PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

Dodatek do czasopisma „NAFTA“

wydawany staraniem Związku Techników wiertniczych w Borysławiu.

Przedruk artykułów i tłumaczenia tylko za zezwoleniem wydawców. Adres Pedakcyi „Przeglądu tecłin. naft.“ — Józef Gruszkiewicz — Borysław.

Treść Nru 2.

Przyczynek do geologii Borysławia. — Komisya dla obmyślenia środków zapobiegawczych pożarom

i eksplozyom szybów naftowych.

Przyczynek do geologii Borysławia.

Napisał'

Dr. Józef Grzybowski.

(Dokończenie).

| kredowego pasu ropnego w Mraźnicy jest co

najmniej problematyczną.

Wreszcie spotykamy w Borysławiu trzy poziomy ropne jeden nad drugim, warstwy dobrotowskie, łupki menilitowe i eocen, typ ropy w trzech pierwszych ten sam, w trze-

Za wzorem wiedeńskich geologów (Paul) i polscy karpatolodzy wyróżniają dotychczas cim prawdopodobnie również (niemam dotychczas dat analitycznych, lecz widocznie niezauważono dotychczas różnicy).

Czyżby w każdym z tych trzech horyzontów ropa występować miała niezależnie? Takie kousekwencye należałoby wyciągnąć

kilka poziomów roponośnych w obrębie Kar

pat, a mianowicie jako roponośue wyznacza się powszechnie warstwy ropianieckie (inoce-ramowa-kreda), eoceńskie (hieroglifowe), oligoceńskie (łupki menilitowe dobrotowskie), mioceńską formaeyę solną, przy-uważa się ropę w obrębie każdego

wresz Jie

ozem

z tych poziomów za występującą na pierw-szorzęclnem złożu t. j. wytworzoną w tychże pokładach, wśród których się znajduje. Jako przykład i dowód na zawsze Borysław. Wykazaliśmy, że ropa w Borysławiu nie stoi wcale w genetycznym związku z mioceńską solną formacyą, a że nie-znamy rzeczywiście mioceńskiego złoża ropnego (Starunia jest aualogiczną zupełnie z Borysławiem, w Niebyłowie znaleziono memlity), więc z szeregu naźtonośnych utworów w Cra-licyi wykreślić należy miocen,

W najbliższej okolicy Borysławia, bo w Mraźnicy występuje pas ropny w obrębie warstw inoeeramowych. Jak wykazaliśmy

ropę mioceńską służył

z hypotez o sainodzielnem występowaniu ropy w różnych geologicznych poziomach, kon-sekwencye nielogiczne w tym wypadku, już choćby ze względu na identyczność rop z różnych geologicznych horyzontów Borysławia.

A i z genetycznych względów niemożli-wem jest przyjęcie w tym wypadku kilku samodzielnyohz łóż ropnych w Borysławiu. Ropa nie jest tak powszeebnem zjawiskiem by wytwarzać się mogła w różnorodnych warunkach. Spór co nie nieorganicznego pochodzenia nie jest je-definitywnie rozstrzygnięty. Jeżeli wy-drodze organicznej,

do jej organicznego względ-

szcze

w cytowanej pracy, ropa tego pasu, a przynajmniej z otworów ku północy wysuniętych posiada wybitny typ borysławski i wyraziliśmy uzasadnione obecnością usunięcia przypuszczenie, że pochodzi się w głębi pod inoceramowemi warstwami pokładów borysławskich. Samodzielność więc

ona ze

znajdujących

tworzyła się ona a punktem jej wychodnym był „Sapropel" t. j. detrytus organiczny przykryty szlamem, to takie nagromadzenie „sapropelu“ w tego rodzaju fizycznych warunkach, by z niego wytworzyć się mogła ropa, uważać należy za wyjątkową. „Sapropel“ bowiem jako

na

rzecz

taki znachodzi się we wszystkich, nawet głębokich morzach (Bathybius) i morzach przybrzeżnych zostaje mniej więcej

we wszystkich

zybko przykryty szlamem, ztąd

we

wszystkich

pokładach morskiego pochodzenia powinniśmy je najgłębszy z odkrytych dziś w Borysła-znachodzić choćby ślady ropy, a tak jedna- wiu horyzont eoceński, czy inny może głębszy kowoż nie jest. Pokłady zawierające ropę w obrębie warstw dyszowych czy sięgnąć potrzeba do abiwalnych sfer dla jej wyprowadzenia, są to kwestye, o których spekula-tywne tylko śnie można domysły, z pod ob-serwacyi usuwają się one, a w niniejszym szkicu pragnąłem ograniczyć się do wniosków, do których podstaw dostarczyła wyłącznie tylko obserwacya.

należą zawsze do wyjątków, a nawet zawierają ją tylko na pewnych określonych przestrzeniach, niewykazując jej obecności dalej, mimo identyczności faciesowcj samego osadu. Jeżeli ropa zatem wytworzyć się miała na drodze organicznej z „sapropelu“ lub podobne, substancyi, to mogło się to tylko odbyć w warunkach fizycznych ściśle określonych. Tymczasem badając naturę pokładów, w których ropa w Borysławiu występuj e? widzieliśmy, że warstwy inoceramowe podobnie jak i eocen hyroglifowy sa osadami morza niedalekiego wprawdzie brzegu, ale nie zupełnie płytkiego, tudzież otwartego. Dowóz materyału lądowego odbywał się tu przygodnie i względnie obficie. Łupki meni-litowe przedstawiają osad morza zamkniętego o tyle, że osad odbywał się spokojnie, dowóz materyj lądowych był nadzwyczaj słaby, osadzał się przeważnie szlam, unoszony w wodzie. Obecność ryb z rodzaju Gobius i Len-ciscus świadczy o tendencyi do wysładzania się wód, również jest obecność diatomeów w rogowcach.

W warstwach dobrotowskich wreszcie

Komisya dla obmyślenia środków zapobiegawczych pożarom i eksplozyom szybów naftowych

Dnia 17. b. m. odbyło się w sali Sokoła w Borysławiu pierwsze plenarne posiedzenie komisyi zaproszonej przez Starostwo górnicze z polecenia Ministerstwa rolnictwa. Oprócz wymienionych już poprzednim numerze „Przeglądu“ 12-tu członków poprzedniej komisyi wybranych d. 16. grudnia 1907, zaprosiło Starostwo górnicze jeszcze 2 członków pp. Tadeusza Chłapowskiego, dyrektora kopalń „Galieia“ i Jerzego Me3zarosa, dyrektora kopalń To w. akcyjnego dla przem. naftowego.

mamy typowy osad przybrzeżny z wielkimi masami piaskowców, osad morza płytkiego (Ripple marks), do którego z lądu dostawał się z łatwością materyał roślinny (szczątki roślinne zwęglone), w którem wreszcie wody zagęszczały się chwilowo (zawartość gipsu w osadzie).

Widzimy więc jak na tem samem miejscu zmieniała się z biegiem czasu faciès morska naturalnie wskutek zmian fizycznych warunków mórz ówczesnych. Czyż można przypuszczać, że wśród tych wszystkich zmian warunki niezbędne do utworzenia się ropy, jedne tylko bez zmiany przetrwały. Przyjmując to popełnilibyśmy drugą nielogiczność.

Wszystka ropa borysławska w jakichkolwiek horyzontach występuje, a prawdopodobnie i ropa inoceramowych warstw Mra-źnicy, pochodzić może tylko z jednego wspólnego źródła, wskazuje na to choćby jednolitość typu tych rop.

W skład komisyi weszli również reprezentanci robotników naftowych wybrani na ogóluem zgromadzeniu w d. 12. b. m., a mianowicie pp. Michał Błaź, wiertacz w Tow. Uryckiem, Jan Jachum, palacz kotłowy w firmie Dawid Fanto, Grzegorz Kozioł, wiertacz na kopalni „Sezam III“, Antoni Szymański, pomocnik szybowy w firmię Angermann-Ma-cher, kopalnia „Henryk“. Ogólna liczba członków komisyi wynosi 10 członków.

Na wniosek p. nadradcy górn. Holobka postanowiono utworzyć w komisyi 4 sekeye celem podziału pracy i w skład tychże weszły następujące osoby:

I. Sekcya chemiczna: dr. Józef Gruszkiewicz i inż. Maryan Wieleżyński.

Zadaniem tej sekcyi będzie przeprowadzenie analizy gazów naftowych, t. j. tak pod względem składu chemicznego, jak również oznaczenia procentowego w atmosferze zabudowania szybowego, oznaczenia absolutnej ilości gazów wydobywających się z otworów, Gdzie leży to źródło? Czy przedstawia oznaczenie granic wybuchowych gazów w wa-

runkach możliwie zbliżonych do warunków istniejących w szybach.

II.    Sekcya mechaniczna: Wojciech Czepiga, Adam Klebert, Grzegorz Kozioł, Władysław Włodarczyk, inż. Wacław Wolski, Władysław Zdanowicz.

Zadaniem tej sekcyi będzie opracowanie zmian w konstrukcyi istniejących obecnie rygów wiertniczych i obmyślenie nowego żórawia, odpowiadającego dzisiejszym warunkom pracy w wiertnictwie.

III.    Sekcya odgazowania: Włodzimierz Jasieński, Józef Oktawiec, inż. Julian Pierściński, inż. górn. Paweł Setkowicz, Antoni Szymański.

Zadaniem tej sekcyi będzie rozpatrzenie projektów odgazowania szybów i przeprowadzenia odnośnych prób.

IV.    Sekcya ogólna: Michał Błaź, Tadeusz Chłapowski, Jan Jachum, Felicyan Rodziński, Jerzy Meszaros i zaproszeni pp. inż. Julian Kapellner, inż. Julian Krynicki.

Zadaniem tej sekcyi będzie opracowanie wniosków zdążających do zwiększenia bezpieczeństwa ruchu kopalń, a w szczególności tyczących się oświetlenia elektrycznego, budynków, dołów, ogrodzeń, ścisłego terenu kopalnianego, oraz wszelkich innych ulepszeń, których opracowanie nie wchodzi w zakres działania pierwszych 3 sekcyj.

Po wyczerpaniu prac zakreślonych sek-cyom zajmie się komisya w plenum opracowaniem zmian przepisów górniczo-policyjnych i rozporządzeń urzędu górniczego.

Na posiedzeniu obecnym był p. Semen Wityk, poseł do Rady państwa z tutejszego okręgu i z zajęciem przysłuchiwał się obradom, notując ważniejsze szczegóły powziętych uchwał.

Z radością witamy objawy żywszego zainteresowania się Władz górniczych piekącą sprawą bezpieczeństwa kopalń naftowych.

Ze statystyki urzędowej pożarów kopalń podajemy następujące zestawienie:

Rok

1905

1906

1907

Ilość

pożarów

Z tego spowodowanych eksplozyą.

Ilość wypadków śmiertelnych

Uszkodzeń

ciężkich

Uszkodzeń

lekkicłi

to

U< U*

co to

CD Oi

co o

Cyfry te same za siebie mówią i wątpić można, czy przy dzisiejszych warunkach pracy ilość pożarów szybowych się zmniejszy. Na dzisiejszy groźny stan bezpieczeństwa składa się cały szereg okoliczności tak natury technicznej, jak i gospodarczej, które to ostatnie w równej mierze przyczyniają się do zwiększenia się liczby wypadków. Reforma na jednem i drugiem polu musi być również gruntowną i wymaga obok znacznego nakładu pracy i funduszów, także dokładnego krytycznego rozpatrzenia się w warunkach pracy tak robotników, jak i kierowników kopalń.

Ukonstytuowanie się sekcyi nastąpiło następnego dnia przed południem w lokalu Związku techników wiertniczych.

W posiedzeniach sekcyi uczestniczyli prócz członków pp. nadradca górniczy Jan Holobek, st. kom. górn. dr. Kazimierz Mi-dowicz, oraz st. kom. górn. Juliusz Mokry.

Sekcye ukonstytuowały się wybierając przewodniczących i sekretarzy, zarazem opracowano programy pracy.

Bliżej wtajemniczonym w miejscowe stosunki wiadomo aż nadto dobrze, że kierownicy kopalń są nieraz zupełnie bezsilni wobec właścicieli i akordantów, którzy nie mając zrozumienia dla spraw technicznych zmuszają do oszczędności lekceważącej zdrowie i życie robotnika.

Najważniejszą techniczną sprawą jest odgazowanie szybów. Cały szereg projektów (10). które dotychczas nadesłano do komitetu świadczy wymownie o żywem zainteresowaniu się ogółu techników tą sprawą, jak również o ważności tejże.

Jakkolwiek niektóre projekty zdają się teoretycznie zupełnie dobrze rozwiązywać sprawę odgazowania i nie pozbawiońe są głębszej intuicyi i zrozumienia istoty rzeczy, to jednak z góry można powiedzieć, że problem odgazowania da się rozwiązać jedynie na podstawie szczegółowych i dokładuych prób i doświadczeń. Ani Władze górnicze, ani komisya nie będzie mogła uczynić żad-

Są to więc półśrodki, któremi niestety rząd centralny stale traktuje przemysł naftowy.

nego kroku w tej sprawie bez odpowiednich funduszów. Dotychczas sprawa uzyskania funduszów jest zupełnie niejasną i zdaniem naszem jest to błąd zasadniczy, o który rozbić się mogą najlepsze chęci komisyi. Dziw-nem wydaje nam się stanowisko rządu w tej sprawie, który okazując tak dobre chęci nie stara się poprzeć ich wyznaczeniem z góry odpowiedniego funduszu. O ile z przemówień p. Holobka, przeważnie poufnych, wnioskować możemy, ma być kwestya otrzymania funduszów załatwioną przy pomocy dobrowolnych datków ze strony większych firm nej sprawy zwracamy uwagę naszych posłów,

Wobec podobnego traktowania tak waż-

naftowych, przeprowadzenie projektów pozostawia się ofiarności pracy członków komisyi. Ze strony rządu, jak zrozumieliśmy, nie należy oczekiwać żadnego wydatnego poparcia.

Zważywszy z jednej strony olbrzymią zdolność podatkową przemysłu naftowego, z drugiej zaś strony nieobliczalne straty mienia i życia powodowane tylko samymi poźa-rami, widzimy w tern nieuzasadnione lekceważenie przynoszące li tylko obustronne straty.

Sprawa bezpieczeństwa życia obywateli należy w pierwszym rzędzie do obowiązków instytucyj państwowych i jeżeli władze górnicze, a pośrednio Ministerstwo przyszło do przekonania, że bezpieczeństwo to jest w wysokim stopniu zagrożonem, to powinno dać środki do usunięcia przyczyn powodujących wypadki.

aby swojem wczesnem wystąpieniem nie dozwolili iżby sprawa ta jedynie z powodu braku odpowiednich funduszów została umorzoną w samym początku.

Zaznaczamy nakoniec, że stanowisko nasze, jakie zajmujemy w tej sprawie wyda się może komu zbyt pesymistyczne, niestety jednak jest ono usprawiedliwionem doświadczeniami, jakie poczyniliśmy w staraniach naszych u Władz w sprawie kierownictwa kopalń i uznawania kwalifikacyj kierowników (egzaminów) i t. p.

Przedsiębiorstwo dla spraw naftowych

V#

UNIVERSUM

V»

Dr. J. Gruszkiewicz, Dr. E. Kaléta, Iné. J. Piersciński

Spółka z ograniczoną poręką

Borysławiu.

Organizuje spółki naftowe oparte na ścisłej i wykluczającej hazard kalkulacyi, wykonuje wiercenia w akordzie.

oraz

Kupuje i sprzedaje tereny, kopalnie oraz drobne udziały tychże (brutta, netta). Obejmuje zarząd kopalu, wykonywa nadzór i kontrolę tychże, oraz udziela wyczerpujących i pewnych informacyj o terenach i kopalniach galicyjskich. Przedsiębiorstwo posiada własne biuro techniczne dla wypracowywania projektów, wykonywania wszelkich prac technicznych i chemiczno-naftowych.

Adres dla listów i telegramów

„Universum“ — Borysław.

(Telefon nr. 140).

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. J. Ziembińskiego.