PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

Dodatek do czasopisma ,,NAFTA“

wydawany staraniem Związku Techników wiertniczych w Borysławiu.

Przedruk artykułów i tłumaczenia tylko za zezwoleniem wydawców. Adres Pedakcyi „Przeglądu teclin. naft.“ — Józef Gruszkiewicz — Borysław.

Treść Nru 7.

Popa w zastosowaniu do motoru Diesel’a. — Memoryał wniesiony przez Związek Techników wiertn.

do c. k. Ministerstwa rolnictwa we Wiedniu.

Motor Diesel’a wprowadzony w r. po raz pierwszy w życie, zdobywa sobie dzię

czyniła się do udoskonalenia motoru, daje między innymi następujące gwarancye co do 1897 zużycia paliwa i stopnia dzielności motoru.

Paliwa dającego 10.000 kaloryj spala się na 1 konia-godzinę przy pełnem obciążeniu:

25

Oi co

Mechaniczny stopień dzielności (stosunek pracy użytecznej do wskazanej) wynosi 80%, pompy powietrznej 3% pracy wskazanej.

Ropa w zastosowaniu do motoru Diesel’a,

ki swym zaletom coraz większe zastosowanie ! i jest, zwłaszcza dla Galicyi, posiadającej ropę i oleje naftowe, motorem pierwszorzędnej wartości.

Wyższość motoru Diesel’a nad innymi motorami wybuchowymi, pędzonymi benzyną lub naftą, polega na tern, że w motorze Diesel’a komprymuje się tylko powietrze i to do V₁₅ objętości początkowej, poczem przez odpowiedni wentyl wtryskuje się olej mineralny, który w powietrzu zciśnionem spala się pod stałem ciśnieniem. W innych "motorach komprymuje się już gotową mieszaninę, ale tylko do mniej więcej x/₄ początkowej objętości, a to z tej przyczyny, że mieszanina taka, bardziej zcieśniona, mogłaby zapalić się przed osiągnięciem punktu martwego przez tłok.

Ponieważ wykorzystanie ciepła danego materyału będzie większem przy mniejszej objętości palnej mieszaniny, przeto w motorze Diesel’a zgodnie z teoryą i praktyka wykazała, że wykorzystanie jest iy₂ raza lepsze niż w zwykłych motorach benzynowych i naftowych. Dalszą zaletą motoru Diesel’a jest i to, że przy mniejszem obciążeniu motoru zpotrzebowanie paliwa nie wzrasta w takim stopniu jak przy innych motorach, wskutek czego motor ten i przy mniejszem obciążeniu, co u. p. dla światła elektrycznego ma znaczenie, pracuje ekonomiczniej. Fabryka maszyn w Augsburgu, która najwięcej przy-w motorze 8 konnym 235 q

205 „

50

70—200 „

Wody do chłodzenia o temperaturze początkowej 15° C i końcowej 70° C spotrze-bowuje motor 11 —16 litrów na 1 konia-godzinę.

Przy cenie 22 fenigów na 1 kg. nafty lub 8'25—10 fen. za olej lub ropę koszt paliwa przy 25 konnym motorze wynosi na 1 konia godzinę 4*7 fen. przy pędzeniu naftą a 1*8—2⁻3 przy pędzeniu olejem lub ropą.

Centrala elektryczna dworca kolejowego w Borysławiu obsługiwaną jest przez motor Diesel’a o sile 25 koni.

Dynamo zbudowana na 110 V. napięcia i 130 Amp. zasila prądem 12 lamp łukowych i 100 żarówek 16-świecowych.

Dzięki zapiskom urzędowym kierownika centrali wydostałem następujące daty co do ilości zpotrzebowanego paliwa, którem jest ropa schodnicka.

Na 3835 kilowat-godzin zużyto w prze-

„    288 gr. ropy

Jeźeli się przyjmie, źe ropa daje 11.000 j ftową. kaloryj, tedy motor zuźytkowuje z tej ilości

60*40

364*00

22000

100*00

16 świec na godzinę w lampie naftowej ko-

2 24 halerzy

W końcu jako ważną rzecz nadmienić , źe do motoru DieseFa ropa bory-

ciągu 460*4 godzin 1.510 ropy schodnickiej. Z tego oblicza się:

1 kg. ropy date efektywnych 3.453 koni-godz.

2.539 kilów -godz.

Na 1 kilowat-godz. zużywa się 393 gr. ropy » 1

2.421 kal., czyli 22°/₀ ogólnej wartości opałowej.

1 kg. ropy daje 813 świec norm. na godzinę, czyli na 1 świecę-godz. zużywa się 1*23 gr. ropy.

Koszta motoru i budynku z mieszkaniem dla kierownika wynoszą 18.000 kor. Koszta ruchu na dni 28 w miesiącu zimowym od dnia 10. grudnia do 7. stycznia wynosiły :

1.500 kg. ropy à 4 kg. cetn. metr.

Kierownik i dozorca 13 k dziennie

Amortyzacya 10°/₀ i odsetki od kapitału Naprawy, olej smarowy i inne wydatki 3835 kilowat-godz. kosztuje 744*40 koron.

1 kilowat godz. kosztuje około 19 halerzy.

1 lampa 16-świecowa na godz. około 1 hal.

Jeżeli się porówna gwarancye fabryki augsburskiej co do zużycia paliwa, to widzimy, źe motor zużywa cokolwiek więcej (o 83 gr.) na konia-godz., co zresztą pochodzić może ztąd, źe nie był należycie obciążony. Natomiast koszt paliwa na 1 konia-godz. wynosi tylko 1*15 halerza.

Do ciekawych wniosków przychodzi się, jeżeli się porówna zużycie nafty w lampach i ropy w motorze DieseFa na 1 świecę normalną. W lampach naftowych zużywa się około 3*5 grama nafty na 1 świecę normalną (2*90 gr. na 1 świecę Hefnera), podczas gdy taką samą siłę światła daje T23 g. ropy zamienionej w światło elektryczne przy pomocy motoru DieseFa.

Przy cenie nafty 40 hal za 1 kg. :

sztuje

16 świec na godzinę w lampie elektrycznej kosztuje

Wynika więc z tego, źe lampka elektryczna powinna być o wem „światłem ubogioh“, bogatsi mogą sobie pozwolić na lampę na-muszę,

sławska i tustanowicka nie nadaje się a to z tego powodu, źe w bardzo krótkim czasie zanieczyszcza wentyle, przez niedokładne spalenie się, koksowanie i t. p. Za to ropa schodnicka jest zupełnie odpowiedniem paliwem — i jeżeli kiedy motor przestanie iść, to tylko z powodu .... braku ropy, a bywa tak na stacyi borysławskiej, źe pełna cysterna przygotowana dla centrali elektrycznej nie może się dostać do centrali z powodu zapchania torów wagonami. Wtedy pogrążeni jesteśmy w ciemnościach i zapytujemy się: źaliź to tylko u nas dzieją się takie rzeczy?

Dr. I. Gruszkiewicz.

Menioryał

wniesiony przez Związek Techników wiertn.

do c. k. Ministerstwa Rolnictwa we Wiedniu.

Związek techników wiertniczych, jako stowarzyszenie zawodowe kierowników kopalń naftowych, przedkłada Wysokiemu c. k. Mi-nistersterstwu niniejszy memoryał, pragnąc przedstawić pośrednie przyczyny zwiększonego w ostatnich czasach niebezpieczeństwa pracy w kopalniach naftowych Borysławia i Tustanowic. Przyczyny te, jakkolwiek pośrednie, zwiększają w wysokim stopniu liczbę nieszczęśliwych wypadków, pożarów i eks-plozyj szybów naftowych.

Już w memoryałach naszych, wnoszonych do Świetnego c. k. Starostwa górniczego w Krakowie w dniach 8. grudnia 1906 roku i 30. czerwca 1907 r., podnosiliśmy zasadniczo opłakane stosunki bezpieczeństwa, obecnie zaś korzystając ze sposobności obradowania specyalnej komisyi dla obmyślenia środków zapobiegawczych pożarom i eksplo-

posiadających

kopalniach.

na

zara-

zyom szybów naftowych w Borysławiu i Tu-stanowicach, powtarzamy częściowo a zarazem uzupełniamy nasze wnioski w przekonaniu, że uwzględnienie ich przyczyni się w znacznej mierze do osiągnięcia celu prac komisyi.

Dowiercen e się kilku nadzwyczaj wydajnych szybów ropnych w Borysławiu i Tu-stanowicach wywołało gorączkowy ruch wiertniczy i powstanie naraz wielkiej ilości drobnych przedsiębiorstw, zakładanych nie w celu racyonalnej gospodarki, lecz w znacznej mierze dla celu jedynie niezdrowej spekulacyi. Jednostki nie posiadające żadnej podstawy finansowej i opierające się jedynie na zapewnieniu otrzymania w dzierżawę terenu pod kopalnię, organizowały spółki naftowe łatwowiernych i niezamożnych spólników, u których zapewniały sobie kontraktowo otrzymanie robót wiertniczych w akord. Ci nieukwalifikowani przedsiębiorcy, rekrutujący się z różnych ster i zawodów niemających z techniką nic wspólnego, jak: szynkarze, fiakrzy, handlarze mebli, siana, drobni kupcy i t. p. starali się przedewszystkiem zjednać lepszych robotników przez zapewnienie im większych dochodów w formie premii od szybkości wiercenia, natomiast nie zwracali żadnej uwagi na bezpieczeństwo ruchu, życia robotników i mienia sąsiadów. Dla wierceń głębokich otworów, tak w wysokim stopniu niebezpiecznych z powodu obecności ropy i gazów i manipulacyi wielkimi ciężarami, niema dotychczas postanowień normujących kwalifikacyę przedsiębiorców wiertniczych, pomimo, że w innych zawodach mniej niebezpiecznych, że przytoczymy tylko pokrewne studniarstwo, koncesya bywa bezwarunkowo wymaganą.

Ponieważ dalej ustawa naftowa wymaga, by na każdej kopalni był ukwalifikowany kierownik odpowiadający za bezpieczeństwo robót, starają się wyż opisani przedsiębiorcy obejść to niedogodne dla ich gospodarki postanowienie w ten sposób, że przyjmują tak zwanych „kierowników od kozy“, którzy nieraz pisemną nawet umową zobowiązują się dać li tylko swoje nazwisko jako odpowiedzialnego wobec władzy a nie wykonywać obowiązków, jakie nakłada ustawa kierownikowi kopalni. Roboty wskutek tego prowadzone są albo bezpośrednio przez nieukwali-fikowanego przedsiębiorcę lub tez również nieukwalifikowanego zaufanego zastępcę tegoż, często nawet analfabetę.

Nadmiar kierowników z jednej strony, drugiej strony znaczny między nimi procent jednostek już to nieinteligentnych, już to wykazujących słabe uzdolnienie samodzielnego prowadzenia robót, tylko dekret kierownika, sprzyja rozwojowi podobnego systemu. Obecne warunki, wymagające dla Borysławia i Tristanowie wiercenia otworów świdrowych do 1.300 m. głębokości i więcej, wytwarzają już same przez się w bardzo znacznej mierze niebezpieczeństwo życia dla robotników zajętych Niebezpieczeństwo to zwiększa jeszcze stosowanie wymienionego systemu, powodując brak odpowiednio uzdolnionego kierownictwa właśnie tam, gdzie z powodu wielkiej głębokości otworów koniecznem jest i nieodzow-nem prowadzenie robot li tylko przez siły fachowe o rzeczywistej kwalifikacyi.

Podział kopalń na dwie klasy niebezpieczeństwa miał na celu nietylko zwiększenie odległości objektów kopalnianych od siebie na kopalniach drugiej klasy, lecz zem przez wprowadzenie większych wymagań kwalifikacyjnych od kierowników, stworzenie zastępu inteligentnych i fachowo wykształconych kierowników kopalń.

Niezbyt ścisłe przestrzeganie przepisów powoduje, że wiele kopalń po dziś dzień pozostaje pod faktycznem kierownictwem mniej uzdolnionych, posiadających tylko kwalifika-cyę do prowadzenia kopalń pierwszej klasy niebezpieczeństwa.

Za szkodliwe dla sprawy bezpieczeństwa uważamy również postanowienia tyczące się kandydatów na kierowników. Odnośne postanowienie dozwala władzy górniczej poddać egzaminowi tylko takiego kandydata, który już w charakterze kierownika dla pewnych otworów świdrowych został przez firmę zgłoszonym, osobiste zaś zgłaszanie się kandydata do egzaminu było odrzucane tak przez Urząd górniczy jak i w razie rekursu przez Świetne c. k, Starostwo górnicze. Wywołuje to w praktyce ten skutek, że kandydat speł-

1.    Prowadzenie robót ściśle wiertniczych, tak zwane akordy wiertnicze uzależnić należy od od otrzymania na nie koneesyi, za-warunkowanej uzdolnieniem fachowem.

2.    a) Faktyczny nadzór robót wiertniczych powinien być powierzany wyłącznie ukwalifikowanym kierownikom kopalń stosownie do klasy niebezpieczeństwa, wszelkie zaś obejście postanowień ustawy o kierownictwie winno być jak najsurowiej karane.

b)    Zgłaszanie się kandydata do egzaminu na kierownika winno być osobistem a nie zaleźnem od zgłoszenia ze strony firmy.

c)    Maksymalna ilość szybów oddanych nadzorowi jednego odpowiedzialnego kierownika winna być ściśle określoną i unormowaną (uwzględnienie lokalnych warunków: odległość szybów, łatwość komunikacyi).

d)    Montowanie rygów winno się odbywać pod nadzorem odpowiedzialnych kiero-

nia niejednokrotnie funkcyę odpowiedzialnego kierownika nieraz przez szereg miesięcy zanim zostanie dopuszczony do egzaminu. Przy egzaminie znaczny procent kandydatów przepada, a temsamem znaczna ilość kopalń znajduje się przez szereg miesięcy pod kierownictwem osób nieukwalifikowanych.

Odczuwać się również daje brak postanowień tyczących się oznaczenia maksymalnej ilości szybów z uwzględnieniem lokalnych warunków (odległości szybów, łatwości ko-munikacyi) jakie może prowadzić jeden kierownik bez przeciążenia, a więc przy gwa-rancyi należytego spełniania nadzoru robót.

Równolegle z tern idzie również brak ukwalifikowanych dozorców kopalń, co szczególnie w przedsiębiorstwie o kilku szybach jest nieodzownem ze względu na ściślejszy dozór wypełnienia poleceń kierownika. Dozorców w powyższem zrozumieniu prawie nie posiadamy, natomiast na kopalniach drobniejszych przedsiębiorstw z „kierownikami od kozy“ uwija się falanga indywidyów, ślepych narzędzi spekulantów, wyzyskująca robotników pod każdym względem.

Jedną z ważnych przyczyn powodujących pożary i nieszczęśliwe wypadki jest wadliwe zmontowanie wieź i rygów wiertniczych przez nieukwalifiko’wanych przedsiębiorców budowlanych i bez dozoru odpowiedzialnego kierownika co dzisiaj nie należy do rzadkości. Zazwyczaj firmy drobniejsze dopiero po zmontowaniu rygu i zakupnie inwentarza szukają odpowiedzialnego kierownika, który zazwyczaj nic lub bardzo mało w wadliwościach urządzenia zmienić jest w stanie.

Zdarzało się, że władza górnicza niepo-wiadomiona o rozpoczęciu robót wiertniczych w nowo powstałym szybie dopiero po kilku miesiącach przy okazyi nieszczęśliwego wypadku dowiadywała się o jego istnieniu. Świadczy to o nadzwyczajnem lekceważeniu sobie przepisów i ustawy przez niektórych przedsiębiorców.

Zdarza się również, że firma naftowa oddaje wiercenie szybu bezpośrednio w akord robotnikom, którzy ze swej strony Avynajmuja kierownika li tylko dla zadośćuczynienia formalnościom wymaganym ustawą, z wyraźnem zastrzeżeniem, że tak wynajęty kierownik niema żadnej ingerencyi w kierownictwie robotami.

Najniebezpieczniejszą obecnie pracą w wiertnictwie jest eksploatacya ropy przez tak zwaue tłokowanie. Praca ta wymaga spe-cyalnej uwagi robotnika, trzeźwości jego i wielkiej sumienności kontroli urządzeń szybowych. Tłokowanie prowadzone bez należytego nadzoru, bez zachowania odpowiednich, przepisanych przerw w pracy powoduje rozgrzewanie się poszczególnych części trans-misyi, łożysk, hamulców, pasów i jest powodem przeważnej ilości eksplozyi. Stosowanie przy tłokowaniu wynagrodzenia akordowego, a więc zależnego od ilości wyprodukowanej ropy, powoduje przy znanej chciwości naszego robotnika osiągnięcia wyższego zarobku, nieliczenie się z żadnymi przepisami i lekceważenie sobie niebezpieczeństwa osobistego, czego dowodem, że przeważna ilość ostatnich pożarów szybów wydarzyła się właśnie w czasie tłokowania.

Wykazawszy, że powyżej przez nas przytoczone motywy w ścisłej pozostają łączności ze sprawą podniesienia bezpieczeństwa ruchu kopalń naftowych, ośmielamy się przedłożyć Wysokiemu c. k. Ministerstwu Rolnictwa wnioski z nich wypływające, a mianowicie :

wuików kopalń, rozpoczęcie zaś robót wiertniczych bez uprzedniej kolaudaeyi ze strony <3. k. Władzy niedopuszczalnem.

e) Wprowadzenie w życie postanowień mających na celu wytworzenie obowiązku zatrudniania kwalifikowanych dozorców kopalń w kopalniach o kilku szybach.

3. Oddawanie wierceń całych otworów świdrowych w akord robotnikom, jak również tłokowania otworów winno być bezwarunkowo zniesione.

Dla małej Ercpalni Ö5Ä

nić służbę dozorcy i maszynisty. Zgłoszenia tylko pisemne pod adresem: Skórski, Lwów Stryjska, 2 B.

Dr. Bronisław Micfialewski

Związek Techników wiertniczych.

adwokat krajowy we Lwowie

ma swoje biuro przy placu Maryackim 1. 10: Telefon nr. 350.

Sprostowanie omyłki drukarskiej.

W artykule „O gromozwodach na kopalniach nafty“ w nrze 6. ma być „Findei-sena“ zamiast „Friedeisena“.

- Młody handlowiec

KiPmamiE? kopalni nafty z 12 letnią praktyką, I1IVI WWIIln oznajomiony z systemami kanadyjskim, linowym, dyamentowym, poszukuje posady. Zgłoszenia „Samodzielny“ Lwów, biuro Sokołowskiego, pasaż Hausmana.

z kilkuletnią praktyką w pierwszorzędnych domach handlowych, władający biegle językiem polskim, niemieckim, francuskim i angielskim w słowie i piśmie, absolwent akademii handlowej w Antwerpii, poszukuje posady korespondenta. Łaskawe zgłoszenia pod „St. P.“, Lwów główna poczta.

■■II

Przedsiębiorstwo dla spraw naftowych

■TS

UNIVERSUM

Dr. J. Gruszkiewicz, Dr. E. Kaleta, Inź. J. Pierściński

Spółka z ograniczoną poręką

T7Ń7- Borysławiu.

Orgaaizuje spółki naftowe oparte na ścisłej i wykluczającej hazard kalkulacyi, wykonuje wiercenia w akordzie.

Kupuje i sprzedaje tereny, kopalnie oraz drobne udziały tychże (brutta, netta). Obejmuje zarząd kopalń, wykonywa nadzór i kontrolę tychże, oraz udziela wyczerpujących i pewnych informacyj o terenach i kopalniach galicyjskich. Przedsiębiorstwo posiada własne biuro techniczne dla wypracowywania projektów, oraz wykonywania wszelkich prac technicznych i chemiczno-naftowych.

Adres dla listów i telegramów

„Universum“ — Borysław.

(Telefon nr.. 140)

Towarzystwo akc. dla przem. naftowego.

Fabryka narzędzi wiertniczych

c,

9? BIURO 5$

Przedsiębiorstwo dla głę=

bobich wierceń

technicznej, prawnej i handlowej porady, tudzież pośrednictwa w sprawach górniczych

Inż. Wit Sulimlrshi

mmmm rostfuswicza

w Borysławiu

długoletnie doświadczenie na kopalniani) ropy w Galicji, na Kaukazie i w Rumunii; obejmuje akordy wiertnicze ewent. z własnym udziałem. Ekspertyzy terenów galicyjskich i kaukazkich. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

zaprzysiężonego inżyniera górniczego, em. c. k. starszego komisarza górniczego, b. naczelnika c. k. Urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle, b. technicznego urzędnika gal. kopalń i warzelń soli, kopalń nafty i wosku ziemnego etc.

w JAŚLE.

w Borysławiu

wykonuje i ma na składzie:

Żurawie wiertnicze szczególnie silnej konstruk-cyi. — Żerdzie wiertnicze z najlepszego mate-ryału. — Świdry ekscentryczne patentu M Long-cliamps'a, jakóteż wszelkie przybory do głębokich wierceń. — Tłoki do wydobywania ropy patentu Mikucki, Krynicki, Żubr. — Zbiorniki na ropę opałową. — Głazowniki specyalnej konstrukcyi, — Mierniki na ropę. — Odlewy żelazne i metalowe. — Naprawia kotłów parowych.

Cenniki i kosztorysy na żądanie.