzwi kawalerskiego skrzydła zamykały się szczelnie, bo my przebieraliśmy się kupą na korytarzach lub też w nie swoich pokojach, rozmawiając, wołając, krzycząc, a czasami walcując do taktu piosenek układu samego Dicka IV.

Mieliśmy sobie mnóstwo do opowiedzenia od czasu, kiedyśmy się ostatni raz spotkali w zmiennych losów kolejach w Indjach, na jakimś obiedzie, w obozie, na placu wyścigowym — w dak-bungalowie lub na dalekiej stacji kolejowej — ale nigdy nie traciliśmy się z oczu. Dzieciuch siedział na poręczy, słuchając nas nie bez pewnej zazdrości. Nie miał nic przeciw swej baronji, ale czasem żal mu było minionych dni.

Była to wesoła wieża Babel, mieszanina spraw osobistych, prowincjonalnych i dotyczących całego Imperjum, fragmenty starych list apelu, pomieszane z nowinkami politycznemi, aż wreszcie cały ten zgiełk przeciął odra zu huk burmańskiego gongu i my wszyscy powędrowaliśmy z ćwierć mili schodów, aby powitać matkę Dzieciucha, która znała nas

kiedyśmy jeszcze chodzili do szkoły, a powitała nas,, jak gdybyśmy się przed tygodniem rozstali. A przecie minęło jnż piętnaście lat od chwili, gdy płacząc ze śmiechu, pożyczyła mi szary szlafrok niezbędny do pewnego amatorskiego przedstawienia.

Obiad z Tysiąca i Jednej Nocy podano nam w sali długiej na osiemdziesiąt stóp, pełnej portretów przodków, wazonów z kwitnącemi różami i — co jeszcze większe na nas zrobiło wrażenie —ogrzewanej; kaloryferami. Kiedy uczta się skończyła i mamusia, odeszła (— Wy, chłopcy, chcecie sobie pewnie pogawędzić, więc ja wam powiem dobranoc!), zebraliśmy się dokoła ognia z gałęzi jabłoni, płonących na olbrzymim, lśniącym ruszcie stalowym w kominku wysokim na dziesięć stóp, zaś Dzieciuch uraczył nas, różnemi, dziwnemi likierami i temi papierosami, jakie uczą najbardziej cenić swą własną fajeczkę.

— Co za rozkosz ! — mruknął Dick IV z sofy, na której leżał zawinięty w koc — Od czasu jak przyjechałem do kraju, pierwszy raz jest mi.ciepło.

Wszyscy siedzieliśmy tuż przy ogniu, wyjąwszy Dzieciucha, który był już dość długo w domu, aby się przyzwyczaić do rozgrzewania się ruchem, kiedy mu było zimno. Jest to przykra rozrywka, do której, zamiłowanie na naszej wyspie zmyśla niemało Anglików.

— Jeśli powiesz choć słowo o zimnych tuszach i szybkim marszu, kości ci połamię, Dzieciuchu! —

ciągnął powoli M'Turk — Ja mam wątrobę, uważasz? Pamiętacie jakeśmy to uważali za niesłychaną .rozkosz zrywać się w niedzielę rano, kiedy w lecie było 57 stopni i kąpać się w morzu w Pebbleridge? Brrr !

— Doprawdy nie rozumiem — odezwał się Tertius — jakeśmy mogli jako chłopcy włazić do łazienek, gotować się aż do czerwoności, a potem z otwartemi porami wylatywać na śnieg i mróz! A mimo wszystko, o ile sobie przypominam, ani jeden chłopak z tego nie umarł

— A propos łazienek — zachichotał M'Turk — przypominasz sobie, Beetle, naszą kąpiel w łazience

N. 5 tego wieczoru, kiedy to Króliczy Bobek zdemolował pracownię Kinga? Cobym dał za to, żeby móc zobaczyć starego Stalky’ego! On jeden z obu naszych pracowni nie przyjechał.

— Stalky jest jednym z największych ludzi swego wieku! —wtrącił Dick IV.

— Skąd wiesz? — zapytałem.

— Skąd wiem? — odpowiedział Dick IV z pogardą — Gdybyś był ze Stalky’m w takich opałach, jak ja, nie pytałbyś z pewnością.

— Ja nie widziałem się z nim od czasu obozu pod Pindi w osiemdziesiątym siódmym! — zaznaczyłem — Zrobił się z niego wówczas olbrzymi chłop — około siedmiu stóp szeroki i cztery stopy gruby.

— Morowy chłop. Niesłychanie morowy chłopi — mówił Tertius, kręcąc wąsa i wpatrując się w ogień.

— Kiedy był w osiemdziesiątym czwartym w Egipcie — odezwał się Dzieciuch — mało brakowało, a byłby poszedł pod sąd wojenny. Jechałem z nim tym samym statkiem transportowym, taki sam nowicjusz, jak i on, tylko że po mnie to było widać, a po Stalkym nie.

— A cóż tam takiego zmalował? — pytał MTurk, pochylając się machinalnie, aby mi poprawić przekrzywiony krawat.

— Och, nic ! Jego pułkownik pozwolił mu wziąć dwudziestu Tommies i pójść na tyły kąpać się, czesać wielbłądy czy coś w tym guście, a Stalky zaawan-. turo wał się z derwiszami na piędziesiąt mil w głąb kraju. Wykonał wspaniale odwrót i ośmiu derwiszów ukatrupił. Wiedział dobrze, że nie miał prawa zapuszczać się tak daleko, wobec tego postanowił grożący mu cios uprzedzić i napisał do swego pieniącego się tymczasem z wściekłości pułkownika list, w którym się skarżył na ,,niedostateczne poparcie, udzielone mu w jego operacjach“. Zupełnie, jakby jeden brygadjer dał nosa drugiemu. Potem przeniósł się do sztabu generalnego.

— To — istotnie — cały — Stalky! — rzekł Ebenezar ze swego fotelu.

— Ty się może też z nim spotkałeś? — spytałem.

— O, tak! — odpowiedział swym cichym głosem

—    Brałem udział w finale tej •— tej epopei. Znacie tę historję?

Nie znaliśmy — ani Dzieciuch, ani M’Turk, ani ja — wobec czego bardzo grzecznie poprosiliśmy o informację.

— To była nielada przeprawa — rzekł Tertius

—    Wpadliśmy przed paru laty w pułapkę w górach Khye-Kheen, a Stalky wyciągnął nas z biedy Oto wszystko.

MTurk spojrzał na Tertiusa z całą pogardą Irlandczyka dla Saksona o przyrośniętym języku.

— Boże! — jęknął — I to ty i podobni do ciebie rządzą Irlandją. Tertius, czy cię nie wstyd?

— Cóż zrobić, ja nie umiem blagować. Ja potrafię dodać tylko to, co sam wiem, jak drugi zacznie. Każcie jemu opowiadać

To mówiąc wskazał Dicka IY-go, którego nos świecił wzgardliwie po drugiej stronie kominka

— Wiedziałem, że nie potrafisz! — rzekł Dick IV — Dajcie mi whisky z sodową wodą. Kiedy wy, łajdaki, kąpaliście się w szampanie, ja piłem lemoniadę i zażywałem chininę z amoniakiem, a we łbie mi huczy jak w młynie.

Obtarł zjeżone wąsy nad swą szklanką i, dzwoniąc zębami, zaczął:

— Słyszeliście o wyprawie przeciw Khye-Kheen-Malotom, kiedy to, nie śmiąe bić się z naszym kor-

pusem ekspedycyjnym, to draństwo mało nie wyzdy-chało z samego strachu? Otóż oba plemiona —bo oni zawarli przeciw nam sojusz — przyszły do nas bez strzału : Kupa kudłatych drabów, którzy nad swemi ludźmi nie mieli większej władzy, niż ja, no i te draby, obiecały i przysięgły najrozmaitsze rzeczy. Na tej bardzo wątłej i kruchej podstawie, Kiciuniu słodka...

— Ja byłem wtedy w Simli — rzekł Ebenezar pośpiesznie.

— Nic nie szkodzi, wszyscy jesteście tego samego kalibru! Otóż na podstawie takich groszowych traktatów wy, osły z Departamentu Politycznego, ogłosiliście, że kraj jest spacyfikowany, zaś rząd, zwarjowany, jak zwykle, zabrał się do bicia dróg — w zupełności zdając się na lokalne siły robocze. Przypominasz sobie to, Kiciu? Koledzy, którzy właściwie nic podczas tej kampanji nie widzieli, byli pewni, że tu już nie będzie nic do roboty i chcieli wracać jak najprędzej do Indyj, ale ja, który już brałem udział w takich małych awanturach, miałem pewne wątpliwości. Wobec tego wepchałem się summo ingenio na stanowisko komendanta patrolu drogowego — żadne wywijanie łopatą, tylko, uważacie, przyjemny spacerek tam i nazad ze strażą. Wycofano wszystko wojsko, jakie tylko można było wycofać, mnie jednak udało się zebrać koło siebie około czterdziestu Pathanów, zwerbowanych prze-

ważnie z mego własnego pułku, i z nimi razem siedziałem mocno w głównym obozie, podczas gdy poszczególne grupy robotników stosownie do katastru politycznego, przychodziły i pracowały nad budową dróg.

— Mieliśmy parę przykrych historyj w obozie!

—    wtrącił Ter this.

— Mój szczeniak — Dick miał na myśli swego podkomendnego młodego oficera — był chłopak bardzo spokojny i cichy. Ponieważ mu te historyjki niezbyt przypadały do gustu, zachorował na zapalenie płuc. Ja włóczyłem się dokoła obozu i tak raz znalazłem Tertiusa, wałęsającego się jako D. A. Q. M. G.²), na którego stanowczo nie jest stworzony. W Głównym obozie było nas coś sześciu czy ośmiu byłych uczniów liceum (na froncie zawsze naszych jest dużo), a ponieważ słyszałem, że Tertius jest chłop morowy, powiedziałem mu, żeby plunął na swoje D. A. Q. M. G. i pomógł raczej mnie. Tertius przystał odrazu i wobec tego, ułożywszy się z władzami, ja, Tertius i czterdziestu Pathanów, wyszliśmy z obozu na poszukiwanie oddziałów, czuwających nad drogami. Oddział Macnamary — pamiętasz starego Maca, który tak haniebnie grał na skrzypcach w Umballi ?

—    oddział Macnamary był przedostatni. Najdalej wysunięty był Stalky. Znajdował on się u samego

początku drogi z garścią swych ukochanych Sikhów. Mac twierdził, że mu zupełnie nic nie grozi.

— Stalky jest naprawdę Sikhem — wtrącił Ter-tius — Jak może, wozi swych ludzi na nabożeństwo do Durbar Sahib w Amritsar z punktualnością zegarka.

— Nie przerywaj, Tertius! Znalazłem go na stanowisku wysuniętem na czterdzieści mil przed posterunek Macnamary, a moi ludzie, delikatnie lecz stanowczo, dawali mi do zrozumienia, iż kraj zaczyna się ruszać. Niby jaki kraj, Beetle? Ja, Bogu dzięki, nie umiem malować słowami, ale ty z pewnością nazwałbyś ten kraj piekielnym. O ile nie tkwiliśmy po szyję w śniegu, staczaliśmy się ze stromych zboczy gór. Życzliwie usposobiona ludność, mająca dostarczać robotników do bicia dróg, (zapamiętaj to sobie, Kiciuniu) siedziała za głazami i strzelała do nas, jak do celu. Stara, stara historja! Zaczęliśmy szukać Stalky’ego. Miałem wrażenie, że on się dobrze zadekował i istotnie, o zmroku znaleźliśmy jego i jego oddział, bezpiecznych jak pluskwy w kołdrze, w starej malockiej fortecy z basztą na jednym rogu. Forteca poprostu wisiała na wysokości pięćdziesięciu stóp nad drogą, którą w skalach wysadzono dynamitem. Zaś od drogi nadół szło dobrze strome zbocze górskie wysokości pięciuset do sześciuset stóp, prowadzące do wąwozu około pól mili szerokiego, a dwie do trzech mil długiego. Po drugiej strome wąwozu siedziały draby, metodycznie

badające, w jakiej wysokości mogą nas trafić. Wobec tego zapukałem oczywiście do wrót, a wszedłszy, potknąłem się odrazu o Stalky’ego w brudnej, poplamionej krwią, starej burce, kucającego na ziemi i jedzącego wraz ze swymi ludźmi. Mówiłem z nim przez pół minuty trzy miesiące temu, ale przywitał mnie, jak gdybyśmy się rozstali wczoraj.

— Hallo, Aladyn! Hallo, Cesarzu! — zawołał — Przyszliście w samą porę na przedstawienie.

Zauważyłem, że jego Sikhowie byli trochę ob-' darci. Zapytałem go, co z jego oddziałem i gdzie jego młodszy oficer.

— Oto wszystko, co zostało — odrzekł Stalky — Młody Everett nie żyje, a jego ciało jest w baszcie. Napadli na nas zeszłego tygodnia i zabili jego i siedmiu ludzi. Oblegają nas już pięć dni. Zdaje mi się, że przepuścili was do mnie, żeby móc was złapać. Cały kraj już powstał. Doprawdy dziwne, żeście się dali wciągnąć w tę choleryczną pułapkę.

On się śmiał, ale ani Tertius ani ja nie widzieliśmy w tern nic komicznego. Nie mieliśmy zupełnie żywności dla swoich ludzi, a Stalky miał dla swoich żarcia zaledwo na cztery dni. A zawinili w tern wszystkiem, Kiciuniu moja, tylko wasi matołkowaci politycy, którzy zapewniali nas, że ludność jest dla nas jak najżyczliwiej usposobiona.

Żeby nam dodać ducha, Stalky zaprowadził nas do baszty i pokazał nam trupa biednego Everetta,

leżącego w kupie nawianego śniegu. Everett wyglądał jak piętnastoletnia panna — ani jednego włoska na twarzyczce. Był trafiony w skroń, ale Maloci mimo to naznaczyli jego ciało swem piętnem. Stalky rozpiął mundur i pokazał nam je — ranę w kształcie sierpa na piersiach. Przypominasz sobie, Tertius, śnieg na rzęsach i jak zdawało się, że żyje, kiedy Stalky ruszał lampą¹?

— Pamiętam! — rzekł Tertius, wzdrygnąwszy się — A przypominasz sobie ten okrutny wyraz twarzy Stalky’ego z latającemi nozdrzami, taki sam, jaki miał, kiedy znęcał się nad mikrusem. Był to przyjemny wieczór!

— Tam, nad ciałem Everetta, odbyliśmy naradę wojenną. Stalky poinformował nas, że przeciw nam wystąpili Maloci jak i Khye-Klieenowie, którzy w tym celu zawarli między sobą rozejm i zaprzestali krwawej zemsty. Draby, widziane przez nas po drugiej stronie wąwozu, to byli Khye-Kheenowie. Było od nich do nas pół mili prosto, jak strzelił, i oni porobili sobie tam, tuż poniżej grzbietu góry okopy, w których spali i przy pomocy których spodziewali się wziąć nas głodem. Powiedział nam też, że Malo-tów mamy przed sobą mnóstwo, że niema za fortecą jednej kryjówki, w której by Maloci nie siedzieli. Ale Khye-Kheenów Stalky cenił dwa razy więcej niż Malotów. Twierdził, że Maloci to haniebni zdrajcy. Czego zupełnie nie mogłem pojąć, to czemu,

u djabła, obie bandy nie połączą się i nie uderzą na nas. Musiało ich być najmniej pięćset głów. Stalky twierdził, że oni sobie wzajemnie nie dowierzają, ponieważ w normalnych czasach z dziada pradziada są z sobą w wojnie i kiedy pewnego razu spróbowali wspólnego ataku, on wysadził między nimi dwie miny, co ich trochę ochłodziło.

Kiedyśmy skończyli, było już ciemno, a wówczas Stalky, wciąż z zupełnie pogodną miną, rzekł: — Teraz ty dowodzisz. Myślę, że nie będziesz się sprzeciwiał żadnej mojej akcji, mającej na celu za-prowiantowanie fortecy. — Odpowiedziałem: — Pewnie, że nie! — i lampa naraz zgasła. Wobec tego Tertius i ja powlekliśmy się napowrót schodami baszty (nie chcieliśmy zostać razem z Everettem) i wróciliśmy do naszych ludzi. Stalky zniknął — sądziłem, że poszedł liczyć zapasy żywności. Na wszelki wpadek Tertius i ja czuwaliśmy na zmianę do rana, spodziewając się ataku. Nawiasem mówiąc, ostrzeliwano forteczkę przez cały czas.

Nareszcie zrobił się dzień. Po Stalkym ani śladu. Zrobiłem naradę z jego starszym oficerem-krajowcem ■— ogromnym chłopem z siwizną na skroniach — nazywał się Eutton Singh, a pochodził z Dżallander. Uśmiechał się tylko, twierdząc, że wszystko będzie dobrze. Według tego, co on mówił, Stalky dwa razy już wychodził, niewiadomo dokąd. Twierdził, że Stalky wróci z pewnością cało

i ciał mi do zrozumienia, że Stalky jest czemś w rodzaju nietykalnego Guru. Na wszelki wypadek wziąłem cały oddział na pół porcji i kazałem ludziom bić w muracb strzelnice.

Około południa zerwała się taka śnieżyca, że nieprzyjaciel zaprzestał strzelaniny. Odpowiadaliśmy zrzadka tylko, ponieważ mieliśmy strasznie mało amunicji. Dawaliśmy najwyżej pięć strzałów na godzinę, ale za to przeważnie celnych. Naraz, kiedy rozmawiałem z Button Linghiem, ujrzałem Stal-ky’ego, wychodzącego z wieży, z oczami obrzękłem! i w burce, oblepionej lodem, czerwonym jak wino..

— Nie można ufać tym śnieżycom! — wołał — Skoczcie czem prędzej i porwijcie, co się da. Między Khye-Kheenami i Malotami jest w* tej chwili strzelanina.

Wysłałem Tertiusa z dwudziestu Pa tłumami. Brnęli przez jakiś czas głębokim śniegiem, aż wreszcie, ж odległości jakich ośmiuset łokci natrafili na coś w rodzaju obozu, bronionego zaledwie przez paru ludzi i z pół tuzinem owiec przy ogniu. Ludzi natychmiast dokończyli, zabrali owTce i tyle zboża, ile mogli unieść i wrócili szczęśliwie. Nikt do nich nie-strzelał. Zdawało się, jak gdyby w pobliżu nie było psa z kulawą nogą, a śnieg padał wrciąż dość gęsto.

— To się udało! — mówił Stalky, kiedy, za-siadłszy do obiadu, pożeraliśmy barana, upieczonego na stęplu od karabina. — Niema sensu narażać ludzi.

Khye-Kheenowie i Maloci tłuką się teraz u wejścia cło wąwozu. Ja nie przywiązuję wielkiego znaczenia -do tych tak zwanych sojuszów.

Wiecie, co ten warjat zrobił? Ja i Tertius wyciągnęliśmy to z niego po kawałku. Pod basztą znajdował się podzienmy śpichlerz na zboże i Stalky, wysadziwszy w powietrze jeden głaz, uzyskał w ten sposób dostęp na drogę. Ponieważ to był Stalky, • więc oczywiście nikomu o tern nic nie powiedział, lecz zachował sobie to wyjście dla swego własnego użytku, umieściwszy ciało biednego Everetta nad zejściem, prowadzącem do piwnicy. Ile razy wychodził, musiał usuwać ciało, a potem znów kłaść je na dawnem miejscu. Za to Sikhowie za żadne skarby świata nie byliby się do tego miejsca zbliżyli. Otóż, wydostawszy się przez tę dziurę z fortecy, stanął na drodze. Następnie w nocy i zawierusze przedostał •się na drugi brzeg khudu, spuścił się aż na dno wąwozu, przeszedł w bród przez nawpół zamarznięty strumień, wydostał się na drugi brzeg ścieżką, którą przypadkiem znalazł, i w ten sposób stanął na prawem skrzydle Khye-Kheenów. Następnie — słuchajcie tylko ! — poszedł dalej grzbietem, który się ciągnął równolegle do ich pozycji, zrobił jeszcze pół mili i stanął na ich lewym flanku w miejscu, gdzie •wąwóz nie jest tak głęboki i gdzie znajdowała się prawdziwa droga, wiodąca z obozu Malotów do obozu Khye-Kheenów. Wszystko to stało się około go-

dżiny drugiej w.nocy i wówczas przypadkiem jeden człowiek go zobaczył — Khye-Kheen. Wobec tego Stalky sprzątnął go pocichu i rzucił na drodze — z piętnem Malotów na piersiach, z takiem samem, jakie miał Everett.

— Zrobiłem tylko to, co było konieczne. — mówił Stalky — Gdyby był krzyknął, rozsiekano by mnie. Nie używałem tego przedtem, tylko raz jeden, kiedy po raz pierwszy szukałem tej drogi. Piechota śmiało może przejść tą drogą, wiecie?

. — A jak to było z tym twoim pierwszym zabitym? — odezwałem się.

— Ach, to było w nocy po zabiciu Everetta, kiedy wyszedłem szukać dla siebie i swoich ludzi linji odwrotu. Jeden człowiek mnie zauważył. Sprzątnąłem go — privatim — udusiłem. Ale jak zacząłem się nad tern zastanawiać, przyszło mi na myśl, że gdybym mógł znaleźć ciało — strąciłem je ze skał — i udekorować je na sposób Malotów, Khye-Kheenowie wyciągnęliby z pewnością z tego konsekwencje. To też następnej nocy zrobiłem to. Khye-Kheenowie wściekają się na Malotów z powodu tych dwu podstępnych zamachów mimo zawarcia ro-zejmu. Wczesnym rankiem leżałem za ich okopami i obserwowałem ich. Wszyscy poszli na naradę do wejścia do wąwozu. Byli strasznie oburzeni. Nic dziwnego! — Wiecie, jak Stalky cedzi słówka powoli, jedno po drugiem.

— Mój Boże! — wybuchnął naraz Dzieciuch, zaczynając rozumieć całą głębię tej strategji.

— Byyczy mąż! —• potwierdził z głębi płuc

M’Turk.

— Stalky polował z zasiadki³) — rzekł Tertius — Oto wszystko.

— Nieprawda! — zaprzeczył Dick IV — Nie pamiętasz, jak tłumaczył nam stale, że korzystał tylko ze szczęśliwego zbiegu okoliczności. Nie pamiętasz, jak Button Singh obejmowTał go za nogi i czołgał się po śniegu i jak nasi ludzie wrzeszczeli?

—• Ani jeden z naszych Pathanów nie wierzył, aby to mogło być tylko szczęście — mówił Tertius — Przysięgali, że Stalky powinien się był urodzić Pat-hanem — a przypominasz sobie, omal że się nie pobili, jak Button Singh powiedział, że Stalky jest Sikh. Jakże się ten stary poczciwina rzucał na mego pathańskiego dżemadara! Ale wystarczyło, żeby Stalky palcem kiwnął, a wTszystko siedziało cicho.

—■ Ale stary Button Singh już dobywał szabli i przysięgał, że spali każdego ubitego Khye-Kheena i Mało ta. To znów do wściekłości doprowadziło dżemadara, bo chociaż nie robił sobie nic z tego, że walczy z ludźmi tej samej wiary, co on, nie chciał jednakże współwyznawców - Mahometan pozbawiać możliwości dostania się do raju. Wtedy Stalky

zaczął im prawić kazanie naprzemian w Puszta i w Pendżabi. Gdzie on się nauczył Pusztu, Beetle ?

— Mniejsza już o jego język, Dick! — odezwałem się — Podaj nam treść jego przemówienia.

— Pochlebiam sobie, że sam potrafię się dogadać z chytrym Pathanem, ale, do djabła, nie potrafię robić kalemburów w Pusztu ani też na zakończenie przemówienia używać, jako ostatecznego argumentu, sprośnych dykteryjek! Stalky grał na tych dwu starych psach bojowych, jak — jak na katarynce. Oświadczył — a obaj oficerowie-kra-jowcy potwierdzili jego znajomość duszy wschodniego człowieka — że Khye-Kheenowi i Mało to wie umówili się na dowód dobrej wiary i woli poprowadzić na nas skombinowany atak, że jednak, mimo wszystko, zbyt uparcie atakować nie będą, ponieważ, z powodu pewnych — jak je Button Singh nazwał — drobnych wypadków, wzajemnie sobie niedowierzają. Że zatem, zdaniem Stalky’ego byłoby dobrze, gdyby on wyszedł o zmroku ze swymi Sik-hami, przeprowadził ich przez tę wściekłą, odkrytą przez siebie kozią perć na tyły Khye-Kheenów, a następnie, kiedy atak zupełnie się już rozwinie, wpakować z poza Khye-Kheenów z wielkiej odległości kilkanaście strzałów Malotom. To odwróci ich uwagę i z pewnością wywoła wśród nich zamieszanie ! — mówił — A wtedy znów wy wyjdziecie z twierdzy

i wymieciecie resztki. Zejdziemy się u wejścia do wąwozu, a następnie proponowałbym, abyśmy poszli do obozu Macnamary i przekąsili cośkolwiek.

— Ty dowodziłeś? — wtrącił Dzieciuch.

— Byłem o trzy miesiące starszy rangą od Stalky’ego, a o dwTa miesiące od Tertiusa — odpowiedział Dick IV — ale chodziliśmy przecie wszyscy do jednego i tego samego liceum. Mogę śmiało powiedzieć, że ta nasza mała przygoda była jedyna, w której nikt nikomu niczego nie zazdrościł.

— To prawda — wtrącił Tertius — ale zato wybuchła nowa awantura między Gul Sher Khanem i Button Singhiem. Nasz dżęmadar mówił — i miał zupełną rację — że ani jeden Sikh nie zna się na polowaniu w zasiadce i że Koran Sahib zrobiłby znacznie lepiej, gdyby wziął z sobą Pathanów, którzyy jako górale, doskonale się na tern rozumieją. Rutton Sahib ze swej strony przypomniał, iż Koran Sahib wie doskonale, że każdy Pa than jest urodzonym dezerterem, podczas gdy każdy Sikh jest gentlemanem, mimo, że nie umie czołgać się na brzuchu. Stalky, chcąc rozstrzygnąć tèn spór, zacytował jakąś anegdotę o kobiecie, z której obie strony ryczały ze śmiechu. A potem oświadczył, że tak Sikhowde jak i Pa-thani mogą później odbić swe kłótnie na Khye-Kheenach i Malotach, że jednakże on weźmie ze sobą na tę górską wycieczkę Sikhów dla tego, że Sikhowie umieją strzelać. A to także prawda. Jeśli

chcecie uszczęśliwić Sikha, dajcie mu tylko skrzynię amunicji, a on będzie jak w raju.

— No i wyszedł! — mówił dalej Dick IV. — Jak. tylko się ściemniło i trochę sobie pojedli, on i trzydziestu Sikhów zeszło po schodach w baszcie, salutując ciało małego Everetta, oparte w pionowej pozycji o ścianę. Ostatnie słowa Stalky’ego były:. Kubbadar ! Tumbleinga! *) pcczem fotumbleingowali w czarną nicość! Tuż koło dziewiątej rozpoczął się skombinowany atak: Khye-Kheenowie zachodzili nam z boku przez dolinę a Malotowie nawprost,. strzelając z wielkiej odległości i wzywając się wzajemnie do poderżnięcia naszych niewiernych gardeł. Następnie podsunęli się aż pod bramę i zaczęli starą, komedję, przezywając naszych Pathanów renegatami i wzywając ich do połączenia się z nimi w świętej wojnie. Jeden z naszych ludzi, młody chłopak . z Dera Ismail, chcąc im odpowiedzieć, wyskoczył na mur, ale w tej chwili zeskoczył znowu, becząc jak dziecko. Raniono go w sam środek dłoni. Nie widziałem jeszcze nikogo, kto by mógł wytrzymać tę ranę, nie płacząc gorzko. Szarpie wszystkiemi nerwami. Wobec tego Tertius chwycił za karabin i bijąc po łbach, zdołał przecie utrzymać tych drabów przy strzelnicach. Przyjemniaczki chciały otworzyć bramę i hurmą rzucić się na atakujących, ale to nie zgadzało się z naszemi planami.

*) Uważajcie, żebyście nie zlecieli !

Nareszcie, około północy, usłyszałem uop, uop, •uop karabinów Stalky’ego z drugiej strony doliny, u. równocześnie ogólne wymyślanie wśród Malotów, których główne siły znajdowały się niedaleko, ukryte za wyniosłością w terenie na zboczu. Stalky grzał ich co się zowie, to też, rozumie się, oni zwrócili się czem prędzej na prawo i zaczęli ostrzeliwać swych niewiernych sojuszników^ — Khye-Kheenówr — re-gularnemi salwami. W dziesięć minut po rozpoczęciu przez Stalky’ego dywersji, po obu stronach doliny zabawa już była, jak złoto. O ile można było widzieć, dolina przedstawiała widok bardzo urozmaicony. Khye-Kheenowie wysypali się ze swych ■okopów nad wąwozem i lecieli na Malotów, a Stalky •— obserwowałem go przez lornetkę — skradał się za nimi. Doskonale. Khye-Kheenowie musieli przejść ■całą długość zbocza doliny aż do miejsca, gdzie można było przejść przez wąwóz i rzucić się na Malotów. Ci ostatni nie posiadali się z radości, widząc, że Kłiye-Kheenowie są atakowani od tyłu.

Wtedy mnie znowu przyszło na myśl dodać ducha Khye-Kheenom. Wobec tego, wyszedłszy z całą załogą, posunąłem się à la pas de charge, biorąc w ten sposób we dwa ognie to, co — aby być łatwiej zrozumianym — nazwę lewem skrzydłem Malotów. Nawet wówczas, gdyby byli zapomnieli o 'swych sporach, mogli nas byli rozbić w puch, jak nic, ale pół nocy już zeszło im na wrzajemnem ostrzeliwaniu

się i teraz woleli już strzelać do siebie dalej. Nic dziwniejszego w życiu swem nie widziałem! Jak tylko nasi ludzie zaszli flank Malotom, ci natychmiast zaczęli grzać Khye-Kheenów jeszcze gorliwiej, niż przedtem, aby pokazać, że są po naszej stronie, następnie zrobili skok naprzód na kilkaset metrów i strzelali dalej. Stalky, zauważywszy naszą taktykę po tej stronie, naśladował ją po swojej stronie i jak Boga kocham, Khye-Kheenowie zrobili to samo.

— Wszystko to prawda — wtrącił Tertius — ale zapomniałeś powiedzieć, że, aby nas zachęcić do szybszego posuwania się naprzód, przez cały czas grał na trąbce ,,Arrah, Patsy.“

— Doprawdy? — ryknął M’Turk.

Natychmiast zaczęliśmy śpiewać chórem ,,Ar-rah, Patsy,“ skutkiem czego w opowiadaniu powstała przerwa.

— Wyobrażam sobie! — odpowiedział Tertius. Ani jeden z byłych aktorów Aladyna nie zapomniał tego kupletu — Tak jest, grał,, Patsy.“ Mów dalej, Dick.

— Nareszcie — opowiadał Dick IV dalej — rzuciliśmy obie gromady na siebie na małej płaszczyźnie u wejścia do wąwozu i przyglądaliśmy, jak ten tłum powoli oddalał się, bijąc się, mordując, kłując i klnąc. Były to zbóje bardzo mocne i niebezpieczne; nie ścigaliśmy ich.

Stalky wziął jednego z nich do niewoli. Był to stary, pensjonowany sepoj, który miał dwadzieścia-pięć lat służby — pokazał Stalky’emu swój certyfikat — była to niesłychanie komiczna figura. Wczesnym rankiem próbował rzucić swoich ludzi do ataku na nas, teraz wściekał się na nich za ich tchórzostwo. Button Singh chciał go przebić bagnetem, — Sik-howie nie rozumieją, jak można walczyć przeciw rządowi, któremu się uczciwie służyło — ale Stalky ocalił mu życie i bardzo się do niego przywiązał — przypuszczam, ze względu na przyszłość. Powróciwszy do fortecy, pochowaliśmy młodego Everetta — Stalky nie chciał ani słyszeć o wysadzeniu for-teczki w powietrze i — zwialiśmy. Straciliśmy wszystkiego razem zaledwie dziesięciu ludzi.

— Tylko dziesięciu na siedemdziesięciu! — wykrzyknąłem — Iw jakiż sposób straciliście ich?

— Z zapadnięciem nocy przypuszczono do nas atak, podczas którego garść Malotów przedostała się przez mur. Zawzięty bój trwał przez parę minut, ale nasi chłopcy spisali się nadzwyczajnie. Całe szczęście, że nie mieliśmy ciężko rannych, bo musielibyśmy ich nieść czterdzieści mil do obozu Macna-mary. Aleśmy tez drałowali! W połowie drogi staremu Ruttonowi Singhowi zabrakło już sił; położyliśmy go na czterech karabinach i burce Stalky’ego, a niósł go Stalky, jego jeniec i dwuch Sikhów. A potem ja zasnąłem. Można spać, idąc, jak nogi należycie zdrętwieją. Mac przysięga, że my wszyscy weszliśmy do jego obozu chrapiąc i żeśmy padali,

gdzieśmy stanęli. Jego ludzie wciągali nas do namiotów jak tłumoki. Pamiętam, jak ocknąwszy się na chwilę, ujrzałem Stalky’ego śpiącego z głową na piersi Rutton Singha. On spał całą dobę. Ja spałem tylko siedemnaście godzin, ale zaraz potem rozchorowałem się na dyzenterję.

— Zaraz potem! Co za brednie! Miał dyzyn-terję zanimeśmy się jeszcze połączyli ze Stalky ⁵m w fortecy! — wykrzyknął Tertius.

— No, tybyś się lepiej nie odzywał! Ty potrząsałeś wciąż szablą pod nosemMacnamary i domagałeś się bezustannie oddania go pod sąd wojenny. Trzeba cię było co pół godziny aresztować, żebyś mógł usiedzieć spokojnie. Przez trzy dni byłeś nieprzytomny.

— Nic sobie zupełnie nie przypominam! —rzekł Tertius spokojnie — Pamiętam tylko, jak ordynans poił mnie mlekiem.

— A jakże się Stalky z tego wyłabudał? •— spytał M’Turk, puszczając gęste kłęby dymu.

— Stalky? Po paru dniach był zdrów, jak byk. Biedny Mac nie wiedział już, co począć przy całej swTej wiedzy oficera inżynierji. Widzicie, ja byłem chory na dyzenterję. Tertius szalał, połowa naszych ludzi cierpiała z powodu odmrożeń, a Macnamara miał rozkaz zwinąć swój obóz i wracać przed rozpoczęciem zimy. Wobec tego Stalky, który miał tylko swoje na myśli, zabrał mu połowę zapasów' żywności, aby mu oszczędzić trudu włóczenia ich za

sobą w równiach, skonfiskował wszelką amunicję, jaka mu tylko w ręce wpadła i consilio i auxilio Rutton Singhi pomaszerował z powrotem do swej fortecy z wszystkimi swymi Sikhami, ukochanymi jeńcami, z bandą ochotników' i owymi jeńcem, który wstąpił do jego służby. Razem miał sześćdziesięciu ludzi najrozmaitszego rodzaju — i swą niesłychaną bezczelność. Mac mało nie płakał z radości, patrząc na ich wymarsz z obozu. Widzicie, nie było wyraźnych rozkazów, aby Stalk}⁷" wracał, zanim przełęcze staną się niemożliwe do przejścia, a Mac ma okropny szacunek dla wszelkiego rodzaju rozkazów, zaś Stalky też ■— o ile mu są na rękę.

— Stalky mi mówił, że idzie na wycieczkę w Engadin — wtrącił Tertius — Siedział na mojem łóżku, paląc papierosa, i gadał głupstwa, że śmiałem się aż do łez. Na drugi dzień Macnamara sprowadził nas wszystkich na równinę. Był to jeden wielki wędrowny szpital.

— Mnie Stalky mówił, że Macnamara był dla niego poprostu błogosławieństwem bożem — opowiadał dalej Dick IV — Widywałem go często w namiocie Maca, przysłuchującego się jego grze na skrzypcach; po każdym kawrałku bujał Maca tak, że ten zasypywał go poprostu oskardami, łopatami i nabojami dynamitowemi. To było ostatni raz, kiedyśmy Stalky’ego widzieli. Mniej wnęce j w tydzień później śnieg przełęcze zasypał i — o ile mi się

zdaje — Stalky nie byłby bynajmniej zachwycony, gdyby go tam wówczas znaleziono.

— Święta prawda ! — potwierdził piękny i spasiony Ebenezar — Bynajmniej nie byłby zachwycony! Ho, ho!

Dick IV podniósł swą chudą, wyschłą rękę z błę-kitnemi żyłami na grzbiecie dłoni.

— Zaraz, Kiciu, ja ci ustąpię, jak przyjdzie pora. Tak więc wróciłem do pułku, a z wiosną, pięć miesięcy później, wysłano mnie znowu z detaszowanym oddziałem, złożonym z paru kompanij — niby to dla pilnowania kilku naszych przyjaciół po drugiej stronie granicy, faktycznie — na rekrutację. Miałem pecha, ponieważ pewden młody cymbał, Naiek, aż do tych gór dotarł z odziedziczoną po ciotce głupią zemstą rodową, skutkiem czego szlachta okoliczna nie chciała do wTojska wstępować. Prawda, Naiek postarał się o krótki urlop, aby móc tę sprawrę załatwić, wszystko było w porządku, na nieszczęście jednak tropił wuja mego najulubieńszego ordynansa. Skandal był zupełny, bo wiedziałem, że w trzy miesiące po nmie przyjdzie tu Harris od Ghuznees ow i zdmuchnie mi tych wszystkich chłopów', których ja napróżno kokietowałem. Wszyscy byli oburzeni na Naicka, bo rozumieli, iż powinien mieć na tyle taktu, aby poczekać ze swemi... swerni bezwstyd-nemi miłostkami, dopóki nasze kompanje nie będą uzupełnione.

Ten bydlak miał jednak coś w rodzaju esprit du corps. Pewnej nocy przysłał mi człowieka z klanu swej ciotki z zawiadomieniem, że jeśli przyjdę do niego z eskortą, pokaże mi kupę doskonałych rekrutów'. Śmignąłem tam przez granicę jak kot, i jakich dziesięć mil w głębi kraju, w jednej nullah mój zbójnik pokazał mi około siedemdziesięciu ludzi rozmaicie uzbrojonych, ale trzymających się, jak żołnierze królowej. Jeden z nich wystąpił z szeregu i wyjął starą trąbkę, zupełnie jak -.. jak on się nazywa... Bancroft, nie?... jak w pantominie szuka swej lornetki. A potem zagrał Arrah, Patsy, pilnuj dziecka, Patsy, dziecka swego patrz, Arrah, Patsy, pilnuj — Umiał tylko do tego miejsca, dalej ani rusz.

Ale i Dick IV także nie mógł iść dalej, bo my wszyscy odśpiewaliśmy tę starą piosenkę dwa razy i znowu dwa razy i jeszcze i jeszcze.

za-

Ten drab oświadczył mi, że jeżeli ja potrafię grać resztę, to on ma dla mnie list od człowieka, do którego należy ta piosenka. Wobec tego, dzieci, zagrałem aż do końca tę starą melodję i oto, co wówczas dostałem. Wiedziałem, że was to ubawi. Dajcie spokój, bo podrzecie! (Wszyscy chcieliśmy zobaczyć dobrze nam znane, niezdarne pismo). Przeczytam wam głośno:

Fort Everett, 19. II.

Kochany Dicku lub Tertiusie : Oddawca tego listu ma sobie powierzonych siedemdziesięciu pięciu rekrutów, wszystko pukka djablów, ale pragnących rozpocząć nowe życie. Zlekka ich już

A. L Corkran.

ostrugałem a po wygotowaniu będą z nich chłopcy, jak malowani. Chciałbym, żebyście ze trzydziestu dali memu adiutantowi, który, choć sam przez się koń Pana Jezusowy, będzie ich tej wiosny potrzebował. Resztę możecie zatrzymać. Z przyjemnością prawdopodobnie przyjmiecie do wiadomości, że drogi poprowadziłem aż do granic terytorjum Malotów. Wszyscy naczelnicy i kapłani, którzy brali udział w wrześniowej awanturze, pracowali każdy po miesiącu, przyczem potrzebnego do budowy dróg materjału musieli dostarczać z murów własnych domów. Nad grobem Everett’a usypany jest kurhan wysokości czterdziestu stóp, co może służyć doskonale jako baza do przyszłych pomiarów. Rutton Singh zasyła najuniżeńsze salaamy. Ja zawieram tu właśnie parę traktatów, zaś jeńcowi swemu — który również zasyła swe salaamy — nadałem miejscową godność Khan Bahadura.

— Oto wszystko! — kończył Dick IV, kiedy ryk, wrzaski, śmiech, i, jak sądzę, łzy ustały. — Przeprawiłem tę szajkę możliwie jak najprędzej przez granicę. Już zaczynali cierpieć na nostalgję, ale przecie przyszli do siebie, kiedy wśród moich ludzi znaleźli kilku, którzy brali udział w walkach z Khye-Kheenami. Doskonali z nich byli żołnierze. A pomyślcie, że ja tych ludzi zebrałem w odległości jakich trzystu mil od fortu Everett! A teraz, Kiciu, opowiedz, co wiesz o dalszym ciągu tej historji.

Ebenezar zaśmiał się poniekąd nerwowo, nieszczerze, urzędowo.

— O, to drobnostka! Ja byłem w Simli na wiosnę, właśnie kiedy Stalky, zagrzebany w śniegach, zaczął bezpośrednio korespondować z rządem.

— Zaznaczmy przy tern* — jak książę udzielny — wtrącił Dick IV.

— Teraz ja mam głos, Dick! Zrobił mnóstwo rzeczy, których nie miał prawa robić i skutkiem tego angażował rząd w coraz to nowych jakichś przedsięwzięciach.

— Zastawił zegarek rządu, co ? — odezwał się M’Turk, dając mi znak głową.

— Mniej więcej coś w tym rodzaju; co jednak najbardziej drażniło, że to wszystko było tak słuszne i rozumne, pojmujecie? Przychodziło tak w porę, jak gdyby miał wszelkiego rodzaju informacje, których, rozumie się, mieć nie mógł.

— Ba! — wtrącił Tertius — Gdyby o to szło, zawsze stawiałbym na Stalky’ego przeciw ministerstwu spraw zagranicznych!

— Robił, co tylko przychodziło mu na myśl, brakowało tylko, aby bił własną monetę — a wszystko pod pretekstem bicia tej drogi i zablokowania przez śniegi. Jego raport był poprostu zdumiewający. Von Lennaert, czytając go, zaczął sobie w pierwszej chwili wyrywać włosy z głowy, a potem zaczął krzyczeć: — Do djabła, co to za jakiś nieznany Warren Hastings. Trzeba go pochować. Trzeba go pochować oficjalnie. Wicekról tego nie zniesie. To niesłychane. Jego Ekscellencja musi go wziąć za łeb osobiście. Niech go pan zawTezwie tu i niech mu pan da urzędowo nosa. Sypnąłem mu nosa kolosalnego, ale równocześnie posłałem mu też i nieurzę-dową depeszę.

— Ту?! — zawołał Dzieciuch zdziwiony.

Ebenezar istotnie przypominał przedewszyst-kiem kota perskiego ze starannie utrzymaną sierścią:

— Tak jest — ja ! — rzekł Ebenezar — Nie było tego dużo, ale, według tego co ty, Dick, opowiadałeś, był to też zbieg okoliczności, bo ja depeszowałem:

Aladyn odzyskał swą żonę,

Wasz cesarz się udobruchał,

Lepiej żebyś już ożył,

Wszyscy będą zadowoleni.

Nie wiem nawet, jak się to stało, że ten stary kuplet przyszedł mi na myśl. Depesza nie była bynajmniej kompromitująca, a ja byłem pewny, że mu doda odwagi. Jedno się tylko nie zgadzało, mianowicie : Cesarzowi daleko było do udobruchania się. Stalky wyrwał się wreszcie jakoś ze swych gór i w jak najlepszym humorze przyjechał do Simli, gdzie miał być oddany na ofiarę.

* — Przepraszam! — wtrąciłem — Chyba Wódz Naczelny...

— Naczelny Wódz wyobrażał sobie, że besztając młodego, ledwo mianowanego kapitana — jak swego czasu King zwykł był besztać nas •— trzymał w swych, rękach ster rządów całego cesarstwa, równocześnie zaś Von Lennaert podjudzał go. Kto wie nawet, czy nie Von Lennaert podsunął mu tę myśl.

— W takim razie — rzekłem — od czasu, kiedy ja tam byłem, stosunki zmieniły się na gorsze.

— Być może. Dość na tem, że Stalky’emu wsypano burę, jak jakiemu sztubakowi. Mam powód do przypuszczeń, że Jego Ekscelencji aż włosy dębem stały na głowie — huczał nad nim godzinę — a Stalky stał na baczność w środku pokoju, zaś Yon Lennaert, stojąc za nim, usiłował Jego Ekscelencję na migi mitygować. Stalky nie śmiał oczu podnieść; bał się» że wybuchnie śmiechem.

— Ale dlaczego nie udzielono mu nagany publicznie? — rzekł Dzieciuch z jasnym, dowcipnym uśmiechem.

— Dlaczego? — zapytał Ebenezar — Aby mu dać możność poprawienia swej zwichniętej kar jery i z litości nad jego ojcem. Wprawdzie Stalky ojca już nie miał, ale to nic nie szkodzi. Zachowywał się jak — jak sanawarski sierociniec, wobec czego Jego Ekscelencja uznała za stosowne łaskawie oszczędzać go. Wtedy-to Stalky wstąpił do mnie, do biura. Usiadł naprzeciw mnie i siedział tak z dziesięć minut z latającemi nozdrzami. A potem rzekł: — Kiciu, gdybym wiedział, że taki wywieszacz koszów. ..

— To i to pamiętał! — zawołał M’Turk-

— Że taki groszowy wywieszacz koszów rządzi Indjami, jutro dałbym się naturalizować, jako Moskal. Jestem une femme incomprise. Ta historja mnie zdruzgotała. Żeby przyjść do siebie, potrzebuję jakie pół roku urlopu i polowania w Indjach. Mogę dostać ten urlop, Kiciu?

Dostał go w przeciągu trzech i pół minut, a w siedemnaście dni później znajdował się już znowu w objęciach swego Button Singha — z okropnie zachlastaną opinją — i z rozkazem oddania komendy itd. Cathcartowi Mac Monnie.

— Uważajcie! — odezwał się Dick IV — Pułkownik Departamentu Politycznego na czele trzydziestu Sikhów na wierzchołku góry. Uważajcie, dzieci!

— Naturalnie Cathcart, nie w ciemię bity, mimo że istotnie służy w Departamencie Politycznym, pozwolił Stalky’emu przez następnych sześó miesięcy polować w promieniu piętnastu mil dokoła fortu Everett. Wiedziałem dobrze, że oni, Button Singh, a także jeniec Stalky’ego — to była jedna ręka. Potem, zdaje mi się, Stalky poprostu wrócił do swego pułku. Od tego czasu go już nie widziałem.

— Ale za to ja go widziałem! — rzekł MTurk, prostując się z dumą.

Jak jeden człowiek zwróciliśmy się wszyscy ku

memu.

— Było to z nastaniem tegorocznych upałów. Byłem w obozie niedaleko Dżallandra i pewnego dnia natlmąłem się na Stalky’ego w jakiejś wsi sikhań-skiej. Siedział na jedynem krześle urzędowem, z tuzinem dzieci na kolanach i z girlandą kwiatów na szyi; jakiś stary, bezzębnyr babsztyl klepał go po ramieniu, a co najmniej połowa ludności składała

mu hołd. Powiedział mi, że wyjechał na rekrutację. Zjedliśmy razem obiad, ale ani słowem nie wspomniał o całej awanturze z fortem. Powiedział mi także, że gdybym potrzebował żywności, najlepiej zrobię, jeśli powiem, że jestem bhai Koran-Sahiba. Tak też robiłem, a wtedy Sikhowie nie chcieli przyjmować ode mnie pieniędzy.

— Aha! To musiała być któraś ze wsi Rut ton Singha! — rzekł Dick IV.

Przez jakiś czas paliliśmy w milczeniu.

— Słuchajcie! —odezwał się M’Turk, cofnąwszy się w wspomnieniach aż do liceum — Czy Stalky mówił wam kiedy, jak to się stało, że Króliczy Bobek zdemolował wówczas pracownię Kinga?

— Nie! — odpowiedział Dick IV.

M'Turk opowiedział.

— Aha ! — pokiwał głową Dick IV — To znaczy, że jeszcze raz powtórzył ten sam kawał. Stalky jest niezrównany.

— Co do tego, to jesteście w błędzie! — odezwałem się — Indje są pełne rozmaitych Stalkych — z Cheltenham, Haileyburg i Marlborough,⁴) o których nic a nic nie wiemy. Zaczną się niespodzianki, kiedy przyjdzie na prawdę do wielkiej wojny.

— Dla kogo to będą niespodzianki? — spytał

Dick IV.

— Dla tych drugich. Dla panów, którzy jeżdżą na front wagonami pierwszej klasy. Wyobraźcie sobie tylko Stalky’ego gdzieś na południu Europy z odpowiednią ilością Sikhów i perspektywą łupu. Zastanówcie się tylko nad tein.

— Cośby w tem może było, ale ty jesteś zbyt wielkim optymistą, Beetle! — rzekł Dzieciuch.

— I mam prawo ! Czyż nie mnie zawdzięczacie całą historję? Niema się co śmiać! Któż, jeśli nie ja, napisał, jak to Aladyn odzyskał swą żonę — co?

— A cóż to ma z tem wspólnego? — spytał

Tertius.

—    Bardzo dużo! — odpowiedziałem.

—    Dowiedź tego! — rzekł Dzieciuch. Dowiodłem.

KONIEC.

Æ4 \

KO⁴^

¹

„Konferencja Potęg“ w zbiorze Many Inventions.

²

Deputy-Assistent-Quartermaster-General.

³

To stalk — polować z zasiadki.

⁴

Wielkie angielskie szkoły publiczne.

WYDAWNICTWO POLSKIE

SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ PORĘKĄ

POZNAN

LWÓW

ULICA ZYBL1KIEWICZA L. 15 i ULICA ZWIERZYNIECKA L. 6.

PROSPEKT

BIB LJ ОТЕКА

\'

LAUREATÓW NOBLA

POD REDAKCJĄ DM STAN. LAMA

Г)0 RAZ pierwszy w Polsce ujęto w tem wydawnictwie lite-i raturę przekładów w pewien system, dając dzieła o wysokiej I wartości artystycznej z wszystkich piśmiennictw zagranicznych, jj I Każdy z laureatów fundacji Nobla będzie tu reprezentowany X ( szeregiem swych dziel, tak iż z czasem cała bibljoteka obejmie | \ kwiat dorobku kulturalnego wszystkich narodów. Że zaś zarząd ł fundacji przy rozdawaniu nagród bierze pod uwagę nietylko | stronę estetyczną utworów, ale także ich wartość społeczną 5 i moralną — przeto wydawnictwo skupiając w jedną całość à te wszystkie prace — posiadać będzie również pewien podkłao | ideowy.

„BIBLJOTEKA LAUREATÓW NOBLA“ jest pierwszem tego rodzaju przedsiębiorstwem wydawniczem w Europie i dla tego też redakcja dołoży wszelkich starań, aby eałe to przed-î sięwzięcie stanęło na wysokim poziomie. Główną więc troską jest dobór przekładów, któreby mogły godnie oddawać w słowie polakiem arcydzieła nowszej i najnowszej literatury zagra-

nicznej. Nie o poprawność tylko—do której zresztą daleko było | dorywczym i przygodnym tłumaczeniom polskim — ale o arty- [ styczne walory, odpowiadające wysokiej mierze oryginałów I I w tych przekładach iść będzie. Słowo bowiem jako wyraz | treści jest z nią ściśle związane, a takie lub inne jego użycie f obojętnem być nie może. Tłumacz, przyswajający piśmien- t nictwu ojczystemu obce dzieło — musi być jego współtwórcą. 2 I o tę współtwórczą pracę zabiegać będziemy jak najusilniej, j?

Dotychczas wyszły następujące utwory:

••

Tom I. ROMAIN ROLLAND — colas Breugnon — powieść „ II. RABINDRANATH TAGORE - opowiadania.

„ HI. MAURYCY MAETERLINCK - życie pszczół „ IV. BJÖRNSTJERNE BJÖRNSON synnöve solbakken —

[MARSZ WESELNY

V.    RUDYARD KIPLING - księga dżungli

VI.    RABINDRANATH TAGORE — rozbicie — powieść

VII.    SELMA LAGERLOF - tętniące serce - powieść

VIII.    ANATOL FRANCE — poglądy księdza Hieronima coi-

[GNARDA

IX. RABINDRANATH TAGORE — sadhana — szept du-

[SZY — ZBŁĄKANE PTAKI

4*

я X. KAROL SPITTELER — imago — romans „ XI. HENRYK PONTOPPIDAN —djabeł domowego ogniska „ XII. KNUT HAMSUN - błogosławieństwo ziemi — powieść „ XIII. MAURYCY MAETERLINCK — inteligencja kwiatów „ XIV. KAROL GJELLERUP —PIELGRZYM KAMANITA —romans * XV. RUDYARD KIPLING — druga księga dżungli „ XVI. RABINDRANATH TAGORE — wspomnienia — błyski

[BENGALU.

„XVII. MAURYCY MAETERLINCK - wielka tajemnica.

„ XVIII. PAWEŁ HEYSE - L'arrabbiata — nowele włoskie.

„ XIX. RUDYARD KIPLING — stalky i sp. — powieść.

W dalszym ciągu pojawią się następujące tomy: ROMAIN ROLLAND — anetka i sylwia — powieść

I KNUT HAMSUN — wiKTORJA — powieść

GERHARD HAUPTMANN — kacerz z soany — powieść HENRYK PONTOPPIDAN— ziemia obiecana — powieść. KAROL GJELLERUP — dojrzali do życia — powieść.

„B1BLJOTEKA LAUREATÓW NOBLA" wychodzi w odstępach

I mniejwięcej miesięcznych i każdy tom obejmuje od 15 do

25 arkuszy druku.

Do nabycia we wszystkich większych księgarniach; gdzie takiej niema, zamawiać można wprost u wydawcy.

WYDAWNICTWO POLSKIE

Sp. z ogr. por.

w POZNANIU, ul. Zwierzyniecka 6.

w]

8-96

V.

f;

'

\

-

ï

\

s

"Zf

w*

POLITECHNIKA KRAKOWSKA BIBLIOTEKA GŁÓWNA

l „.29538

Kdn. 524. 13. IX. 54

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000231564