r~

Organ Krajowego Towarzystwa Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 8-ego i 22-eJo.

Preniamerata •wynosi rocznie 12 koron.

Członkowie „Krajowego Towarzystwa Naftowego“ otrzymują „Naftę“ bezpłatnie.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Słowackiego 1. 3, biuro Krajowego Towarzystwa naftowego.

Treść zeszytu 3.

Ankieta rządowa w sprawie ustawy naftowej. — O gazie naftowym. — Protokół zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. — Produkcya ropy w G-alicyi. — Korespondencya. — Pompa z ogrzewaniem. —

Kronika.

Ankieta rządowa w sprawie ustawy naftowej,

21. i 22. stycznia obradowała we Wiedniu pod przewodnictwem ministra rolnictwa ankieta w sprawie rządowego projektu krajowej ustawy naftowej. W ankiecie brali udział ze strony ministerstwa rolnictwa radcy ministeryalni Webera i Homan (jako referent), ze strony ministerstwa sprawiedliwości szef sekcyi Hruzek, ministerstwa handlu szef sekcyi Brosche, ministerstwa spraw wewnętrznych radca dworu Wenedikter, w zastępstwie ministra dla Galicyi radca dworu Rosner, ze strony Wydziału Krajowego dr. Jahl, poseł Małachowski, z Krajowego Towarzystwa naftowego pp. Gorayski, hr. Zamoyski i dr. Bartoszewicz, wreszcie ze strony Starostwa górniczego starosta Riel i starszy radca Holobek.

Obrady zagaił minister rolnictwa Auersperg wskazując na najważniejsze punkty poruszone w; projekcie krajowej ustawy naftowej, a mianowicie minimum obszaru kopalni, kwalifikaeyi kierowników kopalń, ich odpowiedzialność wspólnie z uprawnionymi do wydobywania i sprawę rady naftowej, poczem przystąpiono natychmiast do merytorycznych obrad nad poszczególnymi paragrafami projektu rządowego.

Przy paragrafie siódmym projektu ustawy, którego stylizacya z konieczności jest nieco odmienna, niż odpowiedniego (5) paragrafu uchwalonej już noweli państwowej ustawy naftowej, szef sekcyi ministerstwa sprawiedliwości Hruzek poruszył prawniczo-zasadniczą sprawę, czy wobec tej drobnej zmiany stylistycznej, która wynika konsekwentnie z ustanowienia przez krajową ustawę minimum osbzaru kopalni, czego państwowa przesądzać nie mogła, Sejm, uchwalając krajową ustawę, może taką zmianę, choćby stylistyczną, w uchwalonej już państwowej ustawie przez parlament wprowadzić. Referent radca Homan i poseł Małachowski starali się uspokoić pod tym względem szkopuły przedstawiciela ministerstwa sprawiedliwości, wskazując na to, iż myśl zmienioną nie została i że dla lepszej przejrzystości musiało tak być zrobionem.

Przy paragrafie ósmym projektu rządowego, gdzie mowa jest o dostarczeniu władzy tabularnej mapy sytuacyjnej pola naftowego, starosta górniczy Riel zażądał, by mapę taką poświadczoną przez autoryzowanych techników dostarczano także i urzędowi górnicze-

mu dla ewidencyi, na co zgodzili się repre- przy większej kopalni z więcej właścicielami zentanci przemysłu pod warunkiem, by od- j procentów brutto, ma wszakże gwarancyę, że padał obowiązek dostarczania nowej mapy te procenty więcej wynosió będą z powodu przy otwarciu kopalni, co jest przewidziane większej wydajności szybów na terenach w § 28, lecz by ją tylko w tym wypadku większych, które będą mogły z większego uzupełnió.    podziemnego łożyska ropę czerpaó.

Dr. Bartoszewicz przyłączył się do wywodów kr. Zamoyskiego, wskazując jeszcze na to, iż koszty terenu w porównaniu z kosztami wiercenia są niezbyt znaczne i nabycie większego terenu dla spółki wiertniczej, która ma kapitał na wiercenie, nie jest trudne; na wiecu naftowym były wnioski żądające 16.000m²; 12.000 m² jest już kompromisem.

Bardzo ważną zmianę podczas ankiety zaproponowano przeprowadzió w § 19 rządowego projektu. Paragraf ten mówi o li-cytacyi pola naftowego za karę, jeśli właściciel zaniedbuje pole naftowe i nie przestrzega przepisów bezpieczeństwa; jeśli nie znajdzie się nabywca, to pole naftowe według tego paragrafu zostaje wykreślone, przestaje istnień. Słusznie przy tym paragrafie zwrócono uwagę, że nie można wykreślaó pola naftowego za przewinienia właściciela pola, gdyż ten właściciel mógł tylko na jakiś czas nabyó pole naftowe od pierwotnego właściciela, a ten od właściciela gruntu; w ten sposób więc zostałaby umorzoną rzecz, która jest własnością innego i znajduje się tylko w czasowem posiadaniu zaniedbującego. Odpowiednio do tych argumentów paragraf ten zostanie zmieniony lub wstawiony nowy ściślej normujący, kiedy gaśnie pole naftowe. Również karę umorzenie pola naftowego uznano za ostateczną po parokrotnem upomnieniu.

Przy paragrafiie 28, gdzie mowa jest o formalnościach przy otwarciu ruchu na żądanie dra Bartoszewicza rozmiar mapy sytuacyjnej ma być 1 : 720 zamiast 1 : 1000.

Przy paragrafie 29, gdzie jest mowa o minimum obszaru kopalń, członek Wydziału Krajowego dr. Jahl, opierając się na uchwale ankiety krajowej, żądającej 8.000 m2 jako minimum obszaru kopalni zamiast proponowanych przez rząd 12.000 m², wyraził powątpiewanie, czy Sejm przyjmie większy obszar, niż 8.000 m². W obronie projektu rządowego 12.000 m² gorąco wystąpił hr. Zamoyski, obszernie motywując, iż jest to niezbędne dla sanacyi przemysłu naftowego i że przy mniejszym obszarze nikt nie zyskuje, ani przemysł, jako taki, ani przemysłowiec, który ma utrudnione racyonalne i odpowiadające zupełnie warunkom bezpieczeństwa prowadzenie kopalni, ani nawet właściciel gruntu i procentów brutto, który, dzieląc się

Przy paragrafie 38, traktującym o kwa-lifikacyach kierowników, wniósł hr. Zamoyski, by absolwenci wyższej szkoły przemysłowej obowiązani byli tylko do trzyletniej praktyki, a nie czteroletniej na równi z kończącymi szkołę wiertniczą; na to dr. Jahl i referent Homan oświadczyli, że ponieważ projektowaną jest reforma szkoły górniczej i wiertniczej w Borysławiu i podniesienie jej na wyższy poziom, to zrównanie jej co do praktyki ze szkołą przemysłową nie jest nieusprawie-dliwionem.

Przy § 40 zaproponowano, by w wyjątkowych wypadkach nie minister rolnictwa lecz starosta górniczy decydował o udzieleniu dekretu na kierownika dla ludzi bez fachowego wykształcenia, i by tutaj wymaganą była ośmioletnia praktyka.

Wywołał dosyć żywą dyskusyę § 45, gdzie mowa jest, by kierownicy kopalń naftowych władali krajowym językiem w słowie i piśmie.

Zastępca ministerstwa spraw wewnętrznych oświadczył się albo za wykreśleniem tego paragrafu, albo za postanowieniem władania obydwoma językami krajowymi polskim i ruskim. Wywody zastępcy ministerstwa spraw wewnętrznych osłabili dr. Jahl, poseł Małachowski i zastępca ministra dla Galicyi radca dworu Rosner, twierdząc, iż pod krajowym należy rozumieć język polski jako w Galicyi powszechnie używany; zgodzono się na pośredniczący wniosek zastępcy ministerstwa handlu, by kierownicy wykazali potrzebną znajomość języka krajowego.

Ożywioną dyskusyę wywołał także § 51, i przez to nie stanie się niemo źebnem lub gdzie mowa o solidarnej odpowiedzialności | nie napotka na p o w a ź n ą przeszkodę, wobec władz za przestrzeganie przepisów    Do komisyi budowlanej należy powołać

kierownika i uprawnionego ■ do wydobywania. właściciela pola naftowego i zasią-

Na żądanie zastępców przemysłu naftowego paragraf ten ma być zmieniony w ten sposób, iż odpowiedzialnym jest kierownik, uprawniony zaś również w razie faktycznego zawinienia; do kar pieniężnych pociągany jest kierownik wraz z uprawnionym do wydobywania. Na żądanie zastępcy Wydziału Krajowego w razie wydzierżawienia kopalni odpowiedzialnym zamiast uprawnionego staje się dzierżawca; on też powinien być meldowany władzy górniczej; na wniosek dra Bar toszewicza zgodzono się, że w razie oddania wiercenia w akord staje się odpowiedzialnym akordant zamiast uprawnionego. W tym du chu ma być zmieniony końcowy ustęp tego paragrafu.

gnąć opinii władzy górniczej, czy przeciwko stawianiu budynku na istniejącej lub zamierzonej kopalni nie przemawiają względy dobra ogólnego, a szczególniej narodowo-gospodarcze.

W tern brzmieniu postanowienia jest zrobione ustępstwo na rzecz przemysłu, jako czynnika gospodarczo-społecznego.

Najdłuższą dyskusyę wywołał §64 projektu rządowego, który idzie na rękę przemysłowi naftowemu i w pierwotnem brzmieniu orzeka, że budynki na polu naftowem bez zezwolenia właściciela pola naftowego stawiać można tylko w tym wypadku, jeśli budynek nie przeszkadza wydobywaniu minerałów żywicznych i dalej władza budowlana musi zasięgać i polegać w tym wypadku na opinii władzy górniczej. Zastępca ministerstwa sprawiedliwości upatrywał w tem ograniczenie prywatnych praw i pragnął roz-trzyganie oddać sądowi, przyczem miarodaj-nemi powinny być tylko względy bezpieczeństwa, a nie względy narodowo gospodarcze, pod które wydobywanie minerałów żywicznych podciągnąć nie można; radca Homan był zdania, że wydobywanie nafty jest dobrem ogólno-społecznem ; imieniem przemysłowców wymownie bronił pierwotnego brzmienia hr. Zamoyski, jako brzmienia w któ-rem widać opiekę przemysłu. Po długiej dy-skusyi, w której zabierali głos pp. Gorayski, dr. Jahl, nadradca Holobek i inni, zgodzono się wreszcie na wniosek kompromisowy radcy Homana, który orzeka, że bez zezwolenia właściciela pola naftowego budynki stawiać można tylko w wypadku jeśli prawidłowe poszukiwanie lub wydobywanie minerałów

Przy § 77 o radzie naftowej zabrali głos zastępcy przemysłu naftowego hr. Zamoyski i dr. Bartoszewicz, domagając się utworzenia także okręgowych rad górniczych przy urzędach górniczych; referent ustawy radca Homan jednak stanowczo oparł się radom okręgowym, wskazując na to, iż urzędy górnicze i tak są w ciągłym kontakcie z przemysłowcami naftowymi; w regulaminie rady naftowej ma być przewidziane częstsze zebranie rady na żądanie pewnej ilości członków; sprawa kosztów posiedzeń rady naftowej została otwartą ; zastępca Wydziału Krajowego dr. Jahl sprzeciwił się, by kraj ponosił koszty, ze względu, iż przewodniczyć w radzie ma starosta górniczy t. j. urzędnik państwowy; skarb państwa również nie jest skłonny do pokrywania kosztów.

Po paru drobnych zmianach jeszcze co do przeznaczenia kar pieniężnych (radca Ho-lobek) ankieta zakończyła merytoryczne obrady nad projektem.

Dr. Bartoszewicz poruszył jeszcze w końcu sprawę inspekcyi kopalń borysławskich, jako instytucyi niepotrzebnej i przestarzałej. Radca Homan wyjaśnił, iż instytucyę tę znieść można w drodze zwykłego rozporządzenia ministerstwa spraw wewnętrzuyck resp. namiestnictwa, gdy Wydział Krajowy oświadczy się za tem.

na-

Przewodniczący radca ministeryalny Webera podziękował zastępcom przemysłu fiowego i zastępcom ministerstw za udział i pracę w ankiecie i zwrócił się szczególnie do zastępcy ministerstwa sprawiedliwości, by nie robił trudności formalnych przy tej ustawie; radca Jahl podziękował ministerstwu rolnictwa a w szczególności radcy Homanowi

fizyologii.

za pracę, wielkie zrozumienie i życzliwość, jaką okazał interesom przemysłu naftowego, tworząc w myśl życzeń przemysłowców i z wielkim pośpiechem projekt ustawy naftowej, a pan Gorayski w imieniu przemysłu naftowego przyłączył się do tych słów gorącego podziękowania.

Na tern dwudniowe obrady ankiety zamknięto.

Dr. St. Bartoszeivicz.

O gazie naftowym.

(Dokończenie.)

Czy powietrze o zawartości 8—10% gazu jest przydatnem jeszcze do oddechania — nie wiem. Dla bezwodnika węglowego 6—8°/₀ stanowi granicę, przy której nastąpić mogą już zaburzenia w czynności serca. Dla gazu naftowego granice te z pewnością leżą wyżej już z tego powodu, że kwas węglowy jako produkt reakcyi przemiany ma-teryi w organizmie bierze udział w równowadze chemicznej reakcyi, podczas gdy gaz naftowy byłby dla tej równowagi nieszkodliwym, a działałby, pominąwszy jego działanie fizyologiczne bezpośrednie, jedynie przez częściowe zubożenie powietrza w tlen.

Nie od rzeczy będzie też, jeżeli przypomnę na tern miejscu, iż są nie drogie i nie skomplikowane aparaty, wykazujące na skali automatycznie procentową zawartość gazu w powietrzu.

Fizyologiczne działanie gazów naftowych było i jest, o ile mi wiadomo, badane tylko przygodnie, a przecież zasługiwałby w zupełności, aby zbadano działanie tegoż dokładnie w którymkolwiek zakładzie dla

Bada się często działanie rozmaitych trucizn, z któremi człowiek rzadko, albo wcale się nie ztyka, a nie bada się rzeczy, z któremi tysiące ludzi jest w bliskiej styczności. A przecież działanie to, o ile wierzyć można rozmaitym opowiadaniom, jest nader cieka-wem. Osobiście nie widziałem ludzi rozweselonych, czy pijanych gazem naftowym, ale I jak fama niesie zdarzenia bywają dziwne. Nie o humorystyczną jednak stronę mi chodzi, ale o działanie trwalsze na organizm ludjki.

W r. 1903/4, jeżeli się nie mylę, ankieta lekarzy w Borysławiu i innych stron orzekła, że gazy naftowe nie tylko nie działają szkodliwie, ale są, lub wydają się być skutecznymi w początkach gruźlicy. Zauważono bowiem, że robotnicy naftowi, u których sprawdzono początki tej choroby, doznali trwałego polepszenia. Jeżeli można temu wierzyć, a sądzę że opinia lekarzy musiała się chyba oprzeć na pewniejszych dowodach, (o działanie to musiałoby być nadzwyczajnie skutecznem, jeżeli się zważy, że przeciętny robotnik nie zachowuje środków hygienicznych i nie ma tak dalece zkądinąd szans do pozbycia się choroby, a chociażby do polepszenia zagrożonego stanu zdrowia.

Sądząc z własności ropy i destylatów naftowych, jako istotnie silnych trucizn, zwłaszcza dla niższych organizmów⁷, działających silnie antiseptycznie, można bezwątpienia oczekiwać działania analogicznego od gazów naftowych. Rzecz wymaga studyum i warta jest tego. Mojem przekonaniem, jakkolwiek może ono wydać się zbyt śmiałem, lub nie-uzasadnionem, jest, że iuhalacye gazem naftowym, odpowiednio stosowane, mogłyby dać nadspodziewanie dobre rezultaty w leczeniu gruźlicy. Zauważone już raz działanie gazów naftowych na chorych powinno bądź co bądź dla pp. lekarzy stać się bodźcem do dalszych systematycznych prób na tej drodze, z pewnością mniej awanturniczych i mniej ryzykownych jak zalecane reklamą leczenia przy pomocy rozmaitych szumnie brzmiących antituberkulin.

Analizy gazów przeprowadzić nie mogłem, gdyż nie rozporządzam odpowiednimi środkami; oznaczyłem tylko gęstość gazu we flaszce Chancel’a.

Gęstość gazu przy 10° C i 714 mm słupa rtęciowego wynosi w odniesieniu do wody 0*000846, w odniesieniu do powietrza 0*6543.

1 m³ gazu waży więc 846 gramów.

Obliczony na podstawie gęstości ciężar drobinowy gazu wynosi 18*80; jest więc większym jakby to odpowiadało dla metanu czystego, którego ciężar drobinowy wynosi

od węgla.

W Galicyi mieliśmy w r. 1904 149.104 metrów' rur gazowych. W ostatnich latach gazy są ekonomiczniej traktowane, chociaż w ogólności dużo jeszcze pozostaje do życzenia. Gdyby skarby te, które pod uderzeniem dłuta wiertniczego niepowrotnie ulecia- « ły i ulatują dotychczas w przestworza, można było odzyskać i obdzielić nimi mieszkańców Galicyi, to zapewne nie mielibyśmy między sobą ani jednego biedaka w kraju, ani jednej nędzy, którą mimo tych bogactw i wśród tych bogactw tak często jednakże się spotyka.

16. Jestto również dowodem, źe w gazie bo-rysławskim znajdują się oprócz metanu wyższe węglowodory, co analiza powinnaby stwierdzić. Fakt również, że z gazu naftowego można przez wymroźenie otrzymać pewną lośó gazu skroplonego, jest również tego idowodem.

Gazy w niektórych okolicach jak n. p. w Rajskiem, przeprowadzane przez rurkę w U zgiętą, syfon, skraplają się częściowo i przez umieszczony na dole syfonu kurek można odpuścić płyn klarowny, eter naftowy, wrzący w zwykłej temperaturze pokojowej.

Nad skraplaniem gazów naftowych pracowali w kierunku praktycznym pp. inź. Wolski, dr. Dąbrowski, dr. Smoluchowski i życzyć by sobie należało, aby praca podjęta dalej w tym kierunku pozwoliła na większe wykorzystanie gazów, aby stworzyła przemysł gazów skroplonych, którymi nowoczesna technika posługuje się z wielkiem powodzeniem.

Gaz naftowy nie nadaje się do oświetlania wprost palnikami otwartymi — siła jego świetlna nie jest tak wielką. Należałoby go wpierw karburować (nawęglać).

Wybornie jednak nadaje się do oświetlania palnikami auerowskimi, przy których nie świetlność gazu, ale siła opałowa rozstrzyga o intenzywności światła, a właśnie wartość opałowa gazu naftowego jest bardzo znaczną. Engineers Society West Pensylwania stwierdziło przez bezpośrednie próby parowania, źe 1 kg. gazu można odparować 20‘3l kg. wody, a 1 kg. węgla tylko 9 kg. Gaz naftowy więc ma 2‘26 większą wartość opałową

100 stóp³ (2.831 m³) gazu według Phi-lipps’a wywiązuje przy spaleniu 28507 kalo-ryj, czyli 1 kg. gazu(l-2m³), borysławskiego przypuszczalnie daje 11900 kaloryj.

Jak wiadomo, krajem obfitującym w naturalne źródła gazowe są Stany Zjednoczone Ameryki, głównie stany Pensylwania, Ohio i Indiana i tam też gazy znalazły bardzo szerokie zastosowanie, są eksploatowane ra-cyonalnie, nad czem czuwają osobne ostre i ścisłe ustawy.

Aby dać obraz jak olbrzymie zastosowanie znajdują gazy naftowe, pozwolę sobie przytoczyć niektóre daty. I tak w ostatnich latach dostarczaniem gazów zajętych było 2.347 osób, firm i towarzystw, które zaopatrywały w gaz 712.577 domów prywatnych i 6.333 warsztatów, fabryk i t. p. Około 4'6 milionów osób korzystało ze światła i opału, a 5 milionów ze światła gazowego.

Statystyka urzędowa Stanów Zjednoczonych ocenia wartość zaoszczędzonego w skutek opalania gazowego węgla w r. 1904 na 38 milionów dolarów (około 190 milionów koron).

Nie mam zamiaru powtarzać, dlaczego przemysł naftowy nie daje tego co dać mógłby; składają się na to rozmaite przyczyny, ale jedną cechę niech mi wolno będzie podkreślić, cechę bardzo charakterystyczną dla naszego przemysłu — pracy w nafcie, a tą jest gorąezkowość, tlory wczość, negacya tego, co wyraża przysłowie łacińskie „festina lente“ — śpiesz się powoli — zbyteczna lub nadmierna ryzykowność ze względu na zamierzony efekt i bezpieczeństwo materyalne i życiowe — ztąd często straty, ztąd też i katastrofy. Pożary szybów powstają n. p. z powodu rozgrzania się łożysk rolki. Ma się istotnie wrażenie, że nie ma na tu środków, że tak trudno temu zapobiedz, bo wszak-źeź bez wątpienia byłyby te środki zastosowane.

Tak pożałowania godna katastrofa, druzgocząca życie dwojga młodymh ludzi ma tło bardzo zbliżone:

Niedbałe, czy też nieumiejętne zmontowanie przewodów gazowych.

Zapewne trudno się nieraz od wypadku

roz-

ochronić, ubolewamy nad ofiarami i współczujemy z tymi, którzy z powodu czasem błahego ponoszą straty ; nie dziwimy się również tym, których wypadek dopiero mógł pouczyć, lub przypomnieć rzecz znaną, ale w pracy technicznej za pewnik uznać możemy, że „to jest tanie co drogo kosztuje“ (pieniędzy i czasu), że taniość jest często rozrzutnością, a pośpiech hazardem ; następnie wymagać już nawet możemy, aby wypadki podobne były raz na zawsze pouczającymi i zniewalały do zapobiegania im w sposób najbardziej radykalny.

Nad zformułowanymi więc w zeszycie 24. „Nafty“ wnioskami, wynikłymi z dysku-syi a zdążającymi do zapobiegania na przyszłość wypadkom eksplozyi gazów, nie należy przejść do porządku dziennego, ale je zrealizować. Podniesiona przez p. Pierścień-skiego i rozwinięta następnie w dyskusyi przez p. Kleberta sprawa regulowania zmiennego ciśnienia gazów borysławskicli ma nie mniejsze znaczenie od projektowanego przeze-mnie perfumowania gazów, które w praktyce wykonuje się wszędzie tam, gdzie w użyciu jest gaz bezwonny.

Najlepiej wykonana instalacya przez ludzi fachowych, nie jest w stanie zabezpieczyć od pewnych nieszczelności, które z czasem mogą powstać od przypadkowego pęknięcia rurki gazowej, lub otworzenia mimowolnego kurka gazowego i t. p. — o tern świadczą bądź co badż czeste fakty.

Jakaż więc pozostaje kontrola, czy w powietrzu nie nagromadziła się mieszanina wybuchowa, skoro zawartość 5% gazu najczulsze powonienie nie jest w stanie zauważyć, tern mniej, jeżeli się w atmosferze tej jakiś czas przebywa?

Laboratoryum Stacyi doświadczalnej Gal. Tow. magazynowego w Borysławiu.

J. Gruszldeivicz.

Protokół

zwyczajnego rocznego Walnego Zgromaezenia

odbytego w Drohobyczu dnia 3. lutego b. r.

Porządek dzienny:

1. Odczytanie protokołu z ostatniego Walnego Zgromadzenia.

2.    Sprawozdanie sekretarza za r. 1906.

3.    Sprawozdanie komisyi rewizyjnej.

4.    Udzielenie absolutoryum ustępującemu Wydziałowi i biurowi.

5.    Uchwalenie budżetu na r. 1907.

6.    Wybór Wydziału: a) prezesa, b) 2 wiceprezesów, c) 14 członków Wydziału, d) 3 członków komisyi rewizyjnej.

7.    Wnioski i interpelacye.

Zgromadzenie zagaja pan prezes G o-

rayski w obecnoci pięódziesięciu kilku członków Towarzystwa, wskazując na to, iż w roku ubiegłym sprawozdawczym Towarzystwo załatwiło kilka bardzo ważnych spraw dla przemysłu naftowego, dalej odczytuje telegram wiceprezesa dra Steczkowskiego, który usprawiedliwia swoją nieobecnośó na Zgromadzeniu słabością.

ad 1. Sekretarz dr. Bartoszewicz odczytuje protokół z ostatniego Walnego Zgromadzenia, który bez zmian zostaje przyjęty.

ad 2. Drukowane i rozesłane członkom Towarzystwa przed Zgromadzeniem sprawozdanie z działalności Towarzystwa (vide nr. 1. i 2. „Nafty“) dr. Bartoszewicz uzupełnia jeszcze, zdając sprawozdanie z ankiety rządowej odbytej w styczniu b. r. w sprawie ustawy naftowej, z posiedzenia stałej delegacyi zjazdu górników polskich, na którem uchwalono założenie ogólnego związku górniczego, wspomina o akcyi Towarzystwa przeciwko importowi z zagranicy oleju solarowego, omawia zamierzoną działalność Towarzystwa w sprawie reformy ustawy podatkowej, podnosi konieczność przeprowadzenia kandydatów przemysłu naftowego przy przyszłych wyborach do parlamentu i sejmu, wreszcie, przechodząc do sprawozdania kasowego, wskazuje na to, iż w ramach dotychczasowego budżetu coraz trudniejszem jest spełnienie zadań Towarzystwa.

ad 3. Imieniem komisyi rewizyjnej zdaje sprawozdanie pan Iwo Pieniążek. Sprawdzając pozycye przychodów i rozchodów księgi kasowej, komisya znalazła rachunki w porządku zgodnie z asygnatami, pozycye chodu pokryte odnośuemi pokwitowaniami, wydatki zgodne są z uchwalonym budżetem, tylko pozycya wydatków nadzwyczajnych jest wyższą, co znajduje usprawiedliwienie w po-

39

kryciu przez Towarzystw* o niedoboru podróży delegacyi do Petersburga, której koszty nie pokryły firmy całkowicie, Komisya rewizyjna stawia wniosek udzielenia Wydziałowi i se-kretaryatowi absolutoryum z rachunków za r. 1906. Ponadto komisya stawia wniosek : „Walne Zgromadzenie zechce uchwalić, aby na przyszłość dodatki produkcyjne w wysokości 0 3 halerza od cetnara metrycznego były ściągane przez „Petroleę“ przy obliczeniach z komitentami będącymi członkami Krajowego Towarzystwa naftowego na rzecz tego Towarzystwa“.

Pan Gawroński stawia wniosek:

ROZCHODY:

„Walne Zgromadzenie uchwala odnieść się do komitetu zaufanych „Petrolei“, aby ten uchwalił ściąganie przez „Petroleę“ na rzecz Towarzystwa naftowego ¹/₂ halerza od cetnara metrycznego ropy oddawanej do „Petrolei“ na sprzedaż“. Wniosek popiera p. hr. Zamoyski. Pan dyrektor Werber stawia wniosek, aby dodatek ten ściągały towarzystwa transportowe tak, aby cała produkcya w ten sposób została opodatkowaną.

Uchwalono wniosek p. inź. Gawrońskiego i komisyi rewizyjnej co do absolutoryum.

Pensya sekretarza Pensya urzędnika Płaca woźnego Koszta podróży Czynsz za lokal Opał i światło Zakupno inwentarza Wydatki kancelaryjne (portorya, stemple, telefon, druki etc.) Prenumerata pism Asekuracya życiowa sekretarza Podatki

Centralny Związek fabryczny Subwencya na czasopismo „Nafta“ zaległa 1.500 kor., na r. 1907 3.000 kor.

Nadzwyczajne

6.000 kor, 1.200 „ 650    „

2.500 „ 1.600 „ 250 „ 700 „

c— co

300 „ 150    „

100 „

4.500    „

300    „

Razem 19.250    „

Saldo na rok 1908 — kor. 654-74.

Pan Kiesler stawia wniosek o wyrażenie Prezydyum i ustępującemu Wydziałowi Towarzystwa podziękowania za działalność, co Zgromadzenie uchwala.

Pan Długosz stawia wniosek, by wyrazić podziękowanie i uznanie sekretarzowi Towarzystwa drowi Bartoszewiczowi za jego działalność w Towarzystwie; Zgromadzenie przyjmuje ten wniosek oklaskami.

ad 4. Imieniem komisyi rewizyjnej w dalszym ciągu p. Iwo Pieniążek referuje budżet Towarzystwa na r. 1907, a mianowicie:

Budżet jednogłośnie przyjęto, ad 6. Następuje wybór Wydziału. Prezesem przez aklamacyę wybrano pana G o-rayskiego; wiceprezesami również przez aklamacyę pp. dr. Jana Steczkowskiego i W. H. Mac-Garveya.

Na członków Wydziału głosowano kartkami osobiście i przez pełnomocnictwa. Wybrani zostali :

DOCHODY:

Saldo z r. 1906 Wkładki à K. 50 Wkładki à K. 25 Zaległości z r. 1906 Związek techników wiertniczych Subwencya Wydziału Krajowego Dodatki produkcyjne z kopalni Dodatki od rafineryj

404-74 2.000-— 1.500-— 1.500-— 1.000--1.000'— 12.000-— 500-—

Pp. Władysław Długosz (134 gł.), Franciszek hr. Zamoyski (134 gł.), dr. Artur Gol dh a mer (134 gł.), Adolf Kies-ler (134 gł.), Julian Pierścieński (134 gł.), Władysław Włodarczyk (134 gł.), dr. Marceli Fraenkel (131 gł.), Schulim Schreier (128 gł.), Zygmunt Bielski (127 gł.), Kazimierz Gąsiorowski (124 gł.), Stanisław Żukowski (124 gł.), Stanisław Mars (120 gł.), Zygmunt Le w akowski (113 gł.) i dr. F. G. Mac-Garvey (109 głosów).

W mniejszości zostali Bolesław Ło-dziński (37 gł.), Tomasz Łaszcz (25 gł.), W. Stawiarski (18 gł.), dr. H. Feuerstein (6 gł.) i Jan Langier (3 gł.).

Do komisyi rewizyjnej wybrano pp. Bolesława Łodz ińsk iego, Iwona Pie

ad 7. Przy ostatnim punkcie zabierali głos pp. Felicyan Dembowski interpelując, czy minimum kopalni 12.000 m², przewidziane w projekcie nowej krajowej ustawy naftowej, musi być koniecznie w jednym kawałku, czy może składać się z dwćcli przedzielonych u. p. drogą. Prezes odpowiada, iż jest to rzecz interpretacyi ustawy, która jeszcze wyjaśnioną nie została. Pan dyrektor Werber prosi Wydział Towarzystwa o zajęcie się sprawą, aby surogaty woskowe nie były importowane do Austryi za zniźonem cłem czego domagają się niektóre fabryki cerezy-ny; sekretarz Towarzystwa przyobiecał sprawę tę zbadać i poczynić odpowiednie kroki.

UProd^jL 1^:037-a, rop37- tt\7"    037-1.

Grudzień 1906.

Miejscowość

Zapasy dnia 30. listop. 1906

Produkcya c. m.

Ekspedycya c. m.

Manko i zużytkowanie na kopalni

Zapasy dnia 31. grud.

1906

Potok

Rogi

Równe

Tarnawa-Wielopole -Zagórz Krosno

Reszta kopalń G-alicyi zach.

36.476

14.100

11.213

350

39.013

10.434

1.332

2.535

800

11.163

1.045

1.200

72

400

1.773

55.156

15.100

17.981

4.800

47.475

121.246

24.750

38 869

700

106.427

90.955

21.820

34.623

700

77.452

razem

7.750

315.312

78.302

105.293

283.303

Borysław-Tustanowice

Schodni ca

Urycz

Mraźnica

Reszta kopalń G-alicyi wschód.

3,503.456

142.901

114.453

486.000

416.392

20.000

6.985

10.720

33.500

14.400

1.000

10.300

36.074

2.000 .

23.340

2.500

3,553.064

138.327

103.013

1.448

5.600

500

6.037

1.800

13.620

razem

3,778.515

545.200

482.854

26.800

3,814.061

Łącznie

4,093.827

623.502

588.147

34.550

4,097.364

Niema chyba dwóch zdań, że żóraw kanadyjski, szczególniej z urządzeniem do łyżkowania systemu Mac Garveya, w swej

Korespondeneya.

Borysław, 20. stycznia 1907.

Dziwnie zarozumiali jesteśmy na t. zw.

Ogromnie na czasie poruszył pan radca idealnej prymitywności, nie nadaje się dla Zarański kwestyę zapobiegania pożarom w szy • wierceń obecnie tak głębokich szybów, a tem bach naftowych eksploatacyjnych, a co z tem więcej do łyżkowania i tłokowania czyli eks-w parze idzie, zmianę i ulepszenia źórawi ploatacyi ropy. wiertniczych.

„nasz kanadyjski ulepszony sposób wierne-    zawsze z postępem czasu, nadal mimo zaka-

niau ! Ileż to razy słyszało się i spotykało    zów używa starych popuszczadeł, gdyż mi-

łość postępu nie zdolna jest przezwyciężyć innej praktycznej strony starych, lubych popuszczadeł. Mianowicie zamiłowany w swoim zawodzie i sumienny kierownik powiada: „lepsze są stare popuszczadła, gdyż lepsza jest kontrola ludzi, zdała się słyszy, jak marsz się zaczyna lub kończy“! Mianowicie pies skacze po zębach rolki zębatej, a z tego powstaje miła uchu muzyka: Tra, tra, ra, ra... Takich kurantów mamy więcej, my bowiem zastanawiamy się nad wszystkiem, badamy przyczyny i skutki! to też nasza technika

wiertnicza stoi dziś najwyżej! Do jakich kon-kluzyj i obserwaoyj my nie dochodzimy! Zapewniano mnie n. p., iż pewien z techników wiertniczych, badając gruntownie i zastanawiając się doszedł do przekonania, iż rwaniu się czopków sztaugowych zapobiega częste i dokładne smarowanie ich łojem!!

Są to spostrzeżenia mające może i doniosłe znaczenie, lecz niestety dotychczas poza obręb pewnych sfer naszych nie wyszły. Wracam więc do mojego tematu, t. j. do ulepszeń i poprawek borkranu kanadyjskiego.

He to narzekań ciągłych słyszy się, że bremza nie trzyma, iskry daje eet., ect. Mimo to prócz strasznie małych wyjątków, nikt nie zmienia średnicy koła podbremzowego i nikt prawie nie daje zamiast kutego lanego żelaza! Dlaczego? Bo już taki zwyczaj! Jeszcze w Słobodzie używano tylko kutych kręgów tarciowych!

Ile to my niedogodności mamy z szajbami drewnianemi, ile one nas poprawek, stójek kosztują, jakie one niepraktyczne! gdyż i pasy źle biorą, drą się i t. d. ; mimo to my i dwutysięczno metrowe szyby wiercić będziemy na drewnianych szajbach ! A całe to sprzęgło pasowe czy nie dałoby się o wiele lepiej zastąpić sprzęgłem tarciowem lub in-nem? Ile to pasów zjada ta nasza ulepszona kanadyjka! Po prostu krocie wpychamy w łapy zagranicznych fabrykantów.

Opowiadania o czuciu, jakie sie ma pasem i o potrzebie sprzęgła pasowego do szto-sowania, to czcze wyrazy, tak samo można to osiągnąć i innemi sprzęgłami o wiele pra-

artykuły w „Nafcie“ i innych technicznych gazetach, pełne uznania dla siebie samych słowa : „myśmy ten system tak zmienili i ulepszyli, że Kanadyjczyk nie poznałby swojego systemu“! Na ozem te ulepszenia polegają, mimo najlepszych chęci dopatrzeć się nie mogę. Kanadyjczyk, aby zbaranieć ze zdziwienia na widok naszego obecnego ulepszonego borkranu nie potrzebuje fatygować się przez ocean! Obejdzie się mniejszym kosztem, nie zadając sobie wiele fatygi. Zamówi bowiem cennik narzędzi wiertniczych „Oil Weil Supły Corapauie“ i w nim zobaczy fotografię rygu kanadyjskiego, który ni-czem nie różni się od naszego „ulepszonego“.

Przejdźmy jedną część za drugą, zbadajmy o ile i co ulepszono. Otóż pierwsze, co w oczy uderza odrazu, to łyżkowanie linowe, którego dawniej nie było. Rozróżniamy dwa systemy, pierwszy starszy Mac Gar-veya, drugi nowszy Perkinsa! Nazwiska same świadczą, że wynalazcy nie galicyanie, więc nie nasza zasługa. Dalej bębny’ obydwa t. j. tak świdrowy jak łyżkowy ulepszone.

bębnowa o dwa cale

A tak, gdyż mają wały grubsze, kołnierze szersze i są silniejsze; zatem znaczne ulepszenia i poprawki! Szajby — pasowa o 4 cale powiększona,

zmniejszona, kołnierze u postępowych bor-kranów zniesione, krzyże o jeden cal grubsze! a co, czy nie zdumiewające ulepszenia! Wał korbowy o 20 mm grubszy w średnicy ! także ogromne ulepszenie! Jedynie popuszczadła faktycznie ulepszono, gdyż .gdy się działy ciągłe wypadki z ludźmi Urzid górniczy zabronił używać popuszczadeł z rolką zębatą.

Zaczęto używać t. zw. faukowskich popuszczadeł (mimo, że p. Fauek niema pretensyi do tego wynalazku). Prócz tego popuszczadło, które okazało się oszczędnym Kanadyjczykom za drogie, wynaleziono kilka innych systemów, mianowicie skombinowano stare kanadyjskie popuszczadło ze śrubą bez końca.

Na tę przymusową zmianę wielu rzuciło się, i tak mamy obecnie prócz t. zw. fauckow-skiego popuszczadła jeszcze Zdanowicza, Per-kińsa, Mikuckiego i t. d , co nie przeszkadza, iż wielu naszych techników, dążących ktyezniejszemi. Postępowa ludzkość stara się

na każdem polu pracę wykonywaną przez człowieka poruczyć maszynie, tylko my, postępowi wiertnicy nie uznajemy tego prądu, zostawiamy stare sprzęgło pasowe z przed-wiecznemi szajbami drewnianemi i z heblami z rygli dwucalowych. Spuszczamy się na siłę wiertacza, zmuszając go do wysiłków nadmiernych. Dlaczego? Chyba nie przez miłość postępu, praktyczność, lecz przez jakiś dziwny, wściekły konserwatyzm.

Jeżeli juz koniecznie chcemy się trzymać sprzęgła pasowego, to żądajmy tylko z Anglii cennika narzędzi systemu Kalixa. Borkran tego systemu jest zbudowany z żelaza, belki drewniane zamieniono tam trawersami żelaznemi, szajby drewniane żelazne-mi, heble drewniane kombinowanymi żelaznymi, którymi bez porównania lżej manipulować.

Najnowszy pożar na kopalni Laupen" mühlen i Ska. na Tustanowicach w przedsiębiorstwie pana inż. Łaszcza, naprowadza mnie na myśl by i u nas zastosować podobne ochraniacze, jak to już przy łyżkowa-niaoh w innych krajach jest w użyciu. Mianowicie proponuję by zamiast żelaznych ochraniaczy (manszetów) na mufy rur dawać ochraniacze miedziane. Tak samo, jeżeli rury trzyma się zawieszone na huczku, obić huczek z góry w środku blachą miedzianą. W końcu ławkę wiertniczą obić i obłożyć dokładnie kawałkami pasa parcianego. Jestem przekonany, że jeżeli dokładnie na te ostrożności zważać się będzie, pożarów z uderzeń przy ławce, t. j. takich jak ostatni u Łaszcza i u Spitzmanów nie będzie.

Wit Sulimirslci.

Ponieważ wskazanem jest ze względu na bezpieczeństwo ludzi usunąć łyżkowanie z źórawia wiertniczego, można znowu obejść się bez wynalazku,

co w innych krajach już używają t. j. osobny, po drugiej stronie maszyny stojący żóraw, względnie bęben łyżkowy.

Jak już na początku tej mojej korespondencji zaznaczyłem, poruszył pan radca Zarański bardzo na czasie kwestyę zapobieżenia pożarom. Zwołane zgromadzenie przez pana radcę Zarańskiego wybrało ściślejszy komitet, który prace swoje już rozpoczął.

A wobec tego, że pracami kieruje nasza władza jest nadzieja, że w krótkim czasie doniosłe zmiany nastąpią dla dobra techniki i dobra pracowników. Piękniejby było, gdyby inicyatywa od nas techników samych a nie od naszej Władzy górniczej wyszła. Lecz nasza inicyatywa i praca miałaby do walczenia z ociężałością, konserwatyzmem i sknerstwem nas samych, czego najlepszym dowodem wynalazki Wolskiego, Zdanowicza, Mi-kuckiego i Włodarczyka. Dziękujmy więc Panu Bogu, że mamy na naczeloem stanowisku nie austryackiego formaliste, lecz urzędnika obywatela i jako dank popierajmy je- 100 metrów głębokości wynosi zaledwie 5° C.

Jeżeli więc będziemy pompowali ropę zwykłą pompą, to ta podnosząc się ku górze, musi przechodzić przez dość długi pas których temperatura leży popod punk

Pompa z ogrzewaniem

do

tylko zastosować to,

pompowania silnie parafinowych rop z szybów.

Patent na Austryę I. 27256/06 znak aktów 1524/06 właściciel patentu p. L. Szul.

Znaną jest powszechnie rzeczą, że ropa borysławska nie daje się pompować z powodu wysokiej zawartości parafiny i ciał żywicowatych. Zawartość tych ciał sprawia, że już w tamperaturze około -j- 10° C ropa ta zastyga, a im temperatura niższa, tem kon-systencya tej ropy silniejsza.

Jak wiadomo w ziemi nawet w lecie panuje dosyć niska temperatura; jest ona najniższą w głębokości około 20 metrów od powierzchni ziemi, a jest równą przeciętnej rocznej temperaturze danego miejsca. Podczas badań fizycgraficznych Galicy i znaleziono, że dla okolicy Borysławia średnia roczna temperatura wynosi około -j- 7° C, taż sama będzie najniższa w podziemiu Borysławia; w tej temperaturze ropa borysławska całkowicie się zestala. Idąc w głąb ziemi popod 20 m znachodzimy, że temperatura wzrasta, ale wzrost ten jest bardzo powolny, bo na

go usiłowania, oddając mu do dyspozyeyi ; nasze wiadomości praktyczne i naszą pracę dla dobra naszego rodzimego przemysłu.

rur,

oziębia się więc od;

tem krzepnięcia ropy rur, zastyga i na nich się osadza. Na tej skrzepniętej warstwie osadza się druga i t. d. aż w końcu wypełni się cała rura zastygłą j masą, wobec czego ruch drutów pompowych a tem samem i pompowanie ustają.

Hypotezę tę naukową potwierdza doświadczenie w całej pełni.

Pompa, na którą otrzymałem patent usuwa zupełnie przyczynę dla której nie można ropy w Borysławiu pompować.

Dołączony rysunek przedstawia przekrój szybu wraz z zapuszczoną weń pompą mojego pomysłu.

gggg hhhh iiii są to hermetyczne rury, któremi szyb zarurowano.

Pompy w ścisłem tego wyrazu znaczeniu używam takiej samej, jak dotychczas w innych kopalniach jest używana, a więc według rysunku oooo jest głowica pompowa, mmmm są rurki pompowe, zz zwykła pompa, ww druty pompowe. Przed zapuszczeniem tej pompy do otworu świdrowego zapuszcza się najpierw tak zwany płaszcz do ogrzewania (Wärme-Mantel) wyrysowany na rysunku i oznaczony nnnn.

Płaszcz ten składa się z rur hermetycznych o średnicy, o której poniżej. Przechodzi on u góry przez płytę żelazną ss, w której obok otworu na ten płaszcz, znajduje się drugi mniejszy, w który wkręca się rurkę zaopatrzoną kurkiem służącą do wypuszczania powietrza i gazów ze szybu. Płyta ss zamyka szyb. U góry na ten płaszcz nakręca się trojak tttt.

W płaszczu u dołu są rury perforowane — kończy się zaś np. lejkowatem zakończeniem, którem może się oprzeć na szeregu jakichś rur-traconek.

Boczny otwór trojaka tttt, po zapuszczeniu pompy, łączy się z przewodem parowym i puszcza się parę wodną, która wobec zamknięcia trojaka u góry płytą rr musi płynąć w kierunku wskazanym przez strzałki a więc ku dołowi szybu, musi więc nagrzewać rurki pompowe a tem samem i ich zawartość — jeżeli więc tą zawartością była zestalona ropa lub żywica, która uniemożliwiała pompowanie, to ta musi się stopić,

Pompa z ogrzewaniem

do pompowania siJnie parafinowych rop z szybów, Patent na Austryę L. 27256/06, liczba aktu 1524/06.

Własność L. SCHULA.

©Je.

JO

rEbA

i ' ii

I*

4

<5

Ë ri

frxf.

7/,

it W«4

W/////777

CL

Co do średnicy rur hermetycznych użytych na płaszcz, to ta musi być domierzona do średnicy rurek pompowych tak, aby przestrzeń pomiędzy mufką na rurce pompowe, a ścianą wewnętrzną płaszcza wynosiła jakie 5 mm, by tędy para i skondenzowana woda przecisnąć się mogły.

Głębokość, do której płaszcz ogrzewalny zapuścić należy musi być znaczną, w każdym razie popod 500 metrów, a im głębiej tem lepiej.

Można go poprowadzić aż niedaleko do dna szybu, by na przypadek, gdyby sama pompa została zatkaną parafiną lub masą żywicowatą, można i tę rozgrzać po podniesi niu jej o kilka lub kilkanaście pasów do góry, a tem samem po wprowadzeniu je] do płaszcza ogrzewalnego.

Personalia. P. Kazimierz Gąsiorowski, toryzowany inżynier górniczy, b. dyrektor kopalni wosku Gal. Banku kredytowego i b. dyrektor techniczny towarz. akc. „Petrolea“, otworzył biuro górniczo-techniczne w Dronobyczu.

Z Borysławia donoszą nam, że na kopalni „Sobieski“ firmy „Bracia Goldhammer & Ska“, w szybie położonym na granicy lasu szlacheckiego, na drodze ku Mrażnicy natrafiono w głębokości 784 m. na pierwszą, dość wydatną ropę. Po kilku wybuchach ropnych, z powodu rurowania 6” dy-menzyą, chwilowo dalsze wiercenie w piaskowcu ropnym przerwano.

Z Rajskiego donoszą nam: W szybie nr. 2 „Wacław“, na kopalni Macher & Ska otrzymano ropę w głębokości 450 m. około cysterny na dobę.

Jest to już trzeci horyzont ropny w tym szybie.

Ropa w Rajskiem jest wybitnie benzynową i z powodu wysokich obecnie cen na benzynę, przez wysoką wartość ropy podnosi się wartość kopalni.

Jak wiadomo rurociąg buduje się, a zbiornik na 1U0 cystern jest już oddany do użytku. Nr. 1 „Michał“ tej samej Spółki ma już około 700 m. i przeszedł powj^ższe 3 horyzonty, lecz nie eksploatuje się ropy, gdyż jest założony na głębokie I mierzą w 3 punktach rozpocząć wiercenia za ropą

Posiedzenie stałej delegacyi Zjazdu górników polskich odbyło się 1. i 2. lutego w Krakowie; obecni byli prawie wszyscy członkowie

delegacyi wybrani na ostatnim zjeździe; uchwa-Skondenzowana para wodna spadnie łono na podstawie referatu pana Rygera poczynić dno szybu, zkąd ją wraz z ropą wyniesie

za-

a tem samem i dalsze pompowanie stanie się możliwem.

e-na

pompa.

Domieszka wody do ropy utrudni krzepnięcie tej ostatniej.

KRONIKA.

KRONIKA.

au-wiercenie do 1.000 m. ; w szybie tym w obecnej głębokości są pokłady obiecujące. Firma „Kukach & Sussmann“, która nabyła grunta sąsiednie ma w najbliższym czasie rozpocząć wiercenia.

Zgon uczonego. 2. b. m. umarł w 72-gim roku życia profesor Mendelejew, znakomity chemik, który postawił swego czasu teoryę o nieorga-nicznem pochodzeniu ropy, przypisując tworzenie jej działaniu we wnętrzu ziemi pary wodnej i kwasów na karbidy (połączenie metali z węglem).

Komitet zaufania „Petrolei“ odbył 31. stycznia posiedzenie, lecz uchwał żadnych na posiedzeniu nie powzięto, posiedzenie miało charakter czysto informacyjny; ponowne formalne posiedzenie odbędzie się między 10—12 lutego we Lwowie, na którem ma być poruszoną sprawa wewnętrznej administracyi „Petrolei“ ; podczas tego posiedzenia będzie też prawdopodobnie ostatecznie zawarty układ „Petrolei“ z towarzystwami transportowemu kroki u firm górniczych, w ministerstwie i w Wydziałach krajowych galicyjskim i ślązkim celem założenia polskiej szkoły górniczej i sztygarówna Ślązku austryackim; dalej uchwalono statuty i łożenie ogólnego krajowego Związku górniczego, opartego na kołach powstać mających w większych ogniskach przemysłu górniczego.

Na Kaukazie wybuchł ponownie strajk robotników naftowych.

Z kartelu naftowego. Dnia 30. z. m. odbyło się w Budapeszcie miesięczne zebranie skon-tyngentowanych rafineryj, na którem uchwalono ! na miesiąc luty pozostawić ceny niezmienione i przeznaczono do sprzedaży dalszych 8 prc. kontyngentu. Kontyngent roczny obniżono ponownie o 1 prc., mimo, iż zbyt jest zadowalniający i przy obecnych cenach import z zagranicy jest wykluczony. Obniżenie kontyngentu rocznego, wynoszące dotychczas 20 prc. przedsięwzięto z tego powodu, iż rafinerye nie należące do kartelu zagarnęły znaczną część konsumcyi. Poza kartelem stoi znaczna ilość drobnych rafineryj, przeważnie węgierskich. W roku ubiegłym nie uwzględniono przy rozdziale kontyngentu rocznego drobniejszych rafineryj, reprezentujących 2 prc., tak że obniżenie wynosiło 17 prc. W roku bieżącym podniosła się ilość rafineryj nie obdzielonych kontyngentem do 3 prc., a obniżenie kontyngentu doszło do 20 prc. Mniejsze rafinerye galicyjskie reprezentują 70.000 c. m.

Wiercenia za naftą na Węgrzech. W okolicy Körösmezo nabyła przed jakimś czasem pewna firma na terenie naftowym wynoszącym około 7.000 morgów 120 uprawnień górniczych i za-

członkowie przystąpiły do Europejskiej Unii na- wej firmy, ftowej następujące firmy : „Standard Russe“ w No-

do 300 m. Rząd węgierski miał przedsiębiorców na i wnętrznych udzieliło w porozumieniu z Minister-10 lat uwolnić od podatku, przyznać udogodnię-    stwem handlu i rolnictwa panu inż. Augustowi

nia transportowe i subwencyę w kwocie 72.000    Rathowi jun, fabrykantowi we Wiedniu, konee-

koron za każdy otwór świdrowy doprowadzony    syę na założenie towarzystw a transportowego pod

do 800 m. O ile nam wiadomo próbowano już po-    firmą: „GalicyjskieTowarzystwo akcyjne dla trans-

przednio w Körösmezo wiercić za ropą, jednakże    portu i magazynowania ropy“ (G-alizische Rohöl -

Transport- und Magazinierungs-Aktiengesellschaft)

nie osiągnięto żadnego rezultatu.

Europejska Unia naftowa. Jako nowi worosyjsku, Achwerdoff & Co. w Groźnem i to-warzj^stwa „Pétroles de Grosny“, „Pétroles de Roumanie“ i „Pétroles de Galicie“, mające swą siedzibę w Antwerpii. Zastępcą tych firm jest Józef M. Waterkeyn, posiadający w Galicyi spoinie z firmą Angerman & Macher kopalnie w Borysławiu i Tustanowicach, tudzież udział w rafine-ryi nafty w Krośnie. Przez przystąpienie firmy J. W. Waterkeyn jest i galicyjski przemysł naftowy interesowany w Europejskiej Unii naftowej, zwłaszcza że i Spółka akcyjna „Schodnica“ przez stosunek swój do „Deutsche Bank“ jest jej członkiem.

Rafinery a nafty w Krośnie rozszerza swoje instalacye przez budowę parafiniarni, gdyż zamierza w najbliższym czasie przerabiać również i ropę parafinową.

Nowe towarzystwo transportowe dla produktów naftowych. Ministerstwo spraw we-z siedzibą we Wiedniu i zatwierdziło statuty no*

Powiększenie kapitału tow. „Vacuum Oil Company“. Austryackie towarzystwo „Vacuum Oil Company“ we Wiedniu, wraz z filią swą w Bukareszcie, podwyższyło w myśl uchwały Walnego Zgromadzenia swój kapitał akcyjny z 5 do 10 milionów koron, przez emisyę 500 nowych akcyj à 10,000 kor. wartości nominalnej.

Nowa rafinery a nafty na Węgrzech. „Chemiker & Techniker Ztg.“ donosi, iż grono kapitalisto w węgierskich zamierza założyć w Szeged rafineryę nafty, z kapitałem zakładowym 600.000 koron.

Ażeby uregulować nakład naszego wydawnictwa, prosimy naszych P. T. Abonentów o wyrównanie prenumeraty na rok bieżący, względnie odnowienie jej na rok przyszły. Kto nie pragnie abonować, raczy zwracać przesłane numery z powrotem.

Administracya czasop. „Nafta“.

r,c

■ §*%

Przegląd Górniczo-Hutniczy

Czasopismo poświęcone sprawom przemytłu górniczego i hutniczego (ze szczególnem uwzględnieniem przemysłu górniczego i hutniczego w Królestwie Polskiem).

BIURO

Wychodzi 1-go i 15-go każd. mieś,

Przedpłata:

technicznej, prawnej i handlowej porady, tudzież pośrednictwa w sprawach górniczych

KAZIM. KOSTKIEIflllCZA

w Dąbrowie:

rocznie

półrocznie

kwartalnie

10 rnb.

5    „

2    „    50 kop.

Z przesyłką pocztową (w kraju i granicą) :

za-

12 rub.

5 „

3 »

Cena jednego numeru 60 kop.

rocznie

półrocznie

kwartalnie

%xi-i

Adres Redakcyi:

Dąbrowa (gubernia Piotrkowska) w gmachu resursy.

Numery okazowe na żądanie bezpł.

zaprzysiężonego inżyniera górniczego, em. c. k. starszego komisarza górniczego, b. naczelnika c. k. Urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle, b. te urzędnika gal. kopalń soli, kopalń nafty i wosku ziemnego etc.

£8

rr

warzelń

vr SANOKU.

VU. Sikorski & J. Seidenstein

•w ZEIroénie

filie: w BORYSŁAWIU i ZAGÓRZU

Utrzymują stale na składzie:

oraz

KOTŁY i MASZYNY PAROWE, KOMPLETNE URZĄDZENIA i wszelkie NARZĘDZIA do głębokich wierceń.

Jako specyalność polecają:

ŻURAWIE WIERTNICZE, POPUSZCZA-DŁA najnowsz. systemów, WIELOKRĄŻKI z ulepszonym przyrządem do smarowania, SZTANGI RATUNKOWE z końcami nie-spawanymi (z jednego kawałka).

Pasy wiertnicze

URSUS“

w najlepszej jakości i t. d. i t. d.

L-J

t ROBERT KERN f

Zastępstwo Witkowickiej fabryki rur.

Centralne biuro dla Galicyi we Lwowie, Kopernika 18

z bogato zaopatrzonemi składami w Borysławiu i Krośnie wykonuje

w najkrótszym czasie dostawy wszystkich dymenzyi kutych rur gazowych, wodociągowych i parowych, czarnych, pocynkowanych i asfaltowych wraz z przynależnymi łącznikami; dostarcza rury płomienne do kotłów parowych, rury wiertnicze hermetyczne, rury pompowe, stalowe rury mułowe, obciągane jutą, węże z rur dla gorzelń, browarów itp., maszty dla elektrycznych urządzeń i przeniesienia siły, tudzież poleca jako specyalność wyroby szwejsowane z blachy kutej a wyrabiane w nowo urządzonym we Witkowicach zakładzie spajania za pomocą gazu wodnego, a mianowicie: Rury wiertnicze hermetyczne ponad 12 cali zewnętrznej średnicy aż do 2000 mm. średnicy, rury Gallo-way’a, fasony wszystkich gatunków, recypienty gazowe, cysterny naftowe z dnami spajanemi, kotły do amoniaku itd.

Wyłączne Zastępstwo we Witkowickich rurach z lanego żelaza i fasonów do przewodów gazowych i wodnych.

Zastępstwo fabryki narzędzi firmy Blaua i Ski we Wiedniu.

ii.

Oferty i cenniki ilustrowane, także i na armatury do urządzeń gazowych wodnych i parowych bezpłatnie i franko.

Adres na telegramy: Robert Kern, Lwów. — Telefon nr

'    |f*f-

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

A!s

SI

fctt

4J

we Lwowie

VEREIN FÜR HANDEL, GEWERBE UND ACKERBAU IN LEMBERG.

«■»fr frf

~*o'm

na

-H»É

81

Wyłączne zastępstwo na Galicję :

Fabryki rur Mannesmanna w Komotau, c. k. fabryki lin drucianych w Przybramie, oraz Galicyjskiego karpackiego naftowego Tow. przedtem Bergheim & Mac Garvey w Glinniku maryampolskim.

Dyrekcya we Lwowie, Ossolińskich 15. % Filie Towarzystwa w Gorlicach, Borysławiu i Potoku.

Konto p. k. o. 825 991.

Racli. bieżący w Banku krajów.

Telefon Nr. 168.

Towarzystwo dostarcza:

Rury wiertnicze, gazowe, pompowe, do wodociągów i inne wszelkiego rodzaju. Maszyny i kotły parowe. Narzędzia wiertnicze. Liny druciane we wszelkich, wymiarach. Kompletne urządzenia do elektrycznego oświetlania. Eittingi, kurki, połączenia itp. Wszelkie materyały potrzebne tak przy instalacyi jak i popędzie maszynowym.

Zastępując firmy lub sprowadzając towary, towarzystwo kieruje się przedewszystkiem myślą przewodnią dostarczenia swojej klienteli maszyn, narzędzi i materyałów pierwszorzędnej jakości.

Adres telegraficzny: Towarzystwo handlowe Lwów, Ossolińskich.

Telegramm-Adresse : Handelsverein Lemberg, Ossolińskich.

IS

|S**-

=iF

iS

;<h~

IS

18

istf"

18

iF-

fcr

«H«-*

„PEZEMYStOWIEC“

LWÓW Akademicka 26

Telefon nr. 806.

WARSZAW A księgarń i a E. Wende i Spka.

Tygodnik popularny dla wszystkich

(dla spraw przemysłu, techniki i handlu)

WYCHODZI W KAŻDĄ SOBOTĘ RANO

od roku 1903.

pod redakcyą

inż. cyw. EDMUNDA LIBAŃSKIEGO.

OMAWIA:

1.    Sprawy przemysłu krajowego.

2.    Sprawy postępu technicznego i rozwoju produkcyi. Przemysł artystyczny i sprawy odnośnych rzemiosł.

4.    Sprawy zawodowej pracy kobiet.

5.    Informacye w nadsyłanych pytaniach i odpowiedziach.

6.    Nowości w dziedzinie wynalazków i patentów.

7.    Sprawy z różnych dziedzin.

8.    Głosy z kraju i t. d.

PRENUMERATA:

1 K. 20 h. miesięcznie 3 K. 50 h. kwartalnie. OGŁOSZENIA po 30 h. od wiersza. Przy zamówieniach kwartalnych znaczny opust. Rubryka „Co i gdzie wyrabia się w kraju“ rocznie (52 razy) 5 kor.

3.

! t „Przemysłowiec“ jest pismem popularnern dla wszystkich, podaje j ! bogatą postępową treść z różnorodnych działów rozwoju techniki ( ) i przemysłu. — „Przemysłowiec“ pomieszcza artykuły dotyczące i rozwoju przemysłu artystycznego, oraz bardzo obfitą kronikę tech-? niczuo-przemysłowa. W dziale „Sprawy kobiet“ daje odpowiednie ; artykuły dla zainteresowania szerokiego ogółu kobiet doniosłą i ! sprawą ich niezależnego bytu i produktywnej pracy. — „Przemysło-| S wiec“ prowadzi stały dział „Esperanto“, w którym informuje o roz-

<    j woju języka międzynarodowego. W odcinku pomieszcza „Przemy-; ) słowiec“ ilustrowane fejletony, „Z oosjeoów techniki i przemysłu“

<    <    pióraE. Libańskiego.

PRENUMERATA kosztuje: miesięcznie 1 kor. 20 hal. — 70 kopiejek kwartalnie 3 kor. 50 hal. — 2 ruble.

Nowi abonenci otrzymają gratis

„Ze świata postępu fecfinifoi i przemysłu“

(Ilustrowane szkice popularne)

Edm. Libańskiego.

Dotychczas wyszły: 1. Postęp techniki wojennej, 2. Podbój atmosfery, 3. Technika w boju o światło, 4. W krainie szkła i jedwabiu, 5. Perpetuum mobile.

Numery okazowe na żądanie gratis i opłatnie.

ty redaktor Roman Załoziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. J. Ziembińskiego.