PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

fc

Dodatek do czasopisma ,,NAFTA“

wydawany staraniem Związku Techników wiertniczych w Borysławiu.

Przedruk artykułów i tłumaczenia tylko za zezwoleniem wydawców. Adres Pedakcyi „Przeglądu teclm. naft.“ — Józef Gruszkiewicz — Borysław.

Treść Nru 5.

O wierceniu na linie stalowej. Napisał WJ. Włodarczyk. — Bozwój żórawia wiertniczego kanadyjskiego w G-alicyi. Napisał A. Klebert.    #

0 wierceniu na linie stalowej.

Napisał Wł. Włodarczyk.

Niezwykła głębokość, w jakiej napotykamy warstwy roponośne w kopalniach Borysławia i okolicy, jak i ciągła dążność do ulepszeń i postępu w wiertnictwie, nasuwały myśl zastąpienia żerdzi wiertniczych innym, praktyczniejszym przewodem, a więc zastąpienia żerdzi liną wiertniczą. Przez zastosowanie liny, próoz wielu technicznych korzyści zyskujemy wielką oszczędność czasu i kosztów wiercenia, a co najważniejsze, to i niebezpieczeństwo życia pracowników szybowych znacznie zmniejszamy.

H i s t o r y a wiercenia linowego.

Pierwszym, który użył stalowej liny do wiercenia, był znany przemysłowiec naftowy j). Elgin Scott w Ropience obok Ustrzyk 1894 lub 1895. Z Ropienki wiercenie linowe przeniosło się do Rumunii i tam w Campinie odwiercono szyb około 900 m. Rezultaty tych pierwszych wierceń były słabe, gdyż nie miano jeszcze potrzebnej praktyki, a i szyby wiercone były stosunkowo płytkie, nie przechodziły bowiem głębokości 800 do 900 m. Znacznie lepsze rezultaty osiągnął Scott w kilka lat później, wywierciwszy w Borysławiu na linie szereg szybów, w dość ciężkich warunkach, osiągając już głębokość zwyź 1000 m. Rezultaty te zachęciły wielu innych do wierceń z pomocą liny, tern więcej, że występujące silne wybuchy gazowe i ropne, jak i prawie niez wałczone „wypy-chęcały bardzo do dalszych prób, które też coraz lepsze wykazywały rezultaty.

Zagwożdźenie jednak kilku szybów, z powodu nieracyonalnego obchodzeni* się z liną, z powodu zastosowania zły cli lub nieumiejętnie użytych przyrządów ratunkowych, a głównie z braku w takim wierceniu wyszkolo-

nych wiertaczy, wiercenie to chwilowo zarzucono, a nawet znalazło się wielu otwartych tegoż przeciwników. Ponieważ dzie była dobrą, w krótkim czasie podjęły firmy K. Sulimirski i S. Bogusz, Dr. St.

„Galicia“, i wiele innych dalsze

rzecz w zasa-

Freund,

próby. Najlepsze rezultaty osiągnął p. K. Long-champs na kop. Dra St. Freunda, gdzie dzięki wierceniu linowemu, wszystkie szyby w stosunkowo krótkim czasie doprowadzono do znacznych głębokości. Tam właśnie przy nadzwyczajnie silnych wybuchach ropy i gazów, przy Wypychach prawie nie do zwalczenia, wiercenie linowe okazało się bardzo skutecznem

w r.

p.

chy“,

za

i twierdzić można, iż w części otrzymaną produkcyę szybszemu wierceniu z liny wdzięczyć należy.

W tej myśli podaję tutaj osiągnięte rezultaty wierceń linowych w porównaniu z wierceniem z pomocą żerdzi, a wykonanych w tych ych warunkach: Szyb Nr. 8 firmy St. Freund zaczęto wiercić 17-go września 1904

na żerdziach,

sam

za-

i do głębokości 500 m wiercono

linie. Do 1 go maja 1907 do-

dalej zaś na prowadzono go do głębokości największej w Borysławiu 1303 m 50 cm, osiągając czniejszą produkcyę z trzeciego horyzontu. Szyb ten nie był ani razu skrzywionym, przy-nadmienić należy, że rury 5-cio calowe

zna

czeni

są ruchome i rurują około 1300 m. Szyb Nr. 7 tej samej firmy rozpoczęto 19-go paździer-

bez wątpienia

zn

na

Grubsze żerdzie wiertnicze dajemy z tego powodu nad nożyce, by, 1. zawsze w nieza-rurowanej jamie były żerdzie, nigdy zaś lina wiertnicza, a to ze względu na możliwe jej urwanie się i instrumentacyę. 2. Ciężarek lub żerdzie wiertnicze w razie chwycenia czy za

pod linę, by

nam ono

nika 1904 i od 450 m wiercono na linie, ukończono go zaś 30-go sierpnia 1905, osiągnąwszy głębokość 940 m i produkcyę. Uwzględnić jeszcze należy, iż przez instru-mentacyę stracono 6 tygodni. Czyli w 9 miesięcy uzyskano głębokość 940 m; jest on zatem w Borysławiu szybem rekordowym. Wprawdzie w Tustanowicach osiągnięto, wiercąc na żerdziach, cośkolwiek lepsze rezultaty, lecz przypisać to trzeba w pierwszym rzędzie właściwościom pokładów, pokłady borysławskie przedstawiają większe do zwalczenia trudności. Znany szyb „Klau-dyusz“, wiercony na żerdziach, rozpoczęto 30. czerwca 1902, a w dniu 30. Lipca 1907 osiągnięto głębokość 1105 00 m. z czego dwa lata odciągnąć należy na wyrabianie zasypu z powodu produkcyi.

Porównując wyniki wierceń szybów tej samej firmy z liny i na żerdziach, to od 900 do 1000 m uwiercono przeciętnie w miesiącu z liny około 50 m, z żerdzi 20 do 25 m. przy równoczesnej wielkiej produkcyi. Powyżej 1000 m wiercenia na żerdziach zaniechano, a wprowadzono wiercenie linowe. Za-aczyć należy, iż dzięki linie poważniejszych instrumentacyj (z rurami) unikniono. Zaś szyby sąsiednich firm, wiercone równocześnie w tych samych warunkach (na żerdziach), nie osiągnęły w odpowiednim czasie pokładów roponośnych, lub też z powodu instru-menlacyj postęp robót był słabszy.

Opis wiercenia linowego.

W miarę zwiększania się głębokości szybu, korzyści wiercenia linowego wzrastają i technicznie wskazanem by ono było już od głębokości mniej więcej 500 m. W Borysławiu i Tustanowicach zalety te okazują się w całej pełni przy silnych wybuchach ropy i gazów, przy Wypychach i zasypach, jednem słowem w głębokościach około i poniżej 1000 metrów. Wytrzymałość liny, zatem jej średnica zależna jest w pierwszym rzędzie od ilości udarów i od jakości materyału i konstrukcyi liny. Zatem w szybach płytszych używać się powinno liny grubszej, ze względu większy ciężar i znaczniejszą ilość udarów, w szybach głębokich liny cieńszej. W praktyce używamy liny stalowej, kręconej w lewo o średnicy 22 era, złożonej ze 180 drutów w sześciu zwojach. Skręcenie lin nie powinno być zbyt silnem, gdyż wtedy byłaby ona zanadto sztywną, a przytem rozkręcałaby się i wyciągała za dużo.

Do przyrządu wiertniczego, a więc nad nożyce lub flaszkę, należy dodać conajmniej 1 lub 2 grubsze żerdzie wiertnicze (o średnicy 26 do 30 milimetrów) a lepiej jeszcze ciężarek żerdziowy. Zaraz tutaj należy załączyć odpowiednie kawałki tak, by dalszą część przewodu stanowiła lina i by sprzęgło linowe znajdowało się ile możności zawsze nad jamą (ławką).

sypania świdra są nam bardzo pomocne, a nawet niezbędne w celu odbijania (sztosowania) tegoż. 3. Kawałki żerdziowe najlepiej dać bezpośrednio nad żerdzie, w razie chwycenia świdra, gdy zachodzi bądź to potrzeba ucięcia liny, lub też zapuszczenia po niej koronki na żerdziach, w celu uchwycenia lub podbijania świdra. Gdy sprzęgło linowe znajduje się w rurach (szczególniej w całej średnicy rur), uniemożliwia wtedy w ten najprostszy sposób pizeprowa-dzenie instrumentacyi, lub też usunięcia z jamy liny wiertniczej.

Do czopka ostatniej żerdzi, ewentualnie kawałka, dokręca się nie zwykłą lasze z mufą (taką jak były używane dla żerdzi drewnianych) fig. 1, do której założona i zanitowana jest lina wiertnicza. Połączenie łaszy z liną powinno być najstaranniej wykonane, a mianowicie: koniec liny przewija się i splata tak, by ta część liny była grubszą i cośkolwiek dłuższą (60 cm do 1 m) od łaszy. Zwoje przewiniętego końca liny powinny się wolno i jednostajnie gubić, a to dlatego, iż lina bezpośrednio nad łaszą najwięcej się gnie, wskutek tego najczęściej w tern miejscu urywa się. Dlatego też w tern miejscu lina powinna być rozkręcona, a natomiast splecioną lekko, by była w tern miejscu jak najwięcej giętką.

wreszcie nawija na bę-

(Ciąg dalszy nastąpi).

1500    „

300 mm

1000 „ 1000 „ 75    „

12715”

10‘’/12”

„    legarów pod bęben .... 8”/10”

„    słupów pod bęben ....    8”/8”

szerokość kół pasowych

Pasów używano ogólnie skórzanych, po-jedyńczych ; lin do ciągnięcia świdra i do wielokrążka używano manilowych 40 mm.

2) Żó r a w

4) Zóra w ko n stru k cyi W. W o 1-ski & Łodziński (1891), wyrabiany przez fabrykę W. Wolski & K. Odrzy wolski

go, a

łańcuchowe. Puszczenie i hamowanie odby-

Lina wiertnicza na drugim swoim końcu posiada sprzęgło linowe fig. 2, a służące do połączenia liny wiertniczej z liną wyciągową, która znajduje się na bębnie. Sprzęgło to składa się z dwóch jednakowych kin bek a i b, z łącznika wyciągowego c i dwóch trzpieni d f, zaopatrzonych gwintem o średnicy ok. 16 do 19 cm; łącznik i obie kluby posiadają odsadkę o, w tym celu, by odciążyć trzpień d /, i sprzęgło zrobić wy trzyma 1-szem. Do kluby a przewijamy koniec liny wiertniczej i zaplatamy go jak poprzednio, by tworzył tak zwane oko. Także za pomocą oka złączona jest lina wyciągowa z klubą b.

Z chwilą, gdy przy zapuszczaniu świdra sprzęgło linowe znajduje się nad ławką, podstawia się pod klubę a zwykłe widełki żerdziowe, stawia się ją na widłkach, odkręca trzpień d i wyłącza w ten sposób linę wyciągową. Teraz do kluby a w miejsce łącznika wyciągowego dajemy łącznik wiertniczy g, fig. 3, zakręcając napowrót trzpień d; łącznik wiertniczy opatrzony jest czopkiem żerdziowym, który albo bezpośrednio skręca się z klukiem, a więc łączy się z łańcuchem wiertniczym i wahaczem, lub też, w miarę potrzeby, dodajemy jeszcze kawałek pół lub jednometrowy. W ten sposób odbywa się zapuszczenie świdra i złączenie go z wahaczem w celu wiercenia. Wyciąganie świdra na widełkach usuwa łącznik wiertniczy, i łączy się obie liny, ben. Krążek liny wiertniczej musi posiadać taki profil, by sprzęgło linowe swobodnie przechodziło przez krążek, a średnicę przynajmniej jednego metra, fig. 4.

(Odnośne figury zamieścimy w następnym numerze. Red.)

Rozwój żórawia wiertniczego kanadyjskiego w Galicyi.

Napisał A. Klebert.

(Ciąg dalszy).

Główniejsze wymiary starego żórawia są następujące :

średnica koła maszynowego M . . 2000 mm „    „ świdrowego

„    bębna ..........

„    koła bębnowego ....

długość bębna..........

średnica wału korbowego . . . , wymiary belek więźby spodniej . . . 12”/12”

„    „ kobylicy.......

„    dźwigarów pod łożyska    wału korbowego.......

250 mm.

z łyżkowaniem pen-sylwańskiem fig. 3. Na dźwigarach d2 i d₃ spoczywa bęben łyżkowy Bt z kołem tarciowem Kt. Ruch bębna łyżkowego wywołuje się przez przyciskanie za pomocą odpowiedniej dźwigni koła tarciowego do koła maszynowego. W tym celu panewki łożyska t₂ urządzone są przesuwalnie. Ten sposób łyżkowania długo się nie utrzymał, bo z powodu ukośnego ustawienia bębna siła potrzebna do przyciągania Koła Kt wypadała za wielką.

3) Ź ó r a w z fabryki J. S c h e n k a w Messender fi o (fig. 4).

Bęben łyżkowy Bt, spoczywający w łożyskach \x i ł₂, opatrzony był kołem tarciowem rowkowanem Kr o średnicy 1000 mm. Korba K miała także kształt koła rowkowanego. Poruszanie bębna łyżkowego odbywało się przez przyciskanie koła Kr do korby K. W tym celu panewki łożyska były urządzone ruchomo według fig. 5.

w Schodnicy.

Bęben łyżkowy o średnicy 1 m (fig 6), spoczywający na dźwigarach d₂ i d₃, opatrzony był kołem łańcuchowem Kt. Na końcu bębna świdrowego znajdował się orzech Or, odpowiadający kołu łańcuchowemu. Do łyżkowania zdejmowano linę z bębna świdrowe-zakładano łańcuch Ł na orzech i koło wało się za pośrednictwem bębna świdrowego.

Po skończonem łyżkowaniu zdejmowano łańcuch, a zakładano napowrót linę na bęben świdrowy. Łączenie łańcucha miało kształt według fig. 7.

Już u tego żórawia powiększono znacznie wymiary niektórych części składowych. I tak średnicę wału zwiększono z 75 mm na 100 mm, później nawet na 120 mm; szerokośó kół pasowych zwiększono z 250 mm na 3000 mm. Lane korby zastąpiono stalo-wemi; bębny wzmocniono przez okucie blachą albo niedługo zastąpiono je całkiem źe-laznemi. Pasy skórzane pojedyńcze zastąpiono podwójnemi, a nawet potrójnemi ; liny ma-nilowe linami stalowemi.

5) Zóraw wiertniczy Mac-Gar-vey^a posiada bęben łyżkowy Bt, ustawiony na małych koziołkach, ponad bębnem świdrowym. Poruszanie bębna łyżkowego odbywa się po kanadyjsku, z pasa za pomocą wózka W₂ i osobnych ramion (hebli) Hj i H2 (fig. 8 i 9).

Przy tym źórawiu widzimy także ulepszoną głowicę balansu i reszty kół pasowych. Ślimak głowicy otrzymał kształt tego rodzaju, że łańcuch spływa ponad otwór wiertniczy nie bokiem, jak u dawniejszych, lecz środkiem, co umożliwia centrowane ułożenie głowicy na balansie. Rozety kół pasowych zrobiono dwudzielne, dla łatwiejszego nakładania ich na wał. Fig. 10 okazuje bardzo praktyczne okucie drewnianego pociągaoza.

Dla dobrego układania się liny na bębnie łyżkowym urządzono ponad nim wózek, przesuwalny po ryglach, a składający się z ramy i 2 wałków, pomiędzy którymi chodzi lina.

fia

«S

u.

I!

[gj

Mac-Garvey zmienił, podobnie jak Wol- ^ ski, wymiary żórawia. Wzmocnił oprócz tego *5^ belkowanie, dając kobyiicę i dźwigary d dębowe, zamiast świerkowych.

Dzisiejszy źóraw Mac-Garveya różni się od wyżej opisanego tylko żelaznym balansem i popuszczadłem ślimakowem.

li

(Ciąg dalszy nastąpi).

O* .

^Siss

3UI

ïffl

NS-

>*

’<N

°o

Vo

î----4

Hj

P'

£2

J'Â

IOi

h¹⁰

P)

r\

c

>C>

fi

/n

ïïT

mW

s?

§»

C—P

S*

v>i

iiir

Ä

il t

l'IÏA

7vnnw

$$ BIURO $$

zaprzysiężonego inżyniera górniczego, em. c. k. starszego komi-górniczego, b. naczelnika

BIURO TECHNICZNE

DLA ROBÓT WYBUCHOWYCH

Docenta Dra M. Berkowskiego

w Krakowie, ul. Radziwiłłowska 4 podejmuje się torpedowania szybów naftowych celem zwiększenia pro-dukcyi, względnie odgwożdżenia z gwa-rancyą przeprowadzenia wprowadzonego materyału do należytego wybuchu w każdej żądanej głębokości. Stosowanie najnowszych postępów w zakresie techniki wybuchowej, tudzież własnych pomysłów. Bliższych wiadomości dla Borysławia i Tustanowic udzieli St. Libelt, Wolanka.

Ceny umiarkowane.

technicznej, prawnej i handlowej porady, tudzież pośrednictwa w sprawach górniczych

KAZIMIERZA KOSTKIBWieZA

sarza

c. k. Urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle, b. technicznego urzędnika gal. kopalń i warzelń soli, kopalń nafty i wosku ziemnego etc.

w JAŚLE.

■I

Poczt. Kasa oszcz. Nr. 74046.

Telefon Nr. 905.

iS)

Ostrowski & Cudek

Dom handlowy dla interesów przemysłowo-naftowych

we    ul. Kopernika I 21.

Przeprowadza: Kupno i sprzedaż udziałów kopalnianych, kupno i sprzedaż ropy. Organizuje: Spółki naftowe z drobnymi udziałami. Poleca: Przedsiębiorców wiertniczych do wierceń akordowych.

Ofiarujemy usługi jako eksperci przy wszelkich transakcyach z przemysłem naftowym łączność mających.

Dla wygody naszych P. T. Klientów urządziliśmy

Biuro techniczne

które pozostaje pod kierownictwem inżyniera Seweryna Biaima.

Sporządzamy: Pomiary i niwelacye terenów, plany sytuacyjne terenów, kopalń i szybów naftowych, zgłoszenia kopalń do władz górniczych, profile otworow świdrowych i wszelkie czynności w zakres miernictwa wchodzące.

Posiadamy bogato zaopatrzony zbiór kopii map katastralnych

Adres dla telegramów: Ostrowski Cudek Lwów.

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“ we Uwowie, pod zarz. J. Ziembińskiego.