PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

k

Dodatek do czasopisma „NAFTA“

Dodatek do czasopisma „NAFTA“

wydawany staraniem Związku Techników wiertniczych w Borysławiu.

Przedruk artykułów i tłumaczenia tylko za zezwoleniem wydawców.

Adres Redakcyi „Przeglądu techn. naft.“ — Inż. St. Szczepanowski — Wolanka.

Treść Nru 11—12.

Wezwanie. — Zbiorniki ziemne. — Okólnik Urzędu Górniczego.

nam

WEZWANIE.

Technika wiertnicza naszego Podkarpacia w świecie wybija się na plan pierwszy, śmiało możemy sobie powiedzieć, że w trudnych warunkach geologicznych pracując i pokonując coraz to większe głębokości i inne przeszkody techniczne, stanęliśmy tak wysoko, że nie obawiamy się spółzawodnictwa z nikim, że z zawodów i rekordów wychodzimy zwycięsko i że żaden zagraniczny system wiercenia wraz ze swymi pracownikami, który próbował naszych pokładów, jeszcze nie zdołał nam zaimponować, a ua odwrót my zagranicą osiągnęliśmy dobre rezultaty.

Mimo to nie zdobyliśmy się jeszcze na jakątaką własną literaturę techniczną, i tu, byle nowicyusz, jak Rumunia, wprost musi nas zawstydzać swymi wydawnictwami pe-ryodycznemi z działu techniki wiertniczej. Wprawdzie przy bliźszem rozpatrzeniu treści licznych artykułów zarówno niemieckich, jak francuskich i angielskich nie czujemy się zbyt przygnieeeni ich głębią i uczonością; „nie święci przecież garnki lepią“, i my to prawie wszystko wiemy i moglibyśmy napisać.

Jednak nie piszemy! Nie piszemy, gdyż zamało mamy poszanowania dla pracy rege-strowania i zbierania drobnych chociażby zdobyczy techniki, zanadto poddajemy się suggestyi, jakoby do pisania trzeba było nastrajać się na ton ogromnie wysoki, jakby każdy artykulik, każda notatka musiała być dziełem niekwestyonowanej doskonałości i oryginalności, jakoby każdy piszący musiał być pionierem na nowych drogach! Pojęcia są to z gruntu fałszywe, w następstwach szkodliwe. Przy tak świetnych wynikach technicznych, jakie osiągamy w rzeczywistości przy tysiąc paruset metrowych szybach, do wysokiego poziomu naszej literatury technicznej wystarczy zupełnie trzyman e ręki na pulsie rzeczywistości, wystarczy regestrowanie i zbieranie faktów. Jest to pole do wielkiej pracy zbiorowej wszystkich tych, którzy nietylko biernie poddają się konieczności pracy w wiertnictwie, lecz którzy ze zrozumieniem i umiłowaniem swego zawodu w postępie naszej techniki i w podniesieniu naszej literatury zawodowej znajdują tez zadowolenie swych szerszych dążeń.

Brak zrozumienia tych faktów był zdaje się powodem, że nasz dział techniczny „Nafty“ tak niewielu miał współpracowników, miejmy nadzieję, że się to zmieni, że lody zostaną przełamane.

Do Was więc wszyscy koledzy po świdrze raz jeszcze zwracamy się z wezwaniem: zasilajcie nas swemi pracami, przysyłajcie choóby drobne notatki, jeżeli się nie zdobędziecie na większe wypracowania. Pamiętajcie, że nie dzieł pomnikowych od Was żądamy, lecz cegiełek do wielkiej budowy.

Komitet redakcyjny.

Zbiorniki ziemne.

Przy budowie zbiorników ziemnych szczególną uwagę zwrócić należy na odpowiednie celowi wykonanie konstrukcyi drzewnej podtrzymującej wiązanie dachowe, gdyż od niej

zależy w pierwszym rzędzie zabezpieczenie magazynowanej ropy od opadów zanieczyszczających ją i także od żaru słonecznego, gorąca powietrza i wiatrów mogących spowodować znaczny ubytek wskutek parowania.

0T25) przy warstwie 40 centymetrów Obciążenie powierzchni razem 300 kg/m²

50 kg/m²

Dla zbiorników ziemnych, budowanych dla lwowskiego „Towarzystwa Opału Ropnego“ przez spółkę, w skład której wchodziłem (dwa zbiorniki na 900 wagonów razem) przeprowadziłem obliczenie konstrukcyi drzewnej i zbadałem stopień bezpieczeństwa. Ponieważ obliczenia tego rodzaju coraz częściej będziemy musieli przeprowadzać dla zbiorników, dołów i t. p. podaję je poniżej.

Konstrukcya drzewna wykonana być musi rozumie się z materyału jak najtańszego, więc z nieobrabianych okrąglaków i z naj-prościejszych desek, przyezem zważać należy i na to, by ilość różnych elementów konstrukcyjnych była jak najmniejszą.

Dla używanego tu materyału drzewnego granicę wytrzymałości należy przyjąć na 470 kg na cm² przy natężeniu na zgięcie zaś na 280 kg na zgniecenie.

Wymiary poniżej podane nie są. rozumie się, dokładne, bo przecież to ciesielska robota, dlatego też i obliczenia nie są liczone dokładnie, lecz z grubsza, jedynie dla dania właściwego obrazu.

Na konstrukeyę drzewną składały się tu :

Obliczamy je jako belkę o długości 2 m podpartą na obu końcach, to że deska jest dłuższą czyni konstrukeyę bezpieczniejszą. Dla paska o szerokości 1 cm obciążenie wynosi

1 — 200 cm

300*2

100

'== 6 kg

h = 5 cm

b = 1 cm

Więc największy moment zgięcia

P.l 6200

=150 kg cm

równy momentowi oporu przekroju

b. h²

. n .= 150

więc natężenie rzeczywiste wynosi

150-6    900

1-5²

₂₅    = 36 kg/cm²

1.    pokłady ułożone na dnie, wprost na glinie po 2 m od siebie,

2.    słupy ustawione na nich co 2 m od

siebie,

granica wytrzymałości jest 470 kg/cm², wiec mamy tu 13-krotne bezpieczeństwo.

Wytrzymałość krokwi. (Ciężaru własnego nie uwzględniam). Rozstawienie krokwi wynosi 2 m, rozpiętość 2 m, więc niesie na sobie każda krokiew 4 m² dachu. Więc obciążenie P = 4-300

równomiernie, największy moment zgięcia

1200 kg rozłożone

3. krokwie ułożone na wierzchu na słu-

P. 1    1200.200

pach,

= 30000 kg/cm.

4. deski ułożone na krokwiach. Podstawę obliczenia stanowi tu obciążenie powierzchni dachu przez ciężar własny, ziemię i śnieg, które obliczone na 1 mtr. kwadratowy powierzchni wynoszą:

Moment oporu przekroju okrągłego o średnicy „d“ = 0T .d³. u = 30000 tutaj okrąglaki 6-calowe więc d = 15 cm i z tego natężenie

I. Ciżar własny desek dwu-calowych namokniętych co-naj wyżej

H. Ciężar ziemi mokrej (c.

gat. 2) warstwa 10 centym. 200    „

III. Ciężar śniegu (c. gat.

ô ^ 90 kg/cm

50 kg/m²

więc przeszło pięciokrotne bezpieczeństwo.

Wytrzymałość słupów.

Z poprzednio podanych wymiarów wynika, że każdy słup jest obciążony 4 m² po-

1250

180

wierzchni, co równa się 1200 kg z dodaniem płatur P = 1250 kg. Dla użytych tu krą-glaków 6 calowych średnica d = 15 cm, przekrój F 180 cm², więc natężenie nazgniecenie

^ 7 kg/cm²

granica wytrzymałości jest przy 280 kg/cm, mamy więc tu 40-krotne bezpieczeństwo. Bardziej niebezpiecznem jest tu jednak natężenie na wyboczenie słupów. Ze względu na stosunek średnicy do wysokości formułka Eulera nie może tu być zastosowana, za to ogólnie w świecie przyjęta formułka naszego Tetmajera dobrze się tu nadaje. Według tejże specyficzne krytyczne obciążenie wynosi

Nk = Pk : F = C (1 — ax + b x ²)

w którym to wzorze O, a, b są stałemi wy-noszącami dla drzewa

C = 293 a = 0B0662 b =‘ 0

x zaś jest stosunkiem wysokości do średnicy, tutaj

x = 500 om : 15 cm ^ 33

więc

Nk = 293 (1 — 33.0-00662)

więc w przybliżeniu

Nk ^ 234 kg/cm

tutaj zaś poprzednio obliczyliśmy

n = 7 kg/cm, więc stopień bezpieczeństwa wynosi Nk : n, około 33. Więc 33-krotne bezpieczeństwo.

Pokłady na dnie nie wymagają osobnego obliczenia, gdyż są one jedynie odwróceniem krokwi.

Dla różnych części konstrukcyi wybrano różny stopień bezpieczeństwa, zależnie od ich ważności i stopnia psucia się z biegiem czasu wskutek wilgoci.

Krokwie mają 5-krotny stopień bezpieczeństwa wymagany dla całej konstrukcyi, wytrzymałyby więc obciążenie 5-krotnie większe od poprzednio przyjętego, deski mają 13-krotne bezpieczeństwo, gdyż z biegiem czasu one zapewne będą ulegały butwieniu, słupy są obliczone 33-krotnym stopniem bezpieczeństwa, gdyż każde ich uszkodzenie pociągałoby za sobą przykre konsekwencye.

Ins. Stanisław Sscsepanowski.

Okólnik Urzędu Górniczego.

Drohobycki Urząd Górniczy pracuje wytrwale nad zapobieżeniem niebezpieczeństwom połączonym z kopalnictwem naftowem; nowy okólnik rozesłany w początku b. m. stanowi wymowny tego dowód. Zastrzegając sobie do następnych numerów rozpatrzenie nasuwających się myśli i refleksyj podajemy poniżej jego zasadnicze punkty.

A. Kierownicy ruchu.

Kierownik ruchu obowiązanym jest donieść bezzwłocznie Urzędowi górniczemu okręgowemu o objęciu wzgl. złożeniu przez siebie kierownictwa ruchu danej kopalni. Donosząc o objęciu ruchu powinien podaó swój dokładny adres. Również o każdej zmianie swego adresu winien bezzwłocznie zawiadomić Ursąd Górniczy okręgowy.

B. Doły ropne i szlamowe.

1.    Doły ropne i doły na miał wiertniczy przy wszystkich nowych urządzeniach winne być oddalone o ile możności przynajmniej na 10 m od wież i zabudowań wiertniczych. Wszelkiego rodzaju doły na ropę a doły na miał wiertniczy od chwili pojawienia się pierwszych śladów ropy w otworze świdrowym mają być ogniotrwałe i szczelnie nakryte warstwą ziemi dobrze ubitej co najmniej 20 cm grubości.

2.    Do dołów ropnych należy doprowadzić rurociąg parowy wprost z kotłowni w ten sposób, by w razie pożaru można było do dołu tuż pod jego powałę dopuścić parę.

C. O wieżach, zabudowaniach i urządzeniach wiertniczych.

1. Podłogi we wieży wiertniczej i zabudowaniach z nią połączonych muszą być tak

ułożone, by różnica ich poziomu nie przenosiła 25 cm

4.    Jako liny ratunkowe mogą byó używane tylko odpowiednio grube jednolite liny manilowe, nie zaś liny druciane.

5.    wieża i zabudowania wiertnicze muszą posiadać następujące drzwi i okna:

a) wieża wiertnicza drzwi główne i w ścianie naprzeciw kosza łyżkowego oraz okna o powierzchni świetlnej łącznie 2 m² wynoszącej.

Po kaźdem wyciągnięciu łyżki należy zachować 10 minut pauzy (przerwy) celem ochłodzenia hamulca i pasów.

na

układanie jakichkolwiek rur na podłogach lub nad nimi w sposób utrudniający ucieckę jest niedozwolone.

2.    W każdej wieży wiertniczej obok pierwszego, drugiego i najwyższego pomostu muszą byó urządzone otwierające się na zewnątrz, możliwie najwygodniejsze drzwi ratunkowe zaś przed nimi na zewnętrznej stronie wieży balkonik (platforma) zabezpieczony conajmniej 1*2 m wysoką poręczą. Taka platforma ma się znajdować u nowych urządzeń także koło korony wieży.

3.    Platformy te, a u dotychczasowych wieź także i koronę wieży ma się połączyó z urządzeniem (lina ratunkowa, słup ratunkowy), któreby umożliwiało robotnikowi w razie potrzeby szybką i bezpieczną ucieczką na ziemie.

b)    Zabudowanie rygu wiertniczego drzwi w prawej ścianie przed źórawiem i w lewej ścianie naprzeciw korby, oraz takież okno jak wieża wiertnicza,

c)    Zabudowanie maszyny parowej drzwi w tylnej ścianie zabudowania i w lewej ścianie koło siedzenia wiertacza podczas łyżkowania wzgl. tłokowania oraz okno. Jeżeli dół szlamowy wzgl. ropny znajduje się blisko wieży lub zabudowań wiertniczych należy bezzwłocznie od odnośnych drzwi wykonać bezpieczne przejście obok lub przez ów dół.

6.    Siedzenie wiertacza ma się znajdować w zabudowaniu żurawia wiertniczego a nie we wieży wiertniczej zaś przy łyżkowaniu od chwili pojawienia się w otworze śladów gazów lub ropy wzgl. przy tłokowaniu prób-nem w zabudowaniu maszyny wiertniczej obok bocznych drzwi.

7.    Rolka na koronie wieży dla liny łyżkowej wzgl. liny do tłokowania u wszystkich rygów musi posiadać conajmniej 1 m średnicy i byó tak ustawioną, by lina szła środkiem otworu świdrowego bez jakiegokolwiek tarcia o rury.J

8.    Czop korbowy winien mieć conajmniej 75 mm średnicy oraz posiadać osobne stałe smarowanie.

9.    Taśmy hamulcowe należy obkładać metalem, z wykluczeniem żelaza, stali i białej kompozycyi (Weis-Lagermetall), w ten sposób, by zetknięcie się żelaza ze żelazem było wykluczone.

Używanie fibryny na wykładanie taśm jest dopuszczalne tylko za osobnem wyraźnem zezwoleniem w każdym poszczególnym^ wypadku udzielić się mającem przez Urząd górniczy okręgowy.

Używanie hamulców różniczkowych jest wzbronionem.

10.    Przy rygach kanadyjskich dozwolone są tylko popuszczadła ze śrubą bez końca umieszczone na wahaczu, przy-czem łańcuch popuszczadła winien przechodzić przez ślimak głowicy wahacza.

Przy wierceniach płuczkowych dopuszczalne są także i inne systemy popuszczadeł ze śrubą bez końca.

11.    Od czasu pojawienia się gazów w otworze świdrowym nie wolno robotnikom podczas łyżkowania byó obecnym we wieży z wyjątkiem chwili zapuszczania i odbierania łyżki.

D. O kotłowniach.

Ściana przeciwległa paleniskom kotłów parowych opalanych gazami lub ropą musi być wewnątrz obita blachą.

Kominy kotłów muszą być zaopatrzone w rurkę dla przedmuchiwania komina parą.

Urządzenie do wprawiania w ruch śwista wki parowej ma się znajdować przy drzwiach wchodowych kotłowni.

E. O zbiornikach na ropę. Drewniane zbiorniki na ropę muszą być całej swej wysokości dookoła jedynie ziemią dobrze obłożone, o ile nie są w ziemi zakopane. Dach zbiornika ma być również

przykryty warstwą ziemi grubości conajmniej 20 cm. Kurki i wentyle u wszystkich zbiorników muszą być osłonięte ogniotrwałemi zamykanemi skrzyniami.

Do każdego zbiornika na ropę należy urządzić tuż pod jego dachem rurociąg parowy celem doprowadzenia pary na wypadek pożaru.

F. O oświetleniu.

1.    Wieże i zabudowania wiertnicze winne być oświetlone 6 — 7 lampkami źarowemi, z których dwie należy umieścić na dole wieży naprzeciw kosza łyżkowego, jedną nad pierwszym pomostem, jedną względnie dwie w zabudowaniu żurawia wiertniczego a jedną w zabudowaniu maszyno wem.

2.    Przewody prowadzące do wieź winn}T być wyłączalne i zabezpieczone dwubiegunowo.

3.    Lampki żarowe używane we wieży wiertniczej i zabudowaniach z nią połączonych muszą mieć osadę nie dopuszczającą obluźnienia się lampki wskutek wstrząśnień. Nadto wszystkie te lampki mają od chwili pojawienia się gazów lub wybuchów ropy być umieszczone w oszklonych skrzynkach ochronnych o ścianach skośnych, wybitych wewnątrz blachą cynkową.

4.    Każda kopalnia oleju ziemnego ma mieć zgłoszonego w c. k. Urzędzie górniczym okręgowym odpowiedzialnego, ukwali-fikowanego dozorcę-montera, któryby stale kontrolował urządzenie całe zwłaszcza w nocy i wykonywał potrzebne drobne naprawki.

Jeden taki dozorca-monter może dozorować zależnie od wzajemnego oddalenia otworów świdrowych, od ilości generatorów prądu i t. p., w miarę uznania c. k. Urzęou górniczego okręgowego urządzenia do oświetlenia elektrycznego co najwyżej 10 zabudowań wiertniczych.

Dozorcami takimi mogą być tylko takie osoby, których uzdolnienie uznał już Urząd górniczy okręgowy, względnie które uzna za uzdolnione komisya egzaminacyjna przez c. k. Urząd górniczy okręgowy zwołana.

G. O opalaniu kotłów.

1. Do każdego rurociągu gazowego wy-

chodzącego ze zbiornika na gazy, należy wstawić przed każdą kotłownią w osobnem naczyniu (w rodzaju garnka żelaznego) po dwie druciane siatki bezpieczeństwa o 144 oczkach na 1 cm² powierzchni i 0*35 mm grubości drutu. Wzajemne oddalenie siatek ma wynosić 10 mm. Naczynie to ma być tak skonstruowane, by siatki były łatwo dostępne celem częstego i dokładnego dozorowania i wymiany. Po obu stronach tego naczynia mają być w rurociągu gazowym przyrządy do zamykania tegoż.

2.    Przy kotłach opalanych ropą lub gazami winny być wszystkie otwory w palenisku i w drzwiach paleniska kotła parowego ' zamknięte a otwór popielnika zabezpieczony osłoną blaszaną w ten sposób, by w razie cofnięcia się płomienia palacz nie był narażony na oparzenie.

3.    Przy rozpalaniu pod kotłem palacz winien stać na boku, zdała od paleniska, a kurek rurociągu gazowego wzgl. ropnego winien też być z boku kotła umieszczonym.

H. O tłokowaniu.

1.    Użycie bębna łyżkowego rygu wiertniczego do tłokowania jest dozwolonem tylko przy tłokowaniu próbnem, a więc chwilowem, dla zbadania wydajności otworu świdrowego. Po kaźdem wyciągnięciu tłoka przy tem tłokowaniu należy zachować 10 minutową przerwę celem ochłodzenia hamulca i pasów.

2.    Do stałego tłokowania musi być wykonane osobne urządzenie co najmniej 12 m odległe od otworu świdrowego, umieszczone w osobnem zabudowaniu oddzielnem od wieży i zabudowań z nią połączonych w ten sposób, by między ścianami tych zabudowań była wolna przestrzeń co najmniej 1 m szeroka. W ścianach odnośnych zabudowań muszą być wycięte odpowiednie okna dla wiertacza, by mógł widzieć wnętrze wieży wiertniczej. Belki na koronie wieży wiertniczej u wszystkich nowo zaprowadzonych urządzeń do tłokowania muszą być żelazne o przekroju podwójne T lub U. Urządzenie rolki linowej na koronie ma odpowiadać wymogom ustępu C. 7. niniejszego rozporządzenia oraz ustępu A. 1., 3. i 4. rozporządzenia z 23. czerwca 1907 L. 4833.

3.    Przy stałem tłokowaniu należy w bezpieczny sposób zapobiedz temu, by spływająca po linie ropa nie zanieczyszczała terenu wzgl. nie była przez wiatr roznoszoną, o ile bezpieczeństwo tego wymaga.

4.    W czasie zapuszczania i wyciągania tłoka zarówno przy tłokowaniu próbnem jak i stałem, nie wolno zatrudniaó we wieży wiertniczej żadnego robotnika z wyjątkiem chwili osadzenia tłoka w otwór świdrowy. Po kilkakrotnem zapuszczeniu tłoka przy obu kategoryach tłokowania, obowiązanym jest wiertacz zbadać całe urządzenie do tłokowania.

Urząd górniczy okręgowy byłby zmuszonym wstrzymać wszelkie inne prace i roboty na odnośnej kopalni i na jej koszt i niebezpieczeństwo zarządzió przymusowe wykonanie odnośnych zmian i adaptacyj. Wszystkie tłokowania będące obecnie już w ruchu, należy zgłosić w c. k. Urzędzie górniczym okręgowym w nieprzekraczalnym terminie do 1. lipca b. r. Nie zgioszone będą uważane za nowo zaprowadzone i odpowiednio do tego traktowane.

5. O rozpoczęciu każdego zarówno próbnego jak i stałego tłokowania należy bezzwłocznie donieść c. k. Urzędowi górniczemu okręgowemu celem przeprowadzenia ewentualnej kolaudacyi urządzeń.

Do wykonania wszystkich powyższych zarządzeń należy przystąpić bezzwłocznie, tak, by w terminie do 1. października b. r. były one już wszędzie w zupełności zaprowadzone, w przeciwnym bowiem razie c. k.

Dr. Bronisław Micfialewski

adwokat krajowy we Lwowie

ma swoje biuro przy placu Maryackim 1. 10. Telefon nr. 350.

Przedsiębiorstwo dla spraw naftowych

®"\

<rx

UNIVERSUM

•'S

Dr. J. Gruszkiewicz, Dr. E. Kaléta, Inź. J. Pierściński

Spółka z ograniczoną poręką

TX7- IE3oiysławiu.

Organizuje spółki naftowe oparte na ścisłej i wykluczającej hazard kalkulacyi, wykonuje wierceuia w akordzie.

Kupuje i sprzedaje tereny, kopalnie oraz drobne udziały tychże (brutta, netta). Obejmuje zarząd kopalń, wykonywa nadzór i kontrolę tychże, oraz udziela wyczerpujących i pewnych informacyj o terenach i kopalniach galicyjskich. Przedsiębiorstwo posiada własne biuro techniczne dla wypracowywania projektów, oraz wykonywania wszelkich prac technicznych i chemiczno-naftowych.

Adres dla listów i telegramów

„Universum“ — Borysław.

(Telefon nr. 140)