PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

Dodatek do czasopisma „NAFTA“

wydawany staraniem Związku Techników wiertniczych w Borysławiu.

Józef Gruszkiewicz — Borysław.

Przedruk artykułów i tłumaczenia tylko za zezwoleniem wydawców. Adres Kedakcyi „Przeglądu tecłm. naft.“

Treść Nru 5.

Fabrykacya sadzy z ropy. — Projekty odprowadzenia gazów z wieży wiertniczej. — Wiadomości ze

Związku.

cen-

prócz węgla zawiera bowiem znaczną części smolistych i soli mineralnych, między innymi sole potasowe i kwasu fosforowego, które sprawiają, że sadza taka nadaje się jako materyał nawozowy. O olbrzymiej ilości sadzy ulatującej w powietrze z dymem kominowym daje miarę obliczenie W. Siemensa, według którego w samym tylko Londynie dziennie około 50.000 kg. sadzy unosi się

nad miastem.

Sadzę otrzymują fabrycznie w znacznych ilościach w Ameryce z gazów, wydobywających się z szybów naftowych i naturalnych szczelin ziemskich.

przemysł ten jest również, zwłaszcza w okolicach Czarnego Lasu bardzo rozwinięty, otrzymują sadze z o

w przemyśle rafineryjnym, może być j fonium, drzewa smolnego olejów roślinnych

Fabrykacya sadzy z ropy.

Przeróbka materyałów surowych na produkty o wyższej wartości handlowej jest zasadą wytyczną dla każdego przemysłu, a powinna być przestrzeganą zwłaszcza u nas w Galicyi skąd, jak wiadomo, wywrozi się wielkie ilości niektórych surowców z wielką szkodą dla ogólnego bogactwa krajowego.

Materyał surowy, ropę, przerabia się poddając ją destylacyi, — przemysł rafine-ryjny. — Wiadomo jak wielkie zysid daje ten przemysł, ale niestety kraj nasz zaledwie w ¹/₆ części bierze udział w tych zyskach, pozwalając wyprzedzić się znacznie w tym kierunku przez prowineye austryackie, a zwłaszcza sąsiednie Węgry.

Obecna nadprodukcya surowca i niska jego cena staje się dalszem źródłem bogactwa dla naszych sąsiadów, podczas gdy Ga-licya traci na tern miliony. Jest wprost obowiązkiem ludzi, posiadających środki i uzdolnienie przemysłowe, postarać się, aby pieniądze te pozostały w kraju, zapobiec choć w części pozbywaniu się surowca za tak niską cenę, a więc wziąć się do korzystnej przeróbki surowca na miejscu.

O ile projekt powołania do życia większej rafineryi natrafia na pewne trudności i musi brać w rachubę dziś już skomplikowane konjuktury handlowe, to projekt nasz, zdążający do przeróbki ropy na produkt dotychczas jeszcze w Galicyi nie wyrabiany, a również cenny jak i produkty, otrzymywane

łatwo i bez wielkich środków pieniężnych

wprowadzony w życie.

Olej skalny jest z powodu swego składu chemicznego (zawiera do 85 prc. węgla) i względnie niskiej ceny wybornym materya-łem do otrzymania sadzy (czerni, kopciu) (Russ, Kienruss, Olschwarz, noir de fumée).

Sadzę otrzymuje się przez niedokładne spalenie związków organicznych, węglowych w ogólności i w swym składzie chemicznym przedstawia węgiel bezpostaciowy w nadzwy-czajnem rozdrobnieniu. Im większy procent czystego węgla zawiera sadza, tern jest niejszą jako produkt handlowy. Zwykła sadza, osadzająca się w kominach naszych pieców, jak również kominach fabrycznych nie jest nigdy czystą i zawartość węgla samego wynosi zaledwie 50 prc., a czasem i mniej ;

ilość

W Niemczech, gdzie lejów żywicznych, kolo-

i zwierzęcych, a także z naftaliny, acetylenu itp.

na

W ogólności materyały te, znajdujące szerokie zastosowanie i do innych celów są droższe niż olej skalny.

O ile więc Ameryka, posiadająca obfite źródła naftowe i gazowe ma wszelkie warunki potemu, aby otrzymywać sadzę wielką skalę i tanim kosztem, to w Europie w pierwszym rzędzie tylko te kraje posiadają przyrodzone po temu warunki, w których występuje olej skalny. Galieya więc, tak ze węględu na swoją produkcyę ropy jak również i położenie geograficzne, ma najdogodniejsze warunki do wytworzenia sadzy i zaopatrywania w ten produkt Europy zachodniej i środkowej.

Jeżeli jednak dotąd Niemcy wyręczają 100 kg. nas w tern i my sami mając możność wyrabiania sadzy nie tylko dla naszych potrzeb, ale i na eksport, sprowadzamy ją z Niemiec, to dzieje się dzięki temu, że w ogóle dajemy się najczęściej wyprzedzić, że brak było u nas inicyatywy w tym kierunku. Sądzimy więc, że po tych wyjaśnieniach projekt nasz zdoła zainteresować ludzi chętnych do pracy i posiadających środki do założenia podobnej fabrykacyi u nas.

Fabrykaeya sadzy jest w zasadzie i w wykonaniu bardzo prostą i odbywa się albo przy pomocy odpowiednio zbudowanych pieców i komór murowanych, albo też w aparatach specyalnej konstrukcyi z palnikami dla oleju albo gazu.

Przy pierwszym sposobie chodzi tylko o to, aby wywiązujący się przy niedokładnem spaleniu ropy dym odbywał długą drogę przez system komór tak, żeby cząstki sadzy miały czas osadzić się na ścianach komór.

Regulowanie dostępu powietrza stanowi przy-tym sposobie całą trudność.

Przy drugim sposobie cały szereg pło- tysięcy koron, mieni gazowych, albo też olejowych, uderza o metalową płaszczyznę, najczęściej o kształcie wielkich cylindrów rotująeych, które przepływa woda dla chłodzenia

po

za

przez

wierzchni ścian.

Ze 100 kg. ropy otrzymać można około 25 kg. sadzy i około 40 prc. koksu naftowego.

Obecna cena targowa w Niemczech za zwykłą sadzę, otrzymaną w komorach wynosi K. 43 za 100 kg.; u nas w handlu przy drobnej sprzedaży płaci się 70 hal. za kilogram.

Koks naftowy jako produkt uboczny jest obecnie nader poszukiwany do celów metalurgicznych i innych i cena tegoż wynosi K. 5. Na podstawie tych danych łatwo obliczyć ile zyskuje się na przeróbce 100 kg. ropy, której cena wynosi jak dzisiaj zaledwie K. 1-70. Nadmieniamy, że koszta zakładowe i ruchu przy fabrykacyi sadzy są niewielkie i bliżej interesującym się chętnie służyć będziemy szczegółowem zestawieniem tychże.

Cena czerni zależy bardzo od stopnia jej jakości i dochodzi do pięciuset koron za

Zaznaczyć należy, źo już dla pokrycia zapotrzebowania krajowego gotowej masy drukarskiej, składającej się z mieszaniny sadzy i pokostu lnianego opłaciłaby się fabry-kacya tejże u nas. Cena 1 kg. takiej masy zależnie od jakości wynosi 100—2000 koron 100 kg

Z fabrykaeya sadzy połąezyćby można otrzymywanie elektrod dla lamp łukowych i silnie elektrycznych, dla których sadza i otrzymywany koks naftowy, jako wolne od domieszek mineralnych (popiołu) stanowią wyborny materyał.

Sadza sama znajduje zastosowanie głównie do fabrykacyi czernidła drukarskiego, farb lakierowych, czernideł, do fabrykacyi ceraty itp.

W roku 1905 wywóz sadzy z Niemiec wynosił 2,192.820 kg.; czerni drukarskiej 1,658.800 kg. Wwóz sadzy 681.100 kg., czernidła drukarskiego 26.500 kg.

Wartość importu do Austryi według urzędowej statystyki można ocenić na 200

Dr. I. Gruszkiewicz.

Projekty odprowadzenia gazów z wieży wiertniczej.

(Ciąg dalszy).

XI. Projekt Jana Halucha.

Projekt ten, jak i projekty pp. Smolar-kiewicza i Pituły, polega na stworzeniu na-

T

IV

m

i

0=r^~:."=zri--:-iilcrz

Z

T=

feltefeisäj

V

/•’

/*

M

7?

i

z-<_

~7iEqé5i>ST>y-L\'itH

I

SSI

J

i'u'icill

odiorowfld'ze nia (inznv/ z wipży

HdlucL.

it«. Jana

?JrT1]

)px czeyoł C

ci:

I

⁷^r^= ?/- -K

t

■jFurjTjlgr“

T

JOÇ

i

ü_

£>,< r>\H

Dot

4

1

I II

»,

*<

,,

iNÉalte "t~¹

mmmm

elo dota roioTiög

—VUa

Kî,aio\ put|Ç(npocf

— oeev

Bfe

<zW\a,^ocL

r*

i-

$•

-AdW

oo6

î; - lr

pi

B>

rs

ii

if

[13

<1.

c*-J

<i¥

Ï;Z

PL,

rüt

c_c

<_o

^4

SO

---r>

rt>

rze

turalnej wentylacji przy pomocy komina ustawionego obok wieży wiertniczej.

Para doprowadzona nad otwór wiertniczy rurką (c) ma za zadanie skierowanie gazów wydobywających się z otworu wiertniczego do rury (m); zastosowanie dmuchawki parowej (p) przyczynia się do wzmocnienia przewiewu.

Specyalnie urządzona zasuwa w górnej części skrzyni (ławy) dozwala na szybkie zamknięcie otworu w razie wybuchu, przy-czem zamknięcie uskutecznia się przez pociągnięcie za koniec sznurka umocowanego do dźwigni.

Projekt ten jest już zastosowany na kopalni inź. Felicjana Dembowskiego w Tu-stanowicach, lecz próby Darazie odbywają się przy użyciu komina tylko 6 mtr. wysokiego.

Wiadomości ze Związku.

Walne Zgromadzenie Związku techników wiertniczych odbyło się d. 6. marca b. r. w Borysławiu. Skład nowo wybranego Wydziału jest następują: Przewodniczący: inź. górn. Paweł Setkowicz; zastępca przewodniczącego: Floryan Hendrych; skarbnik: Alfred Stocker; członkowie Wydziału: Franciszek Brugger, Bolesław Glazor, inź. Wiktor Nahlik, Rzepecki, Jan Stepek inź. górniczy, Wincenty Tołłoczko ; Komisya szkontrująea: Stanisław Łukawiecki, Julian Pierściński inżynier, Stanisław Ramoszyński ; Komisya polubowna: dr. Mikołaj Fedorowicz, Felicyan Rodziński, Stanisław Swieykowski; Komisya techniczno-redakcyjna: Józef Dawi-dowicz inżynier, dr. Józef Gruszkiewicz, Adam Klebert, Kazimierz Neyman inź. górniczy, Stanisław Szczepanowski inżynier. Szczegółowe sprawozdanie z obrad podamy w następnym numerze.

Plenarne posiedzenie Komisyi dla obmyślenia środków zapobiegawczych pożarom i eksplozyom w kopalniach nafty odbyło się dnia 20. lutego b. r. w sali rady gminnej w Borysławiu.

Przedmiotem obrad była ocena zgłoszonych projektów odgazowania szybów naftowych. Uchwalono bezwarunkowe przeprowadzenie prób z projektami, a mianowicie:

I.    Projektu p. inż. Fabiauskiego łącznie z projektem inżynierów p. Miączyńskiego i p. Mokrego w kopalni Towarzystwa Ury-ckiego w Tustanowicach.

II.    Znalezienie miejsca dla przeprowadzenia prób z projektem p. Artabusa, który wymaga innego zmontowania żurawia i innej budowy wieży.

III.    W sprawie projektu pana Krupy uchwalono, wobec zastosowania go w praktyce na kopalni p. inż. Łaszcza w Tustanowi-each zebrać odnośne dane i przeprowadzić próbę na miejscu, a natomiast nowych prób nie przeprowadzać.

IV.    Projekty polegające na użyciu naturalnej wentylacyi: pp. Pituły, Smolarkie-wicza i Halucha uchwalono łącznie wypróbować przy użyciu jednego wspólnego komina.

V.    Z projektem p. Jakubowskiego przeprowadzić próby w Tow. akc. „Schodnica“, które to Towarzystwo ma projekt ten u siebie zastosować.

VI.    Projekt p. inź. Wer bera poddany zostanie próbom na kopalni „Alojzy“ wł. p. Liebermana w Tustanowicach.

W dyskusyi nad praktycznymi sposobami przeprowadzenia prób podniesiono konieczność jednolitości w ich przeprowadzeniu i wybrano komisyę złożoną z pp. dra J. Gruszkiewicza, inź. M. WieleźyńskiegO i inź. J. Pierścińskiego, której powierzono scisłą kontrolę i dozór nad przeprowadzonemi próbami.

Polski Kalendarz Naftowy wyszedł już z druku i jest do nabycia w biu-Związku techników wiertniczych w Borysławiu.

Cena egzemplarza oprawionego w skórkę z wytłoczonym złotym napisem 6 kor., egzemplarz zbroszurowany kor. 5.

Na treść kalendarza składa się : Kalendaryum wraz z raptularzem stron 65 Wszelkie możliwe tabele do obliczeń

Krótki rys geologii przez dra Grzybowskiego z rysunkami Zastosowanie światła elektryczne-na kopalniach nafty, przez

„ 50

go

inz. Postępskiego (z rysunkami) Mechanika i o kotłach parowych Wiertnictwo, z rysunkami O torpedowaniu szybów naft., przez dra M. Seńkowskiego O smarach, przez dra S. Piłata Częśó chemiczna, z rysunkami, opracowana przez pp. dra Gruszkiewicza i inź. M. Wierzyńskiego

Pierwsza pomoc w nagłych, nieszczęśliwych wypadkach (spe-cyalnie z uwzględnieniem przemysłu naftowego), napisał dr. M. Kapellner (z wieloma rys.) Poradnik w kwestyi ubezpieczeń na wypadek choroby i nieszczę śliwej przygody z tablicami do obliczeń, przez p. J. Schiffiera, kierownika Kasy chorych w Drohobyczu

Cło od ropy i produktów naftowych, przez dr. Bartoszewicza

stron 10 » 12 „ 20

r.

tH

Statystyka światowej produkcyi ropy od r. 1857 Literatura naftowa Wykaz istniejących modeli, okazów, wykresów i rysunków Władze górnicze Zakłady naukowe Spis alfabetyczny kierowników kopalń z podaniem adresu Spis kopalń naftowych w Galicyi według Urzędów górn.

Ogłoszeń różnych

Odczyt i ni. Klaudyusza Anger-mana o stosunkach tektonicznych Borysławia i Tustanowie odbędzie się staraniem Związku techników wiertniczych w d. 30. marca (poniedziałek) o godz. 7'30 wieczorem w sali „Sokoła“ w Borysławiu. Goście mile widziani.

r-l O

o to

tNS W

O O'

Poszukiwany

technik wiertniczy dobrze obeznany ze sposobem płuczkowym Faucka i z długoletnią praktyką przy budowie studzien artyzyjskich i instalacyj z niemi związanych.

Oferty pod: Biuro Wiertnicze Łempicki i Ska, Sosnowiec (Król. Polskie).

l Bielski d A. Łukaszewski

inżynierowie-przedsiębiorcy

wykonują w przedsiębiorstwie roboty ziemne, budowlane, instalacyjne i wiertnicze, przeprowadzają rewizye i badania instalacyj gazowych i elektrycznych, wykonują torpedowania szybów wiertniczych.

II

Dr. Bronisław Micfialemsfoi

adwokat krajowy we Lwowie

ma s-woje biuro przy placu Maryackim 1. 10. Telefon nr. 350.

WYKONANIE PODJĘTYCH ROBÓT PUNKTUALNE, SUMIENNE I FACHOWE.

Borysław

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. J. Ziembińskiego.