NAFTA

Organ Krajowego Towarzystwa Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 10-ego i 25-eio

Prenumerata -wynosi rocznie 1S koron.

Członkowie ..Krajowego Towarzystwa Naftowego“ otrzymują „Naftę“ bezpłatnie.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Kraszewskiego 1.1, biuro Krajowego Towarzystwa naftowego.

Treść zeszytu 15.

Z bieżącej chwili. — Związek bruttowców. — Program XXII. Międzynarodowego Wędrownego Zebrania inżynierów i techników wiertniczych. — Korespondencya. — Okólnik do P. T. Uprawnionych do wydobywania. — Mowa posła Zarańskiego w Kadzie państwa. — Kronika.

. \7

IZ bieżącej chwili.

Zaledwie przemysł surowca naftowego rozpoczął wewnętrznie się konsolidować w nowej organizacyi producentów ropy, zaledwie zdołał zespolić zdrowe czynniki w Krajowym Związku, gdy już powstają przeciw niemu te same wrogie siły, których egoistyczna polityka od szerego lat konsekwentnie prowadzona tak głębokie i krwawe zadała mu rany. Z całą stanowczością bowiem twierdzić możemy, iź poza drobnemi rafineryami, o których najnowszej akcyi donosimy poniżej, kryją się zupełnie inne czynniki. Żywimy jednak nadzieję, iż tym razem przewrotna polityka wrogich produkcyi surowca czynników nie zdoła zniweczyć ani powstrzymać akcyi około uzdrowienia naszego przemysłu.

W niedzielę dnia 19. lipca odbyło się w Drohobyczu zebranie tamtejszych małych rafineryj nafty, na którem omawiano stanowisko jakie zająć należy wobec podjętej przez węgierskie rafinerye akcyi w sprawie państwowego skontyngentowania rafineryi nafty. Wskazano na to, iź bezwzględna walka konkurencyjna, tocząca się od chwili rozwiązania ostatniego kartelu, .zniewoliła liczne rafinerye do wstrzymania ruchu i stworzyła takie stosunki, które jedynie przez interwencyę rządu dadzą się uregulować.

'Na pierwszy plan wysunęła się jednak kwesty a budowy rządowego zakładu dla od-benzynowania i, na co szczególny nacisk kładziono, odnaftowania ropy.

Kilku mówców wskazywało na to, iź akcyi sanacyjnej podjętej przez rząd na korzyść producentów ropy nic by zarzucić nie mozDa, ale w interesie rządu nię leży chyba sprowadzenie nieuniknionej ruiny przemysłu rafineryjnego na korzyść przemysłu surowca naftowego. Rafinerya o sprawności 30.000 cystern ropy rocznie przez rząd wybudować się mająca, dostarczać będzie olbrzymich ilości nafty, która rzucona na rynek uniemożliwi wszelką konkurencyę, tern bardziej, iź nie chodzi tu o uzyskanie dobrej ceny za produkt rafinowany, lecz o przerobienie jak-największej ilości ropy na opał. Wskazywano dalej na to, iź budowa tego zakładu pochłonie znacznie wyższe koszty niź preliminowane 2 5 miliona koron. Jako dowód posłużyć może największa w Austryi rafinerya w Pardubicach o sprawności tylko 15.000 cystern rocznie, i chociaż w zakładzie rządowym odpadną niektóre ściśle rafineryjne urządzenia, tu jednak bedzie on przerabiał* podwójną

26. lipca zwołać do Drohobyoza zgromadzenie wszystkich małych rafineryj galicyjskich i bukowińskich, celem wdrożenia jednolitej akcyi, ewent. w porozumieniu z wielkimi rafineryami.

ilość surowca. W końcu uchwalono na dzień

Pod przewodnictwem p. hr. Dunina zebrali się liczni przedstawiciele drobnych rafineryj na dniu 26. z. m. Po omówieniu sprawy państwowego skontyngentowania rafineryi nafty, rozwinęła się obszerna dyskusya na temat rządowej odbenzyniarni, a raczej rafineryi, gdyż zakład dla odbenzynowania i od-naftowania ropy — zdaniem mówców — nie jest niczem innem, jak rafineryą nafty. Z naciskiem wskazywano na to, iż zakład dla przeróbki 30.000 wagonów ropy rocznie wystarcza dla pokrycia całego zapotrzebowania nafty świetlnej w Austryi. Budowa rządowej odbenzyniarni podkopie byt wszystkich podobnych przedsiębiorstw w monarchii, co nie może chyba leżeć w interesie rządu. Jak długo producenci ropy nie zmierzali do sprowadzenia ruiny na przemysł rafineryjny, znajdujący się dziś w bardzo ciężkich warunkach, tak długo rafinerzy milcząc przyjmowali akcyę producentów o uzyskanie pomocy rządu. Jeżeli jednak producenci dążyć będą do polepszenia sytuacyi przez zniszczenie przemysłu rafineryjnego, to rafinerzy zniewoleni będą otworzyć rządowi oczy na istotę t. zw. ruiny przemysłu surowca naftowego. I tutaj w pierwszym rzędzie zaznaczyć należy, iż nie ma dziś środka dla niesienia pomocy tam, gdzie istotna tego zachodzi potrzeba; wszak dla przedsiębiorstwa, które inwestowało znaczny kapitał w kopalnie i nie dowierciło się ropy, pomoc rządowa w tej formie jest obojętną, gdyż budowa rafineryi i zbiorników nie zwróci mu włożonego kapitału. W dalszym rzędzie wchodzą w grę wielkie przedsiębiorstwa, które nie wkroczyły o pomoc rządową, chociaż i one nie zbyt świetne rezultaty osiągają. Jedno z nich mające 2.000 wagonów ropy miesięcznie jest chyba najpoważniejszym producentem, mimo to nie ubiegało się o pomoc rządową. Pozostają zatem tylko producenci zjednoczeni w Krajowym Związku i tym rząd tak wydatnej ma udzielić pomocy. Bardzo łatwo dałoby się skon-stalować, iż przedsiębiorstwa należące do Związku nietylko nie poniosły dotychczas żadnych strat, ale ze skromnych początków rozwinęły się do poważnych rozmiarów. Do Związku przystąpiły również firmy niemieckie, reprezentujące pięćdziesiątkilka szybów; istotnie trudno zrozumieć, dlaczego obce przedsiębiorstwa korzystać mają z pomocy rządowej i bardzo wątpić należy, czy nasze przedsiębiorstwa w podobnych warunkach mogłyby liczyć na tak wydatną pomoc rządu niemieckiego. W końcu zwrócono uwagę, iż koszty budowy rządowej obliczono zbyt nisko, gdyż budowa rafineryi o sprawności 5.000 cystern ropy rocznie kosztuje 6 milionów koron, łatwo więc obliczyć ile kosztować będzie ra-finerya na 30.000 wagonów rocznie ; wreszcie nie należy zapomnieć i o tern, iż ropa po odciągnięciu benzyny i nafty, dzięki zawartości 6°/₀ parafiny, nawet w letnich miesiącach przedstawiać będzie gęstą masę, która w zimie zupełnie skrzepnie. Skutkiem tego okaże się wnet konieczną budowa parafi-niarni by dostarczyć kolei zdatnego do użytku materyału.

Zebranie wybrało komitet z 12 członków, który poczynić ma odpowiednie kroki u rządu, wdrożyć akcyę o państwowe skon-tyngentowanie rafineryj i wejść w porozumienie z wielkiemi rafineryami. W tym sensie wystosowano telegramy do prezydenta ministrów, do ministrów kolei i skarbu z zapowiedzią, iż w najbliższym czasie przedłożą rafinerzy obszerny memoryał w powyższych sprawach.

Podaliśmy zupełnie objektywme sprawozdanie z obu zebrań, zachowując sobie uwagi na koniec.

Bafinerye nafty, które czuły się powo-łanemi do wniesienia protestu przeciw umowie o dostawę ropy dla kolei państwowych zaliczyć można do kategoryi tytularnych rafineryj, które śpią snem sprawiedliwych jak rok długi i dopiero pobudka zawiązać się mającego kartelu budzi je do chwilowego życia, w czasie pertraktacyj kartelowych. Te właśnie rafinerye „spoczywające“ zw⁷ołały zebranie drohobyckie, na które z wyjątkiem „Galicyi“ żadna z większych fabryk nie wy-

na ropę opałową, na straty. Zupełnie inaczej przed-

Powstanie nowego towarzystwa zawdzię*

słała swego-przedstawiciela. Charaktery stycz-nem jest, iź właśnie drobne rafinerye, obrzucane przy każdej sposobności przez wielkie przedsiębiorstwa mianem pasożytów i szkodników, stają w obronie zagrożonego rzekomo przemysłu rafineryjnego. Protestujące rafinerye starają się wykazać, iż zakład dla od-benzynowania ropy będzie w istocie wielką „rządową rafineryą nafty“, która pokrywać będzie całe zapotrzebowanie nafty świetlnej. Twierdzeniu temu brak wszelkiego uzasadnienia. Fachowcy wiedzą dokładnie, iź ze 100 części ropy w odbenzyniarni rządowej wyzyskanem będzie tylko 4°/₀ benzyny i 12°/0 nafty, zaś 75°/₀ przypada a 9%

stawia się przeróbka ropy w rafineryi, gdzie uzyskuje się 5°/₀ benzyny, 5°/₀ parafiny, 46°/0 nafty, 10°/₀ olejów maszynowych i cylindrowych, 15°/₀ oleju gazowego, 3°/₀ koksu i tyleż asfaltu. Jakżeż zatem 12°/₀ nafty uzyskane w odbenzyniarni pokryć ma całe zapotrzebowanie, gdy rafinerye uzyskują blisko cztery razy więcej gdyż 46°/₀ tego produktu?

Dalej twierdzą protestujące rafinerye. iź układ z koleją jest „pomocą rządową“ dla firm zjednoczonych w Krajowym Związku producentów i zastrzegają się przeciw pomocy rządowej dla przedsiębiorstw niemieckich. Przeciw temu twierdzeniu pozwolimy | sobie tylko zauważyć, iź ze stanowiska gospodarstwa społecznego w Austryi, należałoby z największa radością powitać zasilanie naszego zmysłu przedsiębiorczego obcym kapitałem w jak najszerszej mierze, gdyż monarchia nasza nie jest niestety tak bogatą by mogła zupełnie się obejść bez obcych kapitałów. Ale mniejsza o to, ważniejszą o wiele jest kwestya, czy układ z koleją istotnie jest tylko „pomocą z funduszów rządowych“? Koszty produkcyi cetnara metrycznego ropy w 300 szybach w Tustanowicach i w Borysławiu, wierconych przeciętnie do 1.200 m wynoszą około 3-5 kor. Natomiast cena ustanowiona przez kolej wynosi kor. 2'20, jest zatem o 1*3 kor. niższą od własnych kosztów. Tak wygląda „pomoc rządowa" w świetle cyfr. Kopa jako artykuł handlu światowego uzyskuje w Ameryce kor. 3, w Kosy i kor. 3'48, w Rumunii kor. 4*50 za cetnar metr.,

cena ustanowiona u nas przez rząd nie może sobie chyba rościć pretensyi do miana „pomocy rządowej dla producentów", raczej stanowi ona znakomity interes dla rządu, zwłaszcza jeśli zważymy, iź dostawa ropy przyczyni się również do usunięcia braku węgla, który kolei dotkliwie dał się odczuć. Cena ropy ustanowioną została znacznie niżej poziomu ceny węgla; ale pieniądze zostaną przynajmniej w kraju, podczas gdy przy dostawie węgla (na r. 1909 909.100 ton), olbrzymie kapitały idą zagranicę. Wreszcie musimy zauważyć, iź budowy odbenzyniarni nie domagali się producenci, którzy woleliby dostarczać rządowi czystej surowej ropy, lecz był to kardynalny warunek przez rząd postawiony. Przeoczyli zatem protestujący rafinerzy, iź przeciw budowie odbenzyniarni szukają pomocy u rządu, który budowy takiego zakładu sam się domaga. Nakoniec, wobec twierdzenia rafinerów, iź nafta uzyskana w odbenzyniarni pokryje całe zapotrzebowanie, zaznaczyć musimy, iź produkcya nafty w odbenzyniarni wyniesie conajwyźej 3.600 cystern, podczas gdy rafinerye obecnie dla pokrycia wewnętrznego zapotrzebowania i na eksport produkują 55.000 cystern rocznie. Wielką krzywdę czynią protestujący rafinerzy nazywając wobec ogółu dostawę ropy opałowej „zapomogą rządową dla producentów“,dostawę która producentom nie przyniesie żadnego zysku, lecz zmierza jedynie do uwolnienia rynku ropnego od ciążącej na nim olbrzymiej nad-produkcyi, a dla zarządu kolei jest znakomitym interesem. Rafinerye nafty, które dzięki wielkim inwestycyom w ostatnich dziesięciu latach, były wstanie obrót swój czterokrotnie powiększyć, wielkie rafinerye nalty są zbyt rozważne, ażeby zapoznawać istotny stan rzeczy.

Związek bruttowców.

W sali Izby handlowej i przemysłowej odbyło się d. 28. z. m. o godzinie 4-tej popołudniu konstytuujące walne zgromadzenie „Związku bruttowców“, stów. zarejestr. z ogr, poręką.

Obowiązki członków są następujące : dokładnie wypełnić postanowienia umowy spół-kowej; popierać czynnie cele i interesy Stowarzyszenia przez oddanie Stowarzyszeniu całej, z wolnych udziałów członka pochodzącej produkeyi w sprzedaż komisową za stosowną prowizyą, na zasadzie układu wszystkich członków wiążącego, dalej przez korzystanie z urządzeń Stowarzyszenia w dziedzinie tłoczenia, przechowywania, ekspedy-cyi i przewozu produkeyi i t. d. ; odpowiadać za dopełnienie zobowiązań Stowarzyszenia według postanowień § 76 ust. z 9. kwietnia 1873 dz. p. p. 1. 70 dalszą kwotą w wysokości swego udziału.

Wysokość udziału wynosi 25 koron.

Biuro Związku znajduje się na razie przy ul. 3. Maja 1. 16.

czae należy ostatnim dążeniom organizaeyj-oym, jakie się ujawniły wśród producentów naftowych, a których wyrazem było również powstanie organizacyi producentów ropy.

Salę Izby handlowej zapełnili szczelnie interesowani. Zgromadzonych powitał dyrektor Eminowicz, podkreślając w swem przemówieniu konieczność założenia stów. brut-toweów i wskazując jako jedyny skuteczny środek uzdrowienia stosunków w przemyśle naftowym — silną organizacyę. Bruttowcy byli dotychczas zdani w zupełności na łaskę i niełaskę pośredników, którzy od długiego czasu z powodu anarchii, panującej w handlu surowcem byli panami położenia. Ze względu na to, iż bruttowcy zostają w zupełnie luźnym stosunku do zarządów kopalń i przedsiębiorstw magazynujących, ze względu dalej na to, że tylko w wyjątkowych wypadkach zajmują się zawodowo sprawami handlu surowcem, a wobec władz skarbowych zupełnie są bezbronni, należy przystąpić bezwarunkowo do organizacyi, która da im nie-tylko ochronę prawną, ale także i pewną formę kupiecką ich stosunkowi do handlu surowcem. Dla Związku producentów ropy będzie organizacya taka wybitną siłą pomocniczą i wstąpi też do Związku producentów jako samoistna grupa, poczem dopiero uwydatni się w całej pełni jej zasadnicze znaczenie.

Przemówienie to nagrodzono gorącymi oklaskami, poczem odczytano cały szereg depesz gratulacyjnych, między inoemi od pre-zydyum Związku producentów, bawiącego we Wiedniu w sprawie zawarcia kontraktów z zarządem kolejowym o dostawę ropy.

Po szczegółowem przedyskutowaniu statutu, uskuteczniono wybór Rady zawiadow-czej, dyrekcyi i komisyi rewizyjnej.

Wybrani zostali do rady zawiadowczej pp. : Michał Balicki, prof. dr. Alfred Halban, poseł na Sejm krajowy, Władysław Matkowski, dr. Eugeniusz Reiter, adwokat krajowy, dr. Maurycy Roth, adwokat krajowy, Eliasz Schläfrig, dr. Paweł Schwarz, Jakób Spitz-man, burmistrz Tustanowic-Wolanki, dr. Władysław Stesłowicz, sekretarz Izby handlowej i przemysłowej, Zwillich Israel; do dyrekcyi pp.; Włodzimierz Eminowicz, Alojzy Lieber-man, dr. Leon Wasserberger; do komisyi rewizyjnej zaś pp.: Franciszek Bierowski, Władysław Dobrzański, dr. Józef Landesberg.

Na koniec kilka postanowień statutu:

Celem stowarzyszenia jest podniesienie zarobku członków z ich udziałów i uprawnień naftowych, przez wspólne ich prowadzenie. W szczególności ochrona prawna członków w stosunku do kopalń, dalej sprzedaż produktu na wspólny rachunek, magazynowanie tegoż we własnych lub wynajętych zbiornikach, zawierame jak najkorzystniejszych umów o tłoczenie, ułatwianie obrotu udziałów bruttowyeh pomiędzy członkami i ułatwianie kredytu członkom, tak na ich udziały jak i na gotowy produkt i t. p.

Członkiem stowarzyszenia może zostać każda osoba własnowolna, posiadająca tereny lub wolne, tak zwane brutto udziały naftowe, przez podpisanie statutu lub deklaracyi przystąpienia i na mocy przyjęcia przez Dy-rekeyę.

Program

XXII. Międzynarodowego Wędrownego Zebrania inżynierów i techników wiertniczych i XIV. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Związku techników wiertniczych we Lwowie.

D. 29. sierpnia, sobota :

O godz. 8-mej wieczorem zebranie towarzyskie w sali hotelu George’a dla wzajem*

miejscu.

■<N

nego poznania się i odebrania kart legitymacyjnych i odznak.

D. 30. sierpnia, niedziela.

O godzinie 9. rano w sali Towarzystwa politechnicznego (ul. Zimorowicza, 1. 9). Zagajenie Zjazdu, mowy powitalne i odczyty. (Porządek odczytów będzie podany na posiedzeniu).. O godz 12Y₂ przerwa i śniadanie. O godz. 1-szej ciąg dalszy odczytów. O godz. 6-tej wieczorem obiad wspólny w hotelu George’a.

D. 31. sierpnia, poniedziałek:

Godzina 9 ta rano: IV. Walne Zgromadzenie Związku techników wiertniczych. Godz.

10- ta rano: XIV. Walne Zgromadzenie Międzynarodowego Związku techników wiertniczych. Sprawozdanie i wybór Zarządu. Godz.

11- ta rano: dalszy ciąg odczytów i dyskusyi zgłoszonych na międzynarodowy Wędrowny Zjazd techników wiertniczych (z przerwą półgodzinną o godz. 12'30 w południe na śniadanie). Zamknięcie zjazdu. O godz. 6-tej wieczorem obiad.

D. 1. września, wtorek :

Wycieczka do Borysławia o godz. 7⁻30 rano z głównego dworca. Odjazd z Borysławia o godz. 7-mej wieczorem.

Ułożywszy ten program zjazdu odwołujemy się do wszystkich P. T. właścicieli i kierowników kopalń naftowych w Galicyi, lub przedsiębiorstw z kopalnictwem nafty połączonych, zapraszając ich do licznego i czynnego w tym zjeździe udziału, bo od roku 1894 — roku wystawy we Lwowie — zjazdy międzynarodowe odbywały się po za naszym krajem i przy małym, stosunkowo, naszym udziale.

Zjazd obecny będzie miał charakter jaki mu nadamy, będzie takim jak m my go zrobimy, a urządzając go, damy sami świadectwo naszej wiedzy, naszej technice, naszemu przemysłowemu uzdolnieniu.

Komitet prosi wszystkich Kolegów o współpracownictwo, a szczególnie o wczesne przygotowanie i zgłoszenie odczytów.

We Lwowie d. 5. sierpnia 1908.

. L. SyroczyńsTci,

Dr. Bartoszewicz, W. Exner, Hendlich.

Korespondencya.

Mówiąc o przemyśle naftowym, rosyjskim, mamy niemal zawsze na myśli tylko Baku.

Nie zaprzeczam, że podstawą jego są o-we kopalnie, lecz jest jeszcze kilka innych miejscowości jak Groznyj, Kokand i Czele-keu, które od wielu lat utrzymują się stale na jednym poziomie.

Pierwsze z tych nazwisk znane nieco czytelnikom „Nafty“, zamiarem moim obecnie w szeregu artykułów daó stosunkowo dokładniejszy obraz, na jaki właściwie pozaga-licyjskie kopalnie nie zasługują.

Z wielu innych przyczyn skłaniają mię do tego kroku 2 najgłówniejsze, pierwszą, że kopalnie w Groznem pod wielu względami podobne do naszych a powtóre, ze o-becny swój rozwój zawdzięczają Polakowi z Galicyi inź. K. Angermanowi. Jego inter-wencya w odpowiedniej chwili uratowała nietylko kopalnie w Groznem od zalania wodą, lecz stała się epokową dla całego przemysłu rosyjskiego. Lecz o tern później.

Miasto Groznyj i stanica tegoż nazwiska lezą na Północnym Kaukazie w Czeczni, w okręgu Perskich Kozaków. Lat 80 wstecz było tylko forteczką, zbudowaną przeciwko Czeczeńcom, najwaleczniejszemu plemieniu Czerkesów, dziś ma około 30.000 mieszkańców. Z chwilą poddania się Szamila w r. 1857, ziemie dokoła Groźnego rozdano Kozakom. Na wzgórza ciągnące się od wschodu na zachód forteczki, nie było amatorów, ponieważ wyciekała z nich ropa a ziemie nie były urodzajne. Grzbiet więc groźnieński pozostał w posiadaniu zarządu wojsk.

Ropę dobywano studniami i zbywano na

Przeprowadzenie kolei i wprowadzenie

■*

GO

ogólnych praw górniczych było punktem zwrotnym w rozwoju kopalń.

Prawo rosyjskie z 1893 r. pozwala ka-dńmu na poszukiwania górnicze (Schurfrecht) na 37 Hkt., z których, po osiągnięciu szczęśliwych rezultatów, 10 należy do poszukującego a reszta wraca do rządu, który zdaje z licytacyi temu, kto da więcej z puda. Wobec czego normalna miara naftowa, górnicza ma 10 Hkt. powierzchni.

Prawo odnosi się tylko do ziem rządowych, jednakowoż prowatnych stosunkowo niewiele, gdyż na podstawie Koranu ziemie należą do władców a prawa tychże przeszły na rząd rosyjski. Kozacze zaś ziemie należą do zarządu wojsk.

Nic więc dziwnego, że w Groznem pracuje wszystkiego 8 firm, zajmując 477 Hkt. ziemi naftowej, z której 90% pewnej, dobywając ze 152 szybów około 60.000 wagonów. W danej chwili znajduje się jeszcze w zapasie około 400 Hkt., która z czasem pójdzie również na licytacyę.

Być może, że obszar (en jeszcze bardziej zwiększy się, gdy zacznie wierció się głębiej. Na wschodzie osiągnięto 887 m., na zachodzie kopalń 780 m. głębokości. Oba szyby doszły tylko do pierwszego horyzontu naftowego, ma sią zaś ich 4,

W podobnych stosunkaeh, gdy egzys-tencya ich obliczona na lata, można robie odpowiednie wkłady w kopalnie, obliczane również na lata.

Inwestycye polegają na centralnych kotłowniach, porządnych i hygienicznych mieszkaniach dla robotników, budynkach kąpielowych, szpitalikach i t. d.

Żonaty robotnik dostaje mieszkanie takim wymiarem, ażeby dla każdego dorosłego członka rodziny było IV2 sąź.⁸ powietrza. Dwoje dzieci liczy się za jednego dorosłego. Kawalerów umieszcza się w kasarniaeh, wymiar powietrza musi byó zachowany, w których podłogi muszą być z drzewa. Każdy dostaje przeważnie żelazne łóżka a czasem i materace. Budynki kąpielowe muszą byó tak duże, ażeby każdy robotnik mógł wykąpać się 2 razy w tygodniu.

Od czasu strejków zapanował prąd, ażeby mieszkania robotników przenieść

poza obręb kopalń. Część firm przystąpiła już do urządzenia wiosek robotniczych.

Wszystkie firmy zorganizowane tworzą jedną całość „Zjazd przen^słowców naftowych, terskich“ który zbiera się raz do roku pod przewodnictwem inżyniera okręgowego. Funkcyonaryuszem „Zjazdu“ jest „Rada Zjazdu“ wybierana na cały rok i wprowadzająca uchwały w życie.

Do atrybucyi „Zjazdu“ należą drogi, szpital, szkoły, cerkwie, meczety, polieya, reprezen-tacya wobec władz i robotników, wydawanie najrozmaitszych statystyk, uchwalanie budżetu i t. d. Na pokrycie wspólnych wydatków uchwala corocznie wysokość wkładek, stosownie do wysokości produkcyi każdej firmy. Wkładki są obowiązujące. Każda firma jest reprezentowana na „Zjeżdzie“ taką ilością głosów, jak wielka produkeya a tem samem i wkładki.

Ponieważ wszystkie uchwały „Zjazdu“ podlegają zatwierdzeniu atamana terskicli kozaków, wychodzą więc często kolizye tego rodzaju, że Zjazd uchwali jakaś sumę np. na szkołę, ataman zaś samowolnie zmienia na poli-cyę lub coś podobnego

W ogólności ten fakt, że posiadaczem ziemi jest wojsko a nie rząd, jest przeszkodą w należytym rozwoju kopalń. Gdy chciano przeprowadzić tramwaj z miasta do kopalń, wojsko zażądało 500 rb. dzierżawy za hektar. Naturalnie projekt upadł, a zimą lub wiosną, czwórka koni zaledwie dowozi zwykły wóz do kopalń.

Ogromnie też ciekawy widok przedstawiają tabory „wodowozek“. Są to beczki na 2 kołach, zaprzężone w jednego konia. Służą dla przewożenia wody do picia dla robotników z rzeki Semdży, odległej o 15 kilometrów. Stanowi to niemałą rubrykę w budżecie kopalń, gdy się ma np. 700 robotników. Czem powodują się kopalnie, że nie przeprowadzą wodociągu? nie wiem.

Ponieważ właścicielem ziemi, jak wyżej wspomnieliśmy, jest wojsko, które zdaje miary górnicze z licytacyi od ¹/₂ kopiejki do 7 od puda, albo i za 40°/₀ z produkcyi, mamy więc jak najdokładniejsze daty statystyczne. Załączona tabliczka poda nam najszczegółowszy obraz pracy w Groznem.

1833-45

64

Produkoya od 1833—1907

w wagonach 676055

46-55

56-65

66-75

76—85

86-93

80

200

320

1490

3406

1893 1894 1895 1896

1897 1898 1899

1900 1901 1902

1903

1904 1905 1906

1907

1908

Hkt.

Tow. Ach-werdoffa . 12800

8384 44986

24869 19833 20637 32236

24199 22563 26099 22891

28647 34176 32359 29059

88V3

Anglo-ros-syj. Maksy mowskie*

Moskiewskie Tow.**

348

6392

3143

4153

4530

3862 2997

3602 2982

5592 9403 8172 7731

9556 8834 7980

11741    32

1936    789

1279

1503

1213    999    761

640    30

Petersburskie Tow.*

486

1027

1501

1719

1691

3334

1341

1546

1191

748    499

552    10

Eossyjski

Standart**

368 2653

3287

2027

1901 2219

1747

1211

1560    49

Schpiss

Tow. . . .

51 13032 18305 11041

8653 11567

12434 10345 11211

129

Kazbekski Syndykat.

345

3020 4566

1706

1745

2838 2880    40

Czeleken Dogostan. Tow. . . .

1420 1231

1028 1528

1759 2042

29

Kaspijsko-Czernomor-skie** . . .

33    316

718 1224

627    453

20

Północno-

Kaukazkie

2049 4103 3224

2670 2128    28

D. Mac Grar-vey ....

817 1537

• 229    768    20 .

Suma . 12800 8384 45426 34882 29586 29603 40355 49104 55821 54518 52435 64152 68907

61398 63079

Obszar ziemi zajęty pod kopalnie .....

Ilość spalonej nafty na kopalniach . . .

Średnia wartość za pud w kopiejkach

1.₄    3.j    6.₅

7-8    7-7

Ilość otworów w eksploatacja .

we wierceniu . zarzuconych . .

Suma .

). Zlały się w jedno.

90    138

1880 3585

9-8

35

43

81

13.₇

56

50

11

117

167    239    286    301    340    343

4737 6016 5760 5248 6416 8512

15.₇

87

60

18

165

377    405 477

8864 10688

8-u    6-72    9-04 14.₆₇ 19.₉₃

112

127

132

160

173

179

206

65

65

63

45

57

75

59

28

31

37

42

50

51

56

205

226

232

247

280    305

321

Przypatrzyszy się liczbom wyż podanym, widzimy, że do 1893 r. produkeya bardzo nieznaczna. Jest to okres szybów kopanych. W tym roku zaczęto wiercieć maszynowo. W 1895 r. firma Achwerdow dostaje wybuch w Nr. 7, który dał w jednym roku około 40.000 wagonów Było to punktem kulmina-nacyjnym a zarazem potwierdzeniem egzys-tencyi Groźnego dla kapitału. Wysokość pro-dukćyi wahała się jeszcze lat kilka, z r. 1899 zaczęła znowu wzrastać, aczkolwiek ilość wybuchowych szybów spadała stale. Ropę dobywa się obecnie łyżkowaniem.

Najlepiej uwidocznia to ilość spalonej na kopalniach, która waha się między 8°/0 a 16°/₀ rocznej produkcyi. Stosunek odwrotny do wybuchów.

Równocześnie zwracam uwagę, że w ilość wierconych otworów wchodzą wszystkie a mianowicie i pogłębiane tz., że w Groznem wobec 4, a jak inni chcą 5, roponośnych warstw musi się po wyeksploatowaniu jednej, iść dalej.

Do zarzuconych, wchodzą nietylko wyczerpane i zagwożdzone na śmierć, lecz i założone nieprawidłowo. Wobec nadzwyczaj stromego upadu skrzydła północnego, omyłka bardzo łatwą. Nadto policzyłem tutaj i wiercone w synklinali groźnieńskiej. Autor tych wierceń do dziś twierdzi w odczytach publicznych, że w łęku cały ocean ropy.

Wobec stosunków, jakie panowały w Ga-licyi, pokazałem w tabliczce ilość ziemi należącej do każdej firmy, jak również każdoroczne zwiększanie się obszaru, znjętego pod kopalnie. To racyonalne „minimum" górnicze jest głównym faktorem rozwoju kopalń na długie jeszcze lata. W Grozuem pracuje obecnie wszystkiego właściwie 8 firm, aczkolwiek na tablicy podałem więcej. Faktyczne zlanie nastąpiło, nazwy jednakowoż pozostały z najrozmaitszych ubocznych względów.

Kapitał, z wyjątkiem jednego czysto a drugiego na pół rosyjskiego, przeważnie zagraniczny. Najsilniej reprentowany francuski i belgijski - Aelwerdow, Kaspijsko - Czernomorskie Tow., Rosyjski Standart, Moskiewskie Tow.-akcye przeważnie w rękach Rotschilda, dalej idzie angielski Schpiss, Północno Kauka-zkie, Dż. Mac-Garvcy, a w końcu niemie-cki-Kazbekski Syndykat.

Tablica wykazuje, że 15°/₀ średnio produkcji spalają kopalnie dla własnego użytku pod kotłami, w warsztatach i w mieszkaniach. Resztę przepompowuje się 4 rurociągami na-leżącemi do 4 rozmaitych firm do miasta na stacyę. Dwa z nich 8“, jeden 6y₂“ a czwarty 5“, przez wszystkie razem można przetłoczyć dziennie do 69400 ton nafty. Długość każdego od 3 do 12 wiorst, czwartego 9 wiorst.

22636

Suma

Nie policzyłem tutaj odkrytych, ziemnych stawów, zwanych „ambarami“, które każda firma ma gotowe na wypadek wybuchu i mogą pomieścić do 35000 wagonów. Można więc zmagazynować około ¹/s całej produkcyi Groźnego w żelaznych rezerwoarach. W ostatnim 8-leciu raz jeden t. j. w 1902 r. zdarzył się wypadek, że ropę dla braku miejsca trzymano w „ambarach“, Był to czas wybuchu słynnego szybu Nr. 38 na kopalni

Achwerdowa. Wszystkie szyby zatrzymano a on bił 2 miesiące bez przerwy, dając po 300 wagonów dziennie.

Magazynowanie niepotrzebne dlatego, że ropa groźnieńska daje tylko około 20°/₀ nafty a reszta jest materyałem opałowym, niema więc obawy, żeby rynek był zapełniony. O tern pomówimy jeszcze później a obecnie poruszę kwestyę działalności rafineryi, która dopiero może uwypuklić znaczenie Groźnego

nietylko dla miejscowego, lecz i zagranicznego rynku.

Rafineryi mamy 4, z czego jedna pracuje z przerwami. Oprócz tych, jedna znajduje

się w budowie specyalnie tylko dla benzyny.

Działalność groźniewskich rafineryi przedstawia się w następujących cyfrach.

Bok

Produkcya

kopalń

Przerobione w rafine-ryach na miejscu

Mazutu

Cena w kopiejkach za pud

Nafty

Cena za pud w kop.

Benzyny

68%    73₀₇₄%

12% 35512

^93°/i0

2782

1^68

14.55

20₃₆

13o5°/°

4461₇

1124% 4077₄

1-31

2%

132

1.566°/0 549₇₁₄

loi 2% 1372₄₅

■ 5₂₄₆°/o 1902

tu

84g°/o

1904    64152    46822₃

83%

1905    68907    50152₃

3-70

1^32%

4838

12₈4

77%    75₄₂₃%

1906    61398    47363₄    35722₉    33₅₀

^68°/o

3850₂

853 %

4039

20 71

25₃₀

lo33°/0

2309₈

&1B8°/°

2577₂₉

6%

2832₆₈

Dla łatwiejszej orjentacyi podałem i procentowy stosunek, z którego widzimy, że wyrób mazutu trzyma się niemal na jednej wysokości, jako towar opałowy. Mam na myśli ogólną ilość każdorocznej przeróbki.

Wydatnośe nafty zawisła z jednej strony od popytu, z drugiej od różnicy jakościowej ropy. Z rozmaitych kopalń rona jest różna, największe jednakowoż różnice zawisłe od horyzontów. Ropy górnych warstw dają wszystkiego około 20°/₀ destylatu, gdy dolnych do 30°/₀.

Nadzwyczaj ciekawą jest charakterystyka działalności poszczególnych rafineryi z ogólnie przerobionego w Groźnem surowca.

Największa wiec ilość ropy przypada na rafinery ę kolei. Wyjątek stanowi w 902 r., lecz tylko z powodu, iż pożar zniszczył des-ty-larnię.

Chociaż dwie pierwsze rafinerye przerabiają około 20°/₀ surowca, nafty procentowo otrzymują grubo mniej od dwu drugich.

Procentowy stosunek otrzymywania nafty.

Bok

Achwerdow

Władykauk.

Kolej

Uspiecli

Kazbekski

Syndykut

1900

18

836

1901

12

92

Kafinerye :

1900

1901

1902

1903

1904

1905

1906

1902

12

11

Tow. Achwerd.

26io

19g

54

32₉

31₄

40₅

1903

19

486

Władykaukauk. Kolej......

Uspiecli.....

Kazbekski Syndykat ......

1904

10

71

4₈o

66

IO4

69₂

30₅

56₈

56₂

53₀

1905

O52

®81

11

10₇

Ö5

44

4₅

1906

^45    ^3

NI tp to ts) M l-Ł to -<1    h-*-    O

GO    OI    CO    03    O    C2

o co £* ta h* o» to

I g    œ £ I i

¹    »    8 g fe 1    1

4₈

4₈

li

pójść w ruch.

ma

Procentowy stosunek wypuszczania ropy na rynek.

1900 1901 1902 1903 1904 1905 1906

z każdym rokiem wytwarzają jej więcej, a nawet budują specyalnie rafinerye, która w bieżącym r.

36 323 46j 443 17₉ 23₄

51i

27₉

14₂

⁶s

56₉    51,    34₄    29₂    To w. Acliwerd.

24₅    26₃    47₈    52₄    Władyk.    Kolej.

10₆    9₃    14s    18₇

7g    13₃    3₃    —-

Achwerdow

Uspiecli Kazb. Syndyk.

Wład. kolej Uspiecli Kazb. Syndyk.

1900 1901 1902 1903 1904 1905 1906

GO

to

o

^    ^ «S*

05

ta ta    4-

CO    g ’ S I

CD lO CD I

su-

Mniejsze 2 rafinerye przerabiające' tylko 10°/₀ z ogólnej sumy surowca a nafty otrzymują około 20°/₀. Zjawisko to należy tem wytłómaczyó, że celem przeróbki jest wyrobić jak najdroższy towar wobec małej ilości surowca, który łatwiej zbyć przy większej ruchliwości kupieckiej. Jednakowoż egzysten-cya obu rafineryj silnie jest zagrożoną wobec umowy, jaką zawarli w 1902 r. najwięksi producenci, ażeby w Groznem prócz Ach-werdowa i Kolei nikomu nie sprzedawać rowca.

Od roku 1905 t. j. od opodatkowania oczyszczonej benzyny 60 kop. od puda, upadł jej wyrób a wyrabia sie li tylko dla konsumcyi samej Rosyi. W zamian wzmógł się ogromnie wyrób nieoczyszczonej, która idzie zagranicę.

Co do wywozu z Groźnego to podajemy następujące dane tylko za r. 1906:

Z ogólnej sumy wyrobionej nafty 4039g5 wagonów :

Procentowy stosunek wypuszczonego „mazutu“.

1900 1901

1902 1903 1904 1905 1906

Achwerdow

20

18₄

53₀

29₃

29₅

38₅

30₈

Wład. Kolej Uspiecli Kazb. Syndyk.

71»

73,

33,

62₃

60,

56₇

64₈

1. ) 62₅°/₀ wywieziono przez port Nowo-rosyjski za granicę do Francyi.

2. ) 12₇°/₀ koleją przez Sosnowice, Wierz-bołowo, Grajewo i Mławsk do Niemiec*).

3. ) 3₉°/₀ do centralnych gubernii Rosyi.

4. ) 9₃°/₀ na Północny Kaukaz.

5. ) 4₈°/₀ dla użytku Władykaukazkiej

Kolei.

85

89

4₄

83

84

4₄

4i

69

1₄

Ostatki t. z. „mazat“ służą na opał i 66°/₀ wyrabianego towaru w Groznem zabiera Władykaukazka Kolei. Długość jej od Rostowa do Baku z odgałęzieniami -wynosi 2328 wiorst, a niema ani jednej lokomotywy ani jednego warstatu opalanego węglem. Zagłębie Donieckie odległe wszystkiego o jakieś 8 godz. jazdy od Rostowa, gdy Groznyj o 25 godz.

Na koniec podam jeszcze tabliczkę pro-oddawanej na rynek benzyny. Do chwili skupienia się tego towaru w rękach Rosyjskiego. Standartu, benzyna była produktem ubocznym, obciążającym rafinerye, obecnie:

Benzynę nieoczyszczoną wywozi się w cysternach i beczkach. Z ogólnej sumy 52₈°/₀ do . Noworyjska, skąd przeważnie do Francyi a 42°/₀ do Baku, gdzie ją firma Br. Nobel przerabia na szlachetniejsze odmiany. Oczyszczona w ilości 470 wagonów pozostaje w Rosyi.

Co do mazutu, jak już wspominaliśmy, to 66₄°/₀ zabiera kolej, 33₆°/₀ centralne gubernie z czego Wołga ^°/₀ przez Petrowski port i Północny Kaukaz.

Surowca wywieziono 9599₃₈ wagonów, z czego na Noworosyjsk 51°/₀, do centralnych gubernii 8°/₀, na Północny Kaukaz 33°/0 i dla miejscowego użytku 7₃°/₀.

*) Oryginalne, że Groznyj może konkurować z Galicyą, będąc od granicy odległe o jakieś 2.500 wiorst.

w 1907, daty.

wobec wyż podniesionego

Cały zagraniczny handel nafta i benzyna przez Noworosyjsk jest skupiony w rękach Rosyjskiego Standartu (Rotschild), który ma iamźe rafineryęi rezerwoary, Odległość między Noworosyjskiem i Groźnym 817 wiorst, a do Petrowska 148 w. Widzimy więc, źe Groznyj ma ściśle określony rynek a miejscami może nawet konkurować i na babińskim rynku. Dlaczego Galicya mając wszystkiego o 35 tysięcy wagonów większą produkcyę przechodzi takie krachy ? niech sobie odpowie uważny czytelnik. Interesujących się końcem mego artykułu odsyłam do pracy inź, Żydkowa z której zaczerpnąłem niektóre

Groznyj, 20 czerwca 1908 r.

Ins. J. Strsetelski.

Okólnik do P. T. Uprawnionych do wydobywania i pp. Kierowników ruchu kopalń oleju ziemnego w Borysławiu i Tustanowicach.

Wskutek przedstawień wniesionych przez delegatów P. T. Uprawnionych do wydobywania na wspólnej konferencyi, odbytej w d. 7. lipca b. r. zmieniam okólnik z dnia 24. czerwca b. r. 1. 5515/08 i wydaję następujące zarządzenia:

Każda kopalnia II. klasy niebezpieczeństwa musi po myśli § 15. p. g. p. i okólnika z dnia 22. sierpnia 1907 1. 6559 posiadać doły odpowiedniej pojemności dla przechowywania swej produkcyi.

Każda więc kopalnia winna jest do 8 dni wykazać się przed urzędem górniczym okręgowym, źe ma jeszcze na 50 cystern wolnego miejsca albo w swych dołach na kopalni lub też, źe ma zagwarantowane gdzieindziej tyleż miejsca na magazynowanie ropy.

Wobec skonstatowanego urzedownie faktu, źe ogółem we wszystkich i żelaznych i ziemnych zbiornikach wszystkich towarzystw magazynowych w stosunku do ogólnej wysokości produkcyi jest miejsca zaledwie na magazynowanie produkcyi tylko z kilkunastu jeszcze dni, wstrzymuję wszelkie dalsze pogłębianie, jalcoteź roboty, jak wyrabianie zasypów, kurzawki i t. p., któreby mogły spowodować wzrost produkcyi w tych wszystkich otworach świdrowych, które osiągnęły już większą produkcyę około 10 cystern dziennie lub więcej. W takich otworach świdrowych dozwolonem jest podczyszczanie tychże i to tylko zapomocą koronki. Na dalsze roboty w takich otworach świdrowych będę mógł pozwolić tylko tym kopalniom, które mi się wykażą, że posiadają w swoich zbiornikach dość miejsca do magazynowania większej ilości ropy na dłuższy jeszcze czas.

Na pp. Kierowników nakładam obowiązek ścisłego zastosowania się do tego zarządzenia pod rygorem z § 80 kraj. ust. naft. oraz do bezzwłocznego doniesienia mi o otrzymaniu produkcyi 10 cystern lub więcej dziennie w którymkolwiek z otworów świdrowych pozostających poh ich kierownictwem, oraz do bezzwłocznego doniesienia mi, ile wynosi obecnie produkcya w każdym ze samopłyną-cych otworów świdrowych pozostających pod ich kierownictwem.

Wreszcie zawiadamiam P. T. Uprawnionych do wydobywania, źe c. k. Namiestnictwo dało do dyspozycyi Krajowego Związku producentów miejsce na kilka wielkich zbiorników ziemnych w lesie kameralnym w Tu-stanowicach, braku miejsca na magazynowanie ropy w zbiornikach, wzywam wszystkie kopalnie do bezzwłocznego przystąpienia do wspólnej akcyi, celem natychmiastowego kopania wielkich dołów na ropę po 1.000 cystern, by ropa nie płynęła z braku miejsca do potoków.

Sytuacya jest tak poważną, że gdyby ten apel nie poskutkował, byłbym zmuszony wstrzymać dalsze roboty na tych wszystkich kopalniach, któreby do akcyi w tym kierunku nie przystąpiły a nie były wstanie udowodnić niezbicie, źe mają miejsce na magazynowanie znacznych ilości ropj» na dłuższy jeszcze przeciąg czasu.

Byłoby wskazanem, by akcyę tę wspólną oddać w ręce Krajowego Związku producentów po dostarczeniu mu przez kopalnie potrzebnych do tego funduszów.

Ze względu na częste wypadki pożarów i eksplozyi z jednej strony a z drugiej na fakt, który wykazały dotąd przeprowadzone inspekcye kopalń nafty, źe urządzenie rygu .

wiertniczego na wielu jeszcze otworach świdrowych nie odpowiada wymogom okólników z dnia 29. czerwca 1907 1. 4833, 18. listopada 1907 1. 9210 i 18 maja 1908 1. 4364, zwracam uwagę P. T. Uprawnionych do wydobywania, źe w razie skonstatowania w przyszłości braków w tym kierunku, będę postępował z całą surowością i bezwzględnością.

Wreszcie celem zapobieżenia przedostawaniu się ropy wybuchowej do jarów i potoczków a stąd do rzeki, należy każdą wieżę i zabudowania wiertnicze zabezpieczyć wałem conajmniej na 1 m wysokim z dobrze ubitej ziemi. Wał ten od strony spadu terenu musi być odpowiednio wyższy. Zwłaszcza kopalnie posiadające otwory świdrowe w pobliżu jarów, parowów i strumyków win

Sprawą tą interesuję się całkiem spe-cyalnie i starałem się wglądnąć w protokoły obrad komisyi ministeryalnej, jednak na-Ewentualnym rekursom przeciw powyź- próżno. Oświadczono mi bowiem, iź proto-

szym zarządzeniom nie przyznaję mocy wstrzy- koły z obrad komisyi stanowią tajemnicę mującej na zasadzie § 231 p. u. g.

C. k. Urzędnik okręgowy Br. Midowicz.

ne są w ciągu 30 dni od doręczenia zabezpieczyć należycie wałami brzeg swego terenu od strony jaru, parowu względnie potoczka.

Mowa

posła Zarańskiego w Radzie państwa.

(Ciąg dalszy).

Wysoka Izbo! Obecnie pragnąłbym omówić kwestyę węglową, której rozwiązanie w wysokim stopniu dotyczy zarówno interesów naszego kraju jak i całego państwa, a którą Wysoka Izba zajmowała się podczas sesyi jesiennej ubiegłego roku, z okazyi nagłego wniosku posła Krausa. Powszechnie znanem jest, iź dla studyowania tej kwesty i i sformułowania projektów pomocy rządowej, ustanowioną została specyalna komisya mini-steryalna, z obrad której J. E. pan prezydent ministrów, odpowiadając na interpelacyę p. Klofaca łaskawie przytoczył nam kilka szczegółów. I tak poinformował J. E. Wysoką Izbę, iż kwestya węglowa od szeregu miesięcy przez rzeczoną komisyę poddaną została najdokładniejszemu badaniu, i źe nie tylko wszelkie prace przedwstępne już ukończono, ale i program wdrożyć się mającej , akcyi, po części nawet aż do szczegółów opracowany i ustanowiony został. Wkrótce po tej odpowiedzi pojawiła się w prasie codziennej wiadomość, iź zamierzonem jest opracowanie rnemoryału z obrad tej komisyi, którym objęty byłby cały materyał, a strona praktyczna poddaną być miała dokładnemu omówieniu. Od tej chwili miuęło pół roku, a memoryał do dziś dnia, ku naszemu wielkiemu ubolewaniu, ciągle jeszcze ogłoszony nie został. Nie wiem jakimi powodami kieruje się rząd odraczając publikacyę memoryał u w tej nader ważnej i wysoce pilnej sprawie; obawiam się jednak, że jeżeli rozwiązanie tej, bezwątpienia trudnej kwesty i, pójdzie w tern samem tempie co ogłoszenie rnemoryału, to będziemy na nie bardzo długo czekać musieli.

urzędową, (Słuchajcie.)

Proszę panów zastanowić się łaskawie nad tem przeciwstawieniem: protokół w sprawie węglowej — tajemnicą urzędową. Przypuszczam, iź nie wszystko co w komisyi tej mówiono musiało być bardzo mądrem, skoro przebieg obrad utrzymanym być musi w tak głębokiej tajemnicy. (Wesołość.) Lecz nieclice słów mych poświęcić satyrze, zmierzam do konkretnych wniosków ujętych w następującej rezolucyi (czyta):

1. Wzywa się rząd do przedłożenia Radzie państwa jaknajrychlej projektu ustawy, która upoważni rząd do nabycia pól węglowych i szurfów za maksymalną cenę 20 milionów koron.

2.    Wzywa się rząd, by Radzie państwa jaknajrychlej przedłożył nowelę do pow. ust. górniczej, której przepisy zaostrzyć mają obowiązujące obecnie przepisy budowlane dla nadanych pól górniczych i szufrów, zarazem także przestarzałe przepisy o wymiarze udzielić się mających dla jednej odkrywki miar górniczych i o dopuszczalności nadania, zmieniają w tym kierunku, źe wymiar znacznie się powiększa, a nadania rozszerzone zostają także i na odkrywki wiertnicze.

3.    Wzywa się rząd, by Radzie państwa

przedłożył projekt noweli do pow. ust. górniczej, którym uprawnienia szurfowe na przeciąg najbliższych lat 10 zastrzega się na rzecz państwa. (Oklaski).

Wiadomo powszechnie, iż wskutek wysokiej konjunktury przemysłu w roku ubiegłym, wytworzył się poważny brak, a co za tern idzie i drożyzna węgl. W ostatnich czasach pojawiły się z rozmaitych stron rozliczne projekty usunięcia i rozwiązania przesilenia węglowego; sprawą tą zajmował się w pierwszym rzędzie dolno-austryacki sejm, gmina wiedeńska, Izba handlowa i przemy słowa w Pradze, która pierwsza poruszyła myśl zorganizowania konsumentów przez unormowanie uzudsów handlowych i wprowadzenie węgla na giełdę, następnie Izba giełdowa wiedeńska, wiedeńska giełda dla produktów rolniczych, kilka izb handlowych i przemysłowych, prasa codzienna i niekóre korpora-cye i stowarzyszenia. Nie omieszkam przy innej sposobności omówić rozmaitych pro jektów, z których niejeden daje podstawę dla bardzo poważnej i celowej debaty; krótki czas wydzielony mi dzisiaj nie pozwala niestety nawet na dokładne omówienie projektu najważniejszego, zmierzającego do upaństwowienia całego kopalnictwa węglowego, i zniewolony jestem do omówienia tej kwestyi, którą zajmują się wniesione w ciągu niniejszej sesyi wnioski posłów Kunschaka, dr. Drexla i tow. tudzież dr. Benkovica i tow. wreszcie Reumaua, Austa, Cingra, dr. Dia-manda i tow. odłożyć do późniejszego terminu.

Z całego kompleksu trudnych do rozwiązania kwestyi pragnę dzisiaj zająć się tylko omówieniem zapowiedzianego w mowie tronowej rozszerzenia państwowych kopalń węgla, tein bardziej, iż w ostatnich czasach pojawiły się w prasie wiadomości o przedsięwziąć się mających, a nawet przedsięwziętych już przez rząd krokach, które zdaniem mojem nie zupełnie odpowiadają istotnym stosunkom.

Państwo posiada dziś kopalnie węgla jedynie w Czechach a produkcya ich jest dość poważną. W porównaniu z produkcya wszystkich czeskich, a tembardziej wszystkich austryackich kopalń węgla, stanowi ona jednak „une quantité négligeable“, dlatego też państwo jako producent poddać się musi większości producentów prywatnych i przy normowaniu ceny nie może odgrywaé takiej roli, jaka przypadła by mu w udziale, gdyby w stosunku do całości miało większy udział.

Takie stosunki panują w Czechach. A cóż powiedzieé należy o krajach nie posiadają-ych kopalń rządowych, cóż w szczególności Galicyi, której północno-zachodnia część par excellence nadaje się do rozwoju górnictwa. Nie ulega wątpliwości, iż rząd przez zapowiedziane w mowie tronowej nabicie licznych kopalń i szurfów, będzie musiał podjąć konkurencyę z przedsiębiorstwami prywatnemi. Przewodnia rola przypada państwu w szczególności tam, gdzie geologiczne stosunki każą się spodziewać odkrycia nowych złóż węglowych, a to właśnie ma miejsce w krakowskiem zagłębiu węglowem, które rokuje najpiękniejsze nadzieje na przyszłość.

Gdy przed 10 czy 15 jeszcze laty twierdzili geologowie, którzy zresztą i tym razem, jak to się niejednokrotnie zdarza, popełnili drobną omyłkę, iż galicyjska formacya węglowa stanowi dalszy ciąg pokładów w górnym Śląsku i Król. Polskiem, których granicą południową jest Wisła, a wschodnią południk przechodzący przez Tenczynek koło Krzeszowic, to dziś z całą stanowczością stwierdzonem zostało, iż formacya ta sięga bardzo daleko ku południowi po prawym brzegu Wisły i południowej granicy tej for-macyi do dziś dnia nie osiągnięto. Co do granicy wschodniej, to przemawia wszystko za tern, iż formacya ta sięga poza Kraków, Bochnię, Tarnów, Rzeszów, a może i dalej jeszcze ku wschodowi. Jeżeli jeszcze wpomne, iż w licznych punktach tego okręgu napotkano węgiel lepszej jakości, aniżeli znane dziś marki galicyjskie, a gdzieniegdzie nawet odkryto węgiel koksowy, co daje możność podjęcia skutecznej konkurencyi z węglem pruskim w bliskiej przyszłości, to sądzę, iż rząd miałby uzasadnioną podstawę do bliższego zajęcia się tym obiecującym okręgiem i wdrożenia poważnej akcyi około zgłoszenia i nabycia terenów szurfowych. Z rozmysłu użyłem tu zwrotu „poważna akcya“. Dotych-

czasowe

bowiem zgłoszenia szurfów przez rząd w okręgu krakowskim, a nawet na Śląsku, o czem wspominała cała prasa, a w szczególności pisma wiedeńskie, nie zasługuje na miano „poważnej akcyi“. Cóż bowiem uczynił rząd?

wywodów, poświęconej przemysłowi naftowemu, poruszyłem także kwestyę polityki kolejowej, która bardzo poważne nasuwa nam refłeksye. Przedmiot ten poruszyć muszę i w rozdziale traktującym o węglu, gdyż pro-dukcya węgla poważnie cierpi wskutek tej właśnie polityki. Poprzednio już wskazałem, iż zapotrzebowanie węgla kolei galicyjskich pokrywa w znacznej części zagranica. O ile się nie mylę, sprowadza się dla okręgu lwowskiej dyrekeyi około 28.000 wagonów węgla pruskiego rocznie. Dla tego zagranicznego węgla udziela rząd coraz to nowych udogodnień transportowych i taryfowych, wskutek czego i tak już ciężkie warunki konkurencyjne, coraz bardziej na niekorzyść naszego kopalnictwa węglowego się kształtują. (Skandal). Jeżeli tedy zarząd kolei twierdzi, iż zapotrzebowania swego nie może pokrywać u austryackich kopalń z powodu braku węgla, to muszę ze swej strony zapytać, dlaczego zarząd kolejowy rozpisuje rozprawy ofertowe, właśnie w najnieodpowiedniejszym czasie, w czasie największego braku węgla? W spokojnym czasie mogą całe zapotrzebowanie kolei pokryć zarówno galicyjskie, jak i pozagalicyjskie kopalnie węgla, lecz należy zamówienia czynić nietylko w odpowiednim czasie, lecz także i na dłuższy czas.

W czasie największego braku wagonów rezerwuje się setki wozów austryackich dla transportu pruskiego węgla. Podczas gdy nasze stacye węglowe dla braku miejsca po-prostu się duszą, to pruskie koleje wspaniale wyposażyły najnowszemi urządzeniami swoje stacye węglowe i dojazdowe, i to za nasze austryackie pieniądze. Za każdy wagon węgla eksportowego każą one sobie mianowicie

bühr“ t. j. należytości za zestawienie pociągu. W razie zastoju w ruchu kolejowym, czyni się w pierwszym rzędzie wszystko dla gładkiej ekspedycyi pruskich pociągów węglowych, natomiast nasze pociągi węglowe tak długo stoją w otwartem polu, póki ich złodzieje doszczętnie nie splądrują. (Słuchajcie).

Szkodliwszą jeszcze jest nasza gospodarka taryfowa. Węgiel pruski, posiadający w porównaniu z węglem galicyjskim, poją-

Hołdując staro-austryackiej zasadzie, iż w Austryi wszystko musi się spóźnić, zgłosił rząd w marcu b. r. w urzędzie górniczym okręgowym w Krakowie 3610 szurfów. Jest to bezwątpienia cyfra bardzo poważna. Przypatrzywszy się jednak bliżej gdzie szurfy te są położone, zobaczymy, iż pokryte zostały takie tereny, które już poprzednio i to dość dawno przez prywatne przedsiębiorstwa zgłoszone zostały. (Wesołość). Austryackie ustawodawstwo górnicze dopuszcza mianowicie kilkakrotne pokrywanie wyłączności górniczej przez różne osoby. Rząd zajął tu bardzo wygodne stanowisko, gdyż pobiera tylko odnośne opłaty; a że pobiera niejednokrotnie opłaty za uprawnienia zupełnie bezwartościowe, to go nic nie obchodzi. Jeżeli zatem zajdzie wypadek, iż posiadacz najdawniejszego uprawnienia zapomni odnowić je w terminie, w prawa jego wchodzi posiadający późniejsze uprawnienie i to nawet w tych wypadkach, gdy poprzednik przedsięwziął już bardzo kosztowne odkrywki. Spekulantów takich w praktyce nazywają charakterystycz-nem mianem „Laurer im Felde“. Istnieje prócz tego jeszcze jeden gatunek spekulantów. Ci znajdują swój zysk kontrolując dokładnie czas upłynięcia uprawnienia szurfo-wego. Jeżeli uprawniony zapomni odnowić w terminie zezwolenie szurfowe, przychodzą spekulanci do władzy już następnego dnia i zgłaszają te same szurfy. Także i tę rolę przejął rząd, jak dowodzi znany mi wypadek przez austryackie koleje dojazdowe opłacać z ostatnich czasów. A jeżeli dodam, iż ten premię we formie t. zw. „Rangierungsge-sam rząd, który zgłasza szurfy w ten czy ów sposób, ma prawo obce szurfy prolongować, lub prolongaty odmówić, to zdają się mieć racyę ci, którzy postępowanie rządu charakteryzują jako „czatowanie w polu“. Pozwolę sobie postępowanie rządu w tym kierunku poddać dokładnej kontroli i nie omieszkam w danym wypadku informować Wysoką Izbę o t. zw. akcyi szurfowej rządu.

Wysoka Izbo ! W pierwszej części moich

wiającym się w handlu wyższą wartość opałową,

dobywany w znacznie korzystniejszych warunkach odbudowy i podatkowych, przewozi się znacznie taniej, aniżeli węgiel galicyjski. Dla przewozu węgla pruskiego do stacyj galicyjskich i bukowińskich przyznano najniższą istniejącą taryfę wyjątkową II, pod-ozas gdy dla naszego węgla obowiązuje znacznie wyższa wyjątkowa taryfa I.

Z tego wynikają znaczne różnice w kosztach transportu. Ze zestawienia, jakie sporządziłem sobie, wynika, iż na dłuższych przestrzeniach kolei państwowych fracht dla górnośląskiego węgla jest o wiele tańszym, aniżeli fracht dla węgla krajowego na przestrzeniach krótszych. Pod tymi warunkami o skutecznej konkurencyi węgla galicyjskiego z węglem górnośląskim mowy być nie może, i temu też przypisać należy, iż na wschodnio-galicyjskich i bukowińskich kolejach prawie wyłącznie opala się węglem pruskim.

Jak ciemnemi drogami kroczy nasza polityka taryfowa, widzimy pozatem z następujących przykładów: Przewóz węgla z Katowic do Morawskiej Ostrawy kosztuje 426 h. za tonę, podczas gdy w odwrotnym kierunku 454 h. (Słuchajcie!) Różnica frachtu wynosi zatem 38 h. na niekorzyść naszego kopalnictwa węglowego. Z Laurahütte do Hruszo-wa wynosi fracht 440 h. za tonę, z Hruszo-wa zaś do Laurahütte 483 hal. Ponieważ odnosi się to do tych samych relacyj, przeto przytoczone różnice frachtów zarówno na galicyjskich kolejach państwowych, jak i na kolei północnej, dają nam niezbity dowód karygodnego uprzywilejowania zagranicznego produktu, który naszemu państwu nie opłaca żadnego podatku i obcym poddanym daje pracę i zarobek/

Dla wyrównahia tych w wysokim stopniu niesprawiedliwych różnic i dla obrony naszego przemysłu wogóle, a galicyjskiego kopalnictwa węglowego w szczególności, musimy tedy domagać się:

1.    Upaństwowienia kolei lokalnej Sier-sza-Trzebinia-Skawce i Piła-Jaworzno, wzgl. przeracliowania taryfy kolei państwowych na te koleje lokalne.

2.    Udzielenie wyjątkowej taryfy II dla transportu węgla krajowego do wszystkich

stacyj wschodnio-galicyjskich i bukowińskich.

3. Zniżenie taryf na liniach kolei północnej w stosunku do górnośląskich gatunków węgla.

Zapowiedziane subskrybowanie gmin na cele urządzania składów węgla uważamy za bardzo wskazane w interesie konsumującej publiczności. Przy tej sposobności musimy jednak wystąpić z żądaniem, ażeby przy zaopatrywaniu tych składów brano pod uwagę tylko węgiel krajowy sprowadzany wprost z kopalń z wykluczeniem pośredników.

(Dok. uast.)

KRONIKA.

Personalia. Cesarz nadał radcy ministeryal-nemu w ministerstwie robót publicznych p. Emilowi H o m a n n o w i krzyż kawalerski orderu Leopolda.

Produkcya Borysławia i Tustanowic wynosiła w lipcub. r. w przybliżeniu 13.100 cystern, w porównaniu zatem z czerwcem b. r. obniżyła się o 3.068 wagonów. Do zmniejszenia się produkcyi przyczynił się w znacznej mierze pożar „Oil City" ; wskutek rozporządzenia urzędu górniczego wstrzymano obecnie wszelką akcyę ratunkową i pożar szaleje z niezmniejszoną siłą. Na Ty-śmienicy palą ropę, chcąc w ten sposób uwolnić wodę i sąsiednie pola od zanieczyszczenia. Donoszą, że szyb „Anne n“, zagwożdżony przez puszczenie koronki dla przeczyszczenia otworu świdrowego; wiadomość ta wymaga potwierdzenia. Prócz powyższego, zagwożdżonycli jest obecnie cały szereg dalszych produktywnych szybów; i tak. na „Wygodzie" ściśnięte rury, „M arya Teresa II“ zagwożdżona, toż samo Laupenmühlen IV., Maryśka etc. Na „Jadwidze“ przerabiają ryg płuczkowy na kanadyjski. Na „Fauście“ silne czasowe wybuchy ropy, dochodzące do przeszło 20 wagonów dziennie.

Tow. „Petroleum-Licht und Kraft-Gesellschaft“, ktorego wielka rafinery a nafty w Limanowej wkrótce zostanie puszczoną w ruch, podwyższyło kapitał akcyjny z 4 do 8 milionów kor.

Zniesienie 29-milionowej grzywny na Standard Oil Comp. Sąd związkowy w Waszyngtonie zniósł wskutek rekursu wniesionego przez tow. Standard Oil Co. grzywnę w wysokości 29.240.000 dolarów i zarządził wznowienie postępowania przez sąd pierwszy. Prezydent Roosevelt, będący jak wiadomo inicyatorem akcyi antitrustowej, miał się wyrazić, iż tow. Standard, mimo zniesienia grzywny nie ulega najmniejszej wątpliwości i byłoby to wielką niesprawiedliwością, gdyby towarzystwo to dzięki swym potężnym środkom uni-

knęło kary, która bezwątpienia spotkałaby każdego słabszego oskarżonego.

Krajowy wiec gorzelniczy odbędzie się we Lwowie w wielkiej sali ratuszowej w niedzielę dnia 23. sierpnia 1908 r. Polskie Towarzystwo go-rzelnicze podjęło w tej sprawie akcyę i zawiązało komitet inicyatywy dla zwołania tego wiecu. Komitet ów rozesłał już tysiące zaproszeń do właścicieli i przedsiębiorców gorzelni, do rafinerów spirytusu, fabrykantów wódek, do fabrykantów urządzeń i przyborów gorzelnianych, do mężów teoretycznej wiedzy gorzelniczej, do towarzystw i różnych instytucyj rolniczo-przemysłowych i wreszcie do wszystkich kierowników gorzelń w Ga-licyi.

Krajowy wiec gorzelniczy zastanowić się ma nad ogólnemi sprawami gorzelnictwa galicyjskiego, które, jako silne w kraju, rozwinęły przemysł rolniczy posiada wiele niedomagań i potrzeb sobie właściwych, a nad któremi wiec gorzelniczy zastanowić się powinien. Proponowana przez rząd podwyżka podatku od wódki nałoży już w niedalekiej przyszłości znaczuiejszy ciężar na ten przemysł krajowy, należy też omówić tę sprawę i ob-myśleć sposoby złagodzenia nowego ciężaru spaść mającego na konsumentów a tern samem i na procentów spirytusu i wódek. Krajowy wiec gorzelniczy rozpatrzy również bardzo ważną kwestyę opalania ośmsetkilkudziesięciu gorzelń galicyjskich ropą naftową, która jako produkt krajowy powinna wyprzeć z gorzelń naszych palenie węglem pruskim. Pracownicy gorzelniami mają także wiele wsżnych postulatów zawodowych do omówienia na wiecu. Wszystkie interesowane w gorzelnictwie koła rolnicze, techniczne, przemysłowe, handlowe i naukowo techniczne prosimy w zapowiedzianym wiecu gorzelniczym uczestniczyć. Jest to sprawa dla ekonomicznego rozwoju kraju ważna, by ją zaniedbywać i lekceważyć.

Ogłoszenia.

Ostrowski & Cudek

Ogłoszenia.

Urzędnik ten miałby zająć posadę naczelnika (mającego się dopiero utworzyć) urzędu dla wysyłki ropy w Drohobyczu.

Warunek ubiegania się o tę posadę stanowi teoretyczne wykształcenie i kilkołetnia praktyka chemiczno technologiczna przy budowie i ruchu rafinery i ropy,

2. Posada urzędnika o wykształceniu magazynowo - technicznom; kandydat musi przedłożyć dowody odbytych studyów i kil-koletniej praktyki w kierunku mechaniczno-technicznym przy budowie i ruchu rafinery i ropy.

Dalsze warunki przyjęcia zależne będą od osobnej umowy, przyczem zaznacza się, że po nadaniu posady może nastąpić wcielenie kandydata do statutu urzędników kolei państw., a to po upływie pewnego okresu próbnego, alboteż pozostawi się go o charakterze prowizorycznym na warunkach szczegółowo określonych w umowie jaką by z nim zawarto.

Odnośne ostemplowane oferty, zaopatrzone w dokumenty, jakoto: metrykę, świadectwa szkolne, dowody nabytych wiadomości fachowych i świadectwa służbowe przy równoczesnem podaniu wysokości żądanego-wynagrodzenia, należy wnieść najdalej do dnia 25. sierpnia 1908 2-ga godzina popoł. do protokołu podawczego c. k. Dyrekcyi kolei państw, we Lwowie.

Bliższych informacyj udziela p. naczelnik oddziału 4 wspomnianej c. k, Dyrekcyi.

Lwów dnia 3. sierpnia 1908.

C. k. Dyrekcya kolei państw, we Lwowie.

KONKURS.

Z powodu wprowadzenia opalania maszyn ropą na galicyjskich i bukowińskich liniach c. k. kolei państwowych rozpisuje ni-uiejszem c. k. Dyrekcya kolei państw, we Lwowie konkurs na dwie posady urzędników technicznych, które w biegu miesiąca września 1908 będą nadane, a mianowicie:

1. Posada urzędnika z wykształceniem chemiczno-technologicznem.

Biura

Krajowego Związku Producentów ropy

Stów. zarejestr. z ogran. poręką

znajdują się

we Lwowie

ul. Kołłątaja 1. 2 (plac Smolki 4.)

Dr. Bronisław Malewski

adwokat krajowy we Lwowie

ma swoje biuro przy placu Maryackim 1. 10. Telefon nr. 850.

Związek producentów ropy opałowej

KOPAŁ“

we Lwowie ul. Kraszewskiego liczba F

Telefon 854.

to

\Sf

to

/ł\

Z. Bielski & Ä. Łukaszewski

«y

to

to

to

inżynierowie-przedsiębiorcy

wykonują w przedsiębiorstwie roboty ziemne, budowlane, instalacyjne i wiertnicze, przeprowadzają rewizye i badania instalacyj gazowych i elektrycznych, wykonują torpedowanie szybów wiertniczych.

Wykonanie podjętych robót punktualne, sumienne i fachowe.

S/

4S

(«V

Borysław.

Towarzystwo prawnej ocßrony podatnihów

we Lwowie ni. Sienkiewicza 1. 5 II. p.

załatwia z pomocą sił konceptowych, fachowo wykształconych (byłych urzędników skarbowych) zeznania do podatków osobisto-dochodowyeh, rentowego, powszechnego, zarobkowego

i t. d.

Podania o wstrzymanie egzekueyi i zezwolenie na ratalną spłatę podatków i naleźytości

stemplowych i prawnych.

Reknrsa przeciw wymiarom wszystkich podatków i naleźytości oraz we wszystkich sprawach karnych, podatkowych i konsumcyjnych, gorzelnianych i browarnianych.

"Wpisowe 1 korona. — Wkładka roczna 2 koron.

Przedsiębiorstwo dla głę=

bobich wierceń

Œif Sulimirsfoi

w Borysławiu

długoletnie doświadczenie na kopalniach ropy w Galicyi, na Kaukazie i w Rumunii; obejmuje akordy wiertnicze ewent. z własnym udziałem. Ekspertyzy terenów galicyjskich i kaukazkich. Kupno i sprzedaż terenów naftowych. Wyłatczne zastępstwo fabryki lin stalowych Braci Batorowięzów w Drohobyczu.

5$ BIURO 5$

technicznej, prawnej i handlowej porady, tudzież pośrednictwa w sprawach górniczych

Mzmmu KOSTRIO0JICZA

zaprzysiężonego inżyniera górniczego, em. c. k. starszego komisarza górniczego, b. naczelnika c. k. Urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle, b, technicznego urzędnika gal. kopalń i warzelń soli, kopalń nafty i wosku ziemnego etc.

w JAŚLE.

Towarzystwo akc. dla przem. naftowego.

fabryka narzędzi wiertniczych

w Borysławiu

wykonuje i ma na składzie:

Żurawie wiertnicze szczególnie silnej konstruk-cyi. — Żerdzie wiertnicze z najlepszego mate-ryału. — Świdry ekscentryczne patentu M. Long-champs’a, jakoteż wszelkie przybory do głębokich wierceń. — Tłoki do wydobywania ropy patentu Mikucki, Krynicki, Żubr. — Zbiorniki na ropę opałową. — Gazowńiki specyalnej konstrukcyi. — Mierniki na ropę. — Odlewy żelazne i metalowe. — Naprawa kotłów parowych.

Cenniki i kosztorysy na żądanie.

ROBERT KERN

Zastępstwo Witkowickiej fabryki rur.

Centralne biuro dla Galicyi we Lwowie, Kopernika 18

z bogato zaopatrzonymi składami w Borysławiu i Krośnie

wykonuje

w najkrótszym czasie dostawy wszystkich dymenzyi kutych rur gazowych, wodociągowych i parowych, czarnych, pocynkowanych i asfaltowych wraz z przynależnymi łącznikami; dostarcza rury płomienne do kotłów parowych, rury wiertnicze hermetyczne, rury pompowe, stalowe rury mufowe, obciągane jutą, węże z rur dla gorzelń, browarów itp., maszty dla elektrycznych urządzeń i przeniesienia siły, tudzież poleca jako specyalność wyroby szwejsowane z blachy kutej a wyrabiane w nowo urządzonym we Wilkowicach zakładzie spajania za pomocą gazu wodnego, a mianowicie: Rury wiertnicze hermetyczne ponad 12 cali zewnętrznej średnicy aż do 2000 mm. średnicy, rury Gallo-way’a, fasony wszystkich gatunków, recypienty gazowe, cysterny naftowe z dnami spajanemi, kotły do amoniaku itd.

Wyłączne Zastępstwo we Witkowickich rurach z lanego żelaza i fasonów do przewodów gazowych i wodnych.

Zastępstwo fabryki narzędzi firmy Blaua i Ski we Wiedniu.

Oferty i cenniki ilustrowane, także i na armatury do urządzeń gazowych, wodnych i parowych bezpłatnie i franko.

Adres na telegramy: Robert Kern, Lwów. — Telefon nr. 766.

(\ivi c

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

we Lwowie

VEREIN FÜR HANDEL, GEWERBE UND ACKERBAU IN LEMBERG.

!lifr

■SB

■w

t.

■M

■#§

Wyłączne zastępstwo na Galicyę:

Fabryki rur Mannesmanna w Komotau, — walcownia rur w Schönbrunn, — oraz Galicyjskiego karpackiego naftowego Tow. przedtem Bergheim & Mac Garvey w Glinniku maryampolskim.

Dyrekcya we Lwowie, ul. Romanowicza 3. % Filie Towarzystwa w Borysławiu, Krośnie i Zagórzu.

Konto p. k. o. 825 991.

Rach. bieżący w Banku krajów.

Telefon Nr. 168.

Towarzystwo dostarcza :

Rury wiertnicze, gazowe, pompowe, do wodociągów i inne wszelkiego rodzaju. Maszyny i kotły parowe. Narzędzia wiertnicze. Liny druciane we wszelkich wymiarach. Kompletne urządzenia do elektrycznego oświetlania. Fittingi, kurki, połączenia itp. Wszelkie materyały potrzebne tak przy instalacyi jak i popędzie maszynowym.

Zastępując firmy lub sprowadzając towary, towarzystwo kieruje się przedewszystkiem myślą przewodnią dostarczenia swojej klienteli maszyn, narzędzi i materyałów pierwszorzędnej jakości.

Adres telegraficzisy : Towarzystwo handlowe Lwów, Ossolińskich.

Telegramm-Adresse : Handelsverein Lemberg, Ossolińskich.

|<||g

mg

M—■    —■—Il

„Poczt. Kasa oszcz. Nr. 74046.

Telefon Nr. 905.,

*s>

Ostrowski & Cudek

Dom handlowy dla interesów przemysłowo-naftowych

we fotöQTO, ul. Kopernika l 21.

Przeprowadza: Kupno i sprzedaż udziałów kopalnianych, kupno i sprzedaż ropy. Organizuje: Spółki naftowe z drobnymi udziałami. Poleca: Przedsiębiorców wiertniczych do wierceń akordowych.

Ofiarujemy usługi jako eksperci przy wszelkich transakcyach z przemysłem naftowym łączność mających.

Dla wygody naszych P. T. Klientów urządziliśmy

►'    Biuro techniczne

które pozostaje pod kierownictwem inżyniera Seweryna Blaizana,.

Sporządzamy: Pomiary i niwelacye terenów, plany sytuacyjne terenów, kopalń i szybów naftowych, zgłoszenia kopalń do władz górniczych, profile otworów świdrowych i wszelkie czynności w zakres miernictwa wchodzące.

Posiadamy bogato zaopatrzony zbiór kopii map katastralnych Adres dla telegramów: Ostrowski Cudek Lwów.

odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z Drukarni Słowa Polskiego we Lwowie, pod zarz J. Ziembińskiego.