NAFTA

Organ Krajowego Towarzystwa Naftowego

wychodzi 2 razy ri a miesiąc 8-ego i 22-ego

Prenumerata -wynosi rocznie 12 koron.

Członkowie „Krajowego Towarzystwa Naftowego“ otrzymują „Naftę“ bezpłatnie.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Kraszewskiego 1.1, biuro Krajowego Towarzystwa naftowego.

Treść zeszytu 18.

Sprawy naftowe w Sejmie naszym. — Położenie ekonomiczne przemysłu naftowego w Gfalicyi, odczyt dra St. Bartoszewicza na kongresie naftowym w Bukareszcie. — Dzisiejsze poglądy na geologię Karpat i drugorzędne złoża ropy. Nap. inż. L. Gawroński. — III. Międzynarodowy Kongres naftowy

i wystawa w Bukareszcie. — Kronika.

Sprawy naftowe w Sejmie naszym.

Obecna sesya sejmowa wyjątkowo zajęła się gorliwie sprawami naftowemi. A więc w pierwszej linii zostały załatwione sprawy, które już były na porządku dziennym sesyi wiosennej i zostały w ostatnim dniu zeszłej sesyi odroczone. Mamy tutaj namyśli ustawę naftową i sprawy podatkowe przemysłu naftowego.

Sprawy podatkowe przemysłu naftowego poruszyło Krajowe Towarzystwo naftowe w petycyi wniesionej do Sejmu na sesyę wiosenną i obecnie Sejm w całości przyjął na podstawie referatu posła Małachowskiego wnioski Krajowego Towarzystwa naftowego, a więc

I. Zadanie zmiany ustawy państwowej o wymiarze podatku zarobkowego i osobisto-dochodowego, w tym kierunku, aby

a)    obowiązek płacenia podatku zarobkowego rozpoczynał się dopiero z chwilą, kiedy kopalnia staje się produkcyjną;

b)    wymiar podatku zarobkowego dla przemysłu górniczego, a w szczególności naftowego, ma obejmować tylko ten okres czasu, w którym ropa istotnie jest wydobywaną ;

c)    władza obowiązaną jest podać opodatkowanemu w całej osnowie opinię znawcy ;

d)    wymiar podatku osobisto-dochodo-wego następuje według wyniku poprzedniego roku kalendarzowego z uwzględnieniem jak najkrótszej (dwuletniej) amortyzacyi wkładu.

II.    Wezwanie do rządu, aby

władze podatkowe w zastosowaniu do przemysłu naftowego uwzględniały wszelkie wyjątkowe właściwości tego przemysłu, a w szczególności te przerwy, które chwilowo powstają wskutek czy to zagwożdźenia szybu, czy zaniechania wydobywania nie opłacającej się eksploatacyi ilości ropy i wiercenia do głębszego horyzontu.

III.    Polecenie Wydziałowi krajowemu, aby zbadał sprawę wymiaru opłat z tytułu datków konkurencyjnych przez przedsiębiorstwa, tylko czasowo w gminie operujące i przedłożył w tej mierze odpowiednie wnioski, uwzględniające ile możności żądania Kraj. Towarzystwa naftowego.

(Towarzystwo żąda, aby przedsiębiorstwa naftowe były obowiązane przyczyniać się do kosztów budowy kościołów, szkół i tp. w pewnej tylko, ustawowo oznaczonej części i dopiero ta część była rozdzielana między pojedyncze przedsiębiorstwa w gminie istnie-

23 b. m. znów prawie całe posiedzenie Dosyć interesującą i znamienną była sejmowe zajęły sprawy naftowe. Na porzą-dyskusya w Sejmie nad ustawą naftową; nie dek dzienny przyszła sprawa krajowych zbior-dotyczyła ona treści samej ustawy, znamienną ników ropnych, była jednak o tyle, źe od wielu lat po raz pierwszy w przemówieniach posłów czuć było    dobrze umotywowanym wnioskiem budowy

żywsze zainteresowanie się naszym przemy-    zbiorników z funduszów krajowych o po

słem i wiało pewne ciepło od tych przemówień. Członek Wydziału krajowego poseł dr.

Jahl zachęcał posłów do zwiedzania Borysławia i Tustanowic, przytoczył daty pro-dukcyi, świadczące o rozwoju przemysłu, który jest w całem tego słowa znaczeniu wielkim przemysłem i daje podstawę bytu blisko 10.000 rodzin.

-—    Bardzo zajmującą była mowa posła dra

Kolischera; słusznie dr. Kolischer podniósł, że z naszego przemysłu naftowego głównie korzysta skartelowany przemysł żelazny, a przemysłowcy wiercąc 3—4 razy więcej otworów cystern ; niż potrzeba wzbogacają kieszenie fabrykantów rur, a obciążają sami koszta produkcyi; chwilową pożyczką, zaciągniętą we własnych

strony pizemysłowców za wadzeniem uchwalenia ustawy do skutku.

jące, w stosunku do płaconych przez nie podatków zarobkowych).

Żądanie zawarte w pierwszym punkcie będzie musiało przejść przez alembik ustawy państwowej, drugie może się ograniczyć tylko do rozporządzenia ministeryalnego, wreszcie trzecie będzie przedmiotem legislatury krajowej, a dodać musimy, źe to trzecie żądanie jest bardzo ważne, gdyż ustawa konkurencyjna krajowa bardzo niesłusznie obciążała firmy naftowe, spodziewać się więc należy, że Wydział krajowy już na najbliższą sesyę sejmową przyjdzie z wypracowanym projektem zmiany tej ustawy.

Ustawa naftowa została uchwalona w drugiem i trzeciem czytaniu 20-ego b. m. z mała tylko poprawką pierwotnego projektu, którą wniósł poseł Buynowski do § 31 o minimum powierzchni kopalni naftowej. Uchwalono mianowicie dodatek, źe właściciel gruntu poniżej 12.000 m², położonych między terenami kopalnianymi, może żądać od władzy górniczej orzeczenia, źe właściciele sąsiednich terenów są obowiązani zakupić jego teren w oznaczonym im czasie.

W razie niewykonania tego zarządzenia lub z braku ugody na cenę kupna, cenę ma oznaczyć sąd na podstawie dokonanego oszacowania.

wspomniał też dr. Kolischer i o wyzysku rafinerów, podniósł natomiast wielkie zdolności naszych techników wiertniczych i wiertaczy i to, źe właśnie z pracy tych ludzi nie nasz kraj, tylko obcy rafinerzy odnoszą korzyści; ustawa sama jeszcze nie pomoże przemysłowi, trzeba, by inny duch razem z tą ustawą zapanował wśród przemysłowców naftowych, duch organizacyi wewnętrznej, a wśród rządu krajowego duch prawdziwej opieki nad tym przemysłem. Żądał dalej poseł Kolischer energicznego wezwania rządu, by przystąpił do zamówienia większej ilości cystern kolejowych dla transportu ropy, bo w ten sposób kolej jest furmanem bez fur; cysterny te oddane być winne na usługi producentów, na ropę opałową.

Sprawozdawca poseł Małachowski zbijał niektóre wywody posła Buynowskiego ; zgodził się jednak na poprawkę tego posła i ustawę uchwalono. Udział jednak posłów w Izbie przy uchwaleniu tej ustawy był bardzo nieliczny i widać jeszcze, iż większość sejmowa należycie nie ocenia doniosłości naszego przemysłu. Posłowi Małachowskiemu należy się wdzięczność i podziękowanie ze

pracę uad dopro-

Wydział krajowy przyszedł z bardzo

jemności łącznej 10.000 cystern na sumę D/₂ miljona koron. Wniosek ten był przedmiotem obrad komisyi budżetowej i na podstawie referatu sprawozdawcy posła Małachowskiego wniosek Wydziału komisya budżetowa przyjęła i przedłożyła Sejmowi następujące uchwały:

Wysoki Sejm raczy uchwalić :

I. Sejm upoważnia Wydział krajowy;

a) do założenia kosztem nieprzenoszą-cym iy₂ miliona kor. krajowych publicznych zbiorników na ropę o pojemności 10.000

b) do pokrycia na razie tego wydatku

rH

!>

te

funduszach, a oprocentowaną w stosunku 4 od sta rocznie;

c) do zaciągnięcia na ten cel w chwili do tego odpowiedniej w Banku krajowym pożyczki komunalnej w wysokości D/g miliona kor. w gotówce.

II. Sejm poleca Wydziałowi krajowemu :

a)    zawrzeć umowę z Towarzystwem magazynowem ewentualnie z innemi przedsiębiorstwami magazynowo - rurociągowemi o budowę i administracyę tych zbiorników7 z zapewnieniem dla siebie jak najdalej idącego nadzoru ;

b)    przyjąć gwarancyę Towarzystwa magazynowego względnie innych przedsiębiorstw magazynowo-rurociągowych i krajowych producentów naftowych co do uiszczania funduszowi krajowemu taryfowej należytości składowej w sposób, określony ustępem 6. załączonej oferty, bądź też w inny sposób przez Wydział krajowy za odpowiedni uznany;

c)    wyjednać dla tych składów po myśli ustawy z dnia 28. kwietnia 1889 Dz. p. p. Nr. 64 charakter składu publicznego z prawem wydawania warantów.

Po odczytaniu wniosków przez sprawozdawcę zabrał głos poseł Gorayski i przedstawił życzenie producentów naftowych we formie jeszcze dodatkowego wniosku: „Sejm upoważnia Wydział krajowy w razie nagłej potrzeby do zaciągnięcia dalszej pożyczki D/g miljona koron na budowę jeszcze nowych 10.000 cystern.“

Nad obydwoma wnioskami rozwinęła się w Sejmie dyskusya. Poseł Kolischer bronił obydwu wniosków, a ponadto zaproponował celem ułatwienia zbytu na ropę uchwalenie jeszcze następujących rezolucyj w formie wezwania do rządu:

1)    aby rząd powiększył park cystern kolejowych dla przewozu ropy i oddał je producentom do użytku.

2)    aby rząd jaknajprędzej zaprowadził na kolejach opalanie lokomotyw ropą;

3)    aby rząd poczynił wszelkie możliwe ułatwienia taryfowe dla ropy do celów opałowych i motorycznych ;

4)    aby rząd ułatwiał powstawanie nowych rafineryj nafty w naszym kraju.

Ks. Stojałowski nie jest przeciwny wnioskowi komisyi budżetowej, jednakowoż uważa, iż lepszem od budowy rezerwoarów jest budowa rafineryj nafty i w tym kierunku Bank krajowy powinien rozwinąć akcyę.

Poseł Skołyszewski proponował ponowne odesłanie wniosku do komisyi budżetowej celem ułożenia większej gwarancyi amor-tyzacyi zbiorników i był zdania, iż budowę zbiorników należy pozostawić prywatnej ini-cyatywie, skoro jest to dobrym interesem.

Doskonałą odprawę dał p. Skołyszew-skiemu sprawozdawca poseł Małachowski wykazując, ile szkody przemysłowi, a względnie kopalnictwu naftowemu przyniosły re-zerwoary budowane prywatnym kapitałem przez rafinerów i że właśnie dzisiaj wszędzie jak w Rumunii i innych krajach, jest ten-dencya budowy publicznych składów dla produktów krajowych; co do gwarancyi, to ta dana jest przez producentów, zapełniania zbiorników w 50°/₀ przez lat pięć.

Wkoncu Sejm uchwalił wnioski komisyi budżetowej z poprawką ks. Stojałow-skiego, by administracyę zbiorników można było oddać tylko krajowym towarzystwom magazynowym i transportowym i z poprawką posła Saarego, by budowę zbiorników oddaó wyłącznie firmom krajowym w myśl uchwalonego przez Sejm regulaminu o forytowaniu firm krajowych w dostawach i obstalunkach. Sejm uchwalił również rezolucye posła Ko-lischera.

Wniosek dodatkowy posła Gorayskiego w myśl życzenia wnioskodawcy odesłano do Komisyi budżetowej dia zdania o nim sprawy Sejmowi na najbliższem posiedzeniu Sejmu.

Położenie ekonomiczne przemysłu naftowego w Galicyi.

odczyt Dra Stefana Bartoszewicza na kongresie naftowym w Bukareszcie. (Dokończenie).

Wspomnieć jeszcze wypada o udziale niemieckiego kapitału w naszym przemyśle naftowym. Udział kapitału rozdrobnionego na małe udziały w poszczególnych szybach, przyjął w ostatnich czasach niepożądaną for-

mę, zdolną zaszkodzić dobrej sławie naszego j udziałom, wynoszącym mniej niż ¹/₄₀ część przemysłu. Niesumienni pośrednicy, którzy I kopalni, za siedzibę obrali sobie przeważnie Berlin, sprzedają te drobne udziały, we formie procentów brutto i netto, posługując się przy-tem całym aparatem krzykliwej reklamy, a ceny jakich żądają od drobnych, niedoświadczonych kapitalistów niemieckich przekraczają z reguły trzy i czterokrotną wartość udziałów. Rozumie się samo przez się, że spekulacya ta obmyślona wyłącznie dla napełnienia kieszeni spekulanta, przynieść mo-śe nabywcy, mimo obfitości naszych pokładów ropnych, dotkliwe straty. Nierzadko spotykamy w pismach beri. fałszywe i zmyślone raporty o stanie robót w szybach, któx*ych wiercenia zupełnie nawet nie rozpoczęto.

Dzisiejsze poglądy na geologię Karpat i drugorzędne złoża nafty.

Nap. inż. Ł. Gawroński.

(Odczyt na kongresie naftowym w Bukareszcie).

(Ciąg dalszy).

Teraz przechodzimy do drugiej części zadania, t. j. do tektoniki Karpat, która mojem zdaniem na przychodzenie nafty wywarła kto wie czy nie najważniejszy wpływ. W opracowaniu pojedynczych kart atlasu strona tektoniczna, pojęta jako całość, nie zawsze znajdowała takie uwzględnienie, jakie dla ważności przedmiotu znaleść powinna. W ostatnich dopiero czasach dr. Z u b e r i dr. Grzybowski uwzględnili ją w swych pracach odnośnie do Schodnicy i Borysławia, jednakowoż tylko lokalnie, wskutek czego ie możemy wysnuć wniosków i prawideł co do ogólnego występowania nafty. Z pośród znacznej obfitości dzieł, traktujących o tym przedmiocie, należy wymienić ponadto pracę Hoefera „Das Erdoel 1906“ i dwie rozprawy starszego radcy górniczego H o-lobka, które niestety jako mające charakter urzędowy, utonęły w kurzu mini-steryalnych sprawozdań.

Chcąc tę sprawę wyjaśnić należałoby poznać sposób powstania i tworzenia się nafty oraz wosku ziemnego. W tej materyi pisali i pracowali wiele prof. Zuber, Szajnocha, Załoziecki, Hoefer, E n g 1 e r a w końcu wymienię artykuł prof. Mrazka umieszczony w ostatnich czasach w „Moniteur du Pétrole Roumain“, oraz drukujący się obecnie w berlińskiem „Petroleum“ artykuł prof. Englera. O tych dwu artykułach dlatego speeyalnie wspominam, ponieważ streszczają one wszystkie najnowsze poglądy co do powstania i przychodzenia ropy nie tylko autorów, lecz także i innych pracowników.

Nie jesteśmy wrogami obcego kapitału, i znajdzie on w nas zawsze rzeczników, o ile w raeyonalnej formie szukał będzie rentownego udziału w naszym przemyśle, nie możemy jednak z założonemi rękami patrzeć na usiłowania mające na celu doprowadzić rozdrobnienie naszego przemysłu ad absurdum. W interesie zdrowego i racyonalnego rozwoju naszego przemysłu, ostrzedz musimy przed tą najnowszą formą spekulacyi, przed pasożytem, który nieuczciwi spekulanci zaszczepić pragną na zdrowym i żywotnym organizmie naszego górnictwa naftowego.

Mówiąc o tektonice Karpat należy obok dawnej teoryi kurczenia i fałdowania się skorupy wziąć pod uwagę najnowszą teoryę

Tembardziej oczekiwać obecnie należy przypływu obcego kapitału do naszego przemysłu, ileże stosunki prawne górnictwa naftowego W ostatnich czasach znacznie się na korzyść przedsiębiorcy zmieniły, gdyż nowa państwowa ustawa naftowa z roku bieżącego i na jej podstawie stworzona ustawa krajowa, bardziej niż dotychczas bierze w obronę przedsiębiorcę czyniąc go niezależnym od ewentualnych zmian w stanie posiadania terenu. Przez ułatwienie w tworzeniu pola naftowego nabywają prawa przedsiębiorcy charakter rzeczy nieruchomej, które mogą być przenoszone, obciążane i dziedziczone.

Prócz tego przeciwdziała nowa ustawa zbytniemu rozdrobnieniu przedsiębiorstw, stwarzając minimum powierzchni, normując od- o nasunięciach (Überschiebung, Charriage), dalenie poszczególnych szybów od siebie oraz o podnoszeniach się i obniżaniu pozio-i odmawiając hipotecznego zabezpieczenia mu. Przedewszystkiem wymienię tutaj może

Nafta

co

stein) w pierwotnie płynnym stanie i następnie tamże uledz dzisiejszej przemianie, lub mógł przyjść, względnie być wciśniętym ze stref leżących dalej, głębiej, a nam nieznanych. Pierwsza ewentualność jest wykluczoną, gdyż w takim razie całe partye kamienia, otaczające go, musiałyby być bituminami przesiąknięte, gdy tymczasem tak nie jest. Znajdują się bowiem często duże złomy miękkiego porowatego piaskowca, na-dajęcego się właśnie do takiego impregnowania, które mimo bezpośredniego zetknięcia się z' woskiem nie pokazują, lub w bardzo nieznacznej ilości ślady tegoż, podczas gdy ogromne nieraz warstwy iłu plastycznego są nim na wskroś poprzerastane i tworzą bogaty materyał dla eksploataeyi, t. zw. lep. Szczeliny takie, obfitujące w wosk, dadzą się na dłuższą przestrzeń zaobserwować i jedne z nich ciągną sie w kierunku szerzenia się warstw, inne stoją do pierwszych poprzecznie. Upad i nachylenie tychże bywa rozmaite. Wszystkie pokłady woskowe, które miałem przez kilka lat sposobność obserwować w całym prawie Borysławiu, dalej przy kopaniu próbnego szybu w Tustanowicaek, wreszcie w Staruni, zrobiła na mnie wrażenie jednego ogromnego druzgotu (brekcyi), gdzie piaskowce, iły i łupki były wzajemnie poprzewracane, poprzesuwane, a największą systematyczność w pośród nich okazywały tylko same pęknięcia (szczeliny). W wyżej cytowanych pracach rzecz ta jest szczegółowo opracowaną, dlatego ją pomijam.

Największe jednak szczeliny biegną w kierunku szerzenia się warstw, t. j. około 8 h z północnego zachodu na południowy wschód, a więc zarazem równolegle do ciągnącego się pasma górskiego. Jest to dowodem, że wywołała je tasama siła, która tworzyła fałdowanie i że powstały one równocześnie z górami. Poprzecznie do tej względnie do nich, gdyż miejscami rozgałęzia się, biegnie cały system innych mniejszych.

Pomimo tego faktu, który dziś nie ulega najmniejszej wątpliwości, że w Borysławiu nie mamy do czynienia ani z siodłem ani z uskokiem, lecz z całym kompleksem

nieco fantastyczną pracę Mieczysława L i-manowskiego „Sur la genese cle Klippes des Carpathes“, Paris 1906, po polsku Kosmos 1905. Chcąc się z tą teoryą bliżej zapoznać należy przestudyować prace Lu-geon’a, Bertrand’a, Termier’a i innych, umieszczone w „Bulletin des services la carte géologique de la France“. Po polsku w kwe-styi tej znajdujemy obszerniejszą wzmiankę w geologii wydanej przez Morozewicza w części traktującej o tworzeuiu się gór, pochodzącą z pod pióra wyżej cytowanego autora. W końcu należy wspomnied o rysunkach złóż woskowych, wykonanych do 2-ego zeszytu atlasu monografii Borysławia przez inżyniera Miączyńskiego, które znakomicie i prawdziwie przedstawiają sposób występowania wosku. Ze względu na szczupłośd miejsca i czasu nie mogę wdawad się w rozbiór wszystkich teoryj i prac, umieszczonych w wyżej cytowanych i niecytowanych jeszcze dziełach, wypowiem natomiast moje własne zapatrywania, do których doszedłem jużto na podstawie powyższej literatury, jużto na podstawie własnych obserwacyj. Prof. Z u-ber i prof. Hoefer są zdania, że ropa przychodzi w Galicy i na pierwszorzędnych i na drugorzędnych, względnie pochodnych złożach. Dr. Mrazec w swej ostatniej pracy odnośnie do Rumunii uważa formacyę solo-nośną jako bezpośrednio pierwotne łożysko ropne. Prof. Szajnocha przychyla się do zdania, że łupki bitumiczne względnie meni-litowe są tymi, z których ropa powstała. Co zaś do sposobu, w jaki ona powstała, dzisiaj przeważa zdanie za organicznem jej pochodzeniem, a najogólniej wypowiada się w tym względzie Po to nie, uważając t. zw. sapropele t. j. organiczne szczątki flory i tauny, pomieszane razem z mułem morskim, jako źródło powstania bitumów.

nem słowem z dużą zapadliną a raczej za-

Dzisiaj nie ulega najmniejszej kwestyi, że wosk ziemny, pomimo przeciwnych twierdzeń niektórych autorów, mających nawet wybitną markę, przychodzi wyłącznie i jedynie pochodnie w szczelinach, których rozmieszczenie wskazują wyżej powołane rysunki inż. Miączyńs kiego,* do szczelin tych zaś mógł dostać się albo z bezpośred- warstw poprasowanych, pogniecionyoh, jednio otaczających go warstw kamienia (Ge

na

głębieniem, które zostało zgniecione i połamane, a nie wygięte w żadne siodło lub muldę, należy podnieść drugą okoliczność, o której poprzednio autorowie prawdopodobnie nie wiedzieli lub ją pominęli z wyjątkiem /jedynego rysunku, umieszczonego śtr. 37 „Erdwachs“ Mueka, przedstawiającego zdjęte przezemnie czoło chodnika kopalni wosku „Wiktorya“, któryto profil jednakże Muck uieco mylnie tłumaczy.

Przed laty miałem sposobność wspólnie z inż. W erberem mierzyć i badać nieistniejącą już dziś kopalnię Gottesmana! Zastaliśmy tam szeroko wyrobioną komorę o powierzchni kilkuset m², leżącą prawie poziomo, o tak silnym i twardym stropie i spągu, że słabe i rzadko ustawione słupy podtrzymywały całą budowę. Wysokość jej była około T5 m a masa wypełniająca składała się właśnie ze startego piaskowca, iłu i iłołupków, cała była impregnowana woskiem, który miejscami przechodził w czyste poziome żyły. Wyżej wzmiankowany profil wskazuje również warstwy czystego wosku, leżące zgodnie pomiędzy piaskowcem i iłami, a to występowanie tlało się obserwować wogóle na znacznej przestrzeni w Borysławiu w kierunku południowo-wschodnim od opisanych kopalń akc. tow. „Borysław“.

Nie znając całości mógłby ktoś na podstawie spostrzeżeń tych mniemać, że wosk przychodzi rzeczywiście zgodnie z otaczającymi go warstwami na picrwotnem złożu. Jeżeli jednak uwzględnimy, że ta duża masa, impregnowana i pomięszana z woskiem, przychodziła sama starta pomiędzy płytami twar-demi, które na swej powierzchni były jak-gdyby wypolerowane i wskazywały rysy, dojdziemy do niezbitego wniosku, że nastą-piło tu przesunięcie na wielkiej stosunkowo przestrzeni prawie horyzontalne. Co do profilu kopalni „ Wiktorya“, znajdujemy tu ten sam południowo-zachodni upad, który coraz więcej ku północy od owej kopalni podnosił się stromo, a owe warstwy wosku zostały przy całym ruchu wciśnięte pomiędzy warstwy przesuwającego się kamienia, a oparte o jakąś zaporę w ruchu swym musiały doznawać reakcyi.

Widzimy więc, że owe poziome lub

prawie poziome pokłady wosku i miału są również wypełnieniami szczelin, powstałych zgodnie z uwarstwowieniem przy przesuwaniu się pokładów.

Należałoby teraz próbować i wyjaśnić przyczynę, dlaczego warstwy te w ten a nie w inny sposób popękały, czy te pęknięcia są tem, co my w geologii przyzwyczaili się nazywać uskokiem, i gdzie leży ich bezpośrednia przyczyna. Wytłumaczenie tego zjawiska znajdujemy w tektonice Karpat. Odnośnie do tej ostatniej kwestyi panuje, względnie panowało dotychczas zdanie, że przyczyną powstania Karpat jest kurczenie się i pękanie skorupy ziemskiej, następnie fałdowanie się, wypiętrzanie siodeł (Antiklinale), w końcu przychylanie ich ku północy i obalenie, wskutek czego znajdujemy generalny upad warstw ku południowi. Erozya miała dokonać reszty i nadać Karpatom, względnie Podkarpaciu dzisiejszą formę i kształt. Niektórzy dodają jeszcze, że działały tu siły, wyginające łukowato pasmo Karpat z południa ku północy. Sprawę tę, jak to wi-docznem jest, szkicuję tutaj tylko, gdyż szczegółowe omówienie wszystkich pro i contra nadałoby jej zbyt obszerne rozmiary. Przy tem fałdowaniu się miały powstawać większe i mniejsze uskoki.

Otóż jeżeli weźmiemy pod rozwagę owo ogólne wygięcie się całego pasma Karpat, jakoteź pojedyńczych ogniw górskich, mamy nowy dowód, że w najlepszym razie obok sił piętrzących, niechby one powstały przez kurczenie się skorupy ziemskiej, wchodziły tutaj w grę, kto wie czy nawet nie jedynie, siły przesuwająeo poziomo.

Na tem wyłącznem stanowisku stanął Limanowski w swej, jak na dzisiaj zbyt może fantastycznej pracy, o której poprzednio wspomniałem. Ten chce, aby Karpaty zostały nasunięte aż do Alp dynaryckich na pierwotne warstwy, któremi ma być miocen.

W ten więc sposób Karpaty powstałyby już po osadzeniu się formacyi mioceńskiej. Wyda się nam to wprost nieprawdopodobnem, przykładając do tego zjawiska miarę, dła nas dostępną. Jeżeli jednak celem uzmysłowienia średnicę ziemi zredukujemy dajmynato do dwóch metrów, to obaczymy, że w tej skali

w któ-

bankiet urządzony wieczorem przez

najwyższe szczyty gór Himalaja, wznoszące się do około 8.000 m, przedstawią się jako drobniutkie ziarnka piasku o średnicy nieco więcej ponad pół milimetra. Jeden więc kilometr w Daturze odpowiadałby na zredukowanej skali długości zaledwie 008 mm. A teraz pozwolę sobie rzucie pytanie, czy dostrzeglibyśmy zbyt wieluą różnicę, gdyby pasemko odpowiednio drobniutkich ziarenek przesunęło się po dwumetrowej kuli o 48 mm, co odpowiada w naturze odległości 600 km. Sądzę, że kształt kuli ani nie ucierpiałby na tern, ani rzecz ta nie wydałaby się nam tak nieprawdopodobną. Podobną stosunkowo drogę odbyły według zdania p. Limanowskiego i Karpaty. Nie twierdzę jednakowoż, gdyż to byłoby przedwczesnem, żeby rzecz się rzeczywiście tak miała, lecz negowaó jej bezwzględnie również nie można. Weźmy jak na dzisiaj, że prawda leży w pośrodku, to jest że o ile przy tworzeniu się Karpat, fałdowanie się odgrywało rolę, to całkiem natural-nem wydaje mi się, że fałdy te nie mogły wznosie się piouowo coraz to wyżej w górę, a następnie tknięte jakąś nieznaną siłą obalić się w jedną stronę ku północy,

(Dok. nast.)

III. Międzynarodowy Kongres naftowy i wystawa w Bukareszcie.

Od 8. do 14. września b. r. odbywał się w Bukareszcie III. międzynarodowy kongres naftowy. Otwarcie kongresu poprzedziła wycieczka naukowa do obszarów naftowych w Baicoiu, Bustenari, Campina etc. rej wzięli udział liczni uczestnicy kongresu. Wycieczka wyruszyła z Bukaresztu dnia 5. b. m. wczesnym rankiem do Baicoiu. Po śniadaniu zwiedzono rafineryę towarzystwa „Aurora“ i kopalnie przybrane w zieleń i fia-(4 o barwach rumuńskich. Z Baicoiu udała

O

się wycieczka do pobliskiej miejscowości Tsintea, podejmowana nader gościnnie przez towarzystwo Romano-Americana. W dalszym ciągu zwiedzono kopalnie w Recea, Faget-Stejar i Bustenari, gdzie przenocowano, by udać się dnia następnego do Campiny. Tu zwiedzono rafineryę tow. Steaua Romana, pa-rafiniarnię i kopalnie tego towarzystwa, tudzież wspaniałe zakłady elektryczne. Część wycieczkowców udała się popołudniu do Si-naia,

tow. Steaua Romana zjednoczył ponownie uczestników wycieczki. Dnia 7. b. m. udała się wycieczka do Moreni ; zwiedzono kopalnie tow. Regatul-RomaD, Romano-America-na, przyczem prof. Mrazec udzielał informa-cyj z dziedziny geologii i techniki wiertniczej ; szczególny podziw wzbudziły nader dokładne profile każdego poszczególnego szybu, próbki ropy i ich analizy ugrupowane bardzo systematycznie, tudzież model wzorowego szpitala; wieczorem wycieezkowcy wrócili do Bukaresztu, gdzie w międzyczasie przybyli wszyscy prawie uczestnicy kongresu. O godzinie 8-mej przyjmował w ministerstwie spraw zagranicznych prezydent ministrów Sturdza; prócz prezesa komitetu kongresowego Saligny’ego i licznych członków komitetu organizacyjnego, wzięli udział w przyjęciu minister rolnictwa Carp, członkowie ciała dyplomatycznego i wszyscy prawie uczestnicy kongresu.

Oficyalne otwarcie kongresu odbyło się w niedzielę przedpołudniem w pałacu AteDy. Pierwszy przemówił minister rolnictwa i domen Carp witając zebranych imieniem nieobecnego protektora kongresu księcia Ferdynanda rumuńskiego. W krótkich słowach przedstawił minister historyę rozwoju przemysłu naftowego w Rumunii, którego początki sięgają r. 1832. Dokładne daty statystyczne znajdujemy dopiero od r. 1857. Pierwsza rafinerya dostarczająca nafty dla oświetlenia Bukaresztu powstała w r. 1856. Całym szeregiem cyfr oświetla minister poszczególne stadya rozwoju, zatrzymuje się przy opalaniu statków i lokomotyw odpadkami ropnemi, wykazując ogromne korzyści tego systemu. Na zakończenie swego przemówienia wyraził minister imieniem następcy tronu podziękowanie za liczny udział i ogłosił otwarcie kongresu. Prezydent ministrów Sturdza w dłuższem przemówieniu wykazuje wysoki obecnie stan przemysłu naftowego w Rumunii, przechodząc wszystkie jego działy, technikę wiertniczą i rafineryjną, urządzenia eksportowe, ustawodawstwo i or-ganizacyę handlową. Liczny udział w kongresie jest dla Rumunii zachętą do dalszej pracy nad rozwojem tego przemysłu, zachętą, otrzymaną zarówno ze strony uczonych, jak przemysłowców, kapitalistów i pracowników. Prezes kongresu Saligny wita przybyłych imieniem komitetu organizacyjnego. Dziewiętnaście narodowości wysłało swych przedstawicieli, przeszło 70 referatów z wszystkich dziedzin przemysłu naftowego zgłoszono, co świadczy o źywem zainteresowaniu się tym przemysłem w całym świecie. Kongres naftowy ma na celu przedstawić rezultaty prac około tego przemysłu podjętych, ma on na celu zailustrować stan ekonomiczny, postępy wiedzy i nauki i wspólne omówienie kwestyj posiadających znaczenie ogóRe dla całego przemysłu. Prezes proponuje wysłanie telegramów dziękczynnych do króla i następcy tronu i wyraża podziękowanie władzom za poparcie i pomoc udzieloną komitetowi organizacyjnemu. Delegat państwa niemieckiego prof dr. Eugier wyraża po dziękowanie rządowi rumuńskiemu i komitetowi organizacyjnemu za za wspaniałe przyjęcie, wyrażając nadzieję, że prace kongresowe przyczynią się do dalszego rozwoju wiedzy i nauki, do usunięcia różnic i przeciwieństw, gdyż wiedza nie zna słupów granicznych i jednoczy ludy i społeczeństwa. Delegat Austryi prof, Ho e f er wita kongres imieniem rządu austryackiego i ministerstw rolnictwa, handlu i oświaty. Rząd austryacki żywo interesuje się postępem rumuńskiego przemysłu naftowego i mówca z zadowoleniem konstatuje, że w przeciągu lat 20, kiedy po raz pierwszy zwiedzał Rumunię przemysł naftowy potrafił sobie zdobyć dominujące stanowisko; dzięki uregulowaniu stosunków prawnych wzrastał udział obcego kapitału a rząd otacza przemysł ten troskliwą opieką. Mówca życzy powodzenia kongresowi i jak najpomyślniejszego rozwoju przemysłowi naftowemu w Rumunii. Imieniem Galicyi wygłosił poseł Małachowski następującą mowę, przyjętą przez zebranych długiemi i gorącemi oklaskami: Panie i Panowie! My Polacy, przybywszy do sąsiadów naszych przynosimy Wam serdeczne pozdrowienia i wyrazy szczerej przyjaźni ze strony przemysłowców naszego kraju. Po raz pierwszy przybywamy ^iziś do Rumunii jako przedstawiciele wszystkich gałęzi przemysłu naftowego, geologowie, inżynierowie, ekonomiści i prawnicy. Przodkowie nasi przelewali swą krew razem, w obronie swej ojczyzny i swej wiary przed wspólnym wrogiem ; obecnie i nam połączyd się należy dla obrony naszego wspólnego przemysłu. Spodziewamy się, że znajdziemy drogę, po której razem kroczyd będziemy, pracując wspólnie i wspierając się wzajemnie, i zapewniam Panów, że jest to najżywszem naszem życzeniem. Mieliśmy sposobność podziwiania szybkiego i olbrzymiego wzrostu Waszego przemysłu naftowego; zechciejcie Panowie przyjąć wyrazy najszczerszego naszego powinszowania. Rodacy nasi pracują tu od lat szeregu. Wdzięczni jesteśmy Panom, że przyjęliście ich życzliwie i gościnnie, że daliście im sposobność przyczynienia się pracą i wiedzą do rozwoju Waszego przemysłu. Jesteśmy przekonani, że nowe linie kolejowe, jakie rząd Rumuński zamierza budować, zacieśnią jeszcze więcej węzły łączące nasze kraje. Pozwólcie mi Panie i Panowie złożyć imieniem Galicyi, imieniem Polaków jak najserdeczniejsze życzenia dalszego rozwoju Waszego przemysłu naftowego. Niech postępuje, niech się rozwija, niechaj wzrasta. Crescat! Floreat! W dalszym ciągu przemawiali: delegat belgijski Dejardin, delegat Stanów Zjednoczonych Dawid Day, delegat francuski Alexis Aron, imieniem Anglii przemawiał red. Dworkowitz, imieniem Węgier profesor Loczi, imieniem Włoch Chevalier Camerana, imieniem Holandyi Alex. Loudon, imieniem Rosyi Goulichambaroff. W końcu odczytuje sekretarz Alimanestianu skład prezydyum i sekretaryatu. Wiceprezesami generalnymi z Austryi wybrani zostali: dr. Hoeffer, delegat minister handlu Riedl v. Riedlstein, Emil Tietze i nieobecny prezes Tow. naftowego August Gorayski. Wiceprezesami sekcyjnymi z Galicyi wybrani zostali: dr. Bartoszewicz, Jan Holobek, dr. G. Małachowski, Mac Garvey, D. Fanto, dr. Szajnocha, L. Syroczyński, prof. Załoziecki, prof. Nie-dźwiedzki. Sekretarzami wybrano prof. Grzybowskiego i dra Gruszkiewicza. Po ogłoszeniu składu prezydyum ogłosił prezes Saligny posiedzenie za zamknięte.

Tego samego dnia popołudniu odbyło się uroczyste otwarcie wystawy naftowej w pawilonie królewskim na placu po wystawowym. Pierwsze miejsce zajęła wystawa rumuńskiego komitetu; pięknie wykonane tabele statystyczne i grafikony nader dokładnie ilustrujące rozwój i stan obecny przemysłu naftowego rumuńskiego we wszystkich jego działach, wspaniałe zbiory geologiczne, ko-lekcya wszystkich przetworów otrzymywanych z rop rumuńskich, wreszcie przepięknie wykonany plastikon portu i urządzeń eksportowych w Konstancy. W dalszym ciągu po lewej i prawej stronie głównego traktu wystawiły rafinerye rumuńskie w ozdobnych gablotkach swoje przetwory; osobny dział zajmują towarzystwa naftowe należące do grupy Disconto-Bleichroeder i Steaua-Ro-mana; boczny trakt na przestrzeni kilkunastu metrów kwadratowych zajęła wystawa zbiorowa naszego Krajowego Towarzystwa naftowego. Na środkowem miejscu umieszczono wielką mapę geologiczną Galicyi, wykonaną z uwględnieniem najnowszych badań bardzo starannie przez inź. Ludwika Gawrońskiego, pozatem graficzną tabelę pro-dukcyi ropy w Galicyi za lat 20 i tabelę eksportu produktów naftowych aź po r. 1906. „Petrolea“ wystawiła plan sytuacyjny swych rezerwoarów; bardzo cenną pracę wystawił p. prof. Załoziecki i dr. Klarfeld, jest to tabela graficzna przedstawiająca rozbiór chemiczny 22 gatunków rop galicyjskich; grafi-kon ten pozwala natychmiast odczytać jaką zawartość benzyny, nafty i olejów posiada każdy rodzaj ropy galicyjskiej i jego ciężar gatunkowy. Bardzo ozdobnie i starannie wykonane mapy katastralne Borysławia i Tu* stanowić, z podaniem szybów produktywnych dała firma Ostrowski & Cudek; mapę Scliod-nicy z profilami geologicznymi wystawił pan Wacław Dąbrowski, pozatem udekorowano ścianę całym szeregiem bardzo starannych i ciekawych zdjęó z Borysławia i Tustano-wic. Charakterystyczne i szczególnie Rumunów interesujące okazy różnych gatunków wosku ziemnego wystawił w ozdobnej gablotce Gal. Bank kredytowy wraz z przekrojami swych kopalń w rozmaitych stadyach rozwoju i licznemi fotografiami, również i tow. akc. „Borysław“ wysłało na wystawę okazy ozokierytu; p. Babica z Borysławia dał bardzo cenny zbiór próbek wosku ziemnego, przyczem nie brakło najrzadziej spotykanych okazów; pozatem wystawił p. Babica próbki przetworów naftowych u segregowane spe-cyalnie dla celów szkolnych. Rafinerya firmy Walery Stawiarski i Ska wystawiła cały szereg swych przetworów, rafinerya Ferdynanda br. Brunickiego ładne próbki wazeliny, Karpackie Towarzystwo dało na wystawę próbki produktów naftowych przetwarzanych w swej rafineryi, narzędzia wiertnicze wykonane we fabryce w Maryampolu i piękny model rygu kanadyjskiego; firma Mikucki, Żubr, Krynicki wystawiła swe tłoki dla najrozmaitszych dymenzyj; zainteresowanie wśród fachowców wzbudził węgiel odbarwiający Ostrejki. Osobny dział zajął Związek techników wiertniczych wystawiając wielki model taranu Wolskiego, rysunki rygu Włodarczyka i żórawia Mikuckiego, modele i rysunki aparatu dra Gruszkiewicza dla oznaczania ciężaru produktu w rezerwoarach, bardzo pięknie i wedle nowego systemu wykonane profile naj-charakterystyczniejszych szybów w Borysławiu i Tustanowicach, wreszcie fotografie in-stalacyj, pomp i rurociągów Towarzystwa transportowego w Borysławiu. Drugi trakt pawilonu zajęły przeważnie fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych, mające swe filie w Rumunii. Wystawa zostaje otwartą do końca b. m.

W poniedziałek dnia 9. b. m. rozpoczęły się posiedzenia sekcyjne. Celem systematycznego przedstawienia toku obrad, podamy sprawozdania z posiedzeń poszczególnych sekcyj w jednym ciągu, nie zaś w porządku chronologicznym.

Sekcya I. Geologia i eksploata-cya wybrała swym prezesem na pierwszem posiedzeniu dra E. Tietzego, na drugiem Höfera, na trzeciem Englera, na czwartem prof. Syroćzyńskiego, wiceprezesem dra Mra-zka, sekretarzami drów Reinharda i Erba. Pierwszy referat wygłosił Rakusin na temat: „Próby teoryi fizyczno-chemicznej odnośnie

do geologii naftowej“. Giuselin czytał „O sposobie graficznego przedstawienia pozwalającego na szybkie odczytanie składu ropy i dającego pożyteczne wskazówki“. Prof. Grzybowski wygłosił odczyt p. t. „Dodatek do teoryi pochodzenia ropy, oparty na ostatnich badaniach w Borysławiu“. „O pochodzeniu ropy“ mówił również Papon de Lameigne,

tają „O fabrykacyi brykietów opałowych z odpadków ropnych i słomy, trocin i t. p.“ Masa zmięszana należycie i uformowana w cegiełki daje bardzo dobry materyał opałowy. Dr. Aisinmann wygłosił referat na temat: „Ropa z Bustenari“, omawiając jej własności fizyczne i chemiczne wykazuje wpływ hydrokarburów aromatycznych których zawiera wielką ilość na jej wartość opałową. Referent podaje różne sposoby usunięcia hydrokarburów aromatycznych, względnie przemiany ich własności fizycznych; najlepszym sposobem byłaby sulfuryzacya lub zmiana palnika, lecz kwestya ta wymaga jeczcze dalszych studyów. Dr, Wi sch i n czyta : „O specyficznych własnościach ropy rumuńskiej i odrębnych wskutek tego metodach przeróbki“. Referent proponuje usunięcie szkodliwych własności węglowodorów aromatycznych za pomocą skoncentrowanego kwasu siarkowego, sprzeciwia się natomiast zmianie palnika w lampach. Tajny radca dr. Engler wygłosił odczyt: „O powstaniu ropy“. Referent przedstawia swą teoryę genezy ropy z pozostałości zwierzęcych i roślinnych pod wielkiem ciśnieniem i w wysokiej temperaturze; w drugiej części odczytu podaje rezultaty badań nad optycznemi zjawiskami rop i dochodzi do konkluzyi, że aktywność optyczna kończy się we frakcyach które destylują między 250 a 300° pod ciśnieniem 15 m/m, i że przyczyną aktywności optycznej jest cholesteryna. Ta ostatnia konkluzya stanowi dalszy dowód, dla jego teoryi pochodzenia ropy, gdyż cholesteryna jest składnikiem tłuszczów zwierzęcych i ro-

Charitschkoff i Mircea, „O ropie z Balteni w odniesieniu do lignitów“ czytał Murgoci.

„O drugorzędnem pochodzeniu pokładów ropnych“ wygłosił referat Baskakoff. Inż.

Gawroński czytał o „Najnowszych poglądach na geologię Podkarpacia i drugorzędne złoża ropy“. Inż. Sorge „O wpływie pompowania na obfitość i dopływ nafty i wody do otwo-lów świdrowych. Prof. Höfer wygłosił odczyt o wyborze miejsca przy zakładaniu szybów“. Murgoci „Budowa pokładów trzeciorzędnych w Oltónie i tamtejszych pokładów naftowych“. Iscu „O antykliualach w ogólności i specyalne studya nad dwoma siodłami płaszczyzny rumuńskiej“. Sutherland i Louis „O. występowaniu ropy we wschodnim Egipcie“. C. Starotescu „O gazie ziemnym i zastosowaniu jego w przemyśle“. Kem-nitzer „O wierceniu linowem“. Leinweber „O nowym sposobie dobywania ropy z otworów“. Fortescue Flannery „O rezerwuarach naftowych i oznaczaniu ciężaru gatunkowego produktu zamagazynowanego“. Beukendorf „O antyklinali w Bałachanach“. Włodarczyk „O wierceniu linowem“. Szczepanowski „O taranie Wolskiego“. Gruszkiewicz „O magazynowaniu i tłoczeniu ropy w Borysławiu“.

W dyskusyi nad referatami zabierali głos: prof. Engler, Day, Hoefer, Mrazec, An- ślinnych. Giuselin mówi „O produktach

drusso, Racusin, Gawroński, Tietze, Isco i w. i. W końcu dr. Mrazec dziękuje referentom za ich prace i proponuje, by komitet przyszłego kongresu ustalił kwestye naukowe i techniczne, traktowane przez licznych referentów i by tylko referaty traktujące kwestye zupełnie nowe bywały odczytywane na posiedzeniach, natomiast referaty omawiające kwestye już znane, lub na'ury lokalnej zamieszezano tylko w pamiętniku kon

gresowym.

naftowych importowanych do Fraucyi“, A r-nold Prédit czyta: „O studyach nad ropą z Surachan, (Baku) wykonanych w labo ratoryum chemicznem rosyjskiego towarzystwa technicznego w Baku“. Ropa z Surachan, znana również pod nazwą „nafty białej“ różni się znacznie od innych rop kau-kazkich; ropa z Bibi Ejbat i Bałachau po-posiada zabarwienie ciemne i c. g. 0.840 do 0.910; ropa surachańska występująca zawsze z silnymi gazami, posiada barwę jasno-żółtą Sekcya II. Chemia i technolo- i c. g, 0.776—0.785. Ropa ta przypomina g i a. Prof, Manea i dr. Pfeiffer czy- lekkie ropy amerykańskie i w skład jej mu-

Lidoffa

siałyby zatem wchodzić węglowodory alifatyczne. Analiza elementarna wykazuzująca prócz tego znaczną zawartość węgla, pozwala wnosić, źe ropa ta zawiera raczej węglowodory z szeregu Cn H₂n. Skonstatowano w tej ropie zawartość benzolu, toluolu. xylolu, mesitylenu i naftaliny. Obecność naftaliny stanowi cechę charakterystyczną ropy rosyjskiej. Ropa surachańska, mimo iż jest lżejszą w porównaniu z innemi ropami kau-kazkiemi, ma jednak skład analogiczny. Dyr. Bensmann mówi „O stosowaniu fiorydyny przy rafinacyi ropy“, profesor Załoziecki i Dr.    Edeleanu    przeciwni    są stosowaniu

fiorydyny. Pr oi esor Dr. Hormuse sco czyta „O radioaktywności ropy“ i podaje metodę stosowaną przez siebie dla oznaczania radioaktywności ropy rumuńskiej. Prof. Załoziecki mówi „O własnościach optycznych ropy w odniesieniu do teo-ryi ojej pochodzeniu“. Referent podaje rezultaty badań licznych gatunków rop galicyjskich przedsiębranych w tym kierunku    wspólniem    z drem    Klarfeldem,

Są to pierwsze badania w tym kierunku rop galicyjskich i wszystkich ich frakcyi, i doświadczenia wykazały, że oprócz rop aktywnych    i mało aktywnych    istnieją jeszcze

ropy bardzo aktywne, które w swych wyższych frakeyach wykazują silne zboczenie na prawo    promieni    światła    spolaryzowanego.

Ropy są po części naftenowe, po części parafinowe; z drugiej strony aktywność optyczna jest właściwą także ropom asfaltowym. Spostrzeżenie to doprowadziło referenta do wniosku, iż istnieje związek między składnikami żywicznymi ropy, a aktywnością optyczną, i że w ropach posiadających te składniki znajdują się bydrogeny terpenowe.

Przechodząc do kwestyi genezy ropy, podtrzymuje prof. Załoziecki teoryę organicznego pochodzenia, a mianowicie z tłuszczów, wosku, tłuszczów woskowych, żywic etc. które Potoniè nazywa jednem słowem „Sapropel“ lub „Faulschlamm“. Prof. Załoziecki występuje przeciw zapatrywaniu, jakoby ropa była jedynie produktem destyła-cyi i nazywa procesem bitumenieznym — to stopniowe przemienianie się molekułów I materyi pierwotnej w ropę. Referent prze- !

prowadza paralelę miedzy genezą ropy, a genezą węgla kamiennego i dzieli tworzenie się ropy na dwa różne okresy, mianowicie tworzenie się bitumów i geologiczny proces zwęglania. Powiada, że dla bitumów pierw-szem stadyum jest wosk ziemny, drugiem — ropa. Prof. Holde czyta: „O zasfaltowa-nycli węglowodorach w olejach mineralnych.“ Referent opisuje sposób oddzielenia części żywicznych od części olejnych w olejach mineralnych i asfalcie. Metoda ta na tem polega, źe olej, lub asfalt miesza się z tą samą ilością węgla, popiołu i drobno miałkiego kwarcu, następnie umieszcza się w aparacie Grefelda, i ekstrahuje się w eterze naftowym, benzynie, benzolu lub chloroformie. Dr. Hausmann wygłosił odczyt na temat: „Badania nad oksydacyą węglowodorów naf-towyc“, będący dalszym przyczynkiem kwestyi pochodzenia ropy. Dr. Wisch in czyta „O regeneracyi ługów używanych do czyszczenia produktów naftowych“. G. Pol lak: „O benzynie i jej traktowaniu“; Dvorko-vitz: „O destylacyi, rafinowaniu i gazowaniu węglowodorów“, opisuje metodę i aparaty jakimi się posługiwał dla oddzielenia terpenów. Dr. F de le ano odczytuje pracę „o ilościowem i wolumetrycznem oznaczeniu wodoru w nafcie i ropie“. Gurt P ro es s d o rff czyta „o praktycznych badaniach nad spalaniem się nafty w lampach i analizie fotometrycznej“; referent opisuje najrozmaitsze systemy lamp , i palników, które specyalnie korzystne zastosowanie mają dla nafty rumuńskiej. Dr. U b bel oh de referuje „O analizach olejów smarowych“, i o wiskosimetrze Englera, przy pomocy którego otrzymał znakomite rezultaty. Dr. Weinstein czyta „O nowych metodach analizy olejów smarowych“. Nie mogąc oznaczyć wartości i jakości smarów w drodze fizycznej, obrał referent drogę chemiczną i otrzymał bardzo dobre rezultaty. Prof. Cron-quist; „O ropie jako środku izolacyjnym i rozpuszczającym“. Prof. Rak u sin: „Stu-dyum porównawcze między ropą rumuńską i rosyjską“. Dr. Pfeiffer: „Próby zgazo-wauia ropy rumuńskiej, amerykańskiej i rosyjskiej“. Kapitan Panaitesco: przedstawia korzyści lampy „P. L. “ w porównaniu

KRONIKA.

PODKARPACIA

Zastępstwo Witkowickiej fabryki rur.

z palnikami zwykłymi i auerowskimi. Cha- spółka akcyjna Yega podnosi go z 3,750.000 fran-ritschkoff“: Jakie miejsce zajmować winna chemia i geologia naftowa w naukach przyrodniczych“. Prof. Raku sin: „O konieczności stworzenia szkoły dla przemysłu nafto wego“. Dr. Edeleanu przedkłada pracę „O węglowodorach w odpadkach kwasowych“. W końcu prof. Holde odczytuje sprawozdanie komisyi dla ujednostajnienia metod analizy produktów naftowych, zredagowane przez prof. Załozieckiego i dra Ede-leano, i podaje skład komisyi; prezesem honorowym tej komisyi jest dr. Holde, sekretarzem generalnym dr. Ubbelohde, delegatami z Austryi : prof. Załoziecki i dr. Singer.

Na tern posiedzenia sekcyi II. zamknięto.

(Dokończenie nastąpi).

KRONIKA.

f Dr. Alfred Buresz adwokat krajowy we Lwowie zmarł dnia 8. b. m. na udar sercowy, licząc lat 45. Zmarły pozostawał w bliskich stosunkach z naszym przemysłem naftowym, będąc zastępcą prawnym licznych przedsiębiorstw naftowych i likwidatorem Gal. Banku kredytowego.

Nowa wielka rafinerya w Galieyi. Z Drohobycza donoszą nam : Onegdaj podpisany został kontrakt sprzedaży wielkiego terenu położonego koło stacyi Drohobycz (stacya), będącego dotychczas własnością hr. Juliusza Bielskiego na rzecz konsorcyum zacliodnio-austryackiego, na którego czele stoi ks. Turn-Taxis, znany milioner wiedeński i członek najwyższej arystokracyi rodowej. Konsorcyum to ma zapewnioną koncesyę na rafi-neryę nafty o przeróbce rocznej 6.000 wagonów surowca. Rafinerya ma rozpocząć ruch pod zimę roku przyszłego. Już obecnie czynią założyciele rafineryi tej starania o zapewnienie sobie odpowiednich ilości surowca na rok przyszły. Powstanie tego przedsiębiorstwa jakkolwiek założonego obcym kapitałem należy powitać jako dodatnie zjawisko w naszym przemyśle naftowym.

Ropa na cele opałowe i karburyzaeyi. Z powodu braku węgla, panującego w węgierskim przemyśle fabrycznym, wyłoniła się wśród tamtejszych sfer miarodajnych myśl stosowania ropy galicyjskiej do opału i karburowania. Sprawą tą zajął się Krajowy Związek węgierskich fabryk chemicznych, i zwrócił się o udzielenie odnośnych dat do Krajowego Towarzystwa naftowego, które dało wyczerpujące wyjaśnienia.

Towarzystwa naftowe rumuńskie należące do grupy Towai’zystwa dyskontowego (Bleich -roeder) powiększają kapitał akcyjny, mianowicie

ków do 5 milionów franków, Credit Petrolifer z 5 do 6 milionów franków. Odnośne uchwały zapadły na zgromadzeniach walnych dnia 12. b. m. Pierwsze z tych towarzystw Yega ma rafineryę w Ploesti na 8.000 wagonów zbudowaną, którą prowadził czas jakiś p. W. Dydejczyk, druga spółka jest bankiem naftowym. Wszystkie towarzystwa Bleichroederskie w Rumunii są właściwie jedną spółką akcyjną z siedzibą w Berlinie, spółki zaś akcyjne rumuńskie służą za parawan, poza którymi działa potężny kapitał niemiecki.

XXI. międzynarodowe Zebranie okrężne techników wiertniczych w Hamburgu i XIII. zwyczajne walne zgromadzenie „Stowarzyszenia techników wiertniczych“ odbyło się w poniedziałek dnia 2. września pod przewodnictwem tajnego radcy Teklemburga. Po powitaniu ze strony władz i stowarzyszeń zaprzyjaźnionych, wygłoszono następujące odczyty: Inż. Sorge: „Teorya ruch wody płuczkowej“, Inż. Pois: „O silnicach we wiertnictwie“, Głuido Körner: „O nowoczesnej stratametrografii“. Odczyty profesora Oebbekego i Paucka sen zostały odczytane, gdyż referenci osobiście zjawić się nie mogli. Dnia 3. września odbyło się walne zgromadzenie Stowarzyszenia techników wiertniczych pod przewodnictwem inż. Thumana sen. Po załatwieniu spraw bieżących wygłosił inż. Ursinus odczyt: „O pracy niemieckiego przemysłu wiertniczego w przyszłości“. Następnie wręczono taj nem u radcy Tecklembur-gowi złoty medal ze strony Stowarzyszenia techników wiertniczych ; tego rodzaju medale brązowe wręczone będą w przyszłości za nadzwyczajne zasługi na polu głębokich wierceń. W końcu wygłosił radca Tecklenburg odczyt : „O wyzyskaniu energii elektrycznej z otworów świdrowych“. Następne zebranie okrężne odbyć się ma w r. 1908 we Lwowie.

August Rambausek, biuro dla galic. przemysłu naftowego, znajduje się od 1. sierpnia b. r. przy ulicy Batorego 1. 20 w Krakowie.

Dostawa nafty. Generalna dyrekcya kolei bułgarskich ogłasza, że dnia 1. października st. stylu odbędzie się w okręgowej prefekturze skarbu w Sofii rozprawa ofertowa celem rozdania dostawy 6.300 skrzyń nafty za przybliżoną cenę 69.300 franków. Kaucya wynosi 3.465 franków. Bliższe warunki do przejrzenia w oddziale materyałów dyrekcyi kolejowej tamże.

Niemiecko - galicyjskie akcyjne Towarzystwo naftowe „Harklowa“ ma na najbliższem walnem zgromadzeniu uchwalić podwyższenie kapitału akcyjnego o 300.000 marek.

Produkcya ropy w Niemczech w r. 1906. Ocecnie opublikowane zostały dokładne daty pro-dukcyi ropy w Niemczech za rok ubiegły. W okręgu Hildesheim znajdowały się 3 przedsiębiorstwa w ruchu z produkcyą 1.315 ton wartości 155.050 mai’ek. W okręgu Lüneburg istniało 21 kopalń

produkujących łącznie 57.881 ton ropy wartości 3,767.261 marek. W Szlezwiku-Holsztynie 1 kopalnia narazie nieproduktywna, w Bawaryi 1 kopalnia z produkcyą 131 ton wartości 12.707 mar.

Notowania cen nafty w Hamburgu. W następstwie wielokrotnie omawianego porozumienia między towarzystwem Standard Oil Co. i Europejską Unią naftową, giełda hamburska zaprzestała od 23. sierpnia b. r. notowania en gros cen nafty, będących dotychczas normą dla rynku niemieckiego. Zarówno Towarzystwo niemiecko-amerykańskie i mannheimsko-bremeńskie, będące jak wiadomo filiami Standardu, jak i Niemieckie Towarzystwo dla sprzedaży produktów naftowych podają obecnie giełdzie tylko ceny en detail. Pure Oil Co., będące towarzystwem niezawisłem od Standardu, podaje i nadal ceny en gros. Przez zaprzestanie notowania cen en gros, zmierzają firmy do wykluczenia handlu pośredniego, wzorując się na polityce towarzystwa Standard.

Zebranie producentów ropnych. 21. b. m. odbyło się w biurze Krajowego Towarzystwa naftowego zebranie producentów ropnych pod przewodnictwem pana Wolskiego. Na zebraniu tym uchwalono na wniosek dra G-oldhammera domagać się od Sejmu upoważnienia Wydziału krajowego do budowy rezerwoarów na drugie 10.000 cystern w razie koniecznej potrzeby; uproszono posła Gtorayskiego o postawienie odpowiedniego wniosku w Sejmie. Dalej omawiano sprawę gwa-rancyi, jakiej Wydział krajowy żąda od producentów, co do zapełnienia przynajmniej 25 prc. objętości rezerwoarów przez 5 lat; w tej mierze uchwalono, by zebrani rozdzielili między sobą, jakie quantum miejsca w rezerwoarach krajowych sobie zastrzegają i za jakie gwarantują w 25 prc. Obliczono, iż przy kosztach magazynowania 24 halerzy za cetnar rocznie cała gwarancya redukuje się do sumy 300.000 koron i producenci, za^ strzegający sobie miejsce, mają złożyć }[₃ część gotówki (t/e za rok, a t/e po roku), a ²/“₃ W skryptach. Dla komitetu gwarantów, który przeistoczy się w cywilną spółkę na mocy ułożenego kontraktu, wybrano tymczasowy zarząd, w skład którego weszli pp. Bogusz, Wolski i hr. Zamoyski; uchwalono dalej dla podpisania kontraktu spółki, złożenia walorów i ukonstytuowanie się związku producentów zwołać następne posiedzenie 28. b. m.

Ministerstwo kolejowe na podanie Kraj. Towarzystwa naftowego o natychmiastowe rozszerzenie torów na stacyi w Borysławiu i dodanie rampy ładowniczej odpowiedziało, iż jest to już zarządzonem, natomiast odmówiło zaprowadzenia regularnych pociągów ropnych cysternowych.

Ropa opałowa. Krajowe Towarzystwo naftowe wniosło podanie o udzielenie zniżki taryfowej na ropę opałową do klasy wyjątkowej II. i opracowuje memoryał w sprawie opalania ropą.

Elektryczne latarki bezpieczeństwa wy

rabiane przez pierwszą w Polsce fabrykę akumulatorów systemu dra Z. Staneckiego we Lwowie, ul. Kopernika 1. 46, zaopatrzone w akumulator systemu dra Z. Staneckiego, przewyższają pod względem dobroci, trwałości i wydatności znacznie wyroby obcokrajowe. Podczas gdy latarki zagra-nicene świecą z przerwami zaledwo dwadzieścia kilka godzin, to latarka Staneckiego świeci po jednorazowem naładowaniu 80 godzin, a akumulator może być przeszło 100 razy ładowany. Przy świeceniu 2—3 godzin dziennie wystarcza jednorazowe ładowanie na cały miesiąc Niezwykła ta zaleta skłoni niewątpliwie do zaopatrzenia się w taką latarkę każdego, kto miał z latarkami elektrycznymi do czynienia i wie ile mitręgi i czasu pochłania ładowanie latarki co szychty.

Z całego serca należy pogratulować naszej polskiej fabryce, że udało się jej tak szczęśliwie zaradzić odczuwanemu przez każdego z nas dotkliwemu brakowi w przemyśle naftowym.

Do dzisiejszego numeru dołączamy prospekt firmy dr. Stanecki i Ska we Lwowie.

Ogłoszenie licytacyi.

Cełem zabezpieczenia dostawy ropy opałowej dla salin w Stebniku i Drohobyczu, razem w ilości 47.000 metrycznych ce-tnarów rocznie, w czasie od 1. stycznia 1908 na rok jeden, względnie na lat trzy, odbędzie się w kancelaryi c. k. zarządu salinarnego w Stebniku publiczna łicytaeya za pomocą ofert pisemnych dnia 7. października 1907 r.

Dnia tego do godziny 12-tej w południe mają wnieść rełłektanci swoje oferty, do rąk Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego.

Do oferty ostemplowanej znaczkiem 1 kor. należy dostarczyć wadyum w wysokości 10°/₀ od żądanej sumy, bądź w gotówce, bądź w papierach wartościowych, obliczonych według kursu dziennego, jednak nie ponad wartość nominalną.

W ofercie należy też wyraźnie nadmienić oferowane ceny za rok jeden albo 3 lata.

Ceny jednostkowe mają być wyrażone cyframi i literami w walucie koronowej, a nadto ma oferent nadmienić, że znane mu są warunki licytacyjne, i że się tymże bezwarunkowo poddaje.

Oferty wniesione w późniejszym ter-minie, albo nieostemplowane, lub nie należycie złożone i kreślone nie będą uwzględnione.

Bliższe warunki licytacyjne przejrzeć można w kaneelaryi c. k. Zarządu salinarnego w Stebniku lub c. k. Zarządu salinarnego w Drohobyczu w godzinach urzędowych.

C. k. Zarząd salinarny.

Stebnik, dnia 16. września 1907.

Mach.

KART!

PODKARPACIA

w skali 1:200.000 w opracowaniu M. L. Gawrońskiego już ukończona i jest

do nabycia, ewentualnie do zamówienia w Re

dakcyi ,,Nafty“.

iß i u R A

Krajowego Towarzystwa naftowego

i redakcyi „NAFTY“

dniem 1. iipca b. r. zostały przeniesione na ulicę

Kraszewskiego 1. 1 I. piętro.

-§§

■m

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

we Lwowie

VEREIN FÜR HANDEL, GEWERBE UND ACKERBAU IN LEMBERG.

t.

Wyłączne zastępstwo na Galicję:

Fabryki rur Mannesmanna w Komotau. — walcownia rur w Schönbrunn skiego karpackiego naftowego Tow. przedtem Bergheim & Mac Garvey w Glinniku maryampolskim.

Dyrekcya we Lwowie, Ossolińskich 15. $ Filie Towarzystwa w Borysławiu, Krośnie i Zagórzu.

Konto p. k. o. 825 991.

Rach. bieżący w Banku krajów.

Telefon Nr. 168.

Towarzystwo dostarcza :

Rury wiertnicze, gazowe, pompowe, do wodociągów i inne wszelkiego rodzaju. Maszyny i kotły parowe. Narzędzia wiertnicze. Liny druciane we wszelkich wymiarach. Kompletne urządzenia do elektrycznego oświetlania. Fittingi, kurki, połączenia itp. Wszelkie materyały potrzebne tak przy instalacyi jak i popędzie maszynowym.

Zastępując firmy lub sprowadzając towary, towarzystwo kieruje się przedewszystkiem myślą przewodnią dostarczenia swojej klienteli maszyn, narzędzi i materyałów pierwszorzędnej jakości.

Adres telegraficzny: Towarzystwo handlowe Lwów, Ossolińskich.

oraz Galinyj-

2t

Telegramm-Adresse : Handelsverein Lemberg, Ossolińskich.

pp.

as-

Ostrowski & Cudek

Dom handlowy dla interesów przemysłowo-naftowych

we    ul. Kopernika 1. 21.

Poczt. Kasa oszcz. Nr. 74046.

Telefon Nr. 905.

*s>

Torpedowanie szybów naftowych

2$ BIURO 5$

BIURO TECHNICZNE

DLA ROBÓT WYBUCHOWYCH

Docenta Dra M. Serkowskiego

w Krakowie, ul. Radziwiłłowska 4

podejmuje się torpedowania szybów naftowych celem zwiększenia pro-dukcyi, względnie odgwożdżenia z gwa-rancyą przeprowadzenia wprowadzonego materyału do należytego wybuchu w każdej żądanej głębokości. Stosowanie najnowszych postępów w zakresie techniki wybuchowej, tudzież własnych pomysłów. Bliższych wiadomości dla Borysławia i Tustanowic udzieli St. Libelt, Wolanka.

Ceny umiarkowane.

technicznej, prawnej i handlowej porady, tudzież pośrednictwa w sprawach górniczych

KAZIMIERZA ROSTRISMEZA

zaprzysiężonego inżyniera górniczego, em. c. k. starszego komisarza górniczego, b. naczelnika c. k. Urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle, b. technicznego urzędnika gal. kopalń i warzelń soli, kopalń nafty i wosku ziemnego etc.

w JAŚLE.

Przeprowadza : Kupno i sprzedaż udziałów kopalnianych, kupno i sprzedaż ropy. Organizuje: Spółki naftowe z drobnymi udziałami. Poleca: Przedsiębiorców"wiertniczych do wierceń akordowych.

Ofiarujemy usługi jako eksperci przy wszelkich transakeyach z przemysłem naftowym łączność mających.

Dla wygody naszych P. T. Klientów urządziliśmy

Biuro techniczne

które pozostaje pod kierownictwem inżyniera Seweryna ZBlańanna,.

Sporządzamy : Pomiary i niwelacye terenów, plany sytuacyjne terenów, kopalń i szybów naftowych, zgłoszenia kopalń do władz górniczych, profile otworów świdrowych i wszelkie czynności w zakres miernictwa wchodzące.

Posiadamy bogato zaopatrzony zbiór kopii map katastralnych Adres dla telegramów: Ostrowski Cudek Lwów.

IROBERT KERN!

Zastępstwo Witkowickiej fabryki rur.

Centralne biuro dla Galicyi we Lwowie, Kopernika 18

i bogato zaopatrzonymi składami w Borysławiu i Krośnie

wykonuje

w najkrótszym czasie dostawy wszystkich dymenzyi kutych rur gazowych, wodociągowych i parowych, czarnych, pocynkowanych i asfaltowych wraz z przynależnymi łącznikami; dostarcza rury płomienne do kotłów parowych, rury wiertnicze hermetyczne, rury pompowe, stalowe rury mufowe, obciągane jutą, węże z rur dla gorzelń, browarów itp., maszty dla elektrycznych urządzeń i przeniesienia siły, tudzież poleca jako specyalność wyroby szwejsowane z blachy kutej a wyrabiane w nowo urządzonym we Wilkowicach zakładzie spajania za pomocą gazu wodnego, a mianowicie : Rury wiertnicze hermetyczne ponad 12 cali zewnętrznej średnicy aż do 2000 mm. średnicy, rury Gallo-way’a, fasony wszystkich gatunków, recypienty gazowe, cysterny naftowe z dnami spajanemi, kotły do amoniaku itd.

Wyłączne Zastępstwo we Witkowickich rurach z lanego żelaza i fasonów do przewodów gazowych i wodnych.

Zastępstwo fabryki narzędzi firmy Blaua i Ski we Wiedniu.

Oferty i cenniki ilustrowane, także i na armatury do urządzeń gazowych wodnych i parowych bezpłatnie i franko.

Adres na telegramy: Robert Kern, Lwów. — Telefon nr. 766.