î(ok XVl.

Lwów, 10. listopada 1908.

Zeszyt ÖL

NAFTA

Organ Krajowego Towarzystwa Naftowego

wychodzi 2 razy pa miesiąc 10-ego i 25-eJo

Prenumerata -wynosi rocznie 1© koron.

Członkowie „Krajowego Towarzystwa Naftowego“ otrzymują „Naftę“ bezpłatnie.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Kraszewskiego 1.1, biuro Krajowego Towarzystwa naftowego.

Treść zeszytu 21.

Sprawy naftowe w Sejmie naszym. — Posiedzenie Wydziału Krajowego Towarzystwa naftowego. — Reskrypt c. k. Ministerstwa robót publicznych. — O zbiornikach ziemnych i ich uszczelnianiu. —

Kronika.

Sprawy naftowe w Sejmie naszym.

Dnia 2. listopada odbyła się znowu w Sejmie naszym dyskusya naftowa z okazyi sprawozdania komisyi górniczej o sprawozdaniu Wydziału Krajowego w sprawie bu* dowy publicznych zbiorników na ropę w Popielach pod Borysławiem.

nasi posłowie, hr. Zamoyski i Długosz dali ciętą odprawę ks. Stojałowskiemu:

Oto treść sprawozdania sejmowej komi-syi górniczej :

Sprawozdanie komisyi górniczej

o sprawozdaniu Wydziału Krajowego z dnia 27. lipca 1907 o budowie publicznych zbiorników na ropę w Popielach pod Borysławiem.

Sprawozdawcą był poseł Długosz; wy-

Od samego początku istnienia swego

nasz

przemysł naftowy domagał się pomocy

pracowane przez niego sprawozdanie przyta-

poniżej dosłownie: końcowe re^olucye władz krajowych i państwowych. Nie było

czarny

sprawozdania zostały przez Sejm przyjęte;    gałęzi przemysłu wielkiego ani w kraju

w dyskusyi zabierali głos posłowie: hr. Za-    szym ani w reszc e państwa, któraby wyka-

moyski, ks. Stojałowski i sprawozdawca po-    zywała stale tyle bezsilności, niestałości i tyle

seł Dłngosz; nasi posłowie polemizowali głów-    potrzeby opieki. Bez wątpienia był jedną

nie z wywodami ks. Stojałowskiego, który    z przyczyn tego stauu brak dwu kardynalnie znając ani spraw naszego przemysłu, ani    nycli podstaw rozwoju: brak organizacyi

treści sprawozdania, które nie wymagało zad-    i środków finansowych, niedomagania, na któ-

nych ofiar od kraju tylko dzierżawy zbiór-    re już przed dziesiątkami lat, w samych po-

ników na dogodnych dla kraju warunkach,    czątkach naftowego przemysłu krajowego nie

jednokrotnie publicznie wskazywano.

Kraj zajmował się wobec tego stanu/ rzeczy niejednokrotnie przemysłem naftowym, atoli od czasu, gdy przed 32 laty, bo w roku 1876 z inicyatywy marszałka krajowego Zy-b 1 i k i e w i cz a uchwalił Sej m k redyty na wykonanie próbnych głębokich wierceń, aż do

na-

wvstąpił ze sprawą klęski głodowej, dla której Sejm subwencyi skąpił, a natomiast okazał się ofiarnym dla przemysłu naftowego; źyczyćby należało, aby podobne głosy jak ks. Stojałowskiego w sprawach przemysłu, jaknajrychlej należały do bezpowrotnie pogrzebanej przeszłości w naszym Sejmie. Obaj

W-

r. 1907 mimo nieustających zabiegów w Sejmie rozlicznych posłów jak Gorayskiego, Małachowskiego, Męcińskiego, Milewskiego i i. a i do ubiegłego roku kraj żadną finansową nie przyczynił się ofiarą, żadnej finansowej inicyatywy nie dał, by wywieść przemysł ten nasz ze stanu ustawicznych długoletnich przesileń. Jedynie w r. 1903 widzimy pewien zwrot w poglądach reprezentaeyi krajowej na stosunek kraju do przemysłu naftowego; w roku tym uchwala Sejm wniosek posła Milewskiego, upoważniający Wydział Kraj. „aby wszedł w porozumienie z Bankiem Krajowym, celem zbudowania zbiorników naftowych na 10.000 cystern, a skoro fundusz krajowy od strat zabezpieczonym będzie, przystąpił do tej budowy w miarę istotnej potrzeby w możliwie najkrótszym czasie i na najbliższej sesyi sejmowej z wykonania tej uchwały zdał sprawę“.

Ta „najbliższa sesya sejmowa“, na której Wydział Krajowy miał zdać w najkrótszym czasie sprawę z wykonania uchwały z i'. 1903, sesya ta jest sesya dzisiejszą, odbywa się w r. 1908. Piec blisko lat czekał przemysł naftowy, coraz to no wem i formami klęski ekonomicznej nękany, na pomocną rękę i trzeba przyznać, że jeśli wcześniejsze zrealizowanie uchwały sejmowej z r. 1903 byłoby niezawodnie w pewnej mierze ustrzegło przemysł naftowy przed tak niesłychanie oięźkiemi stratami, jakie poniósł szczególnie w latach ubiegłym i bieżącym, to jednak pomoc ta kraju przybywa dziś w samą porę.

Na skutek wielokrotnych próśb i przedsta wień najpoważniejszych przemysłowców surowca ropnego, wskazujących przy sposobności licznych deputacyj na niesłychany spadek cen ropy, wynoszących za cetn. metr w Ameryce 7 kor., na Kaukazie 5 koron, w Alzaeyi 9'5 kor., w Kumunii 4'5 kor., zaś w Galicyi nawet poniżej 15 kor., wskazujących dalej na to, że nie nadproduk-cya ropy (gdyż o zbyt cennego tego produktu nie byłoby trudno), lecz zaniedbania i braki w organizacyi tego przemysłu, jakoto przedewszystkiem brak magazynów, środków transportowych, organizacyi rynku są przesileń tych przyczyna, przedłożył Wydział kra-

jowy na dniu 6. września 1907 Sejmowi obszernie umotywowany wniosek przyjścia przemysłowi naftowemu z pomocą przez założenie krajowych zbiorników.

Sprawozdanie Wydziału Krajowego wskazywało na to, że nadzwyczajnemu wzrostowi produkcyi w ostatnich latach wewnętrzna konsumcya rafinady w ciągu ostatniego dziesięciolecia nie dotrzymywała wcale kroku, Gdy bowiem od roku 1896 do 1907 pro-dukcya szła w progresyi od 33.000 cystern do 117.000, to konsumcya w tym samym czasie nie wzrosła więcej niż od 21.000 cystern do 25.000.

Wobec niedostatecznego przygotowania istniejących rafineryj do przeróbki tej nadwyżki produktu, dalej wobec braku pomieszczenia dla niej w zbiornikach prywatnych i dostatecznych urządzeń przewozowych, które by umożliwiły dalszą wysyłkę ropy, bywa ona zbywana za jakąkolwiek cenę, „powodując temsamem, zwłaszcza u słabszych producentów straty doprowadzające ich wprost do ruiny“. Niezużyte w ten sposób materyały zapasowe wzrastały z każdym rokiem.

Ilość niezuźytkowanej ropy wynosiła:

Rok

1901

1902

1903

1904

1905

1906

1907

Wag'onôw ropy

7.684 * 7.987 20.280 41.483 51.402 39.954 63.690

Wobec tej sytuaeyi zwróciły się do Wydziału Krajowego ponownie Kraj. Towarzystwo naftowe i Galie. Towarzystwo magazynowe i szereg wybitnych producentów naftowych z przedstawieniem, iż o ile nie nastąpi wreszcie realizacya uchwały sejmowej z r. 1903 przemysł naftowy galicyjski utonie w powodzi bezcennego, nieużytkowanego własnego produktu.

Wobec odmownego stanowiska jakie Bank Krajowy zajął w sprawie budowy zbiorników krajowych widział się tedy Wydział Krajowy zmuszonym przedłożyć Sejmowi w jesieni ubiegłego roku następujące wnioski :

c) wyjednać dla tych składów po myśli ustawy z dnia 28. kwietnia 1889 Dz. u. p. nr. 64 charakter składu publicznego z prawem wydawania warantów.

Przedkładając Sejmowi wnioski te opierał się Wydział Krajowy na ofercie wniesionej przez Towarzystwo magazynowe łącznie i solidarnie z szerszem gronem producentów naftowych, według której Towarzystwo to zadzierżawió miało na rzecz fundu

I. Sejm upoważnia Wydział Krajowy:

a) do założenia kosztem nieprzenoszą-cym IV2 mil. kuron krajowych publicznych zbiorników na ropę o pojemności 10.000 cystern ;

b)    do pokrycia na razie tego wydatku chwilową pożyczką, zaciągniętą we własnych funduszach, a oprocentowaną w stosunku 4 od sta rocznie;

c)    do zaciągnięcia na ten cel w chwili do tego odpowiedniej w Banku Krajowym pożyczki komunalnej w wysokości G/o mil. koron w gotówce.

II. Sejm poleca Wydziałowi Kraj.:

a)    zawrzeć umowę z Towarzystwem ma-gazynowem o budowę i administracyę tych zbiorników z zapewnieniem dla siebie jak najdalej idącego nadzoru;

b)    przyjąć gwarancyę Towarzystwa i kraj. producentów naftowych co do uiszczenia funduszowi kraj. taryfowej należytości składowej w sposób określony ust. 6 załączonej oferty ;

szu krajowego w okolicy Borysławia potrzebny pod zbiorniki grunt podbudowlany, oddać fabrykom o ile możności krajowym budowę zbiorników za cenę nie wyższą od tej, jaką płacono w ostatniem półroczu za te zbiorniki. Według oferty tej Towarzystwo to prowadzić miało administracyę zbiorników bezinteresownie, za zwrotem rzeczywistych wydatków, gwarantując wraz z gronem producentów za stosunkowe stałe zapełnienie krajowych zbiorników swą ropą.

Według przedłożonego kosztorysu i rocznego preliminarza wydatków i dochodów, okiągły koszt budowy zbiorników wynieść miał k. 1,500.000, wydatki roczne 84.000 k., dochody MO.000 k., pozostawałaby zatem po potrąceniu wydatków roczna kwota 125.000 koron, mająca służyć na amortyzacyę kapitału na budowę obróconego, mniej więcej w ciągu lat 18. Ze względu na chwilowo niepomyślne stosunki na targu pieniężnym postanowił Wydział Krajowy na razie zaciągnąć potrzebną na budowę zbiorników pożyczkę we własnych funduszach, odkładając zaciągnięcie tejże pożyczki w Banku Krajowym w obligach komunalnych na czas korzystniejszej sytuacyi na ogólnym targu pieniężnym.

Komisya budżetowa, aprobując w zupełności wnioski Wydziału Krajowego oraz zasadniczą treść oferty producentów ropy i Towarzystwa magazynowego, zastrzegła jedynie dla Wydziału Krajowego zupełną swobodę, „czy i w jakim kierunku będzie uważał za stosowne zmienić warunki tej oferty, tak co do ich treści, jakoteż co do osób i spółek, z któremi te umowy zawrzeć ma“, oraz przewidując powstanie ewentualnych Związków producentów poleciła Wydziałowi Krajowemu obmyślenie środków w tym kierunku, by ogół producentów mógł z tych zbiorników w należyty sposób skorzystać.

Na posiedzeniu sejmowem z dnia 23. września 1907 zapadła wreszcie ostatnia uchwała, wychodząca o tyle poza wnioski Wydziału Krajowego i Komisyi budżetowej, iż znalazł poparcie zaproponowany przez nestora przemysłu naftowego p. Gorayskiego dodatek do pierwszej części sprawozdania komisyi w następującem brzmieniu:

Sejm upoważnia Wydział Krajowy:

d)    do założenia wedle uznania Wydziału krajowego w razie naglącej potrzeby kosztem nie przenoszącym półtora miliona koron, drugiej seryi krajowych publicznych zbiorników na ropę o pojemności także 10.000 cystern;

e)    zaciągnięcia na ten cel dalszej pożyczki w wysokości 1,500.000 k.

W wykonaniu tej to uchwały sejmowej z dnia 23. września 1907 przystąpił Wydział Krajowy nie czekając aż uchwała upoważniająca do zaciągnięcia pożyczki otrzyma sankcyę Monarszą, bezzwłocznie do budowy zbiorników. Ze względu na wprawdzie mniej stałą, aniżeli Galicyi zachodniej, jednakowoż rozmiarami bez porównania obfitszą i bogatszą produkcyę Galicyi wschodniej, zdecydo-

budowa reszty nie-

wał się wydział Krajowy na budowę zbiorników w Popielach pod Borysławiem i wydzierżawił na ten cel 42 morgów i 104‘4 sążni kwadratowych na lat 25 za czynszem rocznym po 200 koron od morga, zastrzegając sobie prawo wypowiedzenia stosunku dzierżawnego po latach 10-ciu, a po tychże upływie corocznie, przyczem wydzierżawiającym prawo' to służyó ma po upływie pełnych lat 35.

Wykonanie właściwej budowy poruczył Wydział Krajowy w myśl uchwały sejmowej Galie. Towarzystwu magazynowemu nakłada, jąc nań zgodnie z uehwalonemi przez Sejm wnioskami posłów Sarego i i., obowiązek budowy, o ile możności wyłącznie firmom krajowym. Podjęły się tego dzieła 2 firmy: Fabryka maszyn L. Zieleniewskiego w Krakowie i Akc. Tow. bud. maszyn w Sanoku-przyezem jednak oba te przedsiębiorstwa zmuszone były dla pośpiechu i nagłości zapotrzebowania zbiorników, część ich budowy oddać do wykonania hutniczemu gwarectwu w Wilkowicach. Dzięki uznania godnemu pośpiechowi Wydziału Kraj. dzieło postąpiło tak szybkim krokiem naprzód, iż w chwili obecnej już 17 zbiorników oddanych jest do użytku producentów, bawem w miesiącu może już bieżącym lub najdalej przyszłym ostatecznie się skończy". Okazała się wszelako przy tern potrzeba przekroczenia zeszłorocznego preliminarza zbiorników do dnia sprawozdania o okrągło 200.000 k., a Wydział Krajowy przedkłada, jąc obecne sprawozdanie z swych czynności w sprawie zbiorników krajowych uprasza o przyjęcie do wiadomości tego przekroczenia i pozwolenie pokrycia powyższego wydatku na razie we własnych funduszach, definitywne zaś wnioski co do pokrycia tej nadwyżki odkłada do przyszłorocznego sprawozdania, gdy na podstawie ostatecznego zamknięcia rachunków budowy spodziewane przekroczenie da się dokładnie określić.

Podobnie jak budowę zbiorników tak też i ich zarząd poruczył Wydział Krajowy w myśl upoważnienia sejmowego Galie. Towarzystwu magazymowemu zawarłszy z niem w dniu 30. kwietnia b. r. szczegółową umowę, której istotne zasady podaje do wiadomości omawiane obecnie sprawozdanie Wydziału.

Obliczając roczny przychód i rozchód preliminuje obecnie Wydział Krajowy kwotę 102T29 k. na wydatki, zaś 272.875 na dochody, pozycye, jak widzimy odmienne, gdyż wyższe, aniżeli w sprawozdaniu Wydziału Krajowego z 6. września 1907, a przyjęte z jednej strony na podstawie dokładniejszego dziś uwzględnienia poszczególnych pozy-cyi obrachunkowych, z drugiej zaś strony wskutek przyjęcia za podstawę preliminarza stałego zapełnienia zbiorników przynajmniej 6.000 wagonów, gdy obliczenie z r. 1907 przyjmowało tylko 5.000 cystern stale zapełniających zbiorniki. Zauważyó tu jednak należy, iż wprawdzie nie oczekiwany wzrost produkcyi w obecnym roku sprawił, iż wykończone już zbiorniki krajow⁷e stale były zapełnione w zupełności i zamówienia na miejsce w zbiornikach tych w istocie obecnie są bez wątpienia nader liczne, jednakże już w najbliższym czasie całe mnóstwo nowych zbiorników prywatnych i wybudowanych przez Krajowy Związek producentów ropy zostanie oddanych do użytku, wskutek czego popyt za umieszczeniem ropy w zbiornikach krajowych niechybnie w znacznej mierze się zmniejszy. Uwzględniając ten stan rzeczy, który zresztą już sam Wydział Krajowy w sprawozdaniu swem podkreśla, należałoby raczej trzymać się tamtego rocznego obliczenia niż obecnego, bardziej optymistycznego i dalej liczyć na 18 letnią, a nie jak dziś 15-to letnią amortyzacyę kapitału budowy, co nas ustrzeże przed ewentualnym zawodem. Jest to szczegół o tyle ważny, iż trzeba uniknąć, by zbyt optymistyczna kalkulacya rachunkowa nie stanęła na przeszkodzie, gdy ukaże się sposobność dokonania pewnych dy-spozycyj lub transakcyj co do zbiorników krajowych.

W intencyi, aby zbiornikom krajowym przyznane zostały uprawnienia publ. domów składowych, a w szczególności prawo wydawania warrantów, na któreby właściciele mogli otrzymywać w publicznych instytucyach zaliczki na ropę, wydał Wydział Krajowy regulamiu krajowych zbiorników trzymający

stanu rzeczy koniecznością, jako jeden z środków wydobycia przemysłu naftowego z najcięższego przesilenia.

Atoli wstąpiwszy już raz na drogę czynnej, bezpośredniej opieki nad przemysłem naftowym Galicyi, winien kraj, zdaniem na-szem nie spuszczać z oka tych wszystkich prądów i dążności, które się w łonie przemysłu tego zaznaczają. Nie poprzestając na budowie zbiorników, winien oddać je w służbę idei organizacyi tego przemysłu, która właśnie około połowy bieżącego roku, wśród ekonomicznej klęski, zwycięsko zdołała nareszcie zakwitnąć.

Przemysł naftowy galicyjski, niejednolity od narodzenia, nie oparty o szeroką, silną podstawę finansowa ani czynną szczodrą opiekę władz — kilkakroć odczuwał potrzebę organizowania się. Wszystkie jednak dotychczasowe próby w ostatecznym rezultacie nie

przynosiły dla przemysłu surowca pożądanych korzyści, a to z tego głównie powodu, iż nie oolegały na zasadzie wyłącznej organizacyi producentów ropy, lecz były w istocie swej narzędziem przemożnego swa siła fiuansowa trustu rafinerów. Kaźdoozesny upadek takich sporadycznych organizacyj powodował nowe w przemyśle surowca zamieszanie, lecz doświadczenia te wskazały wreszcie producentom naszym surowca ropnego właściwą drogę ratunku, którą jest oparcie się na wyłącznie własnych siłach.

Owocem tych dążeń organizacyjnych jest Kraj. Związek producentów ropy we Lwowie który oparłszy się na zawartej z c. k. Rządem umowie o długoletnią dostawę wielkich ilości ropy dla opalania lokomotyw na wschodnio-galicyjskieh kolejach, zjednoczył w sobie przeszło trzy czwarte całej galicyjskiej piodukcyi ropy.

Rozpocząwszy kosztem 1V2 milionowej zaliczKi rządowej budowę ziemnych zbiorników na ropę w Tustanowicach o pojemności 30.000 wagonów, oraz wydzierżawiwszy od Rządu wybudować się mającą w Drohobyczu odbenzyniarnię, stał się Krajowy Związek jednym z najpoważniejszych czynników w krajowym przemyśle naftowym. W nim zogniskowały się wszystkie dążenia sanacyjne, byt zarazem warunkiem pomyślnego

nie przenosi

się ściśle postanowień ustawy państw, z 28. kwietnia 1889 nr. 64 Dz. u. p. o domach składowych^ przygotowując i organizując tem samem przedsiębiorstwo w ten sposób, by po przyznaniu odnośnego uprawnienia od Ministerstwa handlu bez potrzeby reorganizacyi przedsiębiorstwa można było z uprawnienia tego korzystać. Wszelako na pismo wystosowane jeszcze w marcu b. r. do Ministerstwa handlu nie nadeszła jeszcze odpowiedź.

Równocześnie ogłosił Wydział Krajowy szczegółową taryfę opłat obowiązujących w krajowych zbiornikach w Popielach. ,

Z zadowoleniem i uznaniem należy podnieść, że Wydział Krajowy uchwałę sejmową w sprawie zbiorników Krajowych wykonał z owem zrozumieniem i z owem pośpiechem, jakiego wymaga sytuacya w przemyśle naftowym, położenie, które jakby w dosłownem spełnieniu tylekroć w Sejmie podnoszonych przewidywań i obaw w ciągu roku bieżącego przybrało rozmiary niebywałej klęski. Energiczne wprowadzenie w czyn przez Wydział Krajowy uchwalonego przez Sejm dzieła wyszło przemysłowi na dobre w chwili ostatecznego niebezpieczeństwa. Rok bieżący okazał się krytycznym. Produkcya surowca ropnego wzrosła dzięki dowierceniu szeregu niebywale obfitych źródeł do ilości, którą dziś przyjąć możemy w ilości przynajmniej 160.000 cystern, pojemność istniejących ra-fineryj, z uwzględnieniem ilości ropy mającej się przetworzyć zUrówno dla konsumcyi wewnętrznej, jak i wywozu 89 tysięcy wagonów. Pozostanie zatem prócz tamtegorocznych zapasów w ilości 63.690 wagonów jeszcze ogromna ilość sprodukowanej w tym roku, a nie zużytkowanej ropy. Stworzenie choćby dla części nadmiaru tego miejsc składowych było dobrodziejstwem dla przemysłu i uchroniło go od całkowitej, ostatecznej zatraty. Wszak bowiem w całej hi-storyi przemysłu naftowego brak przykładu tak niesłychanej deruty cen, jakiej widownią był nasz przemysł naftowy w roku bieżącym, gdy ceny normalnie wynosić mające zwyź3'5 k., by pokryć koszty produkcyi, spadły poniżej 70 hal. za cetnar metryczny.

Szybkie i energiczne wzniesienie zbiorników krajowych było zatem wobec takiego Związku jest

ukształtowania się przyszłości produkcyi su-

gwarancyę eo do możności dopełnienia wa-

rowca ropnego Krajowy Związek z istoty swej powołanym

w Galicyi. Nowo powstały ranków dzierżawnych lub administracyjnych,

to oferta Krajowego Związku zasługuje w peł-

nej mierze na poparcie.

Zauważyć tu jeszcze wypada, że w razie oddania Krajowych Zbiorników Krajowemu Związkowi producentów ropy, odpadnie potrzeba pozyskania dla zbiorników w Popielach charakteru publicznych domów składowych i uprawnienia wydawania warrantów. Innowacya ta, lubo sama przez się dla udoskonalenia obrotu surowcem ropnym w zasadzie nader korzystna, będzie bowiem wówczas de facto zbędną wobec układu, który zawarł Związek z poważnymi instytucyami finansowemi o zaliczkowanie ropy. Musiałaby zatem w myśl powyższego uledz zmianie uchwała sejmowa z 23. września 1907 w tych wszystkich postanowieniach, ktre domagają się zachowania warunków ust. państw, z dnia 28. kwietnia 1889 o publicznych domach składowych. Również i regulamin Zbiorników krajowych w Popielach oraz taryfa obowiązujących w nich opłat, musiałyby w razie przejścia zbiorników krajowych w ręce Kraj. Związku uledz zmianie względnie całkowitemu zniesieniu.

jest do zawiadywania krajowymi zbiornikami, które wszak wpierw w rękach tej ogólnej organizacyi, dostępnej równocześnie dla każdego producenta, wejść mogłyby w całej pełni w służbę ogółu.

Już od chwili powstania swego czynił tedy Krajowy Związek, upatrując w pozyskaniu dla siebie Krajowych Zbiorników doskonały środek do wzmocnienia swej powagi i pomyśnego dokończenia swych organizacyjnych aspiracyj, starania o dzierżawę zbiorników w Popielach. Kiedy najważniejsza przeszkoda prawna, jaką było zastrzeżone Galie.

W myśl powyższych wywodów komisya

Wysoki Sejm raczy uchwalić:

1.    Przyjmuje się do wiadomości .sprawozdanie Wydziału Krajowego o publicznych zbiornikach krajowych »w Popielach pod Borysławiem.

2.    Sejm zmienia uchwałę z dnia 23. września 1907 I. a. podnosząc kredyt ll/8 miliona koron do nieprzekraczalnych 1.800.000 koron przy równoczesnej odpowiedniej zmianie uchwały I. a. i c. upoważniając Wydział Krajowy do podwyższenia kwoty zaciągnąć się mającej pożyczki komunalnej do wysokości 1,800.000 koron.

3.    Poleca się Wydziałowi Krajowemu, aby przyjmując do wiadomości gotowość Galicyjskiego Towarzystwa magazynowego dla produktów naftowych we Lwowie bezzwłocznego zrzeczenia się zarządu zbiornikami krajowymi zawarł jak najrychlej kontrakt dzier-

Towarzystwu magazynowemu umową z dnia 30. kwietnia 1908 prawo 6-eio miesięcznego wypowiedzenia, została nareszcie ostatnio w ten sposób usunięta, iż Galie. Towarzystwo magazynowe, powodowane świadomością swego obywatelskiego obowiązku i chwaleb-nem zrozumieniem właściwego przeznaczenia zbiorników, dobrowolnie ich administracyi się zrzekło, wniósł Krajowy Związek w dniu 6. b. m. formalną ofertę do Wydziału Krajowego o dzierżawę względnie administracyę zbiorników. Propozycye Krajowego Związku winne się spotkać z najżyczliwszem przyję- wnosi: ciem. Dzierżawa wydaje mi się korzystniejszą dla funduszów krajowych, dając możność uwolnienia się od istniejącego dziś, przy systemie własnej, względnie zastępczej administracyi, znacznego ryzyka, które prawidłową t amortyzacyę włożonego w budowę kapitału czyni zawisłą od stałego zapełnienia zbiorników krajowych pewną z góry określoną ilością ropy. Oferta Związku daje krajowi możność wsparcia bez żadnej finansowej ofiary a nawet z korzyścią własną skoncentrowanych w Kraj. Związku, a jedynie zbawczych dążeń organizacyjnych, oraz poparcia tym sposobem hasła ekonomicznej solidarności, na której krajowi naszemu niestety zbywa.

Jeśli uwzględnimy, że Krajowy Związek producentów ropy, oparty na wymienionej umowie z c. k. Zarządem kolei, który jak wiadomo jak najdokładniej badał zarówno podstawy finansowe Związku, jak i ścisłość i roz- żawy lub administracyi tychże zbiorników miary jego organizacyi, przedstawia zupełną z Krajowym Związkiem Producentów ropy

4. Sejm znosi uchwałę z dnia 23. wrześ- wolnego miejsca“, nia 1907 II. c w tym kierunku, że zbior-

oraz

Sprawozdawca : Długosz.

lejowych,

Obecni :

Prezes Gorayski, wiceprezes Wolski, członkowie Wydziału lir. Zamoyski, Kiesler,

Schreier, Tołłoczko (ze Związku Techników) i sekretarz Bartoszewicz. Usprawiedliwili swoją rać się aby do niej powołano delegatów tvy-nieobecność: Bielski, Żukowski i Dr. F. Mac łącznie zawodowych towarzystw czysto nafto-Garvey.    wych ; na wniosek p. Kieslera upoważniono

kr. Zamoyskiego, by podczas bytności swej w Wiedniu w tym duchu interweniował u p. radcy ministeryalnego Homana.

Sekretarz Dr. Bartoszewicz podaje następnie do wiadomości Wydziału, źe rząd od 1 lipoa 1909. roku projektuje ogólne podniesienie taryf kolejowych przez podniesienie haremu na mniejsze przestrzenie i przez obostrzenie klasyfikacyi towrarów. Na ankiecie zwołanej przez Wydział Krajowy Sekretarz złożył już oświadczenie imieniem przemysłu naftowego, w jakim kierunku podniesienie w żaden sposób nie powinno iść, ponadto Towarzystwo zwołało na dzień 31. bm. posiedzenie interesentów, tj. producentów i przedstawicieli galicyjskich rafinery i nafty by wy-'

niem

Lwowie z jak najdalej idącem uwzględ- żuli którą zwykle kontrakty zawierają, źe nieniem oferty tegoż związku.

ostry,

towarzystwa magazynowe nie są w stanie dać

we

niki te, stanowiąc własność kraju, nie maja mieć charakteru składu publicznego, źe zwalnia się Wydział Krajowy od obowiązku starania się o wyjednanie dla zbiorników tych prawa wydawania warrantów.

Przewodniczący ; Oorayslci.

Posiedzenie

Wydziału Krajowego Towarzystwa Naftowego z d. 29 października 1908.

Porządek dzienny :

1) . Odczytanie protokołu,

2) . Sprawa okólnika drohobyckiego urzędu górniczego,

3) , Rada Naftowa,

4). Projektowane podniesienie taryf ko

5) . Przyjęcie nowych członków,

6) . Wnioski i interpelacye.

Przystąpiono odrazu do drugiego punktu porządku dziennego. Hr. Zamoyski imie-Związku producentów oświadcza, źe Związek nie wywarł żadnego wpływu na treść i formę wydanego przez urząd górniczy dro-hobycki okólnika.

Dr. Bartoszewicz objaśnia, iż okólnik wymaga trzech rzeczy 1). budowania na kopalni rezerwoarów dla odczyszczenia wody, 2). złożenia 1.000. koron w urzędzie górniczym jako zaliczki, gdyby robota około budowy nie była rozpoczęta w 3. dniach lub prowadzoną opieszale, 3.) uprawniony do wydobywania ma się wykazać kontraktem z towarzystwem magazynowem, źe obowiązane będzie magazynować mu wszelką ilość ropy, bez klau-„magazynowanie obowiązuje tylko w miarę

Zebranie producentów i przedstawicieli towarzystw transportowych, które odbyło się przed paroma dniami w Towarzystwie Nafto-wem, wyraziło przekonanie, źe okólnik co do pierwszego punktu wyznacza zbyt krótki termin wykonania robót, punkt drugi jest za trzeci wprost niewykonalny, gdyż zobowiązania magazynowania ropy bez ograniczenia; zebranie to upoważniło Towarzystwo Naftowe, by w tym duchu interweniowało u władz.

Pan inżynier Wolski jest zdania, źe co do punktu trzeciego powinno się u urzędu górniczego uzyskać interpretacyę tego rodzaju, źe powinna wystarczyć umowa kopalni z towarzystwem transportowem, które ma odpowiednie połączenie i może odtłaczać ropę do istniejących woluych zbiorników na ropę a także starać się o przedłużenie terminu svy-konania robót na kopalni.

W tym duchu uchwalono interweniować i tak postawić kwestyę na zebraniu następnego dnia, które ma się odbyó w Towarzystwie Naftowem wobec przedstawiciela władzy górniczej ; na tern ten punkt porządku dziennego wyczerpano.

W sprawie Rady Naftowej uchwalonosta-

przyznali wobec radcy ministeryalnego Ho-mana w Tustanowicach dnia 7 lipca br. — jest 40-sto metrowa odległość szybów, oznaczona przepisami górniczo-polioyjnymi, w praktyce niewystarczająca. Ustanowienie większego oddalenia między poszczególnymi szybami nie powinno natrafić na zarzuty interesentów, skoro oni sami oświadczyli się wyraźnie przy wspomnianej sposobności za przyjęciem odległości

słuchać opinii i na tej podstawie złożyć Wydziałowi Krajowemu postulaty przemysłu naftowego. Wydział przyjął to oświadczenie Sekretarza do wiadomośoi i na wniosek hr. Zamoyskiego uchwałiłfby jeśli zajdzie potrzeba, przy ostateczuem układaniu postulatów jeszcze raz zasięgnąć opinii członków Wy- * działu.

Następnie Wydział uchwalił przyjąć w poczet członków Towarzystwa Księcia Franciszka Radziwiłła i starszego Radcę skarbowego Dra Horszowskiego.

Przy ostatnim punkcie zakomunikował Dr. Bartoszewicz Wydziałowi, oświadczenie profesora Załozieokiego, iż z dniem 1 stycznia zaprzestaje redagowania i wydawnictwo „Nafty“ w niemieckim języku z powodu deficytu, jaki to pismo przynosi.

Wydział przyjął to do wiadomości.

Na tem posiedzenie zamknięto.

metrów jednego

100

szybu do drugiego. Przy sposobności nadzoru nad przestrzeganiem obowiązujących przepisów co do wzajemnej odległości szybów, będzie rzeczą starostwa górniczego wziąć pod rozwagę, czy nie byłoby wskazane ze względów bezpieczeństwa żądać większej, niż dotąd odległości między szybami a zbiornikami ropy lub gazów, oraz innych łatwo zapalnych przedmiotów.

Reskrypt

c. k. Ministerstwa robót publicznych z 5 września 1908 1. 2745-XIV. w sprawie zarządzeń bezpieczeństwa w kopalniach nafty w Galicyi, wystosowany do c. k. starostwa górniczego w Krakowie.

Dla zabezpieczenia powierzchni ziemi od niebezpieczeństwa pożaru, a w szczególności dla zabezpieczenia miejscowe ści i budynków położonych nad wodami płynącemi, będzie władza górnicza mieć na uwadze, że urządzenia wymagane dla ochrony zagrożonych przedmiotów na terenie kopalń muszą być zaprowadzone jeszcze przed puszczeniem w ruch Katastrofa pożaru która wydarzyła się kopalni, wobec czego okręgowe urzędy gór-4 lipca br. w kilku kopalniach nafty w Tu-    nicze będą już przy sposobności zatwierdze-

stanowieach skutkiem uderzenia piorunu, spo-    nia planu ruchu przedsiębiortwa (§ 32 i na-

wodowała władze górnicze do wzięcia pod    stępne kraj. ust. naftowej) wymagać, ażeby

rozwagę, czy istniejące dotąd środki ochronne    należyte wykonanie tych urządzeń było zamożna uważać za dostateczne dla przeszko-    pewnione.

W tym kierunku będzie się jednak musiało żądać także przy istniejących już kopalniach, a to stosownie do ich położenia, aby zapobieźono możności przerzucania się ognia

dzenia powtarzaniu się podobnych wypadków, w szczególności zaś dla zabezpieczenia przedmiotów, znajdujących się na powierzchni ziemi, w przeciwnym razie, jakie skuteczne zarządzenia należałoby wydać. Na podstawie    na sąsiednie przedmioty i wylewania się ropy

wielostronnych spostrzeżeń przy sposobuości    do wód bieżących, a to przez wzniesienie

stałych wałów i t. d. celem izolowania terenu kopalń.

Dalej poleca się starostwu górniczemu zbadać ponownie jak najrychlej przy pomocy przybranych znawrców z dziedziny kopalnictwa naftowego i elektrotechniki, kwestvç urządzenia gromochronów w pobliżu poszczególnych szybów wiertniczych i stosownie do wyniku wydać bezzwłocznie odpowiednie zarządzenia. Również zważy starostwo górnicze czy do pokrycia wieź wiertniczych i innych

tej katastrofy, widzę się spowodowanym do następujących uwag, których dekładne przestrzeganie będzie obowiązkiem władz górniczych przy wykonywaniu nadzoru nad urządzeniami bezpieczeństwa w kopainiach olejów ziemnych. Aby uniknąć przerzucania się pażaru na powierzchni z jednego szybu do drugiego, należy przedewszystkiem wymagać, aby nowe szyby zakładano w znaczniejszem od siebie oddaleniu. Jak doświadczenie uczy i jak to zresztą sami przedsiębiorcy kopalń

budynków na terenach kopalnianych nie należałoby używać zamiast dotąd używanej blach)¹ żelaznej, innych ogniotrwałych materya-łów, jalł asbestu, tablic gipsowych i t. d. a nadto, czy nie byłoby wskazane urządzió przy szybach wybuchowych także obudowanie na szynach (ein Schienen verankehrte Gehäuse) i zaopatrzono ścianami dzielącemi i rurami, któreby zmniejszyły siłę wybuchową ropy i gazów i zapobiegały rozlewaniu się ropy.

jeżeli przedsiębiorca po urządzeniu obszernych składów udowodni, że spodziewana ropa będzie mogła być bezpiecznie magazynowana.

Urząd górniczy okręgowy, mając na względzie rozpoczętą przez krajowy związek producentów ropy w Galicyi budowę nowych składów, winien dopilnować, ażeby przedsiębiorcy kopalń będących w ruchu, postarali się przed osiągnięciem poziomu, wydającego olej o zapewnienie pomieszczenia w zabezpieczonych składach ropy spodziewanej na podstawie doświadczenia i znajomości miejscowych stosunków i wykazali się tern wobec okręgowego urzędu górniczego.

Należy wreszcie polecić urzędowi górniczemu okręgowemu, by surowo przestrzegał policyjno-górniczych przepisów i zastanowił bezwarunkowo ruch kopalniany, w razie gdyby w której kopalni nie uczyniono w pełni zadość przepisom bezpieczeństwa, w szczególności zaś tym, które mają na celu zapobieżenie niebezpieczeństwu ognia i eksplozyi.

C. k. Minister:

A. Gessman m. p.

Należy też zwracać główną uwagę, ażeby zawsze były w pogotowiu przyrządy do gaszenia ognia i to w dobrym stanie. W tym względzie należy żądać, ażeby uprawnieni do wydobywania sami lub wspólnie utrzymywali w pogotowiu, oprócz przyrządów koniecznych do przeprowadzenia akcyi gaszenia (§ 18 przepisów górniczo-policyjnych), także krany, wózki przewracalne, szyny kolejowe i czepce żelazne (Eisenhauben), służące do przykrycia otworu wiertniczego, tak, by w razie wybuchu pożaru, były zawsze pod ręką potrzebne środki do skutecznego ratunku.

O zbiornikach ziemnych i ich uszczelnianiu.

Kilkadziesiąt zbiorników ziemnych, budujących się w tym roku, świadczy o tern, że zbiorniki te zdobyły sobie u nas prawo obywatelstwa i że w przyszłości będą mogły skutecznie rywalizować ze zbiornikami żelaznymi.

Będzie to z korzyścią tak dla kraju jak i dla przemysłu naftowego. Dla kraju o tyle, że nie posiadając własnych hut żelaznych, ani walcowni, nie będziemy potrzebowali opłacać się obcym, a w dodatku wyzyskiwaczom kartelowym. Pieniądze zostaną w kraju i mogą dać zarobek biedniejszej ludności wiejskiej. Dla przemysłu naftowego, zbiornik ziemny przedstawia znaczną oszczędność, a dając się szybko wybudować, staje się nieraz deską ratunku, jak to się zresztą w ostatnim czasie okazało.

Oprócz tych zalet i swej taniości (30 —35°/₀ kosztów zbiornika żelaznego) zbiornik ziemny posiada jeszcze jedną waż-

Gdy zaledwie przy nielicznych tylko kopalniach znajduje się dostateczna liczba rezer-woarów dla pomieszczenia wydobywanej ropy, doprowadziła hyperprodukcya kopalń ropy w Galicyi do stanu zagrażającego bezpieczeństwu, publicznemu, co w przyszłości cierpiane być nie powinno. Z zarządzeń, jakie urząd górniczy okręgowy w Drohobyczu wydał już obecnie celem Usunięcia złych następstw wobec hyperprodukcyi, należy przynajmniej na razie uważać za odpowiedni zakaz prowadzenia dalszych robót wiertniczych (z wyjątkiem robót oczyszczających) z chwilą osiągnięcia pewnej minimalnej produkcyi. Jeśli jednak ma się uczyniózupełuiezadoścwzględomgór-niczo-policyjnym, należy nade wszystko żądać by cała wyprodukowana ilość ropy znalazła pomieszczenie w krytych rezerwoarach, a to dlatego; aby przechowanie mas ropy w niedostatecznie zabezpieczonych miejscach nie stało się powodem dalszych katastrof. Należy przeto polecić urzędowi górniczemu okręgowemu w Drohobyczu, ażeby pozwolenia na uruchomienie nowych kopalń na podstawie planu przedłożonego przez przedsiębiorcę w myśl § 32 kraj. ust. naftowej, udzielał dopiero wtedy, j ną zaletę, a mianowicie tę, że jest dla ropy

Już na podstawie pomiaru temperatur na bezpośred- można wnioskować, że t. zw. „manco“ w zbiornikach żelaznych jest znacznie większem.

daleko odpowiedniejszym magazynem niż zbiornik żelazny, wystawiony nie i silne działanie ciepła słonecznego.

Wzgląd ten za mało był dotychczas brany pod uwagę, być może z tego powodu, iż nikt dotąd nie sprawdził jak dalekim zmianom ulega ropa zamagazynowana czas dłuż-

Ropa odbenzynowuje się a przedewszyst-kiem traci 'ozpuszczone w sobie gazy naftowe, które w niższej temperaturze rozpuszczają się w znacznej ilości w ropie a przy szy w zbiorniku żelaznym i jakie z tego po- ogrzaniu ulatniają się.

wodu wynikają straty.    Proces gazowania ropy w zbiornikach że-

Dla przybliżonego zorjentowania się pod laznyeh jest ciągłym, w zbiorniku ziemnym tym względem podaję zestawienia z pomiaru jest ograniczony do minimum.

temperatur ropy w lecie w jednych i drugich zbiornikach.

Pomiary temperatury odbywały się w warstwie górnej 1 metr pod zwierciadłem płynu i na spodzie zbiornika. Zbiorniki żelazne miały 23—24 m średnicy. Stan ropy wynosił 10—12 m. W zbiornikach ziemnych przeciętny słup ropy wynosił 6'4 m.

W miesiącu czerwcu zbadano 20 zbiorników żelaznych i znaleziono temperaturę przeciętną w górze 24° C, w dole 14₀ C.

W miesiącu lipcu przeciętna temperatura w 20 zbiornikach wynosiła 25 i 18° C.

W sześciu zbiornikach ziemnych mierzono temperaturę w lipcu i znaleziono:

W interesie towarzystw magazynowych leżałoby oznaczenie doświadczalne zaniku ropy w zbiornikach. Dotychczas o tem nie pomyślano i towarzystwa zabezpieczają sobie pewien dowolny procent manko, być może ze stratą dla jednej lub drugiej strony.

Obok jednak tych zalet posiada zbiornik ziemny i swoje ujemne strony, a mianowicie naraża na stratę ropy przez wsiąkanie w ziemię, przez tworzenie się szczelin itp.

Dotychczas nie wprowadzono u nas w praktykę sposobów uszczelniania zbiorników ziemnych pomimo, że nie brak było w tym kierunku pomysłów.

w górze

w dole

11- 0 c°

12- 0 „

10- 4 „

11- 4 „ 10-2 „ 15*0 „

9 C°

6‘8 „ 9-2 „ 9-2 „

Przeciętna wynosi 11-6 — 8‘4° C.

Z zestawienia widać, że temperatura zewnętrzna wpływa najsilniej na górne warstwy ropy w zbiornikach żelaznych, podczas gdy w dolnych warstwach temperatura ropy w miesiącu czerwcu i lipcu pozostaje ta (14° Cj a dopiero w miesiącu sierpniu poduosi się do 18° C. W zbiornikach ziemnych nie spotykamy tak wielkich różnic temperatur i przeciętna temperatura zbliżoną jest do średniej rocznej temperatury. W bardzo wielu zbiornikach żelaznych temperatura górnej warstwy ropy wynosiła 28—30° C; przy otwarciu włazu uchodził stale gorący i silny prąd gazu.

Jedynem ulepszeniem, jakie wprowadzono tu i ówdzie, jest oszalowanie ścian zbiornika deskami i ubijanie warstw zewnętrznych gliną, zmieszaną z ropą. Pomysł ten jednak jest teoretycznie i praktycznie chybionym. Teoretycznie o tyle, że ziemia zwilżona ropą nie przedstawia dla ropy żadnej zapory i jak doświadczenia in/. Sorge’go wykazały to raczej ziemię lub piasek wilgotny należy uważać za pewne zamknięcie dla ropy.

Adsorpcya między cząstkami ropy jest większą jak między cząstką ropy i wody.

sa

ma

W powyższym więc wypadku należałoby uźy wać iłu lub gliny, zarobionych z wodą, a nie ropy. Dziwnem się zresztą wydaje, że dla zabezpieczenia wałów przed nasyceniem się ropą już „a priori“ wały nasyca się ropą. Praktycznie pomysł ten wydał już, o ile mi wiadomo, nie zbyt pocieszajsce wyniki, gdyż okazało się, że ropa przedostała się przez nasyp w ten sposób zabezpieczony.

Tłumaczy się to tem, że w praktycz-nem wykonaniu i dla „uproszczenia“ roboty wsypywano po za ściany drewniane nie ziemię miałką lub wreszcie pastę, jak to zapewnie

projektodawcy mieli na myśli, ale po prostu bryły ziemi, które następnie po wierzchu zlewano ropą i ubijano drewnianym klocem.

przez utworzenie powierzchniowej polewy lub glazury. Rzecz prosta, że nie można było marzyć o tworzeniu glazury w drodze suchej ogniowej. Pozostała więc tylko jedna droga tworzenia tej glazury w drodze płynnej, przy pomocy odpowiednich soli mineralnych, twardniejących na powietrzu.

Podstawowym do tego płynem okazał się wodny roztwór krzemianu sodowego (szkło wodne) który sam przez się ma już własność zasychania na powietrzu i tworzenia twardej, ale niestety nie trwałej powłoki. Krzemian sodowy jest solą bardzo słabego kwasu krzemowego, ulegającego rozkładowi juz pod działaniem kwasu węglowego, względnie tegoż bezwodnika zawartego w powietrzu.

Na impregnowanej szkłem wodnym powierzchni jakiegokolwiek bądź materyału wykrystalizowuje po pewnym czasie tlenek krzemowy (krzemionka) w postaci drobnych igiełek, podobnych do szronu, i cała impreg-nacya ulega w ten sposób zniszczeniu.

Szkło wodne w połączeniu z rozmaitymi tlenkami alkalii ziemnych np. tlenkiem wapna, magnezyi itp. tworzy masę twardą jak kamień. Z kredą tworzy również połączenie podwójne nader spoiste i twarde, ale i w tych połączeniach ulega temu samemu rozkładowi pod wpływem kwasu węglowego.

Niepożądane te i wprost uniemożliwiające użycie szkła wodnego własności znikają jednak, jak przekonałem się, jeżeli na powierzchni tychże połączeń wytworzymy powłokę krzemianu glinowego, wapniowego lub magnowego przez podwójną wymianę między odpowiednimi, w wodzie rozpuszczalnymi solami tychże pierwiastków, i krzemianem sodowym. Można również do wapna, kredy itp. dodać tych soli, a wówczas otrzymujemy masę o powierzchni szklistej zupełnie nie zmieniającą się na powietrzu.

Tłumaczy się to powstawaniem tej powłoki krzemianów, które same nie ulegają rozkładowi, są w wodzie nierozpuszczalne i chronią szkło wodne przed dostępem kwasu węglowego.

Tym sposobem powstają w wale liczne szczeliny, przez które naturalnie ropa znalazła swobodne ujście. W ogólności robota tego rodzaju jest trudną do skontrolowania, przeto zasadą w budowie zbiorników ziemnych, powinien pozostać wał odkryty, który każdej chwili można dokładnie zbadać.

Jedyną racyonalną zasadą uszczelnienia jest wytworzenie na ścianie wału powłoki trwałej i dla ropy nie przepuszczalnej.

Wał ziemny, o ile ma dostateczny spad 1 : 1*25 lub 1*50 i jest należycie wykonany i ubezpieczony przed wodą deszczową, przedstawia zupełnie pewne ujęcie dla ropy. Chodzi tylko o to, aby ropa nie wsiąkała w wał, który jak wiadomo objętość swoją w porównaniu z wykopem powiększył o 10 — 20% i z tego powodu już przedstawia dla ropy rodzaj masy gąbczastej, chciwie chłonącej płyn. Pozatem każdy pokład jest porowaty i płyn na podstawie własności kapilarnych przedostaje się do pewnych głębokości.

Jeżeli jednak postaramy się o wytworzenie na powierzchni powłoki nie przepuszczalnej zupełnie, tedy bezwarunkowo skutek zostaje osiągnięty i straty zredukowane do minimum. Idea ta znalazła swój wyraz w zastosowaniu mat, zwanych „antipetrol“ w Rumunii i w pomyśle p. inż. Szczepanowskiego, zbliżonym do pomysłu rumuńskiego.

Maty te służą więc do wykładania ścian i dna zbiornika przyozem naturalnie spaja je przy pomocy kleju wytrzymałego zapewne na działanie wody i ropy.

za-

na swej roz-

Jakkolwiek pomysłowi temu, pominąwszy koszty materyalne, nie można odmówić trafności, to jednak w praktyce i przy stosowaniu konstrukcyi dachowej, spoczywającej na belkach, pomysł ten jest trudnym do urzeczywistnienia i traci wiele wartości z powodu właściwie wielkiego członkowania mat, które w zasadzie należałoby ułożyć o ile możności jednolicie.

Próbki takiej glazury mam od 3 mie

na

sięcy w mojem laboratoryum w zupełnie nie-

Powodowany tymi względami starałem się wynaleść sposób uszczelniania zbiorników zasadzie podóbnej, jak uszczelnia się

porowate ściany naczyń glinianych, a więc zmienionym stanie, podczas gdy w innym ra-

a względnie i więcej

waniu

zie działanie kwasu węglowego uwidocznia się juz po upływie 24 godzin.

Zwykła wyprawa murarska cementowa >— nie nadaje się do uszczelnienia z tego powodu, iż jest porowata a powlóre ropa działa na cement lub beton destruktywnie o czerń praktycznie nie jednokrotnie przekonano się.

Do nakładania tej polewy na ściany zbiornika nadają się rozpylacze „Körtinga“. Wykonanie uszczelnienia dla 1000 cysternowego zbiornika wymagać będzie nie więcej nad 4 dni czasu, poczem zaraz może być napełniony. Koszt tej glazury wynosi 1 koronę od m² powierzchni. Jeżeli przyjmiemy, że w zbiorniku ziemnym zachodzi 3°/₀ straty na ropie, to przy cenie 2 K za ropę strata w zbiorniku wynosić będzie 6000 K. Uszczelnianie kosztuje około 3.500 K, przeto zyskujemy K. 2.400 gdyż odpada zupełnie koszt drewnianej podłogi, jako zupełnie w takim razie zbytecznej. Strata 3°/₀ w zbiorniku jest minimalną jaką przyjąć można, w rzeczywistości i zależnie naturalnie od terenu może wynosić znacznie więcej.

Ściany powleczone glazurą około 5 mm grubą są twarde i gładkie i dzięki kolloidal-nym własnościom szkła wodnego zupełnie nieprzenikliwe dla ropy. Dla kontroli nakładania warstw są zastosowane barwiki, które w czasie roboty pozwalają sprawdzić miejsca wymagające jeszcze więcej ma-teryału.

Związek producentów ropy zastosowując ten sposób uszczelnienia u swoich zbiorników zapewni tym sposobem zbiornikom tym znaczną przewagę nad żelaznymi.

Jedyną niegodność zbiornika ziemnego, a mianowicie trudność wymierzenia zawartości ropy, można w inny i łatwy sposób obejść.

Dr. J. Gruszkiewicz.

KRONIKA.

Radca dworu p. Emil Homann objął na stałe kierownictwo sekcyi górniczej w ministerstwie robót publicznych; objęcie kierownictwa tej sekcyi, do której należą także sprawy kopalnictwa naftowego, przez pana radcę dwora Homana, witamy z jaknajżywszem zadowoleniem, gdyż pan Homan już niejednokrotnie dał dowody dokładnej znajomości i wielkiej przychylności dla spraw naszego kopalnictwa naftowego. Kierownikiem departamentu naftowego w tej sekcyi został starszy komisarz górniczy pan Antoni Meyer, który był czynnym przy urzędzie górniczym w Drohobyczu i dlatego i tę nominacyę witamy z zadowoleniem. Dowiadujemy się dalej, że do departamentu naftowego przydzielonym zostanie także pan Kazimierz Negrusz, dotychczasowy komisarz górniczy przy urzędzie drohobyckim ; korreferentem w tym departamencie jest radca dworu p. Holobek, który obejmuje równocześnie kierownictwo tworzącego się nowego departamentu dla inspekcyi kopalń.

„Petrolea“. Piąte ogólne zgromadzenie akcyo-naryuszy Petrolei odbyło się 1 b. m. w Wiedniu. Wiceprezydent towarzystwa, Dr. Jan K. Steczkowski oznajmił walnemu zgromadzeniu na wstępie, że dotychczasowy prezes towarzystwa, członek Izby Panów, August Korczak Gorayski złożył tę godność z powodu nadwątlonego zdrowia ; walne zgromadzenie przyjęło do wiadomości to oświadczenie wiceprezesa, dając wyraz swemu ubole-z tego powodu i wyrażając ustępującemu prezesowi wdzięczność za owocną działalność dla dobra towarzystwa. Przedłożone sprawozdanie za ubiegły rok administracyjny omawia rozwiązanie kontraktów komisyjnych zawartych z producentami ropy, zaczem poszło naturalnie zmniejszenie się zakresu działania towarzj^stwa. Rurociągi towarzystwa jako nowa gałęź gospodarcza, zaczęły funkcyonować dopiero w nowym roku gospodarczym. Magazynowanie ropy wydało korzystne rezultaty wobec stale wielkiej produkcyi i wielkiego popytu za miejscem w rezerwoarach. Po odpisaniach wynoszących 462.245. K. pozostał, po doliczeniu pozostałości z roku zeszłego, czysty zysk w kwocie 163.998. K. z czego przeznaczono na propozy-cyę rady nadzorczej na fundusz rezerwowy 8.198 K. na nowy rachunek przeniesiono 38.016, resztę zaś na 6°/₀ dywidendę. Ustępujący z rady nadzorczej członkowie Dawid Panto, Dr. Henryk Feuerstein i Marek Scheeier, zostali ponownie wybrani.

Na posiedzeniu rady nadzorczej, które się odbyło po zamknięciu walnego zgromadzenia, wybrano Ludwika Neuratha prezesem, zaś Dra Jana K. Steczkowskiego i W. H. Mac G-arveya wiceprezesami. Nadto przyjęto do. wiadomości rezygnacyę ustępującego Jakóba Posenheka, wyrażając mu uznanie za dodatnią działalność, na jego miejsce zaś zamianowano dyrektorem Wiedeńskiego biura p. Adolfa Getrenera.

„Olex“. Jak podaje „Berliner Tagblatt“ z 18. b. m. ma towarzystwo „Olex“ podnieść swój kapitał zakładowy do wysokości 3 milionów koron, celem budowy nowych rezerwoarów w Belgii.

Sprzedaż drobiazgowa nafty ze strony Vacuum Oil Company wywołała zaniepokojenie

Polska szkoła sztygarów w Dąbrowie górniczej otrzymała na ten rok tak od Sejmu galicyjskiego, jak i od śląskiego po 2 tysiące koron subwencyi.

Taryfy kolejowe. W sprawie poojektowanogo podniesienia przez rząd ogólnej taryfy kolejowej z dniem 1. lipca 1909. roku, odbyła się w Krajo-wem Towarzystwie Nafto wem dnia 31 z. m, ankieta interesowanych w tej sprawie galicyjskich rafine-ryi nafty. Reprezentowane były następujące rafi-nerye : Limanowa, (prof. Załoziecki), Lipinki (Dr. Bartoszewicz), Krosno (p. Mokrzycki); Rafinerya w Libuszy i Karpackiego Towarzystwa nadesłały opinie swoje w tej sprawie, ponadto ze strony Tow. Akc. „Petrolea“, był obecnym p. nadinspektor Pro-szkowski.

u wielkich handlarzy naftą, którzy widząc, że ta | stosowania wyjątkowej taryfy I i dla relacyi we amerykańska firma robi im ogromną konkurencyę, wschodniej (lalicyi. porozumiewając się wprost z detailistami i konsumentami, wezwali rafinerów na naradę, celem ponownego zastanowienia się nad środkami zaradczymi. Jak dotychczas wiadomo, rafinerzy nie będą się opornie zachowywać wobec apelu skierowanego do nich przez uciśniony handel naftą en gros. Na tych wspólnych konferencyach zapadnie decyzya, które środki byłyoy najwłaściwsze do zwalczania tej przebiegłej, a znakomicie zorganizowanej konkurencyi nie przebierającej w środkach.

dukcyi.

Ankieta w sprawie zmiany stosunków roboczych w górnictwie. Dnia 29 b. m odbyła się w gmachu Parlamentu w Wiedniu, zwołana przez ministerstwo robót publicznych ankieta w sprawie zmiany stosunków roboczych robotników zajętych w górnictwie. Wydelegowany przez Krajowe Towarzystwo Naftowe na tę ankietę członek Wydziału towarzystwa p. inżynier Klaudyusz Anger-man, wygłosił na tej ankiecie imieniem pracodawców przemysłu naftowego referat, który podamy w całości w następnym numerze.

Z Tustanowic. W ostatnim tygodniu nastąpił znowu w Tnstanowicach świeży wybuch w kilku kopalniach. Mianowicie wydają szybj^; „Banzay II“, „Faust“, „California“ i „Synge* po 20 do 50 cystern dziennie, wskutek czego też i cena ropy spadła do korony, gdy dochodziła już do 1 kor. 20 halerzy.

Na ankiecie uchwalono :

1.    domagać sie od rządu, by gotowy już projekt podwyższenia taryf przedłożył przed ogłoszeniem do zaopiniowania reprezentacyom poszczególnych gałęzi przemysłu.

2.    jeśli podwyższenie ma nastąpić, to winno ono równocześnie objąć surowiec i rafinadę.

3.    domagać się przy tej okazyi dla rafinady w lokalnym ruchu gclicyjskim taryfowania we-dłng klasy C, zamiast niesłusznie dotąd zastosowanej klasy III. C,

4.    oprzeć się jakiemukolwiek podwyższeniu taryfy na ropę opałową, przeciwnie domagać się za-

Filtry wodne. Ze względu na brak dobrej wody do picia, na które cierpią prawie wszystkie nasze kopalnie nafty, zwracamy uwagę naszych czy telników na dołączony do dzisiejszego numeru cennik filtrów p. K. Ossolińskiego.

Zebranie producentów ropy i towarzystw transportów, miało miejsce 30 października w Kra-jowem Towarzystwie Naftowem w sprawie ostatniego okólnika urzędu górniczego, tyczącego się odczyszczenia wody na kopalniach i umów kopalń z towarzystwami transportowemi co do magazy-

nowania ropy.

Na zebraniu obecnym był naczelnik urzędu górniczego w Drohobyczu, p. Midowicz, starosta drohobycki radca Koel, tudzież posłowie hr. Zamoyski, Loewenstein i Lewakowski, jak nie mniej licznie zebiani interesenci.

Co do umów o magazynowanie ropy wyjaśnił p. Midowicz, że umowa kopalni o odtłoczenie ropy połączenie odpowiednie z większymi wolnymi zbiornikami i prawo magazynowania w nich ropy, wystarczy jako gwarancya zamagazynowania pro-

Co do odczyszczania wody w kopalniach, obstawał pan naczelnik urzędu górniczego przy postanowieniach swego okólnika; obecni jednak posłowie i producenci zwrócili uwagę na niejasną stylizacyę co do żądania przez urząd górniczy zaliczki w kwocie 1.000 kor. i zwrócili uwagę, iż termin wykonania robót jest za krótki wobec braku robotnika w Borysławiu i nieodpowiedniej pory dla przeprowadzenia robót ziemnych w kopalniach.

Dyplomowany inżynier

chemik

absolwent politechniki w Karlsruhe, który pracował u profesorów; Englera, Buotego, Leblanca i I. semestr u prof. Kostaneckiego w Bernie szwajc., posiadający znajomość polskiego, niemieckiego i rosyjskiego języka, poszukuje obecnie zajęcia w przedsiębiorstwach krajowych jako chemik, szczególnie zaś w rafineryach.

Bliższa informacya w Administracyi tego pisma.

Dr. Bronisław Malewski

Dr. Bronisław Malewski

adwokat krajowy we Lwowie

ma swoje biuro przy placu Maryackim 1. 10. Telefon nr. 350.

Wielka g li yjska raPinerya nafty

poszukuje kilku destylatorów, jakoteż rafinatora. Zgłoszenia pod „L. K“ do Administracyi niniejszego pisma.

*S>

A. DZIUK

dypl. inżynier górniczy i S-ka

Berlin, Potsdamerstr. 10-11 2 p. 20-22

Biuro dla galicyjskiego przemysłu naftowego w Berlinie

<St

Pośredniczy pomiędzy kapitalistami niemieckimi a właścicielami terenów i kopalń naftowych w Gralicyi. — Finansowanie przedsiębiorstw naftowych. Informacye o niemieckich towarzystwach prowadzących przedsiębiorstwa naftowe w Gralicyi.

KORESPONDENCYA POLSKA

S,

Przedsiębiorstwo dla głę* bobich wierceń

technicznej, prawnej i handlowej porady, tudzież pośrednictwa w sprawach górniczych

Œif Suiimirski

mmmm kostkiswicza

w Borysławiu

długoletnie doświadczenie na kopalniach ropy w Gralicyi, na Kaukazie i w Rumunii; obejmuje akordy wiertnicze ewent. z własnym udziałem. Ekspertyzy terenów galicyjskich i kaukazkich. Kupno i sprzedaż terenów naftowych, Wyłayzne zastępstwo fabryki lin s'alowych Braci Batorowiczów w Drohobyczu.

zaprzysiężonego inżyniera górniczego, em. c. k. starszego komisarza górniczego, b. naczelnika c. k. Urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle, b. technicznego urzędnika gal. kopalń i warzelń soli, kopalń nafty i wosku ziemnego etc.

w JAŚLE.

ROBERT KERN

rur.

Zastępstwo i'"

Centralne biuro dla Galicyi we Lwowie, Kopernika 18

z bogato zaopatrzonymi składami w Borysławiu i Krośnie

wykonuje

w najkrótszym czasie dostawy wszystkich dymenzyi kutych rur gazowych, wodociągowych i parowych, czarnych, pocynkowanych i asfaltowych wraz z przynależnymi łącznikami; dostarcza rury płomienne do kotłów parowych, rury wiertnicze hermetyczne, rury pompowe, stalowe rury mufowe, obciągane jutą, węże z rur dla gorzelń, browarów itp., maszty dla elektrycznych urządzeń i przeniesienia siły, tudzież poleca jako specyalność wyroby szwejsowane z blachy kutej a wyrabiane w nowo urządzonym we Witko wicach ■ zakładzie spajania za pomocą gazu wodnego, a mianowicie: Rury wiertnicze hermetyczne ponad 12 cali zewnętrznej średnicy aż do 2000 mm. średnicy, rury Gallo-way’a, fasony wszystkich gatunków, recypienty gazowe, cysterny naftowe z dnami spajanemi, kotły do amoniaku itd.

Wyłączne Zastępstwo we Witkowickich rurach z lanego żelaza i fasonów do przewodów gazowych i wodnych.

Zastępstwo fabryki narzędzi firmy Blaua i Ski we Wiedniu.

Oferty i cenniki ilustrowane, także i na armatury do urządzeń gazowych wodnych i parowych bezpłatnie i franko.

Adres na telegramy: Robert Kern, Lwów. — Telefon nr. 766.

we    ul. Kopernika 1. 21.

odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

HiÉ&&&ÉÉ&ÉââÉÉlÉ&iÉ&lfi&ÉÉÉlÉÉiÉ^

3P

|gfr

-m

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

».

we Lwowie

VEREIN FÜR HANDEL, GEWERBE UND ACKERBAU IN LEMBERG.

5|g|

m

c-ïlSI

-m

iÜ

4|U

Wyłącane zastępstwo na Oalicyę:

Fabryki rur Mannesmanna w Komotau. — walcownia rur w Schönbrunn, skiego karpackiego naftowego Tow. przedtem Bergheim & Mac Garvey w Glinniku maryampolskim.

Dyrekcya we Lwowie, ul. Romanowicza 3. $ Filie Towarzystwa w Borysławiu, Krośnie i Zagórzu.

Konto p. k. o. 825 991.

Raeh. bieżący w Banku krajów.

Telefon Nr. 168.

Towarzystwo dostarcza:

Rury wiertnicze, gazowe, pompowe, do wodociągów i inne wszelkiego rodzaju. Maszyny i kotły parowe. Narzędzia wiertnicze. Liny druciane we wszelkich wymiarach. Kompletne urządzenia do elektrycznego oświetlania. Fittingi, kurki, połączenia itp. Wszelkie materyały potrzebne tak przy instalacyi jak i popędzie maszynowym.

Zastępując firmy lub sprowadzając towary, towarzystwo kieruje się przedewszystkiem myślą przewodnią dostarczenia swojej klienteli maszyn, narzędzi i materyałów pierwszorzędnej jakości.

Adres telegraficzny: Towarzystwo handlowe Lwów, Ossolińskich.

——mmmmm .......i    ^

Poczt. Kasa oszez. Nr. 74046.

oraz Galinyj-

m

»

m

»

IF

Telegramm-Adresse : Handelsverein Lemberg, Ossolińskich.

§§-

m-

Telefon Nr. 905.

IS)

Ostrowski & Cudek

Dom handlowy dla interesów przemysłowo-naftowych

Przeprowadza : Kupno i sprzedaż udziałów kopalnianych, kupno i sprzedaż ropy. Organizuje: Spółki naftowe z drobnymi udziałami. Poleca: Przedsiębiorców wiertniczych do wierceń akordowych.

Ofiarujemy usługi jako eksperci przy wszelkich transakcyach z przemysłem na-*    ftowym łączność mających.

Dla wygody naszych P. T. Klientów urządziliśmy

Biuro techniczne

które pozostaje pod kierownictwem inżyniera Seweryaa 33la,:.22».a,.

Sporządzamy: Pomiary i niwelacye terenów, plany sytuacyjne terenów, kopalń i szybów naftowych, zgłoszenia kopalń do władz górniczych, profile otworów świdrowych i wszelkie czynności w zakres miernictwa wchodzące.

Posiadamy bogato zaopatrzony zbiór kopii map katastralnych Adres dla telegramów: Ostrowski Cudek Lwów.

Z Drukarni Słowa Polskiego we Lwowie, pocTzarz~J. Ziembińskiego,