NAFTA

Organ Krajowego Towarzystwa Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 8-ego i 22-eio

Prenumerata -wynosi rocznie 1.2 koron.

Członkowie „Krajowego Towarzystwa Naftowego“ otrzymują „Naftę“ bezpłatnie.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Kraszewskiego 1.1, biuro Krajowego Towarzystwa naftowego.

Treść zeszytu 17.

Położenie ekonomiczne przemysłu naftowego w G-alicyi, odczyt dra St. Bartoszewicza na kongresie naftowym w Bukareszcie. — Torpedowanie szybów naftowych. — Szczegółowy program międzynarodowego Kongresu naftowego w Bukareszcie. — Import i eksport produktów naftowrych i woskowych w Austro-Węgrzech za 1. półrocze 1907. — Dzisiejsze poglądy na geologię Karpat i drugorzędne złoża ropy. Nap. inż. L. Gawroński. — Nowe wydawnictwo naftowe. — Giełda procentów-brutto galieyjsk.

kopalń naftowych. — Kronika.

dJd*d^dfd>d^d*d*d*d^d*d^dłd^d*d^d*d*djd*d&d*dfrd>dtd*d*d*d*d*d?d^dłd*d*dtd^&d*dtłi&dit-d*d*d^d*-&d»'d*d*d*'<£d*-d*d3-d*-d*d*'dfr

Z. BIELSKI & A. ŁUKASZEWSKI

INŻYNIEROWIE PRZEDSIĘBIORCY

wykonują w przedsiębiorstwie roboty ziemne, budowlane, instalacyjne i wiertnicze, przeprowadzają rewizye i badania instalacyj gazowych i elektrycznych, wykonują torpedowania szybów wiertniczych.

WYKONANIE PODJĘTYCH ROBÓT PUNKTUALNE, SUMIENNE I FACHOWE.

BORYSŁAW

■tfcd!td!tdH£dnfcd'-d*,£d*d*-d*d*d*d*dn£dM&. d^dfdiofc-dioi&d^diMFd^dH&d^d&d^di-dM&^^dii-d^d^dHdHjo&d^du&^d^del^diH^dł-dfrd*^#

Położenie ekonomiczne przemysłu naftowego w Galicyi.

odczyt Dra Stefana Bartoszewicza na kongresie naftowym w Bukareszcie.

Przedmiot megn odczytu stanowi położenie ekonomiczne przemysłu naftowego w Galicyi. Nim przystąpię do właściwego tematu, chciałbym zwrócić uwagę Szan. Panów na kilka dat z historyi naszego przemysłu.

Występowanie ropy w galicyjskich Karpatach jest już dawno znane i już w XVI. wieku przywilej królewski udzielił miastu Krosno w zachodniej Galicyi prawa używania oleju lnianego z przymieszką w pobliżu znajdującego się oleju mineralnego do oświetlenia miasta: znanem też było już wtedy zastosowanie tego produktu, jako smaru do wozów i jako środka do czynienia nieprzemakalną skóry i t. d.

W końcu XVIII. wieku ropa galicyjska stanowiła już artykuł znany do licznego zastosowania i jako środek leczniczy tak, iż nawet rząd zwrócił uwagę na ten produkt

CM

ÀO

Z odkryciem źródeł ropnych w Borysławiu w roku 1901 -szym nasz przemysł naftowy zaczyna zajmować poważne miejsce w światowym handlu naftowym. Do tego czasu mianowicie produkcya w Galicyi była w stanie pokryć tylko zapotrzebowanie wewnętrzne mo-

1904-tym 1905-tym 8,017.964,

r.

c., w r.

roczu

i w roku 1810-tym ' spotykamy się z pierwszym dokumentem państwowym, który olej mineralny w rozporządzeniu wydanem dla władzy w Drohobyczu zalicza do minerałów zastrzeżonych. W sześć lat później w roku 1816-ym Józef Hecker, kontrolor salinarny w Truskawcu, rozpoczyna próby destylacyi ropy galicyjskiej i otrzymaną z ropy naftę wprowadza w handel. To była w ogóle p ie rwsza próba destylacyi ropy w święcie i Galicy i pod ty m względ e m należy się palma pierwszeństwa.

Usiłowania Heckera, by otrzymać z ropy odpowiedni olej świetlny, poszły następnie w zapomnienie i dopiero po blisko 40 latach w roku 1853-cim podjął na nowo te usiłowania lwowski aptekarz Ignacy Łukasiewicz, który otrzymał rzeczywiście naftę, przydatną do oświetlenia.

W r. 1856-tym buduje Łukasiewiczpierw-szą rafineryę nafty w Ułaszowicaeh koło Jasła i od tego czasu można mówić dopiero o przemyśle naftowym w Galicyi we właści-wem tego słowa znaczeniu.

Dziewięć lat potem rozpoczęła się w rafinery! Gustawa Wagenmanna we Wiedniu fabry-kacya olejów smarowych z ropy galicyjskiej i smary mineralne z ropy naszej były jako pierwsze znane w handlu światowym, gdyż Ameryka rozpoczęła fabrykacyę smarów w roku 1870-tym, a Rosya w roku 1880-tym.

W kopalnictwie naftowem u nas rok 1884 stanowi punkt zwrotny, gdyż w tym roku przez tirmę Bergheim & Mac-Garvey obecnie Galicyjskie Karpackie Towarzystwo naftowe został wprowadzony kanadyjski system wiercenia na terenach galicyjskich i bardzo prędko znalazł ogólne zastosowanie i rozpowszechnienie. Przy zastosowaniu tego systemu odkryto później obfite pokłady ropne w Krygu, Słobodzie magurskiej, Schodnicy, Borysławiu, i wreszcie w Tustanowicach, które po kolei stanowiły główne centra galicyjskiej produk-eyi ropnej.

narchii, od tego roku począwszy zaczyna się eksport naszych produktów na większą skalę. W ostatnich sześciu latach możemy wskazać na gwałtowny wzrost produkcyi w Galicyi, a mianowicie prudukoya w r. 1901-szym wynosiła 4,522.000 m. c., w r 1902-gim 5,750.000* w r. 1903-cim 7,133.000, w 8,271.167 m.

w r. 1906-tym 7,604.432, i w pierwszem pół-1907-ego r. 4,730.341 m. c. Szczególnie wyraźnie występuje ten wzrost produkcyi w ostatnich miesiącach tego roku, a mianowicie w maju produkcya stanowiła 881.808 m. c., w czerwcu 1,020.088, w lip -cu 1,103.400 W sierpniu dosięgnie zapewne 1,100.000 m. e. i w ten sposób cała produkcya w r. 1907 przekroczy znacznie 10 milionów centnarów. To zwiększenie produkcyi należy zawdzięczać dotarciu do drugiego horyzontu ropnego w Tustanowicach, z którego tryskają wielkie ilości ropy, które dosięgły 80 wagonów na dobę w jednym z szybów (,,Wdnou).

Temu rozwojowi przemysłu naftowego w Galicyi towarzyszyło pokonanie wielu trudności, które stają się zroznmiałemi, gdy się zważy, jak już wspomniałem, że produkcya ropy do roku 1902-iego pokrywała potrzebę wewnętrzną monarchii, a od tego roku trzeba było szukać nowych źródeł zbytu, które można było zdobywać tylko powoli z powodu silnej konkurencyi na rynku naftowym innych krajów naftowych. W tern położeniu konieczną była budowa rezerwoarów dla magazynowania ropy; w roku 1903-cim zawiązuje się akcyjne Towarzystwo „Petrolea“, które buduje rezer-woary i zaliczkuje ropę.

Dzisiaj „Petrolea“ rozporządza rezerwo-arami objętości około 38.000 wagonów, z tego pojemność rezerwoarów Petrolei w samym tylko Borysławiu wynosi więcej, jak 33.000 wagonów. Galicyjskie Towarzystwo magazynowe posiada rezerwoarów na 5.000 wagonów, inne firmy razem okrągło 15.000, tak iż w Galicyi całej rezerwoary ropne mieszczą dzisiaj 58,000 wagonów.

W miarę wzrostu produkcyi okazały się wszystkie te rezerwoary niewystarczającemi, wskutek tego zachodzi potrzeba budowy nowych; w najbliższej przyszłości powstaną

na 5.000

rezerwoary z funduszów krajowych o pojemności 10.000 wagonów i jest nadzieja, ze sejm w obecnej sesyi jesiennej uchwali dalsze środki na budowę rezerwoarów.

Jednocześnie z tą akcyą rezerwoarową rozwija się wywóz za granicę naszych produktów naftowych i w pierwszej linii nafty rafinowanej, jako najważniejszego produktu, o czem świadczą następujące cyfry: w r. 1901 eksport nafty wynosił 94.420 m. c. ; w r. 1902-gim 309.295; 1903-cim 519.838; w r. 1904-tym 883.941; 1905 tym 1,602.242 i 1906-tym 1,708.179. W tej samej proporcyi rośnie eksport innych produktów: benzyny, olejów smarowych i parafiny.

Zastosowanie ropy w stanie surowym do celów opałowych jest u nas dosyć ograniczone. Fabryki i zakłady przemysłowe w Galicyi używają do tego celu rocznie zaledwie 4.000 wagonów. Lecz już w przyszłym roku koleje galicyjskie przejdą na opał ropą zamiast węglem; ilość ropy do tego celu potrzebnej oblicza się narazie wagonów, lecz cyfra ta wzrośnie, jeśli nie tylko pociągi osobowe, lecz i ciężarowe również ropą opalane będą.

Ropa galicyjska nadaje się mojem zdaniem jak żadna inna w świecie specyalnie do przeróbki na produkty naftowe, gdyż ze względu na wydatnośó nafty jest ona najobfitszą; z ropy galicyjskiej otrzymujemy przeciętnie 50 prc. nafty rafinowanej ; niektóre nasze gatunki dają 70 — 80 prc. nafty, lecz najważniejszy dzisiaj gatunek ropy borysławskiej daje 50 prc.

Oprócz znacznej wydatności nafty zawiera ropa nasza jeszcze jeden bardzo cenny składnik, a mianowicie parafinę, w ilości przeszło 5 prc. (ropa borysławska).

Dzięki tym dwom okolicznościom: wielkiej zawartości nafty i parafiny ropa nasza jest jedną z najwięcej wartościowych i tylko niedostateczna konsumcya nafty w Austro-Węgrzech, o wiele mniejsza stosunkowo niż w innych krajach europejskich, i konkurencya wielka na targach naftowych zagranicznych zmusza nas szukać dla nadmiaru ropy także i zastosowania ropy do celów opałowych. Faktycznie jednak dotąd prawie cała nasza produkcya surowca podlega kompletnej i całkowitej przeróbce na produkty

handlu w rafmeryach. W Galicyi mamy 11 wielkich i 50 małych rafineryj, na Śląsku, Morawach, w Czechach i Dolnej Austryi 12 prawie wyłącznie dużych rafineryj i na Węgrzech 22 rafineryj. Każda z tych dwu grup rafineryj przerabia ¹/ 3 ogólnej produkcyi w Galicyi. Niektóre z rafineryj, położonych w Austryi poza Galicyą i na Węgrzech, zostały założone, kiedy produkcya ropy galicyjskiej była mała, a przerabiały ropę kaukaską (falsyfikat kaukaski), wwożoną za nis-kiem cłem do roku 1900; w ten sposób przemysł rafineryjny naftowy jest u nas w pew-nem znaczeniu starszy niż kopalnictwo i jest on także kapitalistycznie silniejszy. W miarę rozwoju producyi ropnej u nas rafinerye nafty odpowiednio zostały przebudowane i rozszerzone i powstają nowe rafinerye, niektóre z nich obliczone na roczną przeróbkę 5 — 10.000 cystern ropy, a zaopatrzone w najnowsze urządzenia techniczne.

Nasz przemysł naftowy, kopalnictwo jak i rafinerye, w Galicyi samej zatrudnia wraz z przemysłem woskowym około 10.000 ludzi i w ten sposób już dzisiaj stanowi poważną rubrykę w bilansie ekonomicznym naszego kraju i spodziewać się należy, że znaczenie tego przemysłu w kraju naszym coraz więcej wzrastać będzie; naturalne warunki przemawiają za tem. Tereny nasze naftowe, które ciągną się wzdłuż całego Podkarpacia na przestrzeni 365 kilometrów od Kosowa do Limanowej, są jeszcze zupełnie niewyczerpane, można powiedzieć, że są zaledwie draśnięte świdrem wiertniczym, a ostatnie wiercenia w Tustanowicach, które dały świetne rezultaty pod względem obfitości ropy w głębszych pokładach, świadczą o wielkiem nagromadzeniu ropy w naszych podziemiach w głębokości ponad 1.000 metrów. Występowanie ropy skonstatowano u nas dzisiaj już w przeszło 300 miejscach, przeważna cześć tych miejscowości nie jest jeszcze dobrze zbadaną co do zawartości głębszych pokładów, gdyż z powodu wielkich źródeł nafty w Borysławiu i Tustanowicach, tam w ostatnich latach skoncentrował się przeważnie cały ruch wiertniczy i dopiero, gdy wyczerpiemy te miejscowości, można mieć nadzieję, że jeszcze wielkie niespodzianki co do obfitości

254

źródeł naftowych czekają nas w tych miejscowościach, gdzie tylko dowiercono wierzchnich pokładów ropy i jeszcze prawie całe Podkarpacie czeka na eksploatacyę. Dodać jeszcze do tego trzeba, źe dotychczasowy rozwój naszego przemysłu należy zawdzięczać małemu kapitałowi, który posiada wielką ruchliwość wprawdzie, ale zanadto rozdrabnia przedsiębiorstwa naftowe; zaledwie kilka akcyjnych Towarzystw posiadamy w calem kopalnictwie naftowem, kapitał zagraniczny również u nas zaangażowany w małych udziałach, przeważnie kapitał niemiecki, sporadycznie tylko kapitał francuski i angielski.

Stosunki prawne naszego przemysłu zostały uregulowane w ostatnim roku przez zmianę ustawy z r. 1884; prawa przedsiębiorców naftowych, jako odrębny przedmiot majątku, są zabezpieczone i niezależne od zmian w posiadaniu gruntu; to uregulowanie stosunków prawnych naszego przemysłu niezawodnie wpłynie na silniejsze zaangażowanie się w naszym przemyśle kapitałów zagranicznych.

W końcu chcę jeszcze wskazać na wysoki rozwój naszej techniki wiertniczej wśród innych krajów naftowych. Galicya zajmuje pierwsze miejsce co do głębokości szybów naftowych; parę szybów dosięgło już głębokość do 1300 metrów; z takiemi głębokiemi wierceniami jest związany ogromny postęp techniki wiertniczej, który na tym kongresie przedstawiony będzie przez fachowców i znajdzie potrzebną ilustracyę częściowo przez wystawione objekty.

Torpedowanie szybów naftowych.

Wyniki torpedowania w Galicyi w ostatnich, dziesięcioleciach.

W zeszłym roku upłynęło lat czterdzieści od czasu pierwszego zastosowania materyałów wybuchowych w technice wiertniczej przez pułkownika Kobertsa w Ameryce. Od chwili pierwszych doświadczeń zyskało sobie torpedowanie szybów od razu prawo obywatelstwa, zmieniano tylko i udoskonalano metody w miarę postępów techniki wybuchowej coraz doskonalszej znajomości działania

i własności poszczególnych materyałów wybuchowych.

Amerykański system torpedowania wyglądał w głównych zarysach jak następuje : Na dno szybu spuszczano kilka walcowatych naczyń blaszanych, szczelnie do siebie przylegających, ntpdnionych nitrogliceryną, tak, źe wysokość słupa materyału wybuchowego wynosiła około trzech metrów. Na tak przygotowany nabój spuszczano puszkę również z nitrogliceryną, zaopatrzoną nadto w kapslę detonującą na końcu stalowego tłoczka. Po wywindowaniu liny, na której nabój spuszczono, wrzucano do szybu odpowiedniej wielkości kawał żelaza, który uderzając o tłoczek stalowy powodował detona-cyę kapsli i wybuch całego naboju.

Od czasów pierwszych doświadczeń JŁo-bertsa wszystko uległo gruntownej zmianie. W miejsce niewygodnej w użyciu i niebezpiecznej nitrogliceryny nasyca nią Alfred Nobel ziemię okrzemkową i tworzy dynamit (okrzemkowy^), później coraz bardziej udoskonalany. Na fundamentach pierwszych surowych doświadczeń powstaje obszerna nauka o materyałach wybuchowych, ich własnościach i działaniu, miejsce czystej nitrogliceryny, której obecnie nawet transportować nie wolno i miejsce dynamitu okrzemkowego, który posiadał poważne braki, zajmują dziesiątki preparatów o różnej sile czułości, ilości i jakości wytworzonych gazów, chyźości detonacyi itd. Nie miejsce tutaj o-pisywać szczegółowo pojedyncze preparaty wybuchowe, ciekawych czytelników muszę odesłać do bardzo dziś obszernej literatury z zakresu chemii i techniki wybuchowej, wypada mi tylko w krótkości wspomnieć o najważniejszych własnościach dzisiejszych materyałów wybuchowych. Eksplozya prochu ' strzelniczego polega na szybkiem przenoszeniu się płomienia z ziarna na ziarno, jest więc niczem innem, jak szybkiem spalaniem się węgla i siarki kosztem tlenu saletry. Inaczej rzecz się ma z preparatami nitrowymi, używanymi w nowoczesnej technice wybuchowej. Jakikolwiek z tych preparatów zapalony płonie względnie powoli żywym płomieniem, gdy jednak pobudzimy drobiny preparatu w pewien ruch zapomocą czy to silnego

uderzenia czy tez, z czego dziś wyłącznie w temp. 0G i ciśnieniu bar. 760 mm, zatem korzystamy, zapomoeą eksplozyi piorunianu znacznie więcej, jeżeli uwzględnimy tempera-rtęoiowego, wtedy następuje w jednej chwili rozkład w odróżnieniu do eksplozyi prochu, nazwany detonacyą, która w postaci fali z niezmierną chyżością przeszło 5000 metrów na sekundę przenosi się na cały ładunek.

turę w chwili wybuchu sięgającą powyżej trzech tysięcy stopni C. Ilość wydzielonej energii wynosi teoretycznie 624,673 metro-kilogramów, z czego, jak praktyczne doświadczenia wykazują, tylko najwyżej 1/7 jest rzeczywiście czynną, reszta zaś zużywa się na ogrzanie otoczenia. Są to cyfry bliskie najwyższych, jakie w dzisiejszym stanie chemii ciał wybuchowych możemy uzyskać. W o-becnych bardzo głębokich szybach naftowych, których średnica nie przekracza 100 mm, musimy używać bardzo wydłużonych nabojów i przez zwykłe torpedowanie nie jesteśmy w stanie dalej poruszyć pokładów jak w promieniu 15—20 metrów. Obszar ten w zwykłych warunkach wystarcza, w nadzwyczajnych można jeszcze szyb gru-szkowato rozszerzyć i naładować większą ilością materyału we formie o ile możności jak najbardziej koncentrycznej. Tego rodzaju roboty wymagają gruntownej znajomości poszczególnych materyałów wybuchowych i du-

Detonacya następuje tak szybko, że szczególnie w bardzo wydłużonych nabojach odrzucić może resztę niespalonego materyału, dlatego bardzo wydłużone miny wymagają pewnych kombinacyj materyałów o różnych czułościach i równoczesnego zapalenia w kilku miejscach. Tembardziej trzeba na to zważać, o ile nowsze preparaty wybuchowe im są silniejsze tern mniejszą odznaczają się czułością. Mała czułość podnosi niebezpieczeństwo manipulacyi i transportu, zwiększa natomiast trudność dV prowadzania miny do należytego wybuchu.

Torpedowanie dla odgwożdżenia szybów jest bardziej skombinowanem. Technik prowadzący wiercenie musi wtedy współdziałać, musi dokładnie określić przyczynę i topografię zagwoźdźenia i dopiero wspólnymi siłami obmyślić plan roboty w każdym wypadku inny. Otwiera się wtedy szerokie pole dla indywidualnych pomysłów, tern wdzięczniejsze, że prawie zawsze uwieńczone pomyślnym skntkiem.

Uzyskanie dokładnych statystycznych liczb torpedowania szybów w Galicyi natrafia na niepokonane trudności już choćby z powodu wymaganej czasem przez właścicieli szybów dyskreeyi. Trzeba także uwzględnić, że torpedowanie było wykonywanem nieraz przez osoby z tern nieobyte, w sposób uie zawsze odpowiedni. Jedynie uprzejmości p. Ludwika Sippla, który większość torpedować w Galicyi przeprowadził, zawdzięczam ściślejsze daty z jego robót od roku 1890 do 1906. Z przeprowadzonych przez niego torpedować otrzymano:

W dzisiejszym sposobie torpedowania szybów ładujemy walcowate naczynie blaszane kilkumetrowej długości odpowiednio dobranymi materyałami i rozmieszczamy wzdłuż naboju kilka lub kilkanaście zapalników ele- żego doświadczenia, a także i koszt większy ktrycznych, połączonych ze sobą. Tak przy- nie dozwala stosowania w każdym wygotowaną torpedę spuszczamy na dno szybu padku. względnie do potrzebnej głębokości na lince, wzdłuż której biegną dwa druty, przeprowadzające prąd elektryczny z powierzchni ziemi do zapalników. Pociśnięcie guzika maszynki elektrycznej sprowadza wybuch torpedy. Zapalanie elektryczne przewyższa sposób zapalania amerykański kawałkiem żelaza ze względu na swoją pewność, ten drugi w dzisiejszych szybach przeszło kilometrowej głębokości nie dałby się wykonać. Wadą elektrycznego zapalania jest natomiast dosyć wysoki koszt, szczególnie wobec dzisiejszych wygórowanych cen drutu izolowanego i pewna trudność w zapuszczaniu torpedy, zwłaszcza w szybach niezupełnie pionowych.

Skutek działania mater,j wybuchowych zależy od ilości mateiyału i kształtu naboju koncentrycznego czy wydłużonego, od ilości gazów, w jakie się zmienia kilogram materyału po wybuchu, ilości wydzielonej przy-tem energii a w końcu od chyżości detona-cyi. Kilogram czystej nitrogliceryny zmienia się po wybuchu w 712,86 litrów gazów

. 18,2%

14 4

CO CO

t-H O

Wystawa odbędzie się w Pawilonie królewskim w parku Karola I. (Filaret).

Wynik bardzo dobry (wybuch ropy bezpośrednio po torpedowaniu) Wynik bardzo dobry po wyłyźko-

waniu..........

Wynik dobry (ropę pompowano przez

czas dłuższy).......

Wynik ujemny.......

Jeżeli uwzględnimy, źe torpedowanie przeprowadzano tylko w szybach, w których nie było wielkiej nadziei uzyskania ropy w inny sposób, okazuje się naocznie niezwykła doniosłość tego rodzaju postępowania.

L. S.

Szczegółowy Program międzynarodowego Kongresu naftowego w Bukareszcie,

Gremialny wyjazd uczestników Kongresu naftowego nastąpi ze Lwowa, w nocy z 5. na 6. września o godzinie 2'51 w nocy. Uczestnicy, wyjeżdżający z Borysławia, przyłączą się w Stanisławowie. Po przybyciu do Bukaresztu mają uczestnicy kongresu zgłosić się w biurze kongresowem w gmachu Uniwersytetu, celem zasiągnięcia szczegółowych informacyj i odebrania odznak kongresowych.

Pierwsze oficyalne przyjęcie uczestników kongresu odbędzie się w sobotę dnia 7. września o godzinie 9. wieczorem w Ministerstwie spraw zagranicznych.

W niedzielę dnia 8. hm. o godzinie wpół do 11 rano, nastąpi oficyalne otwarcie kongresu w pałacu Ateny. Popołudniu — zwiedzanie wystawy; wieczorem réunion w pałacu Otetelesanu.

W poniedziałek 9. bm. od 9—12 i od 3—6 popoł. posiedzenia w gmachu Uniwersytetu. Wieczorem bankiet, wydany przez prezydenta stolicy w teatrze narodowym.

We wtorek dnia 10. bm., o godz. 6 rano wyjazd wycieczki w okolice Prahowy z dworca kolei północnej. Wycieczka uda się do Campiny, Bustenari, Sinaia i letniej rezydencyi królewskiej w Peles. Wieczorem powrót do Bukaresztu.

W środę 11. bm. od 9 —12 i od 3—6 posiedzenia. Równocześnie odbędzie , się wycieczka do salin w Stanic. Wieczorem powrót do Bukaresztu,

We czwartek 12, bm. od 9 —12 i od 3—6 posiedzenia. Wieczorem bankiet, wydany przez Związek rumuńskich przemysłowców naftowych w pałacu sztuki wystawy jubileuszowej. Na bankiet ten zaproszeni zostaną wszyscy przedsiębiorcy i przemysłowcy, stojący w związku z przemysłem naftowym.

W piątek dnia 13. bm. od 9—12 posiedzenie i zamknięcie kongresu. Wieczorem bankiet, wydany przez ministra handlu, przemysłu i rolnictwa.

W sobotę 14. bm. wycieczka do Konstancy. Wyjazd z Bukaresztu do Giurgiu o 6 rano. O godz. wpół do 8 przejazd Dunajem z Giurgiu do Cernawody; popołudniu przyjazd do Konstancy. Wieczorem bankiet u prefekta okręgu i prezydenta miasta Konstancy.

W niedzielę 15. bm. zwiedzanie portów i instalacyj eksportowych w Konstancy, popołudniu zwiedzanie plaży w Mania pod Konstancą. Wieczorem bankiet, wydany przez Dyrekcyę portu w Konstancy. O godz. 10 wieczorem wyjazd do Konstantynopola. Uczestnicy wycieczki do Konstantynopola otrzymują od rządu rumuńskiego za pośrednictwem komitetu wolny przejazd tam i z powrotem na rządowym parowcu rumuńskim.

Równocześnie z wycieczką do Konstancy tj. w dniach 14. i 15. września odbędzie się wycieczka do kopalń w Bacau. Ilość uczestników tej wycieczki oznaczono na 30.

Każdy uczestnik w kongresie znajdzie w przedziałce swej w biurze kongresowem zaproszenia specyalne na poszczególne uroczystości i bankiety. Na wycieczki otrzymają uczestnicy odrębne zaproszenia, które przedłożyć należy w biurze kongresowem, gdzie otrzymają karty legitymacyjne za złożeniem oznaczonej taksy.

Karty uczestnictwa i legitymacye należy zawsze mieć przy sobie i okazać je na żądanie.

tc

Izn.po:rt i eksport

produktów naftowych i woskowych w Austro-Węgrzech za 1. półrocze 1907.

Zestawione według statystyki c. k. ministerstwa handlu.

I. Eksport produktów naftowych, w metrycznych centnarach.

Kraj przeznaczenia

Popa

Nafta

Benzyna

Inne lekkie oleje rafinow.

Oleje smarowe i inne ciężkie raflnow. oleje

Odpadki (z wyłączeniem stałych)

Parafin a

nieczy-

szczona,

także

łuski

inne

Razem

Niemcy Hamburg Szwaj carya Prancya Turcy a

39.229

310.385

25.204

11.384

118.301

122

2.990

27.441

535.056

61.814

21.054

1.432

9.531

93.831

53.895

67 099

16.125

1.472

13.169

119

101

2.644

87.527

933

3.504

205

436

72.177

43

31.688

3.989

229

443

36.400

Włochy

Anglia

Belgia

155

6.494

7.081

4.459

309

102

254

13.012

5.139

11.341

10

203

1.900

3.068

1.950

26.339

15 593

13.545

Rosya

465

281

12.240

12.988

Holandya

9.573

9.573

Serbia

219

1.427

64

11

.    1.725

Tryest

G-recya

Rumunia

244

1.458

1.702

112

1.045

1.157

22

40

568

18

657

Bułgarya Inne kraje

1.145

193

23

21

5.844

141

164

213

815

933

9.164

Razem

39.429

539.625

47.256

19.021

202.263    1.894

6.046

62.064

917.598

czyli 22%

sma-

c. m.

W pierwszej połowie b. r. wywieziono ogółem 917.698 c. m. rozmaitych produktów naftowych, w tej ilości 539.625 o. m. czyli 59% nafty, 202.263 rów i innych ciężkich produktów rafinowanych, 47.256 czyli ok. 5°/₀ benzyny, 39.429 c. m. ropy, 68.110 parafiny. Do Niemiec wywieziono 535.056 m. c. czyli 58% całego eksportu, a mianowicie 310.385 c. m. nafty, 118.301 smarów i innych ciężkich rafinowanych produktów; 39.229 ropy, 25.204 c. m. benzyny, 11.384 innych lekkich produktów destylacyi (głównie oleju gazowego) i 30.431 c. m. parafiny. Drugie miejsce pod względem wywozu naszych produktów naftowych zajmuje Hamburg, dokąd poszło 93.831 c. m., t. j.

prawie 10%, a mianowicie 61.814 nafty, 21.054 smarów i 10.963 o. m. parafiny, Szwajcarya zajmuje trzecie miejsce ; do Szwaj-caryi wywieziono 87.527 c. m., w tej ilości 53.895 c. m. nafty, 16.125 benzyny i 13.169 smarów. Do Francyi wyekspedyowano 72.177 c. m., w tern najwięcej nafty; do Turcyi 36.400 c. m. również głównie nafty; do Włoch 26.339 c. m., w tern 13.012 smarów, resztę nafty i benzyny; do Anglii 7.081 nafty, 5.139 smarów i 3.271 parafi ny; do Belgii 11341 c. m. smarów; do Ro-syi 12.521 c. m. parafiny; do Holandyi 9.573 centnarów smarów; reszta rozdziela się ńa inne kraje.

II. Import produktów naftowych w metr. centn.

Kraj pochodzenia

Ropa

Nafta

Benzyna

Inne lekkie oleje rafinowane

Oleje smar. i in. ciężkie rafin. oleje Ciężkie oleje do fabrykaeyi smarów

Odpadki (z wyłączeniem stałych)

Parafina

meczysz-czona i łuski

Inne

Miękka do fahr, zapałek

Razem

Rumunia

Stany Zjedn. Ameryki

Rosya

Niemcy

Anglia

Szwajcarya

Belgia

Włochy

Inne kraje

98.718

2.637

9.842

188

1.637

37

239

15

346    194

1.514 27.851 521 2.647 188 1.997 17    415

15    119

17.657

14.447

183

i i

co

rH

41

785

30

141 2.085

101925

59273

17804

85    808

142    157

4732

731

174

102

102

39

84

94

1023

Razem

98.718

14.580    16 2.896 33,749 32.104

606

1.184 2.085185940

ryki z ilością 45.508 m. c. i Rosya 17.094 w ubiegłem półroczu importowano

Import w wysokości 185.940 c. m. składa się głównie z dwóch produktów ropy (z Rumunii za zniżonem cłem) i smarów. Smarów wwieziono 33.749 c. m., a właściwie 65.853 c. m., jeśli do tego doliczy się ciężkie oleje do fabrykaeyi smarów; w imporcie partycypują Stany Zjednoczone Ame-

c. m.;

także 14.580 c, m. nafty, z Ameryki 9.842 c. m i z Rumunii 2.637. Ameryka dostarczyła także 2.085 c. m. parafiny miękkiej, używanej przy fabrykaeyi zapałek.

III. Import i eksport wosku ziemnego i eerezyny w metr. centn.

Nazwa

produktu

Niemcy

Hamburg

Rosya

Francya

Stany Zjedn. Ameryki

Wiochy

Hiszpania

Szwaj cary a

Anglia

Belgia

Inne kraj e

Razem

Wosk ziem. wywóz 6.759 Cerezyna,

y,

804

143    560    413    11

16

21    65

200

7 8.333

1.180    510    724    848    731

640    296

669 6.496

Razem

7.563

1.323 1.070

1.137    859    747

661    361    232

200

676 14.829

Wosk. ziem., wwóz Cerezyna,

109

27

143

29

45

Razem

138

35

188

Dzisiejsze poglądy na geologię Karpat i drugorzędne złoża nafty.

Nap. inż. L. Gawroński.

(Odczyt na kongresie naftowym w Bukareszcie).

Kierując przed laty przez dłuższym czas największemi kopalniami wosku w Borysławiu, a następnie oddawszy się kopalnictwu naftowemu, miałem dostateczną sposobność zauważyć, że poglądy i artykuły pisemne odnoszące się do tychże minerałów i traktujące o złożach ich, niezupełnie odpowiadają rzeczywistości i częstokroć przedstawiają je juźto na podstawie wprawdzie bezpośrednich, lecz pojedyńczych i wyjątkowych obserwacyj, juźto na podstawie tego, co się na powierzchni ziemi da spostrzedz i odpowiednio do zasad nauki wywnioskować. Nie wszystko to jednakże zgadza się w zupełności z tym stanem rzeczy, który praktyczny górnik na każdym kroku codziennie w podziemiu spotyka. Następnie przekonałem się, że chcąc przecież dotrzeć do samej istoty złóż tychże minerałów, należy sięgnąć głębiej i szerzej, że u-kształtowania się tychże warunków należy szukać w bezpośrednim związku z tworzeniem się Karpat i dopiero stąd odpowiednie wnioski wydedukować. Nie można więc mówić o tych minerałach, nie zaznajomiwszy się z jednej strony z ogólną geologią Karpat w całości, z drugiej zaś nie poznawszy dokładnie i przez dłuższy czas występowania wosku w podziemiu.

Rozumie się samo przez się, że znajdowania się nafty bezpośrednio obserwować nie możemy, jednakowoż zasady, wyciągnięte odnośnie do wosku, dadzą się i tutaj w zupełności zastosować, nie ulega bowiem najmniejszej wątpliwości, że ten wytworzył się z ropy. Mamy jednakże w tym względzie drugi środek pomocniczy, a jest nim rozwój, istnienie i następnie wymieranie tak całych środowisk kopalń nafty, jak naprzykład Scho-dnicy, Borysławia, jak niemniej poszczególnych szybów. Postanowiwszy sobie więc za zadanie dotrzeć o ile możności do prawdy, zbierałem przez szereg lat z jednej strony spo- j strzeżenia w tychże centrach kopalnictwa, z drugiej strony zabrałem się do stu-dyowania dostępnej mi, a nader bogatej literatury geologii Karpat. Rezultatem tego jest tak przedłożona mapa Podkarpacia naftowego, jakoteź niniejsza praca. Zdaję sobie zupełnie jasno sprawę, że tak jedno jak drugie dalekiem jest od względnej nawet doskonałości i wyczerpania przedmiotu, jednakowoż materyał dotychczasowy sam jest jeszcze i niekompletny i nieustalony, oraz wymagać będzie wieloletnich ponownych badań i obserwacyj, przechodzących możność i siły jednego człowieka.

Najobszerniejszem źródłem, słuźącem mi do zestawienia karty geologicznej był w pierwszym rzędzie Atlas geologiczny Galicyi, ułożony na podstawie zdjęć prof. Szajnochy, Zubera, Dunikowskiego, Grzybowskiego, Łomnickiego, Friedberga, dalej prace Uhliga, jak np. „Bau u. Bild der Karpathen“, px*ace Tietzego, Paula, Waltera, Niedźwieckiego, Siemiradzkiego i innych, w końcu najnowsze rozprawy jak n. p. Limanowskiego „O budowie geologicznej Karpat“, a wreszcie ustnie udzielone mi informacye polskich geologów i moje własne spostrzeżenia. Ponieważ nie wyszedł w zupełności wyżej wspomniany atlas, brakującą część tegoż udzielili mi łaskawie p. p. Dr. Zuber, Siemiradzki, Wiśniowski, Grzybowski i Friedberg. W traktowaniu przedmiotu zachodzą jednakże pomiędzy zapatrywaniami pojedyńczych geologów tak co do samej stratygrafii, jakoteż i codo tektoniki poszczególnych partyj, jak i całych obszarów wybitne różnice, a ponieważ opracowanie całości wymaga z natury rzeczy ujednostajnienia i usunięcia tychże, dlatego poniżej podaję zebrane w krótkości wyjaśnienia, w jaki sposób pracę tę wykonałem i jaki jest obecny stan geologii Karpat.

Jak wiadomo, Karpaty, a w szczególności część fliszowa tychże, pod względem petrograficznym przedstawia się pozornie jako utwór dosyć jednostajny, brak zaś skamielin sprawia, że wypróżnienie pojedyńczych poziomów jest nader trudne. Pomimo tego nowsze badania wykazały, że skamieliny, jakkolwiek w nader małej ilości, znajdują się, lecz wymagają starannego i szczegółowego poszukiwania. Na podstawie tychże dało się wprawdzie przeprowadzić rozdzielenie pojedyńczych horyzontów stratygraficznych, lecz w trakcie tego wystąpiły wybitne różnice

w zapatrywaniach geologów odnośnie do kredy środkowej i górnej, a nawet Dr. Grzy-wieku poszczególnych poziomów tejże samej bowski usiłował je zaliczyć do eocenu. formacyi. Stąd pochodzi niezgodność poszczególnych kart atlasu pomiędzy sobą. Jest zaś ona zupełnie naturalną i łatwą do wytłumaczenia, jeżeli się zważy, że zdjęcia geologiczne wykonywało kilku geologów przez szereg 25 lat, że w tym czasie zapatrywania ulegały pewnym zmianom i powstawały nowe pojęcia, które już tylko w coraz następujących częściach dawały się uwzględniad.

Wykazano następnie, że warstwy t. zw. wernsdorfs kie, sięgające aż po Dobromil i tworzące poziom dolnej kredy, utwierdzony paleontologicznie, kredy śląskiej, leżą pod warstwami inoce-ramowemi niezgodnie, a więc nie są z niemi równowiekowe, że przeto są starsze od warstw inoceramowyeh.

Na manie, wykonanej przezemnie, warstwy ropianieckie i t. zw. warstwy inoeera-mowe dolne oznaczyłem kolorem najciemniejszym zielonym, nie przesądzając zupełnie różnicy zdań na niczyją stronę, gdyż kwestya ta dzisiaj ostatecznie może nie jest jeszcze w zupełności załatwioną. Na karcie warstwy inoceramowe tworzą we wschodniej Galieyi wąskie zaledwie pasma, które według zdjęć prof. Zubera miałyby być szczytami siodeł w szerokich masach piaskowca jamneńskiego, (jasnozielonego); według zdania innych, którzy im tego wieku nie przypisują, musiałyby inaczej przebiegać, gdyż wykreślenie profilów poprzecznych natrafiałoby na poważne trudności. Jak dalej widzimy, warstwy te w środkowej Galieyi począwszy od Skolego na zachód, również wąskimi pasami występują, lecz coraz gęściej, aż wreszcie koło Do-bromila tworzą już całe obszary. Czy rzeczywiście, pomijając ich wiek, warstwy te w ten sposób występują w Karpatach i dlaczego im dalej ku wschodowi miałyby coraz bardziej ginąć, jeżeli je przyjmiemy jako odrębny horyzont kredowy, kwestya ta, dla mnie przynajmniej nie jest wyjaśnioną, a chyba polega na indywidualnem zapatrywaniu geologów, stojących na wręcz przeciwnych stanowiskach, co już poprzednio zaznaczyłem. Dalej na zachód od Przemyśla warstwy inoceramowe występują według zdjęć prof. Szajnochy jako sporadyczne wysepki w pośród eocenu i oligocenu, szerzące się w rozmaitych kierunkach i mające rozmaite kształty. Zdaje mi się, o ile zachodnią Galicyę miałem sposobność pod względem geologicznym poznać, że kredy tej jest tam znacznie więcej, amżeli to na kartach atlasu uwidoczniono

będące dalszym ciągiem

Z tych więc powodów, gdyby ktoś dla praktycznych celów chciał oprzed się na niejednej karcie atlasu, wyjętej z całości, a nie uwzględnić powyżej przytoczonych okoliczności, bardzo często doszedłby do rezultatów mylnych i uie odpowiadających dzisiejszemu stanowi rzeczy.

W końcu nadmieniam, że licząc się z objętością niniejszej pracy, nie mogę podawać wielu źródeł, z których ponadto czerpałem, jak również niektóre rzeczy muszę zbyt uogólniać, gdyż całość wypadłaby odpowiednio do celu swego przeznaczenia zbyt obszernie.

Rozpoczynam od najstarszej formacyi fliszu karpackiego, tj. od kredy.

nawet rozdziela je na war-

W pierwszym rzędzie należy podnieść odmienność zapatrywań co do warstw t. zw. inoceramowyeh. Prof. Zuber oznacza je jako do¹ na kredę,

stwy inoceramowe dolne i górne. Warstwy inoceramowe dolne uważa za identyczne z warstwami t. zw. ropianieckiemi, która to nazwa, znajdująca się na niektórych arkuszach kart geologicznych Karpat Galieyi wschodniej i przychodząca bardzo często w literaturze, dzisiaj została w zupełności również i przez niego zarzuconą.

Jednakże dzięki odkryciom paleontologicznym prof. Wiśniowskiego i pracom jego „O wieku warstw inoceramowyeh“ Kraków 1905 (rozprawa Akademii umiejętności), dalej z r. 1906 o „Faunie łupków ze Spasa“, następnie na podstawie prac prof. Szajn ochy i Grzybowskiego (atlas geolog. XIII. i XIV.) dzisiaj prawie w ogólności przeważa zdanie^ że warstwy inoceramowe nie tworzą dolnej i że występuje ona z nieco większą regular-kredy, że raczej należałoby je odnieść do I nością. Co się tyczy samego arkusza Prze-

w r. 1898 i 1898,

wielokrotnie sposobność przeglądnąć okolice Brzozowa, Liska, Sanoka, Ustrzyk i Dobro-rniła, wprawdzie nie szczegółowo i nie dla zdjęć geologicznych, jednak mimoto dosyć dokładnie, dlatego celem uniknięcia powyższych niezgodności porobiłem następujące dniej części Karpat szerokie pasy piaskowca zmiany. Formacya eoceńska występuje tam jamneńskiego, oznaczonego jako górna kreda, które na odwrót ku zachodowi w okolicy Ustrzyk a nawet Starego Sambora zupełnie giną, ustępując miejsca warstwom inoceramo-wym, Jeżeli tak te ostatnie, jak i pierwszy mają należeć do górnej kredy, to niewytłumaczonym jest dla mnie tektoniczny zaciąg warstw inoceramowych pomiędzy piaskowce jamneńskie w Galicyi wschodniej w formie wąskich a długich pasów, które jedynie różnym wielkiem i pofałdowaniem uzasadnióby się dały.

Zu-

myślą, prof. Szaj nocha, który go zdejmował na karcie, sporządzonej przez siebie, warstwy inoceramowe oznaczył jako eocen. Ponieważ jednak w tekście, odnoszącym się do tej karty, mówi o znacho-dzeniu się wśród nich skamielin inoceramo-wych, ponieważ sąsiednia karta, zdjęta przez prof. W i ś n i o w s k i e g o, wszędzie tan analogicznie znaczy kredę, ponieważ Dr. W ój-c i k, asystent prof. Szajno chy, Który badał okolice Przemyśla, znalazł tamże również kredę i w końcu ja przed kilku laty przy sposobności pewnych robót górniczych, na północ od Birczy przez parę miesięcy prowadzonych, znalazłem przeważnie występującą kredę, dlatego za zgodą samego prof. Szajnochy partye te, które on pierwotnie znaczył koło Przemyśla jako nieoznaczony eocen, oznaczyłem na swej mapie jako kredę, zwłaszcza, że najnowsze, a wyżej cytowane prace prof. Wiśniowskiego warstwy inoceramowe pod względem paleontologicznym każą zaliczaó do kredy.

Następnie widzimy na karcie we wscho-

Pomiędzy jednemi a drugiemi warstwami przebiegają pasy piaskowców t. zw. płytowych, które Dr. Z u b e r oznacza jako górnoinoceramowe.

Co się tyczy formacyi eoceńs k i ej, najnowsze badania i prace nie przyniosły nam w tym kierunku nic nowego i zaliczamy do niej pstre iły i łupki oraz piaskowce hieroglifowe. O ile ta formacya jest wrysowaną na karcie przezemnie, należy dać następujące objaśnienie. Jak widzimy, we wschodniej Galicyi występuje ona zaledwie trzema wą-skiemi pasmami, które wśród kredy ciągnę

się z pewnemi zmianami aż po Lisko i Sanok. Natomiast całą zachodnią G-alicyę począwszy od Liska i Sanoka, prof. Sz aj nocha, który odnośne zdjęcia robił jeszcze przed dwudziestukiiku laty, gdy geologia Karpat galicyjskich była niejako w powiciu i kiedy, jak wyżej wspomniałem, inne zapatrywania były uznawane, oznaczył jako eocen. Ze jednakowoż nawet wówczas z tego oznaczenia sam nie był zadowolonym, wypowiada to wyraźnie w tekście do tychże kart, wydanym w r. 1901 i sam uważa je za prowizoryczne. Ponieważ zdjęcia okolicy Brzozowa, Sanoka i Liska, oznaczone jako eocen, nie zgadzałyby się wedle dzisiejszego stanu rzeczy ze zdjęciami terenów okolicznych, z pracami Dra Grzybowskiego i Wiśniowskiego i ponieważ sam miałem

wprawdzie dosyć często, jednakowoż nie zalega oua całych obszarów a zaznacza się-tylko licznymi i wąskimi pasami w postaci pstrych, przeważnie czerwonych iłów, tworzących szczyty siodeł. Uwzględniając więc powyższe okoliczności i mając na oku zgodność tego terenu z sąsiednimi, w najnowszych czasach geologicznie zbadanymi, w znacznej części usunąłem szeroko rozlany eocen, wydzielony prowizorycznie przez prof. Szajno che, a na podstawie sąsiednich kart i własnych spostrzeżeń wrysowałem w miejsce tego formacyę oligoceńską, która tamże faktycznie jako piaskowce magórskie, cięż-kowickie i skorupkowe przeważa. Formacyę eoceńska zostawiłem zaś jedynie tam, gdzie ją jużto sam zaobserwowałem, lub gdzie o jej występowaniu zostałem poinformowany, jak np. w okolicy Brzozowa, Starej-Wsi, Końskiego-Witryłowa, Hoszowa i t. d. pełnie jasno zdaję sobie sprawę, że tego rodzaju załatwienie ma znowu wartość przybliżoną, formacya eoceńska względnie czerwone iły w tej części Podkarpacia występują w znacznie większej ilości, aniżeli je

na karcie wyrysowałem, lecz nie badając rozwinięte, źe w przyszłych zdjęciach należy szczegółowo sam całego terenu wolałem je je uwzględniać, gdyż ze względu na rozwój miejscami raczej opuścić, gdyż są tak wpadające w oko, źe każdy, chociażby laik, z łatwością sam je sobie w razie potrzeby oznaczyć potrafi. Co się zaś tyczy obszaru, jeszcze dalej wysuniętego na zachód a obejmującego okolice Krosna, Jasła i Gorlic, nie mając żadnego innego materyału nad dawne zdjęcia prof. Szajnochy a również nie mając sposobności poznać ich bliżej, musiałem zostawić tak, jak je znalazłem na dotyczących kartach, pomimo tego, źe wyglądają one najniezawodniej inaczej, biorąc pod uwagę powyżej przytoczone okoliczności, o czem, zdaje mi się, zresztą sam prof. Szajnocha dzisiaj nie wątpi.

kopalnictwa nafty mogą odegrać nieraz bardzo wybitną rolę.

Należy następnie zauważyć, źe piaskowiec magórski, który co do wieku swego jest równorzędny z piaskowcem cięźkowickim, przważa we wschodniej części Karpat, a prof. Zuber wykreśla go na swoich kartach jako leżący pod menilitami, umieszcza nad niemi.

cięźkowicki

W końcu kilka słów o piaskowcach t. zw. dobrotowskich. Prof. Z u b e r we

wszysikich swoich dotychczasowych pracach zalicza je do górnego oligocenu, umieszczając je tuż pod iłami solnemi. Tymczasem Dr. Grzybowski w swojej ostatniej pracy o Borysławiu zalicza je do dolnego oligocenu i twierdzi, źe nielylko nafta lecz nawet wosk ziemny, mający swoje złoża w tychże piaskowcach, należy odnieść do tejże formacyi. Miocen zaś, leżący nad piaskowcami dobrotowskiemi, przykrywa je, według Dra Grzybowskiego, tylko bardzo cienką warstwą. Twierdzenie swoje opiera Dr. Grzybowski na otwornicach, które znalazł w pośród tychże warstw w pewnym rodzaju zlepieńca (konglomerat), a które charakteryzują wiek nawet dolnooligoceński.

Odpowiednio do powyższego swego za-

skich rysuje Dr, Grzybowski warstwy piaskowca dobrotowskiego, leżące niezgodnie z iłami solnymi.

Co do iłów solnych formacyi mioceńskiej należy dla ścisłości wspomnieć o klasycznej monografii Wieliczki i Bochni Dra Niedźwie ckiego, jak również o najnowszych pracach Dra Friedberg a, ponieważ jednakże okolice te leżą poza sferą pokładów naftonośnych, dlatego licząc się z objętością artykułu pomijam je tutaj. Nadmieniam tylko krótko, źe formacya mioceńska nie jest jeszcze dostatecznie opracowaną i wyjaśnioną, co jednakże prawdopodobnie w najbliższych latach nastąpi. Wśród tejże formacyi, a w pasie objętym kopalnictwem nafty, przychodzi oprócz naturalnie soli, dość licznie rozsiany gips, siarka, a w Truskawcu nawet galman. W Grudnie

Przechodząc do formacyi oligoceńskiej, należy zaznaczyć, źe niektórzy z pomiędzy gelogów starają się w pośród menilitów rozróżnić kilka horyzontów, jak np. dr. Grzybowski w tekście do kart, dotyczących okolic Tyczyna, Dynowa, Żegocina ; pomimo tego różnicy tej na samych kartach nie uwidocznił. Również, jak mi wiadomo, znany zbieracz skamieniałości oligoceńskich a zwłaszcza fauny ryb p. Bośniacki ma mieć w swoich zbiorach okazy, mające wydzielać dwa czy więcej horyzontów menilitowych, lecz w tym kierunku żadna praca nie pojawiła się dotychczas. Następnie w nowszych patrywania, w profilach pokładów borysław-zdjęciach i w ostatnich latach Dr. Wiśniówek i i Grzybowski wydzielają t. zw. piaskowce skorupkowe (krumraschalige Sandsteine), leżące ponad menilitami, a mianowicie począwszy od Przemyśla i Dobromila w całej zachodniej części Podkarpacia. Piaskowców tych nie znajdujemy natomiast oznaczonych w części środkowej i wschodniej, a przynajmniej Dr. Zuber i Dunikowski piaskowce, leżące nad menilitami, oznaczają razem wspólnie z łupkami, pomimo tego, źe tworzą one nieraz bardzo grube i rozległe kompleksy, jak to np. w Turczańskiem miałem sposobność zaobserwować. Nie badając dokładnie tej rzeczy nie mogę powiedzieć, czy piaskowce nadmenilitowe występują w postaci skorupkowej, czy też tworzą odmienną od nich faciès, będącą równoważnikiem, w każdym razie występywanie ich jest tak silnie |

(Dok. nast.)

koło Tarnowa, w Myszynie i Dźurowie brunatny węgiel i to w ilości, która jest w powyższych miejscowościach eksploatowaną. Tutaj należy wspomnieć jeszcze o pracy prof. Szajnochy: „Płody kopalne Galicyi“.

W tern stadyum znajduje się dzisiejsza geologia Karpat galicyjskich. Jakkolwiek napotyka się dość znaczne różnice zdań i luki odnośnie do pojedynczych formacyj i wzajemnego ich stosunku, jednakowoż o ile z pojedynczych kart można częstokroć nabrać fałszywego wyobrażenia, o tyle mając na oku całość przedmiotu i uwzględniając wyżej w krótkości podane wątpliwości, ma się dosyć jasne pojęcie. Rozumie się jednakowoż samo przez się, że tam, gdzie trzeba mieć dokładny obraz danej miejscowości dla celów praktycznych, a jak w danym wypadku dla kopalnictwa naftowego, tam nie można bezwzględnie na dotychczasowym materyale polegać, gdyż wartość jego na dzisiaj jest powiedziałbym tylko informacyjną. To też w każdym poszczególnym wypadku należy dotyczące badania ponownie i szczegółowo przeprowadzić.

przez wywóz n. p. ropy do Rosyi, autor wykazuje spóźnione lub zupełne nieogłaszaoie rachunków przez Petroleę, wreszcie rozwiązanie kontraktów komisowych 30. kwietnia 1906 r. uważa za nieprawne; według obliczeń autora gospodarka Petrolei doprowadziła do tego, że producenci stracili w ciągu niespełna trzech lat 35 milionów koron, nie otrzymawszy nigdy ceny za ropę większej ponad zaliczkę.

W ostatnim dziale autor opisuje zawiązanie nowej Petrolei, do której jak i większa część producentów, przypisywał wielkie nadzieje. Dzisiaj po niespełna roku już i nowa Petrolea należy do przeszłości i jesteśmy we fazie nowego przesilenia.

W każdym razie broszurę czyta się z zajęciem i mieć ona będzie zawsze wartość, jako opis bardzo ciekawego okresu w naszym przemyśle i gospodarki ekonomicznej w tym okresie.

Cena broszury wynosi 1 koronę, dochód ze sprzedaży przeznaczony na fundusz Związku techników wiertniczych w Borysławiu ; wyszła nakładem księgarni D. E. Fried-leina w Krakowie.

setki udziałów

na

Nowe wydawnictwa naftowe.

Świeżo wyszła z druku broszura Dra Tadeusza Torosiewicza pod tytułem : „Przesilenie w przemyśle naftowym galicyjskim od 1902 do 1906 r.“.

Autor w broszurze tej w pierwszym rozdziale szczegółowo charakteryzuje niezdrowy spekulacyjny ruch wiertniczy w Borysławiu, podział kopalni na i sprzedaż tych udziałów netto.

W drugim dziale opisuje po wielkim wzroście produkcyi założenie tow. akcyjnego „ Petrolea“, które podjęłoby się magazynowania i zaliczkowania ropy; gospodarce tego towarzystwa poświęcona jest największa część broszury, autor wykazuje, jak w komitecie wykonawczym, który decydował o sprzedaży ropy, większość mieli rafinerzy (na 5700 głosów 4220 rafinerzy, a 1470 producenci), wskutek czego ropa była sprzedawaną po niskiej cenie i paraliżowane były wszystkie kroki, mające na celu osiągnięcie lepszej ceny

Giełda procentów-brutto galicyjsk. kopalń naftowych.

To jest najnowsza forma spekulacyi, która w Berlinie znalazła teren operacyjny. Ta nowo wynaleziona metoda polega na tern, że procenty brutto na kopalniach szczególnie w ropodajnych Tustanowicach dzieli się jeszcze na setne i dziesiętne części i sprzedaje się pojedyńczym ludziom; wszystkie tereny naftowe w Galicyi są obciążone zazwyczaj 12—18 prc. brutto i te procenty dają właścicielom terenów i spekulantom wysokie dochody bez trudów. Spekulanci i handel temi procentami brutto znalazły podatny grunt w Berlinie, gdzie już od kilku lat odbywa się wielką skalę łapanie przez spekulantów

małych kapitalistów.

Operacya, jak już wspominaliśmy, polega na tern, iż te procenty na małych kopalniach z jednym lub dwoma szybami, dzieli się na drobne udziały, a udziały za pomocą całego aparatu reklamy puszcza się w han-

Prof. Załozieckie-

del; to jest grynderstwo najczystszej wody, które obrało sobie za przedmiot nasz przemysł naftowy, a publiczność niemiecką za ofiarę. Wprawdzie niemielibyśmy żadnego powodu, łatwowiernego filistra pruskiego wstrzymywać od podobnych operacyj, gdyby to nie szkodziło dobrej opinii naszego przemysłu i osądzaniu całego przemysłu, jako niezdrowego, skoro zamiast łatwego wzbogacenia okaże się, że taki nabywca udziału stracił oprócz tego taka spekulacya wprost szkodzi interesom naszego przemysłu.

W jednym z numerów „Nafty“ osądziliśmy już handel netto-procentami, który jest protoplastą tego najnowszego grynderstwa ; te netto-udziały w kopalniach przyniosły już wiele rozczarowań ich właścicielom i wiele złego kopalnictwu w Borysławiu i straciły już dużo z pierwotnej siły atrakcyjnej; to dało powód do zmiany metody i operowania na innym terenie, w kraju finansowo silnym i należy się obawiać, że te operacye znów bardzo dużo szkody przemysłowi naszemu przyniosą.

Największe niebezpieczeństwo leży obecnie w nieuzasadnionem i w wysokim stopniu niepożądanem rzucaniu się na małe przedsiębiorstwa i wiercenia, co pociąga za sobą dalsze, nadzwyczaj szkodliwe rozdrabnianie naszego kopalnictwa naftowego. My już zanadto cierpimy z powodu tej ujemnej strony naszego przemysłu ; w charakterze przemysłu naftowego leży jego urządzenie na większą skalę, gdy u nas spotykamy często wręcz coś przeciwnego, coś, co jest w przeciwieństwie kompletnem do ekonomicznych warunków i co jest przyczyną powtarzających się często kryzysów.

Przez nową ustawę naftową zamierzamy tej spekulacyi podciąć nogi, lecz zachodzi obawa, że błogosławione skutki ustawy na lata całe będą udaremnione, jeśli ten proces rozdrobnienia, który u nas już się trochę uspokoił, znajdzie nowe soki zagranicą i znów przeszkodzi skonsolidowaniu się przedsiębiorstw naftowych.

My bynajmniej nie jesteśmy przeciwnikami zagranicznego kapitału i zawsze otworzymy wrota dla niego, gdy kapitał ten szukać będzie zatrudnienia w naszym przemyśle

we formie racyonalnej, ale nie możemy patrzeć spokojnie na usiłowania zrobienia z przemysłu naszego przemysłu kramarskiego.

W interesie zdrowego rozwoju naszego przemysłu musimy tą nową formę spekulacyjną, która na zdrowym i silnym organiźmie kopalnictwa naftowego zamierza się rozrodzić, napiętnować jako lichwę i ostrzedz przed jej skutkami.

KRONIKA.

Wielkie zebranie naftowe. Krajowe Towarzystwo naftowe zamierza 22. bm. zwołać do sali ratuszowej we Lwowie wielkie zgromadzenie naftowe, na które zaprosi wszystkich posłów sejmowych, dla przedstawienia obecnej sytuacyi przemysłu naftowego i omówienia środków zaradczych. Szczegóły i ostateczny termin zebrania będą ogłoszone we właściwym czasie plakatami w Drohobyczu i Borysławiu, a także i w pismach. Dzisiaj jednak już zwracamy uwagę pp. przemysłowców naftowych, że wobec doniosłego znaczenia tego zebrania należałoby, by jak największa liczba przemysłowców wzięła w nim udział, by zebranie to rzeczywiście reprezentowało cały nasz przemysł i by reprezenta-cya kraju nabrała przekonania, że solidarnie domagamy się akcyi zaradczej.

Posiedzenie obszernego komitetu kongresu naftowego odbyło się we Lwowie 29. sierpnia w obecności członków pp go, Łaszcza, Marsa, posła Małachowskiego, Mora-czewskiego, Gawrońskiego i Dr. Bartoszewicza. Od ściślejszego komitetu w Borysławiu nadeszło pismo, usprawiedliwiające nieobecność : prezes Go-rayski usprawiedliwił również swoją nieobecność. Na posiedzeniu tern załatwiono sprawę rozdziału subwenoyi 2.000 kor., przyznanej przez Wydział krajowy, a mianowicie komitet przeznaczył 1200 koron na podróż do Bumunii delegatów Związku techników wiertniczych, resztę na koszty urządzenia wystawy na miejscu ; dalej uchwalono w y-jechać ze Lwowa na kongres gremialni e w n o c y z 5. na 6. września pociągiem o godz. 2 m. 5.1 ; w Stanisławowie nastąpi spotkanie z członkami kongresu, jadącymi z Borysławia, Następnie omawiano sprawę odczytów galicyjskich, które mają być wygłoszone na kongresie, oraz uchwalono poczynić kroki na kongresie, by następny kongres odbył się we Lwowie, co mieć może wielkie znaczenie dla poznania przez obcych naszego przemysłu naftowego ; wreszcie uchwalono z funduszów kongresowych pokryć wydawnictwo kongresowych numerów niemieckiego

i polskiego czasopisma „Nafta“, które wyjdą angażowaniu się niemieckiego kapitału ; siedzibą

tych towarzystw jest Berlin, a także Weimar, Nordhausen, Gotha, Düsseldorf i inne.

Towarzystwo akcyjne dla austryackich i węgierskich produktów naftowych „Olex“ we Wiedniu otrzymało przy rozdziale dostawy nafty dla kolei bawarskich na rok 1908 zapewnioną dostawę 100 wagonów nafty.

Olbrzymi pożar zniszczył dnia 13. zm. rafinery ę nafty firmy Desmarais w Ivry Port koło Paryża. Dzięki nader energicznej akcyi ratunkowej zdołano po kilku godzinach pożar opanować ; sama rafinerya i kilka budynków sąsiednich uległo zniszczeniu ; pięć osób odniosło dotkliwe oparzenia.

macye.

6V₂—7 milio-

produkcyi.

wno-

w zwiększonym formacie.

Przygotowania do Kongresu naftowego w Rumunii. Prezes Komitetu kongresowego w Bukareszcie p. Anghel Saligny zwiedzał wspólnie z pp. Dr. Mrazkiem i Alimanestianem kopalnie nafty w Tintea, Baicoiu, Bustenari, Campina i Mo-reni celem doglądnięcia ostatnich przygotowań na przyjęcie uczestników Kongresu. Specyalnie zwrócono uwagę na naprawę dróg i komunikacyi, jak również zapewniono wygodne pomieszczenia i noclegi dla wycieczkowców. Na koszty kongresu przeznaczył rząd rumuński kwotę 150.000 franków. Komitet organizacyjny zaangażował 9 stenografów dla języka francuskiego, niemieckiego i angielskiego, którzy protokołować będą na posiedzeniach; protokoły te zostaną następnie w dosłownem brzmieniu ogłoszone drukiem. Nakładem komitetu organizacyjnego wydano album, zawierające 48 zdjęć fotograficznych z najważniejszych ognisk przemysłu naftowego; album to, jak również drugie album, zawierające charakterystyczne widoki z Rumunii, rozdane zostaną obcym uczestnikom kongresu. Moniteur du Pétrole Roumain będzie wychodził przez cały czas trwania kongresu codziennie, publikując z dnia na dzień program posiedzeń i uroczystości, podając najświeższe infor-

Następny numer „Nafty“ z powodu kongresu naftowego w Bukareszcie wyjdzie z paro-dniowem opóźnieniem.

Krajowe Towarzystwo naftowe wmiosło podanie do ministerstwa kolejowego o formowanie bezpośrednich pociągów tak z cysternami pełnemi, jak i próżnemi, celem szybszej ekspedycyi ropy.

Zniżenie taryfy na ropę. Ministerstwu kolejowe udzieliło na ropę zagranicę do celów motorowych tej samej zniżki, co i dla nafty rafinowanej, to znaczy klasę II., jednakowoż tylko do maksymalnej ilości 15.000 wagonów. Taryfa ta ma ważność między Borysławiem, Krosnem i Olszanicą, do Bodenbochu, Bregencyi transite do Bu-chsu, Dziedzic, Chebu, Eisensteinu, Prancensbad.;, Georgswaldu, Halbstadtu, Jägerndorfn, Libawy, Lindawy, Mysłowic, Bogumina, Oświęcima, Pas-sawy, Pontafelu, Reichenbergu, Salzburga, Sei-denbergu, Limbachu, St. Margareten, Szczakowej, Cieszyna, Opawy i Wernsdorfu, jeśli ropa nadawaną jest wprost do stacyj zagranicznych.

Kapitał niemiecki w galicyjskim przemyśle naftowym. Udział kapitału niemieckiego w galicyjskim przemyśle naftowym obliczają minimalnie na 30 milionów marek, a mianowicie in-westycye kapitału niemieckiego przy towarzystwach wiertniczych mają wynosić z 18 milionów, udział w pojedyńczych brutto i netto procentach 5 milionów, w terenach naftowych milion marek, inne inwestycye obliczają na nów marek. W Galicyi ma być około 50 towarzystw, których założenie przyszło do skutku dzięki

Z Nowego Yorku. Chwilowa baissa na giełdzie tutejszej, wywołana wyrokiem na To w. Standard Oil Company, obecnie ustąpiła i rynek naftowy wykazuje tendencyę spokojną. Sprawozdania z dawnych obszarów naftowych nie podają ciekawych wiadomości. Produkcya obszaru Glenn Pool ponownie się obniżyła, na terenach Cherokee również spadła, natomiast ożywił się ruch wiertniczy w Luizyanie na terenie „ Jennings-field“, który uchodził w ostatnich czasach za wyczerpany; również na terenach w Kentucky zaznaczyć należy ożywioną czynność wiertniczą, która bezwątpienia przyczyni się do podniesienia

Radium w ropie. Prof. Hurmusesco przeprowadził cały szereg doświadczeń, co do znajdowania się radium w ropie, badając ropę z Cam-piny. Z dwustu wagonów ropy otrzymać można 1 gram radium, który kosztowałby 400.000 fr.

Spadek cen benzyny. W ostatnich dniach zauważyć się daje spadek cen benzyny na rynkach angielskich. Powodem tego ma być dowóz znacznych ilości benzyny z Indyj holenderskich, znaczne ilości wywieziono również z portu w No-worosyj sku.

BIURA

Krajowego Towarzystwa naftowego

Krajowego Towarzystwa naftowego

i redakcyi „NAFTY“

dniem 1. lipca b. r. zostały przeniesione na ulicę

Kraszewskiego 1. 1 I. piętro.

Kopalnia wosku

Galicyjskiego Banku kredytowego

w Borysławiu

przyjmie zaraz korespondenta, władającego dobrze językiem niemieckim i polskim. Oferty sić należy do Dyrekeyi tejże kop. w Borysławiu.

1—3

Rutynowany buhalter

H-

korespondent

KURTA GEOLOGICZNA

PODKARPACIA

obejmie posadę w dziale administracyjnym większych dóbr, przemysłu, handlu Inb instytucji finansowej.

w skali 1:200.000 w opracowaniu inż. L, Gawrońskiego już ukończona i jest

do nabycia, ewentualnie

Referencje jak najlepsze. Zgłoszenia pod „Przemysł“ przyjmuje Administracya „Nafty“.

do zamówienia w Re

dakcji ,,Nafty“.

4SI

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

we Lwowie

VEREIN FÜR HANDEL, GEWERBE UND ACKERBAU IN LEMBERG.

le

t.

Wyłączne zastępstwo na Oalicyę:

Fabryki rur Mannesmanna w Komotau, — walcownia rur w Schönbrunn, — oraz Galicyjskiego karpackiego naftowego Tow. przedtem Bergheim & Mac Garvey w Glinniku maryampolskim.

Dyrekcya we Lwowie, Ossolińskich 15. Filie Towarzystwa w Borysławiu, Krośnie i Zagórzu.

Konto p. k. o. 825 991.

Rach. bieżący w Banku krajów.

Telefon Nr. 168.

Towarzystwo dostarcza:

Rury wiertnicze, gazowe, pompowe, do wodociągów i inne wszelkiego rodzaju. Maszyny i kotły parowe. Narzędzia wiertnicze. Liny druciane we wszelkich wymiarach. Kompletne urządzenia do elektrycznego oświetlania. Fittingi, kurki, połączenia itp. Wszelkie materyały potrzebne tak przy instalacyi jak i popędzie maszynowym.

-£||| Zastępując firmy lub sprowadzając towary, towarzystwo kieruje się przedewszystkiem myślą przewodnią -£|||    dostarczenia swojej klienteli maszyn, narzędzi i materyałów pierwszorzędnej jakości.

Adres telegraficzny: Towarzystwo handlowe Lwów, Ossolińskich.

Telegramm-Adresse : Handelsverein Lemberg, Ossolińskich.

tâ

§6

m

■i"

1

W. Sikorski & J. Seidenstein

“w ZZrośnie filie: w BORYSŁAWIU i ZAGÓRZU

Utrzymują stale na składzie:

oraz

KOTŁY i MASZYNY PAROWE, KOMPLETNE URZĄDZENIA i wszelkie NARZĘDZIA do głębokich wierceń.

Jako specyalność polecają:

ŻURAWIE WIERTNICZE, POPUSZCZA-DŁA najnowsz. systemów, WIELOKRĄŻKI z ulepszonym przyrządem do smarowania, SZTANGI RATUNKOWE z końcami nie-spawanymi (z jednego kawałka).

Pasy wiertnicze „U R S U S“ w najlepszej jakości i t. d. i t. d.

■hJ

il

Zastępstwo Witkowickiej fabryki rur.

Centralne biuro dla Galicyi we Lwowie, Kopernika 18

z bogato zaopatrzonymi składami w Borysławiu i Krośnie

wykonuje

w najkrótszym czasie dostawy wszystkich dymenzyi kutych rur gazowych, wodociągowych i parowych, czarnych, pocynkowanych i asfaltowych wraz z przynależnymi łącznikami; dostarcza rury płomienne do kotłów parowych, rury wiertnicze hermetyczne, rury pompowe, stalowe rury mufowe, obciągane jutą, węże z rur dla gorzelń, browarów itp., maszty dla elektrycznych urządzeń i przeniesienia siły, tudzież poleca jako specyalność wyroby szwejsownne z blachy kutej a wyrabiane w nowo urządzonym we Witko wicach zakładzie spajania za pomocą gazu wodnego, a mianowicie: Rury wiertnicze hermetyczne ponad 12 cali zewnętrznej średnicy aż do 2000 mm. .średnicy, rury Gallo-way’a, fasony wszystkich gatunków, recypienty gazowe, cysterny naftowe z dnami spajanemi, kotły do amoniaku itd.

Wyłączne Zastępstwo we Witkowickich rurach z lanego żelaza i fasonów do przewodów gazowych i wodnych.

Zastępstwo fabryki narzędzi firmy Blaua i Ski we Wiedniu.

Oferty i cenniki ilustrowane, także i na armatury do urządzeń gazowych wodnych i parowych bezpłatnie i franko.

Adres na telegramy: Robert Kern, Lwów. — Telefon nr. 766.