PRZEGLĄD TECHNICZNY NAFTOWY

k

Dodatek do czasopisma ,,NAFTA“

wydawany staraniem Związku Techników wiertniczych w Borysławiu.

Przedruk artykułów i tłumaczenia tylko za zezwoleniem wydawców.

Od. I3@a.aJsc37-i-

KAZIU. KOSTKIEWICZA

Od. I3@a.aJsc37-i-

Wydział „Związku Techników wiertniczych“ postanowił stworzyć własny organ związkowy, poświęcony wyłącznie sprawom technicznym i zawodowym.

Ze względu na brak odpowiednich ku temu celowi funduszów, pismo związkowe będzie narazie wychodzić jako osobny dodatek do każdego numeru czasopisma „Nafta“

a przyszłość okaże czy będziemy wstanie później zdobyć się na siłach.

wydawnictwo o własnych

Pierwszy taki dodatek do „Nafty“ z dniem dzisiejszym opuszcza prasę.

a na

Nie potrzebujemy, zdaje się, tracić słów wiele, aby przekonać Szan. Kolegów o doniosłości naszego postanowienia i korzyści, jakie technika wiertnicza w ogólności stępnie i nasza organizacya zawodowa odniosą z chwilą, gdy będzie mogła wydawać swój

wiasu y organ.

Przemysł naftowy stał się dzisiaj ważnym czynnikiem ekonomiczno-polityeznym i na usługi tegoż winien stanąć zastęp najdzielniejszych jednostek kraju, a w pierwszym

rzędzie winniśmy my, jako związek zawodowy, starać się, aby praca

nasza mogła stać się

wydatną i dążyła stale ku lepszemu.

Jakkolwiek postęp na

ma i nie

polu kopalnictwa naftowego nie da się zaprzeczyć, to jednakże bynajmniej twierdzić nie możemy, iż jesteśmy u szczytu rozwoju i wydoskonalenia techniki wiertniczej. Każdy dzień niemal przynosi nam nowe zadania do rozwiązania, nowe trudności do zwalczania. Postęp na tem polu, jak wogóle w każdej dziedzinie techniki, nie może mieć ściśle zakreślonych granic, jest w ciągłym rozwoju i ciągłej wymaga pracy.

Posiadamy już setki ludzi uzdolnionych na fachowe i twórcze, ale niestety, brak było dotychczas ności zawodowej, które jedynie są w stanie uprzystępnić szerszemu ogółowi korzyści ze zdobyczy, osiągniętych przez jednostki, a zarazem dać krytyczny pogląd na całokształt wy

tem polu, a między niemi wybitne siły tego zogniskowania pracy, tej łącz-

ników naszych usiłowań.

Ważną i niezem nie dającą się zastąpić dźwignią postępu jest właśnie to szybkie porozumiewanie się przy pomocy pism fachowych i połączona z tem zbiorowość pracy.

literatura fachowa jest nader ubogą i skazaną^ po

Niema dzisiaj poważniejszej gałęzi wytwórczości fabrycznej-przemysłowej nie posiadającej organu własnego, a tylko nasza większej części na posiłkowanie się źródłami obeemi.

na celu

Wynikiem tego jest to, że nasze słownictwo techniczne, zwłaszcza w codziennem życiu, nie przyswoiło sobie dotychczas rdzennie polskich pierwiastków i cały szereg wysłowień jest żywcem wzięty z języków obcych, a najczęściej z niemieckiego.

co z

Podejmując się wydawnictwa czasopisma technicznego naftowego, mamy utrwalić dotychczasową sumę zdobyczy naukowych i praktycznych, zapisywać wszystko to, postępem na tem polu będzie miało wspólnego, a jprzytem starać sie i w tej drodze rozbudzić zainteresowanie się jak najszerszego ogółu, podnieść w jednostkach zamiłowanie do swego fachu i zachęcić do pracy twórczej, dającej jedynie zadowolenie życiowe.

Znane wszystkim smutne koleje, jakie kopalnictwo naftowe w ostatnich latach przechodziło i dotychczas przechodzi zniewolić nas winne nie tylko do większej ekonomii kosztów ruchu, ale i do obmyślenia środków dla energiczniejszej eksploatacyi tych naturalnych bogactw, jakie daje nam kopalnia. Mamy tu szczególnie na myśli wykorzystanie gazów szybowych na większa skalę — problem, który dotychczas nie doczekał się jeszcze ra-eyonalnego rozwiązania.

produkty handlowe.

razie szczupłe zakreślonego wydawnictwa pozwolą, na współpracownietwo jak najszer-

To samo dotyczy i odpadków naftowych, gromadzących się na kopalniach w znacznych ilościach, nie przydatnych do opalania, a jednakże posiadających bezwarunkowo wartość i nadających się do przeróbki na

O ile tylko ramy naszego, na zajmiemy się rozwiązaniem t^cli kwestyj, licząc z góry szego ogółu przemysłowców naftowych.

Do Was zwłaszcza, Szanowni Koledzy, zwracamy się z gorącym apelem, abyście nie szczędzili ani czasu ani trudu i zasilali nas jaknajobficiej korespondeneyą, artykułami i rozprawami, donosili nam chociażby o drobnych spostrzeżeniach z Waszej praktyki, a z naszej strony dołożymy również starań, aby to wydawnictwo godnie reprezentowało nasz „Związek“ i przyniosło Wam istotną i realną korzyść.

Z serdecznem „Szczęść Boże“

Iłedahcya.

Ciepło słoneczne nie udziela się, jak wiadomo, wnętrzu globu ziemskiego, gdyż ogrzana powierzchnia ziemi przeważną część tego ciepła oddaje przez promieniowanie otaczającej ja atmosferze powietrza. W głębokościach, zaledwie parę metrów pod powierzchnią ziemi położonych, istnieje strefa j wać znaczne ilości gazu nagle ustawał z po-neutralna, wykazująca tę samą temperaturę wodu utworzenie się słupa lodu wewnątz tak w porze zimowej, jak letniej. Od tej otworu. Olbrzymie masy gazów, wydostające strefy idąc w głąb ziemi w kierunku pro- się bądź to z naturalnych szczelin ziemskich, mienia, znachodzimy stały przyrost ciepłoty, bądź ze sztucznych otworów, każą przy-wynoszący, jak liczne badania wykazały, 1°C puszczać, że te podziemne zbiorniki gazowe

są wypełnione gazem skroplonym, a więc pły-

0 temperaturze otworów świdrowych.

na każde 25 — 40 metrów.

Pomiarv te przeprowadzono w znacznych głębokościach i tak n. p. w otworze świdrowym w Paruszowicach, głębokim na 2003‘34 stwierdzono temperaturę 69*3° C w głębokości 1959 m. Przyjąwszy średnią temperaturę roczną tejże miejscowości około 8° C, otrzymamy przyrost 1° C na każde 33 m. Porównania pomiarów termicznych otworu w Paruszowicach z otworem wierconym w Schladebach (1748*40 m) wykazały, że przyrost temperatury w Paruszowicach w różnych głębokościach był więcej nieregularny, co odnośna komisy a przypisała skutkom gwałtownych procesów chemicznych.

Nie ulega kwestyi, że i inne procesy, jak parowanie lub gazowanie płynów u. p. oleju skalnego, zawartego w otworze świdrowym muszą wpłynąć na temperaturę wnętrza ziemi.

Stwierdzonym jest fakt występowania lodu w otworach posiadających ropę i zdarzało się nawet, że szyb, który zaczął wydanem, który dzięki zmniejszonemu ciśnieniu gazuje się, pochłaniając przy tern olbrzymie ilości ciepła warstw otaczających.

Występowanie zastygłej masy parafinowej w głębokościach poniżej 1000 m jest również dowodem, że w szybach ropnych musi zachodzić oziębianie się i pozwala zarazem z góry na przypuszczenie, że temperatura takich otworów nie będzie odpowiadała przeciętnej temperaturze stwierdzonej w otworach suchych.

Nie mniej jednak ciekawą rzeczą było stwierdzić to doświadczalnie i zadania tego podjąłem się tern chętniej, że pómiary tern-

przyczyny nagłego nieraz zmniejszenia się pro-dukcyi ropy w szybach.

Jest i¹zeczą bardzo prawdopodobną, że spadek albo i nawet nagły upadek produk-cyi w szybach borysławskich i tustanowi-

przyczem

gwintów.

peratury mogą mieć i praktyczne znaczenie a mianowicie rzucić nieco światła na

ekicli pochodzić może nieraz ztąd, iż wydzielająca się parafina (kindybał) zatyka porowate ściany piaskowca i przedstawia dla prężności gazów opór nie do przezwyciężenia.

Po dokładnem oczyszczeniu otworu pro-dukcya najczęściej wzrasta, po pewnym czasie spada i wówczas można z otworu wydobyć znaczniejszą ilość masy parafinowej.

Pomiary temperatury przeprowadziłem przy pomocy maksymalnych termometrów rtęciowych systemu Sixta.

W otworach bez płynu, a więc bez ciśnienia hydraulicznego można taki termometr zapuścić wprost na specyalnej taśmie mierniczej w osłonie z tektury lub drzewa.

Dla kontroli używałem dwóch termometrów złożonych razem odwrotną stroną, co znacznie zwiększa pewność wyników pomiaru.

Przy zapuszczaniu, a zwłaszcza wyciąganiu termometrów należy unikać, o ile możności, wstrąśuień, który to warunek zresztą bez trudu daje się zachować.

W otworach głębszych, wypełnionych płynem mogłyby ewentualnie nastąpić zgniecenie rurki szklanej termometru tvskutek ciśnienia hydrostatycznego; należy więc dla pewności termometry umieścić w rurze hermetycznej, najlepiej 2l/2 calowej, posiadającej z góry czopek (gwint sztangowy), a z dołu zamkniętej korkiem gwintowanym. Dla zmniej -szenia wstrząśnięć umieszcza się nad i pod termometrem miękie sprężyny stalowe.

Termometry zamknięte w płaszczu szczelnym należy naturalnie pozostawić dłużej w otworze świdrowym jak termometry w osłonie luźnej. W pierwszym razie zostawiałem je godzinę i dłużej w drugim minut kilkanaście.

0 połączeniach narzędżi i przewodów wiertniczych.

Poszezególne narzędzia jak i przewody wiertnicze łączymy ze sobą, aby tak jak np. świder i obciążnik stanowiły w czasie wiercenia jedną uderzającą masę, lub jak żerdzie wiertnicze dawały się łatwo i szybko rozdzielać.

Połączenia te muszą być odpowiednio silne i odporne na wszelkie uderzenia i t. p. i dawać możliwie największą pewność, iż wbrew naszej woli same się nie rozdzielą. W końcu pożądanem jest, aby zużycie się ich było jak najmniejszem, a koszty wykonania jak najtańsze.

Ze względu, że połączenia gwintowe odgrywają bardzo ważną rolę i są obecnie prawie wyłącznie używane, przeto warto nad ich konstrukcyą, wykonaniem, zaletami i wadami bliżej się zastanowić¹).

Obecnie używane połączenia gwintowe składają się z czopa i mufy, które posiadają ten sam, przeważnie prawy gwrint.

W zasadzie rozróżniamy: 1. gwinty cylindryczne (walcowe), w których gwinty wycięte są na walcowej powierzchni cylindra i 2. gwinty stożkowe (koniczne), w których gwinty nacięte są na zbieżnej powierzchni stożka.

Jedne i drugie znajdują zastosowanie, chociaż w ostatnich czasach praktyczne zalety gwintów stożkowych coraz więcej wysuwają je na plan pierwszy.

Ze względów czysto teoretycznych gwint cylindryczny byłby najlepszym, albowiem kąt wzniesienia gwintu a wszystkich skrętów jest

g

jednakowo wielkim : tg a = ^^ s oznacza skok skrętu zaś 2r średnicę cylindra, na którym gwint jest naciągniętym. Zatem tg a jest ilością stałą dla tych samych

Jeżeli zatem skręcamy cylindryczny czop z taką samą mufą, to wszystkie po-

(Ciag dalszy nastąpi). Julian Pierścińslci.

szcze

szczególne skręty czopa i mufy posiadając te ;

4. Przez kilkakrotne skręcenie gwintów same kąty nachylenia nie będą sic mogły j cylindrycznych zcierają się one i zużywają

silnie, skutkiem czego następne coraz lżej

b) Z drugiej zaś strony przy tych samych wymiarach skoku (inaczej przy tych samych ilościach skrętów na 1 cal angielski) różnice kątów nachylenia a będą tem większe, im zbieżność stożka jest większą, bo wtedy różnice średnie, bezpośrednio po sobie następujących gwintów są większe.

Wiemy z praktyki, iż znacznie trudniej

jest

wzajemnie deformować.

Gwint stożkowy w porównaniu do cy-    się skręcają, zachodzi potrzeba coraz to sil-

lindrycznego jest teoretycznie złym a to dla    niejszego ich doeinania, co jednak ujemnie

tego, że poszczególne skręty mają każdy in- wpływa na wartość połączenia, ny kąt nachylenia a a zatem i tg a jest ilo-

produkcyi,

„tłok“,

Ropa otrzymana z tego szybu posiada ciężar gatunkowy w 22° C 0‘8436. Płynność aparacie Englera przy 22° C

ścią zmienną.

To też przy skręcaniu gwintów stożkowych te zawsze deformować się muszą, bo skręty czopa natrafiają przy skręcaniu na nieodpowiedne skręty mufy, czyli na skręty o innym kącie nachylenia.

a) Poniewać wielkość kąta nachylenia a zależy od wielkości średnicy i skoku to przy tej samej zbieżności stożka różnica kątów nachylenia a pomiędzy dwoma bezpośrednio po sobie następującymi skrętami będzie tern większą, im większym będzie skok gwintu.

1.    wykonać dobrze i dokładnie dopasować gwint cylindryczny, aniżeli stożkowy.

2.    Przy zbyt silnem skręcaniu (docina-niu) nastąpić musi z natury rzeczy tak zwane „ściągnięcie gwintu“, gdyż dolna powierzchnia mufy p²) przylega już do takiej samej powierzchni czopa względnie wieńca i przez dalsze skręcanie gwint się ściąga. Chcąc zaś przy połączeniach o gwintach cylindrycznych zapewnić sobie ich nierozdzielność, musimy przez silne docięcie wy wołać pewne zwiększone tarcie miedzy powierzchniami przylegającymi p czopa i mufy i odpowiednie napięcie gwintów; to jednakże ujemnie wpływa na wytrzymałość, kształt i zużywanie się gwintów.

3.    Podczas skręcania gwintów cylindrycznych przez całą ich długość skręcanie uskuteczniamy prawie z tą samą siłą, a nie ze znaczną stratą czasu i siły.

5. Chcąc gwinty cylindryczne naprawić, musimy tak czop jakoteż i mufę zrobić zupełnie nową, gdyż tutaj o podtaczaniu jak przy gwintach stożkowych mowy być nie może.

(Ciąg dalszy nastąpi).

Włacl. Włodarczyk.

Nowy horyzont ropny w Borysławiu.

M. Wieleżyński i J. Gruszkiewicz.

W głębiach roponośnych pokładów Borysławia kryje się wiele niespodzianek. Jedną z najbardziej alarmujących było niedawne dowiercenie ropy w głębokościach dotychczas nieznanych, na kopalni „Natan“ i w szybie nr. 8 na kopalni dra St. Freunda.

Szyb nr. 8 dra Freunda zaczęto wiercić 19. października 1904 roku. Pokłady, jakie napotkano poniżej 1000 m były następujące:

Od 1010—1020 piaskowiec ropny bez

od 1020—1100 piaskowiec twardy, od 1100 — 1220 piaskowiec mięki, prze

platany warstwami łupka szarego,

od 1220 — 1230 rogowiec twardy, od 1230—1280 łupki zielone (eoceu), od 1280—1282 piaskowiec zielony, 1282—1290 łupki czerwone,

potem przebito warstwę piaskowca ropnego o grubości 5 m i otrzymano produkcyę około 100 wagonów ropy na miesiąc. Wobec tego, że gazy tylko w małej ilości towarzyszyły ropie, trzeba było zastosować t. zw. aby wydostać ropę na światło dzienne.

jej, oznaczona w wynosiła 2'2° Engl.

Destylacya frakcyonowana dała następujące wyniki:

c. g-at. w 22° C

o

^ h (M ^ Tfł lO O 1^ GC Q O H ^1 CO ^

rH rH t-H

0-G883

0-7324

0-7588

0-7820

0-7989

0-8145

0-8301

0-8408

0-8442

0-8587

0-8594

0-8689

0-8822

0-8861

Na podstawie dat graficznych zawiera ropa z tego szybu :

Benzyny Nafty

do 0-750 od 0-750 do 0-850

wydatek

h-¹-

5-7 „

5-9 „

6-0 „

6-1 „

6-2 u „

łrakcya

Frakcya

11

12

13

wydateu

Benzyny

Nafty

13-5%

38-5%

wydatek

5*l°/o 5-3 „ 5-6 „ 5-8 „

5- 9 „

6- 1 „ 6-2 „ 6-2 „ 6-3 „ 6-4 6-4 „ 6-4 „ 6-4 „

„

Razem 84"6%

14"5Q/₀

40-5%

W mieszaninie frakeyi nr. 9—14 t. j. w 38"4°/₀ olejów znaleziono metodą Holdego 15*34% parafiny, co odpowiada zawartości parafiny w ropie 5"89%. Punkt skrzepnięcia tej parafiny wynosił 50° C.

Głębokośó szybu „Natan“ będącego własnością p. Łukawieckiego i Ski wynosiła 8. czerwca b. r. 1.272 m.

Ropa wzięta wprost ze szybu posiada ciężar gatunkowy w 22° C 0-8463, a płynność jej w aparacie Englera wynosi przy 20° C = 10 stopni Englera.

Wyniki destylaeyi frakcyonowanej są następujące :

c. gat. w 22» C

0-6947

0-7327

0-7647

0-7856

0-8024

0-8110

0-8245

0-8440

0-8505

0-8702 e. gat; w 22° C

Razem 78-9%

Na podstawie dat graficznych, ropa ze szybu „Natan“ zawiera :

do 0-750 od 0-750 do 0-850

W mieszaninie frakeyi 9 —13, t. j. w 31-6% olejów znaleziono metodą Holdego 18"4% parafiny, co odpowiada zawartości parafiny w ropie 5"8l%. Punkt krzepnięcia tej parafiny wynosił 48° C.

Ropa z tych nowych horyzontów zatem nie różni się bardzo od ropy z innych szybów o początkowej produkcyi. Jedynie zawartość parafiny jest nieco mniejsza niż w ropie dawniejszej, która posiadała od 7—10% parafiny w tych samych frakcyach.

Wiadomości ze Związku.

W miesiącu czerwcu odbyły się staraniem Związku dwa odczyty, a mianowicie inż. Postępskiego „O urządzeniach elektrycznych na kopalniach nafty“ i inż. Miączyń-skiego „O złożach wosku ziemnego w Borysławiu“. Na podstawie odkrywek w kopalniach wosku p. inż. Miączyński wyprowadzał bardzo interesujące wnioski o analogicznych pokładach naftowych, demonstrując wykład swój rysunkami i okazami rozmaitych gatunków wosku.

Dnia 2. b. m. odbyło się w lokalu Związku Walne zgromadzenie członków, na którem uchwalono wydanie dodatku technicznego do czasopisma „Nafta“, oraz wstawiono w budżet na ten cel do końca b. r. 300 k.

Na wystawę i kongres naftowy postanowiono delegować około 12 członków, oraz przygotować następujące odczyty:

1.    O linowem wierceniu.

2.    Z historyi oraz o postępach wiertnictwa galicyjskiego w latach ostatnich.

3.    O tłoczeniu i magazynowaniu ropy.

4. O sposobie oznaczania pochodzenia (Provenienz) ropy.

BIURO

Na wystawę przygotowane będą rysunki ulepszonego rygu wiertniczego pomysłu pana Wład. Włodarczyka oraz profile szybowe.

B- B-

a- a-

Konkurs.

Związek Techników wiertniczych ogłasza konkurs na szemat (projekt) profilu otworu świdrowego, uwzględniającego głębokość, i pokłady, rurowanie, postęp i czas wiercenia, produkcyę i t. p.

Projekt ma przedstawiać profil istniejącego produktywnego szybu. Nagroda za najlepszy profil wynosi gotówką 50 kor.

Ubiegać się mogą wszyscy, także nie-członkowie Związku. Termin nadsyłania prac do 15. sierpnia b. r. Prace wraz z zamkniętą kopertą, zawierającą nazwisko autora, a opatrzoną godłem projektu, należy przesyłać pod adresem: Związek Techników wiertniczych w Borysławiu.

technicznej, prawnej i handlowej porady, tudzież pośrednictwa w sprawach górniczych

¹

Oprócz połączeń gwintowych znamy je-kilka innych konstrukcyj, dziś już z praktycznych względów zaniechanych, a opis ich znajdziemy w dziele Teklenburga „Tiefbohrkun-de“ t. I. str. 27 tabl. 7.

²

Szkic i tabela w numerze następnym.

KAZIU. KOSTKIEWICZA

zaprzysiężonego inżyniera górniczego, em. c. k. starszego komisarza górniczego, b. naczelnika c. k. Urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle, b. technicznego urzędnika gal. kopalń i warzelń soli, kopalń nafty i wosku ziemnego etc.

w SANOKU.

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa K

Kr

■Sût

-H>f§

we Lwowie

VEREIN FÜR HANDEL, GEWERBE UND ACKERBAU IN LEMBERG.

IKr

jKt

Kt

Wyłączne zastępstwo na Galicyę:

walcownia rur w Schönbrunn, — oraz Galicyj-

Fabryki rur Mannesmanna w Komotau, skiego karpackiego naftowego Tow. przedtem Bergheim & Mac Garvey w Glinniku maryampolskim.

3*

—H>Si

ÎJ

Dyrekcya we Lwowie, Ossolińskich 15. $ Filie Towarzystwa w Borysławiu, Krośnie i Zagórzu.

Telegramm-Adresse :

Handelsverein Lemberg, Ossolińskich. pTjT

IKT

KontG p. k. o. 825 991.

Rach. bieżący w Banku krajów.

Telefon Nr. 168.

Towarzystwo dostarcza:

Rury wiertnicze, gazowe, pompowe, do wodociągów i inne wszelkiego rodzaju. Maszyny i kotły parowe. Narzędzia wiertnicze. Liny druciane we wszelkich wymiarach. Kompletne urządzenia do elektrycznego oświetlania. Fittingi, kurki, połączenia itp. Wszelkie materyały potrzebne tak przy instalacyi jak i popędzie maszynowym.

Zastępując firmy lub sprowadzając towary, towarzystwo kieruje się przedewszystkiem myślą przewodnią dostarczenia swojej klienteli maszyn, narzędzi i materyałów pierwszorzędnej jakości.

Adres telegraficzny : Towarzystwo handlowe Lwów, Ossolińskich.

;8

18

18

18

«-ł*

18

-L=C*