NAFTA

Organ Krajowego Towarzystwa Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 10-ego i 25-e£(y

Prenumerata -wynosi rocznie AS koron.

Członkowie „Krajowego Towarzystwa Naftowego“ otrzymują „Naftę“ bezpłatnie.

Adres Redakcyi'i Administracyi: Lwów, ul. Kraszewskiego 1.1, biuro Krajowego Towarzystwa naftowego.

Treść zeszytu 24.

Pogląd na dzieje przemysłu naftowego i środki sanacyjne. Odczyt Dra St. Bartoszewicza. — Ankieta w sprawie sanacyi przemysłu naftowego. — Notowania cen ropy na targu lwowskim. — Kronika.

Gdy, budując jakiś gmach monumentalny, postawi się słabe lub nieodpowiednie fundamenty, to cała budowa późniejsza jest spaczoną, a wszystkie poprawki juź nigdy radykalnie nie usuną pierwotnego zła; coś analogicznego jest z naszym przemysłem nafto wym ; źle on został zapoczątkowany, źle u-

fundowany i dzisiaj mozolne wysiłki i praca ludzi szczerze sprawom tego przemysłu oddanych, nie jest w stanie usunąć zakorzenionego zła. Jestto fatalizm, który wisi nad tym przemysłem i który temsamem fatalnie się odbija na ogólnym ekonomicznym stanie kraju.

Pogląd na dzieje przemysłu naftowego i środki sanacyjne.

Odczyt dra St. Bartoszewicza wygłoszony na posiedzeniu Tow. politechnicznego, we Lwowie 16-go grudnia br.

Szanowni Panowie Koledzy !

Juz niejednokrotnie miałem zaszczyt mówić w gronie Panów o przemyśle naftowym w naszym kraju. Jeśli dzisiaj znów powracam do tego tematu, to czynię to najpierw dlatego, źe stan przemysłu tego ulega ciągłym zmianom, a powtóre dlatego, źe mimo tych zmian, stan ten jest ciągle niezado walniająey, ciągle jest jeszcze nie uregulowany i z tego powodu jest bezustannym przedmiotemnarzekań przemysłowców i krytyki ekonomistów.

Dzisiaj dokładnie znamy przyczyny i powody tego nienormalnego, niezdrowego stanu, usunąć jednak te przyczyny nie jest rzeczą łatwą.

Bo czy nie jest fatalizmem mieć w kraju olbrzymie bogactwa naturalne, umieó i to umieć po mistrzowsku wydobywać je z głębokich horyzontów Ziemi, mieć szczęście bez pomocy promieni Röntgena odnaleźć miejsce w kraju, gdzie te bogactwa w głębokości kilometrowej są przechowane i nie umieć gospodarować temi bogactwami, kiedy zostały mozolnie na powierzchnię ziemi wydobyte?

Te ciągłe przesilenia w przemyśle naftowym datują się właśnie od czasu, kiedy natrafiono na olbrzymi podziemny basen ropny, jakim jest Borysław i Tustanowice, i kiedy wydobyte wielkie ilości ropy należało odpowiednio zbyć.

Dopóki Galicya produkowała tyle ropy źe rafinerye austryacko-węgierskie były wstanie przerobić ją na wewnętrzną konsumcyę monarchii, tak długo cena ropy odpowiadała jej faktycznej wartości, odpowiadała cenom ropy na targu światowym i, co najważniejsze,

Stan ten trwał mniej więcej do roku 1902; od tego czasu datuje się przewrót w naszym przemyśle, od tego czasu zaczyna się marnotrawstwo naszych bogactw naftowych.

dla właściciela

pokrywała inwestowane w wiercenia naftowe koszty, amortyzowała i oprocentowywała wkłady, słowem, jakkolwiek przemysł ten obracał się wtedy w skromnych rozmiarach, był poza granicami ^monarchii prawie nieznany, to jednak był on przemysłem o bilansie aktywnym.

Okres takiego marnotrawstwa bogactw, marnotrawstwa płodów górniczych, przechodziły i inne kraje, jednakowoż niema kraju, gdzieby ten okres trwał tak długo; we wszystkich innych krajach następowała regulacya albo przez czynniki do tego powołane, albo przez asocyacyęrozumuąposzczególnycn przedsiębiorstw; my jesteśmy ciągle jeszcze w fazie niezrealizowanych projektów, ciągle jeszcze w fazie złudzeń, że stosunki same się uregulują, a tymczasem trzeba rozpocząć naprawę od podstaw, od fundamentów.

Jakie to były fundamenty na których powstał przemysł naftowy Borysławia i Tu-stanowic ?

W r. 1899-tym Galio. Karpackie Tow. Naftowe w czterech wierconych przez siebie szybach w Borysławiu w głębokości 750 m. otrzymało produkcyę po 4 cysterny na dobę, produkeye na ówczesne stosunki niebywała-Borysław osiągnął sławę obiecującego terenu naftowego; wieść o tern rozniosła się szybko, a trafiła na grunt podatny. Borysław był przedtem siedliskiem przemysłu woskowego, siedliskiem wyrafinowanej spekulacyi woskowej, gdzie szyb kopano jeden obok drugiego, gdzie wytworzyła się cała falanga przedsiębiorców woskowych, którzy nie dbając o żadne środki ochronne, nie szczędzili życia ludzkiego, byle tylko jak najtańszym kosztem wydobyć jaknaj więcej wosku. Władze w roku 189/* zakazały tej spekulacyi i wydały przepisy ochronne o wydobywaniu wosku i temsamem sparaliżowały dalszą egzy-stencyę tego drobnego ale bardzo rozgałęzionego przemysłu woskowego.

Ale oto w r. 1899, jak wspomniałem Borysław zaczął pozyskiwać sławę obfitego

terenu ropodajnego; żywioły woskowe przerzuciły się do ropy nietylko same, ale potrafiły porwać za sobą nawet spokojniejszą, wytrawniejszą część przemysłowców naftowych z Gaiieyi zachodniej i ze Schodnicy; w każdym razie nie kto inny, jak te żywioły woskowe, nadały specyalny charakterborysławsko-tustanowiekiej spekulacyi naftowej, one stworzyły szablon spółek naftowych borysławskich, one wciągnęły do tego przemysłu drobny kapitał i te żywioły woskowe, przez swą ruchliwość wytworzyły tę atmosferę przemysło-wo-spekulacyjną, jaka do dzisiaj jeszcze jest cechą przemysłu naftowego.

Szyby woskowe można było kopać jeden obok drugiego; teren naftowy musiał mieć przynajmniej 20. m. szerokości, ryg musiał znajdować się w pewuem oddaleniu od kotła parowego i od budynków mieszkalnych; zaczęło się więc przedewszystkiem wykupywanie od włościan borysławskich długich wąskich pasków terenowych, zaczęła się licy-tacya tych terenów in plus, przechodzenie tych terenów z ręki do ręki, obciążanie ich coraz większą ilością procentów brutto od w przyszłości wydobyć się mającej ropy; wreszcie zgłaszało się szyb, stawiało się wieżę wiertniczą, akcye tego terenu coraz więcej szły w górę, bo na nim już stała wieża wiertnicza z desek zbudowana i ustawiony został wypożyczony ryg wiertniczy; nadchodził moment odpowiedniego spieniężenia terenu, oddania go dopiero tym, co wiercić, i poszukiwać ropę będą, terenu odpowiedni moment zajęcia innego terenu i nowej spekulacyi. Ale wywiercenie szybu w Borysławiu do głębokości 700. do 900. metrów, to nie wykopanie dołu woskowego, to koszt 150.000. koron; właściciel takiego terenu naftowego jednak, będąc równocześnie właścicielem procentów brutto na tym terenie, miał i na to sposób. Spółka cywilna, składająca sięze 100 udziałów! udział kosztował tylko 1.500. koron i to płatne nie odrazu, tylko w miarę uwierconych metrów. Wiercenie oddawało się w akord takiemu szczęśliwcowi, który posiadał ryg wiertniczy; ten akordant odrazu brał na siebie 15 do 30 udziałów, trzeba było rozsprzedać już tylko 70 udziałów; udziałowców szukano po całej

Galicy i, śród urzędników, kupców, rzemieśl- kich, gdzie się odbywał kaudel i sprzedaż ników, porfcyerów, kelnerów, śród właścicieli J udziałów netto i brutto i, jeżeli obecny pre-kamienie, śród wdów majętnych i oszczędnych zydent ministrów Bienerth na bankiecie gieł-panien chcących powiększyć skromne posagi, dy wiedeńskiej, nazwał giełdę „ein Präcisions-śród obywateli ziemskich i znajdowano na- Instrument“ to byłoby krzywdą dla nieofi-turalnie takich, bo każdy oczekiwał wielkich cyalnej giełdy drohobyckiej, gdyby ją z pod zysków, wielkich procentów od włożonego tego określenia wyeliminowano, gdyż ona kapitału. Przemysł nattowy uważano za lo- bardzo precyzyjnie notowała kursy udziałów teryę, ale lepszą od rządowej liczbowej, bo w poszczególnych kopalniach i spółkach na-taką na której się napewne wygrywa — i ftowych. stało się to, że mieszkańcy prawie wszystkich miast i miasteczek galicyjskich mieli udziały w rozmaitych kopalniach naftowych; jedni przyznawali się do tego głośno, drudzy byli cichymi wspólnikami, oczekującymi z trwogą i nadzieją kiedy szyb w którym mają udzia-ły, wybuchnie. Udział w takiej kopalni dawał jednak nietylko spodziewaue zyski, przynosił on i zaszczyty, bo udziałowiec mieszkający np. w Drohobyczu lub Samborze blisko centrum przemysłu naftowego, był albo członkiem odpowiedzialnego zarządu, albo przynajmniej członkiem rady nadzorczej pewnej spółki, tak, iż nie Oyło nieprawdopo-dobnem to, co opowiadał pewien cudzoziemiec, kiedy przyjechał do Drohobycza, a mianowicie, że nie mógł się ogolić o 10 rano, bo wszyscy fryzyerzy byli już albo na posiedzeniach zarzadu albo rad nadzorczych

Na takich fundamentach powstał przemysł naftowy Borysławsko-Tustanowicki, Tego uprzemysłowienia Galicyi nie dokonały ani szkoły przemysłowe, ani jakieś wielkie obce kapitały, ani specyalna polityka tary-fowo-cłowa, ani nawoływania do uprzemysłowienia, ani centralny Związek fabryczny; uprzemysłowienia trgo dokonał ruchliwy żywioł spekulacyjny, wrodzone ludziom zamiłowanie do gry hazardownej, za jaką przemysł naftowy uważano, wreszcie co najważniejsze i co nie da się zaprzeczyć, uprzemysłowienia tego dokonało rzeczywiste bogactwo naturalne, jakie kraj nasz posiada, co się wkrótce sprawdziło.

Do roku 1902 zawiązane spółki naftowe pracowały gorliwie i entuzyastyczuie w niecierpliwem oczekiwaniu wielkich rezultatów; i rezultat ten przyszedł w czerwcu roku 1902. Szyb Feiler firmy Mikucki & Pe-rutz przyniósł produkcyę na ówczesne warunki niebywałą. Ropa polała się potokiem, wreszcie ustaliła się na 30 do 40 wagouów dzieunie. I wtedy każda spółka naftowa zapragnęła, aby jej szyb stał się drugim Feilerem. Feiler dostał ropy w drugim horyzoncie, trzeba więc jakuajprędzej dotrzeć do tego drugiego horyzontu, by uprzedzić sąsiada, który nostawił szyb o 30 metrów oddalony i zabierze ropę z tego drugiego horyzontu, jeśli się wcześniej do niego dcjdzie.

I rozpoczęła się dopiero wtedy prawdziwa gorączka naftowa, jeszcze inteuzywniej-sze wiercenie, jeszcze gorliwsze zbieranie udziałowców, jeszcze gorliwsze zabiegi o kredyt, byle dotrzeć do drugiego horyzontu. Borysław dał jeszcze kilka potężnych wulkanów naftowych Po Feilerze przyszły szyby: Bogusza na Hammermanie, Karpackiego Towarzystwa, Etna, Galicyjskiej Spółki Naftowej.

c    »/

rozmaitych spółek naftowych.

Te spółki uaftowe, specyalność borysła-wska, regulowały swój stosunek wewnętrzny kontraktem spółki, na zewnątrz jednak nie przedstawiały żadnej firmy, nie dawały żadnej gwarancyi,' nie mogły nawet być zarejestrowane w sądzie handlowym. Zarząd nie miał prawa reprezeutacyi, a w wypadkach sporu trzeba było zaskarżyć każdego spólnika o pre-tensyę stosownie do wysokości jego udziału;

pokłady ropne Bory-

wiara w

mimo tego spółka taka korzystała z kredytu, bo istniała

sławia.

I stała się rzecz dziwna: Galicya została uprzemysłowioną, przynajmniej naftowo uprzemysłowioną; wielka część ludności miała udziały w przedsiębiorstwach naftowych, nie we lormie akcyi i nie w formie papierów notowanych na giełdzie oficyalnej, ale za to bardzo skrzętnie notowanych na nieo-ficyalnej giełdzie w kawiarniach drohobyc-

gdy drobne

Freunda, firmy Lubomirska & Sp., wreszcie potężny Klaudynsz firmy Angerman & Macher. I oto rok 1902 przynosi nam pro du k-cyę 5,760.090 cetnarów metrycznych, a więc o 50°/₀ większą niż w roku 1900. Rafinerye austryacko-węgierskie przerobiły w tym roku nie całe 5 milionów, blisko 1 milion cetnarów metrycznych ropy nie został z targu usuniętym i zaciężył już nad targiem ropnym, sprowadził znaczną derutę ceny; ropa z 5 i 4 koron zaczęła spadad na 2 korony, a nawet chwilowo notowano ją po 1 koronie 20 gr.

Ten pierwszy milion cetnarów w zapasach ropy tworzy punkt przełomowy w dziejach naszego przemysłu naftowego; pokazało się już wtedy dobitnie, czemu nie chciano początkowo wierzyć, że produkt tak wartościowy, jak ropa, może być tak w cenie zde-preoyonowany ; każda spółka rozpoczynając wiercenie przeprowadzała rachunek kalkuj a-cyi i rentowności przedsiębiorstwa na podstawie 4 koron cenv ropy i odrazu nastąpiło także rozczarowanie. Od czegóż jednak szyby z produkcyą 20 do 30 wagonów na dobę? lostad taki szyb, to znaczy uratować całą sytuacyę i poprawić sobie całą kalkula-cyę, chociażby cena ropy była niska; zaczęto więc na nowo szukać spólników do udziałów, rozpoczynano nowe interesy, zaczynano wiercić nowe szyby, by naprawić interesy dawne, by pokryć długi kopalń zaniechanych, lub szybów⁷ wierconych nieszczęśliwie.

W roku 1904 przez znalezienie ropy na kopalni „Litwa“ w Tustanowdcach, odkrywa się nowy teren naftowy; ruch wiertniczy przenosi się do Tustanowdc, kapitały w Galicyi zostały wyczerpane, znaleziono now⁷e soki, zapukano do kapitałów zagranicznych. Dawniejsi spekulanci odkryli biura i banki naftowe w Berlinie, wydrukowano papiery udziałowm now⁷ych spółek i puszczono je w kurs. I znowu drobny filister niemiecki tak jak nasz, zaczął kupować te papiery i 30 milionów marek kapitału niemieckiego przeważnie drobnego, przypłynęło do Galicyi na wiercenie. Tustanowice okazały się terenem mniej zawodnym niż Borysław, prawie wszędzie otrzymywano ropę, która trwała dłużej. Akcyjne Towarzystwo „Petrolea“ zaczęło budow'ać rezerwoary dla maga

zynowania ropy, ropę zaliczkowano przeciętnie po 2 i y₄ korony, sytuacya zaczęła trochę się poprawiać. Aż raptem w roku 1907 Towarzystwo „Petrolea“ przestało ropę zaliczkować. Kartel rafineryi naftowych został rozbity i zaprzestał kupować ropę u Petro-lei, a w sierpniu 1907 roku przyszedł szyb Wilno, który wprawił wszystkich w zdumienie.

70 do 80 wagonów zaczęło, wybuchać z wnętrza ziemi, ropa znów spadła na jedne koronę. W obecnym roku mieliśmy nawet cenę 70 groszy za cetnar ropy, czyli cztery razy niższą, niż cena węgla, jakkolwiek wartość kaloryczna ropy, tylko jako materyału opałowego, jest blisko dwa razy większą od węgla. Jak już wspomniałem, w roku 1902 od kiedy zaczyna się przesilenie w przemyśle naftowym, produkcyą wynosiła 5,760.000 cetn. metr.

W roku 1903 podskoczyła do 7,133.300 cm. w roku 1904 do 8,271.117 w roku 1905 do 8,017.964 cm. w roku 1906 spadła na 7,604.432, był to okres kiedy Borysław zaczął się już wyczerpywać a Tustanowice dopiero rozwijać; rok 1907, już pod znakiem Tustanowic dał produkcyi 11,759.741 cm. wieszcze za 11 miesięcy roku obecnego pro-dukcya wynosiła 16,050.200 cm,, czyli tegoroczną produkcyę, licząc za grudzień około 13.000 wagonów, należy szacować na 17,350 000 cm. W okresie więc sześcioletnim produk-cya wzrosła trzykrotnie. Dla uregulowania targu ropnego należało w tymsamym stosunku podnieść konsumcyę ropy: zadanie dość trudne, jakkolwiek nie wykonalne. Kon-sumcya ropy u nas wzrastała, jednakowoż daleko powolmej niż produkcyą. Gdy rafinerye w r. 1902 przerobiły jak wspomniałem niecałe 5,000.000 cm., w roku ubiegłym 1907 przerobiły już blisko 10 milionów dokładnie 9,772.000 cm. Zapasy ropy wskutek: tego z roku na rok się zwiększały. Ubiegły rok zamknęliśmy zapasami blisko 6 i ¹/₂ milionów cm., dzisiaj w Borysławiu i Tustanowi-cach mamy blisko 12,000.000 cm. zapasów ropy, a spodziewać się można, że po upływie miesięcy zimowych, w których ekspedy-cya stacyi borysławskiej jest słabsza, zapasy dojdą do 14 lub 15 milionów cm.

Ta dysproporeya pomiędzy produkeya ropy a przeróbką jej w rafineryach austrya-cko-węgierskich jest jedną z najważniejszych przyczyn deruty ceny ropy. Magazynowanie tak wielkiej ilości ropy jest rzeczą niezmiernie !• osztowną. Roczne magazynowanie ce-tnara ropy kosztuje najmniej 50 groszy i w tym stosunku obniża już cenę ropy; gorszą jeszcze rzeczą od magazynowania jest ciągła obawa, źe wkrótce zabraknie miejsca do magazynowania; ta obawa zmusza producenta do sprzedaży ropy za jakąkolwiekbądź cenę, byle rafinerya jaknajprędzej ropę odebrała i ropa mu się na kopalni nie przelewała. Z powodu ciągłej obawy braku miejsca na pomieszczenie ropy każdy nowy wielki szyb sprowadza na targu poważną derutę ceny.

W każdym innym przemyśle górniczym łatwo produkcyę regulować odpowiednio do warunków zbytu; w przemyśle naftowym, a szczególnie w przemyśle naftowym naszym, który powstał na podstawach jakie umyślnie szczegółowo na początku opisałem, to regulowanie jest niemożliwe ; ten drobny nie skonsolidowany kapitał inwestowany w wiercenie, pragnął i pragnie ciągle powetować sobie niejednokrotnie doznane zawody, pragnie ciągle odbijać się, żyje ciągłą podnieta, źe uratuje go wielka produkeya i dlatego ostatkami sił dąży ciągle do wiercenia nowych szybów. Każda spółka włożywszy w wiercenie znaczny kapitał a oprócz tego mając, co specyalnie podkreślić muszę, kontraktowy przymus wiercenia na podstawie umowy z właścicielem terenu, który z niecierpliwością oczekuje swoich procentów brutto, musiała i musi wiercić aż do skutku, aż do obfitego horyzontu ropnego, a każdy dowiercony przez inną' spółkę obfity szyb ropny jest tylko nową podnietą do wiercenia dla spółki i producenta, który jeszcze takiego szybu nie dowiercił.

Zupełne przeciwieństwo do tego ruchliwego i z konieczności spekulacyjnego żywiołu, jakim jest nasz producent ropy, przedstawia konsument ropy, którym jest rafiner austryacki lub węgierski.

Rafinerem takim, a mam tutaj na myśli większe rafinerye, j est albo towarzystwo akcyj ue albo z asobna spółka udziałowa, która swój war-

sztat pracy, swą fabrykę nafty wybudowała przed 20 lub 30 laty i zupełnie ją juz z dochodów zamortyzowała. Rafiner w Austryi i na Węgrzech przechodził już parokrotnie swoje siedm tłustych lat, t. j. swoje okresy kartelowe, a jeśli go czasem nawiedzały i chude lata, to trwały one bardzo krótko, bo po upadku jednego kartelu zaraz powstawał kartel nowy i nic dziwnego, źe żyjąc w takim dobrobycie rafiner przyzwyczaił się patrzeć na galicyjską produkcyę ropy tylko jako na środek i źródło swoich dochodów. Gdy produkeya ropy w Galicyi była mała, rafinerye austryacko-węgierskie sprowadzały sobie falsyfikat ropny kaukaski i obchodziły przepisy cłowe nie dbając zupełnie o warunki sprzyjające rozwojowi produkcyi ropy w Galicji. Rafinerye nie lubiały dalej, gdy powstawała jakaś nowa rafinerya, któraby mogła uszczuplić ich dochody; rafinerye potrafiły nawet swoimi wpływami wpoić w sfery rządowe przekonanie, że powstanie nowych rafinervi jest zgubne dla przemysłu i przez długi czas władze polityczn ; Galicyi stawiały wielkie przeszkody i prawie nie udzielały koncesji na powstawanie nowych rafineryi nafty. Rafiner dalej był tak wygodny, że ograniczał się tylko do sprzedaży nafty rafinowanej wielkim handlarzom, a nie dbał nigdy o podniesienie konsumcyi nafty czy to przez zorganizowanie detailicznej sprzedaży nafty, i dotarcia z nią aż do mieszkańców wsi, czy też przez popieranie i rozpowszechnianie wynalazków mających na celu zastosowanie nafty do celów domowego opału. To też konsumcya nafty w Austryi do dziś dnia j jest prawie najniższą w Europie, wynosi bowiem rocznie 4¹/, kg. na głowę ludności, gdy n. p. w Niemczech 12 kg.

Nic też dziwnego, że gdy produkeya ropy w Galicyi zaczęła wzrastać, wygodne rafinerye austryacko-węgierskie nie były nie-tylko w stanie jej przerobić, ale ciągle jeszcze stawiały przeszkody w budowie nowych rafineryi. I dopiero gdy cena ropy spadła na jedną koronę, rafinerye zaczęły widzieć interes w rozszerzaniu swoich zakładów i w eksporcie nafty za granicę, który rozwijał się powoli. Powstała odrazu dysproporeya między produkeya i konsumcya ropy, nie dała

4 do 4V₂ leji,

By zrozumieć, źe w kraju tak małym jak Rumunia, która jest cztery razy mniejszym konsumentem nafty niż Austro-Węgry, nie było jednak dysproporcyi między pro-dukoyą a zbytem, trzeba jeszcze dodać, źe Rumunia konsumuje znaczną część swojej własnej ropy we formie mazutu, używając go do opału na swoich kolejach.

Rafinerye nasze nietylko że stawiały przeszkody budowie rafineryi nowych, ale nawet przez długi czas paraliżowały wszelką akcyę naszych producentów, by ropę zasto* ysowywać do celów opałowych, do opalania ropą lokomotyw na kolejach galicyjskich-Producenci nasi próbowali rozmaitych sposobów wyemancypowania się z pod wpływów potężnych rafinerów. Smutne stosunki naszego    30 000 wagonów, czyli 3,000 000 cm. Odbiór

przemysłu naftowego niejednokrotnie poru-    ropy będzie się mógł rozpocząć zaraz, gdy

szane były w prasie, na zgromadzeniach,    tylko zostaną zbudowane na ten cel rezer-

w petycyach i memoryałach do Sejmu, Koła    woary. W dwa tygodnie po tej konfereneyi

polskiego i centralnego rządu, wreszcie zna-    w sali ratuszowej lwowskiej utworzony został

tych rafineryi, i dzisiaj obserwujemy tam zjawisko wręcz przeciwne niż w Galicy i. Gdy my jesteśmy, że tak powiem, zalani ropą, Rumunia zaczyna odczuwać brak rony. Stąd też tam cena ropy trzyma się stale na poziomie obecnie nawet toczą sie

o    c

pertraktaeye o zakupno 15 milionów cm. ropy galicyjskiej, która ma być wywiezioną do rafineryi rumuńskich. I to jest może największy despekt jaki spotyka rafinerye austryacko węgierskie, za ich małoduszną po litykę.

Pamiętnym będzie w dziejach przemysłu naftowego dzień 19. czerwca b. r., kiedy wielka deputacya producentów naftowych, pod egidą Krajowego Towarzystwa Naftowego udała się do Wiednia do Koła Polskiego, kiedy zebranym tam posłom i ministrom polskim powiedziała gorzkie słowa prawdy, źe mamy w kraju wielki przemysł, a przez brak należytego zrozumienia potrzeb tego przemysłu marnujemy bezpowrotnie wielkie bogactwa krajowe i sprowadzamy ruinę tysiąca egzystencyi. Postawiliśmy wtedy jedno tylko żądanie: koleje galicyjskie muszą być opalane ropą. I oświadczyliśmy, że

otrzymamy wiążącego (przyrzeczenia ministerstwa. Wypadki nam sprzyjały; wtedy właśnie wybuchł potężny szyb Oil City, jakiego Ga-licya jeszcze nie miała. Ropa znów przedostała się do potoków i rzeki Tyśmienicy i groziła pożarem sąsiednim wsiom. Ministerstwo spraw wewnętrznych otrzymywało od starostwa i gmin telegramy o grożącem niebezpieczeństwie. Koło Polskie zajęło energiczną postawę w obronie naszego przemysłu i nazajutrz, minister kolejowy Dr. Perschatta był już w drodze do Borysławia. A gdy obejrzał to ognisko przemysłu i g ly zobaczył potężny wybuch Od-City i olbrzymie zapasy w rezerwoarach żelaznych dał przyrzeczenie, że koleje galicyjskie ropą będą opalane. Mam już dosyć powiedział minister ciągłych stu-dyów nad opalaniem ropą. Sprawa musi być raz rozwiązaną. Te ciągłe studya w ministerstwie popierane przez baronów węglowych miały na celu przeciąganie sprawy opalania lokomotyw ropą. Nazajutrz w starostwie w Drohobyczu, minister w obecności namiestnika Bobrzyńskiego omówił z przedstawicielami producentów, zarysy umowy o zaku-pno ropy przez kolej. Kolej ropę zakupywać będzie u Związku Producentów, który wtedy się tworzył. Rocznie kolej zakupywać będzie

lazły echo u tych czynników po długich I Związek Producentów ropy i Prezydyum kołataniach.

Związku w tydzień potem perfekeyonowało

się już później wyrównać i spowodowała tak długo i dotąd trwające przesilenie.

Wręcz inaczej ma się rzecz w sąsiednim kraju naftowym w Rumunii, gdzie przemysf naftowy rozwija się na zdrowszych podstawach. Przemysł naftowy rumuński jest nowszy od naszego, a rozwinął się odrazu, dzięki inwestowaniu wielkich kapitałów zagranicznych. Wielki kapitał utworzył tam duże towarzystwa akcyjne, a każde towarzystwo nabywszy obszerne tereny naftowe, jednocześnie stawiało olbrzymie rafinerye, tak, iż zdobywszy produkcyę ropy, mogło ją przerabiać we własnych rafineryaeh nie wyzyskując nawet w całości zdolności przeróbki tak długo z W i e I nia nie wyjedziemy, aż nie

dowanych na ten cel rezerwuarach, a na podstawie umowy Związku z bankiem producent. już częściowo za ropę tę otrzyma wynagrodzenie w formie zaliczki. Cała doniosłość układu z koleją polega na tern, że konsum-cya ropy wzrośnie o 30.000 wagonów, czyli o 3,000.000 cm. rocznie i że raz przecie przełamano długi opór biurokratyzmu wiedeńskiego i że ropa uznaną została za mate-ryał opałowy na równi z węglem przynajmniej w tej części kraju, gdzie węgiel jest drogi gdzie w dodatku sprowadza się go z państwa niemieckiego. W tern też leży wielka Po zawarciu tej umowy Związek natych-    zasługa tych ludzi, którzy w obronie prze-

z koleją układ o dostawę ropy na lat pięć. Kolej stanęła na stanowisku, iź opalanie lokomotyw odbywać się będzie ropą odbenzy-nowaną, posiadającą punkt zapalności powyżej 80 stopni Celsiusza. Dla odbenzynowania ropy kolej postawi własnym kosztem spe-cyalną odbenzyniarnię w Droboby zu, którą następnie wydzierżawi Związkowi producentów celem fabrykacyi mazutu. Cenę tego ma-zutu ustalono na rok najbliższy na koron 2'84 za cm. Wszystkie adaptacye na stacyach kolejowych przeprowadzi kolej własnym kosztem.

miast rozpoczął bu Iowę ziemnych rezerwoa-    mysłu naszego osiągnęli, a następnie perfek-

rów na ropę kolejową w lasach kameralnych    cyonowali układ z koleją. Z uczuciem wszakże

w Tustanowicach. Stanie tam 30 rezerwoa-    pewnej nadzieji na lepszą przyszłość w prze-

rów każdy po tysiąc wagonów. Dzisiaj jest    myślę naftowym łączy się uczucie wielkiego

już 10 rezerwoarów gotowych, reszta będzie    żalu, że to co się stało dzisiaj i co może

gotowa w najbliższych miesiącach. Tłoczenie    niebawem już wpłynie na sanacyę w prze-

ropy do tych rezerwoarów rozpocznie się już    myślę naftowym, nie stało się przed pięciu,

prawdopodobnie w tym miesiącu. Fabryki    czterema, a choćby trzema laty.

otrzymały już od kolei zamówienie na budowę odbenzyniarni, która kosztować będzie przeszło 4 miliony koron. . Będzie to największy zakład przemysłowy w Austryi, obliczony na przeróbkę 100 wagonów⁷ ropy dzień nie. Odbenzyniarnia ma padzie przyszłego roku, a regularne opalanie ropą na kolejach galicyjskich ma cząć z wiosną 1910 roku. Z początkiem już jednak roku przyszłego rozpocznie się odbiór ropy kolejowej, magazynowanie jej w zbiornikach ziemnych i zaliczkowanie jej przez Związek Producentów na podstawie umowy zawartej przez Związek z Centralnym Bankiem Czeskich Kas Oszczędności. Zaliczka będzie wynosić 1V₂ korony, dopłata za tę ropę nastąpi dopiero gdy już odbenzyniarnia będzie puszczona w ruch, gdy kolej już będzie płacić za gotowy mazut do opalania lokomotyw i gdy produkty tej odbenzyniarni: benzyna i lekka nafta będą zbywane na targu.

Skutki więc prawdziwej ulgi na targu /ropnym, jaką układ z koleją produkcyi naszej przynieść może, będą widoczne dopiero w roku 1910. Częściowa już ulga da się odczuć w roku przyszłym przez to, że część ropy t. j. 30.000 wagt nów będzie z targu usuniętą i znajdzie pomieszczenie w wybu-

Gdyby od lat trzech 3,000.000 cm. ropy rocznie były usuwane z targu ropnego, nie mielibyśmy takiej deruty ceny, przemysł nie straciłby kilkudziesięciu milionów koron bezpowrotnie, a cała sytuacya w tym przebyć gotowa w listo- myślę byłaby pewniejsza i stalsza, a i kolej sama byłaby dotychczas zamortyzowała się rozpo- w znacznej części swoje wkłady, i mogłaby już była nawet poczynić pewne oszczędności w dziale opałowym.

A teraz rozpatrzmy, jak się przedstawiają stosunki targu ropnego tego jedynego regulatora ceny na najbliższą przyszłość?

cm.

Eafinerye austryacko-węgierskie będą w stanie przerobić rocznie 12,000.000 cm. ropy. Kolej będzie spotrz bowywaó 3,000.000 cm., zakłady przemysłowe w Galicyi przeszło¹/^ miliona cm., konsumcya więc roczna w najbliższych latach będzie wynosić 1 5Y₂ do 16,000 000 A produkcya? I tutaj trzeba postawić przynajmniej trzy znaki zapytania. Czy naj-bliź-zy rok przyniesie nam dalszą zwyżkę produkcyi ropy, czy przyniesie zniżkę? Od dwu lat produkcya Tustanowio, które są dzisiaj miarodajnemu dla całej produkcyi, nie-tylko wzrasta, ale raptownie skacze w górę. Z siedmiu milionów w roku 1906 podskoczyła produkcya ropy Tustanowio z Borysła-

wiem na 11,000.000 w roku 1907 i na 16,000.000 w roku bieżącym. Co będzie w roku 1909? Czy przyjdą po Wilnach,

Regulacya produkcyi w warunkach, vv jakich dzisiaj istnieje nasz przemysł naftowy, w tych warunkach spekulacyjnych, jakie opisałem na początku, jest niemożliwa. Byłbym niesprawiedliwym wszakże, gdybym nie przyznał tego faktu, że ten okres ruchliwości spekulacyjnej w naszym przemyśle ftowym, miał i swoje dobre strony, a prze-dewszystkiem spełnił on wielką misyę, wielkie zadanie; gdyby nie ten okres, może dziesiątki lat jeszcze nie wiedzielibyśmy, jakie bogactwa kryje w swoim łonie nasz kraj. Mały drobny kapitał, nie zespolony nawet należycie, rozdrobniony w całym kraju w tysiącach i tysiącach udziałów, zrobił to, co w innych krajach zrobiły milionowe obce

na-

Plutonach, Oil-Citach i Banzayacb jeszcze nowe wulkany, czy też szyby z umiarkowaną produkcyą? Według statystyki szybów, którą układałem przed paru miesiącami, Tustano-wice miały 14 szybów z głębokością 800 do 900 metrów, 34 szyby z głębokością 900 do 1.000 m., a z tych tylko 8 wykazywało produkcyę, a 26 było nad ropą, 43 szyby miały głębokość 1.000 do 1.100 metrów, a z tych 20 było nieproduktywnych i pogłębiano j<' w ciągłem oczekiwaniu ropy, wreszcie 34 szyby w głębokości 1.100 do 1.200 m. i kilka szybów ponad 1.200 metrów. Mamy więc w Tustanowicach około 90 szybów,    kapitały w jednych rękach skoncentrowane,

udowodnił, że kraj nasz wcale nie jest biedny i że przesądem jest ta ciągła legenda o ubogim kraju Galicyi; bo mieć w środku Europy w takiej obfitości produkt, który jest źródłem światła i siły mechanicznej, to znaczy być magnatem, a nie nędzarzem. Trzeba umieć tylko ekonomicznie temi bogactwami szafować i należycie niemi administrować.

których właściciele żyją nadzieją otrzymania Ten drobny kapitał i ten żywioł ruchliwy ropy. Wprawdzie nie każdy szyb będzie wulkanem ropnym, ale wystarczy aby co miesiąc wybuchł tylko jeden lub dwa takie wulkany i rok 1909 może nam przynieść produkcyę 20,000.000 cm. i większą.

Ale tutaj właśnie kończy się rola tego drobnego kapitału, który skazany jest na błądzenie bez planu po tych wielkich i bogatych naszych polach naftowych, który przynosi wielką produkcyę wtedy, gdy zbyt jest mały i który zawieść może co do produkcyi właśnie wtedy, kiedy zbyt będzie większy. Każdy kraj naftowy, ożyto Ameryka, Kaukaz czy Rumunia, jest już dzisiaj w tej fazie, że 80—90 procent produkcyi koncentrują w swoich rękach większe towarzystwa akcyjne i one stosownie do kónstelacyi targu i warunków zbytu regulują mniej więcej produkcyę. Zamknięcie szybów w okresie większej produkcyi, natomiast intenzywniejsze wiercenie w wypadkach mniejszej produkcyi, może być regulatorem; u nas przy obowiązkach przymusowego odwiercenia, umieszczonego w kontraktach z właścicielem terenu, a dalej przy efemerycznych egzystencyaeh drobnych spółek naftowych, taka regulacya produkcyi jest niemożliwa, musi więc nastąpić zmiana podstaw i fundamentów tego przemysłu, im

W tej niepewności właśnie co do rozmiarów produkcyi leży istotna słaba strona naszego przemysłu naftowego. Ta niepewność nie pozwala prowadzić polityki handlowej na dalszą metę. Rafinerzy rozszerzywszy swoje fabryki, dzisiaj nie są pewni czy należy to rozszerzenie prowadzić jeszcze dalej, lub czy nie zabraknie za lat parę ropy do przeróbki.

Kolej zawarłszy układ ze Związkiem na 5 lat, nie wie czy będzie mogła zawrzeć układ na dalszych 5 lat, a producenci zjednoczeni w Związku nie wiedzą dzisiaj, czy mają na lat kilka zawierać umowy o dostawę ropy opałowej, czy być w zawieraniu tych kontraktów ostrożniejszymi.

Dzisiaj skonstatować tylko można, że parę poprzeduich lat małodusznej polityki tak ze strony rafineryi, jak i kolei i samych producentów, bardzo źle się odbiły na samym przemyśle^ zmarnowaliśmy, rzuciliśmy za bez cen na targ miliony cm. ropy, zamiast przez budowę nowych rafineryi, przez zawieranie kontraktów dostawy na szereg lat, zabezpieczać się przeciwko wzrostowi produkcyi.

Wobec tego wysuwa się na pierwszy plan sprawa regulacyi produkcyi, jeśli o trwałej sanacyi przemysłu naftowego ma być mowa.

Podziwiać należy, że ten proces ekonomiczny koncentracyi przedsiębiorstw naftowych w większe, simiejsze towarzystwa i spółki, lub nawet w jedno wielkie towarzystwo, co byłoby ideałem, w kraju naszym idzie tak powoli, gdy w innych krajach odbywa się daleko szybciej; jest to bezwarunkowo z jednej strony wynik tego ruchliwego, spekulacyjnego żywiołu w nafcie, z drugiej strony jest to wynikiem braku wyrobienia ekonomicznego i braku wszelkiego programu ekonumiczno-gospodarezego tak w państwie jak i w kraju. Państwo jest zajęte przeważnie walkami narodowościowemi i nie ma czasu

dawstwo naftowe pomimo niedawnej zmiany wykazuje jeszcze ogromne luki, szczególnie tam, gdzie zachodzi potrzeba zmian ustawy cywilnej, handlowej i innych ; a tymczasem rzeczą ustawodawcy jest wkraczać szybko tam, gdzie tego wymaga życie gospodarcze. Dla uregulowania stosunków w naszym przemyśle naftowym dałoby się wiele zrobić na polu usta woda węzy m, ale trzeba działać szybko i energicznie. W obecnych n. p. czasach państwo mogłoby wydać moratoryum dla tych kontraktowych przymusów wierceń, które narzucili przedsiębiorcom naftowym spekulanci terenowi. Przez to wstrzymałoby się nowe wiercenia, nim zbyt w odpowiednich rozmiarach nie będzie rozszerzony.

Koneentracya produkcyi w rękacli więk-

prędzej to nastąpi, tern dla przemysłu będzie lepiej.

szych towarzystw byłaby jednym ze środków sanacyi przemysłu. Przypuszczam, że znalazłyby się środki ustawowe, któreby w drodze przymusowej ten proces ekonomiczny ułatwiały, trzeba tylko poznać i wy-cz~ 5 charakter przemyła naftowego, a dotąd omości stosunków tego przemysłu u rzą-nie było. Układ zawarty z koleją o dore ropy będzie miał" jedną bardzo wielką alną korzyść i kto wie czy ta korzyść-będzie większą, jak sama sprzedaż ropy, danowicie od chwili układu o sprzedaż 1 centralny, a speeyalnie ministerstwo ko-i ministerstwo skarbu będą musiały interesie produkcyą ropną, stosunkami w niej i stosunki te poznać. Od pe-jest już we zwyczaju, że minister

pu

wnego

skarbu wygłaszający przed parlamentem expose budżetowe, poświęca zawsze kilka uwag i sprawom naszego przemysłu naftowego.

Podnieść tutaj jeszcze muszę jedne spra

na programy ekonomiczne i nawet kiedy swego czasu wniesiono do parlamentu wielki program inwestycyjny budowy kanałów, który rzeczywiście dla gospodarczego życia krajów austryackich ma bardzo doniosłe znaczenie, to motywy wniesienia tego projektu nie były natury gospodarczej, lecz miał to być tylko balsam na uśmierzenie walk narodowościowych. To też kurczył się i malał ten projekt a zrealizowanie jego było ciągle odkładane, gdy przyszła potem spokojniejsza koustelacya pod względem walk narodowościowych. Państwo austryackie n;e lubi inwestycyi gospodarczych ; od szeregu lat cała finansowa polityka państwa obraca się przy rubryce dochodów na sposobach pomnożenia podatków w rozmaitych formach, a przy rubryce rozchodów na targach z poszczególnemi krajami co do wydatków na cele kulturalne kraju.

wę, w którą powinno wkroczyć ustawodawstwo. Sprawa ta dotyczy rafineryjnego prze-my-łu naftowego. Wspominałem już o tłustych latach, jakie przechodziły rafiuerye, były to okresy kartelowe. Dzisiaj, pomimo niskich cen surowca, rafinerye nie osiągają zysków, gdyż i pomiędzy nimi panuje rozprzężenie i oni licytują się w sprzedażach nafty tak wewnątrz monarchii, jak nawet i za granicą. Cena surowca ropnego spadła z 4 ko-

Co gorsza, państwo przy centralistyczn'j ad-ministracyi i słabo rozwiniętej autonomii, nie ma zrozumienia potrzeb gospodarczych krajów poszczególnych i dlatego nawet praca ustawodawcza, regulująca stosunki ich gospodarcze, idzie bardzo powoli. Nasze górnictwo naftowe przez oszczędność państwową w in-westycyach i przez brak szybkiej legislatury, poniosło bardzo wielkie szkody. Wskazać tutaj muszę dla przykładu na niedostateczne dotychczas urządzenia transportowe na ttacyi Borysław, które powodują, że w miesiącach szczególnie zimowych, nawet przy dobrze zorganizowanym zbycie ropy, nie jesteśmy ron na jedną, ale cena nafty w handlu en w stanie wywieść całej produkcyi. Ustawo- | gros zniżyła się o 10 koron i w tym samym

nie się konsumcyi nafty, a ogólna suma kon-sumcyjnego podatku mogłaby nawet wzrosnąć, zamiast zniżyć się.

stosunku spadły i ceny innych produktów naftowych, jak parafiny, oleju i t. d.

Wobec powstania nowych rafineryi i rozszerzenia dawnych, rafinerye nie mogą się pogodzić ze sobą co do kontyngentu rafinady i to powoduje licytneyę tego produktu in minus. W Rumunii rząd zaprowadził ustawę rozdzielającą kontygent poszczególnych rafineryi, a zarazem oznaczył maksymalna cenę | rafinady, przez co zysku kartelowego. Gdyby i u chwycił się tego środka, uregulowałby stosunki wewnętrzne w przemyśle rafineryjnym, a takie uregulowanie ułatwiłoby i rozszerzyło eksport, co pociągałoby

Teraz przejdę jeszcze do akcyi kra

jowej.

Nasz zarząd autonomiczny krajowy, ta-

kźe w ostatnich latach bezpośrednio został wciągnięty w⁷ akeyę przemysłu naftowego. Wskutek uchwały Sejmu, Wydział krajowy usunął podstawę do wy-    wybudował zbiorniki żelazne Da ropę na Po-

nas rząd    pielach o pojemności 10.000 wagonów i dzi

Sejm akeyę pomocniczą dla przemysłu naftowego uchwalił z ciężkiem sercem. Nic dziwnego; Sejm nawet w dzisiejszym swym składzie, nie jest jeszcze ożywiony prawdziwym duchem przemysłowym. Sejm, a za nim i Wydział krajowy pozwala czasami narzucić sobie akeyę przemysłową, ale nie jest nią

siaj, oddając administracyę tych zbiorników czy to Towarzystwu Magazynowemu, czy Związkowi Producentów, musi myśleć a amor-za sobą znów ty żacy i tych zbiorników, a temsamem inte-większą konsumcyę ropy. Na sanacyę prze- resować się sprawami naszego przemysłu, mysłu naftowego nie można się zapatrywać jednostronnie; obydwie gałęzie tego przemysłu kopalnictwo i przemysł rafineryjny, powinny być zdrowe i na zasadach aktywnych bilansów oparte, a wtedy jest łatwiejsze współistnienie i porozumienie tych dwu gałęzi przemysłu; ciągłe deprecyonowanie ceny ropy i jednoczesna walka pomiędzy rafinerami    owiany i przejęty, a to są dwie różne rzeczy,

bardzo źle odbić się może właśnie na samych    I stąd pochodzi ten dziwny w kraju naszym

rafinerach, bo jeśli kopalnictwo naftowe przez    stan, stan odmienny niż nawet w innych

•ciągłe deprecyonowanie ceny upadnie, to ra-    dzielnicach polskich. Kiedy powstawał wiel-

finerye nie będą mogły wyzyskać swoich war-    ki przemysł w Królestwie, to stworzyli go

sztatów pracy w zupełności, i może przyjść    ludzie obcy i wytrawni, ale atmosfera w krach wiła, że nie będą miały dostatecznej ilości    ju dla przemysłu tego była podatua. ^Na cze

surowca do przeróbki.

Zniżenie podatku konsumcyjnego od nafty także jest jednym ze środków ustawodawczych podniesienia konsumcyi nafty, a tem samem i ropy. Pouczające są bardzo pod tym względem cyfry, jakie przytoczył obecny kierownik ministerstwa skarbu pr/y swojęm exposé budżetowem. Wykazał on mianowicie, że podatek konsumcyjny w Austryi za pierwszych dziesięć miesięcy roku obecnego, wzrósł o przeszło półtora miliona koron w porówmaniu z rokiem poprzednim. Oznacza to wzrost konsumcyi nafty w AusMyi o blisko 150.000 cm. Co spowodowało tę zwyżkę konsumcyi? Niezawodnie zniżka ceny rafinady, którą sprowadziła walka rafinerów między⁷ sobą. Nie trzeba jednak zapominać, że na każdym klilogramie nafty ciąży podatek 13 groszy. Zniżenie tego podatku sprowadziłoby nie chwilowe, ale stałe podniesie-

le instytucyi krajowych i finansowych stali ludzie owiani wielkim programem ekonomicznym, jak Steinkeller i inni. My dzisiaj w Ga-iicyi, po erze Szczepanowskiego, którą zresztą jako zawód każdy kraj przechodził, chorujemy na bojaźń i na lęk przed jakimś szerszym programem ekonomicznym i rezultatem tego jest, że wypadki ekonomiczne, że rozwój ekonomiczny przerasta ludzi, przerasta ducha i zakres pracy naszych krajowych ko-misyi przemysłowych, górniczych i innych.

W chwili kiedy my biadamy, że budżet krajowy wykazuje deficyt dziesięciu milionów koron i pokrycia tego deficytu szukamy nie w czem innem, jak w nowych podatkach, lub w udziale w podatkach państwowych» nie spostrzegamy tego, że górnictwo naftowe przez niezdrowe stosunki traci kilkadziesiąt milionów rocznie. Moźeby z tego górnictwa mogły i do kasy krajowej popłynąć brakują-ce w budżecie 10,000.000 koron, gdyby admi- dla kraju i korzyść dla całego przemysłu, nistracya kraju bezpośrednio wkroczyła w ten Kraj przez emisyę obligacyi mógłby to zro-przemysł, do czego ma prawo. Ja nie mam tutaj na myśli inwestowania przez kraj ryzykownego kapitału w wiertnictwo, które przez którą tereny naftowe przeszłyby na musi być pozostawione prywatnemu kapita- rzecz kraju, byłby to jeden z najlepszych łowi, ale mam na myśli te dochody, które j punktów oparcia dla regulacyi produkcji. — kraj mógłby mieć, gdyby przejął na siebie Znalazłyby się niezawodnie i inne środki sa-taką rzecz, j >k np. transport ropy. Wiadomo nacyi. Sejm na obecnej sesyi, na wniosek Panom, że ropa nim się¹ dostanie do kolei, komisyi górniczej uchwalił polecić Wydziało-musi być do tej stacyi tłoczoną z kopalń wi Krajowemu zwołanie'ankiety dla obmy-przez rezerwuary. Te rurociągi które ropę ; ślenia środków sanacyi przemysłu naftowego, tłoczą, to nic innego, jak lokalna kolej i je- Minsterstwo robót publicznych zwołało już . śli kraj buduje lokalne koleje żelazne, to ankietę. Niezawodnie Wydział krajowy wymoże także budować i rurociągi krajowe. Na kona w niedługim czasie uchwałę sejmo-położenie tych rurociągów kraj wydaje kon- wą i zwoła ankietę. Warto już dzisiaj cesye; rurociągi te przechodzą przez drogi podkreślić wielkie znaczenie dla kraju, ja-krajowe, lub je przecinają i sama przez się kie ta ankieta mieć może, jeśli tylko na narzuca się myśl, że kraj powinien rurociągi wzór innych ankiet, nie skońozy się ona na ropne mieć w swoich rękach. Przetłoczenie ; spisaniu protokołu, a powołani na tę ankietę

bić.

Gdyby można było stworzyć ustawę

dzisiaj rocznej produkcyi Borysławia i Tu-stanowic, to jest dochód paru milionów ko ron ale i ten dochód jest znikomy w porównaniu z tą przewagą, znaczeniem i głosem decydującym jakieby mógł mieć kraj, gdyby zastrzegł sobie wyłączne prawo tłoczenia ropy. To się równa trzymaniu całego przemysłu naftowego w swoim ręku. Rumu-nia to zrozumiała. Rurociągi i urządzenia w porcie Constanza są własnością państwa Jeśli ropa z każdej kopalni musiałaby przejść przez rurociąg kraju, to kraj ma w ręku pro-dukcyę tej kopalni i wtedy nic łatwiejszego jak stworzyć organizacyę przemysłu jednolitą, do której wszyscy należeć muszą. Wtedy niema tak zwanych out-siderów, którzy korzystając z owoców organizacyi, stoją poza nią. Od tego już jeden tylko krok do stworzenia centralnej instytucyi sprzedaży ropy pod egidą kraju, do wykluczenia całej fa- I langi pośredników handlu ropą, którzy dla swoich celów stwarzają sztuczną hausse i baisse na targu ropnym i którzy w tych ciężkich czasach, gdy przemysł sam wykazuje wielkie straty, oni ani siejąc ani orząc, ciągną wielkie zyski ze sprzedaży ropy. Dzisiaj objęcie rurociągów ropnych przez kraj musiałoby pociągnąć za sobą wykupno istniejących. Jest to więc rzecz trochę kosztowna, jednakowoż i dzisiaj jeszcze byłby to interes

ludzie tak długo się nie rozejdą, aż nie dojdą do skrystalizowania wyraźnego środków sanacyi i nie obmyślą takiej formy prawnej tych środków, że wprowadzenie ich w życie nie będzie później ulegać wątpliwości. Dobrze by było aby ankieta ta była przejęta waźnnością swego zadania i zrozumiała ten fakt, że popełniamy największe marnotrawstwo i samobójstwo ekonomiczne kraju, jeśli przemysłu naftowego nie oprzemy na innych podstawach. Wielkie rzeczy wymagają wielkich środków, ale wielkim środkiem nie zawsze jest wielki kapitał. Myśl twórcza, nowa idea, chęć uporczywa i konsekwentna naprawienia zła, należą także do wielkich środków.

^Ankieta

w sprawie sanacyi przemysłu naftowego.

Ministerstwo robót publicznych zwołało do Wiednia ankietę dla zastanowienia się nad środkami sanacyi przemysłu naftowego; ankieta obradowała przez dwa dni, 18 i 19 bm. W ankiecie wzięli udział przedstawiciele ministerstwa robót publicznych, skarbu, kolei, sprawiedliwości, handlu i ministerstwa dla Galicyi; posłowie do parlamentu: Dr. Głą-biński, dr. Kolischer, dr. Loewenstein, Zarański, Stapiński, prezes centralnego Zwiąż-ku przemysłowców austryackich, poseł Lickt i p. Wiliam Henry Mac-Garvey; z Galicyi przybyli: członek Wydziału krajowego dr.

bów produktywnych, z produkcyą mniejszą niż 10 wagonów i 14 szybów z produkcyą ponad 10 wagonów na dobę.

W dyskusyi co do środków pierwszej kategoryi zabierali głos pp. inż. Wolski Goldhammer, poseł dr. Battaglia, dr. Koli-ncher, dr. Bartoszewicz, dr. Schwarz i dyrektor Silberberg. Inżynier Wolski sprecyzował żądania producentów w kierunku rozszerzenia stacyi Borysław, położenia drugie, go toru do Drohobycza, zakupna cystern przez rząd. Dr. Goldhammer poruszył oprócz powyższych spraw, sprawę budowy nowych rafmeryi i zaprowadzenia giełdy towarowej we Lwowie i zaprowadzenia notowań cen ropy. Poseł Battaglia mówił o potrzebie roz-szenia taryfy wyjątkowej dla ropy opałowej i na wschodnią Galicyę i o zastosowaniu do eksportu ropy tejsamej taryfy wyjątkowej II.> jaka jest stosowana przy eksporcie nafty, co szczególnie miałoby znaczenie przy projektowanym eksporcie ropy do Rumunii. Ministerstwo przyt on nie chce przestrzegać ogólnych zasad taryfowych i do produktu tańszego, (ropa), chce stosować taryfę wyższą, jak do produktu droższego (nafta). Dr. Ko-lisclier wskazał na niebezpieczeństwo jakie grozić może rozszerzeniu ropy do celów opałowych ze względu na to, że rząd przy zmianie taryfy kolejowej projektuje znieść dotychczasowe ulgi dla ropy opałowej. Wobec tego oświadczenia zabrał głos dr. Bartoszewicz i domagał się zatrzymania tarvfy opałowej i poparł postulaty p. inż. Wolskiego i dra Goldhammera, a największem nieszczęściem naszego przemysłu mówił dr. Bartoszewicz, była małoduszna polityka tak ze strony rafinerów, którzy nie rozszerzali swoich zakładów i przeszkadzali powstawaniu nowych, jak i ze strony kolei, która była skąpą w inwestycyach dla dworca bory sławskiego i w zniżaniu taryf. Dr. Schwarz podniósł sprawę zniżenia cła na ropę do Niemiec w celach karboryzacyi gazu. Przedstawiciel ministerstwa kolei oświadczył, iż kolej te żądania rozważy. Przy drugiej kategoryi, co do środków wkraczających w dziedzinę przepisów policyjno-górniczych, producenci niecałe 10.000 wagonów. zgodnie byli zdania, że przez budowę no-

usu -

dr'

Jaki, starosta górniczy dr. Riel, inspektor kopalń nadradca Werber, z Krajowego Towarzystwa Naftowego poseł Długosz, dyrektor Mars i dr. Bartoszewicz, z Krajowego Związku Producentów ropy inżynier Wolski, hr. Zamoyski i dr. Goldhammer, ze strony towarzystw transportowych pp. Csonka i Sil-berg (Thurn Taxis), z Berlina dr. Szujski i dr. Schwarz.

Ankietę zagaił obecny kierownik ministerstwa robót publicznych kr. Wickenburg.

W zagajeniu tern powiedział kr. Wickenburg, że rząd zdaje sobie sprawę z doniosłości, jaką ma przemysł naftowy galicyjski dla gospodarczego życia w Austryi, to też okres krytyczny, jaki ten przemysł przechodzi, żywo władze interesuje. Radca mini-steryalny i kierownik sekcyi górniczej w ministerstwie robót publicznych H o m a n w bardzo treściwie opracowanym referacie, popartym datami statystycznemi co do rezerwo-arów, szybów i zapasów jakie zebrała ostatnia komisya ministeryalna w Borysławiu, wskazał na niedomagania naszego przemysłu naftowego i otwierając dyskusyę nad środkami sanacyjnymi, podzielił je na trzy kategorye: 1) środki natury administracyjno-gospodarczej; rozszerzenie zbytu, taryfy, środki ekspedycyjne), 2) środki wkraczające w dziedzinę przepisów i rozporządzeń górniczo-pclicyjnych, 3) środki natury prawodawczej. Radca Humań wskazał na to, że należenie ropy do właściciela gruntu jest dla przemysłu niekorzystnem, zbytnie rozdrobnienie przemysłu sprowadziło nadprodukeyę, która w lecie bieżącego roku po wybuchu Oil-City wystąpiła szczególnie jaskrawo; mi-nisterwo jeszcze w lipcu wydało reskrypt do władz górniczych, iż należy przestrzegać, aby ropa nie zanieczyszczała rzek i aby była dostateczna ilość rezerwuarów na ropę i czy w przyszłości nie należałoby zaprowadzić większego oddalenia szybów od siebie. Według dat zebranych przez ministerstwo zapasy ropy dosięgły 99.000 wagonów, a wolnego miejsca jest na

W Borysławiu i Tustanowieach jest 112 szy- wych rezerwoarów, dadzą się najlepiej

nać skutki ewentualnej nadprodukcyi, żynier Wolski podniósł, że byłoby wskaza-    micznych; sam jednak nie chce przesądzać

nawet w chwilach wielkich przesileń ekono-

a in-

nem, aby rząd dał zaliczkę na budowę dal-    sprawy. W myśl wniosku p. Dra Loewensteina

szych rezerwoarów w razie potrzeby. Zalicz-    ankieta wybrała 3 komisy.e dla opracowania

kę tę następnie Związek Producentów ropy    poszczególnych zadań przemysłu naftowego,

zwróci. Kaotępnie wywiązała się dyskusya    Do komisyi gospodarczo-administracyjnej wy-

nad ostatnimi rozporządzeniami drohobyckie-    brani zostali : Inżynier Wolski, dr. Bar.tosze-

go urzędu górniczego co do zanieczyszczania    wicz, dr. Goldhammer i dr. Schwarz, do ko-

misyi dla przepisów górniczo-policyjnych wybrani: W. H. Mac-Garvey, hr. Zamoyski, Długosz, Żukowski, Csonka; do komisyi prawodawczej inż. Wolski, dr. Goldhammer, hr. Zamoyski i nadradca Horszowskh Komisye mają rozpocząć pracę zaraz po świętach. W pracach komisyi będą brać udział posłowie do parlamentu, a następnie komisye przedstawią sformułowane żądania i odbędą konferencye z przedstawicielami rządu. Po wyborze komisyi przewodniczący radca Ho-man wygłosił resume obrad, a p. Wolski imieniem zebranych podziękował ministerstwu, a specyalnie p- radcy Homanowi za zwołanie ankiety.

wód, i poseł Długosz uskarżał się na zbyt ostre postępowanie władz i na zamykanie nawet poszczególnych szybów. Hr. Zamoyski wyraził nadzieję, że ministerstwo robót publicznych na przyszły rok wstawi do budżetu pewną kwotę na budowę dalszych rezerwoarów. Pan Csonka oświadczył, że towarzystwa transportowe robiły wszystko, by o ile możności ropę magazynować i ewentualnie w porozumieniu ze Związkiem Producentów mogą towarzystwa dać pewne gwa-raDcye co do magazynowania ropy. Pan W.

Dnia 22 b. m. odbyła się w Kraj owem Towarzystwie Naftowem ankieta w tej samej sprawie.

Dr. Bartoszewicz zdał sprawę z ankiety wiedeńskiej, poczem były rozpatrywane rozmaite postulaty przemysłu naftowego, wreszcie uchwalono, by Towarzystwo Kaflowe zwołało już na 29. grudnia b. r. komisye, celem ukonstytuowania się, wentualnej koo-ptacyi i rozpoczęcia prac merytorycznych.

H. Mac-Garvey oświadczył się za rozszerzeniem obszaru kopalni i większem oddaleniem szybów od siebie na przyszłość; następnie omawiał trudności rozszerzania zbytu na naftę i inne produkty naftowe za granicą. Przy punkcie trzecim p. Wolski podniósł sprawę fakultatywnego moratoryum dla nowych wierceń. Dr. Goldhammer poruszył sprawę kontyngentowania w drodze ustawy rafineryi nafty jak jest to w Rumunii, sprawę monopolu państwowego sprze laży nafty i zniżenia podatku konsumcyjuego. Dr. Rowenstein wskazał na to, iż sprawa kontyngentowania

musiałaby przejść i przez parlament wegier- .. ,    .    ,    , .

i • r. \ n ; i-    ,    Notowania cen ropy na targu lwowskim.

ski. Poseł Battagha poruszył sprawę monopolu produkcyi i sprzedaży ropy, jako rady-    9/12 1908, środa promt 99—101, ult. grudzień

, ,    ,    .    ,    103-106, ult. styczeń 108 — 111, styczeń-kwiecień

kalnego środka sanacyi przemysłu, w czem ^5_^2q

go poparł dr. Szujski. Hr. Zamoyski mówił    Tendencya: silna, ceny idą w górę dalej.

o nadaniu formy prawnej spółkom naftowym    10/ld 1908, czwartek: 101 — 102. ult. grudzień

,,    ....    „    .    , .    104—L07, ult. styczeń 111-113, styczeń-kwiecień

1 uporządkowaniu księgi naftowej w sądzie H5_ 120, roczny' szius 140-145.

drohobyekim. Dr. Schwarz imieniem nie-    Tendencya: silna zwyżkowa, popyt za to,warem.

mieokich przemyioweów przyłączył się do

żądania fakultatywnego moratoryum, poseł Za- szlus 140 145.

reński oświadczył sie także za moratoryum . , Tendencya: silna zwyżkowa, na targu niema

i wogóle -sa rozmaitymi środkami prawodaw-    12/12 1908> sobota: nlt. gru(jzleń iu-118, ult.

czymi w drodze zmiany ustawy, a za mniej styczeń 1909 115—120, styczeń-kwiecień 122—127,

dowolnem stosowaniem przepisów górniczo. roczjjy szlus 000    . rn

*    1    0    Tendencya: po uchwale zaliczkowania po loO

policyjnych. Przedstawiciel ministerstwa spra- Kor. za cyst, ropy magazynowej w zbiornikach wiedliwości oświadczył, ie mora.orya w pad- j    b‘    7Äy°$e “S

stwie austryackiem nie były praktykowane ; nach.

14/12 1908, ult. grudzień 115—117, ult. styczeń 119—122, styczeń-kwiecień 120—180, roczny szlus 145—150.

Tendencya: ożywiona, wieczorem spokojniejsza. 15/12 1908, ult.Jgrudzień 107—113, ult.-styczeń 114—117, styczeń-kwiecień i 30—125, roczny szlus 000—000.

nieważ sprzedający, i kupujący dyferują pomimo że dziś ceny są wyższe, komentują możliwość zniżki.

19/12 1908, prompt 00, ult. grudzień 106—i 14. ult. styczeń 115—117, styczeń-kwiecień 000—000, roczny szlus 000—000..

Tendencya : bardzo ożywiona, przeprowadzono j zysku wynoszącego 8170 K, przeznaczono na fun-kilka transakcyi na podstawie cen utrzymanych j dugz rezerwowv 3500 K, zaś resztę t. j. 4679 K, przez hausę, pod wieczór jednak ceny spadają do wczorajszego kursu.

18/12 1908, niedziela: ult. grudzień 115—118, | wią poparcia czynnego kandydaturze tego zasłużonego przemysłowca. Udział przemysłowca naftowego w Izbie Handlowej, ze względu na projektowane utworzenie giełdy towarowej a temsamem oficyalnych notowań ropy, jak i ze względu na utworzenie przy Izbie sądu polubownego w sprawach handlowych jest

zn.

ult. stycznia 120—122, styczeń-kwiecień 128—127. roczny szlus 145—150.

Tendencya : cokolwiek osłabiona z powodu dy-ferencyi w cenach między oferentami a nabywcami niema tansakcyi.

Tendencya: niestała, cokolwiek zniżkowa.

16/12 1908, ult. grudzień 104—110, ult. sty-, czeń 114—117, styczeń-kwiecień 119—124, roczny szlus. żądają 150.

Tendencya; leniwa zniżkowa, pogłoska o później szem zaliczkowaniu przez związek, podtrzymuje cenę pogłoska o zmiejszonej produkcyi w Tu-stano wicach.

1.7/12 1908, ult. grudzień .103—106, ult. styczeń 106—110, styczeń-kwiacień 116—119, roczny szlus 000—000.

Tendencya : niezmieniona.

18/12 1908, ult. grudzień 104—108, ult. styczeń 108—112, styczeń-kwiecień 116—110, roczny szlus 000—000.

Tendencya: wyczekująca, transakcyi niema, po-

w cenach

20/12 1908, ult. grudzień 1.10 — 115, ult. styczeń 116—118, styczeń-kwiecień 126—130, roczny szlus 000—ODO.

Tendencya: wyczekująca, chęć kupna na krótkie termina, ceny się ustalają, przeważa ufność podniesienia się cen. Na niedzielnym targu dro-hobyckim,, ceny znacznie wyższe jak we Lwowie choć bez afektownych transakcyj.

21/12 1908, ult. grudzień 112—118, ult. styczeń 117—120, styczeń-kwiecień 126—130, roczny szlus 000—000.

Tendecya: bargzo ożywiona, zwyżkowa, popyt za towarem na dostawę promt wzmaga się, kupują przeważnie spekulanci.

KROMKA.

Wybory do Izby Handlowej. W styczniu przyszłego roku odbędą sie częściowe wybory do Izby Handlowej Lwowskiej. Grono przemysłowców naftowych, wspólnie z Wydziałem Krajowego Towarzystwa Naftowego uchwaliło popierać do Izby Handlowej z kuryi przemy- ; słowej kandydata inżyniera Wacława Wol- j skiego, wiceprezesa Krajowego Towarzystwa ! Naftowego i Presesa Rady Nadzorczej Krajowego Związku Producentów ropy. Spodziewać się należy, że wszyscy przemysłowcy nie odmo-

nadzwyczaj ważny.

Nowy szyb naftowy został tymi dniami do-wiercony przez Niemiocko-Holederskie Towarzystwo Naftowe tuż nad lewym brzegiem Allery. Otwór ten ma wydawać 600—700 Cm. dobrej ropy.

Import nafty do Niemiec wynosił za pierwsze 10 miesięcy tego roku 768 866 ton, t. o 10.874 ton więcej jak w tym samym okresie czasu w roku zeszłym. W imporcie tym wzięły udział Stany Zjednoczone z ilością 633.106 ten (w porównaniu w roku zeszłym więcej 15.955 tou) Austro- Węgry (Gaiicya) 89.633 tou (więcej 25.168 ton), Rosya 38.589 ton (i.8.694 ton) i Rumunia 7.088 ton (mniej 11.394 ton).

Towarzystwo akcyjne dla austryackich i węgierskich produktów naftowych. Dnia 11. bm. odbyło się ogólne zgromadzenie tego Towarzystwa pod przewodnictwem prezesa Rady Nadzorczej Roberta Biedermanna. Dyrektor Adler przedłożył sprawozdanie z czynności za rok gospodarczy kończący się 30 kwietnia, którego treść przyjęło zgromadzenie do wiadomości. Z czystego

przelano na nowy rachunek.

U o Rady Nadzorczej wybrano ponownie radcę handlowego Ottona Brunnera, dyrektora Dra Zygmunta Stranskyego i Juliusza Priestera. Nadto uchwalono podwyższenie kapitału akcyjnego z 2,300.000 na 3,000.00u koron, jak również zmianę niektórych §§ statutu, wynikającą z podwyższenia kapitału akcyjnego. Na odbytem następnie posiedzeniu Rady .Nadzorczej wj^brano Roberta Bru-dermanna ponownie prezesem, zaś dyrektora Oskara Szirmen i radcę handlowego Dawida Eanto wiceprezydentami.

Rządowe wiercenia argentyńskie wydały dość dobre rezultaty, gdyż jak donosi „La De-peche coloniale“ otrzymano w Patagonii na terenie, ktorego środek stanowi miasto Rivadavia, w głębokości 5⁻80 m. samotryskającą ropę w ilości 13 —14 ton na dobę.

Krajowe Towarzystwo Naftowe wydało własnym nakładem nową

ustawę naftową

wraz zodnośnemi rozporządzeniami władz górniczych w jednej broszurze. Cena broszury 2 Korony.

Przedsiębiorstwo dla glę-bofoich wierceń przez Izbę handlową i przemysłową we Lwowie mianowany, i przez e. k. Namiestnictwo potwierdzony i zaprzysiężony

Sulimirshi

z bogato zaopatrzonymi składami w Borysławiu i Krośnie

Spis rzeczy zawartych w roczniku XVI.

senzal

Sulimirshi

w Borysławiu

długoletnie doświadczenie na kopalniach ropy w Galicyi, na Kaukazie i w Rumunii; obejmuje akordy wiertnicze ewent. z własnym udziałem. Ekspertyzy terenów galicyjskich i kaukazkich. Kupno i sprzedaż terenów naftowych, Wyłączne zastępstwo fabryki lin s'alowych Braci Batorowiczów w Drohobyczu.

dla sprzedaży i kupna ropy, wosku ziemnego i produktów tych minerałów. Jako urzędnik publiczny pobiera przy transakcyach ściśle oznaczoną a zatwierdzoną przez Namiestnictwo opłatę senzala. Udziela swej klienteli rzeczowych i wiarygodnych informacyi w zakres przemysłu naftowego wchodzących.

Biura: Lwów, plac Smolki i. 4. Tel.: 1059 — i Drohobycz.

^ÉÉÉAftfeÉÉ&ftÉÉAilftÉ&ÉÉ&fiÉlÉllÉ&ftfe^

-m-1:-

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

4§

we Lwowie

VEREIN FÜR HANDEL, GEWERBE UND ACKERBAU IN LEMBERG,

|g&_

jH

. -*1

Wyłączne zastępstwo na Galicyę:

Fabryki rur Mannesmanna w Komotau, — walcownia rur w Schönbrunn skiego karpackiego naftowego Tow. przedtem Bergheim & Mac Garvey w Glinniku maryampolskim.

Dyrekcya we Lwowie, ul. Romanowicza 3. % Filie Towarzystwa w Borysławiu, Krośnie i Zagórzu.

Konto p. k. o. 825 991.

Rach. bieżący w Banku krajów.

Telefon Nr. 168.

Towarzystwo dostarcza:

Rury wiertnicze, gazowe, pompowe, do wodociągów i inne wszelkiego rodzaju. Maszyny i kotły parowe. Narzędzia wiertnicze. Liny druciane we wszelkich wymiarach. Kompletne urządzenia do elektrycznego oświetlania. Rittingi, kurki, połączenia itp. Wszelkie materyały potrzebne tak przy instalacyi jak i popędzie maszynowym.

Zastępując firmy lub sprowadzając towary, towarzystwo kieruje się przedewszystkiem mysią przewodnią niedostarczenia swojej klienteli maszyn, narzędzi i materyałów pierwszorzędnej jakości.

Adres telegraficzny: Towarzystwo handlowe Lwów, Ossolińskich.

oraz Galioyj-

Telegramm-Adresse :

Handelsverein Lemberg, Ossolińskich.

mp

Up

m-

Zastępstwo fitkowickiej fabryki rur.

Centralne biuro dla Galicyi we Lwowie, Kopernika 18

z bogato zaopatrzonymi składami w Borysławiu i Krośnie

wykonuje

w najkrótszym czasie dostawy wszystkich dymenzyi kutych rur gazowych, wodociągowych i parowych, czarnych, pocynkowanych i asfaltowych wraz z przynależnymi łącznikami; dostarcza rury płomienne do kotłów parowych, rury wiertnicze hermetyczne, rury pompowe, stalowe rury niufowe. obciągane jutą, węże z rur dla gorzelń, browarów itp., maszty dla elektrycznych urządzeń i przeniesienia siły, tudzież poleca jako specjalność wyroby szwej sowa ne z blachy kutej a wyrabiane w nowo urządzonym we Wilkowicach zakładzie spajania za pomocą gazu wodnego, a mianowicie: Rury wiertnicze hermetyczne ponad 12 cali zewnętrznej średnicy aż do 2000 mm. średnicy, rury Gallo-way’a, fasony wszystkich gatunków, recypienty gazowe, cysterny naftowe z dnami spajanemi, kotły do' amoniaku itd.

Wyłączne Zastępstwo we Witkowickich rurach z lanego żelaza i fasonów do przewodów gazowych i wodnych.

Zastępstwo fabryki narzędzi firmy Blaua ï Ski we Wiedniu. |

Oferty i cenniki ilustrowane, także i na armatury do- urządzeń gazowych wodnych i parowych bezpłatnie i franko.

Adres na telegramy: Robert Kern, Lwów. — Telefon nr. 766.

"Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z Drukarni Słowa Polskiego we Lwowie, pod zarz J. Ziembińskiego.

Spis rzeczy zawartych w roczniku XVI.

Ankieta w sprawie sanacyi przemysłu nafto- Produkcya ropy w Borysławiu i Tustanowicaeh, wego, 387.    76, 144, 159, 175, 188, 206, 236, 291. 244.

Ankieta w sprawie importu surogatów wosko- Produkcya ropy w G-alicyi, 80.

wycłi, 143.    „ wosku ziemnego w Gałicyi w roku

1907, 92.

Projekt monopolu naftowego w Eosyi, 39.

„ nowego sposobu dobywania ropy, i07. „ ustaw w górnictwie, 52, 65, 84. Przeciw kanadyjce, 95, 180.

Ankieta w sprawie zmiany stosunków roboczych, 351.

33 i i ans przemysłu naftowego, 137.

Oztery lata wspomnień wiertniczych z Indyi wschodnich, 27].

23ada górnicza, 267.

Eezerwoary ropne z cegły etc., 309.

Eozwój galicyjskiego systemu wiercenia, 255.

Eumuński przemysł naft. w r< 1907, 97, 241,292.

Sprawa założenia towarzystwa sprzedaży ropy, 4. „ kartelu naftowego. 269.

Sprawozdanie prasowe 11, 146.

„    z działalności Krajowego Towarzy

stwa naftowego za r. 1907. 1, 19.

Sprawozdanie z posiedzeń Wydziału Krajowego Tow. naft., 24, 62, 106, 269, 324, 354.

Spiawozdanie z Walnego Zgrom. Kraj. Towai’zy-stwa naft., 35.

Sprawozdanie z nadzwyczajnego Walnego Zgrom. Kraj. Tow. naft., 82.

Sprawozdanie z posiedzenia Eady Nadzorczej Kraj. Związku Producentów ropy, 206.

Sprawy górnicze i naftowe w Sejmie naszym, 299, 319.

Sprawy patentowe, 314.

Stała delegacya Zjazdu polskich górników i hutników, 55, 283.

Standard Oil Co. w Niemczech, 110, 125.

Standard Oil Co. w austryackim przemyśle naftowym, 40.

Statystyka kopalń naft. w Tustanowicaeh, 7, 26.

Stosowanie ropy do ognisk kuziennych, 37.

Suszycki Zenon, 75.

IDezorganizacya naszego przemysłu naftowego, 23.

Geologiczne stosunki Borysławia i Tustanowic, 335.

33anały a przemysł naftowy, 67.

Korespondencye, 11, 217.

Krajowa ustawa naftowa, 91.

Krajowy Związek Producentów ropy, 234, 259,

268, 307, 359.

Krajowe przedsiębiorstwa naftowe, 96.

Kronika, 12, 29, 42, 56, 68, 86, 100, 114, 131, 147,

162, 173, 192, 208, 227, 242, 261, 277, 293, 312,

330, 347, 360, 380.

Kronika finansowo-handlowa, 25, 291, 343.

^Małachowski dr. (rodzimir (wspomnienie pośmiertne), 178.

Mowa posła J. Zarańskiego w parlamencie, 202,

224, 237.

USTasi posłowie, 61.

Nasze koleje i wielki przemysł, 132.

Odezwa do producentów, 153, 176.

Okólniki Starostwa i urzędu górniczego, 100,222, 326.

Organizacya, 169, 183, 199.

Państwowa rada kolejowa a sprawy naftowe, 155.

Podatek konsumcyjny od nafty, 49.

Pogląd na koleje przemysłu naftowego w ostatnich 10 latach, 287.

Potocki hr. Andrzej (wspomnienie pośmiertne), 105.

Potrzeba organizacyi. 121.

Produkcya ropy w Ameryce. 128, 184.

i ich uszczelnianie, 327.

Towarzystwo dla handln, przemysłu i rolnictwa, 161.

TTstawa o rozdziale konsumcyi nafty w Rumunii, 123.

"Vacuum-Oil-Co., 78.

W ieże wiertnicze, rezerwoary ziemne i gromo-chrony, 285.

W królestwie Rockefellera, 113.

Wnioski posłów socyal i stycznych w sprawach naftowych, 260.

Wywóz nafty galicyjskiej do Niemiec, j240.

Zamykanie wody i ekspłoatacya ropy na Kaukazie, 355.

Zbiorniki krajowe, 141, 275.

» ziemne, 145.

Z bieżącej chwili, 213.

Zjazd techników wiertniczych XXII.

207, 216, 233, 210.

Z krajów naftowych, 28.

Zniżenie taryfy na ropę opałoAvą, 54. Związek bruttowców, 215.

177. 192,

Cv\