NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy aa miesiąc 5-ego i 20-eJo.

ZFrexvo-ixiera/ta, -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: Inż. KI. Angerman, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 15.

Po strajku Lory sławskim. — Ustawodawstwo naftowe wobec powszechnej ustawy górniczej (Dokończenie). — Koszta produkcyi ropy i nafty na Kaukazie i w Ameryce. — Korespondencya z Borysławia.— Z kaukazkiego przemysłu naftowego. — Petrolea. — Wiercenie szybko udarowe, jego rozwój i kryterya. Nap. inż. Pąweł Stein (Wiedeń). — Ze statystyki Borysławia. — Kronika.

Po strajku borysławskim.

Strajk borysławski trwał cały miesiąc i zakończył się dla robotników kompletną klęską; robotnicy nie uzyskali nic ponadto, co zostało im przez pracodawców przyrze-czonem jeszcze przed wybuchem strajku. Organ socyalistyczny „Naprzód“ sam pośrednio przyznaje się do klęski, twierdząc, źe strajk powstał żywiołowo bez uprzedniej komendy, nakazującej strajk; rozpoczął się w porze nie odpowiedniej, lecz mimo to robotnicy wyszli z honorem, udowodnili swoją postawą, źe umieją być karni i w tem leży moralne zwycięstwo strajku.

Gdy jednak strajk już się zakończył, sprzeczanie się o to, która strona wyszła z honorem; jest dziecinnem i zupełnie bezce-lowem ; całą sprawę należy brać rzeczowo; robotnicy nie uzyskali nic, stracili miesięczny zarobek, jedna i druga strona straciła niepotrzebnie czas, cały miesiąc czasu na załatwienie sporu, który bez wojny, bez jej wypowiedzenia ze strony robotników mógł być załatwiony pokojowo z korzyścią dla jednej i drugiej strony; strajk wniósł niepotrzebnie rozgoryczenie w stosunek pracodawców i kierowników do robotników i dzisiaj wspólna praca nad urzeczywistnieniem postulatów robotniczych, wspólne porozumiewanie się jest utrudnionem ; trzeba czasu na to, by znikła wzajemna nieufność i rozgoryczenie, a smutne doświadczenie, jakie strajk dał robotnikom, powinno ich przekonać raz na zawsze, źe di*oga, jaką obrali, jest zła. Wykazanie, źe droga była błędną, było zadaniem komitetu, nie zaś chęć jakiegoś upokorzenia robotników Pewne podniecenie w wojnie, jaką był strajk, jest rzeczą ludzką, dzisiaj rozchodzi się juz tylko o dalszą pracę dla dobra samego przemysłu. Pracodawcy pierwsi dają dobry przykład i energicznie biorą się do urzeczywistnienia przyrzeczeń, jakie dali przed strajkiem, a wiec do budowy mieszkań i wodociągów, do utworzenia konsumu, kuchni robotniczej, kasy chorych.

Komitet pracodawców stosownie do uchwały zgromadzenia firm z dnia 12-go bm. pozostał organizacyą stałą, został podzielony na komisye, 1) budowlaną; 2) wodociągową; 3) finansową; 4) robotniczą; 5) bezpieczeństwa publicznego; i 6) prasową. Każda z ko-misyj ma bardzo ważne zadanie do spełnienia, szczególnie komisya robotnicza będzie mieć bardzo obszerny zakres pracy. Rozumiemy, źe zadaniem tej, komisyi będzie

w pierwszej linii utrzymywanie ciągłej styczności z robotnikami, wysłuchiwanie żądań, skarg i żalów robotników i pośredniczenie między robotnikami i pracodawcami ; orga-nizacya konsumu i kuchni robotniczej, to znaczy pomoc w urządzeniu tych instytucyj będzie spoczywać w ręku komisyi robotniczej. Całe uregulowanie na przyszłość wzajemnego stosunku robotników i pracodawców w Borysławiu będzie zależeć od sposobu działalności tej komisyi. Mamy nadzieję, źe komisya ta, ożywiona jak najlepszą chęcią pracy nad poprawą wzajemnych stosunków, wzbudzi zaufanie robotników, a wtedy i cała działalność tej komisyi będzie ułatwioną.

ranili rozmaitych dat i raateryału do opracowywania wniosków.

Na utrzymanie biura zostały opodatkowane w pewnym stosunku pracujące rygi w Borysławiu, produkcya ropna i rurociągi.

Mamy więc związek pewnej ściślejszej organizacyi przemysłowców naftowych w centrum tego przemysłu. Spodziewaó się należy, źe i w innych mniejszych centrach przemysłu naftowego w zachodniej Galieyi podobne organizacye powstaną clioóby z mniejszym zakresem działania i przemysł naftowy zorganizowany w ten sposób będzie łatwiej w stanie wywalczyć dla siebie niejedną pożyteczną rzecz i łatwiej przemieni i przezwycięży lub uprzedzi niejedno wstrząśnienie, jakie mu grozió może.

Najważniejszym momentem takich ściślejszych organbacyj będzie jednak to, iż przemysłowcy naftowi, jeśli w podobnej organizacyi wytrwają, przyuczą się po za swóje-mi prywatnemi sprawami i interesami, do poświęcenia uwagi i czasu sprawom, cały przemysł naftowy obchodzącym, wyrobi to większą solidarność i siłę, złamie partykularyzm szkodliwy w niejednej rzeczy. Ogólna reprezentacja interesów przemysłu naftowego stanie się wtedy silniejszą, w samem społeczeństwie naftowem będzie czerpać soki żywotne dla swego rozwoju i powagi na zewnątrz.

Komisya budowlana i wodociągowa mają ściśle określony zakres pracy i to pracy inten-zywnej ze względu na krótki termin zobowiązań do 1-go stycznia.

Ustawodawstwo naftowe

wobec powszechnej ustawy górniczej.

Komisya bezpieczeństwa publicznego będzie zapewne utrzymywać ściślejszy kontakt z nowo mianowanym komisarzem rządowym w Borysławiu, by zaprojektować i przeprowadzić szereg reform, któreby jeszcze zmniejszyły niebezpieczeństwo pożaru, kradzieży, w Borysławiu. Komisya prasowa będzie podawać w prasie dla informowania ogółu i władz, lokalne postulaty borysławskie, związane z przemysłem naftowym, którym dotąd władze poświęcały zbyt mało uwagi i opieki, będzie również prostować niezgodne z prawdą lub w fałszywem i tendencyjnem świetle przedstawiane fakta rozmaitych zatargów na gruncie borysławskim.

(Dokończenie.)

Wreszcie III. rozdział porucza dopiero właściwą kwestyę tytułową ustawodawstwa naftowego wobec powszechnej ustawy górniczej, a mianowicie ten moment, kiedy obie

Przewodniczący poszczególnych komi-syj mają stanowić ściślejszy komitet dla załatwienia toku spraw i zdawać sprawozdanie komitetowi, który przynajmniej raz na miesiąc zbierać się będzie.

ustawy mogą wejść ze sobą w kolizyę. Nie rozchodzi się tutaj o te paragrafy powszechnej ustawy górniczej, które zostały wcielone i do ustawodawstwa naftowego, jak przepisy normujące stosunek posiadaczy kopalń do urzędników i robotników, przepisy o ka-

Do pomocy komitetu zostało ustanowione specyalne biuro w Borysławiu. Biuro ma utrzymywać ścisły kontrakt z krajowem Towarzystwem Daftowem, by skoro się wyłoni jakaś kwesty a. ogólniejszej natury dla przemysłu naftowego, wymagająca poparcia u władz krajowych czy centralnych, Towa- saeh brackich, o postępowaniu władz górni-rzystwo naftowe było dokładnie poinformo- czych w obec stron i t. d., gdyż o ile te prze-wanem i odwrotnie biuro ma być pomocnem i pisy obowiązują, mają one znaczenie, jako krajowemu Towarzystwu naftowemu w zbie- ! przepisy naftowe, lecz zachodzi tylko jedna

wątpliwa kwestya, co będzie w wypadku, gdy przedsiębiorca, który uzyskał wyłączność górniczą (Freisehurf) na wydobywanie minerałów zastrzeżonych (regale) natrafi na złoże minerałów niezastrzeżonych n. p. na ropę, a kwestya ta stała się aktualną wobec zgłoszenia wyłączności górniczych w Borysławiu i innych okolicach roponośnych. Przypadek ten, powiada autor, reguluje pow. ustawa górnicza w §§    124—127, rozróżniając dwie

ewentualności, a mianowicie, czy minerały zastrzeżone są przedsiębiorcy górniczemu potrzebne do jego przedsiębiorstwa górniczego lub hutniczego (n. p. jako materyał opałowy) czy też nie.

W pierwszym przypadku przywłaszcza sobie przedsiębiorca górniczy wszystkie minerały niezastrzeżone, a to bez żadnego odszkodowania właściciela gruntu. W drugim natomiast wypadku winien je ofiarować właścicielowi gruntu.

Obecnie znowu mogą zajść dwie ewentualności :

Właściciel gruntu oświadczy gotowość zapłacenia, względuie zwrotu przedsiębiorcy górniczemu wszelkich kosztów eksploatacyi i wywozu minerałów (Gewinnungs- und Förderungskosten) i po tej cenie, w praktyce do niemożliwości wprost wygórowanej, uzyska na własność wydobyte wbrew jego woli z podziemia jego gruntu minerały niezastrzeżone, albo też w przeciągu czterech tygodni, od dnia nastąpionego wezwania ze strony przedsiębiorcy górniczego, nie oświadczy i nie okaże gotowości zapłacenia wspomnianej ceny wykupna. W ostatnim przypadku, podobnie jak w pierwszym, wszystkie wyeksploatowane minerały niezastrzeżone, bez żadnego odszkodowania, przypadają przedsiębiorcy -górniczemu na własność. Wynik końcowy jest przeto w praktycznem zastosowaniu prawie wyłącznie ten, że przedsiębiorca górniczy, bez żadnego omal ograniczenia, rozporządza również minerałami niezastrzeżonymi (bituminami) w obrębie swego opola górniczego.

Powyższe konsekwencye będą w zastosowaniu jeszcze ostrzejszemi, jeżeli kompleks, w obrębie którego nadano wyłączność, względnie miarę górniczą, podczas odbudowy górniczej okaże się tak roponośnym, lub wo-

gole tak obfitującym w minerały niezastrzeżone, ze przedstawić może większą wartość. Uniemożliwione zostanie wówczas właścicielowi gruntu prawie zupełnie poszukiwanie za minerałami niezastrzeżonymi. Paragraf 125 pow. ust. górn., pozwala bowiem wprawdzie właścicielowi gruntu poszukiwać za minerałami niezastrzeżonymi również w obrębie wyłączności i miary górniczej, jednakowoż tylko o tyle, o ile przezto nie utrudnia się („gehindert“) odbudowy górniczej. Dzięki ostatniemu zastrzeżeniu, staje się jednak wzmiankowane prawo właściciela gruntu illuzo-rycznem. Przedsiębiorcy górniczemu zależeć będzie na tem, by uniemożliwić właścicielowi gruntu wykonywanie jego prawa, skoro, jak powyżej wykazano, w zasadzie bez odszkodowania omal może wydobyte minerały niezastrzeżone zyskać na własność i w ten sposób ciągnąć zyski z obcego przedmiotu majątkowego. Skutek ten osiągnie też i wówczas, gdy, przez sprytne rozstawienie budowli kopalnianych, uniemożliwi (w myśl § 12. przepisów policyjno-górniczych dla kopalń naftowych) założenie otworów świdrowych i zmusi tak właściciela gruntu do odstąpienia swego prawa za bezcen.

Zacho Izi pytanie, czy powyższe posta-nowieniń mają do danego terenu zastosowanie tśkże wówczas, gdy teren ów, jako teren naftowy już wobec władz górniczych zgłoszonym został i gdy rzeczywiście rozpoczęto na nim prace poszukiwawcze za minerałami niezastrzeżonymi. Gdybyśmy na powyższe pytanie odpowiedzieli twierdząco, przyjęlibyśmy — jak z powyższych wywodów wynika—możność obalenia ustaw naftowych przez pierwszego lepszego spekulanta, któryby w ten sposób mógł albo właścicieli kopalń naftowych zmuszać do opłacania sobie sowitego okupu, albo też wywłaszczałby ich' w sposób jeszcze bardziej sprytny. Spekulantowi takiemu wystarczałoby bowiem, w obrębie kompleksów, na które otrzymał wyłączności lub miary górnicze, zakupić na własność choćby tylko jednometrowy skrawek ziemi, i na nim założyć rzekomy włom górniczy, w rzeczywistości zaś szyb naftowy i jako właściciel metrowego skrawka ziemi, w myśl ustawy przywłaszczać sobie całą produkeyę

rópną, ściąganą z sąsiednich obcych gruntów, przy uniemożliwieniu właścicielom tychże sąsiednich gruntów eksploatacyi w okręgu zakreślonym § 12 przepisów polie, górn. dla kop. naft.

więc prawa je-

Musimy przeto zaprzeczyć możności uzyskania wyłączności i miar górniczych, a w następstwie tego i zastosowania §§ 124—127 pow. ust. górn., do gruntów zgłoszonych u władz górniczych, jako tereny naftowe i podpadających już odbudowie naftowej. W przeciwnym bowiem razie, mielibyśmy do czynienia nietylko z bezpłatnem wywłaszczaniem przemysłu górniczego już zgłoszonego i prowadzonego, a więc nabytego prawa wcześniejszego, na rzecz przemysłu górniczego dopiero zgłosić i dopiero w przyszłości prowadzić się mającego, szcze nie nabytego. Gdy zaś nawet między prawami równie silnemi rozstrzyga preweneya (prior tempore, potior iure), to tembardziej między prawem już nabytem, a więc silniej-szem, a prawem dopiero nabyć się mającem, a więc słabszem. W odniesieniu przeto do terenów już zgłoszonych, podlegających odbudowie naftowej, należy z wszelką stanowczością wykluczyć możność poszukiwania górniczego (Schürfen) i możność uzyskania wyłączności i miar górniczych.

Wyłączna moe ustawodawstwa naftowego, z zupełnem wykluczeniem przepisów pow. ustawy górniczej, będzie jednak miała miejsce, jedynie co do terenów wobec władz górniczych, jako naftowych już zgłoszonych i odbudowie naftowej podlegających. O wiele częstszym atoli jest przypadek, że złoże bituminów zostaje dopiero odkrytem, po po-myślnem odwierceniu próbnego otworu świdrowego. Zanim by wówczas właściciele sąsiednich kompleksów mieli czas pozgłaszać u władz górniczych swe tereny jako naftowe, a tem mniej poddać je nadto faktycznej odbudowie, już cała sfora spekulantów mogłaby uzyskać wyłączności górnicze i uniemożliwić, lub conajmniej w wysokim stopniu utrudnić i obłożyć ciężarami racyonalną eksploatacyę bituminów.

Z faktem powyższym należy się liczyć skoro spekulacya ze zgłaszaniem wyłączność j górniczych, nawet górnictwu minerałów nie-

zastrzeżonych daje się dobitnie odczuwać. Jakie zaś rozmiary wogóle przybrała speku-lacya wyłącznościami górniczemi, ilustruje fakt, że w latach 1882—3, najmniej szczęśliwych dla górnictwa, pozgłaszano wyłączności górniczych w Austryi 26.263, zaś na Węgrzech 20.278. Że wielka ilość zgłaszanych wyłączności górniczych pochodzi tylko ze spekulacyi, dowodzi fakt, że w latach 1869 — 73 wykreślono w samej Austryi 34.350 wyłączności górniczych, z tem że tylko 1,62% zajętych przez wyłączności przestrzeni było przedmiotem nadań górniczych. Jeszcze bardziej przemawia za tem, ta okoliczność, że gdy w roku 1862 należytość od wyłączności górniczych podniesiono początkowo na 20 złr., w przeciągu kilku tylko miesięcy liczba wyłączności górniczych spadła z 19.522 na 12.881 (Leuthold str. 75). A chyba należytość roczna w kwocie 20 złr. dla rzeczywistego poszukiwacza nie była tak wielką, by w kilkomiesięcznym czasokresie sprowadzić redukeyę zgłoszeń do ²/3 części pierwotnej liczby.

Spekulaoya wyłącznościami górniczemi bardziej podatne znaleść może miejsce w górnictwie naftowem, aniżeli w górnictwie minerałów zastrzeżonych. Górnictwo naftowe bowiem jest bardziej rnchliwem i ekspanzy w-nem, kwestya przeto odkrywania nowych złoży minerałów jest tu więcej aktualną.

W powyższym kierunku powinne władze górnicze udzielić przemysłowi naftowemu opieki przed wyzyskiem i spekulacyą. Mogą zaś to uczynić na podstawie przepisu § 18 pow. ust. górn., który pozwala władzy górniczej, w porozumieniu z odnośną władzą polityczną, ustanowić ze względów publicznych rejony ochronne, w obrębie których są niedopuszczalne poszukiwania za minerałami zastrzeżonymi. Na podstawie też tego przepisu ustanowiły władze górnicze rejony ochronne dla całego szeregu zdrojowisk, ja-koteż innych miejscowości, bądżto by zabezpieczyć ostatnim źródła wodne, bądź też umożliwić tery tory al ne rozszerzenie się tychże miejscowości.

Nie ulega chyba wątpliwości, że nie mniej ważne względy publiczne przemawiają za ochroną górnictwa naftowego przed wy-

gdły.

313.712 pudów. To

zyskiem spekulantów na wyłączności górnicze. Chodzi tu o ochronę przemysłu górniczego, dającego juz dziś nietylko tysiącom pracowników zajęcie, lecz przynoszącego nadto państwu milionowe dochody, a stanowiącego w bilansie gospodarstwa krajowego najpoważniejszą pozycyę. Ochrona ta musi być jednak rychłą, jeśli przemysł naftowy w Ga-licyi, który w ostatnich czasach i tak przeszedł wiele przesileń natury ekonomicznej, nie ma byó narażonym na nowe wstrząśnięcia, tern groźniejsze, że naruszające pew-nośó i stałość własności prywatnej. Tego rodzaju wstrząśnienie, — jakieby wywołać mogła spekłtlacya na wyłączności górnicze, uniemożliwiając lub też utrudniając właścicielom kopalń naftowych realizacyę włożonych w⁷ górnictwo naftowe kapitałów⁷ i inwe-stycyj, — zniszczyłoby lub osłabiłoby w znacznej mierze kredyt, piewszorzędny przecież czynnik w⁷ przemyśle naftowym. Nastałaby wprawdzie przezto chwila obłowu dla spekulantów na wyłączności górnicze, lecz byłby to cios dla poważnej części producentów krajowych, pracujących kredytem. Straty zaś , dla samego przemysłu naftowego byłyby tern cięższe, ileźe nastąpiłyby w przełomowej chwili jego obecnej przemiany w przemysł eksportowy na wielką skalę. Nader przeto poźądanem jest natychmiastowa wkroczenie władz górniczych, przynajmniej do chwili, aż gruntowna reforma ustawodawstwa naftowego nie wypełni jego luk i braków.

Koszta produkcyi ropy i nafty na Kaukazie i w Ameryce,

Dokładne obliczenie kosztów produkcyi ropy i nafty w rozmaitych krajach naftowych ma bardzo doniosłe znaczenie ze względu na możliwość konkurencyi tych produktów na rynkach zagranicznych.

W numerze 10-ym czasopisma naftowego wychodzącego w Baku pod tytułem „Nieftianoje Dieło“ spotykamy się z ciekawym artykułem, omawiającym porównawczo koszta produkcyi ropy i nafty na Kaukazie i w Sta- j

" “

nach Zjednoczonych Ameryki.*) Z artykitłu- « -tego przytaczamy następujące ciekawe szcze-

Przy obliczeniu kosztów produkcyi ropy trzeba uwzględnić następujące czynniki: 1) koszta wiercenia szybu ; 2) koszta rygu, maszyn i inwentarza ; 3) amortyzacya kapitału w obydwu wypadkach ; 4) procent od zużytego kapitału ; 5) koszta wydzierżawienia terenu; 6) koszta administracyi.

Wszystkie te wydatki wpływają na koszta produkcyi ropy w ścisłym stosunku do ilości wydobytej z każdego szybu ropy. By więc otrzymać koszta produkcyi pewnej jednostki wagowej ropy, trzeba najpierw wiedzieć przeciętną wydajność szybu w danej miejscowości. Przeciętną wydajność szybu na Kaukazie autor artykułu oblicza na podstawie produkcyi kaukazkiej za okres trzech lat (1900—1902). W tym czasie wyprodukowano 1,908.508.000 pudów ropy z 5.474 szybów, czyli przeciętnie jeden szyb w roku daje 348.679 pudów. Ilość tą autor zmniejsza jeszcze o 10 prc. ze względu, iż pewien procent produkcyi stanowiła ropa wybuchowa (na Kaukazie przeciętnie 13 prc.), a ropa wybuchowa jest zjawiskiem przypadkowem, i w ten sposób oblicza przeciętną roczną produkcyę szybu na

obliczenie jednak ropy wybuchowej jest niesłuszne i podyktowane tylko względami ostrożności ; u nas w Galicyi u. p., gdzie ropa wybuchowa stanowi ³At całej produkcyi, nie można byłoby jej odliczać, lecz w całości trzeba by było ją włączyć do ogólnego obliczenia. Koszta wiercenia jednego szybu na Kaukazie o przeciętnej głębokości 1.260 lutów (380—390 metrów) wynoszą 40.000 rubli, zwłaszcza, jeśli się uwzględni, iż w niektórych szybach ropa przychodzi głębiej i wiercenie jest droższe. Okres, w jakim dowiercony szyb na Kaukazie wydaje ropę, trwa przeciętnie 5 lat. Na amortyzacyę więc kapitału zużytego na wywiercenie szybu wraz z 5 prc. odsetkami trzeba liczyć rocznie 9.125 rubli; ponieważ przeciętna wydajność szybu u'ynosi rocznie 313.812 pudów, przeto

*) Srawnitielnaja stoimość proizwodstwa w Baku i. Sojed. Szt.

= 2-79

pud ;

= 2*54

Płaca za wydzierżawienie terenu naftowego w Ameryce, nim dojdzie się do ropy, jest minimalna i nie wchodzi w rachunek. Natomiast po dojściu do ropy stanowi ona 78 część produkcyi w Pensylwanii i 7o część w Ohio tak, iż przeciętnie właściciel terenu otrzymuje ⁷/s produkcyi brutto przy przeciętnych cenach amerykańskich ropy 3lVa kopiejek za pud ; stanowi to 4*6 kopiejek. Koszta wiec produkcyi jednego puda ropy w Ameryce wynoszą razem 16*62 kopiejki WsluOek wysokiej stosunkowo ceny    od puda czyli K. 2*60—2*70 od 100 kilo,

ropy w Ameryce eksploatacya pojedynczych    a więc prawie dwa razy więcej, niż na Kau-

szybów trwa tam dłużej i szyby, które dają kazie,

50 pudów, lub nawet mniej, są eksploato-

Przeciętnie szyb jest eksploatowany oblicza koszta produkcyi jednego puda nafty

= 2.93

kopiejki.

koszta wiercenia szybu obliczone na jeden pud ropy wynoszą

912.500 313.712

kopiejek czyli około 50 halerzy za 100 kilo. Koszta rygu, maszyn i inwentarza przeciętnie rocznie stanowią 1500 rubli czyli 47 kopiejek na jeden pud ropy (8 — 9 halerzy na 100 kilo). Koszta wydzierżawienia terenu naftowego na Kaukazie są dość wielkie i zazwyczaj właściciel ziemi,! czy jest nim osoba prywatna czy rząd, otrzymuje 25 prc. wydobytego produktu w naturze czy w pieniądzach, czyli tak zwane nasze 25 prc. brutto. Przeciętna cena ropy na Kaukazie w ostatniem trzechleciu wynosiła 10*18 kopiejek za właściciel więc terenu otrzymywał * 10*18 kopiejki od puda ropy ; taką więc kwotą są obciążone na Kaukazie koszta eksploatacyi jednego puda ropy na rzecz właściciela terenu; stanowi to 44 halerzy za 100 kilo.

Koszta administracyi i inne (robocizna przy pompowaniu, reperacya, światło, biura) wynoszą 2*84 kopiejek za pud czyli około 50 halerzy za 100 kilo.

Wszystkie wydatki razem, jeśli zesu-mujemy te wszystkie pozycye, będą wynosić 8.75 kopiejek od puda czyli U/2 korony za 100 kilo.

Na Kaukazie więc przy cenie 10 kopiejek za pud czy 1*60—1 70 halerzy za 100 kilo ropy jest dopiero zysk dla właściciela kopalni.

Koszta produkcyi ropy w Ameryce są o wiele większe i składają się na nie te same czynniki, co i na Kaukazie.

Przeciętna wydajność szybu naftowego w Ameryce stanowi 160— 180 pudów na dobę czyli 25 — 30 centnarów, jakkolwiek są szyby, które dają na dobę 7.000—8.000 pudów, lecz po miesiącu, najdalej po dwóch pro-dukcya tych szybów spada do 160 —180 pudów.

wane

w przeciągu 15 lat i przeciętną jego pro-dukcyę dzienną za ten okres rachować należy w Pensylwanii na 100 pudów i w Limie na 140 pudów, średnio na 120 pudów dziennie czyli rocznie 43.800 pudów.

Koszta wiercenia szybu w Ameryce wynoszą zależnie od głębokości 7.000 — 8.000 dolarów, wiercenie w Limie jest droższe, niż w Pensylwanii.

Uwzględniając wszystkie wydatki na wiercenie, koszta inwentarza, maszyn i admi-nistracyę można liczyć koszt wywiercenia jednego szybu wr Ameryce na 5.500 dolarów czyli 11.000 rubli.

Ponieważ produktywność szybów w Ameryce trwa 10 —15 łat, autor przyjmuje, iż na roczną amortyzacyę kapitału wraz z 5 pro. odsetek trzeba liczyć 1.273 rubli czyli przy rocznej wydajności szybu 43.800 pudów, na jeden pud koszta wiercenia stanowią 128.300

43.800

Do tej kwoty należy jeszcze dodać pewne ryzyko na szyby nieproduktywne, liczba których w Ameryce wynosi w Pensylwanii 25 prc., w Limie 15 prc., tak, iż koszta wiercenia, licząc za jeden pud, podnoszą się do 3.52 kopiejek.

Koszta eksploatacyi (robocizna przy pompowaniu inwentarz, amortyzacya i oprocentowanie kapitału) wynoszą w Ameryce 6 dolarów od 20 beczek czyli 8 kopiejek od puda ropy.

W dalszym ciągu swego artykułu autor

na Kaukazie i w Ameryce w sposób następujący.

.    29'04 kop.

S. B.

strajkowe :

247

Przetłoczenie jednego puda ropy z kopalni naftowych do Baku, gdzie są rafinerye nafty, kosztuje *,4 kopiejki od puda. W Ameryce przetłoczenie ropy z kopalń do rezerwuarów, a stamtąd do New Jorku, Filadelfii, i Baltimory, gdzie koncentrują się najważniejsze rafinerye nafty, kosztuje przeciętnie 2Vs kopiejki od puda.

Dla wyprodukowania w Rosyi jednego puda nafty trzeba 3⁻33 puda ropy, straty przy destylacyi i rafinacyi wynoszą 10 prc. Z 3'33 pudów ropy otrzymuje się więc : 1 pud nafty i 2 pudy odpadków (mazut), a 033 puda stanowią straty :

3.33 pudy nafty w rafinery i w Baku kosztują (à 9 kop.) .    29’97 kop.

2 pudy odpadków przedstawiają

wartość (à 9 kop. pud) .    18*—    ,,

Materyał surowy kosztuje .    .    11‘97 kop.

Koszta destylacyi i rafinowania (opał, chemikalia, robocizna amortyzacya kop.) .    5‘37    „

Pud nafty kosztuje ....    17J34 kop.

W Ameryce z IV2 puda ropy, otrzymuje się 1 pud nafty, 0'35 puda odpadków i 045 puda stanowią straty.

IV2 puda ropy w Ameryce kosztuje (à 1842 kop. pud) 2748 kop. 0'35 pudów odpadków przedstawiają wartość (à 9 kop. pud) 344    „

Materyał surowy kosztuje .    .    24’04 kop.

Koszta przeróbki ....

Jeden pud nafty kosztuje .

Nafta więc amerykańska na miejscu w rafineryi jest droższa prawie o 12 kopie-jak na pudzie. Ta różnica jednak na korzyść nafty rosyjskiej znika przy ekspedycyi zagranicę, jeśli się uwzględni koszta przewozu do portu. Transport nafty w Rosyi z Baku do Batunau wynosi od puda 19 kopiejek wraz z należytościami manipulacyj-nemi, gdy w Ameryce transport do portu kosztuje 1 kopiejkę od puda.

W ten sposób nafta amerykańska gotowa do ekspedycyi na rynki zagraniczne w miejscu portowem jest juz o 7 kopiejek tańszą od rosyjskiej ; transport morzem do portów europejskich kosztuje to samo dla nafty amerykańskiej, co i rosyjskiej z tą tylko różnicą, że naftę rosyjską dogodniej jest dowozie do portów południowych, a naftę amerykańską do portów północnych europej-kich. Ciekawem bardzo byłoby zestawienie dokładne kosztów produkcyi ropy i nafty galicyjskiej na podstawie cen produkcyi w latach ostatnich, ozem zajmiemy się w następnych numerach.

Korespondencya z Borysławia.

W sierpniu 1904.

Chwila zakończenia strajku przed iu-nemi nadaje się do jasnego, a spokojnego rozważenia głębszych przyczyn konfliktu, do uświadomienia sobie, jakie następstwa on sprowadzić może, a jakie powinien, do silniejszego u reszcie skupienia sił tych żywiołów, którym w owych ciężkich chwilach przyświecała rzeczywiście myśl o zachowaniu krajowej produkcyi i warsztatów pracy i dążenie do sanacyi stosunków wśród rzeszy robotniczych mogących się podnieść i uszlachetnić jedynie drogą pracy dodatniej i twórczej, a nie negatywnej i burzycielskiej.

Przemysł naftowy przechodził już niejednokrotnie mocne wstrząśnienia i groźne kryzysy. Źródło jeduak tych przejść było inne, ich charakter zupełnie odmienny od powodów, które wywołały obecne przesilenie

Napotykał on dotychczas na drodze rozwoju to surowiec rosyjski i rumuński, to światową zniżkę cen, to nieobliczalność lub nadmiar własnej produkcyi, to wreszcie niedomagania kredytu i organizacyi eksportowej, a wiec czynniki ekonomicznej natury. Do nicli nie mniej istotne, nie mniej groźne niebezpieczeństwa i trudności dorzucały władze przez nieścisłość stosunków prawnych, nieprzychylność czy nieumiejętność polityki

konkretnego wskazać. Skierować nagromadzonej energii w łożyska twórczej pracy w chore dusze socyalistów żyjących negacyą i bez-po raz pierwszy — powszechne zastosowanie płodną zawiścią nie potrafiły, skierowano ją w przemyśle naftowym. A nie sprowadziły jej tam wywody teoretyków, ani burzyciel-

taryfowej i a d m i n i s t ra e yj n ej wogóle. Obecnie po raz pierwszy na ropnych terenach wystąpiła choroba nieznana — niebezpieczeństwo niebywałe — w postaci wstrzą-śnień i walk społecznych. Zagadnienie nowe tylko nowymi środkami, nowemi cechami charakteru, nowemi a raczej odrodzonymi ludźmi pokonane i rozwiązane być może.

Podstawa społeczna sprawy strajkowej leży bezsprzecznie w Borysławiu. (Jakkolwiek bowiem ruch objął także inne centra naftowe, to przybrał tam charakter przypadkowy, raczej jako wyraz koleżeństwa robotniczego, niż odczucia rzeczywistych braków i potrzeb). Jakżeż się więc stało, że ze stosunków rungurskich i schodnickich, w których wzrosła wielka część robotników borysławskich, z owej „patryarchalnej“, jak się wyrażać zwykło, zgody i ufności między pracodawcą a robotnikiem, ze wspólnej pracy w organizacyach kulturalnych i ekonomicznych przyszło do strajku, do ostrej formy walki, jaką toczyć zwykła praca z wyzyskiem wrogiego kapitału?

W przemyśle naftowym wyzysku sił robotniczych nie było i nie ma. Płace są stosunkowo dobre. Warunki pracj nie niszczą ani nie wyczerpują sił fizycznych i duchowych — praca sama nie zabija, ale kształci i popiera rozwój indywidualnej jednostki — podnosi ją moralnie i społecznie. Co więcej ! wyzysku w przemyśle naftowym być n i e może. Wiertnictwo, gdzie nieuwaga lub zła wola wiertacza pogrzebać może w jednej minucie pracę kilkunastu miesięcy i sam byt przedsiębiorcy, wymaga koniecznie znacznej przychylności robotników dla pracy i pracodawcy, wymaga najsilniejszego związania robotnika interesem materyalnym z wynikami ogólnymi robót prowadzonych. Ta okoliczność powołała do życia udział robotnika w zyskach w formie metrowego. Instytucya, o której od dawna, a napróżno marzą refor-matorowie społeczni, która w innnych gałęziach przemysłu, tylko tu i ówdzie nieśmiało i dorywczo wprowadzać próbują, zyskała —

skie agitacje, ale wytężone dążenie do podniesienia produkeyi, ale rozumna, dobra wola pracodawców naftowych.

Nie w wyzysku więc ze strony pracodawców leży przyczyna strajku, lecz raczej w zmienionych stosunkach, jakie powstały wskutek tego, że właśnie w Borysławiu powstało główne centrum przemysłu naftowego. Ze zdrowych leśnych okolic górskich przeniesiono się w duszne, zakurzone, spróchniałe uliczki małej mieściny. Zamiast życia osadniczego, gdzie robotnik z pracodawcą, pomimo różnic majątkowych, towarzyskich i społecznych, czuli się ciągiem obcowaniem ściśle związani i zjednoczeni, toczyć zaczęło mętne fale życie zgoła odmienne — „borysławskie“. Przedsiębiorcy, wśród których zabrakło osobistości przodujących, pociągnięci gorączką szalonego wyścigu z przed lat czterech, zmuszeni do ocierania się i walczenia z współzawodnikami ö niższej kulturze etycznej, zostawili robotnika swemu losowi. Ten zaś musiał mimo do-

datniej pracy kilku jednostek uledz demoralizującemu wpływowi środowiska, w jakie się dostał. Szczególnie zgubnym okazał się wpływ woskowców stojących z reguły na znacznie niższym poziomie. Zamieszkując wspólnie ciasne, duszne izdebki, niemogli naftowcy nie zarazić się do pewnego stopnia ponurym nastrojem przenikającym robotników woskowych, zdawna ulegających agitacyi soeyali-stycznej. Oczywiste niedomagania borysławskie : brak wody, zdrowych i tanich mieszkań, szpitalu, kasy chciych, wreszcie drożyzna środków spożywczych musiały niezadowolenie potęgować. Rozgoryczenie to-było początkowo uczuciem -jednostkowem. Zbiorowem stało się dopiero po znanej sprawie kas brackich.

Socyaliści tak daleko zaszli tam w agitacyi, że mazurowi, nie rozumiejącemu widocznie rozkoszy pustego podniecania się wielkiemi słowami do małych czynów albo poprostu nieroboty, trzeba było wreszcie coś

w utarte koryto strajkowe.

Ta mazurska pochopność do czynu sa-

wysoko w duszy robotnika cześć dla „obowiązku“ wobec siebie, rodziny, kraju i tych warsztatów, na których swe prawo opiera. Niech się on poczuje rzeczywiście dojrzałym, a więc odpowiedzialnym członkiem społeczności. Tą drogą — mimo cech patryarchalnej zażyłości — prowadzić chcieli polską sprawę robotniczą Szczepanowski i Odrzywolski i na każdym kroku, w każdej stworzonej przez się organizacyi nie tylko uznawali, ale podnosili i rozwijali pierwiastek „samodzielności“ i „niezależności“.

ma w sobie jest objawem niezaprzeczenie dodatnim. Nie mniej dodatniemi cechami charakteru są pewna karność wystąpień i trzeźwość sądu, która wbrew wysiłkom przywódców sprowadziła podjęcie robót. Element robotniczy jest zdrowy, silny, zdolny do rozwoju i twórczości, o tern dwóch zdań niema w Borysławiu. Należy go jednak odpowiednio pokierować.

I oto zadanie nowe, zadanie społeczne pierwszorzędnej wagi, które staje dziś już nie przed przedsiębiorcami naftowymi jedynie ale przed całą inteligencyą Borysławia. Jeżeli kierownictwo spraw robotniczych pozostanie nadal w tych gwałtownych, a nierozważnych, nie rozumiejących ani interesu robotnika, ani nawet swej partyjnej korzyści — przesilenie powtórzy się znowu kilka to za kilkanaście miesięcy. O dzisiejszej klęsce i stracie lud roboczy zapomni czytając „Naprzód“ i słuchając upajających mów z pod czerwonego sztandaru i przyjdzie nowy strajk i znowu setki tysięcy koron ubędą tym rzeszom robotniczym i znowu rozleje się po Borysławiu morze goryczy i nienawiści. Tylko nauczeni doświadczeniem agitatorzy wybiorą lepszą porę dla wybuchu i o znaczniejsze szkody będą się starali przyprawić przemysłowców.

Nie wystarczy dać robotnikowi wszystko co mu się należy, nie wystarczy wspólnie z nim serdecznie pracować zawodowo, trzeba jeszcze znaleść pole wspólnej pracy publicznej, znaleść pole, gdzieby pracodawca i robotnik ożywieni, wspólnem dążeniem spotkać się mogli jako obywatel kraju z drugim obywatelem, jako żywo czujący Polak z drugim Polakiem.

Równolegle zatem obok zaspakajania potrzeb materyalnych, obok budowy mieszkań, wodociągów, łaźni, założenia kasy chorych i t. d., obok możliwie silniejszego jeszcze związania robotnika z materyaluym wyni-nie za kiem pracy przez metrowe, starać się należy o stworzenie wyższych form zbiorowego życia robotni czngo przez ogólne organizacye Towarzystwa spożywczego, zawodowych, towarzyskich, oświatowych. Pracując w takich stowarzyszeniach robotnicy nauczą się sami gospodarzyć bez opiekunów z pod czerwonego sztandaru i odróżniać tych co organizują aby burzyć od tych, którzy organizują, aby budować. Wokoło tej pracy skupić się powinny wszystkie żywioły zdrowe, silne i prawdziwie sprawie robotniczej oddane.

Jeżeli znajdą się pracownicy dość dzielni do podjęcia znów wznoszącego się sztandaru usamodzielnienia i przebudowania kraju i zatkną go tu na terenie borysławskim, to lud pójdzie z nimi, tak jak poszły za hasłem odrodzenia narodowego owe dziesiątki tysięcy górnośląskich górników i me-

Antoni Plutyński.

Ci jednak, co pracować chcą nad podniesieniem życia zbiorowego robotnika muszą równolegle podnosić jego poziom i przyspieszać tętno w własnem kole. Jeżeli robotnicy taką miłością otaczali postacie nafciarzy Szezepanowskiego i Odrzywolskiego, to prze-dewszystkiem dla tego, że odczuwali w nich gorących obywateli kraju, ludzi, którzy poza działalnością zawodową byli pionierami wiel-Słyszeć się dają głosy, że powrót do kiej idei „uprzemysłowienia“ i „odrodzenia“ dawnych stosunków patryarchalnychjest dziś kraju, prawdziwymi obywatelami Rzeczypo-niemoźliwy. „Przeżytych kształtów żaden spolitej. cud nie wróci do istnienia“. Słusznie! Nikt też nie chce wracać do wieku dziecięcego dlatego, że był pięknym. Niech stanowisko ekonomiczne i społeczne robotnika opiera się nie na łasce pracodawcy, ale na poczuciu własnej siły i godności, ale niech ta siła podporządkuje się wyższym interesom ekonomicznej i narodowej całości, niech ponad j talowców. kultem uprawnień i uroszczeń wzniesie się |

Z kaukazkiego przemysłu naftowego,

racyonalne. Przemy-

za

krajach uważane słowcy naftowi rosyjscy w następujący sposób motywują swoje żądanie. Ilość rezer-woarów w okolicach nadbrzeżnych Wołgi dla

Rząd rosyjski zamierza wprowadzić bardzo ważną reformę, tyczącą się przewozu ropy i odpadków naftowych do celów opałowych po morzu Kaspijskim i po rzece Wołdze. By uniknąć zanieczyszczenia rzeki Wołgi ropą, które przez szereg lat wskutek przewozu ropy i mazutu na niezupełnie szczelnych drewnianych barkach doszło do bardzo poważnych rozmiarów i zaczęło grozić kompletnym wytępieniem ryb, rząd wydał rozporządzenie, by poczynając od roku 1914 wszystkie dotychczasowe barki drewniane zostały zamienione na statki żelazne.

To postanowienie rządowe bardzo dotknie właścicieli dotychczasowych statków drewnianych; obecnie na około 2 tysięcy drewnianych bark, o łącznej objętości 135 —140 milionów pudów, które zajmują się przewozem i dostarczaniem do okolic nadbrzeżnych odpadków naftowych.

przechowywania produktów naftowych jest niedostateczną — istnieje ram 448 żelaznych rezerwoarów o pojemności 67 milionów pudów i 92 doły czyli ziemne rezerwoary o pojemności 120 milionów pudów; z tych połowa jest przeznaczona dla magazynowania nafty; odpadki więc uaftowe czyli mazut można magazynować zaledwie w ilości 100 milionów pudów, tymczasem w roku 1900 wywieziono rzeką Wołgą 217 milionów pudów odpadków', w roku 1091 239 milionów i w roku 1902 — 300 milionów i znaczna

ilość tych odpadków musi być magazyno-Wołdze kursuje waną, gdyż nawet koleje żelazne i wielkie fabryki, które zużywają wielką ilość płynnego paliwa, odbierają ten materyał partya-mi, bo same nie posiadają większych rezerwoarów dla przechowywania. Rezerwoary W ciągu 10 lat cała ta flotylla drew- ziemne czyli doły okazują się uiepraktyczne-

niana będzie musiała być zamienioną na żelazną; wpłynie to bezwarunkowo na ożywienie w Rosyi przemysłu metalowego budowy statków. By taką zamianę statków drewnianych na żelazne łatwiej było uskutecznić, rząd ofiarowuje zaliczki z banku państwowego na budowę statków żelaznych w wysokości ²/s wartości statku z zobowiązaniem spłaty ratami w przeciągu pięciu lat.

Ten kredyt rządowy ków daje asumpt przemysłowcom naftowym do domagania się od rządu kredytu na budowę żelaznych rezerwoarów naftowych dla magazynowania w miejscowościach nadbrzeżnych odpadków naftowych jako płynnego materyału opałowego. Przemysłowcy rosyjscy udają się do rządu z takim samym żądaniem, z jakim nasi odnieśli się do sejmu celem ułatwienia budowy rezerwoarów na ropę przy panującej u nas ropy i podobne żądanie i w Niemczech celem budowy rezerwoarów

mi, gdyż na wiosnę obwałowania bywają podmywane i część zamagazynowanych odpadków wylewa się do rzeki, powodując jeszcze większe zanieczyszczenie; obecnie w Rosyi już nie kopią więcej rezerwoarów ziemnych, tylko naprawiają stare. Z konieczności do przechowywania zapasów mazutu używają starych bark drewnianych. Skoro jednak wszystkie statki drewniane mają być na budowę stat- zastąpione przez żelazne, to w celu lepszej rentowności tych statków winny one częściej kursować, prędko być wyładowane, a to jest możliwem tylko wtedy, jeśli będzie dostateczna ilość w okolicach nadbrzeżnych żelaznych rezerwoarów. Rezerwoary takie w Rosyi w ciągu 10 lat mogą być zamortyzowane i zużycie kapitału na ich budowę nie przedstawia ryzyka, gdyż i po 10 latach one się nie zużyją i mają swoją wartość. W Ro-nadprodukcyi syi za magazynowanie płaci się rocznie Va—3/4 stawiane było kopiejku od puda; rezerwoar o pojemności 200 tysięcy pudów kosztuje 15 —18.000 runa naftę dla zwalczania monopolu amerykan-    bti i może dawać rocznie 1500 — 2000 rubli

skiego; widzimy więc, że żądanie naszych    dochodu czyli zamortyzować się w ciągu

10 lat.

przemysłowców nie było odosobnionem, że zaangażowanie kapitałów państwowych ozy krajowych w podobne inwestycye jest w wielu : rezerwoarach ropnych i ryzyko przy nadpro-

Podobna kalkulacya jest i u nas przy

251

dukcyi ropy i większej stopie magazynowego jest jeszcze mniejsze. W swoim czasie, a nawet i obecnie jeszcze, gdyby Wydział krajowy, wykonując uchwalony wniosek posła Milewskiego, przystąpił do budowy rezer-woarów, miałby bardzo dobre oprocentowanie kapitałów krajowych.

Co się tyczy produkcyi naftowej kau-kazkiej, to pod tym względem przemysł ftowy kaukazki znajduje się w analogicznym położeniu z przemysłem galicyjskim, istnieje tam mianowicie nadprodukcya produktów naftowych i zapasy tych produktów mnożą się w porcie Batum, gdy eksport z tego portu zagranicę w ostatnich miesiącach uległ stagnacyi.

na-

w lipcu dwa razy mniejszy; tłómaczy się to większymi zapasami nafty rosyjskiej dostarczanej do Anglii w ubiegłe miesiące i wojną zawziętą importujących towarzystw. Przemysł naftowy rosyjski zaczyna natomiast zdobywać sobie inne rynki europejskie, jak Fran-cyę, dokąd wywieziono w czerwcu 793 tysięcy pudów olejów maszynowych i destylatu naftowego przerobionego w rafineryach francuskich ; znaczna ilość towaru była wywieziona na wschód (1.643 tysiące pudów); do tureckich i egipskich portów wywieziono 1.332 tysiące pudów,

Dr. Stefan Bartoszewicz.

Następujące cyfry ilustrują dowóz produktów naftowych do portu w Batum i e i wywóz w tysiącach pudów w miesiącu czerwcu :

P e t r o I e a.

Nafta

Destylat naf. Olej solor.

Olej maszynowy Olej wrzecion.

,, cylindrowy „ waselinowy Destylat olej. Mazut

Przywie

ziono

tys. pudów

5.534

131

808

374

171

10

125

145

Wywie- Zapas na ziono I-go lipca

15

22

-f t— -D 1—¹ oi

-TT CC CO CC Cl CD

Suma

7.297    5.936    1 1.137

Dowóz wiec samej tylko nafty do Batum przewyższył wywóz o D/2 miliona pudów; zapasy w porcie się mnożą i obecnie jest tylko miejsca w rezerwoarach na 3 miliony pudów. Wywóz produktów rosyjskich naftowych doznał także pewnej translo^acyi co do krajów europejskich ; zmniejszył się mianowicie znacznie do Anglii wywóz nafty rosyjskiej, gdzie zdawało się, nafta rosyjska już pobije amerykańską; na wiosnę produkta naftowe rosyjskie stanowiły przeszło 50% wszystkich importowanych produktów naftowych do Anglii. Tymczasem w lipcu import produktów naftowych rosyjskich stanowił tylko 27.6 prc* 18.154 tysięcy galonów, a produktów amerykańskich 50l/2 prc. (17.541 tysięcy galonów); rosyjski więc import był

Donieśliśmy już w poprzednim numerze o walnem zgromadzeniu Petrołei dnia 29. lipca w Wiedniu, na którem czysty zysk 51.802 koron rozdzielono w ten sposób, że 2.600 koron przekazano do funduszu rezerwowego, 2.460 kor. członkom rady nadzorczej na tantyemy ; dywidendy w wysokości 4 prc. za ośmiomiesięczny okres (a więc 6 prc. w odniesieniu do całego roku) wynoszą w całości 40.000 kor., resztę 6.742 kor. przenosi się na nowy rachunek.

Aktywa: kasa 12.044 kor., dłużnicy 4,203.633, konto rezerwoarów 600.488, ma-teryał 20.593, konto transitorio 131.238, razem 4,967.968 koron. Pasywa : kapitał akcyjny 1,000.000 kor., akcepty 503.000, wierzyciele 3,384,414, amortyzacye 28.751, czysty zysk 51.802, razem 4.967.968 koron. Konto strat i zysków. Ciężary : konto dzierżawne rezerwoarów 200.167, amortyzacyjne 28.751, magazynowe 34.546, wydatki biurowe 118.553, konto podatkowe 10.588, czysty zysk 51.802 koron. Z dniem 30 kwietnia 1904 zyski: konto magazynowe 263.868, czynszowe 22.592, prowizyjne 157.950 kor.

Sprawozdanie rady nadzorczej mówi : Towarzystwo nasze rozpoczęło oficyalną czynność dnia 1. października 1903, po zawarciu umów komisyjnych z wszystkimi wielkimi producentami i przeważającą liczbą małych. Dzięki temu nastąpiła gruntowna zmiana na rynku ropnym i ceny, które już bardzo nisko

były spadły, poprawiły się szybko i utrzy- [ szczenią, iź w następstwie zyski towarzystwa mały się na wyższym poziomie. W następ- j będą pomyślniejsze.

nie zamknięto.

stwie prace wiertnicze zostały intensywnie    Sprawozdanie to przyjęto i zgroinadze-

podjęte i produkcya znacznie się wzmogła.

Wiercenie szybko udarowe,

jego rozwój i kry tery a.

Nap. inż. Paweł Stein (Wiedeń).

(Dokończenie.)

W podobnych korzystnych pokładach ujemne skutki odbijania i inne ujemne strony wiercenia szybko udarowego nie dają się zbyt odczuć. W mniej pomyślnych, twardszych pokładach, jakoteż w wielkich głębokościach, wychodzą na jaw dodatnie strony austryackich systemów szybko udarowych. Tutaj przewód wisi na dokładnie ustawialnej przenośni kołowej i dlatego w organie popędowym (kranie) powinno być przewidziane tylko tyle elastyczności, ile potrzeba do uniknięcia zbyt wielkiego zużywania się kranu. Mimo iż tutaj wskutek wymiany tylko 1 do 2l/₂ m długich przedłużeń przewodów, szybkości systemu Raky'ego w miękkich pokładach osiągnąć nie było można, to jednak u. p. system „Rapid“ (Trauzl) osiągał wielokrotnie 50 do 65 m, a nawet 74 m dziennie, a łącznie z rozszerzaniem i rurowaniem 35 do 42 m. Lecz i te systemy dają się za-pomocą podwójnego łańcucha (liny), analogicznie do niemieckich płuczkowych wolno-spadów, tak urządzić, iź można zaczynać — podobnie jak u Raky'ego — z głowicą stojącą wysoko nad miejscem zawieszenia, lecz dla braku wierceń konkurencyjnych potrzeba takiej zmiany źórawi szybko udarowych okazała się w Austryi daleko mniejszą.

Liczne pod względem technicznym i górniczym korzyści wiercenia szybko udarowego nie przychodzą za darmo. Przedewszystkiem wielkiem jest wewnętrzne natężenie przewodów. Najwięcej cierpią na tern dolne sztangi, podczas gdy na górne działa znów absolutny ciężar. Rzeszą doświadczenia jest, nadać przewodom właściwą grubość ścienną, nie za słabą ze względu na bezpieczeństwo, nie za mocną ze względu na ogólny ciężar i właściwą elastyczność. Autor uznaje 472 mm za przeciętną stosowną miarę grubości ściennej

Rozporządzalna pojemność rezerwoarów z 1. kwietnia 1903 r., wynosząca około 6500 cystern, była w dniu 1. października t. j. gdy towarzystwo zaczęło funkcyonowaó po przeważnej części zajęta, widzieliśmy się więc zmuszonymi, postarać się natychmiast o znaczniejsze magazyny, i aż do 30 kwietnia b. r. postawiliśmy rezerwoary na łączną pojemność 8000 cystern, tak iż razem z wydzierżawionymi przez nas zbiornikami rozporządzaliśmy w tym dniu 25 tysiącami cystern i usunęli w ten sposób trudności magazynowania ropy, •

Przewidziane w naszym regulatywie i zapewnione układem z Zakładem kredytowym zaliczkowanie dostarczonych nam ilości ropy dało poznać drobnym producentom korzyści naszej orgauizacyi. Z końcem okresu sprawozdawczego 8764 cystern było zaliczkowanych kwotą 2,292.638 koron.

Rosnąca wciąż produkcya spowodowała znaczne rozszerzenie naszego zakresu działalności daleko za ramy pierwotne zakreślone i kazała starać się o dalsze zbiorniki, celem ! zapewnienia stałości produkcyi i zbytu.

W zamian za umówione z naszymi komitentami podwyższenia magazynowego z 6 na 12 halerzy zobowiązaliśmy się, że w miarę potrzeby podniesiemy stopniowo możność magazynowania do 40.000 cystern. Celem przeprowadzenia tych inwestyCyj zamierzono podwyższenie kapitału akcyjnego, i w odpowiednim czasie poczynimy, co do tego czasu wnioski.

Powstałe w międzyczasie Towarzystwo akcyjne dla austryackich i węgierskich produktów naftowych jest urzeczywistnieniem jednego z najważniejszych czynników, a także spełnieniem naszych dążeń do ujednostajnienia i wydatniejszego prowadzenia zbytu zagranicą.

Zysk pierwszego okresu funkcyjnego, rozpoczętego w sezonie już późnym, nie mógł z natury rzeczy być wielkim, lecz sanacya ogólnych stosunków przemysłu dzięki orga-nizaoyi producentów uprawnia do przypu-

przewodów przy szybko udarowych wierceniach. Także organ popędowy (źóraw wiertniczy) jest forsowany przez ciągłą zmianę między obciążeniem na kilkakrotną wysokość poruszanego ciężaru a odciążeniem na Jedną jego część w przeciągu jednego wnio-su. Ta zmienna gra traci na sile z większą głębokością także z powodu lżejszego wtedy ciężaru uderzającego. Autor znalazł pełne potwierdzenie tego przez doświadczenia dynamometryczne podczas wierceń. Aby dy-namometru zbytnio nie wytężać, doświadczenia te wykonał w głębokości nie niższej jak 300 m. Pokazało się przytem w jednym wypadku przy 100 udarach w minucie, że zmiana obciążenia wynosiła n. p. 30 do 250 prc. spoczywającego ciężaru, w 200 m nawet zachodziła gra między 13 a 280 prc. Powtórne pomiary wykazały zgodność z pierwszemu Zyskujemy w ten sposób użyteczne dane dla obliczenia siły organów popędowych.

Z powyższego wyjaśnia się też, że przy wierceniu szybko udarowem nie można z początku uderzać bardzo szybko. Ponieważ wtedy brakuje jeszcze dostarczającej elastyczności szereg przewodów, podrzut ujawnia się w szarpaniu łańcuchem wiertniczym (liną), co dla robotników może snadnie być niebezpiecznem, zwłaszcza jeżeli twardy pokład i większa dymensya początkowa wymagają użycia wielkiego ciężaru uderzającego. Wtedy kontentować musimy się powolniej-niejszemi udarami, zatem mniejszym wynikiem, lub jeszcze lepiej (w jałowym pokładzie) włączamy wiercenie suche, możliwie z wolnospadem, aż do 50 lub 100 m głębokości, a potem już bez niebezpieczeństwa dla dzierżącego „krykę“ można zacząć pracę szybko udarową z dostateczną liczbą udarów. To naturalnie odnosi się tylko do wypadku, jeżeli bardzo twardy pokład dochodzi aż do powierzchni.

Z tego co powyżej powiedziano wynika, iż przy wierceniu szybko udarowem musimy się liczyć z szybszem zużyciem przewodów i urządzenia ruchu, a więc z większą arnor-tyzacyą. Ta strona ujemna jednaże znika wobec dodatnich. Do rzędu ostatnich zaliczyć należy także wyborny skutek płuczki zapożyczonej z systemu Fauyella, przy szybkim udarze nadto spotęgowany przez znaczne zredukowanie wzniosu. Spód pokładu jest o wiele czystszy, niż to dawniej przy wierceniu dłutem było możliwem, a dzięki temu silny udar świdra szybko udarowego może też skuteczniej działać na pokład.

Ze statystyki Borysławia.

Według obliczeń biura statystycznego Towarzystwa „Petrolea“ łaskawie nam zakomunikowanych, produkcya ropy w Borysławiu w miesiącu czerwcu wynosiła 45.232 cystern, w lipcu wynosić ma również około 45.000 cystern.

Strajk więc robotników mało wpłynął na zmniejszenie produkcyi w porównaniu z ubiegłym miesiącem; faktycznie jednak na zmniejszenie produkcyi podziałał, gdyż bez strajku produkcya w lipcu byłaby niezawodnie większą znacznie, niż w czerwcu ; zresztą skutki strajku co do ograniczenia produkcyi będą widoczne jeszcze i w następnych miesiącach.

Zapas ropy borysławskiej z końcem czerwca wynosił 25.382 cystern; ogółem za-magazynowanej ropy w Galicyi było 32.017 cystern.

Szybów w wierceniu w Borysławiu z końcem czerwca było 158, w eksploatacyi 86; ogółem 244, z tych 4 szyby ponad 1.000 metrów, 64 ponad 900, 76 ponad 800 i 124 niżej 800 i z tej ostatniej liczby 24 częściowo zagwożdźonych lub zastanowionych.

Znaczna ilość szybów ponad 800 i 900 metrów każą wnioskować, iż w niedalekiej przyszłości produkcya ropy w Borysławiu jeszcze znacznie się podniesie.

KRONIKA.

Delegatem do sądu na wystawę metalową w Krakowie zamianowało krajowe Towarzystwo naftowe inżyniera Leona Mikuckiego.

Walne Zgromadzenie firm borysławskich na posiedzeniu 12-go sierpnia ucliwaliło komitet pracodawców zawiązany dla spraw strajkowych zamienić w instytucyę stałą dla przeprowadzenia reform robotniczych oraz dla zastępowania wspólnych interesów lokalnych, wreszcie dla niesienia

robotnikom pomocy i porady; na tern posiedzeniu Zjednoczonych. Towarzystwo silnie wierzy w nie-dokonano nowego wyboru komitetu i uchwalono wyczerpalne zasoby ropy w kraju. W najbliższym przydać temu komitetowi do pomocy biuro, którego utworzenie poradzono krajowemu Towarzystwu naftowemu w porozumieniu z centralnym Związkiem przemysłu fabryczneg'0, jako ekspozyturę krajowego towarzystwa naftowego.

czasie rozpocznie budowę rezerwoarów i wielkiej rafineryi. Szczególną uwagę zwrócą Amerykanie ku starannej fabrykacyi nafty, aby wszystkie produkty uboczne w lepszej wychodziły jakości, niż dotychczas działo się w Rumunii. Towarzystwo nie dąży do otrzymania koncesyj na terenach rządowych i zowie nieuzasadnioną niechęć rządu,

okazywaną

mu.

Następnie towarzystwo przeprowadziło już pierwszą transakcyę, umową eksploatacyjną z „European Petroleum Company“, która w Bu-stenari posiada 400 ha terenów naftowych. Na wydzierżawionych terenach „Societatea Romana-Americana⁻'“ zobowiązała się wywiercić conajmniej IB szybów w przeciągu trzech lat. Lada dzień oczekują nadejścia okrętem przyrządów wiertniczych z New Jorku i prace wiertnicze rozpoczną się na tym terenie. — Dla galicyjskich przemysłowców' naftowych fakt, że tak potężny sąsiad osiadł nam pod bokiem, nie powinien być obo-

Nowe przepisy górniczo-policyjne dla kopalń nafty w Galicyi zostały już wydane. Szczegółowy têkst ich ogłosimy w następnym numerze. Dzisiaj komunikujemy tylko, że nowe przepisy zawierają podział kopalń naftowych na dwie klasy bezpieczeństwa ; oddalenie szybu od granicy sąsiedniej kopalni ustanowionem zostało na 20 metrów dla nowych kopalni. W tym względzie ministerstwo nie uwzględniło podania drobniejszych producentów domagających się mniejszego oddalenia od granicy ; dozwolonem jednak jest c. k. urzędowi górniczemu, o ile względy bezpieczeństwa nie będą stały na przeszkodzie, zezwolić wyjątkowo w granicach przepisów, na założenie otworów świdrowych w mniejszych odległościach jak unormowane przepisami górniczo-policyjnymi.

Nowe instalacye naftowe w Rumunii. Towarzystwo dyskontowe (Discontogesellschaft) rozpoczyna wkrótce budowlę rafineryi w okolicy Ploesti, także i Standard Oil Company poczyniła wszystkie kroki, by rozpocząć budowę rafineryi również w okolicy Ploesti.

Kartel producentów parafiny zamierzają utworzyć interesowani, lecz urzeczywistnienie tej myśli natrafiło na wielkie przeszkody i nie jest pewnem, czy nawet w jesieni kartel ten utworzonym zostanie, obecne ceny parafiny są stosunkowo niskie i nie podnoszą się.

Budowa trzech nowych rezerwoarów naftowych w porcie Konstanca postępuje naprzód, tak iż będzie ukończoną w listopadzie br. Trzy gotowce rezerwoary oddano już do użytku, mianowicie jeden braciom Desmarais na przeciąg jednego roku, drugi firmie Campeanu & Sp. także na jeden rok, trzeci p. Campeanu na 3 miesiące.

Bank niemiecki łącznie z tow. „Steana Romana“ zakłada elektryczną spółkę z kapitałem 6 milionów franków, celem zaopatrywania w elektryczność kopalni naftowych doliny Prahowa.

Przeciw nafcie rumuńskiej. „Bułgarskie Towa-rzystwo patryotyczne“ uchwaliło, jak donoszą z Sofii, urządzać propagandę przeciw nafcie rumuńskiej a za naftą rosyjską. Jestto w Bułgaryi zrozumiałem ze stanowiska politycznego, inna rzecz jednak, czy „Towarzystwo patryotyczne“ potrafi dowieść analitycznie niższości nafty rumuńskiej od rosyjskiej — jak zapowiedziało.

Nafta w Niemczech. W zachodnim Holsteinie

Rosyjska nafta w Austryi- W ostatnim czasie daje się zauważyć silna tendencya importu rosyjskiej nafty do monarchii. Mianowicie obok austrya-ckiego Towarzystwa importowego (filia braci Nobel), które stale importuje produkt rosyjki przez Tryest i Rjekę, także Towarzystwo dla rosyjskich produktów naftowych w Wrocławiu rozwinęło ruch i oferuje swój towar zwłaszcza w Czechach,

Śląsku i na Morawach. Na razie jednak konkurencja nafty rosyjskiej nie jest groźną, bo ceny jej są takie same, jak kartelowe.

odkryło międzynarodowe towarzystwo wiertnicze (internationale Bohrgesellschaft), które tam pracuje od jesieni 1903 r. obfite źródło nafty.

Akcyjne towarzystwo dla przemysłu smolnego i naftowego w Niemczech (Actiengesellschatt für Teer und Rohölindustrie) powiększyło swój kapital akcyjny z 5,200.000 na 7,600.000 marek.

Nafta w Kamerunie. Na posiedzeniu zachodnio-afrykańskiego towarzystwa plantatorów „Victoria“ w Berlinie zawiadomiono o pomyślnych odkryciach naftowych w Kamerunie. Orzeczenie kró-

Standard Oil company w Rumunii. Kilkuletnie usiłowania amerykańskiego Standard wreszcie zostały uwieńczone skutkiem. Po długich korowodach z władzami, mimo niedwuznacznych anty patyj amerykańskich rządu, Standard otrzymał koncesyę dla swojej filii pod firmą „Societatea Romana-Amerikana“. Rada nadzorcza nowego towarzystwa ukonstytuowała się jak następuje: prezydent B. Assan, zastępca prezydenta Negro-ponte; delegowani członkowie rady Page i Eggel-ston (zastępcy Standard Oil Co). Po ukonstytuowaniu się towarzystwo natychmiast przystąpiło do działalności ogłaszając nasamprzód program prac zamierzonych w formalnym manifeście do narodu rumuńskiego, w którym zapewnia, że podobnie jak inne naftowe towarzystwa krajowe chce przy pomocy krajowych sił podnieść rumuński przemysł naftowy i postawić Rumunię w najkrótszym czasie w trzecim rzędzie krajów, produkujących naftę, bezpośrednio po Rosyi i Stanach

255

4-12

koks <1 1 a kuźni!

lewskiej akademii górniczej przypisuje tej nafcie wysoką wartość, stawiając ją co do zewnętrznych przymiotów na równi z naftą rumuńską. Także położenie okręgu naftowego bardzo jest dogodne ze względu na warunki transportu.

Celem eksploatowania tych terenów zawiązało się już niemieckie towarzystwo z kapitałem akcyjnym 1 miliona marek. W tern towarzystwie biorą udział wielkie banki niemieckie, które od pewnego czasu jak wiadomo zainteresowały się wybitnie przemysłem naftowym.

Własności optyczne ropy naftowej i jej destylatów. Ragozin znalazł, że wszystkie destylaty białe i żółte włącznie do oleju wrzecionowego skręcają płaszczynę polaryzacyi na prawo 0,2 do 2,8o. Wraz z powiększeniem ciężaru właśc. oleju, wzrasta również stopień skręcalności. Największą zdolność optyczną posiadają oleje wrzecionowe z Baka. Ragozin przychodzi do wniosku, że ze stopnia skręcalności płaszczyzny polaryzacyi można rozróżnić oleje mineralne zarńwno od siebie, jak i od olejów roślinnych.

Nafta w Hiszpanii. Towarzystwo hiszpańskie odkryło w Hnidobro (prowincya Burgos w Hiszpanii) znaczne źródła naftowe. Roboty wiertnicze prowadzi paryzka firma Hulster Frères ; przedtem operowało na tern samem miejscu angielskie towarzystwo, lecz bezskutecznie, pompując gęstą i mniej wartościową ropę. Grdy obecnie w szybie głębokości 2B0 metrów otrzymano doskonałą ropę, jest nadzieja, że w Hiszpanii są duże pokłady ropy i że z czasem Hiszpania będzie pokrywać własną konsumćyę nafty.

Premia dla producentów ropy. Rząd kanadyjski obniżył niedawno znacznie cło na produkty naftowe. Aby jednak to obniżenie cła nie pociągnęło szkodliwych skutków dla produkcyi rodzimej, rząd wyznaczył IV2 centa ameryk. jako premię za każdą galoną ropy, wydobytej od 8. czerwca b. r. z kanadyjskich terenów. Premia ta wyniesie rocznie około ćwierć miliona dolarów (1,250.000 koron).

W rafineryi nafty na prowincyi znajdzie umieszczenie zaraz rutynowany

buchalter

Odiewarnia i fabryka maszyn

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE,

buchalter

uzdolniony także 'do korespondencyi w polskim i niemieckim języku. Zgłoszenia pod znakiem „Buchalter“ do administracyi „Nafty“ wraz z odpisami świadectw.

Leżący Motor gazowy systemu Langen i Wolf o sile 4 koni w dobrym stanie mało używany, jest tanio do nabycia. Adres: Drukarnia E. Schlaefriga we Lwowie, ulica Karola Ludwika 33.

Odiewarnia i fabryka maszyn

W. Podhorodecki i Spółka.

Lwów ul. Polna 1. 51.

(Stacya kolei elektrycznej, szkoła Konarskiego)

Odlewy surowe i apretowane, podług własnych lub nadesłanych modeli. Odlewy budowlane jak: rury wychodkowe, drzwiczki, ruszta i t. d., słupy do latarń i ogrodzenia. Części do browarów, gorzelń, młynów i tartaków. Wyrób i naprawa maszyn i narzędzi rolniczych.

Zakład gazowy miejski

we L iró w ie

dostarcza

ffCoûs

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

ceny znacznie zniżone

Cennik na żądanie.

fi o k §!

MŁ o k s <1 o o i) a 1 u!

PIERWSZE GALICYJSKIE

■i

Sanozu

wykonuje i ma na składzie gotowe:

Narzędzia wiertnicze.

Kompletne rygi wiertnicze.

Kotły lokomobilowe.

Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości.

Przyrządy do tychże do opalania ropą*

Maszyny parowe.

Kury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd.

Sikawki pożarne.

Odlewy metalowe i żelazne.

Wozy cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczanego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wózki dla kolejek polowych i leśnych.

Urządzenia kompletne rafinery i nafty, parafiniarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrukcye żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przyborów i narzędzi wiertniczy cli ma Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa, Lwów, Cliorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Potoku, Scliodnfc.y, łtorysławiu.

äß£T Zamówienia przyjmuje Dyrekeya fabryki w Sanoku, oraz Biuro Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. 11 a.

UE

Na żądanie wysyła się odwrotnie kosztorysy i cenniki.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE,

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !