NAFTA

Organ Krajowego Towarzystwa Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 8-ego i 22-eJo

Prenumerata -wynosi roczirrle 2.2 koron.

Członkowie „Krajowego Towarzystwa Naftowego“ otrzymują „Naftę“ bezpłatnie.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Kraszewskiego 1.1, biuro Krajowego Towarzystwa naftowego.

Treść zeszytu 20.

O kongresie naftowym w Bukareszcie. Odczyt dra Stefana Bartoszewicza. — Statystyka Tustanowic. — Korespondencya. — III. Międzynarodowy kongres i wystawa w Bukareszcie. — Ankieta w Izbie handlowej lwowskiej w sprawie zniżenia taryf na ropę eksportową i opałową. — Kronika.

0 kongresie naftowym w Bukareszcie.

Odczyt dra Stefana Bartoszewicza wygłoszony w Tow. Politechnicznem we Lwowie d. 16. b. m.

Szanowni Panowie Koledzy !

Chcąc zdać sprawozdanie z kongresu naftowego w Bukareszcie, zamierzam prze-dewszystkiem zastanowić się w ogóle nad instytucyą międzynarodowych kongresów naftowych. Dalej na podstawie osobistych spostrzeżeń chcę opisać stan ekonomiczny przemysłu naftowego rumuńskiego w porównaniu z naszym przemysłem, wyświetlić przyczyny różnicy w kierunku rozwoju obu przemysłów i wreszcie zdać sprowozdanie z prac sekeyi ekonomicznej kongresu, w obradach której brałem udział.

Jak Panom zapewne wiadomo, pierwszy międzynarodowy kongres naftowy odbył się w Paryżu w r. 1900 podczas powszechnej wystawy światowej. Ciekawem jest, źe ini-cyatywa do tego kongresu nie wyszła z żadnego kraju posiadającego przemysł naftowy, tylko z kraju, który w Europie jest jednym z najpoważniejszych konsumentów, tak nafty, jak i produktów naftowych, a mianowicie z Anglii. Inicyatywa wyszła od redaktora pisma naftowego „Petroleum Review“ dra Dvorkovitza. Drugi kongres odbył się w r. 1904 w Liège w Belgii, również w kra-j’u, który jest tylko konsumentem produktów naftowych. Już te fakty świadczą, źe kongresy naftowe interesują nie tylko państwa posiadające przemysł naftowy, lecz źe mają niejako szersze znaczenie. Dopiero niedawno odbyty III. kongres naftowy, zwołany został do kraju, gdzie tryskają źródła naftowe.

Żyjemy w okresie, kiedy kongresy w ogóle są bardzo rozpowszechnione, stały się niemal kwestyą mody. Co roku odbywa się w Europie i w Ameryce conajmniej kilkanaście kongresów międzynarodowych, a więc kongresy pokojowe, dziennikarzy, geologów, lekarzy, kongresy antigruźliczne i t. d. Trzeba między tymi kongresami rozróżnić dwie kategorye. Kongresy takie, które zajmują się kwestyami, mającemi ogólno ludzkie, nieraz nawet wysoce dobroczynne dla ludzkości całej znaczenie. Kongresy takie nieraz wpływają na bardzo ważne zmiany ustawodawstwa państwowego w kierunku międzynarodowym. Jako przykład takich kongresów mogą posłużyć kongresy lekarzy w kwestyi szerzenia chorób zakaźnych i ępidemij, które doprowadziły do konwencyi międzypaństwowej w sprawie szybkiego tłumienia epidemii

i w ten sposób wywarły dobroczynny wpływ dla całej ludzkości. Ale są też kongresy takie, które mają tylko specyalne, dla pewnej gałęzi wiedzy lub nauki znaczenie. Do jakiej kategoryi należy zaliczyć międzynąrodowe kongresy naftowe? Na pierwszy rzut oka zdawałoby się, że kongresy naftowe mają tylko specyalne fachowe znaczenie, i że należałoby więc je zaliczyć do tej drugiej kategoryi. A jednak głębsze wniknięcie w cel i zadania kongresów naftowych, które są jeszcze instytucyą młodą i jeszcze jasno nie skrystalizowały swego zadania, zniewala bądź co bądź zaliczyć te kongresy do kategoryi pierwszej. I niewątpliwie, gdy tylko te kongresy należycie zorganizowane będą, gdy na nich oprócz kwestyj czysto naukowych, poruszane i opracowywane będą rzeczy utylitarne, handlowe i ekonomiczne, kongresy te nabiorą znaczenia światowego. Przecież kongresy naftowe traktują w pierwszej linii o tym produkcie, który jest źródłem światła najuboższej ludności i produktem codziennego i masowego użytku. Stąd już wy- stoczył pływa to olbrzymie znaczenie, jakie w kaź-dem państwie ma nafta dla oświaty ludowej, a dalej dla polityki podatkowej, cłowej i taryfowej związanej z tym produktem, co stanowi poważną rubrykę w dochodach państwowych. Ale nafta, a właściwie surowiec naftowy zaczyna już odgrywać, a w przyszłości niezawodnie odegra bardzo ważną i światową rolę, jako źródło energii cieplnej i mechanicznej. Wiadomem jest, że zapasy węgla coraz więcej się wyczerpują, a co cała nasza cywilizacya i cały potężny przemysł światowy robić będzie, gdy nie znajdziemy ekwiwalentu dla ubywającego zapasu węgla?

Ameryka, Rosya coraz więcej węgiel zastępują ropa naftową, Rumunia wkroczyła również na tę drogę i inne państwa europejskie coraz więcej interesują się ropą naftową, jako źródłem siły motorycznej. Ropa naftowa lub odpadki naftowe w zastosowaniu do opalania okrętów handlowych i wojennych stanowi już poważny czynnik strategiczny. Stąd n. p. tak wielkie zainteresowanie się państwa niemieckiego tym przemysłem, w tern tkwi też światowe znaczenie przemysłu naftowego i światowe znaczenie kongresów naftowych.

Na ten III- kongres międzynarodowy do Bukaresztu wszystkie większe państwa europejskie i Ameryka wysłały juz swoich ofi-cyalnyck przedstawicieli, 19 narodowości było na kongresie reprezentowanych, a rumuński prezydent ministrów Sturdza, człowiek o nadzwyczajnie przenikliwym umyśle, kilkakrotnie w swych przemówieniach podniósł właśnie światowe znaczenie przemysłu naftowego i kongresów naftowych. Stary Sturdza, który jako minister spraw zagranicznych, obdarzony jest wysokim zmysłem dyplomatycznym, a zarazem finezyą i wschodnim sprytem handlowym, zrozumiał doskonale, że przemysł naftowy z małego kraju, jakim jest Rumunia, może przecież uczynić kraj ten nadzwyczaj ciekawym, wzbudzającym żywe zainteresowanie państw i rządów europejskich, i ten urodzony dyplomata osobiście w przemyśle naftowym zupełnie nie zaangażowany, zajął się przemysłem naftowym w swoim kraju tak, jakby to był jeden z działów polityki zagranicznej rumuńskiej. Przed kilkoma laty on w parlamencie rumuńskim całą kampanię o wydzierżawienie terenów naftowych rumuńskich obcym kapitałom, poruszył opinię publiczną rumuńską tak żywo, że gazety rumuńskie o niczem innem nie pisały, jak tylko o tej sprawie i w końcu nie dopuścił do przewagi kapitału jednego państwa, jak tego chciała Ameryka i Niemcy, tylko otworzył wrota na oścież kapitałom wszystkich państw i dzisiaj przeszło 200,000.000 franków kapitału obcego jest w przemyśle naftowym rumuńskim zaangażowanych, ale kapitał żadnego państwa nie ma dominującego znaczenia, a ponadto sam rząd rumuński wybudowawszy w porcie Konstancy re-zerwoary i urządzenia ładownicze, trzyma rękę na pulsie całego handlu naftowego, i ma władzę w swoim ręku przez to taką, że każdej chwili może regulować lub wstrzymać ten handel, gdyby on nie odpowiadał interesom Rumunii. I trzeba było słyszeć z jaką dumą podczas otwarcia korgresu minister Sturdza mówił o tej całej kampanii, którą rząd wygrał w interesie własnego kraju.

Na światowe znaczenie przemysłu naftowego i kongresu położył nacisk drugi nadzwyczaj dzielny człowiek w Rumunii Vintila

Proszę Panów, ja umyślnie nieco dłużej zatrzymałem się nad tą sprawą i uważałem za stosowne ją tutaj podnieść, gdyż my prawie wszyscy, którzy z Galicyi przybyliśmy na kongres naftowy, byliśmy zdumieni i zachwyceni tą gorliwą opieką rządu rumuńskiego nad przemysłem naftowym i tą wysoką opinią i znaczeniem, jakie tak rząd, jak i społeczeństwo rumuńskie przemysłowi naftowemu przypisują i przypisują zupełnie trafnie. I mimowoli u nas wszystkich po-

-5.

1-3

CO

Bratianu, prezydent miasta Bukaresztu i wielki patryota, syn bohatera rumuńskiego, tego Bratianu, który obudzał w Rumunii opinię do wojny z Turcyą, przez którą Rumunia uzyskała niezależność. Oto niektóre ustępy z jego mowy wypowiedzianej na baukiecie wydanym przez miasto w drugim dniu kongresu:

„Wielkie państwa o rozległych teryto-ryacli i licznej ludności szukają w zamorskich koloniach pola działania dla energii, której w kraju zużytkować nie mogą. Wśród znacznie cięższych warunków biorą udział w wielkiej walce o byt, toczącej się między narodami, państwa małe i młode. One .szukać muszą kompensaty iv jaknajlepszem wykorzystaniu swych warunków i bogactw naturalnych, łącząc własne interesy silnym icęzłem z interesami świata i korzystając, jakby w ten sposób z siły, jaką przedstawia ta dźwignia potężniejsza. Źródła naftowe nie są dla nas wylączuie czynnikiem przemysłowym, lecz stanowią one czynnik o wiele ważniejszy, gdyż dają nam możność odegrania wybitniejszej roli ekonomicznej w świecie, stąd też przemysł naftowy w Rumunii posiada nietylko znaczenie czysto ekonomiczne, lecz i wybitne znaczenie polityczne, a nawet, rzec można — narodowe^.

Tak przemawiali i tak pojmują zadanie przemysłu naftowego w Rumunii ludzie wybitni, wielcy patryoci i politycy, pierwsi dygnitarze państwowi i autonomiczni. Oni też ogromnie interesowali się kongresem, brali żywy udział w pracach sekcyjnych, minister Sturdza nie opuścił prawie żadnego posie-nia sekeyi ekonomicznej, zabierał głos w dy-skusyi, często sprowadzał ją na właściwe tory.

wstało porównanie ze stosunkami u nas w kraju. I my jesteśmy krajem małym, i my jesteśmy narodem, który o ekspanzyi na zewnątrz, o jakiejś ekspanzyi kolonialnej my-śleó nie może, który więc tern gorliwiej powinien zużytkować całą energię na pracę wewnętrzną, na wyzyskanie należyte tych bogactw, które nam natura dała. I natura dała nam szczęśliwie źródła naftowe, dała więc produkt powszechnego i masowego użytku, który interesuje i interesowab musi świat cały, więc i ten nasz przemysł naftowy może mieć i u nas znaczenie nietylko ekonomiczne, lecz polityczne i narodowe; przez ten przemysł otoczony gorliwą opieką, Ga-licya może się wybić na widownię innych krajów i wzrosnąć w siłę ekonomiczną.

Jak dotychczas, to przemysł ten u nas wzbogacał tylko i zasilał lichwiarskie kapitały wiedeńskie. Jak dotychczas, ma on zagranicą już pewną sławę, ale niestety przeważnie sławę ujemną, dzięki spekulantom miejscowym i berlińskim, o czern później jeszcze obszerniej powiem. Jak dotychczas to opieka rządu nad tym przemysłem jest prawie żadna, a opieka kraju jeszcze zbyt mała i nie wynikająca jeszcze ze zrozumienia znaczenia tego przemysłu. Przemysłowcy naftowi nasi, skazani byli dotychczas tylko na samopomoc, a rezultatem tego, znacznie gorszy stan ekonomiczny naszego przemysłu w porównaniu z przemysłem naftowym rumuńskim, jak to zaraz udowodnię Panom kilkoma charakterystyeznemi cyframi i datami

Przemysł naftowy rumuński jest późniejszy niż nasz przemysł. Początki tego przemysłu sięgają mniejwięcej roku 1866. Nasz przemysł jest o 10 lat wcześniejszy. Maszynowe wiercenia w Rumunii datują sie od roku 1895, gdy u nas od r. 1884. Dopiero ostatnich 10 lat są właściwie okresem rozwoju przemysłu naftowego rumuńskiego, a już w roku ubiegłym 1906 produkcya Rumunii wynosiła 8,871.000 cm., gdy nasza 7,604.000 cm. Rok obecny zapewne zakończymy jednakowym rezultatem. Lecz nie chodzi o rozmiary produkcyi, gdyż nie zawsze na rozmiarach produkcyi polega rozwój przemysłu. My naprzykład specyalnie cierpimy z powodu nadmiaru produkcyi, gdyż niemamy na-

leżycie zorganizowanego zbytu na ropę i to jest nasza słaba strona, gdy Rumunia przy pomocy swego rządu zbyt swój należycie uregulowała i to jest siłna strona rumuńslciego przemysłu\ naftowego. Produkcya Rumunii z r. 1905/06 wzrosła o dwa i pół miliona cetnarów, jednakowoż nie spowodowało to tam żadnego kryzysu, gdy u nas wzrost pro-dukcyi o milion cetnarów sprowadza zaraz derutę. A trzeba jeszcze uwzględnić, że Rumunia to kraj mały i jest bardzo słabym konsumentem własnych produktów naftowych, gdy monarchia austryacko-węgierska jest konsumentem znacznym. Rumunia u siebie rocznie spożywa nafty 320.000 c. m.,

Teraz przejdę do krótkiego sprawozdania z prac sekcyi ekonomicznej kongresu.

Z góry muszę powiedzieć, ze program prac sekcyi ekonomicznej kongresu był najsłabiej przygotowany, i co najważniejsza komitet bukareszteński nie opracował poprzednio podstaw do uchwał, któreby mogły mieć wielkie znaczenie, tak samo dla całej orga-nizacyi kongresów naftowych i dla przemysłów naftowych poszczególnych krajów.

Z ogólnych kwestyj poruszonych na sekcyi ekonomicznej zasługują na uwagę dwie, obydwie podniesione przez ministra Sturdzę. Pierwszą kwestyą jest ujednostajnienie miar i wag naftowych. Sekcya ekonomiczna pod tym względem wyraziła zie życzenie, by wszystkie pisma fachowe i publikacye statystyczne do miar i wag używanych w danym kraju naftowym dodawały zawsze rubrykę przemiany tych wag na system metryczny. Drugą kwestyą, nad którą debatowano był projekt utworzenia w każdym kraju specyalnej komisyi naftowej, w której by oprócz ludzi fachowych zasiadali i przedstawiciele rządowi. Komisya taka miałaby być organem doradczym rządu we wszystkich sprawach naftowych danego kraju, a oprócz tego mianowała by delegatów do międzynarodowej komisyi naftowej. Pod tym względem sekcya ekonomiczna nie powzięła jeszcze żadnej uchwały i zadaniem przyszłego kongresu będzie, myśli tej nadać praktyczną formę.

Z referatów wygłoszonych na sekcyi ekonomicznej ciekawsze były następujące:

Prelegent streścił ciekawsze odczyty, jak w poprzednim numerze „Nafty“ i kończył swój odczyt następującemi uwagami:

Jak Panom wiadomo uchwalono IV. międzynarodowy kongres naftowy urządzić za 3 lata w roku 1910 u nas we Lwowie.

na ra-

za-

Austro-Węgry 2,500.000 c. m., lecz Rumunia w roku 1906 potrafiła wyeksportować 3,500.000 c. m. produktów naftowych, gdy Austro-Węgry 2,500.000 c. m. Ropy na opał zużyła Rumunia na kolejach i we fabrykach około dwóch milionów c. m. — my tylko 250.000 c. metr. Więc przedewszystkiem pod względem zbytu produktów naftowych rząd rumuński przez ułatwienie transportu, przez zaprowadzenie opalania lokomotyw odpadkami naftowymi usuwa nadpro-dukcyę. Tę nadprodukcyę usuwa także i wielki kapitał zagraniczny, który w Rumunii jest zaangażowany, te wielkie banki niemieckie, francuskie, holenderskie i włoskie dbają przez swe stosunki o zbyt produktów i nie dopuszczają do deruty ceny. Cena ropy w Rumunii dzisiaj jest 4—4’50 franków, u nas 1 kor. 30 hal. Jestem przekonany na podstawie tego, co widziałem w Rumunii, że rząd by tam nie dopuścił do takiego zde-precyonowania ceny surowego produktu, gdy u nas spokojnie się patrzy na gnębienie przemysłu przez lichwiarski kapitał wiedeński.

Wszystkie narodowości reprezentowane na kongresie, z wyjątkiem Niemców, życzyły sobie tego i nam nie wypadało nic innego, jak wniosek taki na kongresie postawić. Stawiając ten wniosek byliśmy doskonale świa

domi tego, jakie trudności przedstawiać będzie urządzenie międzynarodowego kongresu

świetnym i z tak wielkim nakładem pracy

Co to szkodzi, jeśli bogactwo Galicyi idzie na targ za marne pieniądze, jeśli tracą ci, którzy drobne oszczędności ulokowali w kopalniach naftowych galicyjskich? Wzmożenie ekonomiczne Galicyi wcale nie jest pożądane. Dla tego proszę Panów my ciągle te stosunki podnosić powinniśmy, ciągle na alarm nam krzyczeć potrzeba, bo u nas w kraju te sprawy mają jeszcze za mało gorliwych i za mało rzecz rozumiejących obroń- naftowego we Lwowie, szczególnie po tak eów.

co

o*

micznych, politycznych wykorzystać dotychczas należycie nie potrafiliśmy. Może i społeczeństwo nasze po tym

i pomocy rządowej urządzonym kongresie w Bukareszcie. To też z wielkiem wahaniem się przyjęliśmy tę myśl i długo nad nią debatowaliśmy. Ale w końcu zwyciężyło to przekonanie, że trudy te i prace ponieść należy w interesie kraju, że przez urządzenie takiego kongresu, przez wciągnięcie do udziału w nim czynników rządowych, krajowych i wreszcie samego społeczeństwa, przez udział uczonych i przemysłowców innych krajów, nauczymy się więcej cenić i rozumieć znaczenie tego przemysłu, który natura nam narzuciła, a którego dla naszych celów ekono

nawet narodowych

kongresie więcej ten przemysł cenić będzie, a jeśli urządzając ten kongres zajmiemy się rozwiązaniem takich kwestyj, jak większem stosowaniem ropy naftowej do celów opałowych i motoryc-znych, w czem leży w ogóle przyszłość przemysłu naftowego, to dobrze się zasłużymy na tym turnieju międzynarodowym, a imię Galicyi, imię kraju naszego podniesiemy w opinii Europy.

Statystyka Tustanowic.

Ruch wiertniczy Galicyi koncentruje się obecnie w Tustanowicach, które dziś stanowią największe ognisko przemysłu kopalnianego; dlatego nie od rzeczy będzie podać bliższe daty, dotyczące ilości szybów, ich głębokości, produkcyi etc. zebrane we wrześniu b. r. Ogólna ilość szybów, będących w ruchu wynosi 158; w porównaniu z rokiem ubiegłym widzimy wzrost o 32 szyby. Z powyższej ilości na szyby nieproduktywne przypada 90, szybów produktywnych istnieje 68; w październiku r. 1906 ilość szybów'nieproduktywnych wynosiła 86, produktyw'-nych 40.

Poniższa tabelka podaje zestawienie szybów wedle głębokości i produkcyi w porównaniu z r. 1906.

Głębokość

do 800 m

800—900    •

900—1000

1000-1100

1100—1200

1200-1300

Szyby nieproduktywne

1906

1907

to 00 Q 00

t-H tH

M-    M-    Cn

CO tO CS    0<    ^

Szyby produktywne

1906

1907

Dzienna produkcya w r. 1907 (cysterny)

h-¹    h-¹

PO ^ CD CO O CO

CO 60    |.

CO O ar

ćo 1

154

60

20

tH

ponad 1300

Razem

86

90

40

68

317

Dzienna produkcya Tustanowic wynosi jak widzimy 317 wagonów, co się równa mniej więcej 9.510 wagonów za miesiąc wrzesień. Największą produkcyę wykazują szyby między 1.000—1.100 m i w tej głębokości leży właściwy horyzont ropny. Do 900 m produkcya jest nieznaczna, przeważnie ślady i czasowe wybuchy to też w wykazie na-

Korespondeneya.

Zagórz.

szym nie oznaczyliśmy tych szybów jako produktywne. Dziewięć szybów posiada pro* dukcyę ponad 10 wagonów dziennie, dziewięć szybów wydaje 5—10 wagonów. Największą głębokość bo 1.327 m osiągnął szyb firmy Fanto & Ska „na Stefańczuku“, zaru-rowany 4” dymenzyą do 1.327 m; szyb ten najbardziej ku północy wysunięty, nie ma żadnej produkcyi.

Akcyjna Spółka naftowa „Schodnica“ w Zagórzu w szybie nr. I, głębokim 650 m natrafiła w tych dniach na obfitą samopłynną ropę z produkcyą dzienną około trzech cystern. Jest to pierwszy szyb dowiercony w Zagórzu do trzeciego horyzontu ropodajnego, a wydatność jego zadecydowała o przyszłości tej kopalni. Dotychczas odwiercone szyby pogłębiano tylko do pierwszego lub drugiego horyzontu, których wydajność podobnie jak w Tarnawie Dolnej lub Wielopolu przy obecnych stosunkach naftowych nie była zachęcającą dla przedsiębiorców.

Spółka „Rokach, Sussmann, Landau & Sussmann w Wielopolu“ cieszy się również ładnymi rezultatami. Szyb nr. II, dowiercony przed czterema miesiącami do trzeciego horyzontu z głębokości 600 m, daje po dzień dzisiejszy bez pompy około dwóch cystern, a co najważniejsza, że produkcyą w ciągu powyższego czasu prawie nie spadła. Niemniej podnieść należy, że szyb ten zaledwie 50 m oddalony jest od szybu nr. I, który w ciągu dwóch lat swego istnienia z głębokości 590 m wydał już prawie tysiąc cystern. Powyższe rezultaty znów trochę ożywiły strony sanockie, a choć nie ma tu szybów bo-rysławskich, to jakość ropy i płytkość szybów, a tern samem małe ryzyko, zachęca ludzi do wierceń.

III. Międzynarodowy Kongres naftowy i wystawa w Bukareszcie.

(Dokończenie).

Pod koniec sprawozdania wspomnieć musimy o trwałej pamiątce, jaką uczestnicy kongresu otrzymali od komitetu — we formie całego szeregu wspaniałych i cennych publikacyj. Bardzo pięknie wykonane album zawiera, kilkadziesiąt zdjęć fotograficznych z najważniejszych ognisk przemysłu naftowego, inne album mniejsze podaje charakterystyczne obrazki z różnych stron Rumunii; ministerstwo rolnictwa ofiarowało bardzo starannie pod każdym względem opracowane dzieło „La Roumanie 1866—1907“ ozdobione licznemi bardzo ładnemi ilustracyami; na szczególniejszą zasługuje „Guide des excursions“ zawierający w ładnej i bardzo praktycznej okładce, broszury opisujące okolice zwiedzió się mające i mapy geologiczne danych okolic; broszury wspomniane opracował w znacznej części prof. Mrazec i rodak nasz prof, Teissyere. Niemiecki komitet wydał wspaniałe pismo pamiątkowe, zawierające prócz licznych fotografii kilka prac naukowych. Szczególniej nas zainteresować może w danej chwili, bardzo wyczerpujący opis instalacyj dla opalania ropą lokomotyw; dzieło to zawiera prócz licznych zestawień cyfrowych i rysunków w tekście, 12 tablic przedstawiających wszystkie aparaty i urządzenia używane przez rumuńskie koleje. Równie cenną jest praca Dra Edeleano, pt. „Le pétrole roumain, sa composition et ses propriétés physiques et techniques“, wydane również w języku angielskim. Dokładną statystykę górnictwa dało ministerstwo rolnictwa; ilustrowany atlas statystyczny Rumunii dali prof. Mnrgoci i Popa-Burca, firma Wolff rozdzieliła broszurkę „Petroleumfeuerung“, włoskie ministerstwo rolnictwa przesłało uczestnikom kongresu broszurkę pt. L’Industrie des hydrocarbures en Italie. Cenną pracę statystyczną stanowi L’Industrie en Roumanie. Liczne referaty ogłoszone zostały drukiem i rozdane uczestnikom kongresu, mianowicie: En gier; „Chemische u. physische Eigenschaften des Rohöls, mit Bezug auf seine Entstehung ; G o u 1 i c h a m-b a r o f f : Transport maritime en vrac des produits du pétrole. Dr. Rosenfeld: Technische Untersuchungen über rumänisches Petroleum. A. Thomson: Notes on the irregulär distribution of petroleum. Auguste Pika n: Description des appareils et de la méthode d'essais. C u r t Proess-d o r f f : Praktische Brennversuche und photometrische Prüfung an Leuchtpetroleum. Prof Mrazec; Uber die Bildung der rumänischen Petroleumlagerstetten. M. Loe-wenthal: Die Adhaesionspumpe Pollat-schek. Benkendorff: Uber Wasserverhältnisse des Apseheron Qigebietes. Hoi-

'*1*

\I

•.

ÉiM

IIÉt 41

Ut

il

■ ■;■■'■■ jK fc. -    1

£ÎIS

■y.

#vl

“Ta*

afera

Zamknięcie kongresu naftowego w Ateneum.

~ A4

■m

; i

Ä»

pL

.WMSE^»tBa«a

M\:

m

s e s c u : Les eaux souteraines dans les régions pétrolifères. T a n a s e s c u & T a c i t: Le soudage hydrauique. A. F. Lucas: Résumé of the texas oil fields. M a n c a s : Production mondiale du pétrole. Staro-s e s e u • Sur le gaz naturel i w. i. Rumuńskie pisma fachowe powiększyły na czas kongresu swe wydawnictwa ; Moniteur du pétrole roumain wychodził przez czas trwania kongresu codziennie i rozdawano go bezpłatnie wszystkim uczestnikom kongresu; podobnie i inne pisma zawodowe, jak Bursa, Lutte economique, Pétrole, mines et industrie zawierające zawsze sprawozdanie z obrad i szczegółowy program dni następnych, rozdzielano bezpłatnie w biurze kongresowem i po hotelach. Z pism obcych, wyszło niemieckie wydawnictwo naszego organu „Na-

Grupa polska na pokładzie parowca „Prinzipele Carol“.

i&il

WM

.....

w*

1»

fil

AT

yc. '

phta“ w zwiększonej objętości, z podaniem prac Dra Bartoszewicza, inź. Gawrońskiego i i. „Petroleum“ wydało obszerny numer kongresowy, podobnie „Petroleum Review“. Prasa codzienna rumuńska nader żywo zajmowała się kongresem, zamieszczając spra-

atury tych problematów wynika,

wozdania z kongresu na pierwszem miejscu i informując o wszystkich szczegółach programu.

Kongres naftowy zaimponować musiał każdemu, nietylko wspaniałością przyjęć, wycieczek i uroczystości, lecz wzorową organi-zacyą, dokładnie do najdrobniejszych szczegółów obmyślanym i w każdym punkcie wykonanym programem i obfitością cennych pod względem naukowym referatów i publi-kacyj. To też tylko z dużym nakładem pracy i wytrwałości z naszej strony IV. kongres naftowy zwołany do Lwowa — na r. 1910 dorówna swemu poprzednikowi.

sowanie się wywołała kwestya powstania ropy, przyczem w sekcyi II na pierwszy plan wystąpiła hypoteza powstania, czyli kwestya skąd ropa pochodzi, w sekcyi I głównie omawiano teoryę złóż, czyli kwestyę jak się ropa utworzyła⁻ Obrady obu tych sekcyj, w których udział brali najznakomitsi uczeni dały bardzo cenne rezultaty i przyczyniły się w wysokim stopniu do wyjaśnienia tych kwestyj ; mimo to wiele braknie jeszcze, zanim zostaną one ostatecznie rozwiązane, jak to juz z n

które zrazu posiadają tylko możność groma-madzenia materyału dowodowego, na podstawie którego, kiedyś z pewnem uzasadnieniem wypowiedzieó będzie można decydujące słowo.

Streściwszy w krótkości przebieg kongresu, zamieścić pragniemy kilka uwag krytycznych jego prac. W ogólności da się powiedzieć, że sekcya pierwsza i druga, geologiczno-wiertnicza i cbemiczno-technologiczna, przez cały czas kongresu pracowały inten-zywnie, a mimo to nie zdołały wyczerpać porządku dziennego. Nie można jednak tego samego powiedzieć o sekcyi trzeciej ekono-miczno-komercyalnej, która jako najbardziej dostępna dla wszystkich z przemysłem naftowym pozostających w związku, wywołać była winna największe zainteresowanie, a mimo na kongresie bukareszteńskim nie wykazała tego stopnia atrakcyi, jaki z natury rzeczy posiadać winna. Po pierwszem posiedzeniu, które miało przebieg dość ożywiony, zainteresowanie z każdym dniem słabło , i sekcya ta zakończyła swe żadnych ważniejszych uchwał i rezolucyj. W czem należy szukać przyczyny tego, czy w niedostatecznem przygotowaniu, czy w braku referentów, czy wreszcie w słabem zainteresowaniu się uczestników, trudno powiedzieć, ograniczamy się jedynie do skonstatowania samego faktu. W pierwszych dwóch sekcyach żywe zainteresowanie przetrwało do samego końca, mimo miały przeważnie charakter teoretyczny; mo-źnaby nawet twierdzić, iż zajmowano się

kło

Z tego powodu powiedzieó możemy, że teorya usunęła stronę praktyczną i przemysłową w obradach na plan drugi, i chociaż nie brakło na porządku dziennym zajmujących i ciekawych kwestyj praktycznych, to nie wywołały oue ani w przybliżeniu tak silnego zainteresowania, jak najteoretyczniejsza z wszystkich kwestya powstania ropy. Brana porządku dziennym wielu ważnych i aktualnych spraw, np. zastosowania produktów naftowych do popędu motorów, która w obec wzrostu automobilizmu i rozpowszechnienia motorów coraz bardziej zyskuje na doniosłości. Brakło również na porządku dziennym sprawy stosowania ropy do celów opałowych. Zadaniem przyszłych kongresów będzie uzupełnienie tych braków natury praktycznej i technicznej, ażeby zainteresować obrady nie powziąwszy jak najszersze koła praktyków i techników

pracami kongresu; bo chociaż nie da się zaprzeczyć, że naukowy charakter kongresu daje najlepszą rękojmię dla jego znaczenia i wysokiego poziomu, to jednak właśnie kwestye praktyczne i techniczne, które we formie stosowanej od czystej wiedzy pochodzą i jej niewzruszone zasady za podstawę mają, najwięcej obchodzą szerokie koła prze-iż obrady obu tych sekcyi mysłowców i największe wywołać są zdolne

zainteresowanie. Właśnie przemysłowcy, a nie uczeni i profesorowie, powołani są, by do-zbyt wiele i zbyt jednostronnie teorya, przed J starczać, obok inżynierów, chemików, techni-którą kwestye natury praktycznej ustąpić ków i kupców największego kontyngentu musiały na drugi plan. Największe zaintere- uczestników w kongresie. Uczeni i profeso-

rowie zjawią się zawsze, gdyż biorą udział tyński, prof. Załoziecki i dr. Wasserberger w kongresie z interesu zawodowego. Kongresy naukowe przeistoczyły się w międzynarodowe sale wykładowe i katedry profesorskie przy których staczane bywają turnieje naukowe.

Na tych kongresach zjawią się zawsze ludzie, którzy całemu światu ogłaszaó będą nowe zdobycze na polu wiedzy abstrakcyjnej, ale dopiero usilna praca techników nada im wartość praktyczną, przystosowanie zdobyczy wiedzy dla celów praktycznych zdoła dopiero zainteresować i przyciągnąć szerokie sfery przemysłowców. Z tego względu kongresy naftowe posiadać muszą charakter mię-szany, praktyczno-naukowy, a raczej naukowo-praktyczny. W interesesie zatem utrzymania tej nader pożytecznej i sympatycznej insty-tucyi, starać się należy, by w przyszłości kongresy naftowe miały program bardziej mieszany i odpowiadający bardziej bezpośrednim interesom i upodobaniom szerokich sfer przemysłowców naftowych. Ciężkie to zadanie czeka obecnie galicyjski komitet organizacyjny, który wszelkich sił będzie musiał dołożyć, by dowieść, że zadanie to istotnie pojął i przeprowadzić potrafi.

płacić 132

na

Ankieta w Izbie handlowej lwowskiej w sprawie zniżenia taryf na ropę eksportową i opałową.

18. b. m. odbyła się zwołana przez Izbę handlową lwowską ankieta w sprawie zniżenia taryf na ropę eksportową i opałową. Powodem zwołania ankiety było z jednej strony podniesienie tej sprawy na ple-narnem posiedzeniu Izby przez członka Izby p. Reicha, który wystąpił przeciwko ograniczeniu refakcyi eksportowej na ropę do 15.000 cystern tylko i przeciwko przedkładaniu dowodów eksportu 'tow. akc. „Petrolea“; z drugiej strony powodem było także i to, że Izba handlowa lwowska od Izby handlowej w Opawie otrzymała zapytanie o ropę opałową. Ankiecie przewodniczył wiceprezes Izby handlowej p. Baczewski; obecni byli członkowie Izby pp. Wiśniewski, Gubrynowdcz, Reich, Russman, Lewakowski, sekretarz dr. Stesłowicz i wicesekretarz Teuner; z przemysłowców naftowych pp. Wolski, kr. Zamoyski, Perutz, Bu ber, dr. Bartossewicz, Lie-berman, Miączyński, dr. Gruszkiewicz, Plu-z Centralnego Związku fabrycznego.

P. wicesekretarz Izby Te ner referował sprawę taryf i zwrócił głównie uwagę na to, iż udzielona przez ministerstwo refakcya na ropę eksportową w ilości 15.000 cystern rocznie właściwie nie jest refakcya, gdyż dotychczas można było do Niemiec via Katowice eksportować ropę taniej, a mianowicie z Borysławia do Oświęcimia ropa płaciła 96 koron od cysterny; obecnie ma koron, a nawet według klasy C transport wynosi tylko 120 koron; referent zapytuje się przemysłowców, jaka refakcya na ropę byłaby pożądana na eksport i do celów opałowych i czy należy tę refakeyę ograniczać do pewnej ilości.

Dr. Bartoszewicz oświadcza, iż po-żądanem byłoby tak dla ropy eksportowej jak i opałowej uzyskanie wyjątkowej taryfy II., że ilości nie należy ograniczać, gdyż ilość sama się ureguluje stosunkami pro dukcyi i zbytu i że nie należy tow. „Petrolei“ udzielać przywileju widymowania wysyłek ropy zagranicę dla uzyskania refakcyi, gdyż dzisiaj „Petrolea“ nie jest reprezentantką producentów, właściwiej byłoby to oddać Krajowemu Tow. naftowemu.

Nad sprawą tą rozwinęła się dyskusya Prof. Załoziecki położył główny nacisk uzyskanie zniżki taryfowej do klasy II. ni ropę opałową; p. inż. Wolski podniósł brak cystern na kolejach, co stanowi główną przeszkodę w transporcie i w rozpowszechnianiu ropy do innych celów prócz rafinowania ; p. P1 u ty ń s k i brak odpowiedniego urządzenia stacyi w Borysławiu i innych s.acyj ; mówiono o potrzebie regularnych pociągów naftowych; inni mówcy pp. Reich, dr. Gruszkiewicz również motywowali potrzebę żądania cystern i zniżek taryfowych. Dr. Wasserberger poruszył sprawę, jak się interesują ropą opałową nawet zachodni przemysłowcy, również i dr. Stesłowicz mówił o potrzebie zaznajamiania zachodnich przemysłowców o korzyściach opalania ropą.

P. Baczewski, zamykając posiedzenie, zreasumował dyskusyę, przyobiecał, iż Izba handlowa, która dotychczas żywo się zajmowała przemysłem naftowym, żądanie przemysłowców poprze, i zwócił wreszcie uwagę na to, że ropę do celów opałowych można byłoby ogromnie rozpowszechnić, gdyby producenci zgodzili się robić długoterminowe umowy.

KRONIKA.

go-

Galieyjsko-karpackie Towarzystwo naftowe i Fanto & Co. Pomiędzy galic.-karpackiem tow. naftowem a rafineryą w Pardubicach D. Fanto & Co. doszło do zawarcia ugody w sprawie eksportu nafty do Francy i; uregulowano zbyt ropy do Francyi w ten sposób iż Dalic.-Kar-packie Towarzystwa będzie eksportować przeważnie do wschodniej Francyi, gdy rafinerya pardu-bicka do północnej Francyi. W ostatnich czasach coraz głośniejszemi stają się pogłoski o połączeniu się obydwu Towarzystw; kto wie, czy umowa co do eksportu do Francyi nie jest wstępem tylko do zamierzonej większej akcyi i fuzyi obydwu przedsiębiorstw po sfinansowaniu przedsiębiorstwa Fanto & Co. i zamianie w akcyjne Towarzystwo przez Boden Credit Anstalt.

Tow. akcyjne „Petrolea“. 15-go b. m. odbyło się we Wiedniu posiedzenie Rady nadzorczej Tow. akcyjnego „Petrolea“. Z ważniejszych powziętych uchwał należy wymienić przedewszystkiem uchwałę budowy własnego rurociągu, którą powzięto jednogłośnie; przez realizacyą tej uchwały „Petrolea“ zamieni się na Towarzystwo transportowe i magazynowe.

Dla przeprowadzenia rurociągów potrzebny jest większy kapitał, w obec tego istnieje projekt podniesienie kapitału akcyjego „Petrolei“ jeszcze o milion koron; pozatem posiedzenia było poświęcone sprawom finansowym Następne posiedzenie i Walne Zgromadzenie „Petrolei“ ma się odbyć 30-go b. m. we Wiedniu.

Związek producentów ropy opałowej „Ropał“ we Lwowie. W tych dniach zawiązało się we Lwowie stowarzyszenie z ograniczoną po- nowych, ręką pod nazwą : Związek producentów ropy opałowej „Ropał“. Celem stowarzyszenia jest rozpowszechnianie u nas w kraju po fabrykach, rzelniach, browarach, młynach — ropy jako ma-teryału opałowego, zamiast węgla, którego nawet po wysokich cenach dzisiaj trudno jest dostać; natomiast ropy w kraju mamy podostatkiem a korzyści techniczne i ekonomiczne przy opalaniu ropą są znacznie większe niż przy węglu. Związek Ropał, do którego należą już dzisiaj większe krajowe firmy naftowe będzie dostarczać ropy fabrykom do opału, jak również zajmie się urządzaniem technicznem dla przeróbki palenisk na opalanie ropą. Związek już się ukonstytuował, wybierając do Rady nadzorczej pp. dra Bartoszewiwicza, Bogusza, Machera, Krausa, Weydlicha, Moraczew-skiego i prof. Załozieckiego. Do dyrekcyi delegowano pp. dra Stefana Bartoszewicza i Jana Lan-giera. Biuro Związku znajduje się w krajowem Towarzystwie naftowem, we Lwowie ul. Kraszewskiego 1. 1.

Tow. akc. dla austr, i węgierskich pro- | naftowym.

duktów naftowych „Olex“. Jak wiadomo skończyły się kontrakty komisowe z dniem 30 kwietnia b. r. i od 1 maja kupuje „Olex“ od rafineryj po stałych cenach, w pierwszym rzędzie od tych rafineryj, które posiadają akcye Towarzystwa „Olex“, w stosunku do ilości posiadanych akcyj. Z licznych stron podnoszą potrzebę ustalenia eksportu, co jednak byłoby tylko możliwem w drodze kontraktów komisowych, i toczą się już obecnie pertraktacye o zawarcia nowych układów na trzy lata t. j. do końca kwietnia 1911. Eksport do paiistw objętych układem, w pierwszem rzędzie do Niemiec ukształtował się znacznie pomyślniej, jak tego oczekiwano z początkiem kampanii Towarzystwo „Olex“ zaprowadziło dostawę do domów w ulicznych wozach cysternowych w licz-rych miejscowościach, w pierwszym rzędzie w górnym Szlązku, w Prusach wschodnich i Monachium, tudzież w prowincyach uadreńskich i Westfalii. Do rozszerzenia zbytu naszej nafty przyczyniają się również wysokie ceny produktu amerykańskiego, rosyjskiego i niemieckiego. Prawie cały zapas Towarzystwa „Olex“ na bieżącą kampanię został już sprzedany. Mimo to nie należy się spodziewać, by eksport nasz do Niemiec w roku bieżącym osiągnął wysoką cyfrę roku ubiegłego, gdyż obecnie już widocznem jest obniżenie się eksportu o ca. 2.000 wagonów tj. 20%. Na obniżenie się eksportu. wpłynęła także i ta okoliczność, że rafine-rye rozpoczęły kampanię z bardzo małymi zapasami surowca i w pierwszych miesiącach wstrzymywały się od zakupna ropy. Obecnie używają rafinerye wszystkich prawia cystern do przewozu ropy, tak że produkt rafinowany w braku środków transportowych magazynuje się w fabryce. Brak środków transportowych spowodował znaczną zwyżkę należytości za pożyczenie wagonów cyster-

Udział w „Vaeuum Oil Company“ w Bo-rysławskiem Towarzystwie magazynowem i transportowem. Stosunek wzajemny firm powyższych, z których pierwsza jest kreacyą „Standart Oil Co“, druga zaś pozostaje w zależności od Towarzystwa akc. „Trzebinia“ jest oddawna rzeczą znaną i wiadomem jest, że Towarzystwo trans-pojtowe oddało Vucuum Oil w Borysławiu liczne przysługi w czasie, gdy miały one dla Vacuum znaczną wartość. O silniejszem zespoleniu obu Towarzystw dowiedziano się, gdy z okazyi Walnego Zgromadzenia Towarzystwa transportowego wybrano dyrektora Vacuum p. Weissa do Rady nadzorczej Tow. transportowego. Nastąpiło to na pod-stwie udziału w wysokości 40% jaki Vacuum posiada w Towarzystwie transportowem. Czy ta wspólność interesów rozciąga się również na Towarzystwo akc. „Trzebinia“, nieda się na razie powiedzieć, w każdym razie powszechnie o tern mówią i wyrażają obawę, że Standard Oil zyska silniejsze stanowisko w galicyjskiem przemyśle

Do dzisiejszego numeru załączamy prospekt firmy inż. Zygmunt Rodakowski Lwowie, ul. Sykstuska 1. 26.

karskiego.

Pogłoski te notujemy z obowiązku dzienni-

Nowe kopalnie wosku ziemnego. Prócz nowej kopalni wosku ziemnego w Truskawcu na czele której, jak donosiliśmy stoi inż. Werber rozpoczęło roboty przegotowawcze Gwarectwo naftowe i woskowe w Niebyłowie i zakłada obecnie już sztolnię. Sztolnia idzie w kierunku starego szybu woskowego, który przed dwudziestu laty eksploatował p. Deskur. Techniczne kierownictwo przedsiębiorstwa objął p. inż. WicŁański. W tej samej miejscowości nabyło konsorcyum hanowerskie 60 morgowy teren naftowy od p. inż. Ł a s z c z a.

Towarzystwo niemieckie,

które posiada juz w Tustanowicach kilka kopalń nafty i zamierza dalsze kopalnie założyć

poszukuje

zarządcy kopalń

Sprawy taryfowe. Król. węgierskie koleje państwowe i kolej Kaszycko-Bogumińska obniżyła taryfę transportową dla ropy opałowej do tej samej normy, jaka przysługuje transportom węgla. Na kolejach anstryackich nie można dotychczas uzyskać tej zniżki.

Krajowa Staeya doświadczalna dla produktów naftowych przeniesioną została z Politechniki na ul. Krzyżową 1. 39 i wykonuje nadal wszystkie analizy w zakres przemysłu naftowego wchodzące.

we

pod każdym względem energicznego i sumiennego, który zajmował już podobne stanowisko i posiada

pierwszorzędne referencye i świadectwa

Zgłoszenia do Administracyi „Nafty“, ulica Kraszewskiego 1. 1, pod szyfrą

„Zarządca".

"38

W0

nTBrwis!»

_ggj

-aa

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

■m

we Lwowie

VEREIN FÜR HANDEL, GEWERBE UND ACKERBAU IN LEMBERG.

Wyłączne zastępstwo na Galicyę:

#1

Fabryki rur Mannesmanna w Komotau, — walcownia rur w Schönbrunn, — oraz Galicyjskiego karpackiego naftowego Tow. przedtem Bergheim & Mac Garvey w Glinniku maryampolskim.

Dyrekcya we Lwowie, ul, Romanowicza 3. Filie Towarzystwa w Borysławiu, Krośnie i Zagórzu.

Adres telegraficzriy : Towarzystwo handlowe Lwów, Ossolińskich.

Konto p. k. o. 825 991. Rach. bieżący w Banku krajów. Telefon Nr. 168.

Telegramm-Adresse : Handelsverein Lemberg, Ossolińskich.

i)

Towarzystwo dostarcza :

"SB

Rury wiertnicze, gazowe, pompowe, do wodociągów i inne wszelkiego rodzaju. Maszyny i kotły parowe. Narzędzia wiertnicze. Liny druciane we wszelkich wymiarach. Kompletne urządzenia do elektrycznego oświetlania. Fittingi, kurki, połączenia itp. Wszelkie materyały potrzebne tak przy instalacyi jak i popędzie maszynowym.

jgg_

üp.

Zastępując firmy lub sprowadzając towary, towarzystwo kieruje się przedewszystkiem myślą przewodnią dostarczenia swojej klienteli maszyn, narzędzi i materyałów pierwszorzędnej jakości.

ag

ap-

K\.-Y

K-.tY

K^rY

KstY

sir

$$ BIURO 5$

KARTA GEOLOGICZNA

PODKARPACIA

Zastępstwo Witkowickiej fabryki rur.

PODKARPACIA

technicznej, prawnej i handlowej porady, tudzież pośrednictwa w sprawach górniczych

jfl

w skali 1:200.000 w opracowaniu inż. L, Gawrońskieoo już ukończona i jest

do nabycia, ewentualnie

do zamówienia w Jde-

dakcyi „Nafty“.

zaprzysiężonego inżyniera górniczego, em. c. k. starszego komisarza górniczego, b. naczelnika c. k. Urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle, b. technicznego urzędnika gal. kopalń i warzelń soli, kopalń nafty i wosku ziemnego etc.

w JAŚLE.

"W*

Poczt. Kasa oszcz. Nr. 74046.

Telefon Nr. 905.

iS)

Ostrowski & Cudek

Dom handlowy dla interesów przemysłowo-naftowych

we GWOTO, u). Kopernika I. 21.

Przeprowadza : Kupno i sprzedaż udziałów kopalnianych, kupno i sprzedaż ropy. Organizuje: Spółki naftowe z drobnymi udziałami. Poleca: Przedsiębiorców wiertniczych do wierceń akordowych.

Ofiarujemy usługi jako eksperci przy wszelkich transakcyach z przemysłem naftowym łączność mających.

Dla wygody naszych P. T. Klientów urządziliśmy

Biuro techniczne

które pozostaje pod kierownictwem inżyniera Seweryna Blaiaana..

Sporządzamy: Pomiary i niwelacye terenów, plany sytuacyjne terenów, kopalń i szybów naftowych, zgłoszenia kopalń do władz górniczych, profile otworów świdrowych i wszelkie czynności w zakres miernictwa wchodzące.

Posiadamy bogato zaopatrzony zbiór kopii map katastralnych Adres dla telegramów: Ostrowski Cudek Lwów.

ROBERT KERN

Zastępstwo Witkowickiej fabryki rur.

Centralne biuro dla Galicyi we Lwowie, Kopernika 18

z bogato zaopatrzonymi składami i Borysławiu i Krośnie

wykonuje

w najkrótszym czasie dostawy wszystkich dymenzyi kutych rur gazowych, wodociągowych i parowych, czarnych, pocynkowanych i asfaltowych wraz z przynależnymi łącznikami; dostarcza rury płomienne do kotłów parowych, rury wiertnicze hermetyczne, rury pompowe, stalowe rury mufowe, obciągane jutą, węże z rur dla gorzelń, browarów itp., maszty dla elektrycznych urządzeń i przeniesienia siły, tudzież poleca jako spec}^alność wyroby szwejsowane z blachy kutej a wyrabiane w nowo urządzonym we Witko wicach zakładzie spajania za pomocą gazu wodnego, a mianowicie: Rury wiertnicze hermetyczne ponad 12 cali zewnętrznej średnicy aż do 2000 mm. średnicy, rury Gallo-way’a, fasony wszystkich gatunków, recypienty gazowe, cysterny naftowe z dnami spajanemi, kotły do amoniaku itd.

Wyłączne Zastępstwo we Witkowickich rurach z lanego żelaza i fasonów do przewodów gazowych i wodnych.

Zastępstwo fabryki narzędzi firmy Blaua i Ski we Wiedniu.

Oferty i cenniki ilustrowane, także i na armatury do urządzeń gazowych wodnych i parowych bezpłatnie i franko.

na telegramy: Robert Kern, Lwów. — Telefon nr. 766.