PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

Dodatek do czasopisma ,,NAFTA“

wydawany staraniem Związku Techników wiertniczych w Borysławiu.

Przedruk artykułów i tłumaczenia tylko za zezwoleniem wydawców. Adres Redakcyi „Przeglądu tecłm. naft.“ — Józef Gruszkiewicz — Borysław.

Treść Nru 4.

Rozwój żórawia wiertniczego kanadyjskiego w Galicyi. Napisał A. Klebert. — Kilka uwag dotyczących zbiorników ropnych — Z ruchu wiertniczego. — Wiadomości ze Związku. Kronika.

źer-

na

pasach.

Rozwój żórawia wiertniczego kanadyjskiego w Galicyi.

Napisał A. Klebert.

Budowa przywiezionego do nas w roku 1884 przez Kanadyjczyków żórawia była tak odpowiednią dla ówczesnych potrzeb i celów wiertniczych, że przetrwała lat kilkanaście bez znaczniejszych zmian. Dopiero wynale zienie ekseentra w r. 1899 w tej formie, w jakiej go dziś używamy i potrzeba wiercenia znacznie głębszych szybów wpłynęły na jej rozwój. Dziś, gdy zamyślamy wiercić szyby 1.300 do 1.500 m., stoimy przed problemem: czy poprzestać na ulepszaniu dzisiejszej kon-strukcyi żórawia, czy szukać innej konstruk-cyi, nowym celom lepiej odpowiadającej. W przekonaniu, że do racyonaluego rozstrzygnięcia tego problemu nie bez korzyści będzie chociażby najbardziej pobieżny pogląd na dotychczasowy rozwój żórawia kanadyjskiego, zebrałem w tym celu kilka dat i ma-teryałów, dzieląc się nimi poniżej z Szan. czytelnikami „Nafty“.

Pierwsze usiłowania w kierunku ulepszenia żórawia kanadyjskiego miały na celu zastąpienie mozolnego łyżkowania na dziach z bębna świdrowego, łyżkowaniem z osobnego bębna, na lince. I tak nie długo po przyjeździe Kanadyjczyków, bo w latach między 1884 a 1891 widzimy kolejno zaprowadzane łyżkowania linkowe : tarciowe (pensylwańskie i Jana Schenka z Messendorfu), pasowe Mac-Garvey’a, i łańcuchowe patentu W. Wolski & F. Łodzińsld. Żadne z wyżej wymienionych urządzeń nie znalazło jednak ogólnego zastosowania. Wówczas wiercono jeszcze przeważnie na rury tracone; stąd obawa przed chwyceniem łyżki w gołym otworze i urwaniem liny.

Dopiero wynalezienie ekseentra, a tern samem możność rurowania otworu za świdrem, dała łyżkowaniu linkowemu rzeczywistą racyę bytu. Coraz bardziej wzrastająca głębokość szybów uczyniła zastosowanie linowego łyżkowania koniecznem. Dalszy więc rozwój żórawia polega na ogólnem zastosowaniu łyżkowania linowego, wzmocnieniu wymiarów poszczególnych części żórawia, zmianie średnicy kół pasowych i t. d. Oprócz Mac-Garvey’a, który zostaje przy swoim źórawiu, powstają nowe konstrukcye. Perkins urządza źóraw z łyżkowaniem podobnem do Mac-Garvey’owskiego, lecz ustawia bęben łyżkowy nie ponad bębnem świdrowym, lecz obok niego i prawie w tej samej wysokości; stara się bęben łyżkowy ustawić o ile możności środku wieży, aby uzyskać możliwie dobre i samoczynne nawijanie się liny.

Najbardziej od zasadniczego kanadyjskiego żórawia odbiega źóraw, skonstruowany przez pp. W. Wolskiego i W. Pruszkowskiego .w Schodnicy w 1899 r. Tu typowe kanadyjskie sprzęgło pasowe zastąpiono ta-śmowem. Oba bębny znajdują się na wale korbowym, względnie jego przedłużeniu, przez co ułatwioną została obsługa i zmontowanie całego żórawia. Uzyskano pewniejsze, mniej wstrząśnieniom podlegające ustawienie belkowania i znaczną oszczędność na

U wszystkich najnowszych źórawi wymieniono dawne popuszczadło z,ębate na ślimakowe. Jedni konstruktorowie umieścili nowe popuszczadło po kanadyjsko na balansie, inni Da modłę systemów płuczkowych na dole, na spodniem belkowaniu źórawia, pod balansem. Budowę balansu pierwotnie jednobel-kową zmieniono na dwubelkową, przyezem obok balansów drewnianych weszły w użycie także balansy żelazne.

P, Włodarczyk konstruuje źóraw jeden z najstaranniej w szczegółach obmyślonych. Między innemi ulepsza znacznie budowę balansu przez nadanie mu znacznej elastyczności. Udary świdra nie oddziaływają tu ani na przewód, ani na sam źóraw w tym stopniu, jak przy balansach zwyczajnych. Szarpnięcia przyjmują bufory, włączone między przewód a połączenie tegoż z balansem.

Inź. Wolski zmienia budowę swego źórawia o tyle, że dla bębna świdrowego stosuje sprzęgło taśmowe, dla łyżkowego kanadyjskie pasowe.

Oprócz wyżej wspomnianych konstruk-cyj próbowano wielu innych, które jednak poza stadyum prób nie wyszły i zastosowania szerszego nie znalazły. Do tych należy źóraw inź. Tymoftiewicza ze sprzęgłem zę-batem i źóraw F. Łodzińskiego ze sprzęgłem dla świdra kanadyjskiem, dla łyżkowania tar-ciowem, podobnem do messendorfskiego. W najnowszych czasach wyłoniła się kwestya „tłokowania szybów“, która zapewne bez wpływu na budowę przyszłego źórawia nie zostanie.

Zrobiwszy w ten sposób pobieżny pogląd na rozwój źórawia kanadyjskiego podaję poniżej szkice i opisy szczegółowe poszczególnych jego odmian (począwszy od najstarszego), korzystając z informacyj łaskawie mi udzielonych przez pana F. Łodzińskiego, jednego z najstarszych pracowników naszego przemysłu, z rysunków ofiarowanych przez p. W. Włodarczyka i notatek własnych. Z góry przepraszam Szan. Czytelnika za zanadto szczegółowy opis źórawia starego. Chodzi

FM

.■w

i:

,V !

M!

-Sr

\, 1

Mm*

tô

=^=r ą

IW

J-On,-,

-W7:

r^o

•s,-

lal

\W iii®

cg>

*yl

■j

km

4S

S:

II.

/Ä

hS^

*s

:4 W

'I

li!

:<

ii

jS

Ä-

li

~rz£źźt-

mr

geifilC

f<

OS !

mi głównie o porozumienie, co do terminologii i uniknięcie powtarzania się w opisach dalszych źórawi.

Zóraw kanadyjski najstarszej (z roku 1884) budowy. Z rycin tabl. I fig. 1 i 2 widać u najstarszego źórawia brak przede-wszystkiem osobnego bębna dla łyżkowania i dość znaczną różnicę w wymiarach niektó-" rych części składowych w porównaniu do wymiarów dzisiejszego źórawia. Na więźbie spodniej, składającej się z trzech belek wkopanych pŁ, p₂, p₃, czyli podwalin,, 3 belek podłużnych DL, D₂, D₃ (2 długich i 1 krótkiej) i 3 belek poprzecznych wierzchnich Wj, W₂, W₃ (nazwijmy je wierszynami) spoczywają 2 belki dŁ, d₂, dźwigary pod wał korbowy W o średnicy 80 mm, na którym osadzona jest korba lana k i 2 koła pasowe: koło maszynowe czyli transmisyjne M i koło świdrowe S do poruszania bębna świdrowego. Na wale korbowym znajduje się także pierścień nastawny P, aby tenże wał podczas ru-chu z drewnianych łożysk Ł1? Ł₂ nie wyskoczył. Na wierszynie W₁ ustawiona jest. kobylica pod balans, składająca się z słupów Sj s i belki dźwigarowej K, zwanej także kobylica. Balans jest belką drewnianą B, opatrzoną na przednim końcu głowicą G, składającą się ze ślimaka i dębu, na drugim ośką do pociągacza P. Balans spoczywa odpowiednim wykrojem na osi O, ułożonej w łożyskach, przymocowanych na kobylicy. Na balansie w samym środku ustawione jest po-puszczadło, przymocowane do niego w charakterystyczny sposób za pomocą śrub kb, zwanych kiełbasami. Popuszczadło samo składa się z ramy r, wału wp z kółkiem zęba-tem kz, zapadki z, zwanej psem i sprężyny drewnianej sd. Popuszczanie odbywa się przez podnoszenie zapadki zapomocą sznura sr. Po-ciągaez Pe zrobiony jest z rygla dębowego i opatrzony na końcach okuciami źelaznemi, w których osadzone są panewki dla ośki na balansie i dla czopa korbowego.

—*>

sFi

Ij \

ni

-lii

ÖL.'

=1 '-Â

Vi

Jfc

Wi

M>

ml

\i!

m

M

fm\\' m

!/,

(/

'JA

r »•

<•

WzSP

!l

\m i

1»

kJ®

•üT

ft

A'r ’

.11.

*-A>\

fÉg^HjSgl

km

'‘S

PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

--:---Y_ 1— ----: :-

Zbiorniki zaopatrzone są we włazy i otwory dla odprowadzania gazów naftowych, sto nieodpowiedne. Spotykamy przesadnie

wielkie i ciężkie przykrywy flanszowe z pierś-

Przyrząd do ciągnienia świdra składa się z bębna linowego, spoczywającego na le-garach, ułożonych na kobylicy, a podpartych słupami sb i t. z w. wózka, do pasa z nożycami, hamulca i ramion, zwanych heblami.

Bęben świdrowy Bb składa się z wału linowego, osadzonego na osi, koła bębnowego i koła hamulcowego. Wózek służy do napinania pasa, przenoszącego ruch wału korbowego na bęben świdrowy. Składa się z ramy R i bębna b. Jeden bok ramy służy za oś obrotu całego wózka. Zaciąganie, względnie lub więcej pochylone, przeto pomiar stanu

ropy przy ścianie zbiornika, a więc z włazu umieszczonego na brzegu dachu, rzadko kiedy odpowiada prawdziwemu stanowi ropy, odnośnie do rzeczywistej wagi tejże.

Z praktyki przekonaliśmy się, że różnice w wysokości między dwoma przeciwległymi punktami na obwodzie dochodzą do 50 centymetrów, czyli, że w miarę tego, z którego punktu stan ropy mierzymy, znaleźć można 50 lub 0 cm wysokości słupa ropy, podczas gdy w środku zbiornika stan ropy wynosi 25 cm. i ten istotnie odpowiada rzeczywistej wadze ropy.

Z tego więc względu włazy górne po-wiune być zawsze w środku a nigdy na

t. zw. folgowanie wózka odbywa się za pomocą ramienia h i wyżej wspomnianych nożyc N. Hamowanie bębna świdrowego odbywa się przez przyciąganie taśmy do koła tarciowego za pomocą ramienia h₂. Do żórawia należy także stojak St z kółkiem wodzącem dla liny świdrowej i słup ochronny przeciwko nadmiernemu pochyleniu balansu ku przodowi (słup ten w rysunku nie jest umieszczony).

Pierwotne żórawie były budowane o ile możności z drzewa. Tak koła pasowe, jak bęben, wózek do pasa, a nawet koło tarciowe (hamulcowe), były drewniane. Myślą przewodnią konstruktora była z jednej strony elastyczność całego żórawia, z drugiej strony możność zbudowania żórawia na miejscu, na kopalni, znajdującej się przeważnie w okolicach odległych od fabryk i linij kolejowych. Główną cechą i zaletą żórawia kanadyjskiego jest dotąd właśnie elastyczność całej budowy jego i sprzęgło pasowe bardzo czułe, pozwalające wiertaczowi nadawać narzędziu

J c    c

ciągnionemu, względnie zapuszczanemu, wszelkie odcienia chyźości i siły. W ostatnich latach kilka innych systemów przyswoiło sobie sprzęgło kanadyjskie iako najodpowiedniejsze dla celów wiertniczych.

(Ciąg dalszy nastąpi).

Kilka uwag

dotyczących zbiorników ropnych.

(Ciąg dalszy⁷).

które nazwijmy dymnikami.

I w tych urządzeniach panuje wielka rozmaitość, najczęściej nie odpowiadająca wcale celowi. Zastanowić się przedewszyst-kiem wypada, do czego mają służyć te otwory. Właz dolny, umieszczony zazwyczaj kilkanaście centymetrów nad dnem, służy do tego, aby można wejść do wnętrza zbiornika, celem oczyszczenia tegoż, naprawy i t. p. Właz górny, umieszczony na dachu, potrzebny jest jedynie dla pomiaru zawartości zbiornika. Ze względu, że zbiorniki są zawsze mniej krawędzi zbiornika.

Jakby na przekór przeważna część zbiorników w Borysławiu, a jest ich poważna ilość (około 150), posiada włazy tuż przy ścianie zbiornika.

Dla wykonania pomiaru stanu ropy właz górny powinien być zabezpieczony galeryjką, gdyż wypukły dach, zwilżony często ropą, nie daje najmniejszego oparcia i łatwo w takich warunkach o wypadek. W znacznej części zbiorników brak tego zabezpieczenia pełnie, albo też galeryjka jest po za włazem na to chyba tylko, żeby podziwiać niefortunny pomysł konstruktora.

Niedorzecznością wprost są żelazne drabiny, umieszczone w każdym zbiorniku wewnątrz, siągające od dna aż do wylotu włazu. Czy wnętrze zbiornika, wypełnione ropą i gazami, może być celem wędrówki dla kogoś? Chyba do lepszego świata.

Również zamknięcia włazów bywają czę-

to dla tego,

mknięcie hydrauliczne, którego

cieniem dobrze uszczelniającym a gdzieindziej znowu cienkie 4 mm krążki blaszane, zupełnie nieuszczelniające wylotu włazowego, albo też nakrywy dzwonowe z uszczelnieniem wo-dnem, nie zawierające nb. wody w porze suchej a wypełnione lodem w zimie. Dymniki są zaopatrzone dla bezpieczeństwa siatką Da-vy’ego, ale umocowanie tych siatek bywa tego rodzaju, że możnaby bez żadnej zmiany w istocie rzeczy siatki usuuąó. Wymiary tych dymników są także rozmaite, od średnicy kilkucalowej dochodzą do kilkudziesięciu centymetrów.

Pomińmy niebezpieczeństwo zapalenia się gazów. Dotychczas wypadku nie było, więc zmiany jakiekolwiek może wydają się zbytecznemi.

Podobny argument może się wydać komuś słusznym, ale pozwalamy sobie zauważyć, że wykonanie należyte więcej nie kosztuje, a w zasadzie otwór dla dymnika może i powinien być bardzo mały, że dymniki wcale nie są po to, żeby wymiarami swymi ułatwiać ujście gazom i parom ropy, ale przeciwnie powinne jak najmniej parowanie ułatwiać.

Naszem zdaniem nadawałoby się najbardziej

szkic niżej podajemy. Zamknięcie takie skła-wylot rury a. Zamknięcie takie zabezpieczałoby zupełnie przed zapaleniem się gazów i zapobiegałoby skuteczniej parowaniu płynu.

Dymnik taki należałoby umieścić na brzegu dachu, a właz, względnie otwór dla pomiaru ropy, w środku. Obydwa otwory powinny byó naturalnie zabezpieczone poręczami.

Średnica otworu środkowego nie potrzebuje być większą nad 25 cm; dla dymnika wystarczy rura dwucalowa.

Dach zbiornika wspiera się w środku na rurze blaszanej o średnicy 1 m i większej przynitowanej do dna. Rury te powinne mieć tuż u nasady i stopniowo wyżej wycięcia w celu ułatwienia wymieszania się jednolitego ropy.

Przy niektórych bowiem zbiornikach otwory w rurze są wysoko ponad dnem, skutkiem czego próbka wzięta z dna nie daje miary przeciętnej.

Celem dokładniejszego pomiaru temperatury ropy w zbiornikach, wpływającej znacznie na wynik obliczeń wagi ropy, możnaby w dachu zbiornika zrobić 3 otwory, tworzące razem trójkąt równoramienny, wpisany w koło, którego promień wynosiłby ²/s promienia całego zbiornika. Ze względu, że 3 punkty wykreślają płaszczyznę, przeto i pomiar wysokości słupa ropy z tych otworów dawałby w przecięciu dokładny stan ropy.

(Ciąg dalszy nastąpi).

Wieleżyński & Gruszkiewicz.

Z ruchu wiertniczego.

w 378 m. Pierwszy horyzont ropny dowier-został został w 910 m. W tej głębo-

da się z rury zgiętej a, występującej z wnętrza zbiornika, na którą nałożony jest cylinder, umocowany szczelnie w nasadę rury, tak? że tworzy naczynie zamknięte, zaopatrzone w górze małym otworem b do wlania płynu i nakrytym dla większego bezpieczeństwa siatką. Na spodzie cylindra znajdować się może kilka centymetrów płynu trudno parującego i nie zamarzającego. Płyn zamyka

Dnia 12. b. m. na kopalni Wolski, Lu-bański i Ska w szybie „Wilno“ otrzymano po odwierceniu kilkudziesięciu centymetrów nagle tak silne wybuchy ropy, iż produkcya w ciągu pierwszych 24 godzin dosięgła niesłychanej w dziejach naszego nafciarstwa cyfry 90 wagonów.

Szyb „Wilno“ zaczęto wiercić 12. lutego 1906 r. Obecna głębokość szybu wynosi 1.056 metrów, zarurowany 6” rurami do 1.043 m. Pierwsze ślady ropy okazały się

cony

kości przestano wiercić taranem, a zastosowano system kanadyjski.

Z chwilą, gdy gazy przyszły i wyrzuciły wodę z otworu, produkcya ustaliła się na 2 cysternach dziennie. Mimo tego wier-dalej do 1.056 m i produkcya wynosiła

w lutym b. r. marcu kwietniu maju czerwcu 1 i peu

cono

63 wag. 30 „

43    „

101 „

Od 1 —12. sierpnia szyb dał 42 cystern ropy i w tym dniu dowiercono do 1.055'7 m. W dniu, w którym piszemy, t. j. 15. t>. m., produkcya wynosi 70 wagonów dziennie.

Kopalnia nie przygotowana na tak wielką produkcyę zmuszoną była chwytać ropę w dołach na kopalni i w łożysku potoku, w którym pobudowano na prędce tamy. Staraniom również firmy transportowej Lewa-kowski i Ska zawdzięczać należy, że z pro-dukcyi nic nie uroniono.

Drugi szyb tejże firmy „Fortuna“ głęboki 1.107*3 m od dnia 1 — 15. b. m.

wyprodukował 205 cyst. ropy, czyli przeciętnie

13—14 wag. dzienuie.

Szyb „Sumatra“ dra I. Kreisberga, przedzielający te dwie kopalnie, głęboki 1.082'3 m, daje 12 cyst. dziennie.

Na kopalni „Natan“, jak wiadomo posiadającej najgłębszy otwór świdrowy, podwoiła się produkcya wskutek podwiercenia 20 cm i wynosi około 12 cystern. Z powodu zachęcającej produkeyi na kopalni „Natan“ akc. Schodnica montuje szyb w oddaleniu 300 m od „Natana“.

Wiadomości ze Związku.

Ostatnie posiedzenie Wydziału odbyło się d, 8. b. m. Na zaproszenie otrzymane na zjazd techników wiertniczych w Hamburgu (Internationale W ander - Versammlung der Bohringenieure u. Bohrtechniker in Hamburg) uchwalono nie wysyłać delegata z powodu braku funduszów, a uchwalono natomiast wysłać depeszę powitalną i wniosek do komitetu, aby następny zjazd odbył się w Borysławiu. Na członków do Związku zgłosili się:

pp. Drejer Henryk, inź. Fabiański Julian, Kucharski

Stanisław, Podolski Szczęsny, Pruchniewicz Witold, Skobiejski Waleryan, Styczeń Aleksander, Skomorowski Jan z Kaukazu i inź. Kulczycki Władysław z Borysławia.

Na skutek ogłoszonego konkursu wpłynęły 3 projekty profilów szybowych, ocenę których odroczono do 1. września b. r.

Wydział upoważnił urzędnika Związku do odbierania i kwitowania wkładek miesięcznych członków. Godziny urzędowe codziennie od godz. 6 do 8’30 wieczorem.

KRONIKA.

Nekrolog. Dnia 3. czerwca b. r. zmarł w Baku nagle inż. Leon Masłowski, długoletni i zasłużony technik wiertniczy. Zmarły ukończył pe-tersburgski instytut górniczy i zajmował wybitne stanowisko jako dyrektor większych przedsiębiorstw naftowych. W osobie Jego bakińska kolonia polska straciła powszechnie szanowanego i kochanego członka.

Dnia 14. b. m. w Tustanowicach uległ stra-wypadkowi Maksymilian Czajewski ur. w r. 1871 w Krośnie. Ś. p. Gajewski był kierownikiem kopalni w Schodnicy, w Tow. Austro-Belge w Płoskiem koło Ustrzyk, następnie w kopalni

sznemu

Tow. akc. „Galicya“ stawia szyb koło kopalni „Ottylia“ i ta sama firma rozpoczęła rysławiu. Spalił się przy pożarze szybu „Hucuł“.

w Kobylance, a od r. 1905 był wiertaczem w Bo

nowy szyb d. 14. b. m. w sąsiedztwie szybu „Henryk“.

Firma J. Mendelsohn i Ska na kopalni „Koman“ montuje szyb nr. 3.

Na kopalni Towarz. Uryckiego sekeya Feuerstein, szyb nr. 1, dowiercono się drugiego horyzontu ropnego w 990 m.

Kopalnia wosku

Galicyjskiego Banku kredytowego w Borysławiu

przyjmie zaraz korespondenta, władającego dobrze językiem niemieckim i polskim. Oferty wnosić należy do Dyrekcyi tejże kop. w Borysławiu.

1—3