\»

NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 5-ego i 20-ąśo.

3Pre:ri-a.:naera/ta, wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: Inż. Kl. Angerman, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Nadesłane.

Wiedeń, w listopadzie 1904.

Do naszych szanownych

przyjaciół i odbiorców !

W kołach naszej klienteli, nieznane nam osoby szerzą od roku mniej więcej pogłoskę, jakoby przedsiębiorstwo to, które od roku 1889 trudni się specyalnie fabrykacyą i sprzedażą urządzeń wiertniczych, zamierzało poniechaó tę czynnośó i zwróció się wyłącznie ku innej gałęzi, ku budowie motorów.

Oprócz faktu, że wskutek rosnącego znaczenia motorów gazowych dla celów głębokiego wiertnictwa, dodaliśmy konstrukcyę takowych do naszego przedsiębiorstwa, na powyższej pogłosce niema źdźbła prawdy, jest ona więc li tylko złośliwym wymysłem, aby odwieźó od nas naszą długoletnią wierną klientelę, zaszkodzió tak naszemu przedsiębiorstwu i na niekorzyśó naszą przysporzyó zysków tym, którzy tę pogłoskę wywołali, co w poszczególnych wypadkach miało się też już udaó.

Nasze zasady sumiennego, solidnego prowadzenia interesów, zachowywane w• ciągu istnienia naszego przedsiębiorstwa, zaskarbiły ostatniemu wiernych przyjaciół, nietylko w kołach z nami w handlowym stosunku będących — jak tego dowodzą nasze przeważnie długoletnie stosunki ze stronami — zawdzięczamy bowiem tym zasadom także przyjazne odnoszenie się do nas ogółu naszej konkurencyi, którą zawsze ceniliśmy jako gorliwych współpracowników w rozwinięciu tak doniosłej pod względem gospodarczym gałęzi zarobkowej, jaką jest technika głębokich wierceń.

Wspomniane na wstępie, naumyślnie rozszerzane, wszelkich podstaw pozbawione pogłoski, charakteryzują się jako nieczyste, złośliwe sposoby konkurencyi niedawno powstałej, która, nie zważając na nieobacznośd takiego postępowania, uważa właśnie każdy środek za dobry, jeżeli chodzi o zdobycie sobie korzyści na koszt cudzy.

Zależy nam naturalnie bardzo na wykryciu roznosicieli tych fałszywych wiadomości, to też prosimy o łaskawe poparcie ze strony naszych szanownych przyjaciół, celem najszybszego osiągnięcia tego zamiaru, za co poczuwalibyśmy się do wielkiej wdzięczności.

Równocześnie prosimy też o dalsze pełne zaufanie, jakiem nasi szanowni klienci obdarzali nas dotychczas, naszem zaś staraniem będzie, jak dotąd, najstaranniejsze i najsumienniejsze wykonywanie ich zleceń.

Z wysokiem poważaniem

Spka kom. dla techniki głębokich wierceń i budowy motorów

Trauzl i Spk3i dawniej Fauck i Spka.

Wykonania, nadzoru nad wykonaniem, stałej kontroli i peryodycznych rewizyj

urządzeń elektrycznych o prądzie jednostajnym lub zmiennym

■— dla światła i siły —

podejmuje się

Inżynier ADAM ŁUKASZEWSKI

w BORYSŁAWIU, telefon* nr. 41.

Treść zeszytu 22.

Nadesłane. — W sprawie organizacyj naftowych. — O wykrywaniu pokładów ropnych godnych odbudowy. Wykład tajnego radcy górniczego Tecklenburga na międzynarodowym Zjeździe techników yiert. w Hanowerze, we wrześniu 1904 r. Z uwagami. — Eksport nafty z Austryi do Niemiec. — Światowa produkcya ropy w r. 1903. Nap. Załoziecki. — Korespondencja. Nap. Antoni Plutyński. — Nowe przepisy górniczo-policyjne dla kopalń oleju skalnego. — Nowości w zakresie techniki wiertni-

_czej. — Kronika._ _

W sprawie organizacyj naftowych,

Strajk robotników naftowych poruszył koła przedsiębiorców naftowych w Borysławiu i wywołał potrzebę organizacyi celem omawiania i załatwiania rozmaitych spraw lokalnych, a w pierwszym rzędzie wykonania przyrzeczeń danych robotnikom. Organizacya podobna została zawiązaną w postaci komitetu zjednoczonych przedsiębiorstw naftowych w Borysławiu i podczas strajku okazała się nadzwyczaj pożyteczną; jednolitem działaniem przyczyniła się w znacznej mierze do złamania strajku. Gdy jednak strajk się skończył, działalność tej organizacyi w zakreślonym kierunku znacznie osłabła, natomiast rozpoczęła ona długą, żmudną a zupełnie jałową pracę bezustannego obradowania nad charakterem i formą samego zjednoczenia ; w tej sprawie odbyło się już parę posiedzeń firm naftowych, parę posiedzeń specyalnie ad hoc wybranych komisyj i poza zasadą, iż organizacya podobna jest potrzebną, nie doszło jeszcze do jakiegoś ściślejszego określenia celu organizacyi i do wspólnego porozumienia się; każde zgromadzenie musiało rozpoczynać obrady od początku, gdyż przedstawiało inny skład, niż zgromadzenie poprzednie; wreszcie jako zasadę uchwalono, iż celem organizacyi jest obrona wszystkich przy produkcyi ropy zatrudnionych czynników; organizacya więc ma obejmować przedsiębiorstwa kopalniane, właścicieli procentów brutto i netto; do organizacyi mogą należeć towarzystwa magazynowe i rurociągowe, wreszcie dyrektorowie i kierownicy kopalń. Wnioskodawca pan dr. Szujski, motywując potrzebę podobnej organizacyi, dowodził, iż żadne z istniejących towarzystw naftowych nie broni należycie interesów producentów naftowych ; potrzebnem więc jest stworzenie osobnej organizacyi; nie broni tych interesów należycie towarzystwo „Petrolea“, w którego skład wchodzą producenci i rafmatorzy przeważnie, nie broni należycie tych interesów Krajowe Towarzystwo naftowe, które musi mieć na oku ogólny interes przemysłu naftowego, potrzebnem więc jest towarzystwo producentów naftowych. Skoro jednak kwestya postawiona jest w ten sposób, zachodzi pytanie, jak powiązać podobną nową organi-zacyę z istniejącym komitetem zjednoczonych przedsiębiorstw naftowych w Borysławiu, w którym wszystkie istniejące firmy są reprezentowane, a więc przedewszystkiem firmy, które są producentami i rafinatorami jednocześnie, towarzystwa transportowe, których interesy nie zawsze są zgodne z interesami czystych producentów i t. d. W komitecie, który postawił sobie za zadanie załatwianie

lokalnych spraw borysławskich, te właśnie lokalne sprawy tworzą podstawę wspólnych interesów; jest to zakres działania mniejszy, ale zakres, który jednoczy wszystkich; musiałaby więc chyba niezależnie od komitetu powstaó zupełnie odrębna organizacya czystych producentów surowca naftowego i to prowadzić zupełnie swoją odrębną politykę ekonomiczną; organizacya taka mogłaby jednak obejmować tylko część produkeyi bo-rysławskiej, i chcąc przeprowadzić swoje odrębne postulaty, starać się o silniejsze zastępstwo swoich interesów w komitecie „Petrolei“. Jest to przy dzisiejszych stosunkach w naszym przemyśle naftowym jedynie możliwa i właściwa droga, po za tern mogłaby taka organizacya powoływać do życia inne czysto handlowe i ekonomiczne stowarzyszenia i instytueye, mające na celu interesy samej produkeyi ropy.

W każdym razie przy dzisiejszem ukształtowaniu stosunków w naszym przemyśle naftowym, wydaje się rzeczą wątpliwą, by pro-ducenci surowca, jako finansowo i ekonomicznie słabsi, mogli osiągnąć wielkie rezultaty; jedynym środkiem Wzmocnienia ich stanowiska mogłoby być tylko wybudowanie związkowej rafineryi, czyli przeobrażenie się w producentów-rafinatorów.

Natomiast wiele jeszcze i bardzo wiele jest do zrobienia w kwestyach mających na celu ogólne interesy przemysłu naftowego i tutaj zespolenie wszystkich sił byłoby po-żądanem ; pod tym względem nie należy roz-drabiać się, lecz dążyć do stworzenia silnej instytucyi i reprezentacyi tych ogólnych interesów przemysłu, czyli do wzmocnienia Krajowego Towarzystwa naftowego, które w dotychczasowej swojej działalności nigdy nie kierowało sie stronniczością, lecz zawsze broniło tylko takich spraw, które podźwi-* gniecie całego przemysłu naftowego miały na celu.

Wywalczenie podniesienia cła na ropę salwowało interesy producentów surowca i miało na celu podniesienie przemysłu rafineryjnego w kraju i Austryi na niekorzyść rafineryj węgierskich; w tej więc sprawie nie było sprzeczności interesów przemysłowców naftowych jednej i drugiej grupy. Cią-

gła walka o zniżenie taryf kolejowych wewnętrznych i eksportowych jest tylko ułatwieniem rozwoju całego przemysłu naftowego; obrona cłowa naszych produktów naftowych czyli gotowych fabrykatów przy traktatach handlowych, ułatwiając zbyt rafineryom nafty, pozwala jednocześnie na wzrost produkeyi surowca. W sprawach, gdzie występywała pewna sprzeczność interesów producentów i rafinerów, kierowało się Krajowe Towarzystwo naftowe dobrem całego przemysłu, o ile to leżało w granicach możności wpływu tego towarzystwa, popierało zawsze usiłowania jednej i drugiej grupy przemysłowców naftowych. Nie da się n. p. zaprzeczyć, że w interesie obecnego stanu naszego przemysłu naftowego, jest z jednej strony ułatwienie eksportu produktów naftowych, z drugiej strony możliwe zużytkowanie surowca wewnątrz kraju, jeśli eksport nie może dorównać ciągle wzrastającej produkeyi i stąd mogłoby powstać znaczne zdeprecyonowanie cen ropy. To też w obecnej chwili, starając się o zniżki taryfowe na naftę w Niemczech, Towarzystwo naftowe poruszyło jednocześnie ponownie sprawę opalania lokomotyw na kolejach galicyjskich ropą i sprawa ta na najbliższej państwowej radzie kolejowej będzie ponownie traktowaną, jakkolwiek nie leży ona w interesie czystych rafinatorów.

To są sprawy kardynalne dla przemysłu; w miarę jednak rozwoju przemysłu pozostaje mnóstwo spraw drobniejszych, w których jednak także albo obie grupy przemysłowców naftowych są zainteresowane jednakowo albo jedna grupa w ten sposób, że nie tanguje w niczem interesów drugiej grupy i tutaj również potrzebna jest obrona i opieka tych interesów; do takich spraw należy sprawa ustawy naftowej, poruszona przez Krajowe Towarzystwo naftowe, sprawa opodatkowania przemysłu naftowego, wpływ na reprezentacyę należytą przemysłowców naftowych w komisyach szacunkowych, sprawa asekuracyi ogniowej i t. d.

W miarę rozwoju naszego przemysłu konieczną jest silniejsza reprezentacya przemysłowców naftowych w zarządach gminnych, powiatowych, wreszcie w ciałach ustawodawczych konieczną jest silniejsza obrona

tego przemysłu w publicystyce; wreszcie pozostaje cały szereg spraw lokalnych w poszczególnych centrach kopalnianych, czego dowodem są lokalne potrzeby borysławskie.

woli zauważyć można, że od samego początku tkwi w niej pewien błąd zasadniczy; błędem tym jest, że nigdy nie korzystamy z pracy i podstaw instytucyj, które sami kiedyś stworzyliśmy, lecz niezadowoleni stwarzamy zaraz coś odrębnego, stawiamy nowe fundamenta i nowe ściany izolacyjne, to też wszystkie wysiłki naszej energii i pracy doprowadzają zawsze do dzieł nieukończonych ; te dzieła podobne są do szeregu budowli rozpoczętych, gdzie są położone fundamenty, czasami widnieją ściany, ale rzadko kiedy doprowadzamy te budowle pod dach, a ję

Wszystkie te sprawy objąó i przeprowadzió może silna, ale jedna reprezentacya tego przemysłu, poparta przez wszystkich przemysłowców; ta reprezentacya może tworzyó poszczególne działy w rozmaitych ogniskach przemysłu i w statutach Krajowego Towarzystwa naftowego jest to przewidzianem.

N.

§ 3. statutu Krajowego Towarzystwa naftowego powiada : „Krajowe Towarzystwo naftowe może ustanawiaó w miarę potrzeby szcze rzadziej w tych budowlach wre zgodna i w miejscowościach, które uzna za odpo- praca mieszkańców.

wiednie, oddziały z osobną reprezenta-    _

0 wykrywaniu pokładów ropnych

godnych odbudowy.

Wykład tajnego radcy górniczego Tecklenbur-g a na międzynarodowym Zjeździe techników wiert. w Hanowerze, we wrześniu 1904 r.

Z uwagami.

(Dokończenie.)

94. Otwór wiertniczy musi napotkać

cyą. Stosunek oddziałów do Towarzystwa Centralnego określa regulamin zatwierdzony przez Walne Zgromadzenie. Na podstawie więc statutów istniejącego Krajowego Towarzystwa naftowego bez układania nowych i udawania się do władz o ich zatwierdzenie, mogą powstawaó osobne oddziały z własną re-prezentacyą z jaknajszerszą autonomią, które tylko we własnym interesie kontakt i spójnię

95. W niektórych wypadkach potrzeba

96.    Celem stworzenia dla ropy wyższych dostępów do otworu wiertniczego, zastoso-wywano częstokroć skutecznie torpedowanie.

97.    Gdy jakiś otwór wiertniczy na całkiem bliską lub dalszą odległość odbiera drugiemu ropę, musiał on wyżej napotkać

z Centralnem Towarzystwem utrzymywać ropę w jej pochodzie ku górze. Gdzie droga będą w sprawach, które wymagają poparcia była trudną lub zamkniętą, uzbierało się naj-u władz lub w ciałach ustawodawczych; takie więcej ropy. tworzenie oddziałów nie jest bynajmniej podporządkowywaniem tyoh grup Centralnemu najprzód pompowaó wodę, aby obniżyć dol-zarządowi, wynika ono tylko z rozproszenia ny horyzont tak, by ropa mogła wejść do środowisk przemysłu naftowego w rozmaitych otworu, miejscowościach; przeciwnie może łatwo się zdarzyć, że pewien silny oddział miejscowy n. p. borysławski może nadawać ton i charakter całej organizacyi naftowej i nie można nic mieć przeciwko temu, jeśli to będzie wyrazem większości. Obecne zadanie i cele komitetu borysławskiego w statutach Krajo- podziemny zbiornik ropy, jak ten drugi, wego Towarzystwa naftowego znajdują swój Z wodą jest odmiennie, gdyż niższe miejsce wyraz i nie potrzeba osobnych statutów ; na napoczęte odbiera wyższemu wodę.

układanie tych statutów szkoda czasu po-prostu, którego każdy przemysłowiec naftowy ma bardzo mało; inną rzeczą jest utwo-rżenie Związku czystych producentów surowca, ale takie zjednoczenie i zadanie obecnego komitetu są rzeczy zupełnie odrębne.

Gdy się obserwuje od paru miesięcy tę pracę organizacyjną w Borysławiu, której potrzebę wywołał strajk borysławski, mimo-

98. Przez utlenienie, dyfuzyę i filtra-cyę ropa zmienia się podczas długiej wędrówki warstwami.

99. Przy rozdzielaniu substaucyj, zawartych w ropie, przez ciągłą destylacyę, otrzymamy prócz pewnej liczby innych węglowodorów głównie następujące: 1. benzynę, 2. naftę, 3. średni olej smarowy, 4. ciężki olej smarowy, 5. maż, 6. gudron, 7. asfalt.

część zawartej w ziemi ropy wystąpiła na przemijają, powierzchnię i ulotniła się. Doły maziowe tylko tam się znajdują, gdzie stan wody za- maziowe i przepuszczalne piasku lub pia-skórnej jest wysoki. Przy asfalcie proces pa-    skowców, ropa przy wierceniu często wystę-

rowania już spełnił się w większym stopniu,    puje w dwu ostatnio wymienionych warstwach.

Każdy okręg naftowy ma jeden lub więcej

105.    Znaleziony piasek albo luźny pia- jemu właściwych horyzontów ropnych, skowiec, nasycony mazią lub ropą, które można wyługować ciepłą wodą, wróży również dobrze o obecności pokładów ropnych.

106.    Gdzie brakuje pokrywy uszczelniającej gaz i ropę, mamy asfalt. Gazy i oleje przeniknęły tu aż na powierzchnię ziemi i ulotniły się.

107.    Asfalt, gudron i wosk ziemny są dowodem na to tylko, że w danych forma-oyach była ropa, nie zaś, że tam jeszcze jest.

108.    W rozmaitych formacyach zna-chodzimy produkt utleniania ropy, asfalt, na dowód, że w tych formacyach była nafta, choć może w nieznacznej ilości.

109.    Muszle w formacyi trzeciorzędowej, kredowej i jurajskiej zawierają niekiedy drobne ilości asfaltu. Są to prawdopodobnie ostatnie produkty rozkładu dawnyoh mieszkańców tych skorup.

110.    Występowanie ropy i asfaltu w wydrążeniach poszczególnych warstw, powstałych wskutek skamienienia, nie może być

100.    Rzeczywiste wycieki ropne na powierzchni są dość pewnymi jej wskazówkami. Jednakże muszą być naturalnemi.

101.    Gdy ropa, choćby tylko w śladach, okaże się na powierzchni ziemi, zwłaszcza na wodzie, lub przy płytkich wierceniach, wtedy jest daną uzasadniona przyczyna głębszych wierceń próbnych za ropą.

102.    Gdy źródła wody bezustannie przynoszą na powierzchnię ropę ciężką lub jasną, choćby w nieznacznych ilościach, wtedy wnioskować można na większy zapas ropy w ziemi.

103.    Wyrzucanie ropy z mułem, piaskiem i wodą jest niewątpliwą oznaką pokładu naftowego w pobliżu.

104.    Małe doły maziowe (Teerkuhlen, to są doły, które napełniają się od czasu do czasu gęstą ropą, mazią, częste w Hanowerze) są z reguły dobremi oznakami dla obecności pokładów ropy. Przy wyciekach maziowych w małych ilościach tylko jedna

lub najczęściej całkowicie.

uważanem za oznakę istnienia eksploataeyi godnych zbiorników ropnych w głębi. Organizmów, z których ropa mogła się ulotnić było za mało.

111.    Niezmiernie wielkie ilości ropy musiały wyparowaó, aby utworzyć znane nam złoża asfaltu.

112.    Silniejsze wypływy gazów ropnych na powierzchni każą wnioskować na obecność ropy w głębi. Wypływ innych gazów, jakoto kwasu węglowego, gazu błotnego, siarkowodoru i t. p. pozwala przypuszczać, że w głębi niema ropy, gdyż drogę, jaką te gazy sobie zrobiły, byłaby także znalazła ropa, gdyby istniała.

113. Także w okolicach, gdzie niema żadnego punktu oparcia dla obecności godnych eksploataeyi pokładów ropy, mogą w większej głębokości zachodzić wybuchy palnych gazów, jeżeli otwór wiercony trafi na siodła górskie lub szczeliny. Te wybuchy gazów

114. Gdzie zmieniają się zwięzłe warstwy

115.    Warstwa najpotężniejsza i najbardziej przepuszczalna, nakryta najmniej przepuszczalną, będzie przypuszczalnie najbardziej ropodajną. Najwydatniejsza warstwa może więc leżeć niżej lub wyżej.

116.    W tę stronę, w której napotkano ropę najwyżej, rozwija się podziemne siodło górskie, które poznać też można z prób wiertniczych i rysowanych według tychże naturalnych profilów geognostycznych.

117.    Ropa ciężka jest w ziemi na górze, lekka na dole, ponieważ lekkie oleje i gazy tern silniej wyparowują, im więcej zbliżają się ku powierzchni ziemi, ciężkie oleje powstają więc w górnych warstwach.

118.    Przejść obok ropy, to znaczy nie-zauwaźyć śladów ropnych może ten, który: 1. pragnie odkryć głębszy horyzont a znane górne, nieznaczne wystąpienia ropy chce zamknąć jedną turą rur, 2. przeoczy wystąpienie ropy, 3. z powodów spekulacyjnych nie chce znać wystąpienia ropy.

119. Mały teren jednego hektara często daleko jest cenniejszym, niż wielki obszar setek hektarów. Nie rozchodzi się, podobnie jak przy kopalniach na rudy, o wielkość i położenie pola kopalnianego, lecz o wielkość i położenie użytecznego złoża w niem.

mogą się obniżyć do tej głębokości. Jestto stara hipoteza Lesleya, Peckhama, Kobella, Ortona, Hochstettera i t. d., poniechana już przez wszystkich,, najżarliwszych nawet zwolenników organicznego pochodzenia, którzy różniąc się co do wyboru materyału, z którego powstać miała ropa, w tem jednak są jednozgodni, że na sam proces tworzenia złożyły się wybitne czynniki geologiczne: czas i przestrzeń, przy odbywaniu się rozmaitych procesów chemicznych. Nie będziemy powtarzali wszystkiego tego, co zwolennicy tych zapatrywań przytoczyli dla ich uzasadnienia, ograniczymy się tylko do wskazania odnośnej literatury. Staranne zestawienie dawniejszych prac znajdujemy u prof. Höfera w jego dziele: „Ropa i jej pochodzenie“,, w jednej części podręcznika chemicznej technologii Bolley-Birnbaum-Engler’a, wszystkie nowsze zapatrywania jednak rozproszone są w bieżącej literaturze, zwłaszcza w publikacyach tak zasłużonych badaczy, jak Engler, Hofer, Ochsen i us, Krämer, Spilker, dalej Załoziecki, Zuber, Winkel i wielu innych, prace, które także w naszem

Przestrzeń złoża jest zwykle tylko drobną cząstką pola kopalnianego.

W ropie, jak we wszystkich innych paliwach, posiadamy pewną ilość skoncentrowanego ciepła ziemi, rodzaj akumulatorów energii. Uzupełniają one ciepło, które dostarcza uam słońce, i energię elektryczną, jaka prawdopodobnie w wielkiej jeszcze ilości znajduje się w ziemi.

Głębsze podziemne nagromadzenia ropy będą jeszcze o wiele wspanialsze, niż osiągnięte dotychczas świdrem. Wobec wysokiego gorąca i ogromnego naporu warstw wewnątrz ziemi, oraz ogólnego rozprzestrzenienia warstw bitumicznych po całej ziemi, wielkie jeszcze zapasy ropy oczekują niewątpliwie odwiercenia. Automobiliści nie potrzebują więc jeszcze uciekać się do spirytusu. Nowa ropa tworzy się też ciągle. Dużo

jeszcze warstw bitumicznych leży w łonie czasopiśmie znalazły bardzo często należyte ziemi, nieznanych i niewykrytych, które mo- uwzględnienie. Gdyby p. Tecklenburg był gą dostarczyć niemało ropy. Potomność może uwzględnił odnośną, nader obfitą literaturę, więc być spokojną.    mającą za przedmiot badanie tej kwestyi,

„Więcej ropy“!

Kończę z życzeniem wiertniezem :    nie mógłby formułować swych zapatrywań

Chcąc rozpatrzyć krytycznie powyższe palrywania, musimy poświęcić więcej uwagi tej części, w której autor zajmuje się teoryą powstania ropy, gdyż zawiera ona podsta-myśli, z których wszystkie dalsze wnioski się wyprowadzają. Autor okazał się zwolennikiem hipotezy o suchej destylacyi organicznych szczątków we wielkich głębokościach ziemi, i bez żaduego umotywowania stawia twierdzenie, że destylacya odbywa się przy 20—25 atm. ciśnienia i 360 do 420" G, ze dalej sfera destylacyi ropy leży w około 10.000 m głębokości. Nie jest bowiem umotywowaniem dla procesu powstania ropy to, że według oblnzeń autora w tej głębokości musi panować temperatura 300° C,

wowe

tak apodyktycznie. Wprawdzie nie wyklucza on możliwości innych procesów powstawania ropy (punkt 29 i 30), lecz właśnie jego podział procentowy według pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mineralnego jest tak fantastyczny i bezpodstawny, że odebrałby zaufanie także do innych wywodów, gdybyśmy — nie uprzedzeni przez to — przecie nie znajdowali tam dużo zdrowych myśli.

m o-

wy-

W pierwszym rzędzie można tu zaliczyć rolę, jaką autor przypisuje pokładom soli w gromadzeniu ropy, a wysnuty stąd wniosek (pkt. 65), że „ropa przeciska się wzdłuż krańców soli, jak tylko że, dlatego największą obfitość ropy należy szukać w tej stronie, w której solanka w poziomej najbardziej jest skoncentrowaną“, jest w każdym lecz całkiem dowolne przypuszczenie, że razie powołany, dać w niejednym wypadku warstwy ziemi, zawierające szczątki organiczne, bardzo cenną praktyczną wskazówkę dla

co

co

del

krycia pokładów ropnych. To twierdzenie jest oryginalnem a przytem przekonywującem, i nie potrzebuje bynajmniej zależeć od twierdzeń autora co do powstawania ropy, wystarcza bowiem, aby ropa, wytworzona w jakikolwiek sposób, znalazła się pod solanką. Nie widzimy jednak przyczyny, dlaczego zapatrywanie to nie zostało rozszerzonem także na inne warstwy ropo- i gazoszczelne, na-przykład iły.

Twierdzenia o znaczeniu tektoniki i o za-wadnianiu nie są nowe i na ogół znane. Przytem należy szczególną zwrócić uwagę na p. 93, który orzeka, że zawodnienie pola naftowego jest naturalnem zjawiskiem, ponieważ woda wypełnia podziemne szczeliny i pory, opuszczone przez ropę. Liczne skargi na sztuczne zawadnianie horyzontów ropnych należałoby więc ograniczyć do należnej miary. Zapamiętać będzie też sobie dobrze, że w wielu wypadkach potrzeba najprzód pompować wodę, aby obniżyć horyzont ropny (p. 95).

Asfalt p. Tecklenburg uwraża za produkt parowania i utleniania ropy. Jestto zapatrywanie bardzo rozpowszechnione, lecz nie bez zarzutu, głównie z tej przyczyny, że w ten sposób nieda się wyjaśnić znaczna zawartość siarki w asfalcie naturalnym. Proces tworzenia się asfaltu miałby według autora polegać w tem, że w miejscach, gdzie zwierciadło wody zaskórnej stało wysoko, ropa obficie mogła wystąpić, wyparować i utlenić się; autor bowiem jest zdania, że ropa zawsze ma tendencyę wznoszenia się na powierzchnię wody zaskórnej i gromadzenia się tam. Ponieważ jednak woda zaskórna zbiera się zawsze na ścisłej, nieprzepuszczalnej warstwie ziemi, więc i przenikanie ropy z dołu natrafiłoby na tesame przeszkody, jak głębsze wciekanie wody.

Uwagi godne są też oznaki występy-wania ropy, zebrane na końcu, i gromadzenie się jej w obfitsze zapasy, w kotlinach, o których tosamo da się powiedzieć, co o kotlinach wodnych, tylko że te ostatnie zasklepione są w dół, a pierwsze w górę. Jednak współdziałanie wysoko napiętych gazów ziemnych na powstawanie takich kotlin autor zupełnie pominął, jakoteż wpływ tych czynników na wędrówkę i eksploatacyę ropy.

Dla wzajemnego oddziaływania ropy i wody uwzględniono tylko stosunki czysto hydrostatyczne, ropa jedynie wskutek mniejszego ciężaru gatunkowego ma się podnosić.

Na podstawie powyższych, bardzo krótko ujętych zarzutów przeciw specyalnym zapatrywaniom p. Teklenburga, możemy im przyznać charakter jedynie czysto indywidualny, zaś powszechnie uznanemi być nie mogą.

R. Z. Ł

Eksport nafty z Austryi do Niemiec.

W ostatnim czasie pojawiły się w prasie tak austryackiej jak i niemieckiej artykuły, które w sposób na pozór bezstronny zajmowały się sprawą wywozu nafty austryackiej do Niemiec, przytem jednak przepowiadają tym dążnościom eksportowym przyszłość jaknajgorszą, motywując podobne zapatrywanie na różne sposoby, to że nafta austryacka osiąga cenę nader nierentowną, to znów że kartel rafineryj austryackich, będący warunkiem eksportu, zagrożony jest przez rzekomo znaczny import rosyjski do Austryi, że wreszcie jakość towaru austrya-ckiego nie zadawala absolutnie i wskutek tego tenże musi być sprzedawanym po cenie daleko niższej od rosyjskiej i t. d. Nieu-przedzony czytelnik pozna z łatwością, że takowe, pod maską objektywnycli sprawozdań w świat puszczane wieści, mają pewien oznaczony cel, i odnośnie do tego otrzymujemy następujące, autentyczne wyjaśnienia:

Co się tyczy twierdzenia, że han-eksportowy jesf bardzo nierentownym dla austryackich producentów ropy i dla rafineryj, jestto sprawa — choćby była i prawdziwą — dla koûsumenta niemieckiego dość obojętna. Im większa konkurencya rozwinie się na rynkach niemieckich, w tem korzystniejszem położeniu będzie sam konsument. Związek pomiędzy austryackim kartelem rafineryjnym a handlem eksportowym nie istnieje. Towarzystwo akcyjne dla austryackich i węgierskich produktów naftowych założono właśnie w tym celu głównie, aby uniezależnić całkowicie sprawę eksportu od kartelu wewnętrznego.

1033

346

maj

czerwiec 280

423

lipiec 458 sierpień 1758

721

1902

1903

738.127    801.996    796.354

37.069    51.859    55.156

Co wspomniane artykuły mówią o imporcie nafty rosyjskiej do Czech i Moraw, jest niebywałą przesadą. Jeśli jest mowa o zachwianiu kartelu austryackiego przez ten import o charakterze demonstracyjnym, to każdy obeznany z dotyczącemi stosunkami nazwie podobue twierdzenie poprostu śmiesznem. Wystarczy tylko uprzytomnió sobie cyfry importu rosyjskiego w czasie od 1. stycznia do 81. sierpnia br. W okresie tym import nafty rosyjskiej do Austryi wynosił za miesiąc

styczeń

luty

marzec

kwiecień

razem 5022 metr. centn.; wobec dwu i pół milionów metr. centn. nafty, jakie monarchia rocznie konsumuje, import ten chyba nie zachwieje kartelem!

Wartośó twierdzenia o rzekomej niższości nafty austryaekiej w porównaniu z naftą innego pochodzenia najlepiej pokaże się z cytr za lata 1902, 1903 i 1904, które same za siebie mówią:

Import nafty do Niemiec w miesiącach styczniu do sierpnia, w centnarach metr.

1904

Austro-Węgry 45.518    144.014    242.643

Ameryka 4,165.950 4,238,061 4,206.590 Rosya Rumunia

Twierdzeniu, jakoby nafta austryacka sprzedawaną była po cenie niższej od rosyjskiej, zadają kłam ofieyalne notowania targowe w Hamburgu, według których towar austryacki notuje obecnie o 20 fenigów wyżej niż rosyjski, na każde 100 kg. W objek-tywnośó notowań hamburskiej komisyi chyba sam autor wspomnianych artykułów nie pozwoli sobie powątpiewać. Jeśli w jednym z tych artykułów mówi się, że kartel austryacki uwziął się wyprzeć z Niemiec całkiem nietylko Amerykanów lecz i Rosy an, to podobne wywody rzucają dostateczne światło na wrartość wszystkich wywodów, jeśli się

zważy, że Niemcy spotrzebowują rocznie około 10 milionów metr. centn. nafty.

Twierdzą dalej, że dążności Austryi celem uzyskania niższych taryf na kolejach pruskich rozbiły się o ten szkopuł, że równocześnie koleje austryackie podwyższyły taryfo na naftę eksportową. I to jest fałszowaniem faktów, bo koleje austryackie nie podwyższyły wcale taryfy eksportowej.

Z powyższego wynika jasno dla każdego bezstronnie myślącego czytelnika, jakie szczególne cele mają byó osiągnięte przez takowe z gruntu fałszywe przedstawienie stosunków, przyczem warto podnieśd, że austryaccy eksporterzy nafty wcale nie sądzą, jakoby ogół rosyjsko-niemieckich firm importowych solidaryzował się z wymienionemi głosami w prasie. Przeciwnie panuje ogólne przekonanie, że największe i miarodajne firmy rosyjsko niemieckie stoją zdała od tych niebywałych przesądzeń i zniekształceń faktycznych stosunków.

Światowa produkcya ropy w r. 1903,

Co roku wydaje „United States Geolo-gical Survey“, to jest centralny zakład geologiczny Stanów Zjednoczonych w Washingtonie, statystykę produkcyi wszystkich minerałów pożytecznych, między innymi także bardzo obszerną osobną publikacyę o nafcie pod tytułem: „The production of petroleum“, redaktorem tych jest p. Oliphant, szef biura statystyki naftowej. Przed niedawnym czasem wyszedł właśnie rocznik ostatni za rok 1903, który po bardzo wyczerpującem przedstawieniu produkcyi amerykańskiej (tyczące się tejże daty podamy w następnym numerze) podaje także ważniejszą charakterystykę innych krajów produkujących ropę oraz daty statystyczne, zaczerpnięte z ile możności autentycznych źródeł. Z tych dat statystycznych można zestawie obraz produkcyi światowej ropy, który podajemy w porównaniu z produkcya roku 1902, ażeby od razu jej zmianę cyfrowo przeci wstawi6, w następnem zestawieniu obliczone są procenta, według których poszczególne kraje przyczyniły się do ogólnej produkcyi roku 1902 i 1903.

Kraj

Rosya

Sumatra, Jawa, Borneo

Galicy a Rumunia

Niemcy Peru Włochy Inne kraje Razem

Indye (zagangesowe) 1,617.363 Japonia Kanada

520.000

353.675

60.000

18.933

26.000

pr. w r. 1902 w °/o pr. w r. 1903 w %

47-94

51-46

43-50

38-73

3-17

3-40

2-24

2-67

1-42

111

1-29

0-64

0-49

0-28

0-25

0-20

0-23

0 03

0-03

002

0-03

pozostała produkcya rosyjska nawet znacznie w tyle, bo różnica wy-

10 prc.

71-6

51-46

Stany Zjedn. Rosya Inne kraje

21-6

6-8

galonów.

powodów obliczenia powyższe nie odpOwia-

1. Ogólna produkcya w beczkach (beczka = 42 galon amerykańskich à 4T7 litrów pojemności w przybliżeniu odpowiada IV2 c. m.)

pr. r. 1902 pr. r. 1903 Stany Zjednoczone 88,766.916 100,461.337 80,540.045    75,591.256

5,860.000    6,640.000

4,142.160    5,234.475

2,059.930    2,763.117

2,510.259 1,193.000    964.000

481.504 445.818 61.745 20.000 30.000

185,158.022 195,203.511

Z czego wynika, że ogólna produkcya ropy podniosła się o okrągło 10 mil. beczek w roku przeszłym.

2. Obliczenie procentowe na poszczególne kraje:

Kraj

Stany Zjedn.

Rosya

Sumatra, Jawa Borneo Galicy a Rumunia

Indye (zaganges.) 0*87 Japonia Kanada Niemcy Peru Włochy Inne kraje

W tern zestawieniu przebija dawno znany fakt, że lwią częśd całej produkcyi ropy rozdzielają Stany Zjednoczone i Rosya między siebie od szeregu lat mniej więcej po połowie. Przed kilku jeszcze laty był udział Rosyi większy niż Ameryki, w ostatnich latach stosunek się obrócił, a w ostatnim roku

nosi prawie 13 prc., to jest więcej jak wypada na wszystkie inne kraje produkujące naftę. Powodem tego rekordu nie jest znaczny ubytek w produkcyi rosyjskiej, ile bardzo wyraźny wzrost w produkcyi amerykańskiej. Ten wzrost jednakowoż nie jest spowodowany zwiększoną produkcya dawnych słynnych pól amerykańskich w wschodnich stanach (Nowy Jork, Pensylwania, Ohio, Wirginia etc.), tylko zawdzięcza swoje powstanie nadzwyczajnemu wzrostowi produkcyi w stanach Texas 1 Kalifornii, osobliwie tej ostatniej, której produkcya wynosiła w r. 1903 25 prc. ogólnej amerykańskiej. Ponieważ ropy z Teksas i Kalifornii nienadają się do wyrobu nafty, przeto znaczny przyrost produkcyi amerykańskiej nie ma w tym samym stopniu znaczenia większego na targach naftowych.

Wogóle to znaczenie przedstawia mister Oliphant w sposób następujący;

Twierdzi on mianowicie, że ropa amerykańska jest najodpowiedniejszą do fabry-kacyi, bo daje najwięcej i najlepszej nafty, najgorsza w tym względzie jest rosyjska, a nie wiele lepiej zachowują się ropy innego pochodzenia. W cyfrach wydatku nafty przyjmuje on dla ogólnej produkcyi ropy amerykańskiej 50 prc. nafty, dla ropy rosyjskiej dla ropy innego pochodzenia (wszystkich pozostałych krajów) 25 prc. i usta wia następującą proporcyę:

procent    procent

produkcyi ropy produkcyi nafty 38-73 9-81

Te ostatnie liczby wypadają z obliczenia wyprodukowanej nafty pochodzenia amerykańskiego 2,109.688.077 galonów, rosyjskiego 634,966,550, pozostałego 201,084.664

Jest to co prawda amerykański punkt widzenia, chociaż niewątpliwie w zasadzie słuszny, gdyż maximum wydobytej z ropy amerykańskiej nafty dało Amerykanom taką przygniatającą przewagę na światowych targach naftowych. W ostatnich czasach zaczynają się jednak ?,e stosunki przesuwaó i z tych

Znłoziecki.

cystern. Wchodzimy więc obecnie w dobę pełnego eksploatowania całej górnej partyi potokowej.

nych gazów, niżej zaś położony 913 mtr. głęboki przez Zygmunta Duczyńskiego wiercony w SZybkiem tempie dalsza zwyżka. Gdyby-szyb A. M. Lubomirskiej i Spki „Halka“ daje od wczoraj z piątek dwadzieścia kilka

dają już zupełnie faktycznemu stanowi; wykażemy to w następnej rozprawie o pro-dukcyi amerykańskiej, którą oprzemy na wyjętych z pracy amerykańskiego Zakładu geologicznego cyfrach.

Korespondeneya.

Borysław, dnia 16. listopada 1904.

Nowo odwiercone szyby borysławskie przeniosły oczekiwania bardzo nawet optymistycznie usposobionych nafciarzy. Po ogromnym „Gry maj le“ przyszły nowe obfite szyby w południowej części kopalń „na Potoku“; draśnięto pokład ropny na „Maryli“ u Łaszczą z rezultatem kilku cystern i bardzo sil

„Na Debrze“ dostał Dembowski, pogłębiając swój już poprzednio obfity szyb, 10 cystern dziennie. Również III ka Kasy Oszczędności zaczyna z 970 mtr. dawać ładną produkcyę 3 cystern dziennie. Dowodzi to, że potoki ropy kopalni Freunda nie zdołały, osłabić ogromnych bogactw ropnych znajdujących się w tem miejscu.

Największe jednak znaczenie.dla przyszłości Borysławia ma dowiercenie IX-ki Karpackiej na Wolance w 1059 mtr. Pesymistyczne, coraz uporczywiej powtarzane wątpliwości co do terenów po lewej stronie ul. Pańskiej zostały do pewnego stopnia rozprószone. Obecnie jasnem jest, źe o wyssaniu całego terenu przez „Syngego“ i dwa szyby karpackie mowy być nie może, źe jednak z reguły w tej części ulicy Pańskiej trzeba będzie iść bardzo głęboko. IX-ka Karpacka leży już na „Tłoce“ tustanowie-ckiej, stąd też 16-cysternowa jej produkcya podnosi znacznie wartość samej „Tłoki“ i graniczących z nią kompleksów. Głębokość w jakiej w dalszych Tustano wicach przychodzi drugi pokład ropny, zostanie niebawem

skonstatowaną przez pogłębienie dwójki na „Litwie“. Wszystkie bliższe tereny na Tu-stauowicach są już prawie w zupełności zajęte na kopalnie, tak, źe w przyszłym miesiącu pracowaó tam będzie około 30 rygów. Zakładane w tej części szyby obliczone są wszystkie na dotarcie do bardzo znacznej głębokości. Pod względem więc technicznym będą te nowe kopalnie przedstawiaó się daleko lepiej, jak stary Borysław. Czy z tych większych dymensyj i większych głębokości przyjdzie odpowiednio większa produkcya, tego dziś zgoła twierdzić lub zaprzeczać nie można. IX-ka Karpacka jest jakby jasnym promieniem, oświetlającym to pytanie.

Po chwilowem, przez obniżenie się pro-dukcyi w wielkich towarzystwach spowodo-wanern zatrzymaniu się w mierze wzrostu produkcyi bory sławskiej, nastąpi niebawem śmy zaś nawet przypuścili, że osiągane obecnie obfite pokłady w ciągu roku lub dwóch lat osłabną, to różnica ta pokrytą napewno zostania przez nowe wiercenia na Tustanowicach i na Ratoczynie. Gromadzą się ogromne zapasy, zbierają się rezerwy dla wielkiej akcyi eksportowej — oby tylko w równej mierze sama akcya dopisała.

Mieliśmy onegdaj nowy pożar. Spłonął szyb „Ludwik“ firmy Łodziński i Ska i „Nadzieja“ wiercona przez Łukawieckiego. Ta ostatnia dawała 4 cysterny, gaz dla 10 rygów i miejskiej centrali elektrycznej. Dwa dni już usiłują ugasić płonącą ropę i wybuchające gazy — bezskutecznie. Szyb Ło-dzińskiego nie był ubezpieczony, Łukawie-okiemu wypowiedziało Towarzystwo Krakow^ skie asekuraoyę od 15., tak, źe część strat będzie zwróconą. Ostatni pożar podobnie jak poprzednie dowiódł, źe niebezpieczeństwo dalszego rozszerzania się ognia wobec tego, źe ropa pali się bez iskier, nie jest wielkie-Jeżeli drzewo na kopalniach zostanie usunięte, albo schowane pod blachę, jeżeli pokopane zostaną rowy i nasypy zabezpieczające od rozpalania się ropy, jeżeli oświetlenie elektryczue zaprowadzane będzie nadal przez fachowych instalatorów, a nie partaczy, jak się to częstokroć zdarza, niebezpieczeństwo to zredukowane zostanie do minimum

NA F

rf-

to tem więcej, że

Z/Tj

Ur.

Odpowiednią liczbę członków tego komitetu mianuje Starostwo górnicze na pro-pozycyę c. k. Urzędów górniczych okręgowych w Drohobyczu, Jaśle i Stanisławowie.

i wszelkie trudności ze strony towarzystw asekuracyjnych podnoszone, stracą rzeczywistą, racyonalną podstawę, jak się obecnie po schwytaniu podpalaczy pokazuje, wielka w ostatnich miesiącach liczba pożarów pochodzi jedynie z[podpalania, więc z chwilowego zaostrzenia się stosunków robotniczych.

Schwytanie podpalaczy jest tu przedmiotem żywych dyskusyj. Przypuszczano w czasie strajku, że motywami podpalania bywało uczucie osobistej zemsty czy nienawiści. Tymczasem obecnie okazuje się przeciwnie, że były to akty sprzysiężenia, kierowanego przez wybitnych przedstawicieli partyi socyalistycznej w Borysławiu. To co oskarżeni zeznawać mają przed sędzią śledczym, w skandaliczny sposób kompromituje całą organiza-cyę strajkową i całą partyę socyalistyczną. Proces podpalaczy stać się może moralnym pogromem, z którego nie tak prędko podniosą się socyaliści galicyjskiego autoramentu. Te procesy stanowić będą też smutny epilog całego przedsięwzięcia strajkowego, podjętego lekkomyślnie, ' bez ekonomicznych podstaw i bez psychologicznej konieczności, a prowadzonego z zacietrzewieniem i fanatyzmem, który wiele, może wprzód dzielnych, jednostek robotniczych sprowadził na pochyłość moralną, wiodącą do zbrodni.

Antoni PlutyńsM.

Nowe przepisy górniczo-policyjne

dla kopalń o 1 e j u skalnego w Galicyi

z cl. 26. czerwca 1904, L. 2745. (Dokończenie).

Rozporządzenie

c. k. Starostwa górniczego w Krakowie z dnia 30. czerwca 1904, L. 2778, wydane na podstawie § 35 ustawy z 17. grudnia 1884, dz. ustaw i rozp. kraj. dla Galicyi Nr. 35. z r. 1886, określające sposób składania egzaminu, wymaganego § 8 przepisów górniczo-po-licyjnych dla kopalń oleju skalnego w Galicyi z dnia 26. czerwca 1904, L. 2745, od zobowiązanych do tego kandydatów na kierowników ruchu.

(Ogłoszone d. 25. lipca 1904 w Dz. ustaw i rozp. kraj. dla Galicyi Nr. 69).

Wymienieni w 2. i 3. ustępie § 8 powołanych przepisów górniczo-policyjnych kandydaci na posady kierowników są obowiązani udowodnić przed władzą górniczą swoje praktyczne uzdolnienie do poruczyó się im mających czynności, połączonych z kierownictwem kopalń oleju skalnego, także zapomo-cą przedłożonego poświadczenia, wystawionego przez komitet, funkcyonujący w Drohobyczu, Jaśle i Stanisławowie.

2.

Komitet ustanowiony dla sprawdzenia praktycznego uzdolnienia tych osób, które uprawniony do wydobywania zgłasza jako przyjęte do kierownictwa kopalń oleju skalnego, składa się z przewodniczącego w oso* bie naczelnika dotyczącego Urzędu górniczego okręgowego lub przez niego delegowanego innego konceptowego urzędnika tegoż Urzędu górniczego okręgowego, oraz z dwóch członków, do tej czynności każdorazowo przez przewodniczącego komitetu zaproszonych.

§ 3.

Wskazany władzy górniczej po myśli § 23 naftowej ustawy krajowej kierownik ruchu, który obowiązany jest do złożenia egzaminu, wymaganego § 8 przepisów gór-niezo-policyjnych dla kopalń oleju skalnego w Galicyi, otrzyma najdalej w przeciągu jednego miesiąca od wniesienia dotyczącego podania termin, w którym ma się zjawić przed tym komitetem.

Kandydat na kierownika ruchu kopalni oleju skalnego ma przed tym komitetem udowodnić :

1.    że włada językiem krajowym w słowie i piśmie;

2.    że posiada praktyczne uzdolnienie i doświadczenie :

a) w wykonywaniu robót wiertniczych głębokich wierceń,

b)    w przeprowadzaniu instrumentacyi zagwoźdżonych otworów wiertniczych,

c)    w zamykaniu wody w otworach wiertniczych,

d)    w stawianiu potrzebnych zabudowań wiertniczych,

e)    w urządzaniu i zastosowaniu oświetlenia elektrycznego,

f)    co do ruchu kotłów parowych, opalanych drzewem, węglem, ropą i gazem,

g)    w niesieniu pierwszej pomocy w przy

Zaraz po ukończeniu swojej czyności, członkowie komitetu i przewodniczący orzekają w imiennem głosowaniu, czyli kandydat jest uzdolniony do poruczonych mu czynności lub nie.

Poświadczenie uzdolnienia będzie tylko wówczas wydane przez komitet kandydatowi, jeżeli zostanie większością głosów

przyznane.

godzie;

3. że posiada dokładne wiadomości :

a)    o składzie i działaniu maszyn parowych, elektrycznych i gazowych,

b)    o naturze i składzie gazów oraz powietrza wybuchowego, jako też o oddziaływaniu tychże w ogóle na ludzki organizm,

c)    o powodach i skutkacb eksplozyi powietrza wybuchowego i o robotach ratun

kowych, potrzebnych po eksplozyi,

d) o akcyi ratunkowej w razie pożaru

Kandydat przez komitet reprobowany może tylko raz jeszcze stanąć przed nim i to dopiero po upływie 6 miesięcy od daty dotyczącego rozporządzenia Urzędu górniczego okręgowego, którem odmówiono przyjęcia do wiadomości jego zgłoszenia.

Komitet może odbierać od kandydatów dowód ich uzdolnienia tak ustnie jak pisemnie, tak w swoim lokalu, jak i na kopalni. Może on żądać wyjaśnienia odpowiedzi na stawiane pytania także na rysunkach wykonać się mających przez kandydata.

na kopalni,

c/y.

-a

stycznych,

e) o lokalnych stosunkach geogno-

i profilów;

f) w sporządzaniu map poglądowych

4. że dokładnie zna ustawy i rozporządzenia, obowiązujące kopalnie oleju skalnego w Galicyi, dalej regulamin służbowy i plan ruchu dotyczącej kopalni.

cen

Ü«

Komitet odbierający dowód uzdolnienia od kandydata, zgłoszonego na kierownika ruchu, nie potrzebuje ograniczać się do stosunków, panujących przy kopalni, dla której tenże kandydat został zgłoszony, lecz może za zgodą tegoż, przy odbieraniu od niego dowodu uwzględniać zakład górniczy dla eks-ploatacyi oleju skalnego najbardziej postępowo urządzony.

W takim razie wydane przez komitet poświadczenie uzdolnienia rozciąga się na wszystkie kopalnie oleju skalnego w Galicyi.

Kandydaci składają w Urzędzie górniczym okręgowym, w którym zostali zgłoszeni, taksę na pokrycie wydatków i dyet dla członków komitetu.

Taksa wynosi 30 K i ma byó każdorazowo zaraz przy zgłoszeniu w gotówce za kwitem spłaconą.

Ze złożonej kwoty wypłaca przewodniczący dwom funkcyonującym członkom komitetu po 10 K, resztę zaś przeznacza się na wydatki, połączone z czynnościami tego komitetu.

•jot.

8.

To rozporządzenie wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia w dzienniku ustaw i rozporządzeń krajowych dla królestwa Ga-licyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem.

C. k. Starosta górniczy: Wachtel w. r.

Xr.

6.

Komitet, odbierający od zgłoszonego kandydata na kierownika ruchu dowód uzdolnienia, spisuje z przebiegu swojej czynności protokół.

Nowości w zakresie techniki wiertniczej.

Znane są przyrządy wiertnicze, przy których świder wprawionym bywa w ruch do góry i na dół przez prąd wody o Wysokiem ciśnie-

NA

•*-

Walne Zgromadzenie Krajowego Towarzystwa naftowego odbędzie się w Borysławiu 28-go listopada b. r. o godz. 3-ciej popołudniu w sali Karpackiego Towarzystwa naftowego.

Porządek dzienny :

1.    Zagajenie prezesa.

2.    Sprawozdanie sekretarza o działalności towarzystwa.

3.    Sprawa ubezpieczenia życiowego urzędników naftowych.

4.    Wnioski i interpelacye.

Z Leoben. Drugi egzamin państwowy z górnictwa na tutejszej wyższej szkole montanistycznej złożyli pp. Henryk Stander (Galicyaj, Edward Strączyński (Królestwo polskie), Stanisław Świderski (Królestwo polskie) (z odznaczeniem) ; Władysław Wendt (G-alicya) i Stefan Wyporek (Ga-licya).

niu z zastosowaniem udaru wodnego i sprężyny, przyczem przewód nie bierze udziału w ruchach świdra. Z drugiej strony znamy sposoby, że kilka świdrów, uczepionych do nieruchomego przewodu, między sobą nie ściśle połączonych, otrzymuje przez pewne ciśnienie swój ruch udarowy, przyczem świdry równocześnie wykonują ruch koło osi otworu wiertniczego, Przy tych znanych urządzeniach wykluczonem jest jednakowoż uzyskiwanie rdzeni. Wogóle wiercenie udarowe nieruchomym przewodem nie znalazło dotychczas zastosowania do uzyskania rdzeni. Fryc Rost w Kassel obmyślił właśnie przyrząd wiertniczy, przy którym zapomocą popędzanego w zwykły sposób świdra można otrzymywać rdzenie i rozszerzać otwór świdruwy. To ostatnie nie jest możliwem przy użyciu znanych przyrządów, pracujących kilkoma niezawisłymi od siebie świdrami na przewodzie nieruchomym. Zgodnie z wynalazkiem kilka małych świdrów ugrupowuje się w pierścieniuwatym przewodzie i popędza znanym sposobem, przyczem ułożenie świdrów można zmieniać tak, że jeden i tensam przyrząd potrafi wiercić otwory różnej średnicy. Obracanie przewodu dokonuje się na powierzchni. Pod ziemią znajdują się tylko świdry ze sprężynami, zatem części mogące się obejść zupełnie bez nadzoru. Świdry posiadają tłoki, na-pierane w górę sprężyną. Stopki utrzymują ostrze świdra w pewnem odaleniu od spodu otworu wierconego. Świdry poruszane są, jak wiadomo, w dół ciśnieniom wody, w górę sprężyną, a równocześnie pierścieuiowaty przewód wykonuje obrót, tak iż w pokładzie powstaje pierścień wyżłobiony. Woda płuczkowa ponad świdrami wypływa na wewnątrz i przechodzi koło dolnej częś, i rdzenia, opłnkuje świdry w znany sposób i wypływa razem z mułem wiertniczym na powierzchnię. Woda zatem opłu-kuje tylko jedną część rdzenia przez pewien czas, a nie bezustannie, jak przy wierceniu dyamentowem, tak iż miększe rdzenie nie tak łatwo zostają rozmyte. Jeśli rozchodzi się o rozszerzenie przekroju pod rurowaniem, jak n. p. w razie głębszego opuszczenia rur, innemi słowy, jeśli przyrząd ma pełnić zadanie rozszerza-cza, natenczas stosuje się pewną formę wykonania, przy której świdry, podczas zapuszczania przyrządu w głąb, stoją w kierunku stycznym i skoro cokolwiek zostają zepchnięte w dół, ustawiają się w promieniach wskutek odpowiedniego kierowania tłoka, tak iż wtedy cały przekrój kolisty zostaje odwiercony: skoro ciśnienie nad tłokiem ustaje, świdry powracają do pi czątkowego układu stycznego i można wyciągnąć instrument środkiem rurowania. W porównaniu z koroną dyamentową przyrząd w mowie będący ma mieć tę korzyść, że z jego pomocą można uwiercać rdzenie w pokładach złożonych z twardszych i miększych części, co nie

jest możliwem przy użyciu korony dyamentowej, ponieważ w podobnym pokładzie dyamenty wypadają i gubią się.

KROMKA.

Wnioski na państwową radę kolejową, której jesienna sesya odbędzie się 2 grudnia, zostały ze strony krajowego Towarzystwa naftowego przygotowane i obejmują następujące sprawy.

1.    Wezwanie do rządu o zaprowadzenie opalania lokomotyw na liniach galicyjskiej kolei państwowej ropałem, opierając się na wykonanych latem i jesienią próbnych jazdach odbenzynowaną ropą w obrębie dyrekcyi lwowskiej, które wydały bardzo dobre rezultaty, jakeśmy o tern swego czasu donosili.

2.    Proźba do ministerstwa kolejowego o zaprowadzenie bezpośredniego połączenia między Borysławiem a Wiedniem, pi’zez Sambor, Chyrów i Przemyśl z dodaniem osobnego wagonu, kursującego między Borysławiem a Wiedniem, do połączenia do dziennych pociągów błyskawicznych. Oprócz udogodnienia przez dodanie wozu osobnego dąży wniosek ten do znacznego skrócenia czasu jazdy.

3. Prośba do ministerstwa kolejowego o zniżenie taryf kolejowych dla przewozu olejów opałowych w obrębie kolejowego ruchu w Ga-licyi.

Przy tej sposobności godzi się " nadmienić, że ministerstwo kolejowe uwzględniło obok już wiadomych postulatów Towarzystwa naftowego, stawianych w interesie nafciarzy bory sławskich, także życzenie połączenia Lwowa jeszcze jednym nowym pociągiem z Borysławiem. W nowym rozkładzie jazdy bowiem jest przewidziane doprowadzenie pociągu nocnego, wychodzącego o godz. 11 ze Lwowa, do Borysławia, dokąd pociąg ten przybędzie o godz. 2 minut 36 w nocy.

N AF T A

CC

Wielki szyb wybuchowy na terenie M. A. Lu-    posuchy rezultaty są jeszcze wydatniejsze, gdyż

bomirska i Spka w Borysławiu daje blisko 50 wa-    liczba mikrobów z 23 redukuje się przy skrapia-

gonów ropy na dobę.    niu gudryną do 9-3, a ropą do 5 tylko.

Pożar w Borysławiu. 14 b. m. o godz. 8 rano    W Sycylii na kolei Palermo-Messyna robione

wybuchł groźny pożar w szybie firmy Łodziński    były próby opalania lokomotyw ropą, które wy-

i Spółka, głębokim na 770 metrów. Pożar był bar-    dały bardzo dobre rezultaty. Jest nadzieja, że rząd

dzo groźny i wnet przerzucił się na sąsiedni szyb    włoski ropę do celów opałowych uwolni od cła ;

Tjukawieckiego „Nadzieja“, dający 4 wagony ropy    we Włoszech ropa płaci dotąd, takie same cło jak

dziennie i tak silne gazy, że używano ich do po-    nafta,

„Standard Oil Comp.“ ma zamiar zorganizo-

ruszania 10 rygów i centralni elektrycznej. Pożar zniszczył ręzerwoary przy szybie „Nadzieja“, za-    wać w Niemczech handel benzyną tak, jak zorga-

wierające 20 wagonów ropy. Pożar szerzył się    nizoWał handel naftą ; w ten sposób „Standard“

wśród nagłych wybuchów, to też opanowanie go    rozpocznie walkę konkurencyjną z niemieckiemi

nastręczało wielkie trudności i wymagało nadzwy-    kapitałami angażowanymi w handlu produktami

czajnego wysiłku, jednakże się ostatecznie po-    naftowymi, a mianowicie w „Vereinigte Deutsche

wiodło.    Benziner“ i w „Deutsche Petr. Produkte A. G.“,

Ceny produktów naftowych na początku list.

Ropa. Schodnica k. 5-80—6. Borysław k. 5—5.50. Urycz k. 5-90—6 za 100 kg. loco Drohobycz w cysternie, oferują znacznie niżej.

Nafta. Standard k. 37-90—38-—. cesarska k. 39-50 — 41-50 loco Wiedeń w beczkach.

Benzyna. Rafinowana (0-700) k. 34—36 (0⁻7³⁰/4o) k. 30-31.

Benzyna eksportowa k. 12-50—13 loco Wiedeń ; popyt ożyw.

Benzyna motorowa k. 17—18 ; popyt ożyw. Gazolina (0-6⁴⁰/5o) k. 46—54. Popyt ożyw.

Oleje. Olej niebieski ^k. 3-30 —3-50 loco fabryka w cysternie; popyt ożywiony.

Oleje rafinowane (0-885) k. 11-50—12-50, wrzecionowy k. 14-50—16-50, maszynowy lekki k. 21—23, ciężki k, 26—29, cylindrowy k. 35—45, rosyjski Szybajewa k. 30—33 loco Wiedeń.

Parafina. Cena spada Miękka w łuskach k. 38—42, twarda k.50—54.czyszczona k.60—62, parafina amerykańska w łuskach m. 44—46 loco Ro-terdam, czyszczona m. 52—53 loco port niemiecki.

Cerezyna. Naturalna k. 140—146, sorty czyszczone k. 164—190.

Wosk ziemny: popyt słaby, punkt topi. 72/730 C k. 174—175 67/68° C k. 170-172 gorsze gatunki k. 106—110.

Nafta amerykańska loco Hamburg m. 6-30. za 50 kg. Pppyt słaby.

Sejm galicyjski na posiedzeniu dnia 12-go li- które zorganizowało dostawę benzyny z Indyj stopada załatwił petycyę Krajowego Towarzystwa holenderskich, naftowego w sprawie kas brackich, uchwalając wezwanie do rządu, by nie wprowadzał instytu-cyi kas brackich w przemyśle naftowym aż do odpowiedniej zmiany ustawy i petycyę w sprawie zmiany ustawy naftowej poruczając opracowanie ustawy Wydziałowi krajowemu w porozumieniu z interesowanymi i przedłożenie projektu na najbliższej sesyi sejmowej.

Wiedeńska izba handlowa i przemysłowa za pośrednictwem krajowego Towarzystwa naftowego podaje do wiadomości galicyjskim producentom, że rząd portugalski udzieli koncesyi kapitalistom lub ad hoc zawiązanemu akcyjnemu towarzystwu z kapitałem 1,200.000 koron na eksploatacyę źródeł naftowych już istniejących i dość obfitych na wyspie Timor. Źródłem zbytu nafty na tej wyspie eksploatowanej są Chiny, gdzie konkurencya nafty rosyjskiej lub amerykańskiej jest wykluczona.

Kapitaliści chińscy w Hongkong, którzy zajmują się sprzedażą nafty w Chinach, zgodziliby się kupić część akcyj mającego się zawiązać towarzystwa. Dział eksportowy Izby wiedeńskiej chętnie udzieli bliższych informacyj.

Nowe towarzystwo naftowe utworzyło się we Francyi pod nazwą „L’Aigle franco - roumaine“ dla handlu rumuńskimi produktami naftowymi we Francyi. Kapitał wyuosi 3 miliony franków, podzielony na 6 000 akcyj po 500 franków każda.

Założyciele należą do wyższych sfer finansowych. co rokuje towarzystwu dobrą przyszłość.

ana-

Wpływ skrapiania ulic ropą lub produktami naftowymi na zdrowotność. Pp. Christiani i De Michaelis opublikowali rezultaty badań skraplania ulic produktami naftowymi na zdrowotność. Z rezultatów tych się okazuje, źe proceder ten wpływa bardzo dobrze na niszczenie mikrobów i to nietylko zawartych w pyle, ale i w otaczającem powietrzu. Panowie ci wykonali blisko i00 liz, z których wynika, że przeciętnie litr powietrza nad szosą nie skrapianą zawiera- 14 żywych mikrobów. Przy skrapianiu gudryną liczba mikrobów redukuje się do 6-8, ropą do 5-7. W czasie

Ogrodzenia

z 51 mm grubych rur stalowych —

4 00 M4' —

mm,

mm

2 m wysokie, silną łatwe do ustawienia

za 1 m bieżący

0 siatką przeplecione, według wzoru

v koron 3 8Ü

Rury wodociągowe

Wyroby konstrukcyjne i siatkowe kaid?L$?w^on

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

do przeprowadzania nafty i t. p. 52 mm lub 45 mm grubości.

Rury wodociągowe

najtańsze na ne.

Wyroby konstrukcyjne i siatkowe kaid?L$?w^on

poleca

Józef Stossmaniłń Nowy Sącz

fabryka maszyn, wyrobów i konstrukcyj żelaznych.

Na żądanie chętnie służę też cennikami i kosztorysami.

Koks!

o sprawności do 70 cbm na godzinę.

Koks d 1 a kuźni!

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

LCoüs

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

ceny znacznie zniżone

Cennik na zadanie.

Koks do o palu!

Pompy szybowe

AD. SEYßEL, Mühlhausen i- Thür.

- Korespondencya niemiecka lub francuska.

Pierwszorzędny

majster kowalski

Koks!

obznajomiony z wyrobem narzędzi wiertniczych, przyzwyczajony do obchodzenia się z młotem parowym, posiadający praktykę fachową w tym kierunku w większej fabryce narzędzi wiertniczych, znajdzie natychmiast miejsce w Galicyi.

Oferty wraz z podaniem dokładnem dotychczasowego zajęcia i wysokości zadanej płacy pod „G. K. N. T.“ do Adm. „Nafty“.

NAFTA

os

M

rhi

PIERWSZE GALICYJSKIE

i#j

■w" Sanoku

wykonuje i ma na składzie gotowe: =

Narzędzia wiertnicze.

Kompletne ryg*i wiertnicze.

Kotły loko mob il o w e.

Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości.

Przyrządy do tychże do opalania ropą.

Maszyny parowe.

Itury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd.

Sikawki pożarne.

Odlewy metalowe i żelazne.

Wo*j cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczan ego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wózki dla kolejek polowych i leśnych.

Urządzenia kompletne rafinery i nafty, parafin iarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrukcye żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przyborów I narzędzi wiertniczych ma Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa, Lwów, Cliorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Potoku, Schodnicy, llorysławiu.

i    . SŁjT* Zamówienia przyjmuje Dyrekeya fabryki w Sanoku, oraz Biuro

Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. 11 a.

LJJ— Na zadanie wysyła się odwrotnie kosztorysy i cenniki.

H

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi!