PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

h

Dodatek do czasopisma „NAFTA“

wydawany staraniem Związku Techników wiertniczych w Borysławiu.

Przedruk artykułów i tłumaczenia tylko za zezwoleniem wydawców. Adres Redakcyi „Przeglądu teclm. naft.“ — Józef Gruszkiewicz — Borysław.

Treść Nru 7.

Korespondencya. — O wierceniu na linie stalowej. Nap. Wł. Włodarczyk. — Kronika.

do ²v

100

Korespondencya.

Od p. inź. K. Angermana otrzymaliśmy następującą komunikacyę :

Odczyt p. Tecklenburga na zjeździe techników wiertniczych w Hamburgu poruszył sprawę, która może mieć w przyszłości znaczenie dla wyzyskania prądów elektrycznych krążących we wnętrzu ziemi.

Doświadczenia robione przez p. Emila Jahra pod Berlinem rzucają pewne światło na właściwość tych prądów a mianowicie:

Jeżeli dwie płyty zakopiemy we wilgotnej ziemi i połączymy je drutem miedzianym izolowanym, w ciągu którego umieszczono precyzyjny amperometer, to okaże się, że przy jednakowej głębokości płyt, będzie prąd mniejszy, niż gdyby płyta północna była głębiej zakopaną i w tym wypadku prąd krąży od południa ku północy.

Prąd osiąga największą siłę, gdy obie płyty są umieszczone w południku magnetycznym danego miejsca i kierunku igły magnetycznej. Jeżeli tak umieszczone płyty są jednakowo głęboko zakopane, a od siebie oddalone 400 m, to otrzymany prąd będzie tak samo silny, jak gdyby północna płyta była w oddaleniu tylko 2⁻l m, ale zato głębiej o 5 m zakopaną.

Gdybyśmy zatem jako północną płytę użyli otwór świdrowy n. p. 1.000 m głębokości otrzymalibyśmy, idąc analogicznie, taki sam prąd, jak gdyby płyty były w równej głębokości zakopane, ale odległe od siebie 77,500 m. Doświadczenia zatem wykonane przy otworze wiertniczym oszczędziłyby koszt przewodu 77 kilometrów długiego.

Naprężenie i siła prądu otrzymanego przy zakopaniu płyt w południku magnetycznym i w kierunku igły magnetycznej jest stałą, niezmienną. Prąd krąży zawsze od płyty płytszej do głębszej; płyty miedziane dają silniejszy prąd niż cynkowe.

Wielkość i grubość płyt szczególnie południowej wpływa dodatnio na powiększenie prądu. Jeżeli płytę miedzianą umieścimy od południa a cynkową od północy, to prąd będzie silniejszy niż przy urządzeniu przeciw-nem. Płyty powinne mieć czyste niezoksy-dowane powierzchnie.

Prąd można powiększyć przez połączenie więcej płyt, wówczas się siła ich dodaje. W otworze wiertniczym 65 m głębokim otrzymał pan Teklenburg prąd o 1G/

Woltów i Yiooo Ampera. Gdyby ilość Woltów proporcyonalnie wzrastała, to może przy 1.000 metr. otworze otrzymalibyśmy 2'4 Wolty i ¹⁵/iooo Ampera. Prąd otrzymany mo-żnaby w akomulatorze nagromadzać i ewentualnie używać do celów praktycznych.

Dotychczas nikt jeszcze nie robił doświadczeń z otworami 1.000 m głębokiemi, z których możnaby otrzymać w Borysławiu całe baterye. Większe firmy elektryczne lub naftowe powiune się tern zająć i skonstatować ostatecznie, ozy wiele otworów zarzuconych może jeszcze przedstawiać jaką wartość dla wyzyskania prądów ziemi lub nie. Koszt mały, sposobność dogodna, gdyż nigdzie dotychczas na ziemi nie wywiercono takiej ilości otworów kilometrowych jak w Borysławiu.

5.

W tym celu chciałbym tutaj podać założeniu zaś nowej liny pomierzyć należy

jamę dwa do trzy razy w odstępie około 5 dni. Naciąganie się liny (szczególnie nowej) poznajemy po tem, że odkręca się ona tak iż trzeba ją przytrzymywać.

wtedy uzyskamy i to,

Powinno się znaleść grono naszych techników, mieszkających w Borysławiu, którzy by tę interesującą demonstracyę przeprowadzili.

Przypisek Redakcyi. Występowanie prądów elektrycznych w ziemi jest rzeczą znaną i powoduje nieraz zaburzenia w przewodach telegraficznych. Prądy te powstają prawdopodobnie pod wpływem zjawisk elektrycznych na słońcu, związanych z występowaniem plam na tarczy słonecznej i powodują równocześnie zmiany w magnetyzmie ziemskim.

Czy dwie płyty metaliczne, przedzielone ziemią, można uważać jako ogniwo ba-teryi galwanicznej o tem należałoby wątpić wobec doświadczeń p. Emila Jakra, wskazujących na to, że nie sama warstwa ziemi, ale i kierunek tych warstw wpływa na natężenie prądu.

Rzecz sama dla siebie bardzo interesująca i może nie pozbawiona interesu praktycznego, jeżeli się zważy, że można mieć takie nie wyczerpujące się źródło prądu elektrycznego.

0 wierceniu na linie stalowej.

Napisał Wł. Włodarczyk. (Ciąg dalszy).

To też do wiercenia linowego używać można tylko wyszkolonego personalu i obzna-jomionego z niem dokładnie, a wtedy rezultaty osiągniemy dobre.

parę praktycznych wskazówek, mających na celu należytą konserwacyę i naprawę liny.

1.    Linę należy nawijać na bębnie bardzo regularnie tak, by pojedyncze zwoje leżały obok siebie, by lina nie spadała i nie wcinała się jedna w drugą i t. p.

2.    Gdy sprzęgło przychodzi na bęben, należy je owinąć grubą szmatą w tym celu, by się lina o sprzęgło nie kaleczyła.

3.    Przy nawijaniu się liny, sprzęgło powinno leżeć zawsze na skraju bębna, nigdy zaś w środku, wtedy bowiem przeszkadza ono bardzo regularnemu nawijaniu się liny.

4. Przy kaźdem zapuszczaniu i ciągnięciu powinien pomocnik uważać dobrze na linę, (dla tego tez wskazanem jest wolniejsze wyciąganie) i gdy tylko zobaczy iż lina jest naderwaną, należy ją wtedy natychmiast naprawić a nie zwlekać dopokąd nie urwie się w jamie, bo unikniemy wtedy zupełnie niepotrzebnej instrumentacyi.

Ile możności powinniśmy unikać podbijania na linie, a to ze względu iż :

a.    lina wskutek tego silnie się niszczy,

b.    posiadając wielką elastyczność, ewen

tualne podbijanie jest zbyt słabe, gdyż prawie całą rozporządzalną siłę maszyny zużywamy naciągając linę, a na właściwe uderzenie niewiele jej zostaje. Praktyka potwierdza nam to w zupełności ponieważ nieraz długo podbijamy z liny świdra lub łyżkę bez rezultatu, a często jedno uderzenie    z żerdzi    przynosi

pożądany skutek.

6. Wszystkie spojenia    liny    powinny

być starannie wykonane,    lina    nie    powinna

się na krążkach lub gdziekolwiekbądź indziej klinować. Również średnice jak i rowki linowe    krążków, powinny    być    odpowiednio

wielkie i obtoczone.

Po założeniu nowej liny ta naciąga się szybko i to dość znacznie, bo przy głębokości 1080 m. pod pięeiocalowym przyrządem naciągnęła się w tygodniu o 10 m. zaś po miesiącu była o 16 m. dłuższą. Z tego powodu wskazanem jest dokładne odmierzanie szybów conajmniej raz na miesiąc, po

Łyżkowanie.

Do łyżkowania używamy tej samej liny, tylko zamiast ciężaru i żerdzi dodajemy odpowiednio długą linę wyciągową i łączymy obie za pomocą sprzęgła. Długość liny wyciągowej jest od 50 do 100 m. (gdyż najwyżej na sto metrów dodać można żerdzi) a najlepiej dać ją tak długą, by owinęła ona raz cały bęben,

i ropnych.

3. Przy wierceniu w silnie sypliwych

nia jak przy wńerceniu z żerdzi.

5. W pokładach chwytających możemy ruszać rurami co trzy godziny przy ró-wyciągnięciu świdra, a wreszcie

wego z

wet bez względu na lepsze postępy pierw-to przy starannem obchodzeniu się

mm.

rur.

jednego metra, bo wtedy zachodzić może niebezpieczeństwa, źe weźmie on za duży kłąb liny i nie tylko źe kłębu tego nie rozciągnie, ale nawet bardziej pozaciąga, tak iż potem wyciągnięcie liny często staje się bardzo trudnem a nawet powodować może

bez tar-

źe sprzęgło będzie zawsze na skraju bębna. Po drugie unikniemy niebezpieczeństwa, źe lina w czasie zapuszczania lub ciągnięcia wyrwie się z bębna.

Do wiercenia linowego musimy mieć silniej zbudowany bęben linowy, powinien on mieć odpowiednie przeniesienie pasowe, tak by ciągnienie większego ciężaru nie napotykało na trudności i nie narażało robotników na niebezpieczeństwo życia, jakoteż większą średnicę szpuli, ze względu na kon-serwacyę liny.

Zalety wiercenia linowego.

1.    Znaczna oszczędność czasu potrzebnego do zapuszczania i ciągnięcia żerdzi, jak i trudu personalia robotniczego.

2.    Zwiększone bezpieczeństwo życia robotników szybowych szczególnie przy występowaniu silnych wybuchów gazowych pokładack bądź też przy zwalczaniu Wypychów⁷, wreszcie w pokładach takich, w których ze w⁷zględu na szybkie ścinanie się świdra i częstą jego zmianę przy użyciu liny wykonać możemy, nawret w bardzo głębokich szybach dwa do trzy marsze na zmianę, co przy użyciu żerdzi jest niemożliwem,

4. W ogóle większe postępy wieree-wnoczesnem bęben wyciągow⁷y (świdrowy) możemy stale użyć do liny wielokrążkowej.

6. Niebezpieczeństwa zagwożdźenia szybu jest niepomiernie mniejsze jak przy użyciu żerdzi (nie mamy przetrąconych i klinujących żerdzi) wskutek czego przy użyciu odpowiednich instrumentów nie przedstawia in-strumeutacya za liną wielkich trudności ani niebezpieczeństwa.

7. Porównując koszta wńercenia lino-kosztami wiercenia żerdziowego na-

szego,

z liną czas jej trwania będzie ten sam co żerdzi a wńęc koszta o połowę mniejsze. Wprawdzie wiercąc z liny, musimy mieć pod ręką żerdzie wiertnicze do przeprowadzenia instrumentacyj, Ycz żerdzie te nie zużywają się w wierceniu a wreszcie te same żerdzie służyć mogą dla kilku szybów wierconych na linie. Wiercąc na żerdziach używamy osobnej liny łyżkowej zatem i jej koszta odciągnąć powinniśmy od kosztów⁷ wńercenia linowego.

Instrumentacya w razie urwania się liny.

Pierwszą zasadą jest .niedopuszczać do urwania się liny a to przez częste jej oglądanie i natychmiastową naprawę. Ważną nadzwyczaj jest rzeczą wńedzieć dokładnie ile metrów liny zostało w jamie gdy ta się urwała. W tym celu wskazanem jest by na linie od spodu były dwa znaki co 50 m, Wtedy bowiem wiertacz wrie dobrze czy lina urwała się bezpośrednio nad łaszą, lub o ile wyżej, a wńęc czy należy puścić po urwaną linkę kaczka czy też koronkę po lasze.

Instrumenta.

Haczyk zwykły fig. 5. służy w⁷ razie gdy pozostało urwanej liny tyle w⁷ jamie, iż łatwo ją uchwyci i wyniesie, t. j. co najmniej 10 do 15 m. Zaopatrzony on jest pod wieńcem w tarczę z grubej blachy, ,z otworami w celu przepuszczenia gazów⁷ i ropy. Tarcza ta służy na to by haczyk nie wTbił się powy ej wieńca, wogóle za głęboko w linę, średnica jej jest co najwyżej 10 do 12 mniejszą od wewnętrznej średnicy danych Długość baczka nie powinna przenosić urwanie żerdzi lub haczka. Wogóle przy in-strumentacyi za liną z zasady żaden instrument nie powinien być puszczony czy z powodu tych samych niebezpieczeństw. Rozwartość haczka d powinna być co najmniej o dwie i jedną czwartą średnicy liny mniejszą od średnicy rury, a to dlatego że haczyk musi się łatwo w linę wbić i ją uchwycić. Tak was jak i szpic haczka są nasiekane, was trochę zagięty w⁷ prawo a wreszcie lina powinna się silnie między haczkiem a w⁷ąsem wklinować. (Dok. nast.).

KRONIKA.

Kopalnia wosku

(dla spraw przemysłu, techniki i handlu).

KRONIKA.

Inż. Dzbański, rzecznik patentowy, dla ułatwienia zgłaszającym patenty, nadesłał do Związku techników wiertniczych w Borysławiu kilkanaście blankietów na pełnomocnictwa patentowe — prośbę o udzielaniu ich interesowanym.

Kancelarya Związku t. w. (Borysław ul. Pańska) otwarta codziennie od godz. 7 do 9 wiecz.

Kalendarz naftowy na r. 1908, opracowywany przez komitet złożony z członków „Związku“, jest już na ukończeniu i prawdopodobnie w końcu listopada ukaże się w handlu.

Konkurs na profil wiertniczy został rozstrzygnięty na posiedzeniu wydziału „Związku“ w d. 26. września b. r. Nadesłano ogółem 4 projekty. Za najlepszy uznano jednomyślnie projekt inż. Henryka Krótkiego z Bustenari (Rumunia).

Uchwalono wykonać go jako profil jednego z istniejących szybów w Borysławiu i kopię wraz z opisem umieścić w „Przeglądzie techn, naftowym", następnie dać wydrukować odpowiednie blankiety dla użytku firm.

Rak odpinalny pomysłu inż. Pawła Setko-wicza w tych dniach został zgłoszony do patentu. Próba raka 4” odbywa się na kopalni „Stanisław“ (na Wiszniewskim).

W iednym z najbliższych numerów podamy rysunek i dokładny opis.

Nowy system wydobywania ropy z otworu wiertniczego pomysłu inż. B. Leinwebera za-stosowują w jednym ze szybów Towarzystwa akc. dla przemysłu naftowego w Borysławiu.

System ten polega na tern, że do otworu wiertniczego zapuszcza się na rolkach taśmę stalową (bez końca) pokrytą z jednej strony tkaniną wciągająca silnie płyn. Taśma jest stale w ruchu, a ropa wynoszona na taśmie zostaje wyciskaną przez odpowiednie walce i spływa do zbiornika.

Urządzenie samo jest bardzo proste i niezb3rt drogie. Głdy przy tłokowaniu używamy maszyn o sile kilkudziesięciu koni parowych to przy systemie inż. Leinwebera wystarczy maszyna o sile zaledwie kilku koni.

Autor wydał opis tego urządzenia w osobnej broszurce, w której oprócz wielu dat odnoszących się do tego systemu są także opisane próby przeprowadzone w Krygu na kop lniach gal. Karpackiego ak. Tow. naftowego.

Urządzenie to nadaje się dla każdego gatunku ropy i może być zastosowane do każdej dymensyi rur.

Przy chyżości taśmy 1 m/sec i zawartości ropy ¹/₂ m taśmy możnaby wydobyć dziennie przeszło 4 wagony. Przy chyżości dochodzącej do 5 m co autor uważa zupełnie za możliwe, pro-dukcya dzienna wynosiłaby około 20 wagonów, naturalnie gdyby przypływ ropy w szybie był odpowiednim.

Przy zastosowaniu tego sposobu w Borysławiu przy otworach przekraczający cli 1.300 m będzie odpowiedniem pokażą próby.

Bliższe krytyczne omówienie tego przyrządu pozostawiamy do następnego numeru.

Produkcya kopalni „Natan“ pod Mrażnicą po podwierceniu 70 cm (obecna głębokość 1.274 m) wzrosła i w miesiącu września wynosiła 291 cystern. Otwór przejeżdża się codziennie raz koronką i rezultatem tego jest wyrzucanie pewnej niewielkiej ilości parafiny.

Szyb „Emilia“ Nr. XIII Dr. St. Preunda 1.306 m głęboki wyprodukował od 11 do 30 września 109 cystern ropy. Szyb pogłębia się dalej produkcya wzrasta.

Kopalnia wosku

Galicyjskiego Banku kredytowego

w Borysławiu

przyjmie zaraz korespondenta, władającego dobrze językiem niemieckim i polskim. Oferty wnosić należy do Dyrekcyi tejże kop. w Borysławiu.

1—3

„PRZEMYSŁOWIEC“

Lwów, ul. Akademicka 26.

Telefon nr. 806.

W arszawa

Księgarnia 22. WENDE i Spka.

CL/2,--JV5

-----------

Tygodnik popularny dla wszystkich

WYCHODZI W KAŻDĄ SOBOTĘ RANO od roku 1003.

Pod redakcyą

inż. cyw. EDMUNDA LIBAŃSKIEGO.