-A

NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy aa miesiąc 5-ego i 20-ego.

Prenumerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: Inż. Kl. Anger man, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz., Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Komana“.

Treść zeszytu 15.

Strajk w naszych kopalniach. — Ustawodawstwo naftowe wobec powszechnej ustawy górniczej. — Z amerykańskiego przemysłu naftowego. — Wiercenie szybko udarowe, jego rozwój i kryterya. Nap. inż. Paweł Stein (Wiedeń). —' Korespondencya z Borysławia. — Kronika.

Strajk w naszych kopalniach.

Strajk obecny specyalnie w Borysławiu należy do uporczywych; w innych kopalniach zachodniej Galicyi, gdzie strajk był tylko echem borysławskim, już wszędzie powrócono do robót. Bezpodstawność swoich żądań robotnicy uznali sami — i w Borysławiu po-wróconoby do roboty, gdyby pracodawcy zgodzili się na bezkarność dla przewódców strajku. Ten jeden jeszcze warunek, ale warunek zasadniczy, przedłuża chwilę przełomową strajku i sprowadza coraz to nowe ekscesy i podpalania kopalń, które mogą się stać bardzo groźnemi i sprowadzić nieobli-czone skutki.

W każdym razie przypuszczać należy, że strajk wkrótce zakończony będzie i z tego powodu nie od rzeczy będzie już dzisiaj zastanowić się nad skutkami, jakie on za sobą pociągnie.

Dla samego Borysławia, o ile rozchodzi się o sanacyę tamtejszych stosunków, niezawodnie będzie on miał wpływ dodatni.

Trzeba było strajku dopiero, by zwrócić uwagę rządu i władz rozmaitych na to ognisko naszego przemysłu naftowego ; trzeba było strajku, by dopiero w całej pełni wystąpiły te braki w, udogodnieniach cywilizacyjnych życia w Borysławiu. To wszystko, o co petycyonowali przemysłowcy borysław* scy i Krajowe Towarzystwo naftowe, to dopiero przez strajk może wejdzie w fazę urzeczywistnienia. Mamy tu na myśli niedołężną gospodarkę gminną, która nieodpowiednią była dla takiego ogniska przemysłu, jakiem jest Borysław; gmina zaniedbała drogi, oświetlenie, wodę zdrową do picia, szpital, wszystkie te warunki wygodniejszego i hygieniez-nego życia, dla braku których cierpieli nie tylko robotnicy, lecz kierownicy i wszyscy mieszkańcy Borysławia ; zaniedbaną była straż bezpieczeństwa, straż pożarna w miejscowości, gdzie niebezpieczeństwo pożaru jest wielkie i gdzie są milionowe bogactwa. Po zakończeniu strajku przeprowadzenie reform w tym kierunku pójdzie o wiele raźniej, tembardziej, iż ma być ustanowiony komisarz rządowy, o co jeszcze upominało się przed IV2 rokiem Krajowe Towarzystwo naftowe. Zapewne i władze centralne, jak ministerstwo handlu i kolejowe, od których domagano się połączenia telefonicznego ze Lwowem, rozszerzenia dworca kolejowego, wreszcie uwzględnią te wszystkie słuszne postulaty przemysłu naftowego.

Borysław, który dotąd był miejscem spekulacyi handlowej nawet w artykułach spożywczych, może dostanie się w ręce uczciwych organizacyj handlowych, jak „Związek handlowy“, który będzie miał tutaj bardzo wdzięczne i sympatyczne zadanie do spełnienia.

Wreszcie obecny strajk zmusił niejako przemysłowców naftowych do pewnej organizacyi, która pozostanie i po ukończeniu strajku. Mamy tutaj na myśli istniejący komitet pracodawców. Organizacya taka jest niezbędna i po ukodczeniu strajku; organizacya taka czuwać będzie w pierwszej linii nad wykonaniem tych wszystkich uchwał, jakie pracodawcy przyrzekli w interesie robotników jeszcze przed rozpoczęciem strajku; oprócz tego w tak wielkiem ognisku przemysłu naftowego, jakiem jest Borysław, pozostawać będzie zawsze masa spraw lokalnych, mniejszego i większego znaczenia, które będą wymagać wspólnego omówienia na posiedzeniach. Dotychczas zwołanie przemysłowców naftowych borysławskich dla omówienia jakiej ogólniejszej sprawy przedstawiało wiele trudności, obecnie może naradzanie się pe-ryodyczne nad wspólnemi sprawami stanie się głęboko odczuwaną potrzebą i dobrem przyzwyczajeniem naszych przedsiębiorców i kierowników; bojowy charakter komitetu pracodawców, jaki on nosi wbrew własnej woli wobec strajku, zamieni się w charakter pokojowy i kulturalny, mający tak samo potrzeby i interesy robotników, jak i kierowników, jak i całego przemysłu naftowego na względzie. Po ukończeniu strajku zaapelujemy do szanownego komitetu pracodawców w kwestyi bardzo żywotnej zabezpieczenia życiowego urzędników pracujących w przemyśle naftowym.

Komitet pracodawców może być zawiązkiem i początkiem akcyi politycznej, Która tak wielki przemysł, jakim jest naftowy, prowadzić powinien, który powinien mieć swoich licznych przedstawicieli w radach powiatowych, Sejmie i parlamencie.

Między komitetem pracodawców a ogólną organizacya przemysłu naftowego, jaką jest Krajowe Towarzystwo naftowe, winien być utrzymywany ścisły kontakt we wszyst- j

kich sprawach, które wymagają poparcia u władz centralnych i krajowych, z komitetu pracodawców może wyjść niejedna inicyaty-wa i być popartą przez Towarzystwo naftowe. O takiej pewnej orga niżący i lokalnej w Borysławiu myślało Towarzystwo jeszcze przed dwoma laty i w tym celu zwoływało zjazdy, które niestety były nieliczne i dopiero pewna groza położenia, trzeba to przyznać otwarcie, zmusiła przedsiębiorców bo-rysławskich do stałej organizacyi.

Takie będą morajńe skutki strajku i skutki dodatnie, nieda się jednak zaprzeczyć, że strajk wywoła i dużo skutków ujemnych; takim ujemnym skutkiem będzie przedewszystkiem pewne rozgoryczenie między pracodawcami i robotnikami ; będzie nieufność wzajemna, którą trudno będzie zniweczyć i właśnie rozbudzenie tej nieufności nie jest wcale Szczytnem zadaniem, jakiego podjęli się przywódcy robotników; w sprawie kas brackich pracodawcy okazali dużo dobrej woli i poszli ręka w rękę z robotnikiem, by zdusić rozbudzającą się u robotnika nieufność; przewódcy robotników nanowo rozdmuchali tę nieufność i ze swej strony w „Naprzodzie“ szczycą się, że to jest największy tryumf moralny strajku ; powinni tylko dodać, że jest to tryumf dla budzenia dalszej waśni, dla roboty negatywnej, rozkładowej, a żadna podstawa do rzeczywistego polepszenia dobrobytu naszego robotnika.

W innem miejscu wskazywaliśmy już na ekonomiczny rezultat strajku: będzie nim sanacya przemysłu naftowego i utrwalenie istniejącej organizacyi „Petrolea“ i kartelu rafineryj przez zmniejszenie produkcyi ropy; natomiast drobni przedsiębiorcy i akordanci poniosą dotkliwe straty, a robotników każdy miesiąc strajku będzie kosztować Va miliona utraconego zarobku.

Ustawodawstwo naftowe

wobec powszechnej ustawy górniczej.

Pod tym tytułem ukazała się niedawno broszura pana Maryana Rosenberga, która ze względu na to, iż w ustawodawstwie na-szem naftowem w miarę rozwoju przemysłu

W pierwszym rozdziale autor podaje szkic historyczny naszego ustawodawstwa naftowego, z którego podajemy następujące wyj ątki :

więc działanie

Rząd w innym kierunku skierował reformę. Na dniu 19. grudnia 1873 roku, przedłożył do zaopiniowania Sejmowi galicyjskiemu „projekt do ustawy państwowej względem zastosowania powszechnej ustawy górniczej do minerałów żywicznych“, a więc projekt ustawy, stanowiącej w odniesieniu do bituminów żywicznych powrót do powszechnej ustawy górniczej. W myśl bowiem projektu rządowego miały olej skalny i wosk ziemny stanowić przedmiot regalu górniczego. Powstałe zaś przez to wywłaszczenie nabytych już praw przez właścicieli terenów naftowych, zamierzał rząd złagodzić częściowo cza, referenta specyalnej komisyi, powziął przez przyznanie właścicielom gruntów kil-jednogłośnie uchwałę, — „ażeby nafta uwa- kuletniego pierwszeństwa, źaną była za nienaleźącą do regalu górniczego i ażeby rozporządzenie ministeryalne z 16. listopada 1860 roku, 1. 32.782, które naftę uważa za należącą do regalu górniczego, cofnięte zostało“.

Powyższa uchwała sejmowa, poparta petycyą Wydziału krajowego, spotkała się częściowo z przychylnem załatwieniem rządu, który najwyźszem postanowieniem z 22. stycznia 1862 uchylił w części rozporządzenie ministerstwa skarbu z 16. listopada 1860 roku, gdyż orzekł, że odtąd nafta i smoła ziemna (Bergteer) nie wchodzą w skład regalu górniczego, o ile służą do wyrobu olejów świetlnych i że stanowią wówczas przynależność gruntu.

Takie połowiczne uregulowanie stosun-

naftowego, dają się odczuwać coraz większe braki, i w sterach naftowych (w kraj o wem Towarzystwie naftowem) jest dążenie do uzupełnienia i zmiany naszej ustawy naftowej, zasługuje, jako praca źródłowa, na bliższe poznanie. Broszura składa się z trzech rozdziałów.

Prawo naftowe, powiada autor, pozostało jako wyłom uczyniony w ustawodawstwie górniczem.

W r. 1860 ówczesna najwyższa władza górnicza, ministerstwo skarbu wliczyło olej skalny (ropę) pomiędzy minerały zastrzeżone, a rozporządzeniem z dnia 16. listopada 1860 roku, 1. 82.782 w odniesieniu do oleju skalnego polecało nadawanie miar dziennych i górniczych.

Forma jednak regalu górniczego, zwłaszcza w niezupełnie szczęśliwej strukturze ustawy górniczej, nie odpowiadała potrzebom kopalnictwa nafty w Galicyi, ileźe wobec braku kapitału i zmysłu spekulacyjnego w kraju, oddałaby cały przemysł naftowy w monopol obcemu kapitałowi.

Rzecznikiem tych potrzeb staje się. Sejm krajowy, który na dniu 25. kwietnia 1861 roku, na wniosek posła Krzeczunowi-ków naftowych, przez częściowe zwolnienie tylko bituminów żywicznych z pod regalu górniczego, bez równoczesnego poddania nowo zwolnionego przemysłu góniczego pod nowe stosowne przepisy, jedynie destruktywne, bez stworzenia czegoś pozytywnego, okazało się w praktyce niewy-starc zającem.

Rządowi były dobrze przeto znane te niezdrowe stosunki. Starał się im zapobiedz przez poddanie kopalnictwa naftowego przepisom o przemysłach konoesyonowanych, przez kreowanie inspektorów górniczych, przez wydawanie przepisów policyjnych w formie t. zw. statutów. Były to tylko środki paliatywne, które wnet okazały się niewystarczającymi.

Sejrn poruczył zbadanie i zaopiniowanie projektu specyalnej komisyi. Większość komisyi, jakkolwiek więcej ze względów taktycznych, oświadczyła się wprawdzie przeciw regalowi górniczemu, była jednak za daleko idącem ograniczeniem własności ziemskiej, jeśli już nie za jej zniesieniem w odniesieniu do kopalń żywicznych, skoro przecież domagała się „dopuszczenia i innych przedsiębiorców mimo woli, właścicieli gruntu do podjęcia przemysłu naftowego“. (Art. III. projektu większości).

Mniejszość komisyi, stojąc konsekwentnie przy uchwale Sejmu z r. 1861, sprzeciwiła się projektowi rządowemu i przedłożyła Sejmowi wniosek, zarzucający projekt rządowy, o ile tenże chciał bituminy podciągnąć

uchwały sejmowej, ale faktycznie się z nią liczył, jako z poważnym głosem reprezenta-cyi całego kraju. — Uchwała sejmowa stanowiła też bezpośrednią przyczynę, dla której rząd odstąpił od swego pierwotnego planu, (ponowionego następnie w projekcie rządowym nowej ustawy górniczej z roku 1876), podciągnięcia oleju skalnego i wosku ziemnego pod regal górniczy, lecz stosownie do rezolucyi Sejmu z dnia 17. października 1881, wzywającej rząd, aby państwowej legislatywie przedłożył projekt ustawy naftowej, ułożony na zasadzie prawnej przynależności bituminów żywicznych do własności gruntu, przedłożył Radzie państwa, w myśl tych postulatów ułożony projekt państwowej ustawy naftowej. Projekt rządowy został z nieznacz-nemi zmianami przyjęty przez obie izby legislatywy państwowej i otrzymał sankcyę, jako państwowa ustawa naftowa z dnia 11. maja 1884 L. 71. Dz. u. p.

Państwowa ustawa naftowa, o zakresie działania jedynie na Galicyę i na Bukowinę, stanowiła sama w § 13., że nabędzie mocy obowiązującej w każdym z osobna kraju, dopiero wówczas, gdy odnośna legislatywa krajowa, w ramach ustawy państwowej, wyda wykonawczą'ustawę krajową.

Wskutek tego w myśl najwyższego postanowienia z 22. września 1884, i reskryptu ministerstwa rolnictwa z 24. września 1884 L. 12.338, przedłożono Sejmowi galicyjskiemu projekt ustawy wykonawczej, -który też po pewnych zmianach uchwalonym, a następnie sankcyonowanym został, jako krajowa ustawa naftowa z d. 17. grudnia 1884 1. 36. Dz. u. kr. ex 1886.

II. rozdział zawiera krytykę i objaśnienie obecnej ustawy naftowej, szczególnie co do pól naftowych. Przytoczymy z niego następujące zapatrywania autora:

Obie ustawy naftowe (państw, i kraj.) z r. 1884, jakkolwiek oparte, podobnie jak niesankcyonowana ustawa z roku 1878, na

pod regał górniczy (ustęp 1.), który to wniosek nadto w przeciwieństwie do regalu stanowił, że „olej ziemny, smoła i wosk ziemny winny zostad własnością prywatną, a w szczególności winny pozostać przynależnością do gruntu, którą sam tylko właściciel gruntu ma prawo rozporządzać. Wszelkie wątpliwości względem tego prawa własności, równie, jak wszelkie ograniczenia tejże, winny być w interesie prawa stanowczo usunięte“, (ust. 2.). Nie mniej jednak ważną była część wniosku, w której mniejszość komisyi domagała się wydania specyalnej ustawy, która zastrzegając właścicielowi gruntu, lub jego prawno-nabywcy wyłączne prawo poszukiwania i wydobywania oleju i wosku ziemnego, uregulowałaby tę gałęź przemysłu pod względem ekonomicznym i policyjnym i oddała przedsiębiorstwo tego przemysłu pod ścisłą kontrolę władz publicznych. Wreszcie domagał się wniosek mniejszości, aby właścicielowi gruntu, względnie tegoż prawnonaby wcy, wolno było eksploatować bituminy żywiczne jedynie na podstawie koncesyi władz — „a to dlatego, aby przedsiębiorca zmuszony był do przestrzegania postanowień, jakieby w tej mierze ustawa przypisywała“.

Oba wnioski komisyi przyszły na dniu 16. stycznia roku 1874 przed plenum Izby. Wywiązała się namiętna dyskusya, po której większość sejmowa oświadczyła się za wnioskiem mniejszości komisyi, który to wniosek urósł też w moc uchwały sejmowej.

Sejm nie ograniczył się jednak jedynie do protestu, lecz poszedł dalej i po przeprowadzeniu przez Wydział krajowy kilku ankiet w tym kierunku — uchwalił na dniu 18. października 1878 r. ustawę naftową na podstawie projektu, opracowanego przez radcę namiestnictwa Kajetana Orleckiego, a przedłożonego przez Wydział krajowy.

Rząd nie przedłożył tej ustawy do sankcyi monarszej, wychodząc ze stanowiska, że Sejm przekroczył granice swej • działalności.

Uchwała sejmowa, jakkolwiek nieważna z powodu przekroczenia zakresu działania sejmu —- była niezmiernej doniosłości dla dalszych losów kopalnictwa naftowego. Formalnie bowiem nie uznawał rząd wprawdzie

Przez obie (państw, i kraj.) ustawy naftowe uczynionym został stanowczo wyłom w powszechnej ustawie górniczej w odniesieniu do bituminów, z wyjątkiem żywicznych węgli kamiennych (§ 1. obu ustaw naftowych).

zasadzie przynależności minerałów żywicznych (z wyjątkiem węgla bituminicznego) do własności gruntu, przecież zasadniczo różniły się od ostatniej.

Do powyższego celu, umożliwienia właścicielom kopalń uzyskania kredytu hypo-teeznego, przyłączył się jeszcze wzgląd dalszy, stosunkowo większej może wagi. Chodziło o uzyskanie pewnej stałości i pewności prawnej dla naftowych praw kopalnianych. Wobec okoliczności bowiem, że właściciel kopalni nie był z reguły właścicielem gruntu, lecz tylko jego dzierżawcą, dla którego jedyny tytuł uprawnienia do poszukiwania i wydobywania bituminów żywicznych stanowił właśnie kontrakt dzierżawy, nabywał dzierżawca przez rzeczony kontrakt dzierżawy wyłącznie prawo obligatoryjne, nie skuteczne zupełnie wobec dalszych właścicieli gruntów. Wprawdzie przeciw ostatnim mógł się zabezpieczyć przez wpis tabularny swego kontraktu dzierżawy, ale znowu był pozbawionym wszelkiej opieki prawa w razie egzekucyjnej sprzedaży gruntu. Okoliczność ostatnia stanowiła poważną przeszkodę dla rozwoju kopalnictwa naftowego. Słusznie też powiada prof. Zoll jun.: „wobec zależności przedsiębiorcy kopalnianego od praw właścicieli gruntów i od losów, którym ta własność podlega, nie mógłby się rozwinąć samoistny przemysł kopalniany, kapitalista bowiem wobec takich stosunków prawnych nie odważyłby się ryzykować swych kapitałów na znaczniejsze nakłady i inwestycye“. Gdy zaś tych niedogodności nie można było usunąć na podstawie kodeksu cywilnego, wprowadziło ustawodawstwo naftowe z roku 1884, nową instytucyę : pola i księgi naftowe.

Pole naftowe powstaje przez odłączenie od własności gruntu prawa wydobywania niezastrzeżonych bituminów (minerałów żywicznych). Przez odłączenie powstaje osobny przedmiot prawny, t. zw. pole naftowe, któremu ustawa przyznaje przymiot rzeczy nieruchomej, podlegającej sukcesyi pod tytułem ogólnym i szczególnym i tworzy zeń przedmiot wpisu w osobnej księdze publicznej, zwanej księgą naftową. Pole naftowe, jako samoistny przedmiot prawny, może być ograniczone słuźebnościami, lub też wykonywać służebności na innych służebnych mu polach lub gruntach, zaś jako samodzielny od losów

W pierwszym rzędzie — a to było może jednem z najważniejszych postanowień nowych ustaw naftowych — zerwały ustawy naft. z roku 1884 z systemem koneesyjno-przemysłowym niesankcyonowanej ustawy z roku 1878. Prowadzenia kopalnictwa naftowego nie uczyniono zawisłem od udzielenia karty przemysłowej, a zatem od dowolności i dobrej lub złej woli władz, lecz tymże pozostawiono jedynie „nadz-lr nad wydobywaniem minerałów niezastrzeżonych“.

Krajowa ustawa naftowa z r. 1884, poszła jednak w tym kierunku zadaleko, upoważniając (§ 35.) starostwo górnicze do wydawania dla kopalń naftowych rozporządzeń policyjnych, normujących nietylko nadzór policyjny władz górniczych, ale i kształtowanie się stosunków kopalnianych ze stanowiska prawnego i ekonomicznego. Jeśli bowiem przyklasnąć należy myśli poruczenia nadzoru policyjno-górniczego fachowym władzom rządowym, to zupełnie nieracyonalnem jest — zdaniem naszem — oddanie dalszych losów kopalnictwa naftowego w ręce organów rządowych, kierujących się często bardziej względami biurokracyi i centralizmu wiedeńskiego, aniżeli względami na ogólny bilans gospodarstwa krajowego.

Najważniejszą zmianę, najbardziej odpowiadającą potrzebom przemysłu, chciało ustawodawstwo naftowe z r. 1884 zaprowa-dzió przez utworzenie pól i ksiąg naftowych.

Pola i księgi naftowe zna wprawdzie już nie-sankeyonowana ustawa z r. 1878, oznacza nawet ich rozmiar (minimum obszaru pola V2 hektara, maximum 5 hektarów), nadaje im jednak najwyżej charakter administracyj-no-podatkowy. Inny zupełnie cel dopuszczalności pól naftowych w ustawach naftowych z roku 1884. Najlepiej określają to motywa rządowe do państw, ustawy naft. w sposób następujący:

„Dotychczas nie mają kopalnie minerałów żywicznych możności ubezpieczenia się przez intabulaeyę, co bez wątpienia jest    samego gruntu niezawisły przedmiot, mo-

głównym powodem, iż brakuje im kredytu“.    że być obciążone prawem zastawu, a więc

dawać realną i stałą podstawę do kredytu.

z r.

1878. Wreszcie, aby ułatwić tworzenie się

produkeya

czem

Ustawa, tworząc przez pola naftowe podstawę dla kredytu hypotecznego, starała się równocześnie kredyt ten ochronić przed spekulacyą i wyzyskiem. Stanowi przeto, że do utworzenia pola naftowego nie wystarcza sama deklaracya właściciela, źe zezwala na oddzielenie od własności gruntu prawa wydobywania bituminów, lecz wymaga ponadto poświadczenia fachowej władzy, jaką jest starostwo górnicze, na dowód, źe w gruncie znajdują się rzeczywiście minerały niezastrze-źone (§ 2. państw, ust. kraj.).

Ustawa, uwzględniając rozdrobnienie gruntów włościańskich w Galicyi, a w następstwie tego i ewentualne rozdrobnienie pól naftowych, stara się temu brakowi przeciwdziałać przez zezwolenie i (za przewodem nowego niemieckiego ustawodawstwa górniczego) możliwe ułatwienie komasacyi i aron-dacyi pól. Ustawa naftowa z r. 1884, poszła przeto dalej niż austryacka ustawa górnicza z r. 1854, która do łączenia miar górniczych wymaga specyalnego zezwolenia władz w formie nowego aktu nadawczego na pole złączone (§§ 112 i 114 pow. ust. górn.).

Dla powyższego też względu, państw, ustawa naftowa (§ 7.), celem korzystniejszego prowadzenia kopalni, nadaje właścicielowi pola naftowego prawo zakładania na obcych gruntach lub na obcych polach naftowych budów pomocniczych, aby przez to z jednej strony łączyć w ten sposób rozdrobnione często części tej samej kopalni, przedzielonej cudzymi gruntami, z drugiej zaś strony, jak twierdzą motywa rządowe, „aby obniżyć wygórowane ceny, jakich żąda zwyczajnie dotyczący właściciel za ustąpienie swego prawa wydobywania“.

Dla powyższych powodów, jakoteź dla „ekonomicznego znaczenia tej gałęzi przemysłu“, nadała ustawa naftowa (państw.) właścicielowi pola naftowego prawo wywłaszczania (§ 10.) a to w tych samych granicach, co w pow. ustawie górniczej (§§ 99 do 103 pow. ust górn.), a więc w o wiele szerszym zakresie, niż to dopuszczał projekt Orleckiego i niesankcyonowana ustawa

większych przedsiębiorstw naftowych, obok wszelkich form spółek i korporacyj cywilnych i handlowych, dopuszcza (państw, ust. naftowa) także formę gwarectwa, ustaloną w powiatowej ust. górniczej. Przy tej sposobności działa jednak reformistycznie, gdyż zarzuca podział majątku gwareckiego, ustalony ze względów historycznych w pow. ust. górniczej na 128 kuksów, a w miejsce tego podziału przyjmuje — na wzór nowszych niemieckich ustaw górniczych — system dziesiątkowy (100 kuksów).

W ten sposób tworzą ustawy naftowe z r. 1884 dla kopalnictwa naftowego, wprawdzie częściowo na ustawach górniczych wzorowaną, ale od nich zupełnie niezawisłą i samoistną podstawę prawną, zrywając w zupełności z regalem górniczym.

(Dok. nast.)

Z amerykańskiego przemysłu naftowego,

Chcąc zcharakteryzować amerykański przemysł naftowy, musimy przedewszystkiein skonstatować, iż w produkcyi ropy odbywa się w dalszym ciągu przesunięcie z północy na południe, zapoczątkowane już w poprzednich latach. Stare pola naftowe w stanach New York, Pensylwania, Wirginia, nawet Ohio i Indiana nie mogą mimo wytężonych usiłowań wrócić do dawnej świetności, natomiast na południu, w Teksas, odkrywane zostają nadzwyczaj bogate tereny naftowe niezbyt trwałe wprawdzie, lecz mimoto uzupełniające a nawet potęgujące ogólną pro-dukcyę Stanów przez nowe obfite odkrywki. Obok ropy teksańskiej ropa z Kansas zyskuje coraz większe znaczenie, surowca w Kalifornii wzrasta kolosalnie, tak iż łatwo jest przewidzieć, że te nowe pola naftowe wkrótce przewyższą w produkcyi dawniejsze. Według sprawozdania naczelnego geologa Stanów Zjednoczonych, p. Oliphan-ta, w roku 1902 z ogólnej produkcyi 89,275.302 beczek ropy w Stanach przypadało na Teksas 18 515.017 beczek (w coprawda mieszczą się zapasy z roku poprzedniego), na Kalifornię 13,974.747 beczek. Ponieważ w roku 1903 produkcya Kalifornii

wynosiła 24,337.828 becz., Teksasu 14,100.000 beczek, a w ciągu bieżącego roku skutkiem wykrycia niezwykle obfitej kopalni w preryi Batson o wiele urosła, zatem bez wątpienia nowe pola naftowe w Texas i Kalifornii przyczyniają się obecnie mniej więcej w połowie do ogólnej produkcyi Stanów Zjednoczonych ; wskutek tego produkcya ropy w Ameryce wzmaga się, mimo znacznie mniejszej \\y-datności starych pól naftowych.

Jednakże ilość surowca nie stanowi jeszcze o wszystkiem ; cyfry produkcyi nabierają właściwego znaczenia dopiero w zestawieniu z jakością tegoż surowca. Przypatrzmy się więc, jak obecnie w tym względzie rze-

niż ze Spindletop, zwłaszcza produkt z Bat-son preryi jest gatunkowo lżejszym i daje lepsze fabrykaty.

Według analizy prof. chem. F. C. Thiele surowce z Beaumont i Batson mają następujące przymioty.

Ropa z Beaumont cięż. gat. 0928

= 22° B.

Wydatek :

Benzyny

Nafty

8-45 prc.

35*00    „ cięż. gatunk.

0*854, test 140° F., punkt zapaln. 185° F.

czy stoją.

Ze stare pola naftowe, à to w stanach

Olejów smar. 43*90    „

Odpadki i straty 14*85 prc.

New York, Pensylwania, Wirginia dostarczały ropy, wybornie nadającej się do fabry-kacyi nafty, jest znanym faktem, taksamo jak później odkryte pokłady nafty w okręgu Lima (stan Ohio) dawały surowiec mniej wartościowy, bowiem gatunkowo cięższy i zawierający siarkę, dostarczający zatem mniej nafty i w gorszym gatunku.

Powitane z wielkiemi nadziejami wywiercenie ogromnych szybów wybuchowych na Spindletop koło Beaumont (Teksas) skończyło się niebawem zawodem, gdyż ropa ta okazała się nieprzydatną do rafinacyi wskutek niezwykle wielkiej zawartości siarki i mogła być użytą przeważnie tylko jako opał, podobfiie jak ropa z najobfitszego okręgu „Kern River“ w Kalifornii, zawierająca dużo asfaltu i przeważnie ciężka. Z czasem jednakowoż zmienił się ten stan niefortunny.

Nieustającym zabiegom Amerykanów udało się oczyścić ropę z Spindletop w rafineryacli miasta Beaumont (największa z nich należy do GufFey Company) przynajmniej o tyle, iż można uzyskać z niej jaką taką ilość mało wartościowej nafty, a reszta idzie na opał. Stosunki zmieniły się jeszcze dalej na lepsze, gdy wskutek nagłego ubywania produkcyi na Spindletop rzucono się do poszukiwań dalszych pól naftowych w południowym Teksasie i takowe rzeczywiście odkryto, jakoto: Saratoga, Jennings, Sour lalce, a zwłaszcza w ostatnim czasie Batson prerya.

Surowiec tych kopalń okazał się lepszym, XXV., 1904, p. 1899.

Ropa z Batson cięż. gat. 0*880 = 29ü B. Wydatek:

Benzyny Nafty

Olejów smar. 43*94 „

Straty

3*96%, cięż. gat. 63*7° B. 52*10 „

39*0" B.

20*0° B.

100

Dla porównania z tern przytaczamy rezultaty przeróbki ropy pensylwańskiej według wykładu J. N. Bruck a w pewnem towarzystwie naukowem w Bostonie. A zatem : surowej benzyny 6 prc., nafty 70 prc., pozostałość w cylindrze, wosk i straty 24 prc. Pierwsze dwie frakcye nafty (a więc stosunkowo najlichsze) zostają mieszane i sprzedawane nie podejrzliwej publiczności europejskiej jako „bezpieczna nafta eksportowa“, co ilustrują rokrocznie liczne eksplozye lamp w Anglii i na kontynencie*).

Gdy udało się obmyśleć sposób przeróbki ropy teksańskiej na naftę, powstało w Teksas kilka rafineryj, jakoto: Gulf Refi-ning Company w Port Arthur, The Texas Company w Port Artur, Colonia Oil Company w Port Arthur , Security Oil Company w Beaumont, United Oil and Refining Company w Spindletop i Central Asphalt and Refining Company w Port Neches. Oprócz tego między rafinerów zaliczyć trzeba Stan-

*) The Oil and Colourman’s Journal, Vol.

35.000 beczek 17.000    „

Jennings

Saratoga

Ponieważ jest to fabrykat bardzo lichy, Amerykanie używają go tylko jako przymieszki dziennie 4.000 beczek ropy, jeden dawał

wet początkowo 8.000 beczek. Na Spindletop zjawiska podobne należą już do prze-

New York

dard Oil Company, która jest największym odbiorcą ropy teksańskiej, ładując takową na swoje okręty w portach Port Arthur i Sabine pass, gdzie stoją wielkie rezerwoary, połączone ropociągami z kopalniami. W ten sposób poważna, nawet przeważna część nafty z ropy teksańskiej dostaje się za pośrednictwem Standardu na rynki europejskie.

do lepszych gatunków nafty, co w każdym razie oznacza dalsze pogorszenie towaru amerykańskiego w Europie, i tłumaczy skargi, coraz głośniej w Europie na ten temat rozbrzmiewające. Koniec końcem Ameryka znalazła w bogatych naftowych źródłach teksańskich surogat dla ubywającego dobrego produktu. Ponieważ cena ropy teksańskiej jest bardzo niska (40 — 50 amer, centów za beczkę, zatem V3 — V4 część ceny dobrej pensylwańskiej), nie pomylimy się, twierdząc, że monopoliści amerykańscy w obecnej walce przeciw europejskiemu przemysłowi nafto wemu opierają się przeważnie na ropie teksańskiej.

Toteż Standard usadowił się na dobre w Teksasie. Pominąwszy odbiór wielkiej ilości surowca, Standard założył dla operowania sv Teksasie własne silne towarzystwo „The Security Oil Company“ w celu zagarnięcia wszystkich środków transportu i magazynowania. „Security Oil Company“ posiadała już w Batson, Sour lakę i Spindle^ top rezerwoary ziemne na 3 do 4 miliony beczek, w ostatnim czasie wybudowała nowe na 1 mil. beczek, tak iż obecnie rozporządza pojemnością około 5 milionów beczek. Towarzystwo oprócz tego posiada 8-calowy ropociąg z Batson do Sour lakę i takisam z Sour lakę do Beaumont, z samego Batson towarzystwo ma pobierać dziennie 17.000 beczek ropy. Jak widzimy, Standard jest na najlepszej drodze, aby wziąć pod swoją kontrolę południowo zachodnie pola naftowe, podobnie jak uczynił z północno wschod-niemi.

Dzienna produkcya poszczególnych okręgów w Teksasie wynosi obecnie w przybliżeniu :

Batson Sour lakę

Beaumont (Spindletop) 13.000 beczek

3.500    „

1.500    „ a więc razem 70 tysięcy beczek. Szybko wzrasta produkcjm tylko w Batson, w innych miejscowościach stoi na jednym poziomie, na Spindletop spadła znacznie. W pre-ryi Batson ma być kilka szybów, dających

na-szłości.

Przemysł naftowy w Kalifornii mimo swej ogromnej produkcyi ropy nie ma znaczenia dla handlu światowego, ponieważ surowiec tam dobywany jest ciężki, obfitujący w asfalt, i znajduje zastosowanie tylko jako opał na kolejach, a także w coraz większym stopniu w marynarce. Standard opasał swo-jem ramieniem także Kalifornię, kładąc rurociąg z wnętrza kraju aż do wybrzeża morskiego i budując w Point Richmond ogromną rafineryę. Mimo wszystkich usiłowań dotychczas nie udało się zualeść sposobu przeróbki ropy kalifornijskiej na świet-liwo w wielkim stylu.

W porównaniu do produkcyi szybów w Teksas i Kalifornii, szyby na starych polach naftowych, jak grzyby po deszczu wyrastające, wiodą żywot suchotniczy. Pro-dukoya tych obszarów trzyma się na poziomie jako tako przyzwoitym tylko dzięki ogromnym wysiłkom i niezrównanej przedsiębiorczości amerykańskiej.

Według zestawienia czasopisma „Pacific Oil Reporter“, szyby w ciągu kwietnia br. nowo uwiercone w najważniejszych okręgach naftowych północno-wschodnich stanów miały produkcyę następującą.

Liczba

nowych szybów

53 (9) Pensylwania 293 (60) Zach. Wirginia 217 (77) S. E. Ohio 180 (57) N. W. Ohio 246 (13) 209 (28) 220 (26)

152 beczek

Indiana

Kansas

(Cyfry w nawiasach oznaczają puste szyby).

Jak widać, z wyjątkiem Kansas, gdzie na każdy nowy szyb wypada dzienna produkcya 30 beczek czyli pół cysterny, wszystkie inne pola naftowe wykazują mniej niż średnie rezultaty, które w żadnym razie nie są w stanie podnieść produkcyi istotnie.

Na zakończenie przytoczmy jeszcze kilka dat o stanie produkcyi starych pól naftowych w miesiącu maju i cyfry eksportu za 11 miesięcy amerykańskiego roku fiskalnego.

ropę typu pen-

na

1902/1903

Ropy

Nafty

Benzyny

Olejów smar.

Odpadków

Razem

odnoszące się

wynosząca produkcya

Wiercenie szybko udarowe,

strata efektu zatem

Według sprawozdań towarzystw ropociągowych, ogólna produkcya ropy w stanach północno-wschodnich wynosiła w maju beczek 4,397.558, zatem więcej o 202.017 beczek niż w kwietniu. Z ogólnej sumy odpadło 2,653.708 beczek sylwańskiego, 1,745.850 na ropę typu limań-skiego; pierwszy typ podniósł się o 131.535 beczek, drugi o 70.535. Dostawy wynosiły 2,545.704 beczek pensylwańskiej a 1,853.922 beczek limańskiej ropy. Cały zapas ropy, znajdujący się w rękach towarzystw ropociągowych, wynosił z końcem maja 19,820.219 beczek, czyli o 220.419 beczek więcej niż w miesiącu poprzednim. W tych zapasach ropa pensylwańska miała udział 5,644.065 beczek, ropa z Ohio 14,176.154 beczek.

Według „Oil, Paint and Drug Reporter“ Wywóz produktów naftowych z Ameryki wynosił w przeciągu jedenastu miesięcy, t. j. od lipca 1903 po koniec maja 1904 i za takisam okres lat 1902/1903 w galonach:

1903/1904

123,848.000 101,312.000 629,026.000 656,254.000 10,225.000    12,898.000

83,618.000    79,898.000

22,297.000    19,376.000

869,014.000 869,738.000 Zajmującemi są także daty, dostarczone przez tak zwany „Census Bureau“ (departament rachunkowy)

'do stosunków przemysłu naftowego Stanów Zjednoczonych w r. 1902. Otóż w roku tym było w Stanach 118.671 szybów, należących do 29.522 przedsiębiorców, którzy znowu wypłacili robotnikom 13,242.361 dolarów; 89,275.302 beczek miała wartość 71,397.739 dolarów. R. Z.

jego rozwój i kry tery a.

Nap. inż. Paweł Stein (Wiedeń)*).

Udar świdra, a więc jego siła żywa m v²

Czynnikiem najważniejszym jest ,.v“, czyli końcowa chyżość przy udarze, i może przy jakimkolwiek istniejącym systemie osiągnąć conaj wyżej wysokość wolnospadu. Chy-żości, obliczone ze znanych praw wolnego spadu, odnoszą się jednakże do próżni, natomiast przy wierceniu spad odbywa się w rurze, wypełnionej wodą mniej lub więcej zanieczyszczoną. Autor już przed laty przedsięwziął szereg doświadczeń spadowych, w celu poznania wynikających stąd strat przyśpieszenia, i zdał o tem sprawę na zjeździe techników wiertniczych we Wiedniu w roku 1898 (wydrukowano w „Organie techników wiertniczych“ z 15. listopada 1898). Otrzymana przy tem strata chyźości wynosiła, wr porównaniu z wartościami teoretycznemi, dla użytych wysokości spadu od Vr m do V3 m około 30 do 40 prc

mniejwięcej 50 do 65 prc. Potwierdza to znany fakt, iż pewne ciało w otworze wiertniczym nie spada z chyźością równomiernie przyśpieszoną, lecz przyśpieszenie jego zmniejsza się szybko do zera i następnie porusza się to. ciało ku spodowi z pewną równą chy-żością. W ten sposób jego siła żywa osiąga niezmieniającą się wielkość krańcową, podczas gdy ta siła żywa w próżni wzrasta pro-poreyonaluie do wysokości spadu, według v² = 2 gh, w powyższy wzór wprowadzone. Z tego wynika dalej, że to względne umniejszenie rzeczywistej chyźości spadu w porównaniu z chyźością teoretyczną wzi-asta z większym wzniosem, że zatem różnica staje się większą na niekorzyść efektu, im większy wrznios zastosujemy.

To był więc powód, który mógł pobudzić do zaniechania dotychczasowych wielkich wzniosów. Wtedy przypomniano sobie

*) Przez autora dla „Nafty“ opracowany wyciąg z jego broszury, mającej wyjść w tych dniach z pod prasy, p. t. „Obecny stan techniki głębokich wierceń“.

na

także o szczególnie dobrych rezultatach wierceń, poczynionych ze znanym systemem płu-czkowo udarowym Fauvella, mimo iż stosuje om tylko siłę ręczną, rozumie się tylko w pokładach miękkich, ponieważ udar jest tylko lekki. Te dobre rezultaty tłumaczą się prze-dewszystkiem dodatnim działaniem płuczki, ponieważ woda, nie potrzebując przechodzić nożyc (które nastręczają dużo nieszczelności), dostaje się w całej ilości do dłuta i wobec tylko 15 do 20 om wynoszącego wzniosu, zawsze przychodzi do działania w bliskości spodu. Próbowano więc połączyć ten sposób wiercenia z ruchem maszynowym, osiągano także w dobrych pokładach dobre wyniki, lecz równocześnie i niezliczone złamania przewodów ! Ostatnie tłumaczą się poprostu działaniem odbitego dłuta przeciw obsuwającym • się jeszcze w oliwili udaru w dół przewodom. Odbijania nie można było znieść, dążono więc do tego, aby w stosownym momencie wstrzymać idące w dół przewody, wprawić je tak w chwili uderzenia w stan możliwego wyprężenia i znieść ciężar ich, działający w kierunku przeciwnym do odbicia. Do tego dołączyła się jeszcze dążność, aby celem zmożenia także twardszych pokładów powiększyć możliwie chyżość udaru. Wiadomo zaś, że poruszająca korba wiertnicza w swojem środkowem położeniu poziomem, udziela poruszanym przewodom największej chyźości, która przy zbliżeniu do swego położenia najwyższego i najniższego redukuje się do zera (punkt zwrotny ruchu). Opierając się na uwzględnianych dotychczas tylko statycznych podstawach, postanowiono wtedy urządzić udar dłuta wtenczas, gdy przewód posiada w przybliżeniu największą chyżość, a więc w bliskości średniego układu korby, i osadzono w tym celu wahacz silnych sprężynach. Ostatnie tak są silne, że ni etyl ko utrzymują w wyprężeniu przewody w momencie udaru, lecz nawet podźwigają je podczas dolnej części drogi korby, aby przytem nie zaszło zgięcie przewodów.

W powyższem leżą charakterystyczne cechy systemów szybko udarowych .Raky’ego, Vogt’a i t. d., które polegają na tej samej zasadzie. Poglądy te, oparte na warunkach statycznych, doznały obecnie zupełnej zmiany

przez publikacye p. Wolskiego na zjeżdzie techników wiertniczych we Lwowie jesienią 1894. Wolski najprzód wskazał na to, że wiercenie udarowe, jak każde zjawisko ruchu, musi być osądzane prz dewsz^ stkiem także ze stanowiska praw dynamicznych, i że w tym wypadku wchodzą pod uwagę dwa działania dynamiczne, mianowicie bezwładności i elastyczności poruszanych mas. Bezwładność ma wpływ znaczny na przewody, a jeszcze więcej na ciężar spadający, natomiast elastyczność spadającego ciężaru można pominąć, jako w praktyce nie istniejącą. Ponieważ działania te są dynamiczne, zatem rosną ze zwiększającą się chyżością, podczas gdy przy całkiem powolnym ruchu są całkiem nieznaczne i wtedy mogą być coraz bezpieczniej pomiuięte.

Po uwzględnieniu tych wpływów wyłoniły się zupełnie inne zapatrywania na ruch dłuta, Przy całkiem powolnym ruchu można pominąć wpływy dynamiczne i przyjąć, że dłuto wykonuje ruch taki, jak gdyby łączyło się z korbą zupełnie sztywnie. Przy szybkiej pracy przyrządu wybija się przede-wszystkiem wpływ bezwładności. Zwłaszcza skoncentrowana masa ciężaru udarowego nie może nadążyć szybkiemu ruchowi w górę i pozostaje w tyle. Tosamo zachodzi przy stosunkowo cienkich, długich przewodach, lecz w stopniu o wiele mniejszym, a następstwem jest silne wyprężenie przewodów. Gdy bezwładność ciężaru udarowego została pokonaną, wtedy rzeczone wyprężenie zwiększa impuls, działający na ciężar, tak dalece, że ciężar ten mknie w górę z chyżością znacznie większą. Ter aa znowu bezwładność masy ciężaru udarowego stoi na przeszkodzie jego zastanowieniu, gdy impuls ustanie, następuje więc podrzucenie, które n. p. czujemy wyraźnie przy szybkiem poruszaniu jakiegoś ciężaru na linie, po odciążeniu i zwolnieniu tej ostatniej.

Przede wszystkiem efektywny wznios dłuta szybko udarowego jest o wiele większy, niż mierzymy na powierzchni i wynosi przeciętnie 150 do 200 pre. ostatniego. Wypływająca stąd większa chyżość udaru zostaje, jak powyżej zaznaczono, znacznie spotęgowaną skutkiem poprzedniego odciążenia

przewodów. Spadającego dłuta nie wstrzy-    kość zmusza do zwolnienia tempa, i tak np.

Przy systemach szybko udarowych „Rapid“ i „Express“ (firmy Trauzl-Fauck jun.) wymagania poprzednio wymienione są uwzględnione, co potwierdza fakt, że pomyślnie zmożono znaczne, trwałe twardości pokładów, do przeszło 1.000 m głębokości.

muje żadne naprężenie przewodów. Można w 900 do 1.000 m rzadko można osiągnąć więc mówić o prawie wolnym spadzie, który ponad 80 udarów w minucie, dopiero w końcu zostaje hamowany przez podnoszące się przewody, lecz nieznacznie wskutek bezwładności ciężaru udarowego.

Przejdźmy teraz, na podstawie rozwiniętych poprzednio zasad, znane niemieckie systemy szybko udarowe, z elastycznie ułożonym przewodem (wahacz). Dynamiczne wpływy powodują, że reakcya udaru, zpo-wodu której głównie urządzono niezwykle silne sprężyny, wcale nie następuje wtedy, gdy miała nastąpić według urządzenia, lecz znacznie później. Byłoby zajmującem, wyznaczyć rachunkiem i stosownym modelem zmiany, które wywołuje wpływ silnych sprężyn przy mechaniźmie popędowym systemów Raky’ego i t. d. Wtedy mianoby ponowne potwierdzenie, że te silne sprężyny organu popędowego przewodów nie są wcale potrzebne, jeżeli tylko przewód można dość dokładnie popuszczać. Obawiać się nawet należy, czy te silne sprężyny na powierzchni nie skutkują wprost ujemnie, ponieważ mogą z góry posyłać do przewodów fale wahnienia które stykają się z falami, powstającemi przez podrzut, mogą wywrzeć na przewód szkodliwe działanie, spotęgowane lokalnie.

Przy wiertniczym systemie Raky’ego jest jeszcze druga konieczność, aby w organie popędowym przewidzieć większą miarę elastyczności, przez zawieszenie przewodu na popędzie zapomocą tak zwanych kluczów skokowych (Springschlüssel), które są drugą znamienną cechą tego systemu i jemu pokrewnych, a które umożliwiają tu częściowe popuszczanie przewodu. Przewód mianowicie jest przytrzymywany do wahacza zapomocą dwu ścisków (klucze skokowe), między któ-remi działa sprężyna, i ciąży swoim ciężarem to na górnym, to na dolnym ścisku. Gdy zachodzi ta ostatnia ewentualność, wtedy górny ścisk zostaje zwolniony i przez sprężynę nieco w górę podniesiony. W tem gór-nem położeniu zostaje na przewodzie przy-

Ze ten pomyślny skutek udaru da się osiągnąć tylko przez dostatecznie wielką liczbę udarów, wynika z natury rzeczy. Im szybszem jest tempo udarów, tern większem podrzucanie, a więc tern większem także spotęgowanie efektu w porównaniu do wynikającego z wzniosu przewodów, udzielonego z kranu wiertniczego.

Przewód musi być utrzymany w możliwie równomiernem wyprężeniu, przez dokładne popuszczanie. Potrzebnem więc jest takie popuszczadło, któreby umożliwiało dokładne popuszczanie i zastanawianie, oraz pozwalało podnosić podczas wiercenia.

Cała „sztuka“ wiercenia szybko udarowego polega dla personale w tem, aby popuszczać sumiennie i odpowiednio. To możli-wem jest tylko przy ustawicznem śledzeniu uchem i czuciem udaru dłuta, i daje nam gwaraujyę leżącą w naturze wiercenia szybko udarowego, że natychmiast zauważymy każdą zmianę twardości pokładu.

Przy racyoualnem wierceniu szybko udarowem należy ze względu na możliwie wielką liczbę udarów obrać jak najmniejszy wznios. W większych głębokościach nieco większy wznios nie da się najczęściej uniknąć, ponieważ inaczej — zwłaszcza w pokładzie zwięzłym, podatnym — wznios mógłby zostać cały spotrzebowanym przez napięcie przewodów, nie dźwignąwszy ciężaru udarowego. Jest więc bardzo korzystnem, przewidzieć na kranie wiertniczym zmienny wznios.

Jednakowoż n. p. pod kierownictwem autora różne szybko udarowe wiercenia zostały bardzo dobrze wykonane do 600 i 700 m, przy użyciu jednego tylko wzniosu 80 mm, który uchodzić może za dobrą średnią miarę. W takim wypadku osiąga się lżejsze udary w miękkich pokładach, przez obniżenie liczby udarów, której uregulowanie musi być umożliwione przy każdym kranie szybko udarowym-Rozpoezyna się 110 do 130, możliwie do 150 udarami w minucie, wzrastająca głębo- trzymany a dolny otwarty, poczem pierwszy

razem

przewodów.

według no-

wierceniach konkurencyjnych, wszych doniesień jeszcze znacznie więcej, naturalnie bez rurowania.

jeśli na dnie szła-

z przewodem opada o długość ści-skalności sprężyny, poczem znowu dolny ścisk zostaje przytrzymany i t. d. Różnica tego sposobu popuszczania w porównaniu np. do zawieszenia przewodu na przenośni kołowej (Wurmradgetriebe) wymaga już pewnej rezerwy sprężynowej, celem złagodzenia szkodliwych wpływów nierównomiernego napięcia

Zawieszenie przewodów Raky’ego daje jednak tę korzyść popędu, że przytem bez przerwania płuczki można bardzo wygodnie uwiercić całą lub nawet podwójną długość sztangi (5 do 10 m). Ta okoliczność jakoteź korzystne pokłady, w których wymieniona korzyść specyalnie zaważa na szali, wyjaśniają znane świetne rezultaty wierceń, ja-kiemi wykazuje się towarzystwo Raky’ego. Jeżeli do tego weźmiemy na uwagę dzielność i dokładne wyszkolenie personale, oraz wyposażenie wieź wiertniczych w doborowy ma-teryał, zrozumiemy, jak w ten sposób było moźliwem uwiercić n. p. w westfalskim mar-glu kredowym w 22 godzinach 100 m przy

(Dok, nast.)

Korespondencya z Borysławia,

ceny znacznie zniżone

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Korespondencya z Borysławia,

Dnia 30. lipca 1904.

Ropa borysławska posiada jedną wadę, którą dotychczas skonstatowano jeszcze tylko w ropie mraźnickiej i w ropach mazistych, jednak w mniejszym stopniu. Zawiera ona bowiem stosunkowo znaczne domieszki wody. Każdy posiadacz ropy zna tego niebezpiecznego gościa, w borysławskim żargonie zwykle „kał“ lub „parafina“ zwanym, choć nazwa ta zupełnie nie odpowiada naturze domieszek ropy. Na tłoczniach zawsze bada się próbka z każdego miernika mówki osadza się zanieczyszczenie nad pewną normę (5—6 pro.), ropy się nie przyjmuje i odtłacza z powrotem; gdy zaś połączenia takiego z kopalnią niema, wypuszczono nieraz ropę do potoka, żeby reszty ropy w zbiorniku przy stacyi kolejowej nie zanieczyszczać.

Często zachodziło pytanie, jak się tego gościa pozbyć. Jedyną radą jest utrzymanie czystości w zbiornikach i dołach na kopalni, podgrzewanie ropy zapomoea wężów parowych i po pewnem odstaniu się ropy, odpuszczanie wody dolnym kurkiem. Niemożna natomiast podgrzewać ropy zapomoea pary bezpośrednio, jak niektóre kopalnie ze względów oszczędnościowych to czynią, gdyż wówczas zanieczyszczenie zwiększa się kilkakrotnie. Lepiej jest pozwolić sobie na drobny wydatek i sprawić węże parowe, które się wkrótce opłacą.

Zanieczyszczenie bowiem prócz tego, że oznaczenie jego jest połączone z pewnym kosztem, wymaga także pewnego nakładu pieniężnego przy przetłaczaniu tego nieużytecznego materyału. Zresztą reputajya, mieć „czystą ropę“ znaczy w Borysławiu bardzo wiele.

Najwięcej niedogodności sprawia oczywiście zanieczyszczenie rafineryom. Nietylko koszta transportu i wynajmu cystern dla niepotrzebnej Wv dy i piasku, lecz także zajmowanie miejsca w rezerwoarach, zamarzanie i rozsadzanie rur w zimie, a nadewszystko koszta destylacyi tej wody, która musi być prowadzona bardzo ostrożnie, gdyż zawartość kotła łatwo ulega przeczuleniu, łatwe przepalenie się kotłów, ciągłe odstawanie produktów rafineryjnych, celem oczyszczania ich od piasku i mułu, czynią „kał“ borysławski wielkim szkodnikiem. Nietylko kopalnie, które posiadają swoje własne rafinerye, lecz wszyscy producenci winni starać się o jak najczyściejszy produkt, ażeby oddawać rzetelny towar.

Nie chcę poruszać pytania, do jakiego stopnia opłaca się czyścić ropę. To zależy w głównej mierze od urządzenia kopalnianego. Chcę jednak podać, jakie zanieczyszczenie posiada ropa borysławska faktycznie.

Stacya doświadczalna Gal. To w. Magazynowego ogłasza w swojem sprawozdaniu za ubiegły rok (od 1. czerwca 1903 do 1. czerwca 1904) następujące cyfry, odnoszące się do zanieczyszczeń ropy z cystern, pełnionych przez Gal. Tow. Magazynowe. Eks-pedyowano :

Przeciętne

zanieczyszczenie.

0*88 „

1*20 „

1903    810 cyst.

720    „

840    „

990

1904

fakt.

na

równo-

W czerwcu lipcu sierpniu wrześniu październiku ,, listopadzie „ grudniu styczniu lutym marcu kwietniu maju

Razem za cały rok 10.740    „

Warto jeszcze zwrócić uwagę źe zanieczyszczenia w miesiącach letnich nie wiele się różnią od zanieczyszczeń w miesiącach zimowych. Więc pora roku i wpływ zewnętrznej temperatury nie wiele juz wpływają na ilość zanieczyszczenia.

KROMKA.

Z Leoben. Egzamin państwowy z górnictwa na akademii górniczej w Leoben złożyli pp. Eranci-szek Mackiewicz z Dobromila (z odznaczeniem) i Jan Stepek z Haczowa.

Z Borysławia. Kilku właścicieli, producentów i drobnych przedsiębiorstw, jak Zeiler, Kaufman, Lipschiitz, pod wodzą adwokata Eriedmana, bawiło się w pośredniczące układy z komitetem strajkowym. Za cenę nawiązania jakichkolwiekbądź rokowań odstąpił komitet strajkowy od wszystkich istotnych żądań, wyjąwszy obowiązek przyjęcia do pracy wszystkich bez wyjątku. Eriedman i towarzysze jawili się d. 6. na walnem zgromadzeniu komitetu producentów. Po wysłuchaniu Eriedmana zażądano od nich podporządkowania się pod wspólne uchwały i zaniechania rokowań na własną rękę. Kilku stawiających warunki musiało opuścić salę. Zgromadzenie jednogłośnie zsolidaryzowało się z zarządzeniami komitetu.

Wydział rady powiatowej drohobyckiej jednogłośnie oświadczył się przeciw ustanowieniu komisarza rządowego dla Borysławia i Tustano-wic. Krok ten zresztą bez prawnego znaczenia wywołał tu ogólne oburzenie, gdyż ustanowienia komisarza domagali się zarówno przedsiębiorcy jak i robotnicy.

Przedsiębiorcy uchwalili wydanie odezwy prostującej tendencyjne rozsiewanie pogłoski, jakoby zamiarem ich było przedłużać strajk i utrudniać powrót do pracy. Zostawiono każdemu przedsiębiorcy wolną rękę w przyjmowaniu albo nie-przyjmowaniu robotników na dawnych warunkach. W poniedziałek oczekiwane jest zakończenie strajku. Pracuje już kilkudziesięciu robotników. Położenie socyalistów krytyczne.

Z Potoka otrzymujemy wiadomość, że tam już 3. sierpnia powrócono do robót, do pracy stanęło 214 robotników, tak, iż tam strajk można uważać za ukończony ; takie same wiadomości nadeszły z Rogów, Bobrki i Wietrzna.

„Petrolea“. Dnia 29. lipca odbjdo się we Wiedniu walne zgromadzenie Towarzystwa. Uchwalono wydzielić 6 prc. rocznej dywidendy. Ponieważ zaś „Petrolea“ istnieje dopiero od 1. sierpnia 1903, zatem rozdzieloną będzie 4 prc. dywidenda za czas do końca kwietnia 1904. Wypłata nastąpi najpóźniej do 14 dni w Zakładzie kredytowym. Członkiem rady zarządzającej wybrany został p. Jakób Abramowicz z lwowskiej filii Zakładu kredytowego.

Nowe rafinerye. Jak słychać, pewna grupa wiedeńskich kapitalistów nosi się z planem założenia rafinery i nafty w Przerowie na Morawach.

Vacuum Oil Company uzyskała pozwolenie na budowę rafineryi w Czechowicach koło Dziedzic. Przeciw temu postanowieniu władz skarte-lowane rafiner/e rapewne wniosą rekurs. Przypuszczają, że rafinerya ta musiałaby przerabiać ropę rosyjską, wobec tego, ponieważ całą ropą galicyjską rozporządza „Petrolea“.

Kupiec Nandor Ozmuk z Marmaros-Sziget ma pono zamiar wybudować w Beregszasz rafi-neryę nafty, w miejsce dotychczasowej fabryki zapałek Enzweiga.

Rosyjska nafta w Austryi. „Prager Tagblatt“ otrzymuje Wrocławia uwiadomienie od „Tow. dla produktów naftowych w Wrocławiu“, które w ostatnim czasie trudni się eksportem nafty rosyjskiej do Austryi, iż towarzystwo to cześnie z obniżeniem cen nafty przez skartelowane rafinerye austryackie — także obniżyło swoje ceny nafty rosyjskiej, a mianowicie do wszystkich punktów granicznych, jakoto: Mysłowice, Oświęcim, Dziedzice, Bogumin, Opawa, Karniów, Ziegenhals, Mittelwalde, Jakobsthal, Zittau, Ebersbach, Tetschen, na 36'20 koron dla rosyjskiej nafty salonowej à 30 kor. dla zwykłej w beczkach. Uwiadamiając o tern towarzystwo zapewnia, że usiłowania zmierzające do zbytu nafty rosyjskiej w Austryi, nie mają wcale charakteru demonstracyjnego, lecz pomyślane są na seryo.

Dywidenda „Standard Oil Company“ za drugi kwartał bieżącego roku wynosi 8 dolarów za akcyę czyli dwa razy mniej, niż za pierwszy kwartał. Za rok 1903 akcyonaryusze „Standardu“ otrzymali ogółem 44 doi. za akcyę, a za dwa poprzednie lata 48 doi. za akcyę. Od roku 1897 do dziśdnia „Standard“ wypłacił swoim członkom, jako dywidendę, razem 200 mil. dolarów, czyli około miliarda kor.

Nafta w Algierze. Pismo „Dépêche coloniale“ położonych w powiecie drohobyckim, wyko

nane w skali katastralnej 1 :2880 i tak technicznie opracowane, iż pod względem oryentacyi dla każdego są dostępne a obejmujące sytuacyę szybów egzystujących, tak naftowych jak i woskowych, rezerwoarów, budynków kopalnianych i prywatnych, zamieszkanych, jakoteź wszelkie arterye komunikcayjne wraz z zapodaniem granic poszczególnych kopalń (firm), ich powierzchni i wykazem imiennym — nabyó można u mnie:

za kwotę

60 zlr. 80 zlr. 60 zlr. 60 zlr.

na

-A

przynosi następujące szczegóły o wydobywaniu nafty w Algierze. Już przeszło 10 lat temu w Algierskim departamencie Oran zostały odkryte źródła naftowe, lecz wkrótce wierceń zaniechano, gdyż przypuszczano, że nafta wydobywana nie nadaje się do celów przemysłowych i ilość jej jest za mała do poważnej eksploatacyi. W roku 1900 okazało się, że w głębokości ponad 450 metrów ilość nafty jest obfitsza i wiercenia wykonane silniej-szemi maszynami w okręgu Aja-Zeft zostały uwieńczone pomyślnym rezultatem. Obecnie jest tam już w miejscowości Saint Aimé wybudowana rafinery a nafty i rezerwoar na V2 miliona litrów. Nafta z ropy algierskiej co do jakości ma być podobną do nafty amerykańskiej, a smary odpowiadają rosyjskim; byłby więc to surowiec naftowy pierwszorzędnej wartości.

Nafta w Mezopotamii. Według doniesienia

dziennika „Le Petrole" niedawno utworzył się w Hamburgu syndykat niemieckich kapitalistów, mający na celu eksploatacyę terenów naftowych w Mezopotamii znajdujących się w miejscowości K i d j a k. W tym celu syndykat zebrał j uż kapitał 25 milionów marek. Początkowe badanie i odkrywki wykonane przez niemieckich inżynierów wykazały, że teren naftowy w Kidjace ma przed sobą świetną przyszłość, gdyż według swoich rozmiarów jest jednym z największych, większym od rejonu rumuńskiego i bakińskiego, a przytem sam produkt ma mieć wysoką wartość. Syndykat postanowił u rządu tureckiego przez pośrednictwo jednej osoby wyrobić koncesyę na prawo eksploatacyi terenu w Kidjace.

W ostatniej chwili (G. sierpnia popołudniu) donoszą nam z Borysławia, że zgromadzenie robotników uchwaliło strajk zakończyć. W poniedziałek robota zostanie ogólnie podjętą. Tak więc strajk we wszystkich kopalniach naszych jest ukończony.

rzy wzrastającej produkcyi Borysławia i Tustanowic z jednej — zaś przy coraz większym popycie za terenami naftowymi wogóle z drugiej strony — niezaprzeczoną wartość komercyal-ną, techniczną i informacyjną dla interesowanego przemysłowca naftowego mają szczegółowe plany sytuacyjne tych miejscowości i gmin, w których transakcye, bądź to czysto finansowe bądź też techniczne przeprowadzone być mają.

Takie szczegółowe wyczerpujące plany sytuacyjne wszystkich terenów naftowych,

Borysłaiu Tustanowice „

Popiele    „

Opaka    „

SW* Każdy komplet wyadjustowany, płótno naklejony i w tekę oprawiony.

inżynier,

zaprzys. rzeczoznawca sądowy dla spraw = pomiar, i budowl. =

HDroIb_olo37-cz

ul. Stryjska, dom i tel. adw. dr. Pachtmana.

Ii o k §!

Zakład gazowy miejski wè Lwowie

dostarcza

3Coks

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

.Przy większym odbiorze

ceny znacznie zniżone

Cennik na żądanie.

Koks!

Ai

k. 17—18; popyt ożyw.

4-12

. Ceny produktów naftowych na początku sierpnia.

Ropa. Schodnica k. 5‘80—6. Borysław k. 5—5.50. Urycz k. 5-90—6 za 100 kg. loco Drohobycz w cysternie, oferują znacznie niżej.

Nafta. Standard k. 37-90—38-—. cesarska k. 89-50— 41-50 loco Wiedeń w beczkach.

Benzyna. Rafinowana (0-700) k. 34— 36 (0-73O/4o) k. 30-31.

Benzyna eksportowa k. 12-50—13 loco Wiedeń ; popyt .ożyw.

Benzyna motorowa

Glazolina (0-6⁴°/5o) k. 46—54. Popyt ożyw.

Oleje. Olej niebieski k. 3-40 -3-60 loco fabryka w cysternie; popyt słabszy.

Oleje rafinowane (0-885) k. 11-50—12-30, wrzecionowy k. 14-50—16-50, maszynowy lekki k. 21—23, ciężki k. 26—29, cylindrowy k. 35—45, rosyjski Szybajewa k. 30—33 loco Wiedeń.

Parafina. Cena spada Miękka w łuskach k. 42—45, twarda k.52 —54. czyszczona k.60—62, parafina amerykańska w łuskach m. 44—46 loco Ro-terdam, czyszczona m. 52—B3 loco port niemiecki.

Cerezyna. Naturalna k. 140—146, sorty czyszczone k. 164-190.

Wosk ziemny: popyt słaby, punkt topi. 72/73°C k. 179—180 67/68° C k. 173-175 gorsze gatunki k. 106—110.

Nafta amerykańska loco Hamburg m. 6-40. za 50 kg. Popyt słaby.

Odlewarnia i fabryka maszyn

W. Podhorodecki i Spółka.

Lwów ul. Polna 1. 51.

(Stacya kolei elektrycznej, szkoła Konarskiego)

Odlewy surowe i apretowane, podług własnych lub nadesłanych modeli. Odlewy budowlane jak: rury wychodkowe, drzwiczki, ruszta i t. d., słupy do latarń i ogrodzenia. Części do browarów, gorzelń, młynów i tartaków. Wyrób i naprawa maszyn i narzędzi rolniczych.

L. czyn. 1945/3

Edykł licytacyjny.

Wskutek uchwały z dnia 22. lipca 1904, liczba czynności E 194543, sprzedane będą dnia 24. sierp. 1904, o godz. 9-tej przed południem w Pasiecznie, w drodze publicznej licytacyi :

1. Kompletne urządzenia szybów naftowych (420 pozycyj). 2.. Szafa, stół, prasa do kopiowania.

3. Sanki parokonne.

Przedmioty te można oglądać dnia 24. sierp. 1904 między godziną 8 a 9 przed południem w Pasiecznie.

G, k. sąd powiatowy w Nadwornie, oddział VII.

Dnia 22. lipca 1904.

PIERWSZE GALICYJSKIE

fl

T7Ś7⁻ Sa.rLO^ITJL

wykonuje i ma na składzie gotowe:

Narzędzia wiertnicze.

Kompletne rygi wiertnicze,

Kotły lokomobilowe.

Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości.

Krzjrządj do tychże do opalania ropą,.

Maszyny parowe.

Kury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd.

Sikawki pożarne.

Odlewy metalowe i żelazne.

Wozy cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczanego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wózki dla kolejek polowych i leśnych.

Urządzenia kompletne rafi-neryi nafty, parafiniarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrukcje żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przyborów i narzędzi wiertniczych ma Towarzystwo dla liandlu, przemysłu i rolnictwa, Lwów, Chorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Potoku, Scliodnicy, Borysławiu.

|    Zamówienia przyjmuje Dyrekeya fabryki w Sanoku, oraz Biuro

Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. lia.

Na żądanie wysyła się odwrotnie kosztorysy i cenniki.

te

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Redaktor R. Załoziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“, pod zarządem J. Ziembińskiego.