rz

oo

h/?~

J, J

X* '

V-

lO

CVJ

XVII.

Zeszyt 24.

9,

57

>S3

NA

NAFTA

Ostrowski & Cudek

NMbjc 54 6&0

NA

ORGAN KRAJOWEGO TOWARZYSTWA NAFTOWEGO

wychodź' 2 rr zy na miesiąc iS-go i 30-go

Redaktor:

Dr. Stefan Bartoszewicz

Wydawca:

Krajowe Towarzystwo Naftowe mmm wmm wmm üiks

8S@@@@@S3@S3gK3SSg3§3g3g3@§3g3g9S3@R

i$s

Sokoinicki & Wiśniewski

fabryka elektrotechniczna i Zakład instalacyjny

IdKTÓlAT Fabryka przy ul. Na Błonie 1.38

Hi

Adres telegr. : Grom Lwów

Biuro główne: Lwów, Słowackiego 1.18. — ?ilia w Krakowie: Bracka 1. 8.

Wyrób artykułów elektrotechnicznych

Budowa całkowitych stacyj elektrycznych. Przenoszenie siły i zastosowanie energii elektrycznej w przemyśle i gospodarstwach rolnych.

Ü!

Ul

S8

Dla kopalnictwa nafty:

Druty w izolacyi miniowej    Budowa gromochronów AUgoŚyS

uznanego przez Tow. Asekuracyjne.

Pp7Awndnilri izolowane i gołe-miedziane    AmWllPV «7vhnwP pomysłu inż. Postęp-

1 IZtWUUUlKl Tow. akc. Fel tery & Gum-    fil IlltUUI ,y    skieg0 wzór własny,

leaume we Wiedniu (wyłączna reprez.) prawnie ochroniony.

szczelne na wyłącznik i bezpieczniki.

te przepisami Urzędu Górn.

AlnłtOT zwykłe i szczelnie zamknięte, za-iUUlUIJ bezpieczone przeciw dz^ał. gazów.

Skrzynki rozdzielcze

Dostawa wszelkich materyałów instalacyjnych.

Toro. udział, dla techniki głębokich wierceń i Budowy motorów

TRAUZL & Co.

przedtem FAUCK & Co.

WIEDEŃ 1V./2., WïEDENERGÜRTEL Nr. 2. HEUGASSE 80.

Zastępca na G'alicvę i Bukowinę

DÄw--'.

mm

Marek Secmarm

w Drohobyczu

Skład w Borysławiu

tej

' r~zzï\

iPIH BUD

Przyjmujemy zlecenia wykonywania w naszym zarządzie wierceń do możliwie największej głębokości i pod daleko sięgającą gwarancyą.

’’. • -

Ilil&t u“*⁷-“

'V

Fabryka maszyn i narzędzi wiertniczych

dla wszelkich systemów wierceń tak ręcznych jak i maszynowych.

Specyalności !

Żurawie wiertnicze szybkoudarowe „Rapid“ o systemie płuczkowym w połączeniu z naszem patent, wierceniem rdzeni i automa-tycznym wy dźwigiem tychże zapomocą t. z w. odwrotnej płuczki.

Części żelazne do wahacza (balansu) kanadyjskiego z samoprężnem popuszczadłem do dokładnego popuszczania lub podnoszenia świdra w czasie wiercenia (według policyjno-górniczych przepisów z r. 1904, § 31).

Patentowe rozszerzacze (Nachnalunbohrer) znacznie ulepszone.

Hydrauliczne obcinacze (noże) rur. Pod względem pewności i dokładności w użyciu przewyższają wszystkie inne dotychczas znane tego rodzaju instrumenty. Obcięcie rury bez względu na jej dymenzyę uskutecznia się w ciągu kilku minut.

Wielokrążki o specjalnej konstrukcyi dla celów wiertniczych. Dopuszczalne obciążenie zwyż 50.000 kg.

Raki dające się z najbardziej wklinowanej pozycyi zluzować i wydostać, gd}^ rury nie idą. i t. d. i t. d. i t. d.

Najwyższe odznaczenie na międzynarod. wystawie w Bukareszcie w r. 1906.

DYPLOM HONOROWY I ZŁOTY MEDAL.

g\

Oddział Budowy moforóro

Oddział Budowy moforóro

3    13

O    lo

o g-gLlo

N-

co 5' § | 03

uli

I g VJ S‘ N T3

Ict g 3- - S

u|ifl

ii nfl

"t i i4?

CX)

lii

fj

CT

uo ho motywy⁰ p°p?dzie zap°-

mocąmotorów benzynowych, spirytusowych i naftowych — nader praktyczne do

różnego rodzaju kolejek.

pompowych.

Wi

Zastępca dla oddziału bud. motorów: MATOCS) GOŁD§CRŁAG = GfiAŻO^SKl

Lwów, ul. Gródecka 1. 42.

pJ

NAFTA

Organ Krajowego Towarzystwa Naftowego

wychodzi 2 razy r\a miesiąc 15-ego i 30-e^o nprerxiainaera/ta, -w^ziosi rocznie 1S koron.

Członkowie „Krajowego Towarzystwa Naftowego“ otrzymują „Naftę“ bezpłatnie.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Kraszewskiego 1. 5, biuro Krajowego Towarzystwa naftowego.

Treść zeszytu 2Ł

Ogólna sytuacya światowego przemysłu naftowego. — Projekt rządowy ustawy w sprawie budowy zbiorników ropnych. — Opalanie lokomotyw w Głalicyi ropą. — Wosk ziemny. — Głosy prasy. — Z krajów naftowych. — Doświadczenia naukowe i wynalazki. — Z Tustanowic. — Kronika. — Wiadomości z targu ropnego.

Ogólna sytuacya światowego przemysłu naftowego.

Jeden z fachowców naftowych w następujący sposób opisuje stan ogólny przemysłu naftowego w ważniejszych centrach produkcyi, zatrzymując się dłużej nad stanem przemysłu w Galicyi:

„Okres rozwoju światowego przemysłu naftowego osiągnął punkt kulminacyjny; produkcya i konsumcya wykazują cyfry, jak nigdy przedtem, gdy sytuacya tymczasem ogólna jest zupełnie niewyklarowana.

Akcya amerykańskiego rządu i sądownictwa przeciwko trustowi naftowemu nie jest przez sam trust przeceniane, lecz jest w każdym razie dla niego niewygodną. Większą troskę od państwowych przeciwności stanowi dla „Standard Oil Com.“ nieprzewidywany wzrost produkcyi surowca. Rozpowszechnienie innych źródeł światła stawia granice wzrostowi konsumcyi nafty, które są ciaśniejsze, niż wzrost produkcyi, a ropa jest jeszcze za drogą, by znaleźć wszędzie zastosowanie, jako materyał opałowy. Doświadczenia rumuńskiego technika Edeleanu dają nadzieję większego zastosowania ropy na polu technicznem, jako dalsza przeróbka mazi po-naftowej, ale upłynie jeszcze bardzo wiele czasu, nim dojdzie do tego.

Dominujące stanowisko Towarzystwa „Standard Oil Company“ znajdowało dotąd największą podporę w tem, że pod jego patronatem produkcya surowca opłacała się, produkcya ta w roku bieżącym wzrosła w Stanach Zjednoczonych do 300 miljonów metrycznych cetnarów i Towarzystwo „Standard“ było jeszcze w stanie zakupić całą produkcyę, magazynować, przerobić i sprzedać w stanie uszlachetnionym, ale obecnie nadeszła już krytyczna chwila i dla Towarzystwa „Standard Oil Comp.“. 150 miljonów cetnarów metrycznych ropy znajduje się w rezerwoarach, trzeba nowych miljonów na budowę nowych rafineryj, ale we wszystkich pięciu częściach świata nie znajdzie się zbytu na produkty, które w tych rafineryach zostana wytworzone.

c *

Stare rynki zbytu pomału Tow. „Standard Oil Comp.“ traci na rzecz produkcyi innych krajów, które zaczynają taniej produkować, niż „Standard“. Jeszcze w północnej Ameryce i na pojedynczych dogodnych rynkach zbytu, Towarzystwo „Standard“ zachowało monopol, który daje mu możność prowadzić walkę konkurencyjną na spornych rynkach zbytu, lecz wysokie ceny, jakie sta-

wia „Standard“ tam gdzie ma monopol, ni w Drohobyczu, w której rocznie trzy mi-przeszkadzają wzrostowi konsumcji i wznie- liony cetnarów ropy z dwudziestomilionowej cają chęć do walki konkurencyjnej.

Drugi z rzędu producent, co do ilości palny dla lokomotyw i, jak się zdaje, jest Rosja — powoli podnosi się zamiar, jeśli ten sposób opalania na kolejach

okaże się korzystnym, opalać ropą odbenzy-nowaną zamiast drogim węglem angielskim, statki wojenne.

Początkowo projektowano rozdzielić 15 milionów cetnarów ropy, które kolej ma przerobić na materyał opałowy, na 5 lat. Obecnie zdecydował się rząd całą tę ilość odebrać już do 30. kw'etnia 1911-go roku, zamiast w przeciągu pięciu lat — po cenie kor. 2'64, czyli w jednym roku rząd ma odebrać blisko 8 milionów cetnarów. Ponieważ produkcya w Galicyi, jak wspomnieliśmy, wynosi dwadzieścia milionów rocznie, więc na inne cele zostanie 12 milionów. Zapotrzebowanie rafineryi samych wynosi jednak 13 milionów, a na opał do innych zakładów przemysłowych i w samych kopalniach zużywa się około 2 miljonów. Spowoduje to niezawodnie zmniejszenie się nagromadzonych zapasów ropy, które nie dosięgają jeszcze całorocznej produkcyi; to wpłynie znów na podniesienie się cen ropy i na osłabienie eksportu.

ropy

z klęsk, spowodowanych przed kilkoma laty strejkami robotniczymi i pożarem. Gdy przeciętna miesięczna produkcya na półwyspie

Producentom surowca stara się państwo przyjść w pomoc przez budowę odbenzyniar-

Apszeron w roku 1908-ym wynosiła 38 miljonów pudów, wzrosła ona w pierwszych dziewięciu miesiącach roku obecnego do 42 miljonów pudów, a oprócz tego odkryte zostały nowe źródła na znanym już dawno terenie kopalnianym w Groźnym i na nowym terenie Maj kop, którego dogodne położenie wzdłuż północnego brzegu morza Czarnego, skłoniło kapitalistów angielskich do wierceń za ropą i do budowy rafineryi. Trzecim producentem z rzędu jest dzisiaj G a 1 i c y a, która wyparła z tego miejsca Rumunję, i w roku obecnym wyprodukuje zapewne ze 20 miljonów cetnarów metrycznych. Jakkolwiek daleko od morza, leży ona jednak dość blisko wielkich rynków konsumeyjnych, by przy dobrej organizacyi transportu rozwinąć kompletną zdolność konkurencyjną. W każdym innym kraju produkcyjnym jest budowa ruiociągów daleko więcej rozwiniętą, niż u nas, a wielkie zadanie transportowe, jakie w skutek tego ma kolej, jest rozwiązane niedostatecznie. Nietylko ministerstwo skarbu, lecz i ministerstwo kolejowe zapatruje się na naftę, jako na objekt do podniesienia swych dochodów; pod tym względem stosunki dzisiaj są o wiele gorsze, jak przed dziesiątkiem lat. Przed kilkoma laty jeszcze kartel dawał podstawę do podniesienia taryf kolejowych, lecz dzisiaj, gdy kryzys, o bezprzykładnie długiem trwaniu i gwałtowności, rozluźnia podstawy przemysłu, zamiast. obniżenia, otrzymujemy podwyższenie taryf. Wprawdzie podniesienie to dla eksportu jest nieznaczne, a w państwie zostanie w znacznej części to podwyższenie przeniesione na konsumenta, lecz i przemysł poniesie część podwyższenia i to w chwili, kiedy każdy ciężar jest dla niego szczególnie dotkliwy.

produkcyi mają być przerobione na materyał

Pod wpływem wysokich cen ropy nastąpi dalszy wzrost produkcyi ropy w Galicyi, gdy tymczasem podczas okresu wyższych cen źródła zbytu zmniejszą się, gdyż rafine-rye nie będą w stanie drogą naftę sprzedawać zagranicą, a zakłady przemysłowe używać drogiej ropy zamiast węgla i przyjdzie nowe przesilenie, państwo będzie musiało rozpocząć nową akcyę, słowem powtórzy się to samo. Według zdania powyższego fachowca eksport produktów naftowych przy cenie 2 —2^4 kor. za ropę staje się niemożliwy¹) i zachodzi potrzeba tańszego produkowania ropy, co można byłoby osiągnąć, gdyby właściciele gruntów w Galicji nie o rzymywali takiego wysokiego wynagrodzenia za tereny i tak wysokich procentów brutto, gdyby dalej transport na kolej ach był tańszy. Rów-

l) Wskutek niskich cen produktów naftowych wewnętrznych, spowodowanybh ogólną de-zorganizacyą (Przyp. Red.).

W ('go.

2.

'JT.

co

~-i

t-H

nież i magazynowanie ropy nie należy podrażać przez spekulacyę przy sprzedaży miejsca pod magazyny.

Zdaizają się wypadki, w których najszczerszy zamiar budowania rezerwuarów w Galicyi, zostaje udaremniony przez to, że nie można otrzymać pod budowę i pod założenie rurociągu odpowiedniego gruntu. Rząd w Austryi stał się wbrew woli własnej rafinerem, jakkolwiek odbenzyniarnia drohobycka nie jest jeszcze rafineryą, w każdym razie będzie ona obok ropy opałowej wytwarzać naftę i benzynę, w stanie półsurowym. Blok rafineryi oświadczył gotowość zakupna tych produktów na pięć lat, by nie dopuścić do tego, żeby produkty te dostały się w obce ręce. Jeśli blok utrzyma się przy kupnie tych produktów, wtedy centralna organiza-cya sprzedaży wewnątrz państwa i zagranicą stanie się tem konieczniejszą. Dotąd egzystuje tylko Tow. akcyjne „Olex“ dla sprzedaży produktów naftowych zagranicą, gdy tymczasem nafta i inne produkty naftowe wewnątrz państwa sprzedawane są dawnym sposobem. Przez centralne biuro sprzedaży wewnętrznej, które zostanie prawdopodobnie utworzone przy Tow. „Olex“ osiągnęłoby się znaczną ulgę. Zagranicą nietyko amerykanie utworzyli ogranizacyę detalicznej sprzedaży, ich urządzenia są przytem stosunkowo drogie i obliczone na to by uniemożliwić kon-kurencyę jednostkom kapitalistycznie słabszym. Francuskie rafinerye n. p. utworzyły, niezależnie od amerykanów, w czasie, kiedy były niezależne od Tow. „Standard“, także sprzedaż nafty, za pomocą beczkowozów, która okazała się bardzo celową.

U nas jakkolwiek tego wszystkiego nie ma jeszcze, zbyt w ostatnich dwóch latach wzmógł się znacznie. Nafty sprzedaje się rocznie w Austryi 1.700.000 cetnarów, na Węgrzech 1,000.000 cetnarów. Benzyny 300.000—400.000 cetnarów rocznie, wskutek rozpowszechnienia motorów benzynowych w rękodzielnictwie i w rolnictwie, a także w skutek wzrostu automobilizmu, i prawie tyle benzyny wywozi się zagranicę. Można nawet powiedzieć, iż eksport benzyny zmniejszył się, a konsumt wewnętrzny wzmógł się. Najtrudniejszy zbyt jest woleju gazo-w y m, gdyż gazownie w Austryi nie zużywają jeszcze takiej ilości oleju gazowego dla karboryzaeyi gazu wodnego, jak n. p. Niemcy i Anglia. W ostatnich czasach pewną ilość oleju gazowego zakupiła od rafineryi kolej, dla opalania lokomotyw, gdyż odbenzyniarnia w Drohobyczu dopiero za parę miesięcy będzie mogła rozpocząć dostawę ropy odben-zynowanej.

Projek rządowy

ustawy w sprawie budowy zbiorników ropnych i innych środków dla regulacyi przemysłu naftowego.

Dnia 17. grudnia minister skarbu Biliński wniósł w parlamencie projekt ustawy pod powyższym tytułem, który pozwala-lamy sobie naszym czytelnikom przytoczyć dosłownie wraz z motywami rządowymi:

USTAWA

z dnia........

w sprawie budowy zbiorników ropnych i innych środków dla regulacyi przemysłu nafto-

Za zgodą obydwu Izb Rady Państwa zarządzam, co następuje:

§ 1.

Na koszty urządzenia i nabycia rezer-woarów dla magazynowania ropy w Galicyi, o maksymalnej pojemności miliona tonn oraz na założenie potrzebnych rurociągów ropnych i urządzeń do chwytania ropy w korytach rzek, przyznaje się rządowi kredyt aż do wysokości 8 milionów koron.

Rząd jest upoważniony do wystarania się o tę sumę w drodze operaeyi kredytowej.

llezerwoary mają być administrowane przez rząd. Za używanie ich, o ile nie jest w nici» zamagazynowaną ropa państwowa, należy pobierać należytość, której wysokość powinno się tek oznaczyć, aby przy całko-witem zapełnieniu rererwoarów i przy czte-roprocentowej stopie mógł być kapitał zakładowy zamortyzowany o ile możności w przeciągu 8 lat, oraz zapewniona rentowność całego urządzenia.

zrn

§ 4.

3.

Sprzedaż nafty przez dowóz jej w zbiornikach ruchomych i wypróżnienie tychże (beczkowozy) jest dopuszczalne tylko za zezwoleniem ministerstwa handlu.

Taryfy i regulaminy niepaństwowych przedsiębiorstw magazynowych i rurociągowych ropnych winny być zatwierdzone przez polityczną władzę krajową.

Ustawa niniejsza wchodzi w zycie'z dniem ogłoszenia. Przeprowadzenie jej poruczam moim ministrom skarbu, handlu i robót publicznych.

MOTYWY.

Przedłożenie rządowe wniesione podczas ostatniej sesyi parlamentarnej, weszło wprawdzie pod obrady komisyi ekonomicznej i zostało uchwalone; uchwały komisyi nie weszły jednak na porządek dzienny obrad parlamentu, wskutek zamknięcia sesyi. Powody, których gwałtowne usunięcie zmusiło rząd, wnieść swego czasu projekt ustawy i które zostały dostatecznie omówione w motywach pierwszego przedłożenia rządowego, — istnieją dotychczas i zniewoliły rząd, rozpocząć budowę rezerwoarów, przewidzianą w wymienionym projekcie ustawy, a powstałe wydatki pokryć świeżo żądanym kredytem w pierwotnej wysokości. Z tych powodów zostaje obecne przedłożenie na nowo wnie-sionem.

Do poszczególnych punktów niniejszego projektu ustawy, który w kilku miejscach odbiega od pierwotnego przedłożenia rządowego, dodaje się następujące uwagi :

Rząd przy powtórnem wniesieniu przedłożenia wziął pod uwagę z jednej strony, rezultaty obrad nad pierwszem przedłożeniem rządowem w komisyi gospodarczej Izby posłów, z- drugiej strony, zmienione obecnie stosunki.

Tym dwom powodom należy przypisać zmianę tekstu w §§ 1, 2 i 3 oraz zmianę tytułu projektu ustawy.

W § 1. wyrażenie „przez budowę“ zostało zastąpione wyrazami „przez urządzenie i nabycie“, ponieważ, w interesie szybkiego stworzenia urządzeń magazynowych szczególniej na surowiec ropny, który ma j być przerabiany na ropę opałową dla kolei państwowych w zbudowanej w tym celu odbenzy niarni, — jest wskazanem również oprócz zbudowania państwowych rezerwoarów, także nabycie po umiarkowanej cenie pewnej ilości już istniejących, swojemu celowi zupełnie odpowiadających rezerwoarów.

W § 2. uwzględniono życzenia gospodarczej komisyi parlamentarnej. Musiano jednak z jednej strony uwzględnić to, że odbenzyniarnia, zbudowana do przeróbki ropy państwowej, bodzie prowadzona w państwowym zarządzie, ponieważ wydzierżawienie jej na warunkach odpowiednich i ułoźo-żonych, okazało się nie do przeprowadzenia i że wobec tego będzie w państwowych rezerwuarach magazynową także i ropa państwowa, przez co odpada naleźytość za magazynowanie. Z drugiej strony trzeba również wziąć pod uwagę, że nie jest wskazanem pobieranie stałych opłat, gdyż wskutek tego mogłoby być zagrożonem zamierzone zapewnienie ich rentowności albowiem łatwo mogłoby nastąpić niebezpieczeństwo, że przy pewnych konstelacyach targowych i stosunkach produkcyjnych, oraz przy konkureueyi innych prywatnych rezerwoarów, — zbiorniki państwowe, z powodu ścisłego trzymania się przepisu, stałyby niezapełnione.

W § 3. zostały dwa pierwsze ustępy poprzedniego przedłożenia rządowego z tego pow'odu usunięte, ponieważ przymus koncesyjny dla wykonywania przedsiębiorstw magazynowania i tłoczenia ropy, został w międzyczasie rozporządzeniem z dnia 16. września 1909 Dz. u. p. Nr. 143 już uregulowany a sprawa koncesyonowania zakładów przemysłowych na podstawie nowreli przemysłowej będzie w drodze administracyjnej po ukończcuiu toczących się obecnie prac przygotowawczych i badań, załatwioną. Ponieważ obecnie budowa zbiorników jest najważniejszym projektem przedłożenia rządowego, przeto unreszczono ją w tytule projektu ustawy.

Opalanie lokomotyw w Galicyi ropą.

Poseł lir. Zamoyski, jako referent sejmowej komisyi górniczej, w sprawozdauiu

Opalanie lokomotyw ropałem zostało już wprowadzone prowizorycznie przy pociągach osobowych na przestrzeni Rzeszów - Lwów-Podwołoczyska.

Z końcem bieżącego roku będzie około 500 lokomotyw urządzonych na opalanie ropałem ; zaś w ciągu roku 1910 dalszych 400 maszyn otrzyma urządzenie na ropne opalanie. Z końcem zatem roku 1910 ogólna liczba maszyn, przerobionych na ropał wyniesie Zapotrzebowanie roczne w ropał trzech około 900 sztuk, z tego sztuk 100 dla kolei galicyjskich Dyrekcyi oraz Kierownictwa ru- lokalnych., chu w Czerniowcach wynosi 225.000 ton

(22.500 cystern), co odpowiada ilości 300.000 szyny wynoszą około 3.009 kor., tak, że ton (30.000 cystern) ropy naftowej. Taką ogólny koszt przeróbki maszyn wyniesie

-przedłożonem Sejmowi w przedmiocie spraw górniczych, daje bardzo szczegółowy a zarazem treściwy i zawierający bardzo ciekawe daty, opis wprowadzenia płynnego opału (ropału) przez c. k. Zarząd kolejowy na szlakach galicyjskich kolei. Odpowiedni dział sprawozdania posła lir. Zamoyskiego pozwalamy sobie przytoczyd w całości. Oto jego treśd :

,,Jak wiadomo, już z wiosną roku 1910 będzie w ruchu odbenzyniarnia wybudowana kosztem Skarbu kolejowego za 5l/₂ miliona koron w Drohobyczu.

Odbenzyniarnia rządowa w Drohobyczu zajmuje przestrzeń do 40 morgów i składa się z 16 wielkich zbiorników żelaznych na ropę, na ropał i na destylaty o łącznej pojemności 1000 cystern. Destylacya ropy odbywać się będzie zapomoeą 8 kotłów z prze-grzewaczami i urządzoną bedzie na dzienna

D    cc    t

produkcyę 1000 ton ropału. Po zatem pomieści Zakład urządzenia dla rafinacyi nafty i benzyny oraz dla rektyfikacyi benzyny.

Parę dostarczy baterya kotłów składająca się 6 kotłów o łącznej powierzchni ogrzewalnej 1320 mtr. kwadr. Zakład będzie mógł produkować rocznie do 800.000 ton ropału. Zatrudnionych będzie 4 urzędników technicznych, 6 urzędników administracyjnych i około 200 robotników.

Zadaniem odbenzyniarni będzie uwolnienie ropy naftowej (przez Krajowy Związek Producentów ropy dostarczyć się mającej) od łatwo zapalnych części, t. j. benzyny i lekkiej nafty i wytworzenia w ten sposób materyału dającego zupełne bezpieczeństwo.

Materyał ten zwany „ropałem“ przewieziony zostanie z Drohobycza zapomoeą cystern przewozowych do poszczególnych sta-cyi. Cystern takich zamówił Skarb kolejowy 212 sztuk. Pojemność każdej cysterny wynosi 280 hl. ropału. Dopuszczalny ciężar ładunku wynosi 53.800 kg. — Wytrzymałość wozu (Tragfähigkeit) 25.000 kg.

tez ilość przerabiać będzie drohobycka od-benzyniaruia.

Równolegle z wykończeniem odbenzy-niarni drohobyckiej pracuje Rząd

a)    nad przeróbką lokomotyw, oraz

b)    nad wykończeniem instalaoyi stacyjnych (Heizölausrüstestationen).

Adaptacya lokomotyw do opału ropnego polega przedewszystkiem na umieszczeniu na tenderze zbiornika na ropał t. z. zbiornika jaszczykowego. Zbiornik ten posiada pojemność 4 m. kub. i wystarczy n. p. w obrębie Pyrekcyi lwowskiej dla wszelkiego rodzaju pociągów do odbycia przestrzeni Lwów-Pod-wołoezyska (197 kim.), jak również Lwów-Rzeszów 184 kim. bez wszelkiego dobierania ropału po drodze.

W ogólności długość drogi, na której przebycie wystarcza zapas zbiornika, zależy od rodzaju pociągu, wielkości obciążenia, oraz od rodzaju przestrzeni.

Ze zbiornika jaszczykowego dostanie się ropał rurką do paleniska. Bezpośrednio przed paleniskiem znajduje się aparat, rozpylający ropał, systemu Holdena.

System Holdena, jakkolwiek najlepiej odpowiada celowi, posiada jedną tylko wadę tj. wytwarzania wielkiego hałasu — hałas ten powstający przez działanie rozpylacza, w chwili kiedy ropał wchodzi do paleniska — jest nie tylko nieprzyjemnym objawem dla palacza, ale stwarza jeszcze tę wielką niedogodność, że zagłusza sygnały. Starania celem usunięcia tej jedynej wadliwości znajdują się w toku.

Przeciętne koszta rządzenia jednej

ma-

373

2,700.000 kor. Korzyści, jakie Zarząd kolei | osiągnie przez wprowadzenie opału ropnego co następuje :

Przy maszynach urządzonych dla ropnego opalania odpada czynność narzucania węgla na ruszt podczas jazdy, która to czynność jest dla palacza jedną z najuciążliwszych.

15 stacyi

. „ 2,350.000"—

3.    istalaeye stacyjne . „ 2,600.000- —

4.    przeróbka 900 Ioko-

motyw

Wskutek tego może palacz bardziej skupić uwagę na sygnały na przestrzeni i przetokowe na stacyi, oraz na utrzymanie i dobry stan maszyny, przez co powiększy się bezpieczeństwo ruchu.

Nadto odpada ładowanie węgla na jaszczyk i potrzeba personalu dotychczas do tego używanego ; również szybciej i łatwiej uskutecznić można wyposażenie maszyny wma-teryał opałowy. W drodze odpada czynność przegartywania węgla na jaszczyku, jak również czyszczenia popielnika, dymnika i rusztu.

Opalanie ropałem usuwa w zupełności wyrzucanie iskier i popiołu z komina i popielnika, przez co zmniejsza się znacznie niebezpieczeństwo zapalania lasów i łąk przez przejeżdżające lokomotywy. Wreszcie z chwilą zaprowadzenia ropnego opalania zmniejszy się znacznie zapotrzebowanie węgla dla celów kolejowych, wskutek czego wielka ilość wozów węglowych będzie do użycia dla przesyłek prywatnych. Rzecz naturalna, że wprowadzenie płynnego opału w lokomotywach połączone być musi z rozwojem całej sieci instalaeyi stacyjnych, składających się ze zbiorników zdolnych do pomieszczenia przynajmniej kilkudniowego zapasu ropału i odpowiednich pomp, oraz kotłów parowych.

Ins talacye takie r o pało we urządzono we wszytkich większych stacyach, w których następują wymiany maszyn przy pociągach tak, iż ogólna liczba w obrębie Galicyi i Bukowiny wynosi 35 stacyi ropa-łowycli (Ausrüstestationen) ; na Dyrekcyę lwów. przypada „    „    krakowską przypada 11    „

„    „    Stanisław, przypada 7    „

„ Kierownictwo ruchu w Czer-niowcach przypada

Każde takie urządzenie instalaeyi stacyjnej składa się :

a) z rezerwoarów magazynowych, służących do przechowywania sprowadzonego ro-pału,

b)    z wysoko położonego rezerwoaru podręcznego, z którego przy pomocy żurawia' wypływowego (Auslaufkrahn) wprowadza się ropał do zbiorników jaszczykowycji.

c)    z pompy parowej i rurociągów.

Przy pomocy pompy tłoczy eię ropał

z cystern do rezerwoarów magazynowych, zaś z tychże stosownie do potrzeby do re-zorwoaru podręcznego.

Ilość i pojemność rezerwoarów magazynowych odpowiada wielkości ruchu w danej stacyi. W pomniejszych stacyach instalacya składa się tylko z rezerwoaru podręcznego, do którego wprost z cystern tłoczy się ropał, Zarząd kolejowy stosownie do potrzeby danej stacy’, wprowadza zatem w życie dwa typy urządzeń stacyjnych.

Typ I. 1 kocioł parowy, 1 tłocznia

„ II. 2

Koszta wszystkich instacyi przez c. k. 'Zarząd kolejowy dla umożliwienia wprowadzenia płynnego opału uskutecznionych przedstawiają się, jak następuje :

1. koszta odbenzyniarni

w Drohobyczu około K 5,500.000' — 2. koszt 212 cystern przewozowych (dla rozwożenia ropału o-koło

. „ 2,700.000--razem około . K 13,150.000"—

Stwierdzić atoli należy, że pomimo tych inwestycyi nie ma mowy o jakiejkolwiek stracie dla Skarbu kolejowego. Pomijając bowiem bardzo znaczne udoskonalenia i ułatwienia ruchu, połączone z ulgami dla podróżującej publiczności, o których wspominaliśmy powyżej, stwierdzić należy, że kal-kulacya Zarządu kolejowego zabezpiecza Skarbowi państwa zupełną amortyzacyę poczynionych inwestycyi w ramach pięcioletniej ze Związkiem producentów zdziałanej umowy.

1)    wytworzenia parafiny,

2)    fabrykacyi cerezyny,

3)    jako środek izolacyjny w elektrote

nego.

\Kosfo ziemny (Qzo&ierit).

(Według sprawozdania referenta sejmowej komi-syi górniczej hr. Zamoyskiego.

Kopalnictwo wosku ziemnego w ostatnich latach mało się rozwija.

Produkcya roęzua Galicyi wynosi za rok 1908 160 wagonów, z czego na kopalnie Borysławia przypada około 150 wagonów. Robotników zajętych jest około 1000. Cena wosku wynosiła zarówno jak i w r. 1907 od 125 do 135 K za 1 ctn. m.

Dla lepszego zrozumienia dzisiejszego położenia przemysłu woskowego należy sobie oprzytomnieć przyczynę zmiejszającego się stale popytu za tym produktem. Powołujemy się w tej mierze na dzieło inż. górn. Muka (Der Erdwachsbergbau in Borysław, Berlin, Verlag Julius Springer 1903), wedle którego zapotrzebowanie wosku ziemnego ogranicza się do :

chnice,

4) jako środek impregnacyjny.

Ad 1. Dawnymi czasy wytwarzano z wcr-sku ziemnego parafinę. Przez odkrycie cere-zy (przez Ujhely-Pilza) zmalało jednak zapo-trzebowauie parafiny, a małe ilości wytwarzanej jeszcze parafiny służyły wyłącznie do fałszowania cerezyny.

Należy tedy stwierdzić, że przemysł polegający na wytwarzaniu parafiny z wosku ziemnego prawie zupełnie ustał.

Bardzo znacznie przyczyniła się do tego okoliczność, że wskutek odkrycia w Borysławiu i Tustauowicach ropy naftowej, zawierającej parafinę, zaczęto wytwarzać parafinę w rafineryacli nafty, przyczem się okazało, że uzyskana w ten sposób parafina pod względem taniości ceny nie wytrzymuje konkurencji z parafiną wydobywaną z wosku ziem-

Ad. 2. Większa część wosku ziemnego znajdującego się w handlu (70— 75 prc.) służy do wytwarzania cerezyn y.

Potrzeba cerezyny jest bardzo wielostronną. Służy ona pomiędzy innymi do fabrykacyi świec (imituje wosk pszczelny), do

fabrykacji t. zvv. papieru woskowego, wosku do pieczętowania, rozmaitych past do czyszczenia (metali, obuwia), środków kosmetycznych, do impregnowania beczek, do fabry-kacyi nieprzepuszczalnych tkauin, dla izola-cyi cienkich drutów, w technice kabli i t. d. Zauważyć jednak trzeba, że cerezyna znajdująca się w handlu nie jest obecnie juz czystym produktem wytworzonym* z wosku ziemnego — przeciwnie mamy do czynienia prawie zawsze z mieszaniną Czystej cerezyny z parafiną. Takie fałszowanie cerezyny doszło w ostatnich czasach do tego, źe cerezyna znajdująca się w handlu nie zawiera zwykle więcej cerezyny czystej jak 50 prc. Proces fałszowania cerezyny wychodzący znowu na korzyść parafiny (wytwarzanej obecnie w ra-fineryach nafty) osłabił również bardzo znacznie popyt za woskiem ziemnym.

Ad. 3. Tylko w elektrotechnice zapotrzebowanie wosku ziemnego nie tylko nie zmalało, ale przeciwnie rośnie. Zwłaszcza przy fabrykacyi kabli, wosk ziemny w stanie surowym znajduje ważne zastówanie i poszukiwany jest dla swojej wielkiej odporności izo-lacyjnej.

Ad. 4. Wreszcie znajduje wosk ziemny zastosowanie w stanie surowym jako środek impregnacyjny dla zwykłych ordynarnych tkauin oraz dla drzewa.

Zastosowanie wosku ziemnego dla tej gałęzi przemysłu nie jest jeszcze udoskonalone, jakkolwiek poczynione doświadczenia najlepsze rokują radzieje.

Nadmienić jeszcze należy, źe i eksport wosku do Rosy i, który z chwilą rozpoczęcia się wojny japońskiej ustał zupełnie obecnie się nie wznowił. Przypuszczać zatem należy, źe woski kaukaskie, zwłaszcza woski wydobywane z niewielkich głębokości (2—3 m.) na wyspie Czeleken w morzu Kaspijskiem zastąpiły z zupełności miejsce dawniejsze galicyjskiego wosku.

Z tego co się powyżej powiedziało wynika, źe wosk ziemny przestał być produktem głównym i stał się produktem pobocznym, uszlachetniającym inne surogaty a przeważnie parafinę. Ta ostatnia już dawno zniweczyła konsum wosku. Jeżeli się nadto zauważy, źe coraz raz większa głębokość odbu-

śmierć zniweczyła wszystkie te plany. Śmierć

nowy a w związku z nią i większe niebez- dów z outsideiami i umarł w oliwili, kiedy pieczeństwo dla robotnika, wyższy koszt eks- do rozwiązania tych kwestyi było jeszcze bar-ploatacyi wytwarza stałe podrażanie roboci- dzo daleko. Twierdzą powszechnie, że pan zny i materyałów przy równoczesnej stagna* Taussig nosił się z daleko idącymi planami oyi zbytu — zrozumiemy opłakany stan prze- odnośnie do przemysłu naftowego a jego inysłu woskowego.

Komisy a górnicza, uprzytomniając sobie więc gubernatora Zakładu kredytowego ziem-obraz kopalnictwa woskowego — przychodzi j skiego wprowadza do przemysłu naftowego do tych samycTi spostrzeżeń, które zeszłego moment niepewności, na który oprócz tego roku uważała za stosowne ubrać w formę składają się inne jeszcze okoliczności. Przed rezolucyi do Rządu o nieudzielanie ulg cło- kilku dniami odbyła się w ministerstwie ko-wyeh na wprowadzenie surogatów wosko- lejowem ankieta w sprawie taryf naftowych, wych.    Od dawna już wiadomo, że w tej kwestyi

istnieją wielkie przeciwieństwa między eze-skiemi a galicyjskiemi rafineryami. Obie grupy są zazdrosne o całość swoich interesów, zagrożonych przepisami taryfowymi i kiedy tylko była mowa o taryfach naftowych, tyle razy wybuchały konflikty między obu grupami. Nic nie byłoby więc dziwnego, gdyby to samo powtórzyło się i obecnie. Ale w międzyczasie zdarzył się godny wzmianki wypadek, uważany za symptomat panującego w bloku nastroju. W czasie obrad mianowicie, jeden z członków bloku stanął w sposób

Głosy prasy.

Jedno z pism wiedeńskich podaje bardzo trafne uwagi o wrzeniu w rafineryjnym przemyśle naftowym. Pismo to pisze : Wrzenie w przemyśle naftowym trwa ciągle i byłoby niespodzianką dla austryackich kół przemysłowych, gdyby usłyszano, że przecież nastały wreszcie w austryackim przemyśle naftowym spokojne i regularne stosunki. Jeżeli jedak obecnie znowu jest mowa o wrze-    ostentacyjny na stanowisku ,    zajmowanem

niu w przemyśle naftowym, to jest to nie-    przez    jednego z najzaciętszych    nieprzyjaciół

spodzianką o tyle, że właśnie w ostatnich bloku. Fakt ten sam dla siebie, jako wspólny czasach często słyszało się o tern, że w spra- krok dwu rafineryi, dla których są miaro-wie urządzenia centralnego biura sprzedaży dajne jedne i te same warunki taryfowe, nie toczą się ustawicznie rokowania i* że te ro-    byłby    niczem nadzwyczajnem.    Ale w prze-

kowania nie tylko są wielce obiecujące ale    myślę    naftowym przeważa skłonność do wy-

takźe że pozwalają mieć nadzieję, iż prędzej ciągania ze wszystkiego daleko idących wnio-czy później musi nastąpić zorganizowanie sków i z tego też powodu wypadek ten spo-kartelu.    wodował w ministerstwie kolejowem liczne

Tymczasem w ostatnich czasach nastąpiły zdarzenia, które powodują, że obecną sytuacyę w przemyśle naftowym należy oceniać z nadzwyczajną wstrzemięźliwością. Pierw-szem takiem zdarzeniem jest śmierć gubernatora Zakładu kredytowego ziemskiego ; jest rzeczą powszechnie znaną, że p. Taussig, mimo iż na bardzo krótko przed śmiercią zaczął interesować się przemysłem naftowym, wywierał decydujący wpływ na wszystkie wydarzenia, które odegrały się w ostatnich czasach w przemyśle naftowym rafineryjnym. Pan Taussig wywierał decydujący wpływ we wszystkich kwestyach, dotyczących centralnego biura sprzedaży, odbenzyniarni i ukła-

komentarze, które wcale nie przyczyniają się do tego, aby wewnętrzną sytuacyę bloku uważać za pomyślną. Również i inna okoliczność przyczyniła się bardzo do tego, że co do najbliższej przyszłości przemysłu naftowego zapanował znowu pessymistyczny pogląd. A mianowńcie: rafinerya w Kralup urządziła w Pradze kautory nafty, skąd nafta jest dostarczaną po nadzwyczajnie nizkiej cenie, wprost konsumentom.

na-

Trzeba sobie w tern miejscu przypomnieć, że tow. „A^acuum Oil Comp,“ czyniono zawsze zarzut, iż stara się o bezpośredni stosunek z konsumentami i pragnie w ten sposób wyeliminować pośrednictwo w handlu

ftą. Teu krok kralupskiej rafineryi obudził

Dolno-austryackie

dniach.

Prudukcya nafty w Rumunii w czasie od 1900 do września 1909 wynosiła 956.614 tonn wobec 866.862 ton w tym samym czasie w roku przeszłym. Produkeya ta według okręgów przedstawia się następująco:

w niektórych rafineryach ogromną tęsknotę za wolną, niezawisłą polityką. A jeśli jest mowa o momentach, które wskazują na nie-pewnośd obecnej sytuacyi w przemyśle naftowym i to z tego powodu, że nie można jeszcze zmierzyć. ich znaczenia w ogólnym rozwoju przemysłu, trzeba jeszcze wspomnieć o pewnym fakcie, który zdarzył się w ostatnich

T o w. eskontowe zakłada mianowicie we Lwowie Galicyjski bank przemysłowy i, jak mówią, rząd nosi się z zamiarem oddanie temu nowemu bankowi przemysłowemu sprzedaży pobocznych produktów odbenzyniarni. O formie tej transakcyi i o mo-źliwem jej rozszerzeniu, która mogłaby nastąpić z biegiem czasu, możemy stawiać dzisiaj tylko przypuszczenia. Pewnem jest jedynie to, że wskutek tej transakcyi dolno-austryackie Towarzystwo eskontowe silnie zaangażuje się w przemyśle naftowym i że w jednej chwili zdobędzie silną pozycyę w tym przemyśle, co będzie miało dla ogólnych interesów przemysłowych pewne znaczenie. Właśnie z tego faktu, chociaż on przejściowo przyczynia się do zaciemnienia sytuacyi, dałoby się może wyciągnąć wnioski na przyszłość. Albowiem udział dolno-austryackiego Towarzystwa eskontowego w wielkiem przedsiębiorstwie nafto wem oznacza dalszy ciąg procesu, który już od szeregu lat można obserwować. Jasno występuje zamiar banków uzyskania w przemyśle naftowym dominującego wpływu; Zakład kredytowy ziemski przez sfinansowanie firmy Fanto, zakład kredytowy przez rozszerzenie oderbersldej i fiu-mańskiej rafineryi, Unionbank przez to, że stał się bankierem Towarzystwa Karpackiego, zadokumentowały już to dawniej a obecnie na plan wchodzi dolno-austryackie Towarzystwo eskontowe. W miarę jednak, jak w tym przemyśle wzrasta wpływ banków, w miarę tego zwiększa się i nadzieja, że przecież wreszcie przyjdzie do konsolidacyi tego przemysłu.

Z krajów naftowych.

* Ru m u n i a. Departament górnictwa w rumuńskiem rninisteryum dla przemysłu ukończył już projćkt przedwstępny d 1 a ogłoszenia ustawy o koncesyonowaniu rządowych terenów naftowych w Rumunii i przedłożył go rumuńskiej radzie górniczej Rumuńska produkeya naftowa wynosiła w październiku b. r. ogółem 110.983 tonn wohec 110.952 tonu we wrześniu. Z tej ilości przypada na okrzg Prahova 103.192 tonn, na okręg Dambovita 3182 tonn, na okręg Buzau 2160 tonn a na okręg Bacau 1449 tonn.

Styczeń I Wrzesień 1908

1909

tonn:

zwyżka j zniżka 1909 wobec 1908 tonn :

1. Okręg Prahowa: Kopalnia Bnstenari „ Campina Moreni Baicoi ,, Tintea

348.895

181.972

250.459

16.845

14.521

304.264

217.520

277.557

14.803

78.871

35.588

27.098

63.350

54.631

2.043

Ogółem łącznie z inne-kopalniami 2. Okręg Dambovita „ Bacau „ Buzau Cała Rumunia

3.

902.016 21.455 14.309 18.834 866.762    956.614

830.005

18.949

10.455

7.264

72.011

2.506

3.765

11.560

89.851

nie nafty w okolicy Uchty. Dotychczas zajmowała się podobno ekspedycyajedynie sporządzeniem dokładnej karty topograficznej, mającej przedstawiać obszar 800 wiorst kwadratowych.

wych.

W produkcyi tej uczestniczyły większe firmy naftowe z następującą ilością tonu: Steaua Romana 312,1 (249,3), Regatul Roman 139,8 (158,4), Concordia 87,5 (129,7), Romana Americana 94,3 (87,7), Astra 66,3 (39,2), Trajan 33,9 (27,0), Colombia 27,4 (19,7), Internationale 23,9    (24,9), Aquila

Franco Romana 16,4    (17,*5), Nafta 15,8

(14,5).

Dnia 12. listopada zniszczył pożar szyb Nr. 55 towarzystwa „Concordia“, znajdujący się w Mislisoare de sus, oraz obok stojący rezerwoar. Szyb znajdował się w łyżkowaniu, przyczem łyżka przy spuszczaniu uderzyła o rurę i spowodowała iskrę. Szkoda wynosi 10.000 franków.

R o s y a.

Z dystryktu naftowego w Maikop, w którego rozwoju koncentrowały się swego czasu wszelkie nadzieje rosyjskiego przemysłu naftowego, donoszą co następuje: Fontanna ba-kijsko-czarnomorskiego Towarzystwa, która dnia 28. sierpnia została zagwożdźona przez skośną głowicę — zdołała się dnia 2. września przebić między ziemią a 12“ rurami i wybucha do dnia dzisiejszego bez przerwy. Nawet przy takiej anormalnej sy-tuacyi. dostarczała ta fontanna 8—10.000 pudów nafty dziennie. Wybuchająca ropa spływa ciągle jeszcze do rzeki, gdyż wskutek silnych deszczów wały ochronne zostały zniszczone, Pod jednym z największych wałów nagromadziło się wprawdzie około 300— 400.OuO pudów nafty, jednak i ta ilość jest zagrożona. Bakijsko-czarnomorskie Towarzystwo zaczęło budować wały ochronne oraz wielkie zbiorniki ziemne takie, aby mógł się w nich pomieścić 1 milion pudów nafty. Około 8000 pudów sprzedano w ciągu 14 dni, jednak ten środek nie jest wystarczającym.

Na wiosnę podobno zaczną się w okręgu Maikop regularne prace wiertnicze. Chwilowo znajdują się tylko 2 szyby we wierceniu, a mianowicie Nr. 3 bakijsko-czarno-morskiego towarzystwa (na innej parceli) wywiercony do 43 sążni i szyb Nr. 1. kopalni Gutkowskaja o głębokości 27 sążni. Angielskie Towarzystwo „Comp. Selitrokow“ przygotowuje już miejsce pod wieżę wiertniczą i urządza wszystko, co potrzeba do pracy na kopalni. Towarzystwo „Polakowski - Winda“ zamierza wiercić trzema ryg mi aź do głębości 150 sążni. Towarzystwo „Karbon“, które od dwu lat zastanowiło roboty wiertnicze, zamierza obecnie rozpocząć 6 wierceń. Tow. „Selitrowicz“ otrzymuje ze swoich dawniejszych wierceń 800 pudów nafty dziennie. Szczególnie interesującym jest fakt, że Komitet geologiczny nosi się z zamiarem rozpoczęcia w Maikop wierceń na koszt rządowy.

O poszukiwaniach nafty w o-kolicach Uchty donosi niemiecki jene-ralny konsulat w Petersburgu, co następuje: „W prasie pojawiają się teraz pierwsze wiadomości o ekspedycyi, którą kieruje prof. Jakowlew z polecenia rosyjskiego ministerstwa handlu, a które ma na celu poszukiwa-

Karta sztabu jeneralnego okazała się zupełnie nieudolną. Materyał zebrany przez ekspedycyę będzie opublikowany dopiero w zimie, a w lecie w przyszłym roku zaczną się próbne wiercenia. Przed upływem 3 lat nie będzie jeszcze prawdopodobnie żadnych rezultatów. W międzyczasie wielu właścicieli, którzy swego czasu zakupili tereny górnicze na spekulaoyę, straci swoje pretensye, ponieważ w tym czasie kończy się okres zwłoki dla rozpoczęcia eksploatacyi. Sadzą powszechnie, że ministerstwo handlu nie zgodzi się na przedłużenie okresu zwłoki. Z powodu niedokładnych stosunków kartograficznych, wywiąże się prawdopodobnie między właścicielami wiele procesów sądo

Ameryka:

„Times“ otrzymał drogą kablową następujące wiadomości: „Prezydent Stanów Zjednoczonych zak zał aź do dalszego rozporządzenia, sprzedawać państwowe tereny naftowe w stanach: Kalifornii, Wyoming, Utah i Oregon oraz wzbronił przystępu do okręgów, obejmujących 3 miliony akrów. Zakaz powyższy będzie prawomocny aź do tego

czasu, kiedy kougres będzie w stanie w dro- j się zdolność wessania ropy na całej po-dze ustawy oświadczyć się za sposobem eks- : wierzchni jednostajnie, przyczem ropa we-ploatacyi terenów. Ze strony rządu zaznaczono, że posiada on najrozleglejsze tereny naftowe w kraju i że prawdopodobnie zostanie największym konsumentem, ponieważ opał ropny na okrętach marynarki wojennej znajduje coraz większe zastosowanie.

roz-

Prócz

Mokry.

osiadł na razie we Lwowie.

Doświadczenia naukowe i wynalazki.

Powstanie ropy.

Postawiona swego czasu przez Mendele-jewa teorya o powstaniu ropy, według której ropa miała powstać z węglika żelaza (połączenie chemiczne żelaza z węglem) obecnie została potwierdzona przez Jerzego F. Bek-nera w biuletynie wydanym przez urząd górniczy w Waszyngtonie na tej podstawie, że wielkie amerykańskie pola naftowe zupełnie się zgadzają z polem silnego uchylenia igły magnetycznej ; tego rue można odnieść do zwykłego tylko przypadku. Mendelejew był zdania, że ropa powstała przez działanie wody na węglik żelaza, na co przeciwnicy tej teoryi dowodzili, że niemoźliwem jest, aby woda wsiąkała w ziemię na tysiąc stóp w głąb. Tymczasem szwajcarski chemik A. Brun udowodnił, że przez ogrzewanie chlorku amonu z węglikiem żelaza tworzy się sub-stancya parafinowa w połączeniu z węglowodorami w stanie gazowym i wolnym wodorem. Doświadczenia, które zostały wykonane przez Jerzego Steigera z naturalnym żelazem z Orifok w Grenlandyi wykazały także, iż większa część złączonego z tym żelazem chemicznie węgla czystego została zamienioną na węglowodory. Chlorek amonu znajduje się niewątpliwie w wielkiej ilości w znacznej głębokości w ziemi.

Fabrykacya porowatej ogniotrwałej substan-cyi dla palenia ropą.

By otrzymać odpowiednią do tych wymagań substancyę należy zmięszać glinkę ogniotrwałą z łatwo palnymi materyałami, jak trociny drzewne, klej itd. i do tej mieszaniny dodać gipsu w oznaczonej ilości.

Właśnie przez dodanie gipsu rozdziela wnątrz nie paruje. Specyalnie korzystne działanie uzyskuje się według patentu, jeśli 500 części glinki na wagę 500 gipsu i 300 trocin drzewnych zmiesza się na ciasto, z którego formuje się przedmiot odpowiedniego kształtu; ten suszy się następnie przez 43 godzin na powietrzu albo na słońcu i kończy się osuszanie przy temperaturze 60—70° w odpowiedniem suchem miejscu ; wreszcie żarzy się go do białości, przyczem przymieszki palne wypalają się, tworząc pory.

Z Tustanowic.

Kopalnia „Hilda“ wiedeńskiej firmy Koritschoner & Ska dowiercona do 1208 m. dostała dn. 17. b. m. około dwadzieścia wagonów dziennej produkcyi. Szyb ten leży w bezpośredniem sąsiedztwie szybu „Marya“, który równocześnie spadł z 35 cyst. na 28 cyst. Między oboma szybami jest tylko 3 metiy różnicy w głębokości.

W nocy z 17. na 18. b. m. spalił się szyb „Laura“ firmy B. Goldstein & Ska. Ogień powstał wskutek nadmiernego grzania się rolki przy łyżkowaniu, szybu spalił się zbiornik drewniany z zawartością 12 cystern oraz dół ropny, wypełniony do połowy rorą.

KRONIKA.

Wiadomości osobiste. Dotychczasowy kierownik urzędu górniczego w Drohobyczu Dr. Mi-dowicz został mianowany kierownikiem urzędu górniczego w Krakowie ; kierownictwo urzędu górniczego w Drohobyczu objął nadkomisarz

Pan Zygmunt Nowosielecki po dwunastoletnim pobycie w Kumunii w charakterze dyrektora kopalń naftowych najpierw w towarzystwie „Steana Romana“; a następnie w towarzystwie „Trajan“ opuścił Rumunię, gdzie zdobył sobie opinję nadzwyczaj dzielnego dyrektora i gdzie go bardzo niechętnie z obowiązków dyrektora zwolniono, by przenieść się do Galicyi i pracować znów w naszym przemyśle. Pan Nowosielecki

Bal naftowy. Przygotowania do balu nafto- opłaty do Zakładu ubezpieczeń robotników od wy. wego, który odbędzie się 23 go stycznia w salach padków mają być z końcem roku ubezpieczenia Kasyna miejskiego we Lwowie, postępują bardzo obliczone, ua podstawie faktycznego przepisu, raźnie. Księżna Marya Lubomirska i pan August a Towarzystwo asekuracyjne sprostować ma pre-Gorayski, prezes Kraj. Tow. naftowego, przyjęli mię ubezpieczenia od obowiązku odpowiedzialności łaskawie protektorat nad balem.    wedle tego przepisu i ewentualnie pobraną nad

nadwyżkę zwrócić. Otóż przy ustaleniu premii Towarzystwo to w wielu wydkack przyjęło sumę opłat do Zakład u ubezpieczeń robotników od wypadków wyższą i dlatego wypadła też premia wyższa, a clioć później suma faktycznie uiszczonych opłat była niższą, nie zwracało ubezpieczonym różnicy.

pismo :

W tych dniach rozpocznie się już rozsjdanie zaproszeń, którym emblemoty naftowe nadają oryginalny charakter. Do dekoracyi sali uproszono pana prof. Rybkowskiego; przygrywać na bahr będzie muzyka wojskowa pod osobistem kierownictwem pana Roiła. Komitet ściślejszy, którego prezesem jest dyrektor Stanisław Mars, a sekretarzem Dr. Stefan Bartoszewicz odbywa co tydzień posiedzenia i obraduje nad wszystkiemi szczegółami balu, by bal' ten reprezentował godnie największy przemysł w naszym kraju. Osoby któreby przez nieznajomość adresu lub niedokładność poczty nia otrzymały zaproszenia zechcą zgłaszać się do Komitetu pod adresem sekretarza Dra Bartoszewicza, ulica Kraszewskiego 5.

Z Drohobycza. Otrzymujemy następujące

Celem ubezpieczenia się od obowiązku odpowiedzialności przedsiębiorstwa kopalniane w Borysławiu i Tustano wicach dotychczas ubezpieczę" nia odnośne zawierały prawie wyłącznie z Pierw-szem austryackiem Towarzystwem ubezpieczeń we Wiedniu (jeneralna Reprezentacya dla Galicyi we Lwowie, ul. Jagiellońska 1. 3).

Należało się spodziewać, że Towarzystwo to, pociągające znaczne zyski z przedsiębiorstw kopalnianych we formie premii, traktować będzie ubezpieczonych lojalnie i trzymać się będzie ściśle Swoich taryf; w praktyce jednak nadzieja ta zawiodła. Nasi przemysłowcy naftowi są z natury łatwowierni, a pomienione Tow. korzystając z tej łatwowierności i ze ślepego zaufania w niem pokładanego, pokrzywdziło w licznych wypadkach ubezpieczonych w podwójnym kierunku, a mianowicie policzyło ono wyższe premie, aniżeli wedle taryfy się należały, a nadto pomijało zwroty, jakie wedle warunków ubezpieczenia miałyby ubezpieczonym przypaść, milczeniem.

Z tymi zwrotami ma się rzecz następnie : Przy zawarciu ubezpieczenia ustala się premię na podstawie przypuszczalnych opłat, które nbezpie-czony uiści do Zakładu ubezpieczeń robotników od wypadków, a wedle warunków asekuracyjnych,

To postępowanie pomienionego Towarzystwa uprawnia ubezpieczonych do żądania zwrotu dyfe-rencyi, wynikającej z potrącenia premii taryfowej od premii pobieranej, oraz z potrącenia premii obliczonej wedle rzeczewistych opłat od premii pobranej na podstawie opłat przypuszczalnych, jak również do żądania sprostowania polie w kierunku powyższym lub też rozwiązania umowy o ubez- ' pieczenie.

Niektóre kopalnie wystąpiły już z powyższemi żądaniami i wskazanem jest, by wszystkie pokrzywdzone pi-zedsiębiorstwa przemysłowe do te akcyi się przyłączyty. Natan Goldhamer.

Wydzierżawienie rezerwoaru ropnego przez gminę miasta Wiednia. Magistrat wiedeński przyjął wniosek, na podstawie którego'gmina wiedeńska ma wynająć jeden ziemny rezerwoar ropny o objętości 1000 cystern, w Tustanowicach dla magazynowania ropy przeznaczonej dla centrali elektrycznej wiedeńskiej. Ofertę wniosło towarzystwo transportowe i magazynowe ks. Aleksandra Thurn-Taxisa. Czynsz dzierżawny wynosi 60.0000 K płatny w ratach, a to 40.000 K. przy podpisaniu kontraktu, a reszta w dziesięciu ratach. Należy -tość manipulacyjna ma wynosić jedną koronę od cysterny.

Bank przemysłowy w Galicyi. Jak donoszą pisma, toczą się między naszym Wydziałem kraj. a Dolno-austryacklm Bankiem Eskontowym per-raktacye celem utworzenia banku przemysłowego dla Galicyi. Kapitał zakładowy ma wynosić 10 milionów koron, z których połowę ma wypłacić nasz Wydział krajowy, a połowę Bank Eskontowy. Kapitał może być podniesiony do 25 milionów kor. Wydział krajowy zrzeka się dywidendy w przeciągu pierwszych pięciu lat celem dotrwania fun-

%

to

Inżynierowie przedsiębiorcy

1 Bielski, Łukaszewski &Ska kom. |

% Borysław, telefon 121.    BORYSŁAWIU    Lwów, telefon 848 %

\łż

\!ż

vlż

vłż

to

to

to

Nafta

381

reg związków mających stanowić organizacye pol-pi owadzie towarzystwo Eskontowe,’ rada nadzorcza skiego przemysłu g'ôrniczego.

się składać z 3 delegatów Wydziału krajowego i trzech tow. Eskontowego. Naturalnie całą musi być zatwierdzona jeszcze przez Sejm.

Charakterystycznej jest, że nowy Bank przemysłowy ma brać udział także i w akcyi naszego przemysłu naftowego i w tym celu już Tow. Es-kontowe wniosło ofertę do rządu o zakupno nafty i benzyuy na z lat 5 rządowej odbenzyniarni w Drohobyczu.

duszu rezerwowego. Administracją Banku będzie

ma

umowa

Komitet polskich górniczych stowarzyszeń akademickich ukonstyuował się z z inieyatywy stałej Delegacyi Zjazdu polskich górników, w dniu 11. XII. br. w Leoben. Na posiedzenie to przybyli ze strony Stałej Delegacyi sekretarz Adam Łukaszewski, ze strony Stowarzyszeń delegacyi : Dr. Z. Windakiewicz z Czytelni polskiej akademików górniczych w Leoben, M. Wyszyński z Czytelni polskiej w Przjtbram, Ignacy Krause z “Sarmacyi“ Ereibergu saskiego. Komitet* wybrał na przedstawiciela młodzieży górniczo akademickiej w łonie Stałej Delegacyi Ignacego Krausego z Ereibergu. W ten sposób i młodzież akademicka weszła w sze-

Kartel naftowy. Jak donoszą z wiarygodnego źródła, do bloku rafineryj ma przystąpić towarzystwo akcyj. „Galicia", które dotąd stało na uboczu, z powodu, iż domagało się większego kontyngentu, niż preliminowano dla niego. Jeśli „Galicia“ przystąpi rzeczywiście do bloku, to szanse zawiązania kartelu i centralnego biura sprzedaży produktów naftowych zyskują bardzo wiele, jakkolwiek jeszcze zachodzi potrzeba przyłączenia się rafineryi w Limanowie, „Tow. Vacuum Oil Comp." i mniejszych rafiueryj galicyjskich.

Ogłoszenie.

Poszukuje się korespondenta biurowego, piszącego biegle na maszynie (Under-wood) i posicdającego dokładnie język polski i niemiecki.

Bliższa wiadomość w biurze KRAJOWEGO TOWARZYSTWA NAFTOWEGO (Lwów, ul. Kraszewskiego 5).

Ceny ropy pozazwiązkowej.

Według podania p. Alfonsa Gostkowskiego, zaprzysiężonego senzala dla sprzedaży produktów naftowych i ropy we Lwowie, ceny ropy w miesiącu grudniu przedstawiały się następująco:

DATA

15/X11. | 31 /XII. 31/1.

WALUTA

stycz.-luty jluty-marzec marzec | kwiecień

R. 1910. '

13. grud.1909

206-208 211-212 213—215

204-205 206-207

207-209

207—208

209—210

216-218 218—220 j 230 -235 j 212-214 214-216:230-235 212—214 214-216 230—235

207-208

207-219

207-209

205-208

205—208

205-208

205-208

205-208

208-210

210-213

209-210

212- 214

209-211

213-215

214— 216 230-235

215- 217 230-235

209—211 213-215

215-217 230-235

207-210

212-214

214—216

225-230

207—210 212-214

214—216 225-230

207-210

212-214

214-216 225—230

207-210

207-210

210-212

213-216

212-214

212-214

216—218

218-220

214-216

225-230

214-216

218-220

220-223

225-230

225-230

230—235

Z powodu świąt cen nie notowano

co

r.

DOM KOMISOWO-HANDLOWY

Przemysłowiec

Kor. 10.—

5.—

2.50

Ilustrowany dwutygodnik popularny dla

Spraw feehniczno=przemysło«jych m i ekonomiczno • społecznych m

Wychodzi we Lwowie od roku 1903, pod redakcją inżyniera cyw. E. Libańskiego.

PRENUMERATA:

rocznie .

półrocznie

kwartalnie

Adres Redakcyi i administracyi :

Lwów, Ober*tyTiska 8

Zygmunia Jana MARSZAŁKIEWICZA

Lwów, ul. Bielowskiego 1. 6.

(FIRMA ZAPROTOKOŁOWANA).

Przyjmuje zastępstwa fabryk krajowych, pośredniczy i informuje w kwesty ach rodzimego przemysłu i handlu.

Nadto zajmuje się „Porządkowaniem stosunków majątkowych“, regulowaniem hipotek, wyrabianiem i konwersyą pożyczek hipotecznych. Pośrednictwo w kupnie i sprzedaży majątków. Przeprowadzanie komisowej częściowej parcelacyi.

Pośredniczy w sprzedaży i zakupnie, wydzierżawianiu terenów, i kopalń naftowych, jako też ' udziałów w tychże uprawnieniach pod najprzystępniejszymi warunkami. Kupuje i sprzedaje ropę.

Zastępstwo firm zagranicznych.

Dom komisowy posiada najznakomitsze siły fachowe tak w technicznym zakresie jak i w handlowym. Załatwia wszelkie zlecenia punktualnie i szybko.

’Ùt Ùt Ùt Ùt Ùt Ùt ’Ùt ’Ùt 'Ùt Ùt 'ùt

sa

35

-H»b-

Si

OLEJE MASZYNOWE pierwszorzędnej jakości OLEJE DO PODŁÓO OLEJE i ROPĘ DO PĘDZENIA MOTORÓW KOMPOZYCYE DO ROPNYCH PALNIKÓW POKOJOWYCH

NAFTĘ DO PALNIKÓW „LUX“ I DOSKONAŁE specjalne SORTY NAFTY BENZŸNY MOTOROWE po najtańszej cenie BENZYNY AUTOMOBIL, i BENZYNY DO LAMP GÓRNICZYCH i wszelkich celów

13

<A<-

RT

=3

sn-

18**-

iîlr

c-i<-

8!

—:

—F»«:

POLECA FABRYKA NAFTY

Waleryana Stawiarskiego i Spółki

KROSNO

in-

!F

ü<h<-

S«H-

IN-

S|

Sr

SKŁAD KOMISOWY W BORYSŁAWIU POD KIEROWN. P. BACHOWSK1EGO

|N-

■3

<H~

81

44

gdzie jest zawsze dostateczny zapas wszystkich towarów.

Ostrowski & Cudek

Dom handlowy dla interesów przemysłowo-naftowych

=s= we ŁWOlBlg, ul. Kopernika 1. 21.

Przeprowadza : Kupno i sprzedaż udziałom kopalnianych, kupno i sprzedaż ropy. Organizuje: Spółki naftowe z drobnyyh udziałami. Poleca: Przedsiębiorców wiertniczych do wierceń akordowych.

Ofiarujemy usługi jako eksperci przy wszelkich transakcyach z przemysłem naftowym łączność mających.

Dla wygody naszych P. T. Klientów urządziliśmy

Biuro techniczne

które pozostaje pod kierownictwem inżyniera Seweiyna Blaima.

Sporządzamy: Pomiary i niwelacye terenów, plany sytuacyjne terenów, kopalń i szybów naftowych, zgłoszenia kopalń do władz górniczych, profile otworów świdrowych i wszelkie czynności w zakres miernictwa wchodzące.

Posiadamy bogato zaopatrzony zbiór kopii map katastralnych Adres dla telegramów: Ostrowski Cudek Lwów.

tir

Poczt. Kasa oszcz. Nr. 74046.

NA P T A

3S3

W'

Telefon Nr. 905 •

IS)

ik

Przedsiębiorstwo dla głę*

bokich wierceń

tBif Sulimirsbi

zaprzysiężony senzal naftowy

w Borysławiu

długoletnie doświadczenie na kopalniach ropy w Gra'1 icyi, na Kaukazie i w Rumunii; obejmuje akordy wiertnicze ewent. z własnym udziałem. Ekspertyzy terenów galicyjskich i kaukazkich. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

przeniósł biuro swoje z placu Smolki do

Pasażu Hausmana Nr. 1

Telefon Nr. 1059

i poleca się nadal łaskawym względom P. T. Publiczności.

INŻYNIEROWIE KNAUS & CZAJKOWSKI

PRZEDSIĘBIORSTWO ROBÓT ELEKTROTECHNICZNYCH

LWÓW, UL. KOPERNIKA 26 — TELEFON NR. 40

PROJEKTY I KOSZTORYSY BEZPŁATNIE

ag

es-

/j

if I

iiiil

\\

\)

URZĄDZENIA

c

1 B ■

Tti

mm

P*

Iii

>.<ys

S5Ur'v-

ŚWIATŁA =SlfcY = TRAKCY1

"

SKŁADY MATERYAŁÓW INSTALACYJNYCH

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

we Lwowie

VEREIN FÜR HANDEL, GEWERBE UND ACKERBAU IN LEMBERG.

«

■S®

Wyłączne zastępstwo na Galicję:

Fabryki rur Mannesmanna w Komotau, — walcownia rur w Schönbrunn

18-

-m

— oraz Galicyjskiego karpackiego naftowego Tow. przedtem Bergheim & Mac Garvey w Glinniku maryampolskim.

Dyrekcya we Lwowie, ul. Romanowicza 3. % Filie Towarzystwa w Borysławiu, Krośnie i Zagórzu.

Konto p. k. o. 825 991.

Rach. bieżący w Banku krajów.

Telefon Nr. 168.

Towarzystwo dostarcza :

Rury wiertnicze, gazowe, pompowe, do wodociągów i inne wszelkiego rodzaju. Maszyny i kotły parowe. Narzędzia wiertnicze. Liny druciane we wszelkich wymiarach. Kompletne urządzenia do elektrycznego oświetlania. Fittingi, kurki, połączenia itp. Wszelkie materyały potrzebne tak przy instalacyi jak i popędzie maszynowym.

Zastępując firmy lub sprowadzając towary, towarzystwo kieruje się przedewszystkiem myślą przewodnią dostarczenia swojej klienteli maszyn, narzędzi i materyałów pierwszorzędnej jakości.

Adres telegraficzny: Towarzystwo handlowe Lwów.

Telegramm-Adresse : Handelsverein Leinberg.

îjîlr*

m-

18

-----------

Odpowiedzialny redaktor Dr. Stefan Bartoszewicz. Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. J. Ziembińskiego.

<Wi\

ÜM.

Międzymiastowy telefon Nr. 13.

W BORYSŁAWIU

-,?-V

iw

= FILIA —

PRASKI EGO B

KREDYT6WEGÖ

we Lwowie — ulica Karola Ludwik

patentu Romana Gierszyńskiego z wymienialnymi bakami do rur

5”, 6”, 7”, 9” i 10”

Tel. 937, 946, 846. — Zakład centralny w P Filie w Kolinie i Ołomuńcu. Wpłacony kapitał akcyjny kor. 6,000.000 — dusze rezerwowe i gwarancyjne kor. 3,200.00l

KORZYSTNE ZAŁATWIENIE

wszelkich transakcyj bankowych i lokacyi kapitałów.

F,

oraz do rozkręcania lewych rur sprzedaje i wypożycza Fabryka narzędzi i instrumentów wiertniczych

W. Wolski

W. Zdanowicz i Sp. w Borysławiu

Kupno i sprzedaż papierów wartościowych. — Przeprowadzanie wszelkich obrotów giełdowych na targach krajowych i zagranicznych.

Promesy, Ł«sy (Sprzedaż losów za wypłatą w rachunku bjeżącym). •— Otwieranie kredytów i udzielanie pożyczek na podkład papierów wartościowych. Przyjmowanie w przechowanie i w zarząd papierów wartościowych. Ubezpieczanie losów i efektów od strat z powodu wylosowania. — Wykupno płatnych kuponów i wylosowanych papierów wartościowych. Listy polecające i akredytywy na sezony podróży. — Kskont weksli. Inkasa i wypłaty w kraju i na miejsca zagraniczne. — Wkładki pieniężne na książeczki wkładkowe (podatek rentowy opłaca Bank) oprocentowuje po

========= 4]/₂ procent =--•-.............—===

na asygnaty kasowe z 90-dniowem wypowiedzeniem: oprocentowanie po 41/2 procent w rachunku bieżącym.

ODDZIAŁ KOMERCYALNY: Finansowanie przedsiębiorstw przemysłowych i budowli publicznych, k-redyty na podatki i cła. Zaliczkowanie faktur towarowych. Kupno i sprzedaż w drodze komisowej towarów i zaliczkowanie tychże.

■Adres dla telegr.:

„Nafta“ Borysław.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje i ma na składzie:

Żurawie wiertnicze szczególnie silnej konstrukcyi,

Żerdzie wiertnicze z najlepszego materyału,

Śnidry ekscentryczne patentu M. Longchamps’a, jakoteż wszelkie przybory do głębokich wierceń,

% Tłoki do wydobywania ropy patentu Mikucki, Krynicki, Żubr, Zbiorniki na ropę opałową,

Oazowniki specyalnej konstrukcyi,

Mierniki na ropę,

Odlewy żelazne i metalowe,

Naprawa kotłów parowych.

Cenniki i kosztorysy na żądanie.

",    ' s. - ' •    ‘

;■

*2mi-

JH

ÆÊgf-

•tfvFT <:■••' - --;:

Zastępstwo

■MI

rur.

llfe

J1 .

Centralne biuro dla Galicyi we Lwowie, Kopernika 18 = Skład w Borysławiu =

wykonuje

Rury wiertnicze spajane i bez szwu Rury gazowe i wodociągowe,

Hü

Rury ropociągowe dla wysokiego ciśnienia,

Rury płomienne bez szwu,

Rury lane żelazne gazowe i wodociągowe,

Rezerwoary żelazne dla ropy, każdej wielkości,

Liny druciane marki: „Priv. öst. ung. Statts- Eisenbahn Gesell., Żerdzie ratunkowe i wiertnicze witkowickiej marki specyalnej, Suwaki wodne i ropne, modelu ciężkiego i lekkiego, fabrykat specyalny,

Wszelkie armatury dla pary i wody,

Elektrycznie spajane żelazne witkowickie beczki dla transportu ropy i spirytusu.

Filia wiedeńskiej fabryki narzędzi firmy Blaua i S-ki Wiedeń, XX/2 Hellwagstr. 4—8.

Cenniki i oferty na żądanie odwrotnie darmo i opłatnie.

Adres na telegramy: Robert Kern, Lwów. — Telefon nr. 766.

’ Odpowiedzialny redaktor Dr. Stefan Bartosze«’?' Z Drukarni Słowa Polskiego

we

Lwowie, pod zr