NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 5-ego i 20-e^o.

Prenumerata tv-ynosi rocznie 12 łnoroon.

Komitet redakcyjny: Inż. Kl. Angerman, dr. Stefan Bartoszewicz, "Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Komana“.

Treść zeszytu 10.

Jeszcze o zawadnianin. Nap. Inż. H. Winkel. — Galicyjski i rumuński przemysł naftowy. — Spirytus i produkta naftowe, jako materyały do oświetlania i wytwarzania siły motorycznej. Nap. dr. Stefan Bartoszewicz. — Projekty nowych rafińeryj. — Listy naftowe. Nap. Julian Korski. — Motory gazowe

w wiertnictwie naftowem. — Kronika.

Jeszcze o zawadnianiu.

Kwestya zawadniania podziemnych pokładów nafty przez otwory wiertnicze stała się jedną z najważniejszych kwestyj ubocznych w kopalnictwie naftowem. Dlatego wobec znaczenia, jakie tej tak zwanej kwestyi zawadniania przypisują tak dla całego obszaru naftowego jakoteż dla poszczególnego przedsiębiorcy, z zadowoleniem przyjąć należy artykuły, traktujące tę sprawę w kilku ostatnich zeszytach „Nafty“.

Zapatrywanie, że przez otwory wiertnicze otrzymują wodę podziemne pokłady ropne, i tracą w ten sposób na wartości, jest tak powszechnem i przez wielu autorów dzie-lonem, że n. p. znalazło wstęp w umotywowaniu do noweli pruskiej ustawy górniczej, opracowanej w ostatnim czasie. Zapatrywanie to uzyska prawdopodobnie ustawową sankcyę i na tej podstawie wydane będą także odpowiednie rozporządzenia górniczo-policyjne.

Przypatrzmy się jednakże prawdziwości tego zapatrywania, a wtedy niejedno wyda nam się wątpliwem. Przy czytaniu artykułów na ten temat zawsze spotkamy w tej lub innej formie ustęp o „przychodzącej z powierzchni wodzie, która z wielkiem eiśnie-niem wtarga do szczelin zawierających ropę i zawadnia je“.

A cóż to za woda, która ma przychodzić z góry? Skąd ta woda nabrała swego wielkiego ciśnienia, działającego z góry w dół? To są pytania, na które długo nadaremnie czekalibyśmy. Ta woda tajemnicza, potrzebna jednak dla teoryi zawadniania, jest wielkością nieznaną, jest jeszcze tern x w toku dowodzenia.

Źe zawodnienie podziemnych pokładów ropnych jest możliwem, że może zachodzić i zdarza się, zgadzam się najzupełniej, tylko mojern zdaniem zawodnienie to wygląda całkiem odmiennie, jak ogólnie się przypuszcza. Ja rozróżniam kwestyę wodną i kwe-styę zawadniania. Kwestya wodna tyczy się głównie punktu, jak woda podziemna czyli głębinowa zachowuje się względem otworu wiertniczego. Otwór wiertniczy jest tak-samo jak kopalnia, tunel albo studnia, jamą, utworzoną sztucznie w łonie ziemi. Każdy górnik wie, że stworzona przezeń próżna jama przyciąga wodę z sąsiednich warstw, to znaczy, że otrzymuje on wodę kopalnianą z warstw, dochodzących do jego szybów i ganków podziemnych. To samo wiemy o tunelu, który także od przytykających warstw skalnych lub ziemnych odbiera wodę, odprowadzaną jako potoczek, również i studnia otrzymuje wodę od otaczającej ją ziemi. To-samo ma miejsce w otworze wiertniczym, i ten otrzy m uj e wodę z okolicznych warstw. Te wydrążenia ziemne, wliczając w nie otwory wiertnicze, działają na otaczające je warstwy odwadniając o.

Dochodzimy więc zaraz z początku do wyniku, przeciwnego poprzedniemu twierdzeniu, jakoby przez otwór wiertniczy wnikała woda w sąsiednie warstwy roponośne, jakoby więc otwór wiertniczy działał za wad ni a-jącó. Lecz idźmy dalej.

Przy wierceniu w głąb, a szczególnie przy wierceniu za wodą, przyczem ostatniej poświęca się szczególną uwagę, napotykamy warstwy wodonośne i warstwy suche. W suchych warstwach jak wiadomo możemy pracować wierceniem płuczkowem w ten sposób, że wpędzamy wodę do przewodów i pozwalamy jej wychodzić zewnątrz tychże albo wpuszczamy w rurowanie, zamknięte u góry i prowadzimy z powrotem przez przewód, lub nawet jak dawniej wtłaczamy wodę w dół przez rurowanie a zmuszamy ją do wypływania nazewnątrz rurowania.

We wszystkich trzech ewentualnościach, zwłaszcza w ostatniej, wprowadzamy wodę pod ciśnieniem w styczuość z ziemią, mimoto nie znika ta woda, bo wraca nam w tej samej ilości, w jakiej ją wtłoczyliśmy. A więc i w tych warunkach otwór wiertniczy nie działa zawadniająco.

Gdy napotkamy warstwę wodonośną, przewierciwszy nieprzepuszczalną górną warstwę, natenczas w otworze wiertniczym woda wystąpi na tym horyzoncie, który odpowiada ciśnieniu, panującemu w danej warstwie wodonośnej. Jeżeli ten horyzont leży powyżej punktu rozpoczęcia wiercenia, wtedy otrzymamy studnię artezyjską, jeżeli nie sięga tej wysokości, wtedy wystąpi w otworze. Celem zbadania, czy warstwa wodonośna jest silna, robimy wtedy znany eksperyment, wpuszczając nagle do otworu wiertniczego możliwie wielką ilość wody. Jeżeli warstwa wsączy w siebie tę wodę, czyli jeżeli horyzont pozostanie tensara, wiemy, że będziemy mogli trwale otrzymywać z tej warstwy w jednostce czasu tyle wody, ile wpuściliśmy.

Gdy wiercimy dalej, przebijając także warstwę nieprzepuszczalną, leżącą poniżej warstwy wodonośnej, horyzont przecie pozostaje, to znaczy, woda nie uchodzi w głąb. Zarurowawszy warstwę wodonośną, możemy pod nią znowu użyć płuczki, podczas gdy w warstwę wodonośną płuczka nasza taksamo wsiąka, jak woda wpuszczona.

Z przedstawionego zachowania się warstwy wodonośnej można wysnuć różne wnioski. Po pierwsze, otwór wiertniczy podobnie jak artezyjska studnia działa na warstwę o d-wadniająco. Po drugie W warstwie wodonośnej panuje ciśnienie, działające w kierunku z dołu do góry. Ciśnienie to każe wodzie występować ku powierzchni, lecz nie w głąb. Po trzecie otwór wiertniczy może absorbować wodę, działa więc napozór za-wadniająco; zawodnienie to odnosi się jednak nie do ziemi, lecz do warstwy wodonośnej, która wsiąka w siebie przypływającą wodę.

Taką absorbcyę bez widocznego zwiększenia objętości (która uwidocznia się w równomiernym horyzoncie) znamy w naturze także gdzieindziej. Jako największy przykład wymienić tu należy morze, poziom którego, mimo kontynentalnych dopływów, nigdy się nie zmienia, a dalej znane w górach, także w nizinach, jeziora, nawet bezodpływowe, które nawet przy obfitszych przypływach, jak w czasie topnienia śniegów, lub po silnych opadach, nie zmieniają swego poziomu.

Opuszczone kopalnie idą, jak wiadomo, pod wodę. Wymieniona już wprzód przypływająca woda, którą podczas ruchu kopalni się wypompowuje, po zastanowieniu robót zalewa wszystkie chodniki i podobnie jak w otworze wiertniczym ustawia się w pewnym horyzoncie, odpowiadającym ciśnieniu przebitej warstwy wodonośnej. Jeżeli, jak może zdarzać się w górzystym terenie, pod tym horyzontem występuje sztolnia, wtedy wypływa zeń trwale potoczek. Jest to przecie pewny znak, że w takiej kopalni nagromadzona ilość wody, mimo znacznego ciśnienia hydrostatycznego, n i e znika w pokładach, zaś kierunek, w którym woda płynie, nie jest z góry na dół, lecz przeciwnie z dołu do gó-

pujący:

ry, podobnie jak w otworze wiertniczym, gdyż woda odpływa górą.

Do wyjaśnienia kwestyj o nawodnianiu i odwadnianiu nie potrzebujemy nawet wniknąć w głąb ziemi, bo juz na powierzchni mamy dotyczące przykłady.

Jest faktem powszechnie znanym, źe przy wykonywaniu prac melioracyjnych nie przedstawia wielkich trudności odwodnienie pewnego kraju, natomiast tern większe — nawodnienie. Odwodnić można na poczekaniu przez system rowów odprowadzających, i przy-tem wykonać głębokie rowy pod powierzchnią ziemi, jeżeli w miejsce rowów przychodzi drenowanie. Nawodnienie czyli zwilżenie da się szybko przeprowadzić przez to, że wodę rozprowadzamy siecią płytkich rowów, możliwie gęsto rozgałęzioną, wzbieramy ją i dajemy przelać się przez brzegi rowów. Jeżeli rozchodzi się o intenzywne nawodnienie, jak n. p. pod uprawę ryżu, zatapiamy pola poprostu pod wodę. Podziemne nawodnienie nie jest m o ź 1 i w e m, a to ma doniosłość w mojej obecnej argumen-tacyi.

Nadziemne urządzenie odwadniające w danym wypadku przez zatamowanie i wezbranie da się użyć do zlewania pola, nie zaś urządzenie drenowania. Zatkajmy rury wypływowe i wpuśćmy z wyżej leżącego końca wodę do systemu drenówek, to woda pozostanie w rurach, lecz nie wejdzie w ziemię i nie nawodni jej. Gdybyśmy zaś wywarli nacisk na wodę, wtedy wynik byłby nastę-

Do podziemnej sieci rur drenarskich podobną jest, tylko w zamknięciu, sieć rur miejskiego wodociągu, w którym krąży wielka ilość wody pod całkiem znaeznem ciśnieniem. Jeżeli taki wodociąg staje się w jed-nem miejscu nieszczelnym, powiedzmy przez pęknięcie rury, mielibyśmy warunki do przychodzących „z góry“ ilości wody, które mogłyby wniknąć w ziemię w dół. Niejeden zapewne widział katastrofę pęknięcia rury wodociągowej. I jak się zachowuje zawodniona woda? Z największą szybkością i siłą toruje sobie drogę ku powierzchni ziemi, aby tam spłynąć według prawa ciężkości na niżej położone miejsca. Do wnętrza ziemi ani jeden atom uwolnionej wody nie wnika, pod wpływem prawa ciężkości. Kierunek ruchu wody także w tym wypadku nie idzie w dół ani w bok, lecz tylko z dołu do góry.

Rura drenarska lub wodociągowa da się porównać z otworem wiertniczym. Tak-samo jak nieszczelna rura drenarska i otwór wiertniczy, rurowany nieszczelnie, wpłynie odwadniająco na otoczenie, nie prowadząc dalej uzbieranej wody i nie pozwalając jej zniknąć w podziemiu.

Czytelnik nie uprzedzony uzna, źe wszystkie przytoczone tu przykłady są prostymi faktami, bez zaciemniających przypuszczeń, faktami, obserwowanymi i znan} mi oddawna.

Z tych powodów przychodzę do wniosku, źe szukana wielkość x równa się zeru. to znaczy, źe woda z góry przychodząca, która z wielkiem ciśnieniem może wtargnąć w szczeliny naftowe, wcale nie istnieje!

Mimo tego ujemnego rezultatu nie przeczę jednak możliwości, przedtem wyrażonej, źe pokłady ropne mogą zostać zawodnione. Jak to zawodnienie roznmię, postaram się wyjaśnić poniżej.

Przyłączam się w tym celu do przypuszczenia, jakie zrobił geolog rosyjski A. Iwanow w rozprawie o występywaniu ropy na wyspie Czeleken*). Iwanow w przeciwieństwie do rozpowszechnionego w kołach geologów naftowych na Kaukazie zapatrywania, źe ropa jako organiczny wytwór może występować tylko w pewnych warstwach for-macyi trzeciorzędnej, [przychodzi mianowicie na podstawie swych kilkoletnich badań obszarów naftowych na wyspie Czeleken do przekonania, źe ropa, jako w swej istocie niezbadany jeszcze wytwór anorganiczny, występuje z nieznanych dotychczas głębin ziemi pod ciśnieniem, z kierunkiem ruchu z dołu do góry. Ze dalej występywanie to, o ile odnosi się do powierzchni ziemi, związane jest z tektonicznemi szczelinami, w których może się podnosić. Wnioskując dalej logicznie, Iwanow przyjmuje, źe we wnętrzu

*) „Nieftiannoje Dieło“, Baku, 1903, 6 i 7.

Jeżeli 1. także

ciśnienie, poi którem stoi ropa, musi być większe, niż bliżej powierzchni.

Ponieważ szczeliny tektoniczne w drodze swojej ku powierzchni mijają warstwy przepuszczalne i nieprzepuszczalne, zatem ropa ma sposobność wniknięcia w przepuszczalne i musi w następstwie, odpowiednio do wspomnianych warunków ciśnienia, w niższych przepuszczalnych warstwach być więcej ropy, jak w górnych. W takim razie, według Iwanowa, daje się ponad szczeliną tektoniczną AS (fig. 1.) skonstruować równoramienny trójkąt, którego szczyt leży w A, zaś długość podstawy BC jest nieznaną.

i woda posunie się ku szczelinie, krótko po otworze wiertniczym nr. otwór nr. 2. dotrze do warstwy I., wtedy zajdzie jeszcze większe zachwianie równowagi, i nr. 2. otrzymywać będzie tylko wodę. Według dzisiejszych zapatrywań w tym wypadku szyb nr. 2 zawodnił wskutek złego rurowania szyb nr. 1. W warstwie II. zajdzie tosamo, jeżeli nr. 1. zostanie pogłębiony wcześniej a nr. 2. później. Po prawej stronie szczeliny szyb nr. 1. byłby długo produktywnym, nr. 2. króciej, a nr. 3. od samego początku skarżyłby się na dwa pierwsze, że zawodniły warstwy I. i II.

B» *

13»»

Ponieważ w rzeczywistości ma się do czynienia nie z powierzchniami, lecz z ciałami, dlatego w fig. 2. daję szkic kompleksu warstw w trzech dy mensy ach.

•''J Aä-

ji*

Fig 1.

Ramiona AB i AC zamykałyby natenczas końcowe punkty, do których ropa w poszczególnych warstwach może dotrzeć.

Połączywszy to przypuszczenie Iwanowa z tem, co powyżej rzekło się o warstwach wodonośnych, i przypuściwszy dalej, że warstwy, które tak są porowate, iż wpuszczają naftę, mogą także zawierać wodę, oraz że porowate warstwy oddzielone są od góry i od dołu warstwami nieprzepuszczalnemi, dojdziemy do wniosków następujących.

W każdej poszczególnej porowatej warstwie przeciwdziała ciśnieniu ropy w prawo i lewo, jak zaznaczono w rysunku, ciśnienie wody, i te dwa ciśnienia równoważą się w pewnem oddaleniu od szczeliny. Fig. 1. przyjmuje, że te punkty równoważności schodzą sie z liniami ciśnienia nafty.

Ł    C    *

Jeżeli po lewej stronie szczeliny będziemy wiercili otwór nr. 1, natrafi tenże naftę w warstwie I. Wskutek eksploatacyi nafty jednak równowaga zostaje zachwianą

Fig. 2.

Na polu wierceń po prawej stronie szczeliny otwory wiertnicze mają układ równo-bieżny do szczeliny, wszystkie dawałyby trwale pomyślne rezultaty. Powiedzianoby o tych wierceniach, że bez wyjątku zostały dobrze zarurowane. Leżące po lewej stronie otwory wiertnicze natomiast znajdowałyby się w warunkach poprzednio omawianych, wystąpiłyby wzajemne skargi o niedostateczne rurowanie i tem spowodowane zawodnienie, choćby nawet ostatnie wiercenia były lepiej rurowane, niż pierwsze.

Jeżeli powyżej przedstawiłem, że otwór wiertniczy nie zawadnia ani warstwy ropnej, ani też nie przysporzy wody sąsiedniemu otsvorowi, nie myślę tem twierdzić, że rurowanie wogóle jest zbędne.

przy naleźytem

Każdy wiercony otwór ma swój cel. Czy cel ten polega tylko na poznaniu przewierconych warstw, czy na dobywaniu wody lub ropy, w każdym razie warunki szkodliwe celowi muszą byó usunięte. Jeżeli chcemy uwierció wodę mineralną, przeszkadza nam słodka, jeżeli przeciwnie pragniemy otrzymać wodę słodką, przeszkadza mineralna, gdy zaś mamy zamiar dobywania ropy, niepożądaną jest woda. W ostatnim wypadku zaś możemy przeszkadzającą nam wodę odciąć i trzymać zdała od szybu tylko dobrem zarurowaniem.

Rurowanie otworu wiertniczego, bądźto dla wstrzymania wody, bądź uniknięcia zasypów, leży tylko we własnym interesie. Tylko samego siebie, nigdy zaś sąsiada nie poszkoduje się przez niedostatecznie rurowany otwór wiertniczy, gdyż jak powiedziałem, każdy otwór odwadnia otaczające pokłady; nigdy z naszego szybu, napełnionego wodą, ostatnia nie wnika przez ewentualnie przepuszczające rury do terenu.

Jeżeli ponad pokładem ropnym zaruru-jemy wszystkie wyżej położone warstwy wodonośne, możliwie szczelnie, i zejdziemy do ropy z zamkniętym szeregiem rur, możemy być pewni, że tylko to otrzymamy do otworu, co znajduje się w tej warstwie; że nie zawsze musi to być ropa, lecz możliwą jest i woda, nie jest wykluczonem na podstawie zrobionego poprzednio przypuszczenia, wykluczonem jest jednak, aby niepowodzenie przypisywać można niedostatecznemu rurowaniu sąsiednich szybów.

Inż. H. Winkel.

Galicyjski i rumuński przemysł naftowy.

W numerze 8-mym tego pisma zestawiliśmy naumyślnie dwa rażąco sprzeczne głosy o naszym i rumuńskim przemyśle naftowym, w tym celu, ponieważ przecenianie ostatniego a obniżanie pierwszego stało się poprostu regułą. Wszędzie, gdzie tylko spotkamy się w prasie z zapatrywaniami na jeden i drugi przemysł, zawsze mówi się z zachwytem o przemyśle rumuńskim a ze skep-tycznym krytycyzmem o galicyjskim. Mówi się prawie zawsze o „nadzwyczajnem bogactwie i zdolności rozwoju rumuńskich pól naftowych“, obok tego o ogramczonem występy wani u nafty w Galicyi i możliwości, ba nawet prawdopodobieństwie rychłego wyczerpania się jej. Z takiemi zapatrywaniami spotykamy się nietylko w prasie niemieckiej, uprzedzonej do nas z góry, lecz nawet w prasie wiedeńskiej. Łatwo zrozumieć, jeżeli prasa miejscowa w chęci przedstawienia w jaknaj-korzystniejszem świetle zjawisk rozgrywających się w państwie, przedstawia je w świetle zbyt różowem, dlatego też pojmujemy stanowisko prasy rumuńskiej. Trudniej wytłumaczyć stanowisko prasy, gdy ona rzuca fałszywe światło na przemysł, który przynosi państwu milionowe zyski, poparciu przez rząd i opinię publiczną, która ujawnia się w prasie, przynosiłby jeszcze większe zyski państwu, gdy ta prasa znaczenie zjawisk na polu danego przemysłu chce obniżyć — nie wchodzimy już w to — świadomie lub nieświadomie. Takie opinie przedostają się następnie za granicę i tam ulegają dalszemu zniekształceniu w ujemnym dla naszego przemysłu sensie, tak iż wreszcie musi on zostać za granicą zdyskredytowanym w większym lub mniejszym stopniu. Wogóle zauważyć da się fakt, że szerokie masy muszą wszelkie wrażenia odebrać w jaskraw-szem oświetleniu, aby osądzić je właściwie. Dodatnie strony zawsze muszą im być odmalowane lepiej, ujemne gorzej, aby publiczna opinia wyrobiła sobie o nich możliwie słuszne pojęcie. Wystarcza nawet mimowolny, niedopowiedziany brak przekonania, aby opinia publiczna odniosła wrażenie mniej korzystne o danej rzeczy. Nie potrzeba wyraźnej nagany, aby coś wydawało się na-gannem, bo brak pochwały sprawia często taki sam skutek. A w tern położeniu właśnie znajduje się nasz przemysł naftowy wobec prasy austryackiej. Nic dziwnego więc, że im dalej, tern silniej odbijają się tony ujemne w przeciwstawieniu naszego —- w samej rzeczy potężnego i żywotnego — przemysłu naftowego, i zagranicą pozostaje tylko słaby cień tego, co jest. Niewielu zaś obcych kapitalistów, którzy na ogół mają żywy interes dla przemysłu naftowego, dają sobie czas i trud, aby przekonać się osobiście o stanie

rzeczy na miejscu, lecz powodują się publiczną opinią, w naszych czasach pociąga tylko to, co jest głoszonem z wielką reklamą; dla skromnych fiołków niema zrozumienia w wielkim rozgardyaszu światowym.

odpowiednie wyzyskanie naszych produktów naftowych wymaga dużo, bardzo dużo kapitałów, i źe byłoby wskazanem, abyśmy z tym darem oraz z ryzykiem bądź co bądź zeń wynikającem, podzielili się z innymi.

W tych warunkach, gdzie są takie namacalne rezultaty, należałoby sądzió, źe obcy kapitał, który wygląda tylko za zyskami, nie ma nic pilniejszego do roboty, jak rzucenie się na tak korzystną sposobność. Bynajmniej ! Nasi sąsiedzi Rumuni dzięki swej zręczności w podobnych sprawach ubiegli nas i wyłapują nam z przed nosa łaknące nafty kapitały, aby wzmocnieni przez nie robić nam konkurencyę już teraz, a jeszcze więcej na przyszłość.

Co innego w Rumunii. Tam umiano bid głośno w bęben reklamy, a rząd z całych sił dopomagał w obudzeniu zainteresowania światowych kapitalistów dla przemysłu naftowego. Rezultat nie zawiódł. Zagraniczna opinia zwróciła uwagę na bogactwa naftowe Rumunii i ze wszech stron płyną kapitały celem wyzyskania tych bogactw.

Musimy jednak przyznać, źe sami ponosimy winę, ponieważ nigdy nie umieliśmy lub powodując się innymi motywami naumyślnie nie chcieliśmy przynęcić wielkiego kapitału. Znamiennem jest tu naprzykład dla tej polityki nasze stanowisko względem Ame-rykaninów, w porównaniu do Rumunii.

Z okazyi wypracowania nowej ustawy górniczej w Rumunii zestawiono także ilośó kapitałów, przeważnie obcego pochodzenia, które włożono w rumuński przemysł naftowy.

Jest wprawdzie publiczną tajemnicą, źe eksperci amerykańscy w swoim czasie nie wydali pochlebnego orzeczenia o Galicyi, jako przedmiocie spekulacyi naftowej, podczas gdy właściwie z Rumunii nie można ich się pozbyć, mimo iż , rząd tamtejszy, dając posłuch kapitałom niemieckim, odwrócił się od nich niedwuznacznie. Nie przesądzając naogół fachowości ekspertów Standard trustu musimy jednak bardzo zakwestyonować ich nieomylność w tym wypadku, zwłaszcza źe od tego czasu zebrał się tak obfity materyał, źe na podstawie takowego nie możemy sobie odmówić przyjemności sprostowania ich fałszywego sądu o znaczeniu rumuńskich i naszych pól naftowych. Czynimy to głównie w tym celu, aby raz porównać sprawność naszej i rumuńskiej produkcyi naftowej i wyrównać poniekąd optymizm z jednej i pesymizm z drugiej strony.

Przy zestawieniu tem użyjemy tylko cyfr i to tylko tych, które mają wartość dla osądzenia tej kwestyi.

Rumunia miała w ostatnich 10 latach

Pokazało się przytem, że w przemyśle tym ulokowano 124,000.000 franków, według urzędowej statystyki, zaś według innych wer-syj 150 do 160 milionów. Najpierw zaangażowali się tam Anglicy i Szwajcarowie, potem Holandczycy, znów Anglicy, Austryacy i Węgrzy, następnie w małej części Francuzi i Belgowie, w jeszcze mniejszej sami Rumuni,

W końcu Niemcy, zaś najnowszy i najobfitszy przypływ kapitałów odbywa się, jak wiadomo, pod flagą niemiecką. U nas wprawdzie takiej statystyki jeszcze niema, lecz widocz-nem jest, źe nie potrafilibyśmy wykazać się podobnymi sukcesami. W galicyjskim przemyśle naftowym kapitał obcy ani w minimalnej części nie znalazł tego ulokowania, jak w rumuńskim, i z wyjątkiem — niezbyt wydatnego ostatecznie udziału Banku niemieckiego w Tow. ,,Schodnica“ — równał się zeru. Różnobarwne szeregi wielojęzycznej armii kapitalistów ominęły nas, dążąc do Rumunii, aby tam wysypaó swe zapasy złota.

To wreszcie nie stanowiłoby powodu narzekań. Jak długo przemysł nasz nie miał sił do zerwania więzów, jakie nałożyły nań granice monarchii, tak długo należało nam się tylko cieszyó, źe cały owoc pracy płynący z dobywania zapasów nafty, szedł w nasze kieszenie. Stosunki jednak zmieniły się, coraz dobitniej okazywało się, źe natura tak obficie pobłogosławiła nas na tym punkcie, iż dużo możemy odstąpió innym. Pokazało następującą produkcyę ropy: się, źe racyonalna eksploatacya, a co więcej

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1901

1902

1903

64.530 ton 76.000 „ 80.000 „ 110.000 „ 180.000 „ 250.000 „ 250.000 ,, 270.000 „ 310.000 „ 384.303 „

Galicya natomiast:

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1901

1902

1903

132.000 ton 214.800 „ 339.765 „ 309.626 „ 323.142 „ 321.681 „ 326.334 „ 452.200 „ 576.060 „ 727.971 „

Porównując przyrost produkcyi w tych 10 latach od r. 1894 do 1903, otrzymamy tak dla Galicyi jak i Rumunii prawie taką-samą progresyę. Pokazuje się, że obie wzrosły o okrągło 600 proc., lecz galicyjska w całym prawie okresie wynosiła dwa razy tyle co rumuńska. Cyfry te same dobitnie świadczą o pierwszeństwie galicyjskich pól naftowych nad rumuńskiemi.

Tosamo okazuje się, jeżeli uwzględnimy wydatność niektórych uprzywilejowanych kopalń i poszczególnych szybów. Ta metoda zwłaszcza nadaje się do porównania, gdyż także gdzieindziej, n. p. w Ameryce, a spe-cyalnie w Rosyi, produkeya naftowa zawdzięcza swój ogromny rozwój tylko spe-cyalnie uprzywilejowanym terenom naftowym.

(Dok. nast.)

Spirytus i produkta naftowe,

jako materyały do oświetlania i wytwarzania siły motorycznej.

(Dokończenie.)

Wogóle motory spirytusowe, benzynowe i naftowe mają bardzo dużo wspólnych cech, wobec czego można je połączyć w jedną grupę tak zwanych „motorów z płynnym ma-teryałem opałowym“. Obecne motory spirytusowe zaliczane są do typu czterotempo-wych. Praca w nich odbywa się w następujący sposób: przy ruchu tłoka od punktu martwego naprzód cylinder napełnia się powietrzem i gazami spirytusowymi, przy odwrotnym ruchu tłok komprymuje tę mieszaninę i w chwili gdy tłok dochodzi do drugiego martwego punktu, mieszanina ta zapala się iskrą elektryczną. Wydzielające się ciepło i gazy spalenia, wywiązując wielkie ciśnienie, posuwają tłok naprzód z taką siłą, że on wprowadza w ruch obrotowy walec maszyny. Przy następnym czwartym ruchu tłok wyrzuca z cylindra przez boczny otwór z klapą gazy spalenia, potem rozpoczyna się praca nanowo w tym samym porządku. W ten sposób przy czterech ruchach tłoka tylko przy trzecim ruchu odbywa się właściwa praca; inne trzy ruchy tłoka potrzebne są do wciągania, komprymowania i wytłaczania zawartości cylindra, przezoo naturalnie część pracy zostaje straconą.

Integralną część motorów stanowi wy-twarzacz pary spirytusowej ; on wstawia się do przewodu powietrznego i przy wciąganiu powietrza przez tłok do cylindra oddaje oznaczoną ilość rozpylonego spirytusu do rury ssącej, skąd ta ilość razem zę strumieniem powietrza dostaje się do cylindra, tam jest komprymowaną i zapala się zapomocą iskry elektrycznej. Wskutek wysokiej temperatury pozostającej w cylindrze zachodzi potrzeba chłodzenia go. W tym celu cylinder ma podwójne ściany i pomiędzy niemi cyrkuluje woda. Ochładzanie cylindra jest konieczne, gdyż w przeciwnym razie smary używane przy motorach mogą się ulatniać i ruch cylindra byłby utrudniony przez silniejsze tarcie.

Chłodzenie cylindra zapomocą wody jest dwojakiego rodzaju: 1. albo woda cyr-zapalna mieszanina w tych motorach tworzy kuluje ciągle pomiędzy ściankami cylindra się przez nasycanie powietrza gazami spiry- z jednej strony wpływając, z drugiej wypły-tusowymi, tak jak w motorach benzynowych wająe, lub też — 2. wodę pomiędzy ścian-i naftowych.

Jako siła motoryczna, spirytus jest używany w tak zwanych motorach gazowych,

kami cylindra utrzymuje się stale, tak iż ona

18% ciepła 20-21,, „ 30-33,,    „

Spirytus 7-3 fen.

Benzyna

za-

Ta ostatnia kwestya jest jednak jeszcze otwartą; profesor Glasenapp na podstawie swoich spostrzeżeń jest wręcz przeciwnego zdania, a szczególniej przy oświetleniu spi-rytusowem.

526

nawet częściowo paruje, Drugi sposób, jak doświadczenie wskazuje, jest właściwszym; wyływa on na mniejsze zużycie spirytusu,’ upraszcza konstrukcyę motoru i zmniejsza ilość wody potrzebnej do chłodzenia. Przy pierwszych doświadczeniach ze spirytusowymi motorami bardzo było trudno zamienić spirytus w parę; benzynę i naftę o wiele łatwiej jest rozpylić i mięszaninę zapalić. Lecz właśnie ta trudność zapalenia spirytusu, uważana początkowo za wadę, okazała się jedną z największych zalet, gdyż ta właściwość spirytusu daje możność większego komprymowania mięszaniny pary spirytusowej z powietrzem, przez co następuje lepsze zużytkowanie ciepła.

Motory naftowe zuźytkowują „    benzynowe    „

„    spirytusowe    „

Pod względem więc zużytkowania ciepła motory spirytusowe przewyższają wszelkie inne motory z wyjątkiem motorów Diesla.

Te ostatnie zuźytkowują prawie taką samą ilość ciepła, jak motory spirytusowe i mają dużo innych zalet, przedewszystkiem posiadają małe rozmiary    i pracują    przy    ciśnieniu    w cylindrze    do    35 atmosfer,    a    na

stępnie dadzą się zastosować do wszelkiego rodzaju płynnego paliwa; można do nich stosować benzynę, naftę, a także rozmaite gatunki ropy amerykańskiej, galicyjskiej i rosyjskiej lub nawet odpadki naftowe przy od-powiedniem rozcieńczeniu lżejszymi produktami naftowymi. Wadę motorów Diesla stanowi tylko to, że zuźytkowują one za dużo smarów, lecz przy możności regulowania smarów wada ta nie jest tak wielką.

Profesor Meyer obliczał koszta motoru spirytusowego, benzynowego i naftowego na godzinę i na jednostkę siły. W Niemczech koszta te przedstawiają się w sposób nastę-pujący:

Nafta

7-3—7-6 fen. 7 1 fen.

Takie rezultaty prof. Meyer otrzymał przy badaniu 3 rozmaitych motorów we fabryce Ottona Deutza koło Kolonii.

W Rosyi przy uwzględnieniu, że do motorów nafta wolna będzie od podatku kon-

sumcyjnego, koszta przy spirytusie będą większe niź przy nafcie. Jednakowe prawie koszta w Niemczech motoru spirytusowego i naftowego spowodowane są głównie tą własnością spirytusu, o czemjuź wspominaliśmy, ze para spirytusowa wraz z powietrzem daje się lepiej komprymować, niź para naftowa i benzynowa, przez co następuje lepsze zużytkowanie ciepła; faktycznie jednak wytworzenie jednostki ciepła ze spirytusu jest kosztowniejsze, niź nafty lub benzyny. Według |i>rof. Meyera wytworzenie 1.000 kaloryj pomocą spirytusu kosztuje 3*64—3’74 feni-gów, zapomocą benzyny 2⁻34 fenigów i nafty 244 fenigów. Za użyciem motorów spirytusowych, tak samo jak i przy oświetlaniu spi-rytusowem, przemawiają nie tyle względy ekonomiczne nawet w Niemczech, ile względy hygieniczne. Motory spirytusowe pracują bez zapachu, co jest szczególnie ważnem przy automobilach, powtóre według zdania berlińskiego inżyniera K. Fermana wielką zaletę motorów spirytusowych stanowi ich bezpieczeństwo wskutek trudnej zapalności spirytusu.

Inżynier Ferman jest zdania, że o zastąpieniu parowych maszyn w większych fabrykach przez motory spirytusowe nie może być mowy; motory spirytusowe mogą jednak być bardzo przydatne w mniejszym przemyśle i w gospodarstwie rolnem przy lokomobilach, a także przy lokomotywach i automobilach. Zdanie to potwierdza statystyka niemiecka, a mianowicie cyfry zebrane przez „Centrale für Spiritusverwertung“ z 1. października 1903 roku.

Z ogólnej liczby 1.146 motorów spirytusowych pracujących w Niemczech, rodzaje ich zastosowania były następujące:

przy lokomobilach „ maszynach stałych 553 „ lokomotywach „ statkach „ automobilach

średnia siła 7-8 HP

>•

no-

Dość znaczne rozpowszechnienie motorów spirytusowych przy lokomobilach w Niemczech jest zjawiskiem znaczącem, lecz zdaniem pana Rakuzina jest to zjawisko więcej przypadkowe, wywołane dążeniem zastosowania nadmiaru spirytusu do celów technicznych. Specyalnie w rolnictwie w innych krajach, jak n. p. na południu Rosyi o wiele tańszym materyałem opałowym od spirytusu i nafty jest Słoma, wartość której jest tam prawie równa zeru; tam więc ten rodzaj opału, jako źródło siły motorycznej, jest najodpowiedniejszy.

Artykuł swój pan Rakuzin kończy uwagą, źe zastosowanie spirytusu do celów technicznych nie może mieć ogólnego i absolutnego znaczenia, lecz tylko lokalne, zależne od rozmiarów pojedyńczego gospodarstwa lub przedsiębiorstwa. To jednak wcale nie zmniejsza doniosłości wynalazków i pracy na tern polu i postęp w tym kierunku jest pożądany. W Rosyi, obfitującej w źródła naftowe, na polu zastosowania rozmaitych produktów naftowych pracowano i zrobiono bardzo wiele; z odpadkami naftowymi u. p. zrobiono bardzo ciekawe doświadczenia przy fabrykacyi sody sposobem Leblanca, by zastąpić nimi część węgla i wszystko to tylko świadczy o ciągłem dążeniu ludzkiego ducha do postępu.

Dr. Stefan Bartoszewicz.

Projekty nowych rafineryj.

Liczne, od miesięcy obiegające pogłoski, źe wielcy handlarze nafty, wiedeńscy czy czescy, pod przewodnictwem pewnej firmy libereckiej mają zamiar wybudowania nowych rafineryj, brano sobie zawsze lekko. Natomiast projekt ten zasługuje na pełną uwagę. Wiedeńskie pisma przynoszą wiadomość, że Towarzystwo Vacuum Oil Company (Wiedeń-Budapeszt) zamierza postawić w Austryi rafineryę nafty, zaś na Węgrzech fabrykę smarów. W tym celu uchwalono już podwyższenie kapitału akcyjnego z 200.000 na 3 miliony koron. Towarzystwo dotychczas trudniło się tylko sprzedażą smarów, wyrabianych w głównej siedzibie tego amerykańskiego przedsiębiorstwa, w Rochester, lecz od dłuższego już czasu, wobec zamierzonego podwyższenia cła, nosi się z myślą wyrabiania tych produktów w samej Austryi. Ponieważ oleje smarowe uzyskuje się z odpadków przy rafinowaniu nafty, więc Towarzystwo chce wybudować także rafineryę i już sobie zapewniło grunt pod nią, jak słychać w pobliżu Dziedzic na Ślązku austr., gdzie jak wiadomo stoi rafinerya „Schodnicyli. Twierdzą też, źe Vacuum Oil Company zapewniło sobie już także potrzebną ilość ropy, a względem maszynowego urządzenia fabryki toczą się rokowania. Fabryka ma wejść w ruch w przeciągu 9 miesięcy lub jednego roku. Nowe akcye mają być rozdzielone w lwiej części między dawnych ^akcyonaryu-szów w Ameryce. Zapewniają, iż Standard tiust, z którym istnieje zapewne styczność handlowa, lecz który nie ma ingerencyi na interes Tow. Vacuum Oil, stoi zdała od tego projektu, i tenże wynikł li tylko z potrzeb handlowych samego towarzystwa. Mimoto wobec bliskich stosunków przedsiębiorstwa ze Standard trustem w kołach interesentów naftowych przeważa powszechne zdanie, źe trust bynajmniej nie stoi zdała od projektu, a dalej, źe kartel naftowy po wykończeniu nowej fabryki będzie wystawiony na ciężką próbę. Skądinąd sądzą, źe Vacuum Oil Company swoim planem chce tylko wymusić na rafinerach koncesye w dostawie odpadków, a potem wcale nie przedsięweźmie budowy rafineryi. Oleje smarowe marki Vacuum stoją jak wiadomo w cenie znacznie wyżej jak austryackie. Są też głosy, źe nadwartość amerykańskich olejów smarowych zawisła mniej od sposobu ich fabrykacyi, który przecie także i w austryackich większych fabrykach jest w użyciu, lecz od chemicznego składu surowca, zatem produkty, jakie Vacuum Oil Company tutaj ewentualnie osiągnie, nie będą miały tej wysokiej ceny.

Z drugiej strony — pisze inny organ — miarodajne koła widzą w rzekomym planie budowy nowych rafineryj głównie tylko chęć wywarcia nacisku na kartel, aby obrobić go dla kilkakrotnie odrzuconych życzeń Standard trustu. Z tego wychodząc rzeczone koła nie biorą na seryo projektu budowy

NAFTA

O'

dojrzałej rozwagi i konsekwentnie dąży do rozbicia kartelu naftowego. Amerykanie stoją teraz wobec poważnie przygotowującej się akcyi eksportowej do Niemiec z możliwem oparciem o banki niemieckie, dążące ze swej strony również do ujęcia w swoje ręce zaopatrywania Niemiec w naftę, są więc zaniepokojeni w swojej preponderaneyi na rynkach niemieckich i starają się wszelkiemi możliwemi środkami temu przeszkodzić. Tylko w tym celu amerykańscy handlarze obniżyli w Hamburgu cenę nafty z 8' 10 na 7‘30 marek, bo nie da się to umotywować wcale stosunkami produkcyi w Ameryce; mogli to uczynić tem snadniej bez większej straty, ponieważ sezon zimowy się skończył i znaczniejsze zakupna już nie nastąpią, zaś z drugiej strony wzmagająca się produkcya galicyjska i rumuńska musi na tem obniżeniu w większym stopniu ucierpieć, dla braku na leżytego zorganizowania. Amerykanie od dawna zwykli osiągać wielkie cele małemi stosunkowo ofiarami, i tem tylko tłumaczą się ich niezmierne sukcesy materyalne. Tak też i w tym wypadku: Obniżyli cenę produktów, gdy takowe mają niewielki zbyt i projektują równocześnie przedmiot walki —rafinerye — w Austro-Węgrzech, w warunkach minimalnego ryzyka. Rafinerya w monarchii, która tylko pracowałaby na eksport, osiągnęłaby bardzo mierne zyski, w pewnych warunkach nawet żadne. Dlatego Amerykanie kombinują rafinerye eksportową w połączeniu z fabryką olejów smarowych, pozostawiając wykonanie projektu firmie, renomowanej w ostatnio wymienionym dziale. Vacuum Oil Company zapewne potrafiłaby uczynić fabrykacyę olejów smarowych tak rentowną, iżby całe przedsiębiorstwo znakomicie prosperowało.

Obok tego rafinerya ta, inspirowana przez Standard trust, byłaby klinem, który ma rozsadzić budowę i tak niezbyt silnego kartelu naftowego. Trzeba więc przyznać, że cały plan jest dobrze obmyślony, jak wogóle Standard posiada w swoim arsenale mnóstwo niebezpiecznych środków, aby warować swoje panowanie wszędzie tam, gdzie tego wymaga interes.

wych rafineryj, mimo iż Vacuum Oil Company na swojem niedawno odbytem walnem zgromadzeniu powzięła uchwałę powiększenia swego kapitału akcyjnego z 200.000 na 3 miliony koron. Przedewszystkiem bowiem, co daje do myślenia, nasuwa się trudność, skąd wziąć potrzebny surowiec, bo wszyscy poważni producenci zobowiązali się, dawać całą swoją produkcyę „Petrolei“, która ze swej strony znowu tylko należącym do kartelu ra-fineryom dostarcza ropy. Wobec tego myśl wybudowania nowej wielkiej rafineryi, która nie znalazłaby dostatecznej ilości surowca, wydaje się nieprawdopodobną, i przypuszczenie, że rozchodzi się tu jedynie o wywarcie nacisku na kartel, zyskuje na prawdopodobieństwie.

Z tego wszystkiego jednak wyczytać można, iż kwestye, będące obecnie na porządku dziennym w przemyśle naftowym, stoją w bezpośrednim związku z organizacyą eksportu, która przedewszystkiem wymaga uregulowania. Toteż rafinerye w najbliższym czasie mają się naradzić nad uruchomieniem Towarzystwa eksportowego, dla którego już dawno poczyniono wstępne kroki. Wtedy także kwestya eksportu do Niemiec zostanie wreszcie rozwiązaną. Na ogół w miarodajnych kołach przeważa wciąż zdanie, że eksport ten powinien odbywać się samodzielnie, chociaż coraz głośniej przebijają się także głosy za wspólnem postępowaniem z Bankiem niemieckim, i w tym celu rokowania w Berlinie ponownie mają być podjęte, od których to rokowań spodziewają się czegoś więcej, jak od poprzednich, wobec tego, że Bank niemiecki porozumiał się pono z Towarzystwem „Diskonto“ na punkcie zbytu rumuńskiej nafty w Niemczech.

Jednem słowem trudno jest wyrobić sobie własne zdanie o tych wszystkich kom-binacyach. Nam zdaje się, że miarodajne koła nafciarskie zapatrują się na obecne położenie zbyt optymistycznie. Sądzimy, że nie całkiem słusznie jest, widzieć w projekcie budowy nowych rafineryj tylko manewr Standard trustu, celem lepszego obrobienia austro-węgierskich rafineryj dla sprawy wywozu do Niemiec, bo wiele okoliczności przemawia raczej za tem, iż projekt ten jest wynikiem

Listy naftowe.

Wiercenie rozpoczęto 15. maja 1901

roku.

Rury blaszanki 20”, 18”, 16 5, 15”, 14”, 13”, 12” i 10” — do głębokości 84 m. Pokład: przeważnie twardy piaskowiec, grodzony siwymi łupkami.

Rury hermetyczne 9” do głębokości 312 m. Pokład: twardy piaskowiec grodzony siwym iłem. Woda zamknięta dziesiątkami w 312 m., dnia 11. października 1901. W 300 metrach silne gazy i ślady ropy.

Rury 7” doprowadzone do 410 m. Po złyżkowaniu płynu zostały chwycone. W in-strumentacyi wydarły się z gwintu. Dokręcono je i postawiono. Pokład: Iłołupki siwe dzielone piaskowcem.

Rury 6” postawione w 900 m. Pokład: Iły siwe, przeważnie solne, grodzone piaskowcami i łupkami (menility). W 730 m. silne ślady ropy bez gazów, trwająco przez 50 m. Ropa gęsta, czarna, z odmiennym zapachem. W 830 m. obfite gazy, które trwają do końca, których prężność jednak zmienna.

Rury 5” doprowadzone do 1.132 m. zostawione w ruchu i wycięte. Pod rurami wiercony otwór do 1.133*60 m.

W chwili wstrzymania robót — gazy staranności i baczności, a ludzie, którzy do- silniejsze, ślady ropne bardzo słabe. Trzy konali tej pracy i chwałą okryli polskie naf- wybuchy w przeciągu ośmiu tygodni.

Postęp roboty, wliczywszy iDstrumen-tacye, przedstawia się następująco:

„ 1100 „ 1136*60 „

Borysław, 15. maja.

Szybów posiadających głębokośó większą niź 900 metrów posiada Borysław lub jego bezpośrednie sąsiedztwo zwyź sto (112). Z tych poniżej tysiąca metrów głębokich i będących w ruchu jest cztery. Oprócz tych są trzy szyby tysiącmetrowe już zastanowio-ne. O tych szybach kilometrowych, stanowiących niejako przednią straż naszego wiertnictwa, pomówię dzisiaj.

Zasługują one na baczniejszą uwagę, zważywszy, iż lat temu parę zaledwie, poczytywano w sferach fachowych wiercenie za naftą poniżej 500 — 600 metrów poprostu za szaleństwo. Dziś — kilomter w głąb jest czemś tak zrozumiałem samo przez się, zwłaszcza w Borysławiu, że nikt się nawet dłużej nad tern nie zastanawia. Nie ulega też wątpliwości, że przy coraz większem wydoskonaleniu techniki wiertniczej, odwiercenie szybu kilometrowego będzie czemś pospolitem. Tymczasem jednak, robota systemem kanadyjskim postępuje stosunkowo zwolna, a odwiercenie szybu o tak — na nasze pojęcia — olbrzymiej głębokości, wymaga nadzwyczajnej

ciarstwo, zasługują na publiczną odznakę. Wiercone przez nich szyby przedstawiają przeważnie rekord światowy, gdyż nigdzie indziej nie osiągnięto tej głębokości żerdziami, lecz linką lub płuczką.

Wiadomości, dotyczące tych szybów, nie posiadają żadnej dokładności. Wina spada na samych przedsiębiorców lub kierowników, którzy — jakkolwiek z wszelką gotowością i uprzejmością — udzielali mi ustnie czy pisemnie informaeyj, nie zawsze traktowali rzecz tak fachowo i szczegółowo, jakby to czynió należało.

Najgłębszym (1.133*60 m.) odwierconym dotąd w Borysławiu szybem jest zastano wiony zeszłego roku Nr. 1. Towarzystwa dla przemysłu naftowego na Popielach, wiercony przez firmę Mikucki, Perutz i Ska, pod kierownictwem p. Aleksandra Żubra, i jego to uprzejmości zawdzięczam niniejsze szczegóły.

7 tygodni

10

10

10

10

12

17

17

Razem trwało całe wiercenie 120 tygodni t. j. przeszło dwa lata.

Instrumentacyj cięższych nie było. Najdłuższa trwała dwa tygodnie 1.100 m. za utrąconym świdrem. Stójki na rury nie są wliczone w czas wiercenia.

PP*

1—i 1— i—i i—i i_i ^ j—1

aïO’tii.ojiNSHOœai-sioîO’^cawM

«•

V.

59

55

59

99

T)

59

59

59

59

55

59

77

59

99

59

59

59

99

59

99

59

59

59

55

55

59

59

27*60 „ 17*80 „ 24*50 „ 26*90 „ 35*00 ,, 23*00 „

merze.

Z rur wszystkie zostały tracone. Wyciągnięto sto metrów dziesiątek i 15 mtr. blaszanek.

Do 950 mtr. wiercili przedsiębiorcy w akordzie za połowę ceny płatną terminowo. Druga połowa płatna z ropy. Od 950 m. akordant prowadził roboty własnym kosztem, gdy Towarzystwo akcyjne dla przem. naftowego chciało otwór opuście. Do 970 mtr. wiercono żelaznemi żerdziami. Następnie do samego końca żelazną 22 m/m link i.

Do 500 m. kierowali wierceniem Stan. Głowacki i Kaz. Girtler. Po nich nastał p. Aleksander Żubr, który dotrwał, szyb odwiercił i... zasypał.

Szyb nr. II. w Tustanowicach, własność Towarzystwa Karpackiego, posiadał w dniu 3 maja b. r. głębokość 1.128*60 m. Wierci go od początku kierownik Franciszek Balu k i e w i c z — od niego też pochodzą dotyczące informacye.

Wiercenie rozpoczęto d. 28. czerwca 1902 r. świdrem 18”. Blaszankami I8V4”, 17”, 15”, 13*/a” i 12V2”, do 60 m. Kurami hermetyeznemi 229/216 m/m zamknięta woda w 376 m.

Świdrem 8^4” do 595*50 m. ; rury ósemki do tej samej głębokości.

Rury 6” do 795*50 m.

Następnie świdrem 5V2”. Piątki chodzą dotychczas — 1.128 m.

Postęp pracy :    •

miesięcy uwiercono 213*50 m.

161*00 „ 75*50 „ 58*90 „ 49 90 „ 40*20 „ 43*60 „ 48*20 „ 56*40 „ 29*40 „ 24*40 „ 22*50 „ 31*20 „ 44*70 „ 37*30 „ 40*00 „

w 17 miesięcy uwiercono

99 -¹ °    55    99

„19

»20    „    „

„21

„ 22

Pokłady w pierwszych metrach: glina i szuter. Około sto metrów siwego iłu. Następnie piaskowiec gruboziarnisty, poczem iły z łupkiem czarnym, szarym i siwym. Co 200—250 m. przychodzą cienkie warstwy piaskowca. Zresztą przeważnie iły.

W 1.105 m. silne ślady ropy z gazami. Otwór wypełniony ropą, która się bezustannie przelewa.

Wierci się żerdziami żelaznemi 22 m/m.

P. Batukiewicz pisze mi : „Od początku bez przerwy pracują w tym szybie, wierconym przewodem żerdziowym, wiertacze Jan Lis z Nadolin pod Duklą i Paweł Mucha z Iwli pod Krosnem. Zachowaniem się i wytrwałością w tej ciężkiej pracy okazują hart i siłę woli prawdziwego mazura-Polaka“.

O reszcie szybów w następnym nu

Julian Korski.

Motory gazowe w wiertnictwie naftowem.

Dnia 13. maja odbyło się w Borysławiu posiedzenie oddziału Tow. politechnicznego. Na porządku dziennym była dyskuya na temat zastosowania w wiertnictwie naftowem motorów gazowych. Dyskusyę zagaił inżynier Pierścieński i omawiając konstrukcyę motorów rozmaitych systemów, zakończył swoje wywody twierdzeniem, że zastosowanie motorów gazowych w wiertnictwie naftowem przedstawiałoby wiele zalet, a mianowicie : 1. lepsze wyzyskanie miejsca przez to, iż sam motor zajmuje mało miejsca, a odpada zupełnie kocioł parowy i połączenia ; 2. Spe-cyalnie dla Borysławia ważnem jest przy braku wody, iż odpada zapotrzebowanie wody; 3. odpadają wszelkie stójki; 4. odpada niebezpieczeństwo, spowodowane wznieceniem ognia pod kotłem parowym; 5. odpada potrzeba smarowania i t. d. W dyskusyi jaka się rozwinęła, omawiano głównie niebezpie-

za-

wzrasta, choć bardzo słabo, pro-

trolei“ produkcję poczną obliczono na 60.000 cyst. i mniemano z tego powodu, że magazyny na 20.000 cyst. wystarczą ; obecnie trzeba liczyć, iż produkcya wyniesie 80.000 ©yst. i dla tego zachodzi potrzeba budpwy rezerwoarów na 40.000 cystern. W roku 1901 nadprodukcya wynosiła 7000 cystern i cena Topy spadła z 6 na 2,/2 korony. W roku 1902 nadprodukcya wynosiła 15.000 cystern^ ce-spadła na j/ kpronę i 20 halerzy i nawet tę cenę trudno było znaleść nabywców. Od marca ubiegłego roku, gdy powstała myśl założenia „Petrolei“, ceny idą w górę i osiągnięta cena wyższa za ten cały czas wynosi 12 milionów koron.

Wyeliminowanie paragrafu, na podstawie którego producenci mogą wystąpić, gdy przeciętna cena będzie niższą od 4 koron, jest konieczne uregulowanie eksportu, gdyż obniża ceny nafty

za

czeństwo zastosowania motorów w Borysławiu, gdzie zdaniem urzędu górniczego chodzi obawa, by gazy szybowe nie zapaliły się od siły elektrycznej powodującej eks-plozyę w motorze, gdyby cylinder był nieszczelny. Większość biorących udział w dy-8kusyi była zdania, że niebezpieczeństwa takiego niema, gdyż motor musi być szczelny dla dobrego i prawidłowego funkcyonowania. Ciekawe były wywody obecnego elektrotechnika pana inżyniera Sokdnickiego, który opisywał doświadczenia czynione dla motorów elektrycznych, przy których skonstatowano, że sztucznie wytworzona zapalna mieszanina gazów w duźem naczyniu nie zapala się przez małe iskry elektryczne. Pan dr. Bartoszewicz, chcąc sprowadzić dyskusyę na praktyczne tory, zapytał się obecnego pana naczelnika urzędu górniczego, czy urząd górniczy zgodziłby się na pozwolenie zastosowania motoru gazowego przy wiertnictwie w Borysławiu dla porobienia odpowiednich prób, gdyż dotąd oprócz Krościenka motory gazowe w Galicyi nie mają zastosowania i warto byłoby ze względu, iż motory gazowe mają przyszłość przed sobą, wypróbować ich sprawność w centrum przemysłu naftowego. Pan naczelnik Kostkiewicz odpowiedział, że przy zastosowaniu wszelkich środków bezpieczeństwa, urząd górniczy może dać zezwolenie na robienie prób.

KRONIKA.

Rada rolniczo-przemysłowa. Minister rolnictwa zatwierdził wybór proponowanych przez krajowe Towarzystwo naftowe delegatów na nową kaden-cyę rady rolniczo-przemysłowej do roku 1908.

Z ramienia krajowego Towarzystwa naftowego członkiem rady został Franciszek hr. Zamoyski, a zastępcą dr. Stefan Bartoszewicz.

Angielski rynek naftowy. „Petroleum Review“ publikuje ciekawe daty tyczące się importu produktów naftowych do Anglii. Od początku roku obecnego do 26-go kwietnia do Anglii wwiezio-nem zostało 76.529 tysięcy galionów nafty; w tej liczbie 43.906 tysięcy galionów z Rosyi: 31.859 tysięcy galionów z Ameryki, czyli udział Rosyi stanowi 57%, a Ameryki 42 prc. Rosya więc co do nafty zajmuje już w Anglii dominujące stanowisko, gdy niedawno jeszcze stanowisko to zajmowała Ameryka. Oleju niebieskiego używanego do fabrykacyi gazu zostało do Anglii wwie-zionem 18.318 tysięcy galionów i znów z Rosyi 55 prc., a z Ameryki tylko 31 prc; kilkanaście procent tego oleju stanowił import z Galicy i.

Tylko jeszcze co do importu smarów do Anglii Ameryka zachowała dominujące stanowisko. Zjawisko to tłómaczy się tern, że w Ameryce słabnie produkcya ropy obfitującej w n aft ę

dukcya ropy, zawierającej ciężkie mazie. We wspomnianym okresie importowano do Anglii 13.598 tysięcy galionów smarów, przyczem Ameryka importowała 70%, Rosya 24 prc. ; parę procent wyniósł import smarów galicyjskich, datujący się dopiero od roku ubiegłego. Wszystkich produktów naftowych importowano do Anglii z Rosyi 49 prc., z Ameryki 44 prc., kilka procent stanowił import z Galicyi i Rumunii.

Posiedzenie tow. „Petrolea“ odbyło się dnia 12-go maja w Drohobyczu pod przewodnictwem wiceprezesa p. Mac Garveya w obecności członków zarządu M. Schreiera, dra Feuersteina i Csonki. Posiedzenie było dość liczne. Na porządku dziennym była zmiana niektórych paragrafów umowy producentów z tow. „Petrolea“, a głównie obradowano nad podwyższeniem magazynowego z 6 na 12 halerzy i nad zniesieniem paragrafu, według którego producenci mają prawo wystąpić z „Petrolei“, jeśli przeciętna cena w roku 1903/4 wypadnie niżej 4 koron. „Petrolea“, mówił p. Mac Garvey, uchwaliła podniesienie kapitału akcyjnego z jednego na 2 miliony koron w przypuszczeniu, że producenci zgodzą się na podniesienie magazynowego. „Petrolea“ nie zamierza z tego' ciągnąć osobnych ; zysków, lecz użyć powstałe stąd większe dochody na budowę nowych rezerwoarów. Po amortyzacyi włożonego na budowę rezerwoarów kapitału, koszta magazynowania zostaną znów zredukowane do 6 halerzy. Przy założeniu „Pena

ze względu na „Standard Oil Company“ w Niemczech.

Cenę eksportowej ropy ustanowiono początkowo na 2 korony i 60 halerzy : później ją

zredukowano na 2 korony i by przełamać konku- ciągle będzie, rencyę „Standardu“ wypadnie ją zapewne zredu- zakupiony na kować jeszcze więcej i z tego powodu „Petrolea“ nie może gwarantować stałej ceny. Kartel naftowy zatem nie jest pewny i egzystencya jego w przyszłym roku zależy od tego, czy Amerykanie urzeczywistnią swój projekt budowy nowych rafineryj w Austryi.

Sprzedaż odpadków naftowych, jako to olejów smarowych i parafiny, co do których zachodziła obawa zbytu ze względu na nadprodukcyę ropy, rozwija się pomyślnie. Na produkta te znaleziono rynek zbytu nie tylko w Niemczech, lecz nawet w Anglii, Szwecyi i Norwegii.

By nie dać się opanować Amerykanom, trzeba wzmocnić stanowisko „Petrolei“ i z tego powodu, zdaniem p. Mac G-arveya potrzebną jest zmiana tych paragrafów umowy z producentami.

Na podstawie wywodów p. Mac G-arveya przyjętych oklaskami uchwalili obecni producenci przedłożone zmiany regulatywu.

Sprzedaż kopalń Kasy oszczędności (przedtem Szczepanowski, Wolski, Odrzywolski) dojdzie prawdopodobnie wkrótce do skutku. Między kompe-tentami znajdują się towarzystwa angielskie i niemieckie. Starających się jest dość. Cena kupna wynosi około 20 milionów koron. Zarząd kopalń zaprosił p. Mac Intosh’a na stanowisko technicznego doradcy, celem zmniejszenia kosztów. Ostatnimi miesiącami produkcya kopalni boryslawskiej poprawiła się. Gdy bowiem jeszcze w marcu b. r. dochodziła ledwie pięćdziesięciu wagonów miesięcznie, teraz prawie, że przekracza sto, jakkolwiek dwa lata temu dochodziła do 150. Obecnie

wszystkie zagwożdżone szyby są już czyste i wiercą się spokojnie. Na 19 szybów kopalń Gal. Kasy oszczędności — 10 posiada głębokość poniżej 800 metrów, a cztery z górą 900. Trzy nowe szyby dochodzą 300 metrów. Kopalnia jest bezwarunkowo dobrą, a położona na pewnyip. terenie, dostanie już w bliskiej przyszłości bogatą produkcyę, zapowiadaną obecnie pięknymi śladami.

Rafinerya nafty Fibicha & Stawiarskiego w Chorkówce w tym roku jeszcze zostanie przeniesioną do Krosna i zajmie teren położony blisko stacyi kolejowej.

czemu sprzyjać będzie duży ten cel i obliczony przezornie dla przyszłego rozwoju fabryki teren. Wielką zasługę w przeniesieniu fabryki obok właściciela p. W. Stawiarskiego ponosi dyrektor tej fabryki p. Wł. Wachal, który niezmordowanie pracował nad tym projektem.

na-

Roboty przedwstępne już rozpoczęto i jak się dowiedzieliśmy na miejscu, fabryka przy sposobności przeniesienia zostanie znacznie rozszerzoną, obstalowano już nowe kotły do destylacyi ropy i olejów i zamówiono nowe rezerwoary. Plan fabryki na nowym miejscu wypracował inżynier p. Bolesław Białkowski, który też będzie kierował przeniesieniem i budową całej fabryki. Zarząd fabryki spodziewa się, że przed zimą fabryka na nowem miejscu już będzie puszczona w ruch. Projekt przeniesienia jednej z najdawniejszych rafineryj polskich do stacyi kolejowej witamy z prawdziwem zadowoleniem, gdjA jest to gwarancyą, iż fabryka ta rozszerzać się i rozwijać

Zmiana przepisów górniczo-policyjnych. C. k. Starostwo górnicze w Krakowie odniosło się do krajowego Towarzystwa naftowego z prośbą o mianowanie 10 delegatów z grona właścicieli galicyjskich kopalń oleju skalnego, celem wzięcia udziału w obradach odbyć się mających pod przewodnictwem p. starosty górniczego w Krakowie nad zarysem nowych przepisów górniczo - policyjnych wypracowanych przez komisyę dla badania stosunków ruchu galicyjskich kopalń oleju skalnego. W ten sposób zostało spełnione życzenie właścicieli kopalń, wyrażone w memoryale krajowego Towarzystwa naftowego, wniesionym do ministerstwa w maju ubiegłego roku, by zarys nowych przepisów był przedyskutowany na ankiecie delegatów z grona właścicieli konalń. Wydział krajowego Towarzystwa naftowego na najbliższem posiedzeniu, które się odbędzie 30-go maja, zamianuje tych 10 delegatów i rozeszle delegatom otrzymany z ministerstwa elaborat komisyi dla zmiany przepisów.

Do centralnego Związku fabrycznego przystąpiło kilka większych firm naftowych: Kopalnie Kasy oszczędności, Wacław Wolski i w ostatnich dniach Towarzystwo Karpackie. To ostatnie przystąpiło do Związku fabrycznego dzięki skutecznej pomocy z jego strony w kilku konkretnych sprawach. Znając zaś powagę, jaką Towarzystwo Karpackie cieszy się w sferach naftowych, nie należy wątpić, że dalsze usiłowania w celu zacieśnienia węzłów między nafciarstwem, a innemi gałęziami przemysłu naszego kraju odniosą ku obustronnej korzyści pożądane rezultaty.

Międzynarodowy kongres naftowy. Donoszą nam, że poczyniono kroki celem urządzenia w roku 1905, w Leodyum (Belgia) kongresu międzynarodowego dla praktycznej geologii, w połączeniu z kongresem naftowym. Inicyatorowie żywią dzieją, że wobec wielkich postępów przemysłu naftowego w ostatnich latach zjedzie się na ten kongres wielka liczba uczestników. O toku przygotowań będziemy donosili.

Koleje żelazne w Belgii spotrzebowują rocznie 6 milionów kg. nafty, 3,500.000 kg. odpadków do smarowania, 50.000 kg. specyalnycli olejów dla motorów gazowymh i dynamomaszyn, 5.000 kg. gęstych olejów smarowych. Rozpisanie dostawy na potrzebne ilości w drugiem półroczu 1904 nastąpi wkrótce. Wszystkich odnośnych dnforma-cyj udziela agencya „Naphta“, 95—97 Chaussée de Wavre, Bruksela.

100 kg. loco Droho-

za

4—12

Ceny produktów naftowych na początku maja.

Ropa. Schodnica k. 5-80—6. Borysław k. 5—5.50. Urycz k. 5⁻80—6

bycz w cysternie, oferują znacznie niżej.

Nafta. Standard k. 39-50—39-75. cesarska k. 4P00 — 42-50 loco Wiedeń w beczkach.

Benzyna. Rafinowana (0⁻700) k. 34—36 (0-7³%o) k. 30-31.

Benzyna eksportowa k. 12-50—13 loco Wiedeń ; popyt słaby.

Benzyna motorowa k. 17—18; popyt słaby. G-azołina (0-6⁴⁰/5o) k. 46—54.

Oleje. Olej niebieski k. 3-80—3-90 loco fabryka w cysternie; popyt ożywiony.

Oleje rafinowane (0-885) k. 11-50—12-50, wrzecionowy k. 14-50—16-50, maszynowy lekki k. 21—23, ciężki k. 26—29, cylindrowy k. 35—45, rosyjski Szybajewa k. 30—33 loco Wiedeń.

Parafina. Cena spada Miękka w łuskach k. 44—50, twarda k.52—54. czyszczona k.60—62, parafina amerykańska w łuskach m. 45—48 loco Ro-terdam, czyszczona m. B2—54 loco port niemiecki.

Cerezyna. Naturalna k. 140—146, sorty czyszczone k. 164-190.

Wosk ziemny: popyt słaby, punkt topi. 72/730 C k. 180—182 67/68° C k. 175-178 gorsze gatunki k. 110—120.

Nafta amerykańska loco Hamburg m. 6-80. za 50 kg. Popyt słaby.

Odlewarnia i fabryka maszyn

W. Podhorodecki i Spółka.

Lwów ul. Polna 1. 51.

(Staeya kolei elektrycznej, szkoła Konarskiego)

Odlewy surowe i apretowane, podług własnych lub nadesłanych modeli. Odlewy budowlane jak: rury wychodkowe, drzwiczki, ruszta i t. d., słupy do latarń i ogrodzenia. Części do browarów, gorzelń, młynów i tartaków. Wyrób i naprawa maszyn i narzędzi rolniczych.

Przegląd Górniczo-Hutniczy

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE

K o k s!

Przegląd Górniczo-Hutniczy

Koks dla kuźni!

Zakład gazowy miejski we Lwowie dostarcza

Ko fis

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

ceny znacznie zniżone

Cennik na żądanie.

Koks d o opału!

Czasopismo poświęcone sprawom przemysłu górniczego i hutniczego (ze szczególnem uwzględnieniem przemysłu górniczego i hutniczego w Królestwie Polskiem).

Wychodzi I-go i 15-go kaźd. mieś.

Przedpłata (z przesyłką pocztową) rocznie rub. 12, półrocznie rub. 6, kwartalnie rub. 3.

Adres Redakcyi : Dąbrowa (gubernia Piotrkowska).

Wydawca Stanisław Ciechanowski. Redaktor Mieczysław Grabiński.

2-3

Koks!

PIERWSZE GALICYJSKIE

Ęfj

.i

Sano^-u.

wykonuje i ma na składzie gotowe:

Narzędzia wiertnicze. Kompletne rygfi wiertnicze. Kotły lokomobilowe. Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości. Przyrządy do tychże do opalania ropą«

Maszyny parowe.

Kury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. ëikawki pożarne. Odlewy metalowe i żelazne.

Wozy cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczan ego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wozlii dla kolejek polowych i leśnych.

Urządzenia kompletne rafi-neryi nafty, parafiniarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrukcye żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przyborów i narzędzi wiertniczych ma Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa, Lwów, CTiorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Potoku, Schód nicy, Hory sławi u.

ißkjT Zamówienia przyjmuje Dyrekeya fabryki w Sanoku, oraz Biuro Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. 11 a. “2ÈÏL

re

Na żądanie wysyła się odwrotnie kosztorysy i cenniki.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych. cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

re '

u*

O” p

a*

H"

CD

P CD

P O

Ul M

N r

PT

CD

(U

NI

EL O 2

i *1

-1^-5

a-

►LCD O- rf

PłP

**•

3:

a' o

S*& 15 3

! o"

Rl

3«

<4 P* ”2-

‘M

>»

CL,

In

cr

Cfl

.0)

i-