NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego .

wychodzi 2 razy na miesiąc 5-ego i 20-e|o.

Premainerata -wynosi rocznie ±2 koron.

Komitet redakcyjny: Inż. Kl. Angerman, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 24.

Sprawy wewnętrzne naszego przemysłu naftowego. Nap. dr. Stefan Bartoszewicz. — Przemysł naftowy Stanów Zjednoczonych i rola jego w światowym handlu naftowym. — Z historyi krajowego Towarzystwa naftowego. — O emanacyi promieniotwórczej, źródeł wody i olejów skalnych. — Bogactwo naftowe Rumunii w urzędowem oświetleniu. — Źródła naftowe w Mezopotamii. — Kronika.

Znaną jest rzeczą, że produkcya ropy w Galicyi, w szczególności w Borysławiu i jego okolicy, ciągle wzrasta i obejmuje coraz dalsze obszary, które z powodu znacznej odległości od centrum produkcyi uważane dotychczas były jeszcze pod względem ropodajności za niepewne, choć przedstawiały wszelkie prawdopodobieństwo, że tam ropa się znajduje. Dzisiaj już i pod tym względem mamy pewność, jak wykazały szyby głębokie w Tustanowicach i Ratoczynie.

Wobec ciągle wzrastającej produkcyi zachodzi potrzeba budowy nowych rezerwoarów chcą tak łatwo udzielić zgody

ODEZWA!

Prosimy usilnie o jak najśpieszniejsze przysłanie prenumeraty, względnie odnowienie tejże, zwłaszcza tych P. T. Odbiorców, którzy mają zaległości.

Administracya „Nafty“,

Lwów, Krzyżowa 1. 39.

Sprawy wewnętrzne naszego przemysłu naftowego.

i zaliczkowanie coraz większych zapasów ropy, by cel organizacyi, jaką jest „Petrolea“, został należycie spełniony. Celem zebrania odpowiedniego kapitału na budowę nowych rezerwoarów i szybszej amortyzacyi tego kapitału „Petrolea“ dąży do podniesienia magazynowego z 12 halerzy na 18 halerzy od centnara ropy i podnosi prowizyę komisowej sprzedaży z 2% do 3%.

Zadania te są słuszne i nienapotykają na opór komitentów; natomiast z pewnym oporem ze strony szczególniej mniejszych producentów ropy spotyka się zamiar „Petrolei“ zredukowania dotychczasowych zaliczek z 2 koron 50 hal. na 2 korony. Dla uchwalenia tej redukcyi zostało w bieżącym miesiącu zwołane do Drohobycza zgromadzenie borysławskieh producentów i zgromadzenie to zostało odroczonem zapewne aż do stycznia bez uzyskania zgody na tę redukcyę mniejszych producentów. Rozstrzygnięcie za-dowalniające tej sprawy będzie niewątpliwie przedstawiało pewne trudności. Pewną taktyczną niezręcznością ze strony „Petrolei“ jest,* że występuje jednocześnie z trzema żądaniami obciąźającemi bardzo producentów. Nie można dziwić się, że producenci nie

na redukcyę zaliczek, gdyż w zaliczkowaniu w wysokości

przemysłu naftowego i dzisiaj trudno przewidzieć, czy taka zmiana wyjdzie na lepsze, czy na gorsze.

2 koron i 50 halerzy chcą oni widzieć to minimum ceny, przy jakiem koszta eksploa-tacyi ropy w Borysławiu jako tako się opłacają, gdy eena 2 koron przynosi juz straty. Jakolwiek obliczenie przeciętnej ceny może wypaść i wypadnie niezawodnie wyżej, skoro tylko kartel rafineryj się utrzyma, to jednak każdy, kto na utworzenie się „Petrolei“ patrzał, jako na gwarancyę utrzymania jakich takich cen surowca, w ciągłej redukcyi stopy zaliczkowej widzi osłabienie ogólnej o»'-ganizacyi,

do tej organizacyi. Producenci mniejsi zgadzają się na to, by nadwyżkę, jaka wyniknie z przeciętnego obliczenia, użyć na powiększenie kapitału akcyjnego „Petrolei“ i zamiast gotówki godzą się na otrzymanie akcyj, lecz obstają przy zaliczkowaniu 2 kor. i 50 halerzy, jako minimum ceny za ropę.

Z drugiej strony „Petrolea“ jest także w dość trudnem położeniu, gdyż w zaliczkowaniu ropy jest zależną od kredytu bankowego, udzielanego przez „Credit-Anstalt“, a wszelkie operacye bankowe liczą się z możliwością spadku cen ropy w razie rozbicia kartelu i nie chcą ponosić znaczniejszego ryzyka. Sanacya przemysłu naftowego jest możliwą tylko przez podniesienie eksportu nafty.

W roku obecnym eksport nafty dosięgnie cyfry 800.000 centnarów, co wymaga 2 mil. surowca naftowego, lecz przy stanie dzisiejszej produkcyi jest to jeszcze niewystarcza-jącem. Zniżenie taryf kolejowych w Niemczech na naszą naftę byłoby wstanie eksport podnieść i z tego względu zawarcie jaknaj-szybsze traktatu handlowego z Niemcami, przy którym uzyskanie tej zniżki jest spodziewałem, w interesie naszego przemysłu naftowego jest bardzo poźądanem. Podobno w Niemczech istnieje poważny zamiar budowy rafineryi nafty dla przeróbki ropy galicyjskiej.

Przy istniejących warunkach cłowych nie-wykluczonem także jest postawienie na Śląsku rafineryi przez „Vacuum Oil Company“, skoro tylko towarzystwa to uzyska koncesyę nowsze: przez wyższą instancyę, a wtedy ogólna sy-tuacya naszego przemysłu naftowego ulegnie zmianie, sięgającej głęboko w ukształtowanie się wewnętrznych stosunków i stanie się zależną jeszcze więcej od światowego stanu

Dr. Stefan Bartoszewicz.

Przemysł naftowy Stanów Zjednoczonych

i rola jego w światowym handlu naftowym.

W przedostatnim zeszycie tego czasopisma poświęciliśmy kilka uwag znaczeniu produkcyi ropy i nafty Stanów Zjednoczonych północnej Ameryki. Na zasadzie obliczeń p. Oliphanta, poczynionych w sprawozdaniu departamentu geologicznego, przytoczyliśmy za nim, że na każdą baryłkę nafty nieamerykaóskiej (rosyjskiej, galicyjskiej, indyjskiej i t. d.) przypada 2¹/2 baryłek nafty amerykańskiego pochodzenia. Ta przewaga ilości amerykańskich produktów naftowych (Amerykanie roszczą dla siebie także pierwszeństwo co do jakości) daje amerykańskiej organizacyi „Standard“ konieczną podstawę, aby mogła utrzymać swoją przewagę na rynkach naftowych całego świata i dążyć do ujarzmienia przemysłu naftowego w innych krajach.

w każdym razie traci zaufanie

Chcemy dzisiaj na podstawie statystycznego materyału za rok 1903, nagromadzonego w przytoczonem sprawozdaniu urzędu geologicznego w Waszyngtonie, oraz rzeczowego artykułu w rosyjskiej gazecie fachowej „Nieftiannoje Dieło“ ‘ pod tytułem „Wzrost produkcyi ropy w Stanach Zjednoczonych ] możliwość wpływu tejże na fabrykacyę nafty“ umieszczonego, rozpatrzeć kwestyę, czy zjawisko znacznego wzrastania produkcyi ropy w Ameryce ostatnimi laty oznacza rzeczywiście umocnienie amerykańskiego monopolu handlu naftowego.

Dajemy więc nasamprzód przegląd stosunków produkcyi ropy w ostatniem dziesięcioleciu, według stanów, podzielonych na takie, które oddawna produkują ropę i na

(Patrz tabelkę na następnej stronie).

Produkcya ropy w Stanach Zjednoczonych od r. 1894 do 1903 w baryłkach po 42 gal.

a) Stare tereny naftowe.

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1901

1902

1903

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1901

Pensylwania i Nowy Jork

19,019.990

19,144.390

20,584.421

19,262.066

15,948.464

14,374.512

14,559.127

13,831.996

13,183.610

12,518.134

Louisiana

Kansas

Zachodnia

Wirginia

8,577.624 8 120.125 10,019.770 13,090.045 13,615.101 13,910.630 16,195.675 14,177.126 13,513.345 12,899.395

Ohio

Indiana

Kentucky i Tenesse

16,792.154 3,688.666 19,545.233 4,386.132 23,941.169 4,680.732 21,560.515    4,122.356

18,738.708 3,730.907 21,142.108 3,848.182 22,362.730 4,874.392 21,648.083    5,757.086

21,014.231    7,480.896

20,480.286 9,186.411

b) Nowe tereny naftowe. Kolorado Teksas

Kalifornia

1.500

1.500

1*680

322

5.568

18.280

62.259

137.259

185.331

554.286

Inne stany

1902    548.617

1903    917.771

40.000

44.430

113.571

81.098

71.980

69.700

74.714

179.151

331.749

932.124

60

515.746 438.232 361.450 384.934 444.383 390.278 317.385 460.520    4,393.658

396.901    18,083.658

483.925 17,955.572

50

1.450

65.975

546.070

669.013

836.039

705.969

1,208.482

1,252.777

1,903.411

2,257.207

2,642.095

4,324.484

8,786.330

13,984.268

24,382.472

2.807

3.702

3.341

4.794

5.845

6.052

13.724

17.985

44.310

150.871

Ogólna produkcya.

1894 1895 1896 1897 1898

49.344.516 52,892.276 60,960.361

60.475.516 55,364.233

1899    57,070.850

1900    63,620.529

1901    69,389.194

1902    88,766.916

1903    100,461.247

Z ostatniej tabelki widzimy, źe produkcya amerykańskich pól naftowych wzrosła w ostatnich trzech latach bieżącego stulecia o prawie 58%, wykazując w roku ubiegłym kolosalną cyfrę 100 milionów baryłek. Z pierwszych tabelek natomiast nietrudno stwierdzić, źe przyrost ten rozkłada się w głównej części na stany Teksas i Kalifornię. W Stanie Teksas przed dziesięciu laty nie otrzymywano jesz cze zgoła ropy, w dwu ostatnich latach zaś stan ten przyczynia się do ogólnej produkcyi 18-tu milionami baryłek. Jeszcze większy udział ma Kalifornia, bo przeszło 24 mil. baryłek, to jest prawie jedna czwarta część ogólnej produkcyi ropy Stanów Zjednoczonych, a przed 10 laty nie wynosiła całego miliona baryłek. Zliczywszy cyfry produkcyi obu tych stanów, otrzymamy 37 2 milionów baryłek, czyli mniejwięcej tyle, ile wynosi cała zwyżka produkcyi amerykańskiej od r. 1900. W ten sposób dowiedzionem zostało, źe nadzwyczajny wzrost tej produkcyi pochodzi wyłącznic prawie ze stanów Teksas i Kalifornii. Oprócz nich także stan Kansas

Lwia część pozycyj drugiej kategoryi, bo w r. 1903 53⁻7%, pochodzi z Kalifornii. Surowiec kalifornijski jest produktem ciężkim, ciemnym, asfaltowym, nie nadaje się do fabrykacyi świetliwa, i faktycznie część jego miejscowe rafinerye przerabiają na asfalt, częścią służy wprost na opał. Oleje, pozostające z fabrykacyi asfaltu, używają bądżto jako paliwo, bądź przerabiają na smary. Nafty nie dają kalifornijskie ropy. Według Przejdźmy teraz do omówienia skutków, dra Dean’a, sekretarza Kalifornijskiego Tow.

wykazuje wzrost produkcyi, który sam dla siebie wziąwszy jest wprawdzie znaczny, jednak w ogromie produkcyi nie odgrywa żadnej roli. Z dawnych terenów tylko Indiana wykazuje pewien postęp, natomiast najważniejsze środowisko eksploatacyi ropy w Stanach Zjednoczonych, to jest Nowy Jork, Pensylwania, Zachodnia Wirginia i Ohio mają dotkliwy ubytek, nietylko w porównaniu do lat najbliższych, lecz także odleglejszych.

jakie z tego przesunięcia produkcyi ropy z dawnych wschodnich stanów na zachodnie wynikają dla fabrykacyi nafty. Wiadomo, że surowce tych dwu grup terenów, wschodnich i zachodnich, różnią się jakościowo bardzo znacznie, nierówne ilości świetliwa. Stare tereny we wschodnich stanach dają pierwszorzędne gatunki ropy, z niektórych gatunków z Pensylwanii, Nowego Jorku i Zachodniej Wirginii uzyskuje się przy amerykańskim sposobie fabrykacyi do 75% nafty. Ropa stanów południowo-zachodnich, Teksasu i Kalifornii, nie nadają się wcale do przeróbki

górniczego, w samym roku 1903 użyto na opał około 20 milionów baryłek ropy kalifornijskiej, mianowicie 3 miliony dla fabryk w San Francisko i okolicy, 9 milionów dla fabryk na prowincyi, a 8 milionów baryłek co za tern idzie, dają pobrały koleje żelazne. Z wyjątkiem pewnych

okręgów przemysłowych w Rosyi, nigdzie więc chyba opalanie produktami naftowymi nie czyni takich postępów, jak w Kalifornii, wogóle wzdłuż wybrzeży Oceanu Spokojnego, i ropa jest tam na najlepszej drodze zupełnego wyrugowania węgla kamiennego. Przyczyną tego stanu rzeczy jest zupełna nieprzydatność ropy kalifornijskiej do fabry-na świetliwo, taksamo produkt z Lousiana kacyi nafty, przezco już z góry jedna czwTarta i Kolorado. Surowce ze Stanów Indiana część ogólnej produkcyi Stanów Zjednoczo-i Ohio można wprawdzie przerabiać na naftę,    nych wykluczona została od tego celu.

lecz dają one produkt podrzędny tak co do    Także lwia częśó ropy z Teksas idzie

jakości jak i ilości. Podzielmy ropy amery- na opał. W roku 1903 wywieziono z Te-kańskie na dwie grupy, do fabrykacyi nafty ksasu około 15 milionów baryłek ropy, do zdatne i niezdatne, zaliczając do pierwszej Nowego Orleanu, do portów Oceanu Atlan-surowce wschodnich i środkowych stanów, tyckiego, na Kubę, do Anglii i Egiptu. Cały do drugiej surowce stanów południowych wywóz ropy z Teksasu w r. 1902 wynosił i zachodnich, i otrzymamy wtedy następu- około 167’4 mil. gal., z tego 139'5 milionów jacy stosunek w biegu lat:    czyli 84% do portów zatoki meksykańskiej

Do fabrykacyi nafty zdatne gatunki ropy ze stanów Nowy Jork, Pensylwania, Zachodnia Wirginia, Ohio i Indiana.

Do fabrykacyi nafty niezdatne gatunki ropy ze stanów Kalifornia, Teksas, Kansas, Louisiana i innych.

1894

48,078.434 Bar. 51,195.880 „ 59,226.092 58,034.982 52,033.180    „

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1901

1902

1903

i Atlantyku, zaś około 27 9 milionów galonów czyli 14% zagranicę. Tylko 7% tego eksportu odpadały na produkty rafinowane, w tem tylko 2% nafty. W tych cyfrach mamy więc potwierdzenie znanego zresztą dostatecznie faktu, że ropa ze wszystkich okolic naftowych Teksasu, jak ze Spindle tcp, Sour Lake, Saratoga i t. d. wskutek swej wielkiej ciężkości i obfitej zawartości siarki nie nadaje się również do przeróbki naftowej, a ta mała ilość nafty, jaką z niej uzyskują, przedstawia nieszczególny gatunek czego dowodzi najlepiej cena trzy lub nawet cztery razy niższa od typowej ropy amerykańskiej.

ropy odbije się zapewne brykacyi nafty są bezwartościowe. Przytem rocznie wykazanych, co da pozostawiamy na boku ropy ze Stanów Ken-

produkcyę Teksasu ryom ropy musi się kryć z całem zapotrze-i Kalifornii, oraz całkiem nieznaczną z Loui- bowaniem produktów naftowych ze strony siana, otrzymamy blisko 43% ogólnej pro-dukcyi Stanów Zjednoczonych, które dla fa-

Zliczywszy razem

tucky i Kansas, z tej przyczyny, ponieważ co do ich jakości można słyszeć różne zdania, które trudno sprawdzić. A szkoda, bo poznanie właściwości ropy z Kansas spe-cyalnie nie jest bez interesu, wobec tego, że tamtejsze tereny naftowe rozwinęły się znakomicie w ubiegłym roku i wyprzedziły inne, dostarczywszy w 10 miesiącach bieżącego roku 3,610.977 baryłek ropy, która cyfra do końca roku zapewnie dojdzie blisko 5 milionów. Bez uwzględnienia stanu Kansas możemy więc stwierdzić, że w produkcyi ropy Stanów Zjednoczonych biorą wybitny udział pola teksańskie i kalifornijskie, dające produkt niezdatny do przeróbki naftowej, a dalej, że właśnie te stany spowodowały nadzwyczajny wzrost ogólnej produkcyi w ostatnich latach, zaś produkcya dawnych typowych pól naftowych Ameryki umniejsza się wyraźnie.

To zjawisko w związku z fabrykacyą nafty zaznacza się także, gdy zestawimy warunki produkcyi ropy z eksportem nafty. W tym celu posłużą nam daty towarzystw ropociągowych (magazynowych), które prowadzą ropę z Pensylwanii, Nowego Jorku, Zachodniej Wirginii, Ohio, i Indiana do rafinery). Ponieważ rafinerye otrzymują swoją wszystką ropę jedynie przez towarzystwa rurociągowe, zatem ilość dostarczonej rafine-kraju i wymagań eksportu. Zapotrzebowanie na zapasach jej, eo-nam pojęcie o sprawności amerykańskiego przemysłu naftowego, względnie pouczy, w jakim stosunku stoi bieżąca produkcya ropy (zdatnej do przeróbki) do bieżącego zapotrzebowania nafty. Na podstawie tych cyfr będziemy sobie wreszcie mogli odtworzyć warunki, w jakich Stany Zjednoczone spełniają wymagania eksportu, u ile wogóle istnieje nadmiar produktów naftowych dla eksportu, względnie jakie zmiany ten eksport przechodził i jak się w przyszłości może ukształtować.

Wiadomem jest może, iż we wschodnich stanach Unii, na starych polach naftowych, przeważają dwa typy ropy, tak zwany pensylwański i limański, różniące się bardzo znacznie w wydatku. Pierwszy typ daje co-najmniej 70% nafty, drugi zaledwie 50%. Toteż towarzystwa magazynowe traktują w swych sprawozdaniach oddzielnie oba gatunki.

Następująca tabelka podaje cyfry produkcyi i zapasów wyżej wymienionych gatunków ropy razem, następnie oddzielnie dla każdej grupy cyfry przeróbki rafineryjnej; wystarcza dla naszych celów, jeżeli znamy stosunek obu gatunków surowca, bo absolutny wydatek nafty da się z tego obliczyć według znanych cyfr wydatku. Cyfry oznaczają miliony galonów.

Rok

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1901

1902

1903

Ilość wyprodukowanej

ropy typu Zapas ropy pensylwań- przy końcu skiego i li-mańskłego

2.019

2.150

2.487

2.437

2.185

2.237

2.435

2.327

2.318

2.313

roku

1.119

1.127

1.388

1.418

1.132

1.007

1.195

1.141

966

838

Dostawa rafinery om Typ pensylw. Typ limański

Razem

1.520

1.345

1.232

1.413

1.277

1.273

1.486

1.532

1.476

1.326

607

706

840

843

1.024

908

664

744

895

1.017

2.127

2.051

2.073

2.256

2.301

2.181

2.150

2.276

2.371

2.343

Bezsprzecznie najważniejszą jest ta rubryka, która wykazuje zapasy z końcem roku. Widzimy tam z roku 1897 na 1898 największy ubytek, wynoszący prawie 300 mil. galonów, czyli przeszło 7 milionów baryłek. Ten ubytek przypada dokładnie na czas obniżenia się produkcyi ropy w Ameryce, który atoli możemy lepiej śledzić w poprzedniej tabelce, mianowicie jeżeli począwszy od roku 1896 odejmiemy od wykazanej produkcyi ogólnej produkcyę stanów Teksas i Kalifornia; otrzymamy wtedy:

Rok

1896

1897

1898

1899

Baryłek

59,706.134

58,506.230

52,560.956

53,759.742

Baryłek

58,460.006 56,209.206 56*698.990 54,123.203 Dla lepszego zrozumienia potrzeba jeszcze przytoczyć ilości nafty, otrzymane z wymienionych ilości ropy, oraz udział ich w kon-sumcyi wewnętrznej i eksporcie. Z tych cyfr, zestawionych w tabelce następnej, odnoszące się do eksportu są wyjęte z wykazów statystycznych, inne są wyliczone, a to: wydatki nafty ze stosunku 100: 70 dla pensylwańskiego typu, 100 : 50 dla limańskiego t;. pu ropy; spotrzebowanie wewnętrzne jest naturalnie różnicą tak obliczonej ogólnej produkcyi nafty a eksportem. Liczby oznaczają miliony galonów.

Rok

1900

1901

1902

1903

Rok

Produkcya nafty z ropy typu pensylwańskiego limańskiego razem

eksport

konsumcya wewn.

1894

1.064

1895

941

1896

1897

co aa

1898

894

1899

891

1900

1901

1902

1.040

1.072

1.033

1903

928

421

726

641

677

717

749

695

761

724

729

817

767

672

533

715

645

621

642

627

714

764

Cyfry oznaczające eksport i konsumcyę j bionych w tym kierunku ostatnimi laty, wewnętrzną wykazują wprawdzie przyrost, 2. że zapasy typowej ropy zmalały od roku

lecz nieznaczny i niestały, w każdym zaś razie nie są w stanie wyjaśnió dostatecznie ubytku zapasów. Ubytek ten można zrozumień jedynie na tej podstawie, że gatunki ropy przerabianej są obecnie daleko gorsze, niż były dawniej, czyli że sławne typowe ropy pensylwańskie obecnie już nie przypływają w takiej jakości, jak niegdyś, jednem słowem, że cały bilans starych amerykańskich gatunków ropy pogorszył się mocno.

Te dwa zjawiska, mianowicie 1. że produkcya ropy Stanach Zjednoczonych pogarsza się co do swej jakości od szeregu lat (mamy na myśli gatunki ropy, które wogóle są zdatne do przeróbki) mimo wysiłków ro-

1897 do 1903 o prawie 600 milionów galonów, czyli okrągło 14 milionów baryłek, t. j. o jedną czwartą rocznej produkcyi starych pól naftowych, przekonują nas o słuszności zabiegów monopolistów amerykańskich, aby zapewnió sobie gdziebądź towar, który im daje panowanie na rynkach światowych. Tu leży wyjaśnienie, dlaczego Amerykanie z taką wytrwałością dążą do usadowienia się na terenach rumuńskich, do których mają szczególne nabożeństwo, i dlaczego starają się wejść w stosunki z producentami galicyjskimi i rosyjskimi. Zdaje się, że z wszystkich dotyczących kombinacyj Amerykanie największy nacisk położą na interes rumuński

Początek naszego przemysłu naftowego przypada na rok 1853, kiedy pierwsza w ogóle naftowa lampa na świecie zapaloną została w szpitalu lwowskim, dzięki starauiom ś. p. Ignacego Łukasiewicza, który otrzymał z surowca naftowego zdatną do palenia naftę, i jakkolwiek w parę lat później nafta nasza była już transportowaną i znaną w Pradze czeskiej, Wiedniu i Berlinie a nawet w Belgii, to podczas gdy powstały w r. 1859 przemysł naftowy amerykański stał się odra-zu przemysłem wielkim i światowym, nasz przemysł przez cały szereg lat nosił cechy przemysłu domowego, gdyż zajmowały się nim luźnie pozsczególne jednostki, nieznana jednak była u nas jakaś organizacya, jakaś polityka ekonomiczno - przemysłowa, czy to rządowa, czy to krajowa, świa-. doma tych bogactw, jakie w łonie naszej ziemi się znajdują. Dopiero w r. 1873, spotykamy pierwsze próby organizacyi producentów kopalnianych. W r. 1876 został wybrany w Jaśle komitet dla popierania interesów przemysłu naftowego, na czele którego stał ś. p. Ignacy Łukasiewicz. Komitet ten w r. 1877 podczas wystawy rolniczo-przemysłowej we Lwowie urządził osobny pawdon naftowy i 27-go września tego roku zwołał zgromadzenie przedsiębiorców naftowych, które się odbyło w pawilonie komitetu wystawy, a punkt 4-ty porządku dziennego tego zgromadzenia opiewał: „Utworzenie stowarzyszenia dla rozwoju i opieki przemysłu naftowego w Galicyi“. Na zgromadzeniu tern byli jako uproszeni goście minister dr. Floryan Ziemiałkowski, namiestnik Alfred hr. Potocki, Oktaw Pietruski, za- naftowego, stępca marszałka krajowego dr. Franciszek

W r. 1881

i zechcą produkt rumuński popchnąó do konie uren cy i z naftą galicyjską i rosyjską; jestto rozumie się przypuszczenie tylko, a zresztą przemysł naftowy podlega wielu niespodziankom, które mogą zmienić ludzkie przypuszczenia i rachuby.

R. Z.

Z historyi krajowego Towarzystwa naftowego.

(WalKa o ochronę clową przemyśla naft.).

Smolka, dr. Józef Wereszczyński, Włodzimierz hr. Dzieduszycki prezes wystawy, książę Adam Sapieha tegoż zastępca, c. k. starosta górniczy Wachtel i Henryk Walter nadkomisarz górniczy we Lwowie.

Na zgromadzenia tern zostały wygłoszone referaty ś. p. Ignacego Łukasiewicza o sposobach eksploatacyi nafty w Galicyi i Ameryce. Dr. Henryk Gintel, centralny inspektor kolei czerniowiecko - jaskiej mówił o stanie ówczesnym naszej produkcyi i na podstawie dat kolejowych udowodnił znaczny import do kraju naszego nafty amerykańskiej, która korzystała już wówczas z bardzo niz-kich i bezpośrednich taryf kolejowych z Antwerpii, wskazywał na import falsyfikatu kau-kazkiego via Odessa i ropy rumuńskiej.

Wreszcie dr. Mikołaj Fedorowicz wygłosił referat o potrzebie speeyalnej ustawy naftowej, któraby stosunki kopalniane normowała.

Na podstawie wygłoszonych referatów zebrani na tern zgromadzeniu uznali potrzebę domagania się od Wydziału krajowego sub-weneyi na głębokie wiercenia w rozmaitych miejscach Galicyi, dalej starania u rządu ochrony cłowej naszego produktu, uwolnienia nowopowstających produktów od podatku , wydania osobnej ustawy naftowej, gdyż jakkolwiek jeszcze w r. 1862, ropa uznaną została jako własność właściciela gruntu, to jednak ustawowo sprawa nie była unormowaną i należało także ustawowo bronić praw przedsiębiorców naftowych. Wreszcie na tern samem zgromadzeniu na podstawie opracowanego przez p. Wojciecha Biechońskiego statutu uchwalono zawiązać stowarzyszenie dla opieki i rozwoju przemysłu naftowego w Galicyi.

Był to więc początek istniejącej dzisiaj organizacyi Krajowego Towarzystwa naftowego. Statuty nowego towarzystwa ulegały parokrotnym drobnym zmianom, zostały one zatwierdzone przez namiestnictwo w r. 1879, czyli w obecnym właśnie roku przypada 25- cio letni jubileusz legalnego istnienia tego Towarzystwa, przybrało ono nazwę Krajowego Towarzystwa

Charakterystycznem jest, że to już

na 3 zł. 50 et. lecz nawet uzyskanie tego drobnego podwyższenia o 50 ct. na ropę i naftę było nadzwyczaj trudnem zostało jedynie dzięki przedstawieniom, me-moryałom i deputacyom Krajowego Towarzystwa naftowego. Upór Węgier na tym punkcie był tak silny, że trzeba było inter-wencyi monarchy, by te drobne podwyższenia uzyskaó.

uzyskanem

pierwsze konstytuujące się zgromadzenie dla opieki przemysłu naftowego wytworzyło kierunek dalszej pracy tej organizacyi. Cła, taryfy kolejowe, ustawodawstwo, wreszcie domaganie się pewnej finansowej pomocy kraju dla obrony i rozwoju tego przemysłu były konieczne i każdy kto głębiej zastanowił się nad stosunkami politycznemi i ekonomicz-nemi naszego kraju, przyznać musi, że orga-nizacya, stojąca na straży tych kardynalnych spraw, była warunkiem niezbędnym dalszego rozwoju przemysłu naftowego, w tern leżała jej żywotność i w tern leży jej żywotność dzisiaj jeszcze, bo Gałicya stanowi kraj koronny państwa, które zawsze zaniedbywało u nas nietylko inicyatywę, jak to jest na Węgrzech , w Rumunii i innych krajach , lecz nawet prostej obrony i przestrzegania warunków rozwoju jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, a jeśli dzisiaj stosunki pod tym względem cokolwiek się polepszyły i nam przypadają okruchy tych wielkich in-westycyj, jakie rząd daje dla udoskonalenia i rozwoju środków komunikacyjnych, to jest to zrobione w celu uśmierzenia walki narodowościowej, nie wynika zaś z rzeczywistego odczuwania potrzeby ekonomicznej poszczególnych krajów.

Towarzystwo naftowe w ciągu swego istnienia broniło właśnie tych kardynalnych, nie odczuwanych jednak może dotkliwie przez poszczególnych przedsiębiorców spraw rozwoju przemysłu i protokoły posiedzeń Krajowego Towarzystwa naftowego dostatecznie stwierdzają, że walka o obronę naszego przemysłu była nadzwyczaj uporczywą i trwała od powstania Towarzystwa, aż do roku 1900. Trzeba było krok za krokiem, z wielkim trudem zdobywać jedną pozycyę za drugą, aż dopiero przed 4 laty zostało zaprowadzone na surowiec nasz naftowy cło dostatecznie chroniące naszą produkcyę. Trzeba było zwalczać ogromne trudności napotykane ze strony Węgier i węgierskich rafineryi, które zasmakowały w sprowadzaniu falsyfikatu kaukazkiego. Już zaraz na samym początku założenia Towarzystwa, bo w r. 1882 zostały zmienione cła naftowe. Cło na ropę z 60 ct. zostało podniesione na 1 zł. 10 ct., cło na rafinowaną naftę z 3 zł.

Krajowe Towarzystwo naftowe tern drobnem podniesieniem cła nie zadowol-niło się i w dalszym ciągu prowadziło walkę o większą obronę naszej produkcyi, a jako kompenzatę otrzymało w krótkim czasie obniżenie taryfy kolejowej na pro-dukta naftowe o 30 prc. i przy zaprowadzeniu podatku konsumcyjnego na naftę w ilości 6 zł. 50 ct. za centnar metryczny uzyskało pewne ulgi dla przemysłu w podatku zarobkowym.

Cło w wysokości 1 zł. 10 ct. na ropę kaukazką okazało się oczywiście niedosta-tecznem i spowodowało ono tak znaczny upadek cen, i surowca, i nafty, że produk-cya zaczęła się nie opłacać, kilka rafineryj zostało zamkniętych i produkcya surowca zaczęła spadać. Jeszcze w r. 1882 podczas wystawy w Przemyślu, zwołało Towarzystwo naftowe wiec naftowy, na którym uchwalono nagłe wezwanie do rządu o podniesienie cła. W r. 1885 przekonano się, że do austryackich i węgierskich rafineryj istnieje import kaukazkiego destylatu naftowego, czyli falsyfikatu, który zawiera 90 prc. nafty. Sprawę tę Towarzystwo ujęło w swoje ręce, uproszono prof. chemii na uniwersytecie dra Radziszewskiego do zbadania tego produktu, jak i prawdziwej nafty kaukazkiej, ogłoszono konkurs na wynalezienie łatwego sposobu odróżnienia ropy od falsyfikatu, w sprawie tej zwołało Towarzystwo wiece do Gorlic i Kołomyi , uproszono ś. p. Stanisława Szczepanowskiego, który podówczas był członkiem Wydziału Kraj. Towarzystwa naftowego, do nawiązania pertraktacyi z ministrem skarbu, by ściśle przestrzegano na granicy przepisów o ocleniu surowca naftowego, wreszcie dnia 6-go grudnia r. 1885 zwołało Krajowe Towarzystwo naftowe nadzwyczajne Walne zgromadzenie z porządkiem dziennym :

„Obrona przemysłu naftowego przed impor- szkoły wiertniczej i spowodowało uchwałę tem obcego falsyfikatu“. Na tem posiedzeniu Wydziału krajowego, celem sprowadzenia rygu wiertniczego dla tej szkoły i poczyniło kroki o założenie krajowej stacyi doświadczalnej dla produktów naftowych.

W dalszym rozwoju dało Towarzystwo inicyatywę do założenia dziś istniejących Towarzystwa magazynowego i Towarzystwa handlowego, brało udział w obradach nad ułożeniem przepisów górniczo - policyjnych, dla wosku ziemnego i nafty, walczyło dalej o zniżkę taryf kolejowych, uzyskało w państwowej radzie kolejowej, jakoteź i w radzie Profesor Radzi- rolniczo - przemysłowej, miejsce dla swego przedstawiciela, objęło redagowanie czasopisma „Nafta“, w łonie tego Towarzystwa powstała sekcya techniczna, zbiera ono daty statystyczne z przemysłu naftowego, wreszcie w r. 3 900 osiągnęło Towarzystwo zwycięstwo w podwyższeniu cła na ropę do 2 zł. 50 ct. w złocie i ograniczenie importu rumuńskiego za zniźonem cłem do 200.000 centnarów metrycznych.

także pewna ilość źródeł po-

obecnym był również marszałek krajowy ś. p. Zyblikiewicz, który żywo zajmował się sprawami przemysłu naftowego. Następnego dnia odbyła się aokieta chemiczna, na której uproszony przez Krajowe Towarzystwo naftowe prof. Radziszewski zdawał sprawę z przeprowadzonych analiz rozmaitych gatunków ropy kaukazkiej, a rezultat tych analiz wykazał, że ropa kaukazka zawiera najwyżej 35—40 prc. nafty, gdy przysyłany do Austryi, pod postacią ropy kaukazkiej falsyfikat zawierał 90 prc. nafty, szewski objaśnił, że bardzo łatwo odróżnić można ropę od falsyfikatu, przez przeprowadzenie cząsteczkowej destylacyi i gdyby rząd zechciał ściśle przestrzegać przepisów o ocleniu ropy, to przez pouczone organa na granicy takie badanie łatwo moźnaby przeprowadzić. Rezultat tej ankiety chemicznej był opublikowany natychmiast w pismach, a po ankiecie delegaci Krajowego Towarzystwa, p. prezes Gorayski i ś. p. Stan. Szczepanowski wyjechali do Wiednia na ankietę naftową, która odbyła się w ministerstwie skarbu i trwała cały tydzień. Na tej ankiecie skonstatowano, że istnieje do Austryi przywóz falsyfikatu zamiast ropy i że dzieje się to we wielkich rozmiarach. Sytuacya stała się dla rządu bardzo niemiłą, prezez Towarzystwa p. Gorayski konferował z prezesem Koła polskiego we Wiedniu ś. p. Grocholskim, by w parlamencie sprawę tę wyświetlić, a groziło to dymisyą całego gabinetu. W styczniu i lutym następnego roku odbywały się ciągłe wiece naftowe w Ga-licyi, mimo jednak wszelkich zabiegów i jasności sprawy, rząd austryacki w maju tego roku oznajmił delegatom Krajowego Towarzystwa naftowego, że jednak nie widzi sposobu odróżnienia falsyfikatu od ropy surowej i zgodzono się tylko, dzięki interwencyi Koła polskiego, na podniesienie cła z 1 zł. 10 ct. na 2 zł., które to cło zostało zaprowadzone w r. 1887.

W tym samym czasie Krajowe Towarzystwo naftowe opracowało projekt ustawy naftowej, która została wydaną w r. 1884, dalej wystarało się o założenie krajowej

0 emanacyi promieniotwórczej źródeł wody

i olejów skalnych.

Woda wszystkich źródeł, jakie badał F. Himstedt, wykazuje, podobnież jak świeżo pobrana woda zaskórna, zdolność czynienia przewodnikiem powietrza przeciskanego przez nią ; nie można jednak stwierdzić tej własności ani dla wody strumieni, ani dla rzecznej. Badane były źródła, przepływające przez gnejs, piaskowiec czerwony, wapień,

chodzenia wulkanicznego. Wszystkie źródła zimne wykazywały w przybliżeniu jednakowe działanie , natomiast działanie cieplic było większe, nieraz bardzo wielkie, jak n. p. jednego ze źródeł w Baden-Baden (Murquelle).

Woda przytoczonego źródła, badana w dwa dni po pobraniu, sprawiła, że 50 litrów powietrza, które przeciśnięte zostało przez ³/4 litra tej wody, osiągnęło 40 razy większe przewodnictwo.

O ile teraz powietrze „czynne“ promieniotwórczo przeciśniemy przez nieczynny

dę

gdy

otwór górny

płyn, otrzymujemy takie same rezultaty badań nad tym płynem, jak zbadaniem świeżej wody źródlanej, gdyż emanacya promieniotwórcza może być absorbowana przez inne płyny. Traubenberg znalazł, że płyny, zawierające węglowodory, mają największy współczynnik absorpcyi ; nafta np. ma 20 razy większy od wody.

Ten fakt musiał nasunąó myśl zbadania nafty, pobranej świeżo z wytrysku. Zbadana nafta z dwu różnych źródeł okazała się promieniotwórczą ; że zaś tej własności nie posiada nafta kupna, jest łatwem do zrozumienia, jeżeli przypomnimy sobie, że ropa źródlana, zanim jej używamy, ulega destyla-cyi, a podczas ogrzewania musi się ulotnić gazowa emanacya.

Możnaby się zatem spodziewać, że czynne powietrze piwnic, przepuszczone przez ciecz nieczynną, może ją uczynić aktywną, co możemy osiągnąć także, pozostawiając ciecz w powietrzu piwnicy. Doświadczenie potwierdza to przypuszczenie i prowadzi do wniosku, że między cieczą a gazem utrwala się pewien stan równowagi pod względem promieniotwórczości, lecz naturalnie w zależności od współczynników absorpcyi : w tym samym czasie ta sama ilość nafty pochłonie 20 razy więcej emanacyi , niż woda.

Najprościej wyrazi się to, gdy powiemy, że dla tej emanacyi obowiązującem jest prawo Daltona i Henry’ego. Opierając się na niem, możemy łatwo objaśnić następujące zjawiska. Woda, pobrana wprost ze źródła, okazała się silnie promieniotwórczą, w odległości 50 m od wypływu już znacznie słabiej, a o 200 m zupełnie nieczynną. Napełniono basen ogrodowy, cementowany, wodą czynną promieniotwórczo i po 24 dniach zbadano znowu próbkę tej wody. Zadziwiającem było, że przewodnictwo powietrza, przepuszczonego przez tę wodę, nie zwiększyło się, lecz zmalało. Powietrze bowiem, unoszące się nad wodą, miało mniejsze przewodnictwo od powietrza pokojowego, choć pochłonęło emanacyę z wody. Tak samo objaśnić można, dlaczego świeżo zebrana woda deszczowa wywoływała czasem niewielki ubytek, innym razem niewielki

wzrost przewodnictwa powietrza pokojowego woda deszczowa znajduje się, można powiedzie^ w stanie równowagi z powietrzem na dworze, a doświadczenie wykazuje różnicę tylko między niem, a powietrzem poko-jowem.

To zachowanie bardzo wyraźnie występuje dla wody morskiej. Pobrano wo-na morzu otwartem koło Helgolandu i po trzech dniach dostał ją Himstedt we Freiburgu. Rozproszenie elektryczności w powietrzu pokojowem powodowało spad 1 pc-działki elektroskopu w 60 minut, przepuszczono powietrze przez wodę morską — 1 podz. w 81 minut. Można stąd wyciągnąć wniosek, że rozpraszanie w powietrzu morskiem w Helgolandzie musi być mniejsze wyraźnie, niż w powietrzu pokojowem we Freiburgu, gdyż współczynnik absorpcyi dla wody słonej nie różni się zbytecznie od tegoż dla wody zwyczajnej.

Autor próbował także ściślej oznaczyć temperaturę zamarzania (topliwoścd) dla emanacyi, zawartej w rurze miedzianej. YVężo-wnica miedziana, wraz z odpowiednim termometrem została umieszczona w naczyniu szklanem i razem z niem w Daczyniu De-wara dla powietrza ciekłego. Najpierw oba naczynia napełniono powietrzem ciekłem i w ciągu dwu godzin przepuszczano przez węźownicę strumień powietrza pozbawiony CO2 i O. Potem wydalono powietrze ciekłe z wewnętrznego naczynia szklanego i zamknięto je watą, przez którą przechodziły tylko zakończenia węźowniey. Dopóki naczynie Dewara było napełnione aż do brzegu powietrzem ciekłem, a więc wewnętrzne było w niem zanurzone powyżej 30 cm, termometr wskazywał stale—182° C. Dla otrzymywania innych temperatur zabierano z naczynia Dewara powietrze ciekłe tak długo, dopóki wewnętrzne naczynie szklane nie przestało się w niem zanurzać, tak samo zamknięto watą, przez którą przechodziła rurka szklana. Przez tę rurkę wdmuchiwano powietrze do naczynia i tak można było otrzymać dowolną temperaturę między —189° C. a —140°, ścisłą w zakresie 2 — 3 stopni i stałą przez dowolny przeciąg czasu. Teraz przepuszczano powoli po

emanacya.

przegrzana para, zgęszczająca się w temperaturze powietrza ciekłego.

Takie same doświadczenia

nacya gazowa (i oleje skalne), z nią wychodzi na powierzchnię ziemi i rozprzestrzenia się w powietrzu.

100 m³ powietrza przez węźownicę miedzianą w najrozmaitszych temperaturach i badano te próbki powietrza ze względu na zmiany w przewodnictwie. Okazało się, że poniżej —154° C. nie otrzymano nigdy w rurze miedzianej pewnej, dającej się uwidocz-nió, ilości emanacyi, a że naodwrót powyżej 147° C. stale można było wykazać działanie emanacyi gazowej. Autor wnioskuje stąd, że punkt kondensacyi jej leży między — 147° C., a— 154° C., lecz nie potrafił ściślej oznaczyć tych granic. Rutherford i Soddy oznaczyli dawniej dla emanacyi radu punkt kondensacyi na 150° C., a ta zgodność wskazywałaby, że w obu razach ma się do czynienia z jedną i tą samą

P. Traubenberg robił znów badania nad absorpcyą emanacyi radu przez wodę i różne [dyny i także doszedł do takich wniosków, jak autor z emanacya, otrzymywaną ze źródeł wody i nafty.

Himstedt przeprowadził nad emanacya także następujące doświadczenie. Wziął 3 ze sobą połączone naczynia, lecz III mogło być odłączone od I i II zapomocą kranu. Naczynia zostały wypełnione emanacya radu, pochodzącą z preparatu Giesela i świeciły jasno w ciemności. Jeżeli oddzielono kranami III od I i II, a I umieszczouo w ciekłem powietrzu, to 2 — 3 dni świeciło tylko III naczynie, dopóki nie usunięto powietrza ciekłego. Doświadczenie powtarzano wielokrotnie zawsze z jednakowym skutkiem. Emanacya radu zachowywała się więc jak

przeprowadzono ze strumieniem powietrza, które przeszło przez wodę źródlaną, lecz wraz z pomiarami elektroskopowemi, i okazało się, że emanacya w naczyniu II prawie całkowicie przeszła do naczynia oziębionego przez powietrze ciekłe.

Tak samo Himstedt przeprowadził doświadczenia ze świeceniem ekranu pokrytego blendą Sidota pod wpływem prądu powietrza, przepuszczonego przez wodę źródlaną. Stosował do tego albo wskazówki Elstera i Geitla, którzy łączyli blendę Sidota z biegunem odjemnym, jakiego wysokiego napięcia, albo urządzenie Crookesa, to jest bez łączenia blendy z biegunem, i otrzymywał dobre rezultaty, lecz iskrzenie najsilniejsze i bez żadnych trudności otrzymywał, stosując emanacyę zgęszczoną.

W swoim odczycie o „teoryach zjawisk promieniotwórczych“ Schenck zapytuje, „czy emanacya radu nie powstaje z ozonu? Według autora Schenck w tern pytaniu przeoczył, że emanacya radu, a podobnież i emanacya z wody, może być przewodzona przez kwasy i zasady, przez rozżarzoną miedź, lub rozżarzony magnez bez żadnej zmiany, czego nie możnaby wcale uczynić z ozonem. Łatwo zresztą przeprowadzić doświadczenie, które w dobitny sposób uwidoczni różnicę między emanacya radu a ozonem. Silny prąd ozonu puszczamy na blendę Si dota. Wypoczęte dobrze oko widzi stopniowy wzrost świecenia i czujemy zarazem silny zapach ozonu. Jeżeli jednak prąd ozonu przepuścimy przez roztwór jodku potasu, to wraz z zapachem znika i oddziaływanie na blendę, a roztwór jodku potasu (z krochmalem) staje się niebieski po upływie kilku sekund. Jeżeli teraz puścimy prąd powietrza przez 4 sekundy z ponad preparatu radu średniej siły na blendę Sidota, to świecenie jest intensywne, ale zapachu ozonu wcale niema. Przepuszczanie tego prądu powietrza z emanacya przez roztwór jodku potażu nie wpłynęło na zmianę świecenia blendy, ani na barwę roztworu.

Z powyżej opisanych doświadczeń Himstedt wyciąga wniosek, że w naszej ziemi znajdują się, może i wszędzie, materye promieniotwórcze, z których wychodzi eraa-absorbowana przez wodę

Emanacya ta zachowuje się jak emanacya radu, może być, że jest z nią identyczna, co mogłoby wskazywać, albo że rudy uranu, z których pochodzi emanacya radu, są bardzo rozpowszechnione, albo, że są jeszcze różne inne materye, które choć w niższym daleko stopniu mają własność wydzielania emanacyi. Emanacyi toru nie można by-

ło przyjmowaó pod uwagę w doświadczeniach wskutek jej szybkiego znikania, lecz może być, że w wodzie zawarte są jej ślady. Promieniotwórczość cieplic prawdopodobnie znajduje się w związku z ich działalnością leczniczą, gdyby to jednak zostało dowiedzione, to bezuźytecznem okazałoby się przesyłanie wody, gdyż po drodze traciłaby własności lecznicze.

po doświadczeniach pp. Curie o stopniowym rozwoju ciepła w radzie powstałoby pytanie, czy nie należałoby uwzględnić istnienia tych części składowych ziemi w objaśnianiu jej temperatury.

Jak wiadomo, w roku 1903 rumuńska rada ministrów wyznaczyła specyalną komi-syę, w skład której weszli pp. Alimane-shtianu, dyrektor departamentu górniczego w ministerstwie domen, inżynier Bratianu, deputowany i prof. uniw. Mrazek, a której zadaniem jest studyowanie bogactwa naftowego Rumunii we wszystkich kierunkach, geologicznym, technicznym i ekonomicznym. Ko-misya na podstawie zbieranego od lat przez departament górniczy oraz przez nią samą materyału, ogłosiła niedawno pierwszy tom swych prac. Jestto można powiedzieć, pierwszy poważny i obszerny traktat o występowaniu ropy w Rumunii, zwraca też na siebie uwagę całego naftowego świata.

Komisya sądzi , że prawdopodobnie wszystkie przez nią stwierdzone strefy naftowe obfitują w ropę, lecz rentowność zawisłą jest od sposobu eksploatowania i zużytkowania surowca. Ropa w każdej miejscowości powinnaby być inaczej dobywaną trzeciorzędu należą cztery strefy: Apostola-

i przerabianą. Eksploatacya napotyka spe-cyalne, krajowi właściwe trudności. Niema tego regularnego ułożenia wrarstw naftonoś-nycb, jak w Ameryce, na Kaukazie i w Ga-licyi, tak iż w niewielkiej stosunkowo odległości następstwo różnych warstw jest zmię

W 87 miejscowościach łącznie komisy a stwierdziła występowanie ropy, z te

Do formacyi solonośnego wołoskiego

Jeżeli zwrócimy uwagę, że współczynnik absorpcyi wody i nafty dla emanacyi maleje z rosnącą temperaturą, lecz że z drugiej strony cieplice wykazują wysoką działalność promieniotwórczą, nasuwa się wniosek, że może w głębiach ziemi znajdują się wydatniejsze ilości minerałów promieniotwórczych, niż w górnych warstwach,

(Physical. Zeitschr. przez „ Wszechświat'"'').

Bogactwo naftowe Eumunii

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Bogactwo naftowe Eumunii

w urzędowem oświetleniu.

nione. Tern więcej ubolewać trzeba, że przy dotychczasowych pracach eksploatacyjnych nie zbierano materyału geologicznego. Dużo niepowodzeń w rumuńskim przemyśle naftowym przypisać należy tym nieforemnościom geologicznym. Dokładne stwierdzenie państwowych terenów naftowych było wobec braku map bardzo trudne, gdzieniegdzie niemożliwe.

go w 80-eiu przedsiębrano tylko drobne prace poszukiwawcze, odnośne więc szacowania trzeba przyjąć z rezerwą.

Produkcya nafty rumuńskiej wynosiła w r. 1903 ogółem 38.809 wagonów. Dostarczyły jej 193 sondy i 736 dołów kopanych (studnie). Oprócz tego było 1.697 nieproduktywnych studzien i 256 takich samych sond. Produkcya ta rozdziela się na forma-cye geologicze jak następuje. W mołdawskim fliszu jest 7 stref eksploatacyjnych: Luka-ceszti, Moineszti, Solonz, Tisa Cómaneszti, Doftana, Mosoare i Hirja. Było tam w r. 1903, 59 przedsiębiorców, 610 studzien w głębokości 40 do 225 metrów, z nich 233 nieproduktywnych od 40 do 225 metrów. Dalej było 85 sond głębokich 45 do 602 metrów. Cała produkcya wynosiła 8.999 ton (studnie 3.248, sondy 5.750), to jest tylko 232/oo ogólnej produkcyi kraju. Instalacye są zaniedbane i niezupełne, niektóre studnie istnieją od setek lat, dając stale nieznaczną ilość ropy. Solonośny mołdawski trzeciorzęd jest eksploatowanym w dwu strefach. W roku 1903 było tu tylko 3 przedsiębiorców ze 135 dołami kopanymi, od 20 do 240 metrów głębokiemi, z tego 54 produktywnych, oraz 2 otwory wiercone, 324 m głębokie. Uzyskano 731 ton (studnie 711, sondy w jednym miesiącu 20 ton), czyli 0T8 procent ogólnej produkcyi kraju; gatunek ropy bardzo dobry.

w 152

che, Kolibaszi, Reszka i Gloden. W roku 1903 było 6 przedsiębiorców, 167 studzien od 3’85 do 230 metrów, z tego 54 produktywnych, oraz 3 sondy w głębokości 21 do 482 metrów, z nich jedna ropodajna metrach. Uzyskano 6.383 ton (studnie 5.577, sondy 805), czyli 1.6 procent całej produkeyi rumuńskiej. Strefa Kolibaszi — Reszka znajduje się prawie w całości na dobrach państwowych; jest eksploatowaną niedostatecznie i dawałaby średnią produkcyę przy racyonalnej robocie. Do sarmackiej for-macyi należą kopalnie następujące : Sa-szm, Monteoru, dalej Sarata i Pojana de Verbilau. W roku 1903 było tam 4 przedsiębiorców i skarb państwa, razem 533 studzien od 2 do 200 m głębokich, produktywnych tylko 39 i dalej 30 otworów wierconych o głębokości 123 do 447 metrów, z tego tylko 7 produktywnych. Ilość wydobytej ropy 5.832 ton (studnie 4.657, sondy 1.175), czyli l⁻5 procent ogólnej produkeyi. W Sarata i Monteoru zaczyna się dopiero teraz usilniejsza eksploataoya. Formacyi meotyjskiej istnieje pięć stref: Busztenari-Kampina - Pojana, Reczea, Pakureci, Berka-Piklele i Tęga W roku 1903 liczono 76 przedsiębiorców, 903 studzien od 4—236 metrów, z tego 334 produktywnych; dalej 360 sond od 3 do 800 metrów głębokości, z nich dawało ropę 82. Uzyskano 339.900 ton (studnie 109.601, sondy 230.298). For-macya meotyjska i oligoceńska dostarczają 87'74 procent ogólnej produkeyi rumuńskiej. I tutaj tylko w kopalniach Kampina, Bńszte-nari i Pojana istnieją urządzenia podobne jak we wielkich środowiskach kopalnictwa naftowego innych krajów. Wielka strefa Tzintea-Baika-Gura Oknitzei liczyła w roku 1903 11 przedsiębiorców, 84 studzien 4 do 220 metrów głębokich, z tego 28 produktywnych, oraz 44 sond w głębokości 40 do 635 metrów, produktywnych 17. Wydobyta ilość ropy 26.261 ton (studnie 4.723, sondy 21.539) czyli 6 77 procent ogólnej produkeyi. Tu jeszcze wszystko czeka na eksplo-atacyę, mimo istnienia kilku systematycznych instalacyj. Wiele szybów musiano zaniechać, ponieważ je założono w niewłaściwem miejscu lub prowadzono robotę nieodpowiednio.

Osobny rozdział zajmuje się państwem jako właścicielem terenów naftowych oraz koncesyonowanych 26. 380 ton, t. j. nie całe 6’40 procent ogólnej produkeyi. Tereny koncesyonowane są wprawdzie prawie wszystkie w ekspioataeyi, lecz bardzo zaniedbanej nie można więc oszacować obecnie terenów, naftowych na domenach państwa leżących. Stwierdzono tylko, iż państwo posiada około 1700 ha naftowego terenu, zaś koncesyj wydano już na 2.052 hektarów. Komisya przychodzi wreszcie do wniosku, że niema dostatecznych podstaw, aby ocenić rzeczywistą wartość pól naftowych, tak prywatnych, jak państwowych. Z dokładnych badań, zarządzonych na swych terenach, nietylko rząd, lecz także prywatni właściciele odniosą korzyści. Komisya proponuje więc: 1. dalsze prowadzenie badań geologicznych, 2. dokładne stwierdzenie rozległości domen państwowych w tych strefach, 3. prace poszukiwawcze celem umożliwienia słusznej oceny posiadłości państwowych, 4. opublikowanie wygotowanych już kart geologicznych oraz innych prac z zakresu naftowego przemysłu. Ponadto należy bezzwłocznie zarządzić poszukiwania w okręgach Suczawa, Neamtzu, Bakau, Palna, R. Sarat, Buzeu, Prahowa i Dimbowitza.

Źródła naftowe w Mezopotamii,

Niedawno temu stanął układ między zarządem prywatnych dóbr sułtańskich a towarzystwem kolei anatolskiej (jak wiadomo, jestto przedsiębiorstwo niemieckie), mocą którego to ostatnie nabyło prawa ekspioataeyi terenów naftowych w Mezopotamii.

Jedna z korespondencyj z Konstantynopola podaje bliższe szczegóły tej trans-akcyi. Rozchodzi się o tereny naftowe w wi-lajetach Mossul i Bagdad. Jestto część rozległego obszaru, położonego między Kaukazem, pustynią arabską, zatoką perską i górami Hindukusz, gdzie występują liczne ślady ropne. Gorejące źródła i jeziora znane są tam od lat tysięcy, a na zachód od Eufratu od niepamiętnych czasów używają asfaltu na opał. Skarby te jednakże nie były eksploa-

towane we większym stylu, raz wskutek niepewności dróg, powtóre wskutek małego popytu w bezpośredniej bliskości źródeł. Sącząca się ropa potworzyła gęste bagniska, w które zapadali się ludzie i zwierzęta, małe jeziorka i leniwe potoki, uchodzące do słodkich wód i bądźto osadzające się na dnie tychże, bądź błyszczące na powierzchni.

Okręgi naftowe, które należą zwykle do cywilnej listy sułtana, wydzierżawiali dotychczas krajowcy, pracujący tylko dla codziennej potrzeby i ograniczający się do kopania w twardych asfaltach dołów jakie 4 m głębokich a 10 m przekroju, aby masa zbiera- jeszcze źródła smołowca ziemnego w Hit,

jąca się wciąż mogła się trochę oczyścić i być łatwiej czerpaną. Często są źródła siarkowe w pobliżu, używane jako naturalne kąpiele lecznicze, koło El Kijata, między miastami Mossul i Bagdad, krajowcy rozpuszczają nawet w wodzie gorzką ziemię siarkową i przyrządzają tak trunek leczniczy. Dotychczas lista cywilna miała ze wszystkich źródeł ropy zaledwie 20.000 marek dochodu, chociaż obfitość ropy w niektórych miejscach da się porównać ze stosunkami w Baku. Gdyby te naturalne bogactwa były lepiej wyzyski wanemi, to szach kurdyjski byłby niezawodnie nie omieszkał pobierać w zbójecki sposób swoje cło, mimo zaprzysięganej uległości wobec padyszacha.

W wdajecie Mossul następujące punkty wchodzą tu pod uwagę: Sachu, trzy dni drogi od miasta Mossul, łatwy dostęp, obfite źródła; Mimrud, pięć godzin żeglugi tratwą na Tygrysie, ropa ciemnego koloru, wiercenia odkryją zapewne lepszy produkt; Gurgur, na wielkiej drodze Mossul-Bagdad, obfite źródła, w posiadaniu pewnej kurdyjskiej rodziny z Karkuk, tu w jednem miejscu upływają. gazy z popękanej ziemi, które się zapaliły; Tushurmatly, położone przy tej samej drodze dalej na południe, obfite pokłady asfaltu, 4—5 metrów miąższości; Kifri albo Salahieh, na południe od Tushurmatly, mniej wydatne, zato grube pokłady czystego asfaltu, wywożonego także do Bagdadu; Gili, kurdyjska pagórkowata okolica, ośmnaście godzin drogi na północ od Salahieh, liczne źródła dobrej nafty, w dobywaniu której przeszkadzają często Kurdowie; Karadagh, kurdyjskie wyżyny na północ od Gili, mniej wydatne, lecz i muiej zbadane i odwiedzane; El Kejata na prawym brzegu Tygrysu, 80 kilometrów na południe od Mossul, ma jezioro naftowe o średnicy 300 metrów, wielkie pokłady asfaltu. W wdajecie bagdadzkim należy wymienió Mendeli, blisko granicy perskiej. Tu są źródła „bijące“ na kilka metrów wysoko, zatem prawdopodobieństwo wielkich rezultatów; Nephata nad Eufratem, piec godzin od Hit, kilka studni, w których ropa stoi zawsze na jednakowym poziomie, mimo ciągłego czerpania jej. Wreszcie należą tutaj

gdzie wielkie ciśnienie zewnątrz ziemi wypiera masy smołowca na powierzchnię. Można przypuśció, że rozumna i przedsiębiorcza administracja tymi skarbami naturalnymi przyniesie państwu korzyści, rozumie się o ile wolność podatkowa dóbr sułtańskich nie zostanie stosowaną i na te obszary naftowe.

Większa część tych terenów leży w bok od projektowanej trasy kolei bagdadzkiej, lecz zawsze w osiągalnej odległości. Bez-wątpienia kolej i regularna eksploatacya będą sobie wzajemnie poźytecznemi, wprzód jednak, zanim przystąpić będzie można do racyonal-nego ruchu naftowego, potrzeba położyć tamę kurdyjskiemu zbójectwu.

KRONIKA.

Ś p. Marya Fibichowa, małżonka dyrektora Tow. Magazynowego dla produktów naftowych, zmaiła dnia 7. grudnia, w wieku 53 lat. Zmarła była niewiastą niepospolitych zalet umysłu i rzadkiej dobroci serca, to też szczery żal odczuwają wszyscy, którzy ją znali.

Delegacya Krajowego Towarzystwa naftowego, wybrana na Walnem Zgromadzeniu w Borysławiu, była d. 14. b. m. w Krakowie u dyrektora-refe-renta Ęyakowskiego Towarzystwa Wzajemnych ubezpieczeń, p. Paszkowskiego. Delegacya, wywiązując się z polecenia danego przez Walne Zgromadzenie, wyraziła życzenie, by Dyrekcya Krak. Tow. ubezpieczała możliwie wszystkie kopalnie borysławskie, które się zastosują do przepisów ogniowych, i zapytywała, czy Dyrekcya nie byłaby skłonną złożyć pewnego przyrzeczenia, któ-reby podziałało uspakajająco na firmy naftowe będące w obawie, że lada dzień może je spotkać wypowiedzenie asekuracyi, czem szczególniej są zagro-żonę mniejsze firmy i akordanci. Na to pan Paszkowski odpowiedział, że bynajmniej nie jest in-tencyą towarzystwa wycofanie się z asekurowania kopalń borysławskich, zapewnił dalej, że Dyrekcya utrzyma w mocy asekuracyę firm, które dotąd były zabezpieczone, jeśli tylko zastosują się do przepisów ogniowych towarzystwa ; również i nowe szyby będą przyjmowane do asekuracyi, o ile nie leżą w miejscu zanadto skupionem co do ruchu wiertniczego, jak n. p. na „Potoku“. Jednakowoż firma, która chce zabezpieczyć nowy ryg, musi przedstawić plan sytuacyjny, podać numer szybu, a nie ograniczać się tylko na prostem podaniu do Dyrekcyi.

Rada nadzorcza Tow. magazynowego dla produktów naftowych odbyła posiedzenie 12. b. m. pod przewodnictwem pana Gorayskiego. Ze sprawozdania Dyrekcyi wynika, że w roku bieżącym do grudnia Towarzystwo przetłoczyło blisko o 4.000 cystern ropy więcej, niż w tym samym okresie zeszłego roku i mogło byłoby przetłoczyć jeszcze więcej na podstawie kontraktów z firmami nafto-wemi, gdyby nie brak miejsca w rezerwoarach i niesprawiedliwy rozdział wolnego miejsca dzięki niesłusznym zabiegom towarzystwa transportowego na szkodę towarzystwa magazynowego. Kartel towarzystw rurociągowych do skutku nie przyszedł. Bada nadzorcza zatwierdziła budowę dwóch nowych rurociągów, jednego w Tustanowicach do spółki z firmą M. A. Lubomirska i Spka, drugiego z Wielopola do Zagórza wzgl. do domu przemysłowego w Zagórzu, również budowanego przez Tow. magazynowe. Dalej omawianą była sprawa budowy przez towarzystwo własnego domu z powodu projektowanej sprzedaży domu naftowego przez Kasę Oszczędności, dyrekcya przedstawiła n wet ofertę kupna jednej z kamienic lwowskich, lecz tę sprawę oddano jeszcze do zbadania spe-cyal ' j komisyi. Omawianą była także sprawę większeg’0 i łatwiejszego kredytu dla towarzystwa, wreszcie uchwalono w połowie stycznia zwołać ponownie Badę nadzorczą dla zastanowienia się specyalnie nad sprawą budowy nowych rezer-woarów.

Towarzystwo akcyjne „Borysław“ dla przemysłu naftowego i woskowego wypłaci zapewne, jak donosi „Neue Freie Fresse“, w tym roku taką samą dywidendę, jak w roku zeszłym, t. j. 7 prc. W sferach finansowych krążą wieści, że na przyszły rok jest zamierzona emisya nowych akcyj. Kapitał akcyjny towarzystwa wynosi 4 miliony koron, rozdzielony pomiędzy 10.000 akcyj, które wszystkie znajdują się w rękach syndykatu utworzonego przez „Länderbank“.

Tow. akcyjne dla przemysłu naftowego. Oczekują w roku bieżącym pomyślnych wyników finansowych, wobec bardzo znacznego wzrostu tegorocznej produkcyi, która już za rok 1903 wynosiła 913.700 metr. centn.

Firma Albert Fauck & Sp. otrzymała na kopalni „Bianka“ w Borysławiu dobre wybuchy ropy z 740 metrów.

Firma Sroczyński i Bogusz otrzymała na Ba-toczynie szyb, który w głębokości około 1.000 m daje dzienie 3 cysterny ropy.

Bank nafto y. Na zgromadzeniu miarodajnych drobniejszych producentów, odbytem niedawno w Drohobyczu pod przewodnictwem dra Zeilera, postanowiono założyć osobny bank naftowy. Na fundusz banku złoży się kwota, uzyskana przez „Petrcleę“ ze sprzedaży ropy ponad minimalną cenę 2-5 koron, a która w wysokości około 4 mił. koron producentom wypłaconą zostanie po 30. kwietnia 1905. Wypracowanie statutu poru-czono komitetowi dziewięciu.

W sprawie zaliczek na ropę udzielanych przez „Petroleę“ donoszą nam z Drohobycza, że „Petrolea“ zawiadomiła swych komitentów, że\zastana-wia wypłaty zaliczek na ropę, aż do posiedzenia Bady zawiadowczej, które odbyć się ma z końcem miesiąca. Postanowienie to motywuje „Petrołea“ tern, że nagromadzone zapasy surowca osiągnęły wysokość 40.000 wagonów, wskutek czego odpada obowiązek „Petrolei“ przyjmowania dalszych ilości i udzielania zaliczek na ropę, natomiast oświadcza „Petrolea“ gotowość magazynowania surowca, naturalnie o ile starczy miejsca w rezerwoarach. Dyferencye, jakie powstały między komitentami a „Petroleą“, wskutek podwyższenia opłaty magazynowej i zniżenia zaliczek na ropę, skłoniły prawdopodobnie „Petroleę“ do wydania powyższych postanowień, które w pierwszej linii dotykają drobnych producentów, dla których pobieranie zaliczek na ropę stanowi niezbędny warunek dalszej pracy. Wysokość dotychczas udzielonych zaliczek wynosi około 5 milionów koron.

Komunikaty kraj. Towarzystwa naftowego.

Firma M. T. Linde w Smyrnie w Małej Azyi kom unikuj e nam o możności sprzedaży w tej okolicy większej ilości gazoliny, mającej służyć do wytwarzania gazu specyalnego, dla celów opałowych i świetlnych. Bliższe warunki są następujące: Cenę należy podać loco Smyrna, w beczkach żelaznych, przyczem zauważa się, że beczki zwrócone zostaną na koszt i ryzyko -dostawcy. Oferta zawierać musi zobowiązanie firmy, że po tej samej cenie dostarczać będzie gazoliny przez trzy lata, licząc od dnia udzielenia pierwszego zlecenia. Ciężar gatunkowy dostarczyć się mającej, zupełnie oczyszczonej gazoliny, wynosić ma 0-650 do 0-660 przy 15 stop. C.

PIERWSZE GALICYJSKIE

■#!

■w Sanoliu.

wykonuje i ma na składzie gotowe:

Narzędzia wiertnicze.

Kompletne rygfi wiertnicze.

Kotły lokomobilowe.

Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości.

Przyrządy do tychże do opalania ropą«

Maszyny parowe.

Ilury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd.

Sikawki pożarne.

Odlewy metalowe i żelazne.

Wozy cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczanego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wózki dla kolejek polowych i leśnych.

Urządzenia kompletne rafi-neryi nafty, parafmiarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrukcye żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przyborów i narzędzi wiertniczych ma Towarzystwo dla liandlu, przemysłu i rolnictwa, Lwów, Chorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Potoku, Schodnicy, Hory sławi u.

ÄST Zamówienia przyjmuje Dyrekeya fabryki w Sanoku, oraz Biuro Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. 11 a.

fil

Na żądanie wysyła się odwrotnie Kosztorysy i cenniki.

5FlJ

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło infortnacyi !

Redaktor R. Zaloziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“, pod zarządem J. Ziembińskiego.