■}

NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 5-ego i 20-ej*o.

Prenumerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: Inż. Kl. Angerman, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 20.

O wykrywaniu pokładów ropnych godnych odbudowy. Wykład tajnego radcy górniczego Tecklenburga międzynarodowym Zjeździe techników wiert. w Hanowerze, we wrześniu 1904 r. Z uwagami. — Petycye Krajowego Towarzystwa naftowego do Sejmu. — Rosyjski przemysł naftowy. Kap. dr. Stefan Bartoszewicz. — Petycya Krajowego Towarzystwa naftowego w sprawie zmiany ustawy naftowej. — Przemysł naftowy w Japonii i na wyspie Jawa. — Nowe przepisy górniczo policyjne dla kopalń oleju skalnego. (Ciąg dalszy). — Protokół posiedzenia Wydz. Kraj. Tow. naft. — Kronika.

0 wykrywaniu pokładów ropnych

godnych odbudowy.

Wykład tajnego radcy górniczego Tecklenburga na międzynarodowym Zjeździe techników wiert. w Hanowerze, we wrześniu 1904 r.

Z uwagami.

Znany autor podręcznika głębokich wierceń, tajny radca górniczy Th. Tecklenburg z Darmsztadtu, wygłosił na ostatnim wędrownym Zjeździe inżynierów wiertniczych swoje zapatrywania o pokładach ropnych, widocznie głęboko obmyślane, w formie całego szeregu tez, i przekazał takowe publiczności, uprawniając ją temsamem do wszczęcia nad niemi dyskusyi, zwłaszcza że na Zjeździe samym dla braku czasu odpaść musiała. Ma-teryał podany w wykładzie jest wielostronny, bo z główną rzeczą łączy się dużo innych problematów, niezbyt ściśle ugrupowanych, tak iż jeden wchodzi w drugi, mimoto wykład da się podzielić na następujące części: powstawanie ropy, warunki zawadniania, oznaki pozwalające przypuszczać obecność ropy, pokłady asfaltu i występywanie ropy, wreszcie przeoczenie ropy. Na szczupłej przestrzeni nagromadzonym został więc tak obfity materyał przyrodniczy, geologiczny, tektoniczny, techniczny i czysto praktyczny, źe autor, chcąc takowy pokonać, musiał ująć go w krótkie zdania, w tezy. Z tych większa część jest znaną, niektóre powszechnie uznane, inne silnie zwalczane. Jest między niemi także dużo nowych, lecz nie wszystkie jednakowej wartości; rozprawimy się z niemi w końcowych uwagach. Lecz przede wszy st-kiem sam wykład :

Szanowni koledzy! Nasamprzód moje pozdrowienie wiertnicze !

Im więcej ropa staje się poszukiwanym skarbem, tern też gorliwiej dopytuje się po-szukiwający o jej pochodzenie i złoża. Odpowiedź musi dać praktyka, zaś prawdę musi odsłonić wiedza.

Ropa ma w sobie coś kojącego, izoluje i utrzymuje. Zapach jej dla automobilisty wdzięczniejszym jest, niż woń kwiatów. Podobnie jak woda, ropa syci wielką część skorupy ziemskiej, a pod którym względem chcemy, jest interesującą. Badania tajnego radcy, prof. dra Englera z Karlsruhe, były powodem powstania rozlicznych teoryj tworzenia się ropy. Wielu już mężów zasłużonych, którym tutaj chciałbym wyrazić wdzięczność, zajmowało się tą kwestyą i dla niej ponosiło ofiary. Każda praktyczna ob-

100 m 13° C

500

25

6500

205

40

serwacya, każda próba, każde naukowe opracowanie ma znaczenie dla popierania dobrobytu, zasadzającego się na produkcyi ropy. Ropa znajduje się nietylko po całej kuli ziemskiej, lecz równie jak asfalt od najdawniejszych czasów historycznych znano i używano ją. Oznaczywszy na karcie kuli ziemskiej miejsca, w których dobywają ropę, zauważymy, iż co do rozmieszczenia ropy charakterystyczne są w pierwszej linii warunki geologiczne, iż jednak najmniej odkryó ropy poczyniono tam, gdzie jest najrzadsze zaludnienie lub najniższa cywilizacya, gdzie więc podejmowano najmniej prób celem wykrycia ropy. Można z tego wnioskować, iż bardzo jeszcze dużo pokładów ropnych znajduje się w niecywilizowanych krajach, i z postępem kultury zostanie wykrytych. Aby moje zapatrywania wyrazió jasno, ująłem je w zdania następujące:

1.    Po całej skorupie ziemskiej i wewnątrz niej rozrzuceone są cmentarzyska zwierząt i miejsca gnicia loślin. Powstające na tych miejscach produkty rozkładu znajdują się większą częścią jeszcze w ziemi.

2.    Warstwy ziemne zapadają i podnoszą się, chylą się, chociaż bardzo powoli, w dół i w górę, i zbliżają się przez to jednym końcem więcej do gorącego -środka ziemi.

3.    Wszystkie materye, niemogące znieśó wzrastającego gorąca i ciśnienia we wnętrzu ziemi, przeciskają się ku powierzchni ziemi jako gazy, pary i ciecze, n. p. kwas węglowy, węglowodory, para wodna, woda i t. d. Stąd wielkie rozpowszechnienie tych ciał na całej ziemi.

4.    Ropa musi się tworzyó na wszystkich tych miejscach, gdzie bitumiczne warstwy zapadły się do odpowiedniej ciepłoty.

W głębi ziemi odbywa się bezustannie proces suchej destylacyi, ogrzewanie ciał organicznych bez dostępu powietrza, aż do rozkładu.

5. Masowe powstawanie ropy odbywa się więc w głębi ziemi, nie w górnych warstwach.

6. Ropa wskutek wzrastającej w ziemi ciepłoty ulatnia się po części i przez desty-lacyę wnika jako gaz w górne warstwy ziemi.

7. Między warstwami bitumicznemi, które obniżyły się do strefy gazowania, a pokładem ropy, musi istnied jakaś komunika-cya, podobnie jak przy retortach z szyjką retortową a wyżej leżącym, chłodzonym re-cypientem.

8. Warstwy, w których odbywa się zgęszczenie i gromadzenie ropy, należy uważać za recypient do retort produkcyjnych.

9.    Wydrążenia w głębi ziemi, wielkie, małe i najmniejsze, otoczone skałą, są niezliczonymi bańkami destylacyjnemi, z które-mi łączą się jako chłodniki warstwy luźniejsze, leżące wyżej.

10.    Destylacya odbywa się przy 20—25 atm. ciśnienia i 360 — 420° C.

11.    Przyrost temperatury w głąb ziemi jest prawdopodobnie przyśpieszony, tak iż w 10.000 m głębokości musimy przyjąć temperaturę conajmniej 3—400° C i ciśnienie tysiąca atmosfer. Ta ciepłota i ogromne ciśnienie wystarczają, aby wszystkie w ziemnych warstwach zawarte organiczne materye z nich wyprzeć, przekształcić i po części przedestylować na ropę.

12. Mamy conajmniej w głębokości

5500 m 175° C 6000    190

1000

7000

2000 2500

. 3000

3500 4000

10000

5000

220

235

250

265

280

295

300

1500

55

7500

70

8000

85

8500

100

9000

115

9500

130

4500

145

130

13.    Oprócz wewnętrznego ciepła ziemi mogą także zajść lokalne podniesienia temperatury, wskutek procesów fermentacyjnych ciał organicznych, tarcia przy dyslokowaniu warstw, rozkładu i gorzenia pokładów węglowych, wulkanów i i. Wszystkie te podniesienia temperatury mają jednakże wobec ciepłoty ziemi znikomo mały wpływ.

14.    Sfera destylacyi ropy może leżeć w 10.000 m głębokości, sfera parowania wody

w 3.000 m.

powodujących za-

jej zapasu.

orzec,

roślinnego jak i mineralnego. Kierując się instynktem moinaby przyjąć całkiem ogól-

15.    Dalsze skały w ziemi muszą wskutek ciepła i ciśnienia zupełnie być wolne od wody, ciał organicznych i gazów, jak kwas węglowy i węglowodory.

16.    Występywanie ropy zależy od leżących w głębi ziemi ognisk powstawania i zbierania się jej. Ogniska powstawania są bardzo liczne, lecz z reguły leżą zbyt głęboko, byśmy je mogli zauważyć lub domniemać się ich. Miejsca gromadzenia się natomiast można stwierdzić geologiczną obserwa-cyą. Miejsca powstawania mogą być bardzo małe i rozstrzelone. Miejsca gromadzenia są złożami eksploatacyjnemu

17.    Ze względu na ropę można w całej skorupie ziemskiej, licząc od dołu do góry, rozróżnić strefy: 1. wolną od materyj organicznych, 2. tworzenia się ropy, 3. gazowania tejże, 4. zgęszczania, 5. gromadzenia, 6. strefę wierzchnią, gazo- i roposzczelną.

18.    Strefy te nie leżą już regularnie poziomo nad sobą, podobnie jak nie leżą formacye i warstwy w skorupie ziemskiej. Są podniesione, zapadnięte, pochylone, ru-nięte, zgięte, ściśnione, wszystko jak dane warstwy ziemi.

19 Niema powodu wykluczać inne możliwe procesy powstawania ropy z ciał organicznych lub nieorganicznych. Ropa tu i owdzie mogła utworzyć się także i w inny sposób, jak przez zapadnięcie żywicznych warstw we wnętrze ziemi. Rozchodzi się tylko o stosunek, w jakim poszczególne procesy przyczyniły się do wytworzenia całej masy ropy.

20.    Wszystkie procesy, o których dowiedziono możliwość tworzenia ropy, mogą zachodzić także jeszcze w naszych czasach w przyrodzie, wskutek mniej lub więcej rzadkich kombinacyj wpływów chemicznych lub fizykalnych.

21.    Tworzenie się ropy jest możliwem: 1. z najmniejszych cząstek organicznych, zawartych w łupkach i wapieniach epoki sy-lurskiej i dewońskiej barwienie tychże, 2. z nagromadzeń ryb, zwłaszcza w łupkach miedziowych, 3. z węgli kamiennych, 4. ze zwłok ssawców epoki jurajskiej i kredowej, 5. z nagromadzeń gło-wonogich, 6. ze szczątków zwierzęcych w łupkach basowych, 7. z węgli brunatnych i lignitu, 8. z łupków żywicznych, 9. z torfu, 10. z mułu diatomeów, wogóle z mułu morskiego, 11. z korali, 12. ze zwłok współczesnych obumarłych ryb, 13. z wodorostów, 14. z celulozy przy zgniłem fermentowaniu w obecności soli, 15. przez redukcyę siarczanów i tworzenie sierczanu żelazowego.

22.    Zwłoki zwierzęce, które w głównej części dostarczyły ropy, pochodzą ze ssawców, ryb, mięczaków i wymoczków.

23.    Przy guiciu substancyj zwierzęcych, zawierających azot, pozostał tłuszcz, który przez gorąco i ciśnienie zamieniał się w lekko wrzącą ropę i tejże pokrewne węglowodory. Produkty te powoli przeszły w ciężkie, wysokowrzące oleje smarowe.

24.    Ponieważ otrzymano sztucznie ropę, parafinę, oleje smarowe, rozmaite lżejsze oleje i pokrewne węglowodory z tłuszczu rybiego, należy przypuścić, iż takisam proces tworzenia także we wnętrzu ziemi spowodował wytworzenie ropy i że również dzisiaj zachodzą reakcye, przez które wymienione produkty powstają.

25.    Nadprodukcya zwłok rybich przez prądy morskie lub przystęp płynów, niszczących życie, w poszczególne zatoki, zapewne także przyczyniły się tu i owdzie do tworzenia ropy, zwłaszcza jeżeli w sąsiedztwie takich złóż pokazują się warstwy smołowe.

26.    Ponieważ jest możliwem wytwarzać z tłuszczów roślinnych i olejów, zawartych przeważnie w nasionach, sztuczną ropę, chociaż ze znacznem wydzieleniem węgla, więc także natura była wstanie przeprowadzić takisam proces.

27.    Także tworzenie ropy z węglików metalowych mogło bardzo łatwo zachodzić w ziemi.

28. Ropa pochodzenia wulkanicznego tworzy zapewne bardzo małą ezęść całego

29. Wszystkie teorye powstawania ropy można przyjąć, prócz kosmicznej.

30. Nie można więc powiedzieć, jakoby ropa miała albo zwierzęcy, albo roślinny, albo anorganiczny początek, przeciwnie należy iż jest pochodzenia tak zwierzęcego,

nie 80 prc. na zwierzęce, 19 prc. na roślinne i 1 prc. na nieorganiczne, chemiczne

31.    Wielka rozmaitość produktów, powstałych z organicznych ciał lub cząstek tychże, zależy po części od stopnia temperatury i ciśnienia, przy których destylacya odbywała się na poszczególnych miejscach, oraz od gatunku organicznej materyi surowej. Także sposób działania gorąca i dokładność kondensacyi odgrywały tu rolę.

32.    Ropa na miejscach swego wytworzenia znajduje się tylko w mniejszych, nie godnych odbudowy ilościach, ponieważ zaraz po swojem powstaniu poczyna swój pochód ku powierzchni i dopiero przez drogi, któ-remi idzie, prowadzoną zostaje do wielkich zbiorników w ziemi.

się w głąb

42.    Fontana powoli przechodzi w wol-nopłynące źródło ropy, a dalej w stojące i pompowane, ponieważ ciśnienie gazów zmniejsza się po szybkim upływie gazów.

43.    Intermitujące wybuchy ropy dadzą się wyjaśnić taksamo jak intermitujące źródła wody. Zjawisko to zachodzi często przy płynach nasyconych gazami, jest znane i wyjaśnione.

procesy.

33.    Ropa zazwyczaj ma ciężar gatunkowy 08—0*9, jest więc lżejszą od wody. Wędruje dziś, jak od początku ziemi, ku powierzchni ziemi, uciskana, gnieciona, prześladowana przez wodę zaskórną, która z reguły obciążyła się w dodatku solą kamienną z sąsiedniego złoża tego minerała.

34.    Ropa prawie zawsze znajduje się na drugorzędnem łożysku. Można ją porównać z wodą w ziemi, tylko że woda wciska

ropa prze do góry, wędrują więc w przeciwnych kierunkach. Oboje zbierają się w większych warstwach, w szczelinach i rozpadlinach, brakują natomiast w ścisłych iłach i pokładach solnych.

35.    Podobnie jak woda znajduje się w ziemi w wodosz3zelnveh kotlinach, tak-samo i ropa zbiera się w roposzczelnych kotlinach, tylko że pierwsze wyginają się w dół, drugie w górę.

36.    Woda i ropa występują jako płyny i gazy. Ropa taksamo nie ogranicza się na formacye geologiczne, jak woda. Dla ropy wszystko jedno jest, którą warstwę przenika. Im warstwy więcej porowate, tern raźniej przechodzi je.

37.    Gdy ropa osiągnie zwierciadło wody zaskórnej, przestaje iść dalej w górę i zbiera się na powierzchni wody. Jeżeli napotkamy ją poniżej zwierciadła wody zaskórnej, to znak, że wTędruje jeszcze. Pokłady asfaltu będą się więc znajdowały na

miejscach bliskich powierzchni, sadzie zwierciadło wody zaskórnej stoi lub stało wysoko.

38.    Rozkład ropy, a zwłaszcza ulatnianie się gazów węglowodorów, zawsze łatwiej postępuje, im więcej ropa zbliża się ku powierzchni ziemi.

39.    Ropa będzie się znajdowała pionowo nad ogniskiem powstania, jeżeli, mknąc w górę, nie skręciła ze swej pionowej drogi w bok, wskutek ukośnych roposzczelnych warstw.

40.    Subtelniejsze gazy ropne mogą okrążać warstwy ziemi w dalszem półkolu, niż ropa. Pokazują się na krańcach kotlin (złóż ropnych w oryginale „Olbecken)“ ropnych i nad niemi.

41.    W wielu pokładach nafty istnieje ogromne ciśnienie gazów, tak iż kamienie z 500 m głębokich otworów świdrowych zostają na 200 m ponad powierzchnię ziemi wyrzucane.

44.    Każda strefa ropna wykazuje inne stosunki geologiczne, które każde dla siebie musimy tłumaczyć.

45.    W niektórych pokładach niema sub-stancyj organicznych, we wielu trafiają się rzadko, w innych przeważają.

46.    Nie jest wykluczonem, że ropa w tych samych warstwach, w których powstała, przecisnęła się ku powierzchni. Zjawisko to zaszło jednak w bardzo nielicznych wypadkach.

47.    Wszystkie nasze warstwy osadowe, począwszy od syluru, zawierają masę odcisków i szczątek zwierzęcych i roślinnych.

48.    W okolicach, gdzie osiągalny podkład skorupy ziemskiej składa się z granitu lub gneisu, nie należy spodziewać się ropy, ponieważ skały te nie zawierają bituminów, któreby ciepło ziemi mogło rozkładać.

naftowej.

49. W okolicach, gdzie formacye dewo-nu i przeddewonu lezą na powierzchni lub płytko pod nią, będzie zapewne niewiele pokładów ropy, ponieważ dewońskie łupki i wapienie są stosunkowo ubogie w drobno rozdzielone substancye organiczne, mogą dlatego wydać mało ropy, chociaż sięgają w strefę

gazo wania.

50.    W węglu kamiennym i antracycie pozostało już tylko mało ropotwórczyeh węglowodorów. O ile tam były, zostały już wypędzone przez proces zwęglenia. W niektórych kopalniach węgla kamiennego zauważono jeszcze trochę ropy.

51.    W formacyi diasowej i triasowej ropa brakuje prawie zupełnie. Tak zwane piaskowce ropne mają ropę dzięki swej wielkiej porowatości.

52.    Gdzie bitumiczny lias opadł dość głęboko w głąb, dostarczył znaczną część surowego materyału na proces destylacyjny.

53.    W jurajskiej i kredowej formacyi ropa często występuje.

54.    W formacyi waeldeńskiej mamy bitumiczne iły, z których może się utworzyć ropa.

55. Nie można przypuścić, by wielkie lokalne nagromadzenia ropy były powstały w trzeciorzędowej, dyluwialnej i aluwialnej formacyi, gdzie obecnie napotykamy je. Znajdują się tylko w nich i rozłożyły się tam, ponieważ luźne ich warstwy przedstawiały stosowne rezerwoary dla ropy.

(Ciąg dalszy nastąpi).

Petycye Krajowego Towarzystwa naftowego

do Sejmu.

Krajowe Towarzystwo naftowe podczas obecnej sesyi sejmowej wniosło trzy petycye do Sejmu.

1) W sprawie zrównania taryf przewozowych w Niemczech na naftę austryacką z taryfami na naftę rosyjską celem ułatwienia zbytu na naftę i usunięcie nadprodukcyi

ropy.

2)    W sprawie kas brackich i

3)    w sprawie zmiany krajowej ustawy

Pierwsza petycya była już traktowaną na posiedzeniu sejmowej komisyi górniczej i na podstawie referatu dra Kolischera postanowiono wnieść do Sejmu uchwalenie treści rezolucyi tej petycyi: „Wzywa się c. k. rząd, by przy każdej sposobności użył całego swego wpływu, aby taryfy przewozowe na naftę austryacką w Niemczech były zrównane z taryfami na naftę rosyjską'⁴.

Druga petyoya po wyczerpująćem uzasadnieniu uprasza Sejm o uchwalenie wezwania do rządu, by nie wprowadzał do przemysłu naftowego instytucyi kas brackich aż do odpowiedniej zmiany § 9 ustawy państwowej, względnie § 32 krajowej ustawy naftowej w tym duchu, by rozdział X. powszechnej ustawy górniczej o kasach brackich w przemyśle naftowym nie obowiązywał.

Najwięcej zainteresowania wzbudza ostatnia petycya w sprawie zmiany ustawy naftowej. Równolegle z akcyą Tow. naftowego zajęło się tą sprawą grono adwokatów-posłów. Już odbyło się parę posiedzeń komisyi górniczej w tej sprawie, na których byli obecni także i przestawiciele przemysłu naftowego. Petycya Tow. naftowego żąda, by Wydział krajowy wspólnie z Tow naftowem zajął się wypracowaniem noweli do krajowej ustawy naftowej, w której byłyby uzupełnione braki obecnego ustawodawstwa naftowego.

Niektórzy z członków komisyi górniczej idą dalej i chcieliby już w obecnej se-syi sejmowej załatwić ustawodawczo najbardziej piekącą sprawę ochrony praw naftowych, gdyż obecnie te prawa wiszą w powietrzu. A więc niektóre sądy odmawiają intabulacyi prawa wydobywania nafty i poboru procentów brutto, powtóre w razie licytacyjnej sprzedaży majątku sądy orzekają, że wszystkie procenty naftowe mają być przeniesione na cenę kupna, przez co przedsiębiorstwo odrazu traci nabyte prawa naftowe, jeśli nie nabędzie ziemi na własność.

Posłowie Małachowski i Loewenstein sądzą, że prawa naftowe mogą być chronione przez możność łatwiejszego tworzenia pól naftowych i dlatego w ramach krajowej ustawy naftowej proponują wniesienie na obecną sesyę uchwalenia następujących dodatków do § 2. krajowej ustawy naftowej.

1) Odłączenie prawa wydobywania mi-

Daty statystyczne opublikowane przez biuro Zjazdu przemysłowców naftowych w Baku o produkcyi kaukazkiej w okresie od 1. stycznia do 1. sierpnia b. r. rzucają pewne światło na stan obecny przemysłu naftowego rosyjskiego.

Ropa pompow. wybuchowa Razem 1903    1901    1903 1904 1903 1904

51-6 50-3

nerałów w § 1. wymienionych (ropy) od prawa własności może nastąpić na czas kalendarzowo

oznaczony.

2) Starostwo górnicze może wydaó potwierdzenie o znajdowaniu się minerałów bitumicznych (ropy) na całe okręgi polityczne i gminy administracyjne.

Przez taką zmianę krajowej ustawy naftowej przedsiębiorca łatwiej może utworzyć pole naftowe na swoje imię, a wtedy zgodnie z ustawą wyłączone prawo wydobywania stanowić będzie samoistny przedmiot majątkowy; niektórzy członkowie komisyi żądali przymusu tworzenia pól naftowych*) Jak widaó z tego, sprawa podjęta przez Krajowe Towarzystwo naftowe wzbudza wielkie zainteresowanie i. może jeszcze w tej se-syi sejmowej doczeka się częściowego rozwiązania.

Rosyjski przemysł naftowy,

Produkcya w przeciągu 7 miesięcy b. r. wynosiła 361*5 milionów pudów, gdy w tym samym okresie roku zeszłego 350*2 mil. pudów, co świadczy o pewnem ożywieniu ruchu wiertniczego na Kaukazie szczególniej, jeśli się uwzględni, że przyrost produkcyi spowodowała głównie ropa otrzymywana pompowaniem, gdy ropa wybuchowa przeciwnie znacznie spadła. Ten fakt odrazu zaznacza różnicę pomiędzy przemysłem kaukazkim i naszym. Gdy my jesteśmy ciągle jeszcze narażeni na niespodzianki gwałtownego wzrostu produkcyi ropnej dzięki ropie wybuchowej bory sławskiej, Kaukaz może okazywać również wzrost produkcyi, lecz wzrost normalny, nie podlegający niespodziankom i takim skokom, jak u nas.

*) By się ubezpieczyć co do tego, aby projektowane zmiany w ustawie naftowej uzyskały sankcyę monarszą, proponowano podczas sesyi sejmowej zaprosić do Lwowa odnośnych referentów z ministerstwa sprawiedliwości i rolnictwa.

Kopalnie naftowe kaukazkie koncentrują się głównie w 4 grupach, których pro-dukcya we wzmiankowanym okresie była następująca :

Zwiększenie produkcyi ropnej na Kaukazie przypisać należy lepszej konjunkturze targowej; jeszcze w roku 1901 rozpoczął się na Kaukazie ożywiony ruch wiertniczy, lecz wskutek znacznej zniżki cen w latach 1902 i 1903 zaniechano eksploatacyi szybów ma-łoproduktywnych i pompowano tylko ropę z szybów więcej produktywnych. W obecnym roku wskutek podniesienia się cen zaniechane pod względem eksploatacyi szyby z roku 1901 pogłębiono i zaczęto eksploatować i to wpłynęło na podniesienie się produkcyi ropy otrzymywanej przez pompowanie; to też miesięczna produkcya tej ropy wynosi dzisiaj 52 — 53 mil. pudów t. j. taką ilość, jakiej jeszcze nie osiągnięto nigdy od istnienia przemysłu naftowego na Kaukazie. Natomiast ropa wybuchowa, która stanowiła niegdyś (r. 1893) 33 prc. ogólnej produkcyi ropnej, spadła w roku 1900 do 11*3 prc., w roku ubiegłym do 9 prc., a w obecnym roku stanowi już tylko 5*5 prc. Tylko okręg Sabunczy okazuje wzrost produkcyi ropy wybuchowej, natomiast w nowych mało jeszcze eksploatowanych okręgach Romany i Bibi Ejbat ropa wybuchowa znacznie spadła. Przyczyną tego spadku produkcyi jest zawodnienie szybów wybuchowych, które na stąpiło po pożarze w roku zeszłym. Szyby, które przed pożarem wyrzucały czystą ropę, po zeszłorocznym pożarze zaczęły wyrzucać wodę, kamienie i piasek i dotąd wTszelkie próby odwodnienia tych szybów nie odniosły pożądanego rezultatu. Przemysłowcy naftowi na Kaukazie pokładają wielkie nadzieje ńa przyszłość w eksploatacyi terenów naftowych Romany i Bibi Ejbat. W okręgu Romany najwięcej ropodajnym wydaje się być brzeg i same jezioro Romanińskie, część jeziora

została osuszoną i otrzymano tam najwięcej produktywne szyby.

W okręgu Bibi Ejbat eksploatacya postępuje prawidłowo od czasu, jak została uregulowaną sprawa wydzierżawienia terenów naftowych, przedtem zmuszeni byli przedsiębiorcy płacie rządowi za teren pewną z góry umówioną kwotę od puda ropy; przy bardzo niskich cenach ropy przedsiębiorca przez takie postanowienie często zupełnie musiał zaniechać eksploatacyi, gdyż niejednokrotnie zmuszony był rządowi płacić więcej niż sam za ropę otrzymał; obecnie zamiast kwoty pieniężnej oddaje właścicielowi pewien procent samego produktu, tak jak u nas. Średnio wydajność szybu na Kaukazie jest różna we wspomnianych 4 okręgach naftowych.

W Bałachanach w lipcu b. r. przeciętnie jeden szyb dawał 117 tysięcy pudów, w Sabuuczy 320 tysięcy, w Romanach 600 tysięcy i na Bibi Ejbat 960 tysięcy pudów.

Ruch wiertniczy ilustrują następujące

cytry :

Za 7 miesięcy b. r. przewiercono 37.856 sążni, w roku zeszłym w tym samym okresie 27.542 sążni, Rozpoczęto wiercenie nowych 206 szybów, gdy w roku zeszłym 135 szybów.

Eksploatacya ropną zajmują się 143 firmy; z tych 28 firm nie miały zupełnie żadnej produkcyi lub mniej od 100 tys. pud., 45 firm miało produkcyę większą niż milion pudów i 9 firm tylko więcej niż 10 milionów pudów, a mianowicie:

(w r. 1903 39*4 mil.), zaś drogą na Astrachan (wewnętrzna konsumcya) 34*8 milionów, gdy w roku ubiegłym 28*1 milionów; drogą na Petrowsk (koleją żelazną zagranicę) wywieziono w roku obecnym, jak i zeszłym w przeciągu 7 miesięcy 13 mil. pudów.

Zwiększony wywóz nafty drogą na Batum i Astrachan, zdawałoby się powinien świadczyć o zwiększonym eksporcie nafty za granicę i o zwiększonej wewnętrznej kou-sumcyi, jako o objawach dla przemysłu naftowego rosyjskiego bardzo pożądanych.

W rzeczywistości jednak tak nie jest. W Batumie rezerwoary naftowe są przepełnione, a dalej za granicę nie idzie większa ilość nafty, to samo dzieje się w Astracha-nie i okolicy, gdzie wskutek nagromadzenia większych zapasów nafty cena jej zaczyna już spadać. Natomiast faktycznie wzrasta wywóz nafty do krajów wschodnich (Persya i inne); w obecnym roku wynosił on tysięcy pudów, gdy w roku zeszłym za 7 miesięcy 633 tysiące pudów.

Odpadków naftowych do celów opałowych wywieziono w tym roku 193*2 mil. pudów (192:5 w roku zeszłym). Popyt na odpadki obecnie w Rosyi jest bardzo wielki, tak, iż Baku ledwie sprostać może zamówieniom i zapasy odpadków w poszczególnych rejonach zbytu znacznie się zmniejszyły; wskutek tego i cena odpadków jest dość wysoka i stała, gdy cena naźty waha się.

874

Towarzystwo Braci Nobel Kaspijsko-Czarnomorskie Tow. 32    .,

Mantaszew & Co.

Kaspijskie Towarzystwo Oleum

44 mil. pud.

28

24

17    „

Bakińsko-rosyjskie Tow. naft. 17    „

Bakińskie Towarzystwo naft.

Zubałów

W końcu pozwolę sobie przytoczyć tabelkę cen ropy, nafty i odpadków na Kaukazie w poszczególnych miesiącach obecnego roku, która świadczy, że ceny na Kaukazie ulegają wielkim wahaniom i pozwala wysnuć pewne konsekwencye dla naszego przemysłu naftowego.

Aramazd

15 „ 12 „ 10 „

Ceny są w kopiejkach za pud loco Baku.

razem

199    „

Nafta Nafta Ropa Odpadki dla wewn. w cyst.

konsumcyi (eksport.)

Wywóz wszystkich produktów naftowych z Baku do Rosyi i zagranicę stanowił we wzmiankowanym okresie 315*6 mil. pudów, gdy w roku zeszłym 306 3 mil. Cała nadwyżka przypada wyłącznie na wywóz oczyszczonej nafty, której drogą na Batum (zagranicę) wywieziono 45*1 milionów pudów

35'33 33*82 34*41 24T5 23-78 21*5    20*71

12*72 13*92    17.38    19*5

Styczeń Luty Marzec Kwiecień 1454    15*25

Maj

Czerwiec 15*21    15*12

Lipiec

Najwięcej wahania okazuje nafta cysternowa, to znaczy nafta eksportowa; do wiosny popyt był znaczny i ceny były znacznie nawet wyższe, niż na naftę wewnętrzną; od kwietnia popyt się zmniejszył i oprócz tego została podniesiona taryfa przewozowa na kolei Baku-Batum o 3 kopiejki od puda, spowodowało to zniżkę ceny przeszło o 10 kopiejek; ze zniżką cen nafty szła w parze zniżka cen ropy.

Fakt, że na Kaukazie cena nafty eksportowej jest wyżej notowana, niż cena nafty wewnętrznej, ma bardzo ’ doniosłe znaczenie ze względu na to, że w ten sposób nafta rosyjska na rynku europejskim stenowi bardzo poważny czynnik konkurencyjny. U nas w czasie kartelu jest wręcz przeciwnie; nafta wewnętrzna jest 2V2 razy droższa od nafty eksportowej, gdy więc w Rosyi eksport nafty jest faktycznie ulgą dla przemysłu, u nas eksport podnosi cenę nafty wewnętrznej do najwyższej granicy, jaka ochroną celną da się uzyskaó. Ten nieproporcyonalny stosunek ceny nafty wewnętrznej i eksportowej w ostatnich czasach spowodował, że pomimo cła 20 koron w Austryi rosyjscy importerzy zaczęli oferować w Czechach naftę rosyjską po cenach niższych od cen naszych kartelowych, podobno nawet dokonano paru transakcyj.

Rosyjskie gazety wyrażają nawet zdanie, że zamiast sprzedawać naftę w Niemczech i Anglii, gdzie jest silną konkureneya z amerykańskim „Standardem“, o wiele wygodniej byłoby importować naftę rosyjską do Austryi; pruskie koleje poszły w tym kierunku na rękę Rosyi i zniżyły taryfę od nafty rosyjskiej od granicy w Sosnowcu do austryackiej staeyi pogranicznej Bodenbach. Jakkolwiek nadzieje gazet rosyjskich, którym wtórują niemieckie „Hamburger Nachrichten“, są złudne, gdyż kartel austryacki niezawodnie obniży ceny, gdyby import rosyjskiego towaru stawał się groźnym, to jednak są dość charakterystyczne i świadczą, że organizacya kartelowa i akcya eksportowa winny mieć się ciągle na baczności i może niejedno zmienić w samej strukturze organizacyjnej.

one

nasza

Dr. Stefan Bartoszewicz.

Petycya Krajowego Towarzystwa naftowego w sprawie zmiany ustawy naftowej.

Wysoki Sejmie!

Przemysł naftowy kraju naszego liczy już obecnie 50 lat rozwoju. Powstały z małych początków, przechodził on koleje rozmaite i ciężkie musiał staczać walki z konkureneya surowca rosyjskiego i rumuńskiego, aż do momentu, w którym dawne nizkie cło, wynoszące 2 złr., podwyższone zostało na 3.50 złr. t. j. do 1-go stycznia r. 1900. Od tego czasu datuje się szybki rozwój produkcyi, która w poszczególnych latach przedstawiała się, jak następuje, w czasie 20-letniego okresu :

5,760.000. 1903 7,133.300.

Z zestawienia tego jasno widać, że przemysł ten noszący u swej kolebki cechy przemysłu domowego, obecnie tak się rozwinął, że nietylko zapotrzebowanie Austro-Węgier pokryć jest w stanie, ale mógłby do ościennych krajów eksportować, co już się dzieje i jeżeli się uzyska zniżki taryfowe ze strony kolei zagranicznych w znaczniejszej jeszcze mierze nastąpi. Zdawaćby się mogło, przemysł dzisiaj już takie rozmiary zajmujący, dający zatrudnienie tysiącom ludzi, posiada dla swego rozwoju potrzebne poparcie w ustawach i przepisach, któreby na zdrowy jego rozwój wpływały, stosunki kredytowe mu ułatwiały, prawa i obowiązki normowały. Niestety, jednak tak nie jest. W roku 1862 rozporządzeniem cesarskiem z dnia 22. stycznia wyjęte zostały olej skalny (nafta) i wosk ziemny, o ile na wyrób olejów do oświetlania używane będą, z pod ustawy górniczej, zapomniano jednak wówczas o uregulowaniu pojęcia prawnego kopalni na ropę i wosk ziemny, jakoteź wydania przepisów kopalnictwo naftowe normujących. Od roku 1862 do 1884 względnie r. 1886, t. j. do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 17-go grudnia 1884 panował pod względem praw i obo-

na

jące prawne wywołałaby żywy protest ze strony interesowanych, którego rezultatem musiałoby być cofnięcie postanowień, o ile by one zakres

wiązków z eksploatacyą złączonych, zupełny chaos, którego wyrazem było kopalnictwo woskowe w Borysłuwiu. Kopalnictwo naftowe najpierw z powodu konkurencyi ropy kaukazkiej, powtóre z powodu małych technicznych wiadomości wiertniczych i wreszcie finansowo słabych przedsiębiorstw znajdowało się jeszcze ciągle w fazie przemysłu domowego, gdy tymczasem wosk, jako produkt jedynie u nas produkowany, wcześniej wyrobił sobie wstęp do handlu wszechświatowego, tak, że w kopalnictwie ropy tak anormalnych stosunków, jak w kopalnictwie woskowem, w tym okresie się nieda spostrzegać. Dopiero w miarę rozwoju produkeyi ropy wszystkie złe strony zaniedbań prawnych co raz wyraźniej występują i tak niepewność utrzymania nabytych praw, w razie egzekucyjnej sprzedaży, niemożność otrzymania kredytu na kopalnie, które pod względem prawnym nie dają gwarancyi hypotecznej, trudności w rozwoju kopalń przez niemożność urządzenia dróg, budynków, rezerwoarów na sąsiednich terenach i wiele innych usterek. Wszystkie te braki wystąpiły najdrastyezuiej już po kilkunastoletnim zastosowaniu ustawy naftowej z dnia 17-go grudnia 1884, która niestety okazała się niedostateczną. Powstała ona wśród anormalnych warunków, żeby stanowi „ex lex”, jaki po wyjściu rozporządzenia cesarskiego w roku 1862 w kopalnictwie zapanował, koniec położyć. Chodziło twórcom jej, ażeby jak najprędzej pod jakąś ustawę kopalnictwo naftowe podporządkować, gdyż zaczęto prawnośó rozporządzenia cesarskiego kwestyonować, to też cała ustawa nosi na sobie cechy roboty dorywczej, znaczny wpływ w uregulowaniu stosunków kopalnianych złożono w ręce władz górniczych, które jednak w pierwszych początkach nie umiały skorzystać z władzy dyskrecyonalnej, z mocy ustawy im przysługującej, a nawet często wiele niezadowolenia w sferach interesowanych wywołały. Zawodnym w tej ustawie okazał się przepis o „polach naftowych“, gdyż przymusu na utworzenie nie było, uzyskanie prawa na pole naftowe zaleźnem jest od orzeczenia starostwa górniczego, właściciele gruntów robili trudności i przedsiębiorca nie znajdywał w tern tak wielkiej ko

rzyści, ażeby utworzenia pola naftowego koniecznie wymagać. Ponieważ jednak przy dzisiejszym stanie kopalnictwa tworzenie pól naftowych jest bardzo wskazanem i nawet koniecznem, zachodzi potrzeba zmiany ustawy i w tym kierunku. Na pochwałę władz górniczych trzeba dodać, że robiły one starania w celu polepszenia stosunków, wynikiem tego są przepisy policyjno górnicze dla wosku, wydane w roku 1897, takież dla nafty z roku 1898, wreszcie zmienione przepisy, a mianowicie dla kopalń oleju skalnego z dnia 26 czerwca 1904 i dla wosku ziemnego z dnia 5 grudnia 1903. Z natury rzeczy przepisy te obracać się muszą w ciasnem nie bezpieczeństwa, wychodzą one wprawdzie po za te ramy, lecz tylko pod osłoną, wstydliwie, gdyż ustawa daje władzom górniczym w każdym poszczególnym wypadku pole dość ściśle określoną swobodę działania, co jest wadliwem. Także i tutaj potrzebne są pewne ściślejsze określenia i ograniczenia ustawowe, aby nie dawać pola do dowolnej interpretacyi. W pierwszych początkach stosowania ustawy naftowej z dnia 17-go grudnia 1884, kiedy przemysł naftowy nie znajdował się jeszcze tej wysokości rozwoju, uogólnienie i ujednolicenie praktyki dałoby się także i w drodze rozporządzenia przeprowadzić, gdyż kie zarządzenia nie dotykały w tak wysokim stopniu praw nabytych. Dzisiaj zarządzenia takie, jako wkraczające w sferę rozmaitych praw i obowiązków prywatnych i narusza-podstawy kopalń naftowych, działania władz górniczych z mocy ustawy im przysługującej przekraczały. Zresztą nie może być rzeczą organów wykonawczych, ażeby wkraczały w sferę ustawodawczą. Dwukrotne zmiany przepisów w ciągu lat sześciu, świadczą o potrzebie wprowadzenia stałych prawnych zasad dla kopalnictwa naftowego. Potrzebie tej dała wyraz krajowa rada górnicza uchwałą swą w roku 1902, którą polecono wybranej komisyi zajęcie się tą sprawą i podanie wytycznych, po któryeh zmiana ustawy miałaby się poruszać. Niestety mimo przygotowanego projektu praca

ta wymagając głębszego badania dotąd nie tego z powoda wysokiej ceny, lecz z dobrym nie mogła być ukończoną. Dalej w roku skutkiem dotąd jest używana ropa jako opał bieżącym okazała się potrzeba zmiany obo- w arsenałach do celów metalurgicznych, gdzie wiązującej ustawy w kierunku ubezpieczenia koniecznem jest otrzymanie wysokiej temperatury. Pod tym względem ropa z Borneo jest lepsza, niż miejscowa z Echigo, jakkolwiek jest droższą.

Handlem naftą i produktami naftowymi zajmują się w Japonii „Standard Oil Co.“ i „Asiatic Petroleum Co.“, reprezentująca firmy holenderskie, angielskie i rosyjskie. „Standard“ sprowadza naftę i ropę amery-„Asiatic Petroleum Co.“ ropę

robotników, gdyż dzisiejsze przepisy dla kopalnictwa naftowego o „kasach brackich“ nie mogły byó wprowadzone, zamiar urzędów hypotecznych nieintabulowania praw kopalnianych, pobudził szerokie sfery interesowanych do parcia w kierunku zmiany ustaw, dania temu jedynemu prawie przemysłowi, opartemu na przyrodzonych bogactwach, podstaw prawnych. Towarzystwo naftowe stojące na straży przemysłu naftowego i dające wyraz zapatrywaniu ogółu przedsiębiorców naftowych uprasza:

Wysoki Sejm raczy u chwali ó.

Wzywa się c. k. rząd, by polecił Wydziałowi krajowemu, aby w porozumieniu z Krajowem Towarzystwem naftowem opracował projekt noweli do krajowej ustawy naftowej o to w ten sposób, aby ten elaborat mógł służyć rządowi za podstawę do parlamentarnego wniesienia zmiany państwowej ustawy naftowej z dnia 11-go maja 1884 r. i posłużył do zmiany krajowej ustawy naftowej z dnia 17-go grudnia 1884.

kańską,

z Rosyi i z wysp Sumatry' i Borneo.

Produkcya nafty na wyspie Jawa przedstawia się za ostatnie 3 lata w następujących cyfrach :

1901

1903

Jawa

Wonokromo 478.000 Jawa

1902

skrzynek

293.947    407.853

Przemysł naftowy w Japonii i na wyspie Jawa.

Biorą 1,201.466 1,265.583 1,169.283 Produkcya ta nie wystarcza na miejscowe potrzeby i istnieje import nafty amerykańskiej, który jednak znacznie się zmniejsza i wynosił w roku 1903 675 tysięcy skrzynek, gdy w roku 1902 importowano 813.898,

I a w r- 1901 aż 1,344.085 skrzynek.

Jako teren naftowy jest uznana w Japonii miejscowość Echigo, lecz pomimo znacznych kapitałów użytych w tej miejscowości

na wiercenia produkcya jest nieznaczna. Obecnie „Standard Oil Company“ pod firmą zmienioną „International Oil Co.“ rozpoczyna roboty poszukiwawcze w Choceaido, gdzie ślady występywania nafty są większe, niż w Echigo, lecz geolodzy sądzą, że w kraju tak obfitującym w wulkany, jak Japonia, nie może być znaczniejszej ilości ropy naftowej. W ostatnich czasach zwrócono także

Nowe przepisy górniczo-policyjne

d la k opal ń o 1 e j u skalne go w Galicyi

z d. 26. czerwca 1904, L. 2745.

(Ciąg dalszy).

uwagę

na wyspę Formozę, gdzie mają być pokłady naftowe, lecz wiadomości stamtąd są jeszcze zbyt skąpe, by można było coś pozytywnego wywnioskować.

W Japonii koleje żelazne zużywały znaczne ilości ropy jako opał, która była dostarczaną do Japonii z wyspy Borneo przez angielskie towarzystwo, obecnie zaniechano

§ 49.

Na ściślejszym terenie wiertniczym wolno nocować li tylko w budynkach mieszkalnych, tam będących.

Robotnikom wolno wchodzić jedynie do tych zabudowań, w których mają wykonywać pracę sobie przydzieloną.

§ 50.

Z reguły co najmniej na 14 dni przed rozpoczęciem ustawiania motorów gazowych i motorów elektrycznych w ogólności, następnie dynamomaszyn, o ile te ostatnie nie służą li tylko do celów oświetlenia, należy donieść o tern władzy górniczej i przedłożyć plan ustawienia.

Elektryczne maszyny wszelkiego rodzaju i elektryczne przewody mają być tak urządzone i zabezpieczone, żeby przypadkowe uszkodzenie kogokolwiek nie mogło mieć miejsca.

Do takich urządzeń odnoszą się „Przepisy bezpieczeństwa dla zakładów o silnym prądzie“ (SicherheitsVorschriften für Starkstromanlagen, Verlag des elektrotechnischen Vereines in Wien, 1900), przyjęte przez kongres elektrotechników we Wiedniu w roku 1899, dla urządzenia i ruchu zakładów elektrycznych o silnym prądzie.    ₍

Elektryczne instalacye wolno urządzać tylko firmie do tego koncesyonoAvanej albo pod kierownictwem znawcy, posiadającego kwalifikacye, określone w 2. ustępie § 67 niniejszych przepisów.

U motorów gazowych musi być automatyczny przyrząd do puszczania w ruch motoru.

§ 51.

Wszystkie obracające i poruszające się części maszyn i warsztatów, wszelkie trans-misye, następnie przewody pary wodnej i prądu elektrycznego należy tak zabezpieczyć, ażeby przypadkowe uszkodzenie kogokolwiek nie mogło mieć miejsca.

Do osłony rurociągów nie wolno na ściślejszym terenie wiertniczym używać ma-teryałów zapalnych.

Rurociągi, znajdujące się nad powierzchnią ziemi i rurociągi na ziemi leżące, muszą być odpowiednio i bezpiecznie podparte i przytwierdzone.

Robotnikom, zatrudnionym przy maszynach, wolno nosić tylko obcisłą odzież.

Zakładanie rękami pasów na poruszające się tarcze jest zakazane.

Podczas ruchu maszyny wolno jej części tam tylko smarować, gdzie przy zwykłej uwadze, nie grozi robotnikowi żadne niebezpieczeństwo, albo gdzie przy użyciu stosownych urządzeń wykluczone jest wogóle wszelkie niebezpieczeństwo.

Wprawianie w ruch i zatrzymywanie maszyn musi się odbywać w sposób bezpieczny, a tę czynność należy sygnalizować robotnikom, których to dotyczyć może.

Wszystkie łożyska czopowe muszą być z przykrywkami.

V. O oświetleniu.

§ 52.

Wieże wiertnicze i teren przed niemi, zabudowania maszynowe i wszelkie warsztaty muszą być podczas ruchu w nocy dostatecznie i w sposób poniżej podany oświetlone. § 53.

Do oświetlenia wież wiertniczych i zabudowań z niemi połączonych, wolno używać zwykłych lamp naftowych albo olejnych, ale tylko na kopalniach pierwszej klasy niebezpieczeństwa. Lampy takie mają być umieszczone w osobnych, z ogniotrwałego materyału sporządzonych skrzynkach, ustawionych poza wieża wiertniczą, względnie poza budynkiem z nią połączonym, i oddzielonych od tych budynków dostatecznie silnem i szczelnem zaszkleniem.

Palnik lampy musi być tak urządzony, aby światło zgasić można bez otwierania skrzynki.

§ 54.

Na kopalniach drugiej klasy niebezpieczeństwa, następnie na kopalniach pierwszej klasy niebezpieczeństwa, gdy gazy ropne zaczną występować z otworu świdrowego, jako też począwszy od chwili wykonania zamknięcia wody hermetycznemi rurami (§ 75), wolno oświetlać wieże wiertnicze i zabudowania z niemi połączone wyłącznie tylko elektrycznemu lampkami źarowemi.

§ 55.

Urządzenie i ruch elektrycznego oświetlenia na ściślejszym terenie wiertniczym ma się odbywać według postanowień „Przepisów bezpieczeństwa dla zakładów o silnym prądzie“ (Sicherheitsvorschriften für Starkstromanlagen), przyjętych przez kongres elektrotechników w Wiedniu w r. 1899. Obok tych przępisów należy uwzględniać następujące postanowienia.

§ 56.

Generatory, rotacyjne transformatory, akumulatory oraz przynależne przyrządy do łączenia prądu i zabezpieczniki wolno w przedsiębiorstwach pierwszej klasy niebezpieczeń-

§ 63.

Wolno takich tylko zabezpieczników (stopek) używać, których wymiary obliczone są na siłę prądu do nich przyłączonego i które są tak skonstruowane, żeby patronu zabezpiecznika nie można było przypadkowo wymienić na patron przeznaczony dla większej siły prądu.

Użycie zwykłych drutów ołowianych na zabezpieczniki (stopki) jest zakazane.

*§ 64.

Lampki żarowe, użyte w wieży wiertniczej i w zabudowaniach z nią połączonych,

stwa ustawiaó tylko w oddaleniu przynajmniej 30 m a w przedsiębiorstwach drugiej klasy tylko w oddaleniu przynajmniej 40 m od otworów świdrowych, zbiorników na ropę i zbiorników na gazy.

Stałe transformatory, transformatory dla prądu zmiennego i trójfazowego, wolno stawiać także w obrębie tego koła, byle nie w wieży wiertniczej lub zabudowaniach z nią połączonych.

Napięcie czynnego prądu w zakładach oświetlenia nie śmie w miejscach użycia wynosić więcej niż 120 woltów.

§ 57.

Na kopalniach pierwszej klasy niebezpieczeństwa, w kole o promieniu 30 m, a na kopalniach drugiej klasy, w kole o promieniu 40 m, mierząc od otworów świdrowych i zbiorników na ropę i na gazy, przewody przeznaczone do użycia muszą byó osłonięte albo podwójną impregnowaną izolacyą bawełnianą, albo podwójną plecionką bawełnianą, napojoną minią, albo pojedynczą plecionką bawełnianą i płaszczem azbestowym. Drutów z obcisłym płaszczem gumowym (izolacya G i izolacya G. H.) nie wolno używać w obrębie powyższych odległości.

Połączenie drutów ze sobą musi byó wykonane bardzo starannie zapomocą zlutowania lub ześrubowania końców ogołoconych z izolacyi; łączenie drutów przez proste okręcenie końców nie wystarcza i dlatego nie jest dopuszczalnem. Miejsce połączenia ma byó dokładnie zizolowane.

§ 58.

Jeżeli wyłączniki i zabezpieczniki lamp elektrycznych znajdują się w odległości bliż szej niż 30 m od otworu świdrowego, wolno je umieszczać tylko w szczelnych, gazów nie dopuszczających pudłach; od użycia takich szczelnych pudeł można odstąpić, jeżeli się używa wyłączników i zabezpieczników okrytych szczelnie tak, żeby gazy do nich dochodzić nie mogły.

§ 59.

W wieżach wiertniczych, w zabudowaniach z niemi połączonych i wzdłuż zewnętrznych ścian tych budynków nie wolno przeprowadzać przewodów elektrycznych;

wyjątek czyni się dla przewodów, które łączą główną linię z lampkami, znajdująeerni się w owych budynkach, a 1 o co do wieź wiertniczych, dopóki nie trzeba się spodzie-waó wybuchów gazów i ropy, zaś co do zabudowań z wieżami wiertniczemi połączonych w ogólności. Takie przewody musza byó jednakże możliwie krótkie.

Lampki żarowe muszą byó tak umieszczone, ażeby prąd dochodził do nich bezpośrednio z zewnątrz.

Dla przewodów elektryczności, przechodzących przez ściany, należy używać izolacyjnych rurek, opierających się ogniowi i wilgoci.

§ 60.

Przewody do lampek żarowych, znajdujących się w wieżach wiertniczych i w zabudowaniach z niemi połączonych, muszą być poprowadzone bezpośrednio od masztu rozdzielającego przewody; odległość tego masztu od wieży wiertniczej ma wynosić co najmniej 5 m a co najwyżej 10 m.

§ 61.

Dla przymocowania przewodów do ściany wieży wiertniczej i zabudowań z nią połączonych wolno używać tylko pionowo umieszczonych izolatorów dzwonkowych o wysokości co najmniej 100 mm. Przewody o rożnem napięciu prądu muszą być przynajmniej 30 cm od siebie oddalone.

§ 62.

Zawieszone na slupach przewody do lampek muszą mieć drut o przekroju co najmniej 6 mm².

przeprowadzić sądownie

ma

(Ciąg dalszy nastąpi).

brycznym.

Sprawę tę uchwalono poruszyć na Wal-nem Zgromadzeniu Towarzystwa naftowego w Borysławiu. Termin Walnego Zgromadzę-

muszą być okryte szczelnym kloszem ochronnym, obejmującym także oprawę lampki, jako też silną kratą drucianą. Przewody muszą być do oprawy lampki oddzielnie od siebie wprowadzone.

Wyłączników dla takich lampek żarowych nie wolno umieszczać u samej lampki.

Lampki żarowe należy tak umieszczać, aby według wszelkiego prawdopodobieństwa nie mogły doznać uszkodzenia także w razie wybuchćw z otworu świdrowego.

Dla lampki służącej do oświetlauia najwyższego pomostu wieży wiertniczej ma być osobny wyłącznik.

Jeżeli już są wybuchy albo spodziewać się ich należy, natenczas lampki żarowe, przeznaczone do oświetlenia wnętrza wieży wiertniczej, otrzymać muszą, oprócz ochron; w pierwszym ustępie tego paragrafu wymienionej, także jeszcze kosz ochronny albo szkło ochronne (skrzynkę) celem dalszego zabezpieczenia.

Na kopalniach obydwóch klas niebezpieczeństwa zakazane jest używanie lampek ruchomych (przenośnych), z przewodami elektrycznymi połączonych.

§ 65-

Lampki żarowe, użyte poza wieżą wiertniczą i zabudowaniami z nią połączonemi, muszą być w promieniu 40 m od otworów świdrowych, zbiorników na ropę i zbiorników na gazy, zaopatrzone w klosze ochronne, obejmujące także oprawę lampek.

§ 66.

Lamp łukowych wolno używać jedynie poza kołem ochronnem, określonem w § 65; punkt świetlny takich lamp musi się znajdować w wysokości co najmniej 12 m nad powierzchnia ziemi.

§ 67.

Urządzenie oświetlenia elektrycznego należy utrzymywać starannie w dobrym stanie. Przynajmniej co pół roku należy je dokładnie zrewidować, a przy tej rewizyi należy się w szczególności upewnić, czy całe urządzenie pod względem zabezpieczenia przed ogniem odpowiada obowiązującym przepisom.

Re wizy ę

zaprzysiężony albo przez władzę autoryzowany albo też przez c. k. Urząd górniczy okręgowy zamianowany znawca elektrotechnik. Braki ewentualnie znalezione należy natychmiast usunąć.

Protokół

posiedzenia Wydziału Kraj. Tow. naftowego

z dnia 19. października 1904 r.

Porządek dzienny:

1. Sprawa Walnego Zgromadzenia w Borysławiu.

2.    Sprawy asekuracyjne i podatkowe przemysłu naftowego.

3.    Konferencye z Centr. Związkiem fa

Obecni: Pp. Prezes Gorayski, wiceprezes dr. Steczkowski. Członkowie Wydziału: Mars, Łaszcz i hr. Zamoyski i sekretarz dr. Bartoszewicz.

Przed przystąpieniem do porządku dziennego omawiano w obecności urzędnika towarzystw asekuracyjnych p. Witkowskiego, który dawał potrzebne wyjaśnienia, sprawę asekuracyi życiowej urzędników naftowych.

Kilka firm naftowych (M. A. Lubo-mirska i Ska, W. Wolski i Ska, Zeitleben & Sty ber i inne) ubezpieczyły już swoich urzędników na zasadzie, jak swego czasu proponował wydział towarzystwa, by na rzecz ubezpieczenia firma płaciła 6 prc. pensyi urzędnika i urzędnik również minimalnie 6 prc. Chodzi jeszcze o skłonienie do ubezpieczenia większych firm. Wydział uchwalił, by Towarzystwo naftowe i nadal agitowało na rzecz ubezpieczeń urzędników, a sam dr. Steczkowski rzucił myśl utworzenia funduszu emerytalnego dla całego przemysłu naftowego, obliczając, iż przy przeciętnej płacy urzędnika naftowego 3000 koron rocznie i ogólnej liczbie 400 urzędników do wspólnej kasy wpływałoby 120.000 koron, gdyby firmy i urzędnicy płacili 5 prc. swojej pensyi.

o co na-

W konsekwencyi tego stanu rzeczy ceny ropy spadają nagle i dotkliwie. W okresie około jednego miesiąca cena ropy spadła z 3’20 na 2⁻80 franków za 100 kg. (bez opłaty rurociągowej), mimo iż rozpoczęta pora jesienna i nadchodząca zima pozwalałaby spodziewać się zwyżki cen. Rozmaite towarzystwa i poszczególni producenci pracowali z wytężeniem, licząc na to, że główne rafinerye, które wciąż czynią roboty koło zwiększenia swej sprawności, jakoteż rafinerya To w. Dyskonto, która jeszcze tej jesieni miała być gotową, a nawet jeszcze ani nie została rozpoczętą (i nie zostanie najprawdopodobniej. Red.), będą w stanie odebrać do jesieni wszystką produkcyę nagromadzoną. Lecz te przewidywania spełniły się w bardzo małej tylko części. Nietylko że rafinerye nie mogą wziąć do przeróbki całej rozporządzalnej produkcyi ropy, lecz mają nadto część swych rezerwoarów zajętą odpadkami.

Ta kwestya zbytu odpadków coraz dotkli-

nia oznaczono w połowie listopada po scsyi sejmowej i oznaczenie pozostawiono prezy-dyum. Na porządku dziennym ma być 1) zagajenie przez prezesa, 2) sprawozdanie sekretarza o działalności Towarzystwa, 3) sprawa ubezpieczenia życiowego urzędników, 4) wnioski i interpelacye.

Następnie p. Łaszcz porusza trudności, jakie Krakowskie Towarzystwo wzajemnych ubezpieczeń robi przy oduawianiu i przyjmowaniu asekuracyi; Krak. Towarzystwo wzdraga się, jak chodzą pogłoski, przed przyjmowaniem asekuracyi, nim w całym Borysławiu nie zostaną wprowadzone środki bezpieczeństwa na podstawie nowych przepisów górni-czo-przemysłowych. P. Łaszcz stawia wniosek, by Towarzystwo naftowe interweniowało w dyrekcyi Krak. Towarzystwa, aby aseku-racya trwała w okresie przejściowym, który jest niezbędny, nim nowe przepisy mogą być wprowadzone.

Uchwalono wysłać deputacyę z prezesa Gorayskiego, wicepr. dra Steczkowskiego i p. Łaszcza złożoną do posła Paszkowskiego, jako dyrektora Krakowskiego Towarzystwa. Deputacya ma przedstawić całą rzecz i prosić dyrektora Paszkowskiego o zawezwanie do Lwowa referentów asekuracyi ugodowej, aby wspólnie z przedsiębiorcami naftowymi ułożyć się co do warunków asekuracyi. P. hr. Zamoyski porusza sprawę niesłusznego opodatkowania przedsiębiorstw naftowych; przy wymierzaniu podatku zarobkowego władze skarbowe biorą za podstawę spodziewać się mającą produkcyę od poszczególnej firmy, a nie właściwe rozmiary przedsiębiorstwa. Po dłuższej dyskusyi, która w tej sprawie się wywiązała, uznano potrzebę, by w komisyach szacunkowych przedsiębiorcy naftowi byli silniej reprezentowani, leży starać się przy następnych wyborach; natomiast poruszenie tej sprawy, jak i opustu podatkowego z powodu strajku, niema widoków powodzenia.

Z powodu spóźnionej pory ostatni punkt porządku dziennego odłożono do następnego posiedzenia.

KRONIKA.

Związek austryackich rafineryj nafty. Onegdaj odbyło się trzynaste zwyczajne Walne Zgromadzenie Związku austryackich rafineryj nafty. Porządek dzienny obejmował oprócz spraw bieżących, także zmianę statutu i wybory nowego wydziału. Do wydziału weszły: rafinerye w Pardubicach, Ploridsdorfie, Schodnicy, Trzebini i w Jaśle. Prezesem wzgł. wiceprezesem obrano pp. Roberta br. Biedermanna i Wiktora Buddena ponownie, a p. Ludwika Neuratha (rafinerya w Morawskiej Ostrawie) drugim wiceprezesem po raz pierwszy.

Towarzystwo naftowe Steaua Romana. Onegdaj odbyło się posiedzenie Rady nadzorczej Towarzystwa akcyjnego dla przemysłu naftowego „Steaua Romana“ w Bukareszcie. Przedłożony bilans roczny wykazuje czysty zysk w kwocie 3,449.538 lei po zużyciu kwoty 8,335.640 lei na odpisanie i fundusz rezerwowy. Postanowiono na mającem się dnia 12. listopada n. st. odbyć Walnem Zgromadzeniu postawić wniosek, aby z czystego zysk kwotę 1,944.154 lei użyć na dalsze odpisanie i powiększenie funduszu rezerwowego i na kapitał akcyjny 17 milionów rozdzielić 8 prc. dywidendę.

Z Rumunii. Jako uzupełnienie do naszego artykułu w nrze 18., podajemy uwagi z ostatniego numeru „Moniteur du Pétrole Roumain", który wyrażone przez nas zdanie o nastającem trudnem położeniu handlowem przemysłu rumuńskiego potwierdza. I tak wszystkie rezerwoary są, jak artykuł odnośny się wyraża, arcypełne. Ropociągi mogą przyjmować tylko bardzo małe ilości surowca, stosownie do zamówień, czynionych przez rafinerye. Brak rezerwoarów cięży coraz więcej na produkcyi, i doszliśmy do tego punktu, że niektórzy producenci przestali już eksploatować swoje szyby, gdyż nie mają gdzie podzieć wydobytej ropy.

wiej cięży na rafineryach. Pracują one intenzywnie, aby dostarczyć nafty, destylatów i benzyny, które potrzebne są dla eksportu, a w tymsamym stopniu coraz bardziej rosną zapasy odpadków, które nie mogą znaleść zbytu, muszą zatem być magazynowane w rezerwoarach, zaś kartel odpadkowy, zawarty przez głównych rafinerów, wcale nie wpływa na ożywienie zbytu odpadków. A ta nadp.ro-dukcya odpadków coraz większym ciężarem stawać się będzie dla naszego przemysłu naftowego, bo także organizacye zagraniczne, utworzona ostatniemi czasy dla sprzedaży rumuńskich produktów naftowych, nie mają widoków niesienia jakiejkolwiek pomocy dla zbytu odpadków.

Towarzystwo akcyjne dla produktów naftowych.

Z Berlina donoszą: Rada nadzorcza Towarzystwa akcyjnego dla produktów naftowych postanowiła zwołanemu na dzień 31. października b. r. Walnemu Zgromadzeniu zaproponować wypłacenie 5 prc. dywidendy. Kapitał akcyjny 9 milionów marek, na który z końcem roku wpłacono 4,500.000 marek, został obecnie uzupełniony do całej sumy. Towarzystwo akcyjne dla produktów naftowych jest organizacyą niemieckiego handlu naftowego i znajduje się w’ stosunku finansowym z Bankiem niemieckim.

Budowa nowej rafineryi przez Vacuum Oil Company. Niedawno ponownie obradowały komisye rzeczoznawców w Dziedzicach nad udzieleniem koncesyi Vacuum Oil Company na budowę rafineryi i wydano opinię na odmówienie koncesyi. Obecnie zwróci się Vacuum Oil Company z re-kursem do wyższej instancyi.

Benzyna. Rafinowana (0-700) k. 34—36 (0'7³⁰/4o) k. 30-31.

Benzyna eksportowa k. 12-50—13 loco Wiedeń ; popyt ożyw.

Benzyna motorowa k. 17—18; popyt ożyw. G-azolina (0-6⁴⁰/r>o) k. 46—54. Popyt ożyw.

Oleje. Olej niebieski k. 3-30—3-50 loco fabryka w cysternie; popyt ożywiony.

Oleje rafinowane (0-885) k. 11-50—12-50, wrzecionowy k. 14-50—16-50, maszynowy lekki k. 21—23, ciężki k. 26—29, cylindrowy k. 35—45, rosyjski Szybajewa k. 30—33 loco Wiedeń.

Parafina. Cena spada Miękka w łuskach k. 38—42, twarda k.50—54.czyszczona k.60—62, parafina amerykańska w łuskach m. 44—46 loco Ro-terdam, czyszczona m. 52—53 loco port niemiecki.

Cerezyna. Naturalna k. 140—146, sorty czyszczone k. 164—190.

Wosk ziemny: popyt słaby, punkt topi. 72/730 C k. 174-175 67/68° C k. 170-172 gorsze gatunki k. 106—110.

Nafta amerykańska loco Hamburg m. 6-30. za 50 kg. Popyt słaby.

Koks!

Koks «lia kuźni!

Komunikaty kraj. Towarzystwa naftowego.

Dnia 30. bm. odbędzie się we Lwowie uroczystość odsłonięcia pomnika Adama Mickiewicza. W uroczystości tej t. j. w pochodzie i w złożeniu wieńca u stóp pomnika weźmie także udział Krajowe Towarzystwo naftowe. Upraszamy przeto wszystkich członków Towarzystwa, którzy zechcą się przyłączyć do deputacyi, zgłosić się wcześniej do biura naszego Towarzystwa, pisemnie lub osobiście, w przeddzień lub rano w dzień uroczystości.

Ceny produktów naftowych na początku paźdz.

Ropa. Schodnica k. 5-80—6. Borysław k. 5—5.50. Urycz k. 5-90—6 za 100 kg. loco Drohobycz w cysternie, oferują znacznie niżej.

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

Sfotcs

z oaj lepszych węgli gazo- ^ wych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

ceny znacznie zniżone

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

ceny znacznie zniżone

Cennik 7m żądanie.

Koks!

•«*!

Nafta. Standard k. 37-90—38-—. cesarska k. 39-50— 41-50 loco Wiedeń w beczkach.

PIERWSZE GALICYJSKIE

TX7" Sanoku

wykonuje i ma na składzie gotowe:    :

Narzędzia wiertnicze.

Kompletne rygfi wiertnicze.

Kotły lokomobilowe.

Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości.

Przyrządy do tychże do opalania ropą.

Maszyny parowe.

Itury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd.

Sikawki pożarne.

Odlewy metalowe i żelazne.

Wozy cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczanego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wózki dla kolejek polowych i leśnych.

Urządzenia kompletne rafi-neryi nafty, parafiniarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrukeye żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przyborów i narzędzi wiertniczych ma Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa, Lwów, Chorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Potoku, Schodnicy, Korysławiu.

Ä0Ü5¹* Zamówienia przyjmuje Dyrekeya fabryki w Sanoku, oraz Biuro

Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. lia. “SS

ft

Na żądanie wysyła się odwrotnie kosztorysy i cenniki.

ft

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczycli w Borysławiu wykonuje wszelkie przy^boiy wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Redaktor R. Załoziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“, pod zarządem J. Ziembińskiego.