NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy a a miesiąc 5-ego i 20-eio.

Prermmerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: Inż. Kl. Angerman, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, id. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 11.

Rurociąg naftowy na Kaukazie. — Projekt nowych, przepisów górniczo-policyjnych dla kopalnictwa naftowego w Galicja. — Galicyjski i rumuński przemysł naftowy. (Dokończenie). — Listy naftowe. Nap. Julian Korski. — Protokół posiedzenia Wydziału Kraj. Tow. naftowego. — Kronika.

„Baku-Ejbat“

Rurociąg naftowy na Kaukazie *),

W r. 1884 a więc przed 20 laty, podczas pierwszego zjazdu przemysłowców naftowych w Baku obradowano nad sprawą urządzenia rurociągu dla ropy. Proponowano podówczas przetłaczać ropę z Baku nad brzeg Czarnego morza do Batumu lub Poti i tam postawić fabryki naftowe. Propozycya ta została podówczas odrzuconą głównie z tego powodu, że rosyjskie produkta naftowe jeszcze bardzo mało były eksportowane zagranicę, a po wtóre w samem Baku i jego okolicach było więcej niż 150 fabryk naftowych, które wyrabiały rocznie 20 milionów pudów nafty. Jednakowoż z czasem eksport produktów naftowych i na wewnętrzne rynki i zagranicę wzrastał; w roku 1893 kolej Zakaukazka przewiozła już 56⁻3 milionów pudów nafty, gdy w roku 1884 wszystkiego zaledwie 18 milionów pudów. W roku 1894 Zakaukazka kolej już nie jest w stanie przewieźć wszystkich produktów naftowych, a gdy w roku 1895 część kolei w górach pomiędzy strefami „Michajłowo-

*) Według artykułu „Kerosinoprowod i kero-sinoprowodnyja stancyi“ B. Selibera, Nieftianoje Dieło Nr. 6.

Kwiwiły“ została zniszczoną, co spowodowało przerwę w komunikacyi na 2 miesiące i osłabienie transportu przez pół roku, wtedy zdecydowano się zamiast drugiego toru kolejowego na budowę rurociągu dla nafty na przestrzeni „Michajłowo-Batum“, by nie być narażonym na nową przerwę przez wylewy. Rurociąg „Michajłowo-Batum" przyczynił się wielce do zwiększenia ruchu i przewozu produktów naftowych i do podniesienia handlu naftowego w ogóle. W r. 1901, gdy rurociąg był oddany już do użytku, przewieziono koleją Zakaukazką 75 milionów pudów samej nafty. Następnie został wybudowany rurociąg głównie z powodu, iż na stacyi Baku nie-możliwem było wykonać wszystkie operacye z napełnieniem cystern, i manipulacye te musiały być przeniesione do innej stacyi, połączonej z Baku rurociągiem ; rurociąg „Baku-Ejbat“ funkcyonuje dopiero od roku 1903, a oficyalnie do użytku został oddany dopiero w styczniu 1904 roku, lecz i ten pomocniczy rurociąg okazał się niedostatecznym i powrócono na nowo do projektu budowy rurociągu Baku-Batum, jak przed laty 25; tym razem jednak rurociąg ten będzie służył dla transportu natty, a nie jak pro-

6,00.000

około 215.000 pudów,

28

Cała manipulacya odbywa się w sposób następujący :

Na stacye Michajłowo przybywa nafta w cysternach; na staeyi są 3 tory specyalnie do spuszczania nafty z cystern do dwóch rezerwoarów zlewnych o pojemności 30.000 pudów każdy (waga nafty, która w stanie jest przewieźć jeden pociąg o 45 cysternach). Nafta z cystern rurami nasadzonymi na spód cysterny ścieku do zakrytych żłobów, zkąd 6-cio calowymi rurami, zaopatrzonymi w kurki dostaje się do rezerwoarów zlewnych. Każdy rezerwoar posiada szkła, jako wodo-i naftowskazy, z odpowiednią skalą, kurek do Na całej swojej przestrzeni rurociąg odpuszczania wody, składa się z oddzielnych gałęzi IV2 —3V2    żelazną na dach. Ze zlewnych rezerwoarów

wiorst, które były naładowane w różnych    po wymierzeniu przetłacza się naftę za po-

miejscowościaeh, a następnie łączone ze sobą, mocą małych pomp do wielkich rezerwoarów

Rurociąg „Michajłowo - Batum“ ma 4 stacye końcowe Michajłowo, Batum i pośrednie Sumtredi i Supsa w oddaleniu 117, 47 i 48 wiorst.

ponowano w r. 1887 dla transportu ropy; rurociąg ten ma być gotćw za IV2— 2 lata. Obecne rurociągi „Michajłowo-Batum“ i „Ba-ku-Ejbat“ stanowią tylko części składowe całego przyszłego rurociągu, warto rozpatrzeć bliżej szczegóły budowy tych rurociągów, przed rzuceniem poglądu ogólnego na cały rurociąg „Baku-Batum“.

Rurociąg „Michajłowo-Batum“ kosztował 5,007.531 rubli i na długości 213 wiorst same rury wraz z ułożeniem kosztowały 3,735.193 rubli, czyli jedna wiorsta przestrzeni 17.536 rubli. Obliczono, iż jest on w stanie przetłoczyć rocznie 60,000.000 pudów ropy lub miesięcznie 6,00.000 pudów; przy tern obliczeniu uwzględniono, że możliwa jest dwudniowa przerwa na miesiąc, a na dobę rurociąg będzie pracować tylko 22 godzin czyli innemi słowy jest on w stanie przetłoczyć na dobę

, .    215.000 nar70

na godzinę -^- = 9.773 pudów.

Au

Rury używane do rurociągu są cztero-calowe, grubość ścian wynosi 8 milimetrów, wytrzymałość na ciśnienie 120 atmosfer. Rurociąg jest ułożony wzdłuż toru kolejowego w oddaleniu jednego sążnia (przeszło 2 metry) od środka toru; rury są zakopane w głębokości 0.36—-0.42 sążni i dla lepszej konserwacyi posmarowane smołą (gudryną). W niektórych miejscach rurociąg przechodzi z jednej strony toru kolejowego na drugą, zagięcia wtedy tworzy się za pomocą kolan pod kątem 90° i rura pod torem jest włożona do innej rury o średnicy 0⁻25 sążni. Przy przejściu rurociągu przez rzekę lub rów rurociąg podtrzymuje się żelaznymi kronk-szfytami przymocowanymi do słupów mostowych. Gdy szerokość mostu jest większa od 5 sążni, to rurociąg co 3 sążnie podtrzymywany jest jeszcze specyalnemi podporami z żelaza, przymocowanemu do belek ułożonych równolegle z belkami mostowe mi.

za pomocą specyalnycli łączników, liczba których jest 79,

Na wypadek zepsucia rurociąg jest zaopatrzony kurkami rozlokowanymi co 2—4 wiorsty jeden od drugiego, kurków tych na przestrzeni „Michajłowo-Batum“ jest 58 i kurki również są wytrzymałe na ciśnienie 120 atmosfer, a szczelność ich na 60 atmosfer.

Dozór nad rurociągiem wykonują spe-eyalni stróże, którzy posiadają klucze do otwierania i zamykania kurków i są zaopatrzeni w instrumenta dla małych poprawek przy rurociągu. Na wypadek jakiejś większej naprawy urządzone jest elektryczne sygnalizowanie z mieszkań stróżów, do tego samego celu służy połączenie telefoniczne i naftowa stacya ruchoma, zawierająca wszystkie potrzebne instrumenta i przyrządy dla przetło-czenia nafty w razie nieszczelności rurociągu z rurociągu do cystern i do naprawy rurociągu.

Oddalenie staeyi Michajłowo od Sumtredi 117 wiorst jest z tego powodu większe, iż jest tam spad naturalny 313 sążni i dlatego pompa z większą łatwością przetłoczyć może naftę na większą przestrzeń. Urządze-dzenie całe stacyj kosztowało 1,075.000 rubli.

manloch i drabinę

o pojemności 120.000 pudów. Tam się znów naftę mierzy i za pomocą wielkich pomp przetłacza się juz przez rurociąg do następnej stacyi. Na każdej stacyi są trzy rezer-woary: jeden służy do zlewu, drugi do przechowywania nafty, a trzeci jako zapasowy w razie zepsucia.

Pomp na stacyi Michajłowo jest 4.

2 mniejsze systemu ,, Worthington“ o sile 17 koni, które służą do tłoczenia nafty z rezer-woarów zlewnych do wielkich ropociągów i dwie wielkie pompy o sile 300 koni, służą do tłoczenia nafty przez rurociąg. Te ostatnie, dostarczone przez brooklińską firmę, przedstawiają ostatni wyraz techniki na tern' polu; system tych pomp jest tak zwany podwójny o podwój nem działaniu, z oziębia-czami i kompensatorami.

(Dok. nast.)

Projekt nowych przepisów

górniczo-policyjnych

dla kopalnictwa naftowego w Glalicyi.

Jak wiadomo, ministerstwo rolnictwa, wskutek kilkakrotnych pożarów kopalń borysławskich w grudniu r. 1903 i styczniu r. 1903 uznało za wskazane powołać komi-syę specyalną celem zbadania stosunków w galicyjskich kopalniach ropy. W skład komisyi weszli pp. Jan Holobek, przewodniczący, jako członkowie prof. Syroczyński, dyr. Długosz i Fabiański, inż. Fauck i Jurski, dalej starsz. kom. Jastrzębski, Kostkiewicz, oraz jako sekretarz kom. Negrusz. Komisya przedłożyła ministerstwu wyniki swych obrad*), i podajemy z nich najważniejsze ustępy:

I.

Produkcya ropy w Galicyi rozwinęła się od r. 1898 w sposób nagły, nieoczekiwany, gdy dzięki usiłowaniom gal. Karpackiego Towarzystwa udało się dotrzeć do obfitszych pokładów naftowych w głębszych mioceńskich piaskowcach w Borysławiu. Produkcya ta wynosiła w r. 1897 2,752.030 mtr. centnarów, w r. 1902 osiągnęła 5,208.407 mtr. centn., wzrosła więc o 89*5 procent.

*) Ergebnisse der Kommission zur Untersuchung der Betriebs Verhältnisse des Erdölbergbaues in G-alizien. Wiedeń 1904.

Równocześnie rozwijała się technika wiertnicza, która ze względu na głębokość wierconych otworów, a zwłaszcza w okręgu bory-sławskim, wskutek tamże nader często występujących wybuchów gazu i ropy, musiała walczyć z coraz to większemi trudnościami, i wymagała od personale wiertniczego więcej doświadczenia i wyszkolenia. Dzięki usiłowaniom, skierowanym do usunięcia trudności, i postępowi osiągniętemu w tern, galicyjska technika wiertnicza stanęła na wysokim stopniu, a wobec nieustających dążeń ulepszania istniejących systemów wiercenia i wprowadzania nowych racyonalniej szych, nie może być wątpliwości, że umiejętność ta również w przyszłości postępy czynić będzie. Niespodziewane nagłe wykrycie bogatych źródeł naftowych w Borysławiu oraz przyśpieszone wydoskonalenie technicznych urządzeń pociągnęły za sobą nowe niebezpieczeństwa, które w specyalnych borysławskich warunkach doznały szczególnego zaostrzenia. W roku 1898, gdy wydano obowiązujące dotychczas przepisy górniczo-policyjne, nie można było przewidzieć tych momentów niebezpiecznych.

Pożary kopalń, które zaszły w Borysławiu dnia 24. listopada 1902 i 8. stycznia 1903, spowodowane prawdopodobnie po części lekkomyślnością i nieostrożnością, względnie nieprzestrzeganiem istniejących rozporządzeń, częścią przez złośliwe podpalenie, odsłoniły, zwłaszcza pod względem szerzenia się podobnych pożarów, nowe momenty niebezpieczeństwa, które nietylko władzę, lecz także interesentów przekonały, że dotychczasowe przepisy górniczo-policyjne już nie wystarczają i wymagają koniecznie gruntownych uzupełnień, względnie zmian. Tego zapatrywania jest też komisya, na podstawie przedsięwziętych badań.

Zadanie komisyi, polegające na zbadaniu, czy przepisy górniczo-policyjne z 9. lipca 1898, po zrobionych tymczasem doświadczeniach (z szczególnem uwzględnieniem bezpieczeństwa ogniowego) wystarczają jeszcze w pełni dla bezpieczeństwa ruchu i perso-nalu, i postawieniu odpowiednich wniosków, spełniła ona przez wypracowanie nowych przepisów, które zdaniem jej należałoby wydać.

Przedewszystkiem kopalnie ropy po- towej z 17. grudnia 1884 u. kr. i str. V. dzielono według klas niebezpieczeństwa, po- dla Galicyi nr. 35 z 1886 zada tylko „przy-nieważ otwory wybuchowe wymagają dalej najmniej praktycznego uzdolnienia“, co miało idących zarządzeń bezpieczeństwa, niż te, uprawnienie w czasie wydania wymienionej z których uchodzą tylko słabe gazy i są ustawy, wobec nieznacznego rozwoju ówcze-pompowane. Większe uzdolnienie wymaga- snego kopalnictwa naftowego i braku osób nem być ma od kierowników ruchu i dozor- teoretycznie wykształconych, to dziś rozumieć należy koniecznie, i ż „praktyczne uzdolnienie“ do kierowania większą kopalnią (która przedstawia szczególne momenty niebezpieczeństwa) może być nabyte tylko na podstawie połączonego z kilkoletniemi praktycz-nemi doświadczeniami gruntownego teoretycznego, fachowego wykształcenia. Aby dowieść „praktyczne uzdolnienie“ do prowadzenia kopalni, pracującej w warunkach bardzo prostych, wystarcza może praktyka odpowiednio długa i nienaganna. Pod żadnym warunkiem jednak kierownictwo ważne i niebezpieczne nie śmie być powierzonem osobom, o których z góry na pewno przyjąć można, iż nie dorośli takim zadaniom wskutek swej szczupłej inteligencyi.

ców, zwłaszcza od pierwszych. Specyalnego uwzględnienia doznały przepisy co do ochrony powierzchni, przy wybuchu pożaru. Nader ważna kwestya uregulowania oddalenia otworów wiertniczych od siebie, od przedmiotów na terenie wiercenia się znajdujących, od kopalń i przedmiotów obcych, od kopalń wosku ziemnego, uregulowano zupełnie na nowo, możliwie uwzględniając istniejące stosunki i nabyte prawa, w celu pełuego zagwarantowania bezpieczeństwa ruchu oraz uniemożliwienia, aby — jak dotychczas niestety bardzo często się działo — jeden sąsiad nie przeszkadzał drugiemu w wykonywaniu jego praw eksploatacyi. Licząc się z postępem techniki ruchu i wynikającymi stąd niebezpieczeństwami, przyjęto w projekcie nowe zarządzenia, ze szczególnem uwzględnieniem elektrycznego oświetlenia, sposobu opalania kotłów parowych gazem i ropą, ustawiania, czyszczenia i zabezpieczenia re-zerwoarów ropnych, zamykania wody w otworach i pompowania.

Ponieważ personal dozorujący i robotniczy musi dokładnie znać dane zarządzenia bezpieczeństwa, aby je mógł wykonywać sumiennie, odnośne paragrafy projektu zebrano w instrukcyę, którąby urzędy górnicze okręgowe miały ogłosić.

II.

Fakt, że praktyczne zużytkowanie znakomitych postępów w technicznem wydoskonaleniu ruchu kopalń naftowych, zwalczanie połączonych z tym ruchem — zwłaszcza w kopalniach wybuchowych — niebezpie czeństw i rozliczne zadania, które rozwój ustawodawstwa społeczno-politycznego za sobą pociąga, wymagają od kierownika ruchu nie-tylko gruntownego doświadczenia praktycznego, lecz i obszernej teoretycznej, fachowej wiedzy, nie potrzebuje chyba dalszego motywowania. Chociaż § 23 krajowej ustawy uaf-

Zastosowanie zasad ustawy z 31. grudnia 1893 u. p. p. nr. 12 z 1894, co do kierowników i dozorców kopalnictwa na minerały zastrzeżone, i rozporządzenia ministerstwa rolnictwa z 21. kwietnia 1894 u. p. p. nr. 75 w drodze prawodawstwa także na kopalnie ropy, byłoby więc pożądanem, tern-więcej, o ile że pociągnęłoby to za sobą także wspólną odpowiedzialność uprawnionego do eksploatacyi lub jego pełnomocnika, za przestrzeganie wszystkich w ustawie zawartych lub na jej podstawie wydanych przepisów i rozporządzeń, podczas gdy § 25 krajowej ustawy naftowej odpowiedzialność tę, wyjąwszy kilka wypadków, składa na te osoby wyłącznie, które przyjęły kierownictwo i dozorowanie ruchu, a co już często było powodem niewłaściwości.

Przytem ze względu na znacznie większe wymagane wykształcenie kierowników musiałaby nastąpić zmiana § 24 ustawy krajowej, tyczącego się oddalania niezdolnych kierowników, n. p. podobnie jak w § 224 pow. ust. górniczej.

Dalej należałoby zarządzić w interesie bezpieczeństwa ruchu, że te osoby, które nie będą zameldowanemi u władzy górniczej jako

kierownicy ruchu, i za takich uznanemi, mi-moto wywierają wpływ miarodajny na techniczne prowadzenie kopalni jako dyrektorowie i t. p., względnie mają główne kierownictwo, również posiadać muszą kwalifikacyę na kierowników ruchu.

Ponieważ jednak ustawodawcze unormowanie tej kwestyi przypuszczalnie potrwa dłuższy przeciąg czasu, komisya przyjęła w swój projekt także postanowienia, które normują stosunki kierownictwa i dozoru kopalń w ramach § 23 ustawy krajowej, w myśl poprzednio omówionych zasad. Według tych postanowień, od kandydatów na kierowników ruchu wymagać się ma na ogół obok odpowiedniej praktyki, fachowego wykształcenia teoretycznego, bez którego kierownicy, z warunkiem conajmniej sześcioletniej praktyki, śmieliby kierować tylko mniejszemi kopalniami, należąeemi do pierwszej klasy niebezpieczeństwa. Kandydaci do posad kierowników, nie posiadający wykształcenia akademickiego, mieliby ponadto składać egzamin przed komisya, wyznaczoną przez starostwo górnicze¹). Komisya wypracowała instrukcyę, tyczącą się dostarczenia dowodu uzdolnienia na posady kierownika ruchu kopalni naftowej. Komisya czyni wniosek ogłoszenia tej instrukcyi przez starostwo górnicze. Dalej komisya proponuje, aby do przyjęcia na kurs przygotowawczy szkoły górniczej i wiertniczej w Borysławiu wymagano koniecznie ukończenia z dobrym postępem niższych czterech klas szkoły średniej.

W projekcie nowych przepisów górni-ezo-policyjnych ustalono także kwalifikacyę dozorców ruchu, proponując między innemi, aby dozorcami właściwych prac wiertniczych mogli zostawać wyłącznie majstrowie wiertniczy, obeznani z każdym szczegółem ruchu wiertniczego.

Jak wiadomo, uprawnieni do eksploatacji wiercą albo w zarządzie własnym, lub oddają przeprowadzenie prac wiertniczych t. zw. akordantom. Ci ostatni nie zawsze mają * fachowe wykształcenie i wynikały stąd kilkakrotnie różne nieprzyjemności, że kierownik ruchu odpowiedzialnym jest przed władzą górniczą także za prace, wykonywane przez tych akordantów. Zwłaszcza wtenczas zachodzą takie wypadki, jeżeli przedsiębiorca wiertniczy, jak się faktycznie zdarzało, stara się ukończyć swoją pracę czemprędzej i jak najtaniej, bez uwzględnienia bezpieczeństwa ruchu i zatrudnionych robotników, z pominięciem zarządzeń bezpieczeństwa. Ponieważ jednak nie rozchodzi się o to, aby rozporządzać człowiekiem, któregoby można pociągnąć do odpowiedzialności w razie wypadku, lecz o możliwe zapobieżenie wypadkom, dlatego ze względu na bezpieczeństwo byłoby niemałym postępem, gdyby podjęcie i wykonanie prac wiertniczych uczyniono zawisłem od przemysłowej koncesyi, udzielanej tylko osobom z odpowiedniem wykształceniem fachowem. Władza górnicza powinnaby przytem mieć wpływ miarodajny na osądzenie fachowego wykształcenia.

III.

Mimo iż racjonalny ruch kopalni naftowej nie wymaga tak wielkiej powierzchni, jak kopalnia wosku ziemnego, jednak ze względu, że ropa podlega rozporządzalności właściciela gruntu, zaś posiadłość gruntowa jest w Galicyi (jak w Borysławiu) bardzo rozdrobniona, krajowa ustawa naftowa niedomaga w tym kierunku, że pozostawia li tylko osądzeniu władzy górniczej, czy pewien obszar gruntu pozwala co do ukształtowania i rozmiaru na prowadzenie racyonainego ruchu, bez określenia koniecznego minimum. Rozstrzyganie na podstawie dowolnego osą-dzenianie okazało się korzystnem w dotychczasowej praktyce; pominąwszy bowiem, iż sposób ten nie pozwala ze względu na bardzo różnolite warunki rozstrzygać jednolicie, i przedstawia najczęściej wielkie trudności, jest powodem różnych rekursów i zażaleń stron, ponieważ każdy uprawniony do poszukiwania uważa swój teren, choćby jak najmniejszy, jako stosowny do prowadzenia ruchu. Jasnem jest jednakże, iż zbyt małe tereny, jakie są specyalnie w Borysławiu, tak pod względem bezpieczeństwa, jak i ekonomii, wykazują wielkie braki. Ponieważ mię-

(C. d. n.)

(Dokończenie.)

terenach państwowych

Razem

207.359 ton

9.757 „ 3.966 „ 929 „

222.012*) „]

220.070 „ 11.950 „ 8.703 „ 5.279 „

256.004*) „

267.074 „ 15.373 „ 11.639 „ 4.050 „

298.138*) „

Okręg

Prahova

Dambovitza

Bacau

Buzen

razem

Praliova

Dambovitza

Bacan

Buzeu

razem

Praliova

Dambovitza

Bacan

Buzeu

razem

303

8.003

2.465

636

856

9.079

2.878

659

1.716

8.686

2.732

345.913 „ 22.469 „ 10.000**) 5.920 „

dzy sąsiednimi uprawnionymi do eksploata-eyi, jak doświadczenie uczy, prawie nigdy nie można osiągnąć porozumienia co do wspólnych urządzeń, dlatego każda, choćby naj mniejsza kopalnia, posiadać musi osobne konieczne urządzenia, jakoto kotłownie, elektryczne instalacye, rezerwoary na gaz i ropę, kuźnie, kancelarye i t. d., na co nietylko idzie niepotrzebnie bardzo dużo pieniędzy, lecz także wskutek znacznego pomnożenia zabudowań opalanych i t. d. niebezpieczeństwa ruchu są daleko większe. Jeżeli uwzględnimy dalej fakt, znany dostatecznie przedsiębiorcom naftowym, że poszczególni właściciele gruntu stawiają całkiem znaczne warunki co do liczby mających stanąć szybów, którym warunkom — o ile to jest dopusz-czalnem — na ogół daje się folgę, że wskutek powszechnego żądania, aby odeprzeć sąsiada możliwie jaknajdalej od granicy, panuje tamże często najforsowniejszy ruch wiertniczy, z pominięciem najkonieczniejszych prawideł bezpieczeństwa, nie da się chyba zaprzeczyć, że raoyonalny i wszelkim wymaganiom bezpieczeństwa odpowiadający ruch nie da się przeprowadzić na zbyt małych terenach, a tern mniej wtedy, gdy do momentów niebezpieczeństwa, właściwych kopalnictwu naftowemu, przyłączą się dalsze lokalne, n. p. częste wybuchy gazów i ropy, lub gdy zajdą nadzwyczajne wypadki, n. p. konieczność magazynowania niespodziewanie wielkiej pro-dukcyi na terenie wiercenia, przy zastoju w odbycie.

Możliwa koncentracya ruchu usunęłaby liczne braki pod względem bezpieczeństwa i ekonomii. Komisya uważa za wskazane podnieść, iż należy też rozróżniać między zbyt małymi terenami, o które się właśnie obecnie rozchodzi, a przedsiębiorstwami wiel-kiemi. Zdaniem komisyi, do ruchu kopalnianego należałoby przypuszczać tylko takie tereny, na których wszystkie przepisane i konieczne zabudowania i urządzenia mogą znaleźć takie umieszczenie, aby przez cały przeciąg ruchu warowanem było nietylko zupełne bezpieczeństwo życia i mienia na własnej kopalni, lecz i sąsiad w wykonywaniu swych praw eksploatacyi nie był uszczuplony lub zagrożony.

Galicyjski i rumuński przemysł naftowy.

Porównamy najprzód wydatność poszczególnych okręgów (dystrykty w Rumunii, okręgowe urzędy górnicze u nas).

Według sprawozdań rumuńskiego dyrektora ministeryalnego C. Alimanestianu produkcya ropy rozdziela się w poszczególnych okręgach na i prywatnych jak następuje:

Własność

państwa prywatna Za okres 1899—1900.

20.705 1.754 1.500

293

11.065    210.947

Za okres 1900—1901.

219.214 2.871 5.825 4.620

13.472    232.531

Za okres 1901—1902.

427    266.647

13.657 2.952

318

17.355    280.792

W roku 1903 na terenach państwowych i pryw.

Prahova Dambovitza Bacau Buzeu

Jak z powyższych dat widzimy, jeden tylko okręg Prahova jest miarodajnym dla wielkości produkcyi, dostarczając ⁸/o do ⁹/io całej produkcyi rumuńskiej, co zawdzięcza dwom największym kopalniom w Rumunii, Kampina i Bustenari. Wszystkie inne kopalnie są podrzędnego znaczenia, i cała waga rumuńskiego przemysłu naftowego koncentruje się w dwu wymienionych kopalniach.

*) Cyfry te nie zgadzają się w całości z dawniej podanemi, prawdopodobnie z tego powodu, , ponieważ dawniejszym zwyczajem układano statystykę od marca do marca (jeżeli więc piszemy n. p. 1899—1900, znaczy to od 1. kwietnia 1899 do 31. marca 1900).

**) Okrągło.

Produkcya 221.696 ton 93.394 11.244

331.730

108.780

11.690

452.200

457.100

108.760

10.200

623.510

112.710

18.350

ru

Dla Galioyi zaś możemy przytoczyć z urzędowej statystyki takie cyfry:

Okręg górniczy Drohobycz Jasło

Stanisławów

razem 326.334

Rok 1901.

Drohobycz J asło

Stanisławów

razem

Rok 1902.

Drohobycz

Jasło

Stanisławów

razem 576.060

Rok 1903²).

Drohobycz

Jasło

Stanisławów

Razem 754.570

Podobnie jak w Rumunii, także Gali-cya posiada jeden okręg, dominujący co do produkcyi nad wszystkimi innymi, chociaż nie w tej samej mierze, bo udział Borysławia w ogólnej produkcyi wynosi ²/$ do ⁴/s. Podobnie jak tam jest preponderancya spowodowana niezwykłą produkcya jednej kopalni borysławskiej, która dopiero w ostatnich latach przyszła do znaczenia. Ponieważ jednak odkryto w najnowszych czasach, że linia naftowa ciągnie się w kierunku Popiela i Tustanowic, a dopiero cztery szyby doszły do najbogatszego horyzontu, Borysław nie odegrał jeszcze swojej roli jako kopalnia ropy pierwszorzędna, ani też występywanie ropy nie ogranicza się na jego zagłębiu ropnem wyłącznie.

Pozostaje jeszcze do przedstawienia, jak lokalna produkcya w największych środowiskach ma się w obu krajach. Według wykazów rumuńskiego ministerstwa domen z końcem r. 1903 liczba otworów wiertniczych (opuszczamy kopane) w okręgu Pra-hova wynosiła 299, z tego produktywnych 129, w wierceniu było 99, opuszczonych 41, 30 suchych. Podzielmy wysokość produkcyi 345.913 ton przez liczbę otworów produktywnych, a otrzymamy (wprawdzie nie zupełnie bezzarzutną) przeciętną produkcyęjednego szybu w tym najważniejszym okręgu w Rumunii na okrągło 2.681'5 ton.

Z 228 otworów wiertniczych borysław-skich w r. 1902 było produktywnych 104, reszta w pogłębianiu. Produkcya Borysławia wynosiła okrągło 317.000 ton, zatem przeciętnie jeden otwór 3.050 ton, za rok 1902.

Z 261 otworów wiertniczych z końcem r. 1903 było produktywnych 140, reszta wierconych, opuszczony żaden, suche 2. Produkcya w Borysławiu wynosiła okrągło 550.000 ton, zatem przeciętna jednego otwo-3.785 ton, za rok 1903.

Jakżeż wobec takich rezultatów można jeszcze mówić o pierwszeństwie rumuńskich terenów naftowych nad galicyjskiemi !

Zapaleńcy rumuńskiego bogactwa naftowego za przykładem statystyków rumuńskich zawsze przytaczali małą liczbę właściwych otworów wiertniczych, próbując udowodnić tem wyższość tamtejszych pól naftowych nad galicyjskiemi. Ten sposób dowodzenia nie wytrzymuje krytyki, bo pominąwszy już, że w Rumunii niepoślednia część produkcyi pochodzi z płytkich studzien kopanych, wielką liczbę otworów wiertniczych w Galicyi przypisać należy okoliczności, że u nas od szeregu lat zniknął prawie z widowni sposób kopania szybów w celu poszukiwania za ropą, natomiast wszedł w użycie świder. Eksploatacya, która w Rumunii wyjątkowo tylko w drodze wiercenia się odbywa, zresztą przez ui²ządzenie szybowe — wykonuje się u nas wierceniem, a statystyka od szeregu lat wszystkie te wiercenia, podjęte celem zbadania terenu, wstawia pomiędzy wykazane otwory wiertnicze. Lecz porównawcze zestawienie otworów wiertniczych w Galicyi i Rumunii według kategoryj, t. j. produktywnych, pogłębianych i opuszczonych, w stosunku procentowym, modyfikuje i na tym punkcie istniejące zapatrywania.

Mianowicie w Galicyi było w r. 1902 (za rok 1903 nie mamy jeszcze szczegóło-

wych wykazów) między 2.795 otworami wiert-niczemi :

e k spl o a to w a n y o h bez ruchu,

odwiercono go

295 czyli 10-55 proc. w pogłębieniu

w eksploataeyi ręczn. „ maszyn.

bez ruchu,

a więc w ogólnej liczbie szybów było produktywnych 69-34 procent. Najlepszy rumuński okręg Prahova natomiast miał otworów:

99 czyli 33-11 proc. pogłębianych 129 „    43-15 „

71 „    23-74 „ a więc produktywnych zaledwie 43-15 prc. Jeżeli zaś cyfrę tę, jako obniżoną przez nieuwzględnienie znajdujących się w wierceniu otworów, pominiemy, tem większą wagę kłaść musimy na 23⁻74 prc. zaniechanych szybów. Stosunek produktywnych otworów wiertniczych do zaniechanych jest w Galicy i 3:1, w Rumunii 2 : 1, innemi słowy, u nas na 3 produktywne przypada 1 zaniechany lub pusty, w Rumunii na 2 produktywne 1 zaniechany lub pusty.

Nie potrzebujemy więc wchodzić w indywidualne porównywanie bogactwa galicyjskich i rumuńskich szybów, aby włożyć między bajki zapatrywanie o wyższości rumuńskich a niższości galicyjskich pól naftowych.

Listy naftowe.

{Szyby Jcilometroive)-

Borysław, 1. czerwca.

Szyb nr. 1. firmy Sulimirski, Bogusz i Spka, głęboki obecnie 1.081 m., rozpoczęty został dnia 4. lutego 1902 r. Leży na Popielach, między kilkoma martwymi szybami, które zastanowiono, gdy sąsiednie wiercenia wykazały, że w 700 m. jeszcze niema ropy. Jedyny Sulimirski - Bogusz wytrwał dotychczas.

Rurowano więc w owym szybie do 80 m. blaszankami 16 cal. Dopuszczeno następnie 10 calowe do 120 m. Hermetyczne dziewiątki doprowadzono do 300 m., gdzie zamknięto wodę. Siódemki poszły do 580 m.,

a szóstki do 850 m. — iw tej głębokości zastanowiono robotę w październiku 1902 r. Gdy jednak w parę tygodni potem ropa sama zaczęła się przelewać z dziewiątek, uważano to niespodziewane ukazanie się utajonego dotąd płynu za dobry znak i robotę podjęto na nowo.

Ponieważ szóstki były postawione, zapuszczono piątki i wtedy ropa znikła. Dopiero w 915 m. zaczęły przychodzić co drugi dzień małe wybuszki, które w miarę postępu wiercenia powtarzały się coraz rzadziej. Natomiast gazy przychodziły coraz silniejsze. ' W 950 m. rozpoczęły się łupki, które nie ustawały przez 130 m. Dopiero w 1.060 m. trafiono na stały pokład piaskowca i wybuchy z dziewiątek dość silne powtarzają się regularnie co pięć dni. Ropy tej wprawdzie nie dużo, bo ledwie po 10 baryłek i nawet na opał nie wystarczy, lecz jest to w każdym razie dobra zapowiedź.

W połowie grudnia 1903 r. głębokość szybu wynosiła 1.070 m., żerdziami źelaznemi. Potem przełożono linkę i z linki odwiercono do 1.081 m. W marcu b. r. ośm metrów rur na spodzie zostało chwycone i zgniecione. Postanowiono je zwiercić, co się też udało.

Ponieważ ślady ropne są coraz lepsze, firma wiercąca ten szyb postanowiła wiercić do 1.100 m., gdyby jednak w tej głębokości nie otrzymano wybuchów, roboty zostaną stanowczo zaniechane. Byłaby to szkoda olbrzymia, gdyż w szybie tym tkwi przeszło 200.000 koron, a cała przyszłość terenów na Popielach z wszystkiemi inwestycyarni — zależy od tego szybu. Więc dlaczego wiercić tylko do 1.100 m., skoro wybuchy mogą przyjść jeszcze niżej?

Ze stanowiska geologicznego sprawa tych wybuchów przedstawia się następująco :

Pierwszy horyzont borysławski w 700 m. daje przeciętnie trzy cysterny dziennie. Drugi w 800 m. daje dziennie 5 do 6 wagonów. Odwiercony (na Potoku) trzeci horyzont w 860 m. do 950 m. daje 10 do 20 cystern i on dopiero umarza wkłady i opłaca ryzyko. Cóż jednak wyklucza możliwość istnienia w Borysławiu jeszcze głębszych i obfitszych horyzontów? —• Nic.

rurowanie jest ważną.

zna

ma-

Do 900 m. kierował wierceniem szybu nr. 1. p. Piotr Gilowski, następnie prowadził je do końca (1.050) pan Jan Kurkiewicz. Wiertaczami przez cały czas byli Wojciech Turek z Krośnieńskiego i Jan Haluch z Siar pod Gorlicami.

Nie ulega więc wątpliwości, że w szybie Sulimirskiego ropa obfita będzie, pytanie tylko, jaką ewentualnie będzie ta produkcya i w jakiej głębokości? Zwłaszcza ta druga kwestya, ze względu na

W razie ciągnienia rur w szybie Sulimirskiego zajdzie fakt, jakich nie wiele historya wiertnicza. Ciągniętym byłby ciężar 560 metrów rur szóstkowych witkowickich ośmiomilimetrowych i złączonych z niemi 510 m. piątek 6 m/m manesmanowskich. Licząc ciężar 1 m. piątek 20T5 kg., a 1 m. szóstek 30*78 kg., wyniesie łączny ciężar tego kilometra rur 27.512 klg. Zaś łączna waga warsztatu wiertniczego wynosi 3.583 klg.

Kierownictwo robót dzierży od samego początku p. Kazimierz Sulimirski. Z ludzi zajętych w szybie wytrwał przy nim wiertacz Jędrzej Wroś z krośnieńskiego, tej kolebki wiertnictwa polskiego. Znakomita szyna 30-konna pochodzi z fabryki Zieleniewskiego, ryg wiertniczy z Gliunika ma-ryampolskiego.

Szyb Zgoda“ przy ulicy Pańskiej, głęboki obecnie 1.060*40 m. odwiercił p. Józef Kleiuowski w czasie od 1. czerwca 1902 r. do 10. lutego 1904 r. Zarurowauo blaszan-kami od 16"—12” do 60 m. Następnie puszczono 10” hermetyczne do 119 m. Dziesiątkami w 323 m. zamknięto wodę, a dziewiątki wydobyto. Siódemkami zarurowano do 647 m., szóstkami do 932 m., piątkami do 1.015 m. Pod rurami wywiercono 45*40 m. t. j. do 1.060*40 m.

W głębokości 623 m. były pierwsze gazy i ślady ropy. W 629 m. pierwsze wybuchy szlamu z ropą i od tej głębokości powtarzały się, co parę dni, małe wybuchy, które razem biorąc dawały produkcyę miesięczną trzecheysternową. W głębokości 914 m. natrafiono drugi horyzont ropny z produkcya pół cysterny dziennie. Trzeci horyzont ropny znaleziono w 1.058 m. Wiercono dalej w piaskowcu do 1.060*40 m., jednak dalsze roboty zostały wstrzymane z powodu niemożliwości wiercenia głębszego bez rur. Produkcya dzienna wynosiła trzy cysterny.

Z początku wiercenia zmienił p. Klei-nowski kilkakrotnie robotników. Od 500 m.

do ostatka wiercili dwaj majstrowie Ignacy Deda i Franciszek Janik, obydwaj z Gorlickiego.

Informacye swoje kończy p. Kleinow-ski uwagą: „Komunikuję też Wpanu, że przez niepłacenie rachunków za wiercenie stałem z szybem około dwóch miesięcy. Instrumen-taoyi poważniejszej nie było żadnej“.

W sąsiednim Truskawcu na terenie kameralnym odwierciło Towarzystwo Karpackie w przeciągu dziesięciu miesięcy r. 1902 szyb nr. 1., głęboki 1.050 m. Od początku do końca wiercony był kanadyjką. Zarurowany jest od 970 m. piątkami. Od 70 m. do 400 m. napotykano bezustannie pokłady solne, a ślady jej trafiano jeszcze poniżej 1.000 m. W interesie rządu byłoby zbadaó dokładnie teren truskawiecki ze względu na sól, tern więcej, że w odległym o 3 kim. Stebniku znajdują się saliny. Ślady solne trafiano również w szybach nr. 2. i nr. 3. głębokich 750 m. i 860 m. Śladów ropy nie znaleziono żadnych, dlatego też wiercenie zostało zastanowione i kopalnia zwiniętą.

Szyb „Szczęść Boże“ głęboki 1.030 m. przy ulicy Pańskiej — rozpoczął wiercić p. Tarasiewicz dnia 12. września 1902 r. Trzema turami blaszanek 14V2 cal. do IIV2 cal.

doprowadzono do 42 m. Dziesiątki doszły do 127 m. Dziewiątkami zamknięta została woda w 343 m., poczem siódemki doprowadzono do 620 m., gdzie po ciągłych iłołup-kach rozpoczął się piaskowiec a wraz z nim przyszły silne gazy i ślady ropy. W 703 m. pierwszy wybuch ropny ponad koronkę. Z początku wybuchy powtarzały się dwa razy dziennie, potem coraz rzadziej, aż wreszcie ustały.

Szóstki doprowadzono od 620 do 926 m. przeważnie w siwym piaskowcu i czarnych łupkach. Postawiono je mimo, że doskonale chodziły.

rozbity spodem świ-

dr. Tarasiewicz, źe i w sąsiedniej Mraźnicy należy spodziewaó się ropy, lecz w głębokości około 1.100 m

Najświeższy

Piątki są dotychczas w ruchu. Produit eya obecna — cysterna dziennie. Wybuchy przyszły po zwierceniu bardzo twardego piaskowca brunatno-źółtego, który znajduje się tez w starym szybie Syngego, dającym od roku po 8 cystern dziennie. Piaskowiec ten ma cechę znamienną, źe pod świdrem odłupuje się w małych nieforemnych sześcianach z boku ścian, a derka daje żółty piasek.

Informuje mię dalej p dr. Tarasiewicz, źe szyb ten, z powodu licznych przerw, wiercony jest ogółem przez 15 miesięcy wyłącznie kanadyjką. Nie było też żadnych instru-mentacyj ani żadnych wypadków.

Robotnicy wszyscy od początku ci sami pochodzą z Bobrki i Łęk (w Krośnieńskiem). Wiertaczami są: Paweł Winiarski i Grzegorz Pietruszka.

Godnem uwagi jest — powiada dalej p. doktor praw Tarasiewicz — źe oryginalne amerykańskie nożyce wszystkich kalibrów oddają znakomite usługi i nie zużywają się prawie zupełnie. Co się zaś tyczy przyszłej produkcyi szybu „Szczęśó Boże“, będzie ona niewątpliwie znaczną, gdyż na odległości 200/m. (około rzeźni) otrzymano w głębokości 810 m. silne wybuchy pierwszej ropy, co wskazuje na znaczne rozszerzenie pasu ropnego ku południowi. Stąd wnioskuje p.

albowiem pochylenie warstw większem jest prawie o 150 do 200 m. Gdy bowiem na Potoku pierwszy ropny horyzont znajduje się w głębokości 600—650 m., znajduje się on przy ulicy Pańskiej w 700 do 800 m., drugi horyzont zaś o 300 metrów głębiej, gdy na Potoku różnica wynosi tylko mniej więcej 150 m.

Najstarsz) szyb kilometrowy (1.001 m.) wywiercił ś. p. Wład. Straszewski dla Tow. akc. dla przemysłu naftowego na terenie kopalni woskowej Banku kredytowego. Był to szyb nr. XI. „Stanisław“, zaczęty 6 grudnia 1900 r., skończony 28. czerwca 1902.

Z profilu, udzielonego mi uprzejmie przez dyrekeyę Tow. akc., odczytuję, źe blaszaukami 450—350” doprowadzono do

103-65 m. Rury 292/277” doszły 197 m.; 254/243” do 355-90m.; 236/202” do413 06m. ; 178/163” do 658-26 m. ; 147/135” do 941-80 m. Profil zaznacza w 1.001 m., źe szyb skończony, nie wykazuje jednak od 941 żadnych rur.

Do 130 m. wiercono wyłącznie/według profilu) w łupku siwym. W 100 m. trafiono na pierwsze ślady ropy, które powtórzyły się jeszcze dwa razy tylko w 330 m. i 350 m. Odtąd nie było ani śladu gazów ani ropy. Ostatnie pokłady wosku przychodzą w 270 do 290 m. Zresztą, czytam w objaśnieniach profilu, bezustannie i bez względu na głębo-kośó ciągle to samo : łupek, iłołupek, ił z kamieniem, łupek i piaskowiec, łupek z iłem, kamień. W 350 m. jest kurzawka, w 440 m. jest kamień twardy i łupek twardy, a od 500 do 780 m. powtarzają się ciągle te same pokłady geologiczne: łupek twardy z iłem, z piaskowcem, z kamieniem, lub łupek ilasty i sztorcowy, aż wreszcie w 790 m. przychodzi pokład: „łupek twardy czyli burka oz“. Odtąd przychodzą jeszcze łupki najrozmaitszego gatunku tak co do barwy jak twardości. Łupki „sztorcowe“, lecz bez „burka-czów“ powtarzają się bardzo często. Profil kończy się w 1.001 m. pokładem „kamienia i łupku z iłem“. Z ropy — aui znaku.

odwiercony zeszłego miesiąca — szyb kilometrowy (1.012 m.) dostało Tow. Karpackie na Tłoce tustanowie-ckiej przy ul. Pańskiej. Daje około trzy cysterny dziennie. Wywiercony został w przeciągu dwóch lat. Rozpoczęły 18” blaszan-kami. Woda zamknięta dziesiątkami w 320 m. Siódemki — do 700 m., szóstki do 890 m. Obecnie chodzą piątki (w 1.012 m.). Pierwsze wybuchy w 900 m., lepsza ropa dopiero w 1.010 m.

Szyb ten wiercony jest od początku pod kierownictwem p. Konrada Zakrzewskiego. Z wiertaczy wytrwał przy nim Wojciech Moskal z krośnieńskiego.

' Na tern kończę wzmiankę o pierwszych szybach kilometrowych. Za rok będzie ich już mnogo, lecz wymienione — są przednią

strażą i dlatego zasłużyły nie tyle naukowe, ile znamienne...

o udzielenie przez kraj subwencyi na budowę zbiorników ropnych i przyczyniło się w znacznej mierze przez dostarczanie sprawozdawcy sejmowemu materyału i wyjaśnień odnośnych i przez osobiste poparcie prezesa do sprowadzenia uchwały sejmowej, przychylnej dla znanego wniosku posła Milewskiego o budowie zbiorników ropnych przez kraj. Uchwalenie podobnego wniosku przez nasz Sejm było wielkim tryumfem moralnym dla naszego przemysłu, niestety jednak, wniosek ten dotąd przez Wydział krajowy zrealizowanym nie został. Dalej p. sekretarz wspomina o sprawie nowych przepisów górniczo-policyjnych, Gdy w kwietniu r. z. powołaną została ministeryalna komisya celem ułożenia zarysu nowych przepisów górniczo policyjnych dla kopalń naftowych i gdy rozeszła się pogłoska, że nowe przepisy mają zawie-raó nowTe postanowienia co do szerokości kopalń naftowych i odległości szybów, z ini-cyatywy Towarzystwa naftowego został zwołany wiec naftowy do Lwowa, który uchwalił wysłanie deputacyi do ministerstwa z prośbą, by zarysy nowych przepisów zostały jeszcze przedyskutowane na ankiecie obszerniejszej składającej się z właścicieli kopalń, a mianowanych przez krajowe Towarzystwa naftowe. Ministerstwo przychyliło się do prośby deputacyi naftowej, prowadzonej przez pana prezesa Gorayskiego, i wezwało Towarzystwo w tym roku do mianowania 10 delegatów z grona właścicieli kopalń dla obrad nad zarysem nowych przepisów.

Następna ważna sprawa, którą zajmowało się Towarzystwo Daftowe w roku ubiegłym, była sprawa przygotowania materyału dla postulatów⁷ przemysłu naftowego przy mających się zawierać nowych traktatach handlowych Austryi z innemi państwami. Towarzystwo naftowe przez swego sekretarza brało udział w odnośnych naradach zwołanych przez Izbę handlową hvowska, następnie we Wiedniu w naradach Związku Izb handlowych, swoje postulaty Towarzystwo przedstawiło na ankiecie zwołanej przez Wydział krajowy i wreszcie sformułowało je w petycyach do ministerstwa handlu, skarbu,

monografie —

na

Julian Korski.

Protokół posiedzenia Wydziału Kraj. Tow. naftowego

z dnia 30. maja 1904 r.

Obecni: pp. prezes Gorayski, L. Wiśniewski, W. Pieniążek, T. Łaszcz, S. Fibicli, J. Sholman, K. Gąsiorowski, sekretarz dr. Bartoszewicz, z komisy i rewizyjnej J. Pieniążek.

Porządek dzienny :

1. Odczytanie protokołu z ostatniego

posiedzenia.

2.    Sprawozdanie roczne sekretarza.

3.    Wybór 10 delegatów do ankiety mającej obradować nad zarysem nowych przepisów górniczo-policyjnych.

4.    Termin Walnego Zgromadzenia.

Ad 1. Odczytany protokół z poprzedniego posiedzenia przyjęto.

14.558 i 2 hal., z r. 1902 kor. 835 i 69 hal

Ad 2. Najpierw p. sekretarz przedkłada sprawozdanie kasowe za rok 1903. Dochód Towrarzystw⁷a wynosił w r. 1903 koron na co składało się saldo wpłacone zaległości wynosiły 6.423 kor. i 45 hal., wkładki i dodatki produkcyjne za rok 1903 koron 7.298 i 77 hal. Wydatki wynosiły koron 12.959 i 47 hal., w czem się mieści sub-wencya na czasopismo „Nafta“ w kwocie 4.000 koron, resztę stanowiło utrzymanie biura (pensya sekretarza, koszta podróży, płaca służby, lokal, portorya, pisma i wydawnictwa).

Saldo na rok 1894 wynosiło kor. 1.598 i 55 halerzy. Przechodząc do działalności Towarzystwa w roku 1903, sekretarz podnosi na-stępujące ważniejsze sprawy, w których Towarzystwa brało inicyatywę lub współdziałało.

Podczas tworzenia się w roku ubiegłym zwńązku producentów ropy „Petrolea“ w łonie Towarzystwa omówione i ułożone były warunki krajowych producentów, po zaakceptowaniu których przez komitet organizacyjny krajowi producenci do nowej organi-zacyi przystąpili; Towarzystwo naftowe dalej gorliwie popierało w prasie i Sejmie wśród spraw zagranicznych i rolnictwa, które były posłów petycyę Towarzystwa magazynowego j drukowane w czasopiśmie „Nafta“.

we

same

Towarzystwo naftowe dalej w roku ubiegłym podjęło inicyatywę w sprawie połączenia telefonicznego Drohobycza względnie Borysławia ze Lwowem i w sprawie polepszenia stosunków na

co

sze

Jak rok rocznie, tak i w roku ubie-ubiegłym Towarzystwo naftowe ogłosiło drukiem ułożone przez biuro tabele statystyczne przemysłu naftowego, ilustrujące w cyfrach ogólny stan produkcyi naftowej, przeróbki surowca, oraz importu i eksportu produktów naftowych do Austryi.

Z inicyatywy Towarzystwa naftowego jących wniosków: zostało rozszerzonem wydawnictwo polskiego czasopisma „Nafta“ w ten sposób, że pismo to zaczęło w roku obecnym wychodzić 2 razy na miesiąc i wybrany komitet redakcyjny więcej dba o urozmaicenie treści pisma.

Jak zwykle, -tak i w roku ubiegłym Towarzystwo niejednokrotnie udzielało insty-tucyom i osobom prywatnym opinii w rozmaitych sprawach naftowych i komunikowało

W sprawie taryf kolejowych na pro-dukta naftowe Towarzystwo naftowe przez swego delegata (piof. Załoziecki) na Państwowej Padzie kolejowej energicznie protestowało przeciwko podniesieniu taryf przez koleje prywatne i przyczyniło się do zwołania przez rząd ankiety, mającej na celu skłonienie kolei prywatnych do odstąpienia od swego zamiaru; na tej ankiecie Towarzystwo nafto-było reprezentowane, a rezultat ankiety był, iź koleje prywatne podniosły tylko taryfy' wewnętrzne, pozostawiając nadal te taryfy eksportowe.

poczcie w samym Borysławiu ; w odnośnych petycyach do ministerstwa handlu i do krajowej dyrekcyi poczt i telegrafów we Lwowie Towarzystwo żądało eraryalnego urzędu pocztowego w Borysławiu i linii telefonicznej do Lwowa. Żądania do poczty w Borysławiu zostały częściowo uwzględnione przez zaprowadzenie większego porządku, zaprowadzenie listonoszów i wysłanie osobnego urzędnika, natomiast sprawa połączenia telefonicznego ze Lwowem rozbija się o subskrybowanie 30!7c ogólnych kosztów budowy przez firmy naftowe, czego rząd żąda, a czemu się sprzeciwiają niektóre wiek firmy naftowe, niechcąc ponosić tego

wydatku.

rafineryom nafty należącym do Towarzystwa, treść rozpisanych dostaw na produkta naftowe.

Wreszcie wspomina sekretarz o mianowaniu w roku ubiegłym 2 zasłużonych w przemyśle naftowym ludzi pp. Gorayskiego i Mac Garveya członkami honorowymi Towarzystwu.

Dalej sekretarz przechodzi do prac, które Towarzystwo zainieyowało już w roku obecnym i dalsze prowadzenie których musi stanowić program działalności Towarzystwa w najbliższej przyszłości. W pierwszej linii ważnem jest wypracowanie projektu zmian w krajowej ustawie naftowej i przedłożenia tych zmian na najbliższej sesyi sejmowej ; sprawa kas brackich jest jaskrawym przykładem, że ustawa naftowa wymaga zmian. Ważnem jest również ułożenie programu wspólnej działalności z Centralnym Związkiem fabrycznym i to w ten sposób, by Towarzystwo nadal zachowało swoją zupełną indywidualność, a jednakowoż popierało działalność Związku i było z nim w kontakcie.

Sprawa opodatkowania przemysłu wo-góle, a przemysłu naftowego w szczególności wymaga również zmian i uchylenia pewnych nieprawidłowości i tą sprawą również towarzystwo przez specyalną komisyę zająć się powinno tern baczniej, iź w tym celu w jesieni zawiązane niedawno Towarzystwo obrony prawnej podatników zwołuje ankietę.

Wreszcie zainicyonowana przez Towarzystwo sprawa ubezpieczenia urzędników pracujących w przemyśle naftowym również powinna być rozwiązana i to w duchu jak sobie niektóre firmy życzą masowego ubezpieczenia urzędników.

Nad końcowymi ustępami sprawozdania sekretarza rozwinęła się ożywiona dyskusya, która doprowadziła do uchwalenia następu-

W sprawie przygotowania materyału do zmiany ustawy naftowej uchwalono:

1. Wybrać obszerniejszą komisyę, któ-raby odpowiedni projekt przed sesyą jesienną sejmową opracowała. 2. Gdy komisya przygotuje pewien substrat, z inicyatywy Krajowego Towarzystwa ma być oprócz tego jeszcze zwołany wiec naftowy interesowanych w przemyśle o charakterze informacyjnym.

naftowego.

Wieczorem zaś odbyć się ma wspólny

warzystwa.

Do komisyi zostali wybrani : pp. Gorayski, Wiśniewski, Gąsiorowski, Łaszcz, Tow. Karpackie, Tow. akcyjne dla przemysłu naftowego, Kasa Oszczędności, Skolman, dr. Tarasiewicz, Lipę Schutzman, Sroczyński, dr. Henryk Feuerstein, W. Pieniążek i dr. Bartoszewicz.

W sprawie porozumienia się co do działalności z Centralnym Związkiem fabrycznym, poruczono tę sprawę prezesowi Gorayskiemu i sekretarzowi dr. Bartoszewiczowi.

Ad 3. Na delegatów do mającej być zwołanej ankiety przez starostwo górnicze dla obrad nad zarysem nowych przepisów górniczo-policyjnych wybrano: pp. Mac Gar-veya, Wolskiego, Łaszcza, Miknckiego, Gą-siorowskiego, dr. Tarasiewicza, Sroczyńskiego, Skolmana, Mac Intosha i Lipę Schutzmana. Celem wspólnego porozumienia się 10 wybranych delegatów ma się zebrać 6. czerwca o godz. 10. rano w biurze krajowego Tow.

Ad 4. Termin Walnego Zgromadzenia ustanowiono na 20. czerwca o godz. 10. rano. Tegoż dnia o godz. 6. wieczorem odbędzie się nadzwyczajne Walne Zgromadzenie członków Towarzystwa, na kórem zostaną wręczone dyplomy honorowe nowo mianowanym członkom honorowym pp. Gorayskiemu i Mac Garveyowi.

bankiet.

KRONIKA.

Do Rady nadzorczej „Petrolei“ został koopto-wany p. Jakób Abranowicz, prokurzysta tutejszej filii c. k. uprz. austr. Zakładu kredytowego dla handlu i przemysłu.

Rada nadzorcza Towarzystwa Akcyjnego dla przemysłu naftowego zamianowała p. Włodzimierza Emi-nowicza wicedyrektorem Towarzystwa.

Z akademii górniczej w Leoben. Walne Zgromadzenie „Czytelni polskiej akademików górniczych w Leoben“ wybrało d. 15. maja b. r. następujący Wydział na rok adm. 1904/5: prezes Brze-y zowski Roman, zast. prezesa Szydłowski Mieczysław, sekretarz I. Szydłowski Maryan, sekretarz II. Batko Wojciech, skarbnik Przedpełski Józef, gospodarz Leśkiewicz Stefan, bibliotekarz I. Brzeski

Roman, bibliotekarz II. Litwiniszyn Józef, czasopism. Rutkowski Witold, zast. wydz. Poźniak Józef, komisya rewiz. Szefer Leopold, Strączyński Edward.

Stała delegacya IV. Zjazdu techników polskich

rozpatrzywszy na posiedzeniu odbytem w dniu 13. maja warunki powodzenia Zjazdu techników polskich w oznaczonym na wrzesień br. terminie, doszła do przekonania, że zwołanie Zjazdu w powyższym terminie nie dałoby pomyślnych wyników i dla tego uchwaliła odroczenie.. Termin Y. Zjazdu podany będzie później. J. JM. Franke prezes, St. Świeżawski sekretarz.

Wizyta ministra rolnictwa w Borysławiu. Dowiadujemy się, iż J. E. minister rolnictwa Giova-nelli zamierza w połowie lipca zwiedzić kopalnie naftowe w Borysławiu.

Walne Zgromadzenie krajowego Towarzystwa naftowego odbędzie się dnia 20. czerwca o godzinie 10. przed południem w sali posiedzeń domu naftowego z następującym porządkiem dziennym:

1.    Odczytanie protokołu z ostatniego Walnego Zgromadzenia.

2.    Sprawozdanie roczne z działalności To-

3.    Sprawozdanie komisyi kontrolującej.

4.    Udzielenie Wydziałowi absolutoryum.

5.    Uchwalenie budżetu na rok 1904.

6. Wnioski i interpelacye.

Tegoż dnia o godzinie 6. popołudniu odbędzie się nadzwyczajne Walne Zgromadzenie, na którem zostaną wręczone dyplomy honorowe no-womianowanymczłonkom honorowym Towarzystwa panom Gorayskiemu i Mac Garveyowi; wieczorem odbędzie się wspólny bankiet.

Państwowa Rada kolejowa. JMa obecnej wiosennej sesyi państwowej Rady kolejowej ponownie zostanie poruszona sprawa taryf na produkta naftowe. W kwestyi tej zostały nadesłane wnioski pana Ludwika Neuratha i delegata krajowego Towarzystwa naftowego prof. Załozieckiego. Pan Neurath w swym wniosku domaga się zniżenia taryf na naftę na kolei Północnej do normy obowiązującej do 1. marca b. r. t. j. do klasy C. zamiast obecnie obowiązującej wyższej taryfy V. c. Wniosek swój p. Neurath motywuje tem, iż wtedy, gdy niższa taryfa obowiązywała, kolej Północna wykazała większe zyski, niż zwykle, o 2 i pół miliona koron. Ponieważ ministerstwu przysługuje prawo żądać zniżenia taryf na kolei Północnej, gdy dywidenda wynosi więcej, niż 100 guldenów od akcyi, tu w tym wypadku mogłoby ministerstwo zrobić użytek z tego prawa na korzyść taryf naftowych. Dalej zastrzega się pan Neurath przeciwko jakiemukolwiek podwyższeniu przez kolej Północną taryf eksportowych, gdyż to by uniemożliwiło konkurencyę naszej nafty na rynkach zagranicznych. Wnioski prof. Załozieckiego zmierzają do zniżenia taryf eksportowych na produkta naftowe do Belgii. Prof. Załoziecki również poruszył

sprawę niektórych udogodnień komunikacyjnych w połączeniu Wiednia, Lwowa i Sambora z Borysławiem.

1900 r.

60 zlr. 80 zlr, 60 zlr. 60 zlr.

Sprawa kas brackich. Dowiadujemy się, iż w sprawie kas brackich po porozumieniu się c. k. starostwa górniczego z ministerstwem na skutek wysłania deputacyi robotników i pracodawców do Wiednia, następuje zawieszenie sprawy do czasu, aż do Sejmu zostanie wniesiona petycya o uchwalenie rezolucyi za zniesieniem paragrafu 34. ustawy .naftowej, orzekającego, iż kasy brackie obowiązują i przemysł naftowy.

Karpackie Tow. naftowe. Na posiedzeniu Bady nadzorczej d. 6 bm. przedłożonym został bilans za rok administracyjny 1903/4, kończący się z dniem 30. kwietnia. Łącznie z przeniesieniem w kwocie 184.967 k. zysk brutto wynosi 3,646.030 k. (1,925.246 w okresie poprzednim). Po odpisaniu 1,354.284 k. pozostaje czysty zysk 2,191.745 k., w tern zysk rafineryi „Apollo“ w Preszburgu 1,158.398 k. Bada nadzorcza zaproponuje na Walnem Zgromadzeniu, mającem się odbyć 25. bm. w Grlinniku maryam-polskim, rozdzielić 1,584.000 k. na 12-procentową (5 prc. w ubiegłym okresie) dywidendę, czyli 60 k. na akcyę, po odpisaniu 235.016 k. Na nowy rachunek przeniesioną będzie kwota 372.728 kor.

Produkcya światowa nafty w roku 1903 była mniejszą od produkcyi w r. 1902 o 145 milionów puoów i wynosiła ogółem 1.302,000.000 pudów, gdy w roku *1902 1.446,534.000 pódów. Produkcya za ostatnie 4 lata przedstawia się w następujących cyfrach :

1,221.288 tysięcy pudów 1,393.276    „    „

1,446.534

■ 1,302.000    „    „

Wojna a opał naftowy. Telegramy doniosły, że rosyjscy inżynierowie okrętowi otrzymali rozkaz poczynienia propozycyj co do zastąpienia na okrętach wojennych opału węglowego naftowym, aby w ten sposób flotę rosyjską uczynić niezawisłą od węgla angielskiego.

rzy wzrastającej produkcyi Hory sławią i T ustanowić z jednej — zaś przy coraz większym popycie za terenami naftowymi wogóle z drugiej strony — niezaprzeczoną wartość komercyal-ną, techniczną i informacyjną dla interesowanego przemysłowca naftowego mają szczegółowe plany sytuacyjne tych miejscowości i gmin, w których transakcye, bądź to czysto finansowe bądź tez techniczne przeprowadzone być mają.

Takie szczegółowe wyczerpujące plany sytuacyjne wszystkich terenów naftowych, położonych w powiecie drohobyckim, wykonane w skali katastralnej 1:2880 i tak technicznie opracowane, iż pod względem oryentacyi dla każdego są dostępne a obejmujące sytuacyę szybów egzystujących, tak naftowych jak i woskowych, rezerwoarów, budynków kopalnianych i prywatnych, zamieszkanych, jakoteż wszelkie arterye komunikcayjne wraz z zapodaniem granic poszczególnych kopalń (firm), ich powierzchni i wykazem imiennym — nabyć można u mnie :

WSP Każdy komplet wyadjlistowany, na płótno naklejony i w tekę oprawiony.

3akó6 2)acefi

inżynier,

zaprzys. rzeczoznawca sądowy dla spraw = pomiar, i budowl. =

GDEZWA!

Przegląd Górniczo-Hutniczy i

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

¹

Prof. Syroczyński oświadczył się przeciw temu, aby od absolwentów szkoły przemysłowej i szkoły wiertniczej w Borysławiu, żądano jeszcze specyalnego egzaminu.

²

Z wyjątkiem ogólnej produkcyi, cyfry z r. 1903 nie są jeszcze definitywnie ustalone.

Lwów, Krzyżowa 1. 39.

I I to we, Lwów.

GDEZWA!

Ażeby uregulować nakład „Nafty“ upraszamy panów Abonentów o przysłanie prenumeraty za rok bieżący, względnie odnowienie tejże. Kto nie pragnie abonować, raczy zwracać przesłane numery z powrotem.

Administracya „Nafty ul. Stryjska, dom i tel. adw. dr. Pachtmana.

Zdolny i energiczny

kilkoletni kierownik jednej z większych ra-fineryj nafty poszukuje stałego miejsca w rafineryi lub podejmie się budowy nowej.

Zgłoszenia: Krajowe Towarzystwo naf-

1—2

4—12

Ceny produktów naftowych na początku czerwca.

Ropa. Scliodnica k. 5⁻80—6. Boiysław k. 5—5.50. Urycz k. 5-90—6 za 100 kg. loco Drohobycz w cysternie, oferują znacznie niżej.

Nafta. Standard k. 39-50—39-75. cesarska k. 41-00 — 42-50 loco Wiedeń w beczkach.

Benzyna. Rafinowana (0-700) k. 34—36 (0-7³⁰/4o) k. 30-31.

Benzyna eksportowa k. 12-50—13 loco Wiedeń ; popyt słaby.

Benzyna motorowa k. 17—18; popyt słaby. Gazolina (0-6⁴°/50) k. 46—54.

Oleje. Olej niebieski k. 3-90 —4-— loco fabryka w cysternie; popyt ożywiony.

Oleje rafinowane (0-885) k. 11-50—12-50, wrzecionowy k. 14-50—16-50, maszynowy lekki k. 21—23, ciężki k. 26—29, cylindrowy k. 35—45, rosyjski Szybajewa k. 30—33 loco Wiedeń.

Parafina. Cena spada Miękka w łuskach k. 43—46, twarda k.52—54. czyszczona k.60—62, parafina amerykańska w łuskach m. 45—48 loco Ro-terdam, czyszczona m. 52—54 loco port niemiecki.

Cerezyna. Naturalna k. 140—146, sorty cz3^szczone ■ k. 164-190.

Wosk ziemny: pop}⁷! słaby, punkt topi. 72/73° C k. 180—182 67/68° C k. 175-178 gorsze gatunki k. 110—120.

Nafta amerykańska loco Hamburg m. 6-80. za 50 kg. Popyt słaby.

Odlewarnia i fabryka maszyn

W. Podhorodecki i Spółka.

Lwów ul. Polna 1. 51.

(Stacya kolei elektrycznej, szkoła Konarskiego)

Odlewy surowe i apretowane, podług własnych lub nadesłanych modeli. Odlewy budowlane jak: rury wychodkowe, drzwiczki, ruszta i t. d., słupy do latarń i ogrodzenia. Części do browarów, gorzelń, młynów i tartaków. Wyrób i naprawa maszyn i narzędzi rolniczych.

1£ o U s !

Przegląd Górniczo-Hutniczy i

•N

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

Itl

Czasopismo poświęcone sprawom przemysłu górniczego i hutniczego (ze szczególnem uwzględnieniem przemysłu górniczego i hut- Ä niczego w Królestwie Polskiem).

Wychodzi I-go i 15-go każd. mieś. 0

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

Przedpłata (z przesyłką pocztową) rocznie rub. 12, półrocznie rub. 6, kwartalnie rub. 3.

Adres Redakcyi : Dąbrowa {gubernia Piotrkowska).

ceny znacznie zniżone

Cennik na żądanie.

Wydawca Stanisław Ciechanowski. Redaktor Mieczysław Grabiński.

2-3

W o k s!

PIERWSZE GALICYJSKIE

w Sanoliu.

wykonuje i ma na składzie gotowe:

Narzędzia wiertnicze. Kompletne i\yg-i wiertnicze. Kotły loliomoB»iłowe. Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości. Przyrządy do tychże do opalania ropą.

Maszyny parowe, fitury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. ëikaivki pożarne. Odlewy metalowe i żelazne.

Wozy cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczanego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wózki dla kolejek polowych i leśnych.

IJrządzenia kompletne ratine ryi nafty, parafiniarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrukcye żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przykorow i narzędzi wiertnlczycli ma Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwu, Lwów, Cliorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Poloku, Scliodnicy, Hory sławili.

jKA Zamówienia przyjmuje Dyrekeya fabryki w Sanoku, oraz Biuro Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. lia.

Na żądanie wysyła się odwrotnie kosztorysy i cenniki.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Redaktor R. Zaioziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“, pod zarządem J. Ziembińskiego.