PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

i

Dodatek do czasopisma „NAFTA“

wydawany staraniem Związku Techników wiertniczych w Borysławiu.

Przedruk artykułów i tłumaczenia tylko za zezwoleniem wydawców. Adres Redakcyi „Przeglądu teclm. naft.“ — Józef Gruszkiewicz — Borysław.

Treść Nru 9.

O wierceniu na linie stalowej. Nap. Wł. Włodarczyk. — Rozwój żórawia wiertniczego kanadyjskiego w Galicyi. Nap. A. Klebert. — Poprawki“ do artykułu W. Włodarczyka. — Kronika.

0 raku odpinalnym,

wę-

pomysłu inżyniera Pawła Setkowicza.

Jakkolwiek mamy kilka konstrukcyj raka „odpinalnego“, to prawie każdy z nas poznał na swej skórze wartość jego przymiotnika.

Poniżej przedstawiony i opisany rak pomysłu inż. Setkowicza pierwszy dotychczas zdobył sobie zasłużenie to miano.

Łatwość i pewność odpinania przy od-powiedniem wykonaniu łap ząbkowanych (łapki o wielkiej powierzchni i drobnych ząbkach) zapewnia temu rakowi szersze aniżeli tylko do instrumentacyi zastosowanie.

Mam tutaj na myśli użycie raka do ruszania rur w głębszych otworach. Weźmy n. p. otwór wiercony w rurach 5” lub 4-ca-lowych, gdzie postęp wiercenia jest tak nieznaczny, że dodawanie nowej rury następuje najwyżej dwa do trzy razy w miesiącu. Rury w takich otworach zwykle bywają ruszane jeżeli nie dwa lub więcej razy na zmianę 12-godzinną, to w każdym razie najmniej dwa razy na dobę.

Łatwo sprawdzić rachunkiem, że w miesiącu do każdej mufy (celem ruszania rur) huczek bywa wkręcany 20 do 30, a często i znacznie więcej razy, co jak wiadomo nie przyczynia się do naprawy gwintów, raczej do jego zdzierania się. Zastosowanie więc tutaj raka do ruszania rur byłoby bardzo wskazanem.

Inne względy również przemawiają na korzyść raka inż. S.; o ile przy innych kon-strukcyach mogą nastąpić różne, nawet bardzo poważne, komplikacye w razie zagwoż-dźenia rakiem, to tutaj jest możliwa tylko ta ewentualność, wynikająca z wadliwości samego materyału, że trzon urwie się w naj-słabszem swojem miejscu, to jest bezpośrednio nad głową i kilka drobnych kawałków spadnie na dno otworu.

Zauważyć należy, że przekrój trzona w najsłabszem miejscu dla rur 4-calowych wynosi około 1804 mm kwadratowych, dla rur 5-calowych około 3300 mm, gdy odpowiednie rury mają powierzchnię około 1700 i 2700 mm kw., a więc są znacznie słabsze i muszą być urwane, a to tern bardziej, że raki wykonuje się z możliwie najlepszego (najsilniejszego) materyału.

Opis: Rak składa się z jednolitego trzona (t) z obrotowym czterokątnym wspornikiem (c) łap, czterech łap (ł) ząbkowanych z krótkiemi ramionami połączonymi z mufą (m) i przesuwalnego pierścienia (p). Okrągły trzon raka kończy się w górnej swej części konicznym czopem (gwint lewy) dla połączenia z łącznikiem (1). Poniżej czopa posiada trzon z dwóch stron spłaszczenia; w granicach tych spłaszczeń daje się przesuwać pierścień (p). Pierścień ten, jak to uwidoczniono na rysunku, posiada przekrój wnętrzny, odpowiadający spłaszczeniu trzona, a na zewnętrznej stronie ma nacięty płaski lewy gwint. Ku spodowi przekrój trzona zwęża się o kilka milimetrów, sam zaś koniec dolny opatrzony jest zwykłym lewym gwintem, na który nakręca się głowę (g) raka. Na zwężoną część nasunięty jest luźnie stalowy spornik łap (c) z dwoma stalowemi

hartowanemi talerzykami (u,    n). Gwinty

pierścienia (p) spoczywają w mufie (m), z którą przy pomocy śrubek (s) łąozą się szczelnie obejmujące trzon ramiona łap.

Rysunek przedstawia raka w zapięciu. Łapy spoczywają na wsporniku i talerzyku (n), pierścień (p) wkręcony jest w górnej części mufy i dochodzi dolną swą krawędzią do końca spłaszczonej części trzona.

.......r"'

r...

Próba raka wyż opisanej konstrukcyi odbyła się w tych dniach na kopalni „Stanisław“ na Wiszniewskim w Borysławiu.

r......

JSXSSXSHSSSm

W ten sposób zarazem przysposobionym musi być rak do zapuszczania go, jak to na rysunku widoczne, w tej pozy czyi dadzą się łapy z ramionami, mufą i pierścieniem swobodnie podnosić i opuszczaó. Wznios ten ograniczony dolną krawędzią mufy łącznika jest tak dobrany, że podniesione łapy

Pierściński.

z łatwością przesuwają się w danej dymenzyi rur, zarazem nie dozwala aby łapy wysunęły się powyżej czterokątnego wspornika lub mogły wyjść na jego krawędzie.

Uwolnienie raka z zapięcia odbywa się tylko za pomocą kręcenia w lewo przewodu ratunkowego. Zacięte w rurę łapy raka przytrzymują wspornik, obraca się tylko trzon z głową i pierścieniem. Przesuwanie się pierścienia niżej uniemożliwia granica spłaszczenia trzona. Rezultatem wkręcania się pierścienia w mufę musi hyc zatem obniżanie się trzona, które trwa tak długo, jak długo ząbki łap dotykają się rury. Temu obniżaniu się trzona pomaga ciężar żerdzi spoczywające baki podnoszą się relatywnie i wychodzą z zacięcia. Przekręcenie jakiejkolwiek części jest przy tern wykluczonem, gdyż z chwilą zupełnego podniesienia się łap i nie-stykania się ich z rurą, przy dalszem kręceniu przewodem obracają się razem wszystkie części.

Użyto raka do rur 4-calowych, wykonanego w warsztatach Akc. Tow. dla przemysłu naftowego. Przekrój trzona w najcieńszem miejscu wynosi 48 milimetrów, a zatem rak ten odpinalny jest znacznie silniejszym od wszelkich dotychczas wykonanych dla dymenzyi 4-calowej.

Raka tego zapuszczano dwukrotnie po rury, które poleciały kilkadziesiąt metrów w otworze i pogięły się silnie. Za każdym razem naprężano silnie wielokrążkiem, a następnie użyto śrub ratunkowych. W obydwu wypadkach raka odpiął z zupełną łatwością jeden robotnik, bez jakiegokolwiek zbijania.

Dzięki jednolitości trzona rak ten jest bardzo pewnym i silnym, konstrukcya sama części składowych, zabierająca niewiele miejsca w przekroju rury, powoduje, że wymiary raków do innych dymensyi przewyższą znacznie dotychczas znane.

Dla rur 5-calowych wyniesie najmniejsza średnica trzona raka 65 milimetrów, dla rur 6, 7, 9 i 10-calowych (jeden rak z częściami dla zmiany) 75 mm.

135 mm

2.000 mm

1.200 mm

1.500 mm

800 mm

Wyrobu tych raków podjęły się warsztaty „Braci Kohut“ w Nawojowej koło Nowego Sącza dla składu artykułów technicznych Sikorski & Seidenstein w Borysławiu,

Redakcya.

Rozwój żórawia wiertniczego kanadyjskiego w Galicyi.

Napisał A. Klebert.

(Dokończenie).

11. Żóraw firmy W. Wolski, Weydlich, Korsak i Ska jest odwrotnie zbudowany od opisanego pod 6. Bęben świdrowy poruszany jest zapomocą sprzęgła taśmowego, zaś łyżkowy zapomocą kanadyjskiego fig. 25).

Koło pasowe, maszynowe jest odlane z jednej sztuki z kołem łyżkowem, przyczem to ostatnie służy zarazem za tarcze pociągową dla sprzęgła taśmowego.

Wymiary tego żórawia są nasępujące:

Średnica wału korbowego „    koła maszynowego

i łyżkowego „    bębna świdrowego 420 mm

„    „    łyżkowego 400 mm

„    koła przy bębnie

łyżkowym

„    kół hamulcowych

bębna świdr.

„    koła łańcuszKo-

wego

I przy tym Żórawin podobnie jak u źó-rawia Włodarczyka zastosowano koła hamulcowe o wklęsłych wieńcach.

Na zakończenie opisu szeregu najbardziej znanych konstrukcyj żórawia kanadyjskiego muszę zrobić uwagę, że jego budowa nie jest jeszcze u szczytu doskonałości. Prze-dewszystkiem dotyczy to bębnów, które nie są budowane według zasad ogólnych budowy maszyn. Średnice ich są za małe w stosunku do grubości używanych lin, a długości za wielkie w stosunku do wysokości wieży;

S'"-

gra

' »1

■\

■Bf?

i¹

'•'■    ......    -    » . V ....

stąd złe nawijanie się lin i szybkie ich zużywanie.

Równieź nie jest rozwiązaną kwestya hamulców ze względu na bezpieczeństwo ogniowe. Dałby się także żóraw uzupełnić niektórymi urządzeniami n. p, samoczynnym zatrzymaczem dla bębnów na wypadek urwania się pasa lub taśmy hamulcowej, wskaźnikiem dla liny łyżkowej, z któregoby każdej chwili odczytań można w jakiej głębo-

na

Ropa może wszystko opłacić — tak się spodziewamy — tylko niestety nie zawsze się to sprawdza.

Pod względem technicznym na ogół zwłaszcza w wiertnictwie postęp u nas widoczny i nie będzie to próżną chwalbą, jeżeli powiemy, źe na tegorocznej wystawie naftowej w Bukareszcie nie do nas ale od nas szła w tym kierunku nauka. Jeżeli się po-

kopalniach. W Bustenari

one

kości łyżka względnie tłok się znajduje; przyrządem do notowania ilości udarów świdra itd.

Wszystkie te udoskonalenia wpłynęłyby przy naleźytem rozwiązaniu zadania nie tylko lepszą ekonomię ale i bezpieczeństwo ruchu. Wprowadzeniu zmian choćby najlepszych stoi niestety na przeszkodzie gorączkowość z jaką u nas przeważnie się pracuje, czasem źle pojęta oszczędność, obawa przed ryzykiem lub wreszcie niechęć do ściślejszej kal-kulacyi.

Ö sprawach technicznych przemysłu naftowego.

Każdy przemysł z natury rzeczy oparty jest na dwóch umiejętnościach: technicznej i handlowej, stanowiących niejako dwa główne przekazania, o których przemysłowiec ani na chwilę zapomnieć nie może.

Jak w naszym przemyśle te dwa przekazania, a zwłaszcza pierwsze jest przestrzegane, o t3m niech nam wolno będzie słów parę pomówić.

O stronie handlowej naszego przemysłu zbytecznem byłoby dłużej się rozwodzić. Hi-storya kilku lat ubiegłych pouczyła, źe na tern polu zostaliśmy sromotnie pobici ale powiedzmy ku częściowej choćby obronie naszych przemysłowców, stało się to przy biernym współudziale naszego rządu i władz centralnych. Nie mamy p. Demetra Sturdzy, któryby ze swego fotelu ministeryalnego chciał wyrzec słowa „le pétrole c’est l’avenir du pays“, ale też nie mieliśmy i sami zmysłu kupieckiego, gdy chodziło o stworzenie orga-nizacyi handlowej dla sprzedaży surowca.

Ze doświadczenie, choć drogo okupione, posłuży na przyszłość o tern wątpić nie należy.

nadto zważy, źe w rumuńskim przemyśle naftowym pracują przeważnie firmy ze znacznym kapitałem rozporządzające odpowiedniemi pracowniami, warsztatami i doborem sił technicznych, tedy tembardziej przemawia to na korzyśó naszych wyników pracy, które prawie wyłącznie osiągnięte zostały usiłowaniami jednostek, pozbawionych tych środków i ułatwień, jakie daje kapitał. Jeżeli Rumunia posiada takich potentatów technicznych i finansowych jak Raky, twórcę stowarzyszenia „Internationale Bohrgesellschaft¹'4 w Erkelenz — jeżeli dzisiaj tam nietylko rząd ale i firmy naftowe jak „Steaua Romana“, posiadają laboratorya, których mogłaby pozazdrościć niejedna politechnika, to nie ulega kwestyi, źe nam nie posiadającym takich środków, współzawodniczyć trudno, i źe już w najbliższym czasie my będziemy importować zdobycze techniczne z Rumunii a nie odwrotnie.

I bodaj, że już dzisiaj Rumunia zrobiła wielki krok naprzód, o którym u nas, zdaje się, nikomu nie marzy się, a mamy tu na myśli użycie silnie elektrycznych i gazowych dla popędu na i w Campina jest już około 100 motorów gazowych i benzynowych o sile 25 KP. czynnych i jak praktyka wykazała pracują o 5O⁰/₀ ekonomiczniej jak maszyna parowa. W motorze gazowym jest nie tylko większe wykorzystanie energii, bo dochodzące do 25°/₀ (w najlepszej maszynie parowej z eks-panzyą etc. wykorzystanie energii dochodzi 13°/o, a przy zwykłych maszynach ze sterowaniem suwakowem, lokomobilach wynosi zaledwie 4°/₀) ale i samo paliwo jest tańszem. Na 1 KP. zużywa się 300—500 litrów gazu, zależnie od wielkości motoru. Mniejsze motory zużywają stosunkowo więcej.

W Bustenari istnieją bardzo proste urządzenia do chwytania gazu ze szybu i doprowadzenia tegoż do zbiorników. Jeżeli się zważy, źe w naszych stosunkach lokalnych brak na kopalni nieraz zupełnie wody, albo za wodę trzeba drogo płacić to i pod tym względem użycie motoru gazowego byłoby nader korzystne. Praktyka również wykazała, źe motory gazowe i benzynowe przy odpo-wiedniem urządzeniu dla zmiany ilości obrotów i przy włączeniu koła rozpędowego najzupełniej odpowiadają wymogom roboty wiertniczej, a konstrukcya ich już tak jest udoskonalona, że najważniejsza może obawa przed możliwością wzniecenia pożaru jest najzupeł-niej wykluczona.

Firma Trauzl i Ska użyła przy wierceniu za węglem gazu generatorowego dla motoru o sile 40 KP. Dzienne zużycie koksu wynosiło 300 kg à 2-60 k., w’sumie 7‘80 k., podczas gdy w tych samych warunkach przy użyciu maszyny parowej spalono 1.400 kg węgla à 2 20, czyli w sumie koszt wynosił 30’80 k. Jeżeli się potrąci jeszcze zmniejszony wydatek na palacza to zaoszczędzenie dzienne na kosztach ruchu wynosiło na dobę 28 koron. U nas przy takiej obfitości gazów na kopalniach możnaby uzyskać siłę moto-ryezną za darmo.

Wprowadzeniu każdej nowości staje w drodze konserwatyzm przemysłowca, fabrykanta, do pewnego stopnia usprawiedliwiony i powszechny, ale nie w równej mierze wszędzie występujący. U nas jest on dość znaczny, a przyczyna tego leży głównie w tern żeśmy za biedni ; nie posiadamy tak zasobnych firm, któreby odważyły się ponieść chociażby małe ryzyko, na które bądź co bądź jest się przy wprowadzeniu rzeczy nowej do pewnego stopnia narażonym. Gdyby jednak to ryzyko można rozłożyć na większą ilość firm, to z pewnością mielibyśmy już dzisiaj chociaż jeden motor wybuchowy w ruchu, a w krótkim przeciągu czasu mogłyby inne firmy bez żadnego ryzyka motor z korzyścią dla siebie zastosować.

Mamy więc na myśli assocyacyę przemysłowców dla spraw technicznych.

Nie jest to rzecz nowa, gdyż tego rodzaju assocyacyę widzimy w innych gałęziach przemysłu. Przy dzisiejszym szybkim rozwoju techniki nie podobna wymagać od właściciela jednej kopalni lub drobnego fabrykanta, aby mógł i umiał korzystać w całej pełni z postępu technicznego w dziale jego fabrykaeyi. Do tego celu służą związkowe stacye doświadczalne, utrzymywane wspólnym kosztem wszystkich fabrykantów i nie ulega kwestyi, że stacye takie nie tylko że nie kosztują fabrykanta, ale przysparzają mu dochodu.

Chodzi tylko o to, aby organizacya odpowiadała potrzebom i warunkom przemysłu naftowego -—- a specyalnie u nas, żeby nie była miejscem tylko dla udzielenia komuś posady „sine cura“. Organizacya taka mogłaby zdaniem naszem mieć formę towarzystwa udziałowego. Wydział składałby się z dobranych sił technicznych, którego zadaniem byłoby rozpatrywanie braków technicznych, przeprowadzanie prób, wypracowywanie projektów dla podniesienia zbytu dla ropy, zabezpieczenie większe szybów naftowych od wypadku i w ogólności szybkie i pewne zaspakajanie potrzeb technicznych przemysłu uaftowego. Spodziewamy się, że myśl poruszona przez nas znajdzie rzeczników i życzliwe przyjęcie u P. T. Przemysłowców naftowych i że organizacya taka powołaną zostanie do życia.

Odpowiedź na sprostowanie p. J. Mendel-sohna pozostawiamy do następnego numeru.

Z. BIEIÄIA A. ŁUKASZEWSKI

BORYSŁAW

Z. BIEIÄIA A. ŁUKASZEWSKI

INŻYN1EROWIE-PRZEDSIĘBIORCY

«■

wykonują w przedsiębiorstwie roboty ziemne, budowlane, instalacyjne i wiertnicze, przeprowadzają rewizye i badania instalacyj gazowych i elektrycznych, wykonują torpedowania szybów wiertniczych.

WYKONANIE PODJĘTYCH ROBÓT PUNKTUALNE, SUMIENNE I FACHOWE

BORYSŁAW

5$ BIURO 5$

KARTA GEOLOGICZNA

PODKARPACIA

w skali 1:200.000 w opracowaniu Inż. L. Gawrońskiego już ukończona i jest

do nabycia, ewentualnie

do zamówdenia w Re-

dakcyi ,,Nafty“.

technicznej, prawnej i handlowej porady, tudzież pośrednictwa w sprawach górniczych

mmmm ROSTRieora

zaprzysiężonego inżyniera górniczego, em. c. k. starszego komisarza górniczego, b. naczelnika c. k. Urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle, b. technicznego urzędnika gal. kopalń i warzelń soli, kopalń nafty i wosku ziemnego etc.

w JAŚLE.

<&

Poczt. Kasa oszcz. Nr. 74046.

Telefon Nr. 905.

lS)

Ostrowski & Cudek

Dom handlowy dla interesów przemysłowo-naftowych

we    ul. Kopernika ! 21.

Przeprowadza : Kupno i sprzedaż udziałów kopalnianych, kupno i sprzedaż ropy. Organizuje: Spółki naftowe z drobnymi udziałami. Poleca: Przedsiębiorców wiertniczych do wierceń akordowych.

Ofiarujemy usługi jako eksperci przy wszelkich transakcyach z przemysłem naftowym łączność mających.

Dla wygody naszjmh P. T. Klientów urządziliśmy

Biuro techniczne

które pozostaje pod kierownictwem inżyniera Seweryna Bla-iiana..

Sporządzamy: Pomiary i niwelacye terenów, plany sytuacyjne terenów, kopalń i szybów naftowych, zgłoszenia kopalń do władz górniczych, profile otworów świdrowych i wszelkie czynności w zakres miernictwa wchodzące.

Posiadamy bogato zaopatrzony zbiór kopii map katastralnych Adres dla telegramów: Ostrowski Cudek Lwów.