VI

NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 5-ego i 20-ąśo.

Premamerata -wynosi rocznie 12 łcoroan.

Komitet redakcyjny: Inż. Kl. Angerman, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 7.

Upomnienie w poważnej oliwili. Nap. Załoziecki. — Przemysł naftowy kaukazki w r. 1904. Nap. dr. Stefan Bartoszewicz. (Dokończenie:. — Memoryał Krajowego Towarzystwa naftowego. — Projekt ustawy. — Listy naftowe. Nap. Julian Korski. — Kronika.

Lwów, Krzyżowa 1. 39.

6DEZWA!

Ażeby uregulować nakład „Nafty“ upraszamy panów Abonentów o przysłanie prenumeraty za rok bieżący, względnie odnowienie tejże. Kto nie pragnie abonować raczy zwracać przesłane numery z powrotem.

Administracya „Nafty“,

Upomnienie w poważnej chwili.

Kilka uwag krytycznych, o obecnem położeniu naszego przemysłu naftowego.

Ponieważ zadaniem prasy jest możliwie objektywne omawianie aktualnych zdarzeń i palących kwestyj, nie spełnilibyśmy obowiązku, gdybyśmy zawsze rozpływali się tylko w uznaniach i pochwałach. I tak zawsze, gdzie tylko się należało, podnosiliśmy strony dodatnie i zasługi, obecnie zaś chcemy podjąć się wprawdzie mniej przyjemnego, lecz nie mniej pożytecznego obowiązku i poddać krytyce ukształtowanie stosunków w przemyśle naftowym, jak się one w obecnej chwili przedstawiają, gdyż naszem zdaniem istnieje więcej niż jeden powód do takiej krytyki.

Pomyślne widoki, jakie otwierały się dla naszego przemysłu naftowego po zawarciu „Petrolei“ i kartelu naftowego, zaczynają się mącić, i jeżeli tak dalej pójdzie i nie nastąpi gruntowna naprawa, możemy znowu doczekać się złych czasów. O trudnościach, jakie nurtują w łonie przemysłu naftowego, już przedostają się wiadomości do publiczności, które, chociaż w niejednym względzie przesadzone, przecie zdolne są zachwiać zaufaniem do tego przemysłu. Posłuchajmy naprzykład, co berliński „Rathge-ber auf dem Kapitalsmarkt“ pisze o tern w ostatnim numerze :

„Czarne chmury zbierają się nad kartelem naftowym. Koleje prywatne postanowiły nieodwołalnie, mimo piętrzących się trudności podwyższyć taryfę naftową, ponieważ nie odpowiada ona już obecnym stosunkom. Także rada miasta Wiednia ostro wystąpiła przeciw kartelowi i żąda, aby rząd zniżył cło na importowaną naftę surową i rafinowaną, uregulował ustawowo kartele i przygotował upaństwowienie produkcyi i handlu nafty. Wreszcie grosiści naftowi zainicyowali gwałtowną agitacyę przeciw kartelowi i na publicznych zgromadzeniach protestują przeciw postępowaniu kartelu naftowego. Nie

ulega wątpliwości, że enuncyacya ta, zwłaszcza oświadczenie rady gminy Wiednia, nie pozostaną bez wpływu na dalsze losy kartelu, tern więcej ponieważ kartel ten mimo wszystko stoi na kruchych podstawach, da się porównać do kolosu na glinianych no gach. A musi przyjść do tego przekonania, kto słyszał, jak „pochlebnie“ wyrażają się kartelowcy jedni o drugich“.

akcye pożyteczną i dla ogółu korzystną. Ponieważ pan X. boi się, aby jego osobisty przeciwnik pan Y. przypadkiem także nie skorzystał na jakimś interesie, możliwie więcej nawet niż p. X., robi się z wytrawnego handlowca pieniacz, który swem postępowaniem czynnem lub biernem niweczy wszystko. Albo inny przykład : Ponieważ firma X. dajmy na to rości sobie prawo do przewodzenia w naszym przemyśle, jest w stanie udaremnić i najrozumniejsze dążenia i wnioski drugiej firmy Y. li tylko aby uniknąć pozoru podporządkowania się jej, a taksamo robi firma Y. względem firmy X. lub innej. Nie dziwota, że przy takiem wzajemnem usposobieniu współczynników żadne owocne współpracownictwo nie jest możliwem.

Aby wystąpić z najcięższym zarzutem, jaki spada na sumienie kartelowców, zapytajmy: Co stało się z organizacyą eksportu ?    * .

Upłynęło już pół roku od zapoczątkowania rokowań z Amerykan inami, a dotąd anj. nie.

Jeżeli przedstawione powyżej niebezpieczeństwa, jakoto : podwyższenie taryf naftowych, projekt zmonopolizowania nafty, agitacya grosistów, nie są obojętne, to przecie nie tak poważne, jakby kto sądził w pierwszej chwili, prawdziwe wielkie niebezpieczeństwo wymienione jest w ostatniem zdaniu przytoczonego artykułu. Tem naj-większem złem, które toczy kartel austryacko węgierskich rafineryj, jest niezgoda i zawiść poszczególnych czynników, i to najwpły-wowszych, co autor artykułu innemi słowy określił. My nie mamy jednak powodu nie wymieniać złego po nazwisku i nazwać je prawdziwą bolączką organizacyi naszego kar- przyszło z nimi do układu, ani też nie pod-telu naftowego. Jestto zło skomplikowane, jęto żadnych innych pozytywnych starań, aby bo składa się nań przeciwieństwo między eksport rozwinąć w stopniu odpowiadającym producentami ropy a rafinerami, obecnie zmo- faktycznym potrzebom, co jedynie zdołałaby dyfikowane na przeciwieństwo między czystym uzdrowić przemysł naftowy. Potwierdzenie producentem a rafinerem-produeentem (to powyższego znajdujemy w komunikacie inte-znaozy producentem, który ma udział w ra- resowanycli, widocznie oficyalnym, zamieszczo-fineryi w całości lub przeważnej części) oraz nym w wiedeńskiej „Warrens Wochenschrift“, przeciwieństwo czystych rafinerów' i produ-    ,,W najbliższych dniach wyjdzie kon-

centów-rafinerów, do tego przyłącza się prze- cesya dla Towarzystwa eksportowego. Przed-ciwieństwo między małemi a wielkiemi rafi- wstępną koneesyę interesenci otrzymali już neryami, między pracującemi na eksport i dla niedawno i na tej podstawie komitet uchwalił monarchii, Już to przeróżne przeciwieństwa, też i poczynił te kroki, jakie rząd postawił które dają się odczuć w organizacyi, są za warunek udzielenia definitywnej koncesyi. zdolne wprowadzić do niej niezdrowe objawy, Pewnem już jest dziś, że akcye nowego to-lecz wreszcie takie starcia moźnaby złago- warzystwa nie przyjdą do uregulowania dzić różnymi środkami i ustępstwami, bo i ewentualnie na podstawie tego posiadania przecież każdy układ i umowa polega na osobne akcye będą wydane (?) Kapitał no-wzajemnych ustępstwach. Niestety do tego wego towarzystwa wynosi zresztą, jak wia-wszystkiego dołączają się motywy osobiste, domo, tylko dwa miliony koron, na co przy-i to w daleko większym stopniu, niż zwykle puszczalnie wpłaconem będzie tylko 50 proc., bywa we wspólnych organizacyach intere- ponieważ na razie nie ma wyższej potrzeby, sentów. Fałszywa rywalizacya, zazdrość, nie- Ponowne rokowania założycieli Towarzystwa życzliwość i tem podobne piękne cnoty, za- eksportowego z zastępcami amerykańskiego truwają zdrową zasadę wspólności interesów, przemysłu naftowego, planowane niedawno, która w powodzeniu wszystkich upatruje poszły w odwłokę, ponieważ tymczasem ame-dobro każdego z osobna, i osłabiają wszelką | rykauski Standard poświęcił całą swoją

Załoziecki.

(Dokończenie.)

Podobna akcya nie budzi zaufania.

W czasie, jaki nastał obecnie dla produkcyi 23*3%, a w r. 1902 nawet 48%,

Ogólna ilość ropy w tym okręgu była

uwagę kilku nowym interesom naftowym rumuńskim. Standard będzie robił austrya-ckim interesom naftowym w Niemczech silniejszą konkurencyę i zanim wejdzie w rokowania z austryackimi eksportowca-mi, dokona nowych urządzeń dla im

portu rumuńskiego produktu do Niemiec. Lecz austryackie Tow. eksportowe nie da się przez te kroki konkurencyjne zbić z tropu i z najbliższym sezonem podejmie wywóz do Niemiec w całej pełni. Dla uproszczenia całej czynności zawarto w ostatnim czasie dostawy z kilku wybitnemi niemieckiemi firmami, które są poręką na to, że wszystka nadmierna nafta z Austryi znajdzie zbyt w Niemczech. (?) Konkurencya amerykańska da się odczuć tylko przy normowaniu cenu.

• ropy, nie pomogą małe środki, długie czekanie i powolne decydowanie. Tu potrzeba wystąpić szybko i z wielkimi środkami, tu t-³’"* jedynie energiczne działanie pomódz może. Tak lub owak, nad tern już dawno powinna była zapaść decyzya i nic tyle nie zaszkodziło jak półśrodki: z jednej strony w nieskończoność się ciągnące rokowania z Ame-rjkaninami, z drugiej markowanie nieudolnych zapędów do niby samodzielnej akcyi. Taka połowiczność mści się, a inicyatorzy nie udźwigną odpowiedzialności za to, że nie wykorzystali najlepszych warunków, jakie w ubiegłym roku nastręczało się wywozowi naszej nafty za granicę. Nie tracimy nadziei, że jeszcze nie jest zapóźno, aby naprawić straty, lecz w takim razie dzieło musi być podjętem i przeprowadzonem energicznie i umiejętnie, a do tego konieczną jest prze-dewszystkiem jedność, cnota, której nie widzimy niestety u interesentów. Może wobec grożącego niebezpieczeństwa znajdzie się przynajmniej jej surogat ?

Przemysł naftowy kaukazki w roku 1904.

Powstają po tych obliczeniach kon-sumcyi produktów naftowych dwa pytania:

1. czy Kaukaz jest wstanie wyprodukować w r. 1904 760 milionów pudów ropy i 2. czy rafinerye kaukazkie są wstanie przerobić taką ilość surowca i przerobić w ten sposób, by otrzymać żądaną ilość nafty i płynnego paliwa. Co do przypuszczalnej produkcyi surowca w r. 1904, to obliczoną jest ona według poszczególnych okręgów na podstawie cyfr produkcyi lat ubiegłych. Obliczenia te są również ciekawe, gdyż oparte na dokładnych cyfrach porównawczych, noszą wszelkie cechy prawdopodobieństwa. Naj trudni ej szem jest obliczenie przypuszczalnej produkcyi w okolicy Groźnego, gdyż tam ropa wybuchowa stanowi znaczny procent produkcyi, a ilość jej jest zawsze przypadkową; ropa wybuchowa w r. 1900 wynosiła 2T7°/o ogólnej produkcyi w tym okręgu, w r. 1901 następująca :

w r. 1899

1900 1901 1902

W r. 1903 produkcya w przeciągu pierwszych 7 miesięcy zmniejszyła się cokolwiek w porównaniu z r. 1902, lecz ropa otrzymywana przez pompowanie właściwie wzrosła. Opierając się na tern i na lepszej konjunkturze handlowej na rynku naftowym, biuro statystyczne produkcyę w tym okręgu w r. 1904 oblicza na 36—40 mil. pudów.

Obliczenie produkcyi w rejonie bakiń-skim podzielone jest na 4 okręgi : bałachań-ski, sabunczyński, romaniński i bibi-ejbacki. Porównując daty za ostatnie trzy lata co do okręgu bałachańskiego, biuro przychodzi do przekonania, że produkcya w tym okręgu upada, że tereny się wyczerpują, co stwierdzają następujące fakta:

1.    Ilość szybów ropodajnych zmniejsza się, w r. 1901 było tych szybów 817, w r. 1902 729, a w r. 1903 673.

2.    Przeciętna produkcya ropodajnych szybów również zmniejsza się. W r. 1901 miesięcznie wynosiła ona 16T tysięcy pudów, w r. 1902 14-3 i w r. 1903 13‘5 tysięcy pudów.

3.    Ruch wiertniczy wskutek małej wy-datności szybów również słabnie w tym okręgu: w r. 1901 było 187 szybów w wierceniu, w r. 1902 97, w r. 1903 76.

4.    Natomiast wzrasta ilośó szybów, w których zaprzestano wszelkich robót i pompowania; w roku 1901 było ich 262, w r. 1903 475.

Wobec powyższych faktów i cała pro-dukcya spada; gdy w r. 1901 przeciętnie w tym okręgu otrzymywano 9.815 tysięcy pudów, w r. 1902 8.458, a w roku 1903 7.784 t. p.

W końcu roku 1903 stosunki w tym okręgu zaczęły się cokolwiek polepszaó wskutek lepszej konjunktury handlowej naftowej ; upadek produkcyi w r. 1903 w porównaniu z r. 1902 był już znaczuie mniejszy niź w r. 1902 w porównaniu z r. 1901 ; zaczęto roboty poprawcze koło wielu szybów, które dają tylko 300—100 pudów dziennie, tak, iż według obliczeń biura rok 1904 powinien byó nawet wydatniejszy niź r. 1903 i przeciętną miesięczną produkcyę w okręgu bałachańskim na rok 1904 można rachować na 8 milionów pudów, czyli roczną produkcyę całego okręgu na 96—100 milionów pudów.

Jednakowoż biuro statystyczne zdaje sobie sprawę z tego, źe zwiększony ruch naftowy w okręgu bałachańskim w r. 1904 będzie ostatniem wytężeniem sił i w następnych latach produkcya w tym okręgu z powodu, iż jest mniej rentowną niź w innych, z pewnością znacznie spadnie.

W podobny sposób są prowradzone obliczenia co do okręgu sabunczyńskiego, którego część sąsiadująca z okręgiem bałachańskim również wskazuje na wyczerpanie; zmniejsza się mianowicie w tym okręgu ilośó ropy wybuchowej, natomiast stwierdzono, źe ilośó ropy otrzymywanej przez pompowanie, można z łatwością zwiększyć przy więcej in-tenzywnym ruchu ; w poprzednich latach miesięczna produkcya w tym okręgu wynosiła 20—21% milionów pudów'; na rok 1904 wskutek lepszej konjunktury handlowej obli-ozają, źe produkcya miesięcznie musi wynosić 22 mil. pudów.

Okręg romaniński jest najmniejszy ze wszystkich okręgów naftow)Tch na Kaukazie ; okręg ten rozpoczęto niedawno eksploa-towaó i dlatego rezultaty są lepsze niź w wyczerpanych juź okręgach bałachańskim i sa-bunczyńskim; kryzys lat 1900—1903 nie odbił się na produkcyi tego okręgu ; ilośó ropy wybuchowej i w tym okręgu spada, lecz z chwilą, gdy jezioro romańskie zostanie osuszone i na terenie zajętym przez jezioro rozpoczną się wiercenia, spodziewają się, źe ilośó ropy wybuchowej znacznie się zwiększy. Na razie jednak przyjmując produkcję w dawnych rozmiarach, obliczają miesięczną pro-dukcyę tego okręgu w roku 1904 na 9 mil. pudów.

W okręgu bibi - ejbaekim dopiero w ostatnich czasach rozwinął się należycie ruch wiertniczy; do niedawna była eksploatowaną tylko mała część tego okręgu granicząca z okręgiem bałachańskim.

Główną przeszkodą do rozwoju należytego ruchu wiertniczego w tym okręgu były nie unormowane stosunki nabywców terenów naftowych do rządu co do wynagrodzenia; początkowo nabywcy obowiązani byli płacić 6—8 kopiejek od puda wydobytej ropy. W latach 1901 i 1902 i na początku 1903 roku, kiedy ceny ropy na Kaukazie były bardzo niskie, wstrzymywało to zupełnie ruch wiertniczy, gdyż nabywca terenu nieraz zmuszony był płacić więcej od puda ropy, niź sam otrzymywał na targu. W ubiegłym roku ten sposób wydzierżawienia terenów naftowych został zamieniony na wynagrodzenie zapomocą procentów brutto, jak u nas, w każdym razie ustanowioną została wysoka norma 35%, stosunki więc dzierżawne jeszcze właściwie dotąd nie są w tym okręgu należycie uregulowane, w każdym razie ruch wiertniczy wzmógł się; ilość szybów ropodajnych w roku 1903 wynosiła 164, gdy w r. 1902 143; szybów w wierceniu w r. 1903 była 98, gdy w r. 1902 72.

Przeciętnie jeden szyb w okręgu bibi-ejbackim daje miesięcznie 80 tysięcy pudów surowca; na podstawie dokładnego obliczenia ilości szybów ropodajnych, ilości szybów, które znajdują się w wierceniu i pogłębianiu biuro oblicza, iż w styczniu 1904 roku miesięczna produkcya ropy w tym okręgu będzie

8 mil. pud. miesięcznie 22 „ „

11

13

Bazem 54 mil. pud. miesięcznie

Przedewszystkiem musimy położyć nacisk na to, źe w rozwoju naszego przemysłu

wynosić 11‘3 mil. pudów, a w grudniu 14‘9 milionów, czyli przeciętnie miesięcznie 13 milionów pudów.

Produkcya więc ropy na Kaukazie w r. 1904 będzie następująca:

Okręg Bałachany „ Sabunczy „ Romany „ Bibi-Ejbat

czyli 640.650 milionów pudów rocznie.

Jest to ilość ropy otrzymywanej przez pompowanie; należy jeszcze doliczyć do niej - ropę wybuchową ; ilość tej ropy trudno ująć w pewne normy; w każdym razie biuro przypuszcza, że ropa wybuchowa będzie stanowić najmniej 60 milionów pudów, gdyż w przeciągu ostatnich 8 lat nigdy nie spadła niżej 67*8 milionów, a w niektórych latach wynosiła do 113 milionów; w roku 1901 ropy wybuchowej otrzymano 98 milionów; w roku 1902 94 mil., w r. 1903 (9 miesięcy) 44V2 miliona. Ponieważ w r. 1904 będzie silniej eksploatowany okręg bibi - ejbacki jeszcze mało wyczerpany, przeto liczba 60 milionów pudów na rok 1904 nie będzie za wysoką.

Słowem produkcya ropy w rejonie ba-kińskim wyniesie w roku 1904 przeszło 700 milionów pudów; doliczając 40 milionów pudów ropy w rejonie groźnieńskim, otrzyma się prawie wymaganą ilość 760 milionów pudów.

Pozostaje jeszcze odpowiedź na pytanie, czy rafinery e w Baku będą wstanie w obecnym roku przerobić taką ilość surowca naftowego i otrzymać z niego żądane pro-dukta w potrzebnej ilości. Według opinii biura istniejące rafinerye kaukazkie z łatwością mogą przerobić rocznie ilość ropy półtora raza większą, t. j. przeszło miliard pudów; z tej więc strony trudności niema. Ponieważ ropa kaukazka daje pizy przeróbce mniej więcej 30% destylatu naftowego, więc 610 milionów pudów ropy przerobionej w ra-fineryach w Baku (reszta idzie na opał w okręgu bakińskim i zostaje wywiezioną do rafi-neryj w Rosyi) da 183 mil. pudów destylatu naftowego czyli 175 milionów czyszczonej nafty, tymczasem na konsumcyę nafty w Ro-syi i na eksport potrzeba tylko 150 milionów pudów, tak, iź fabryki mogą nawet otrzymywać mniejszą ilość nafty, a więcej przyłączyć do mazutu lub w miesiącach, kiedy zapotrzebowanie na naftę jest większe, wyciągając więcej nafty, sprostać tym zapotrzebowaniom lub stworzyć zapas na zimę, kiedy środki komunikacyi są więcej utrudnione. Zdaniem więc biura konsumcya produktów naftowych i produkcya surowca w roku 1904 w Rosyi będą ze sobą harmonizować i większych wstrząśnięć przemysł naftowy nie dozna.

W końcu tego artykułu niech mi wolno będzie zwrócić uwagę, źe i w naszym przemyśle naftowym wielce pomocną dla rozmaitych kalkulacyj i wniosków byłaby dokładna statystyka, oparta na szczegółowych tygodniowych lub miesięcznych sprawozdaniach firm naftowych co do ruchu wiertniczego i pro-dukcyi, jakkolwiek nasza ropa borysławska, jako wybuchowa, nieda się ująć w pewne normy dokładnego obliczenia, to jednak dla biura, któreby wszystkie daty miało pod ręką, wiele rzeczy, które dzisiaj uchodzą za niespodzianki i niepozwalają stawiać horoskopów nawet na najbliższą przyszłość, przestałyby być niespodziankami, dałyby się ująć w formy rachunku prawdopodobnego. Z tych względów" utworzenie takiego biura statystycznego wyposażonego w znaczniejsze środki pieniężne przez firmy naftowe czy też organizacye byłoby bardzo na czasie.

Dr. Stefan Bartoszewicz.

Memoryał

Krajowego Towarzystwa naftowego

wystosowany do ministerstw i do Koła Polskiego w sprawie traktatów handlowych.

Wskutek bliskiego odnowienia traktatów handlowych pyzez Austro-Węgry z są-siedniemi państwami niżej podpisane Krajowe Towarzystwo naftowe ośmiela się zwrócić uwagę Wysokiego Koła Polskiego na niektóre postulaty galicyjskiego przemysłu naftowego.

t—I

to

naftowego w ostatnich dwóch latach daje się zauważyć olbrzymi postęp, który powoli przekształca tę gałęź naszego przemysłu w przemysł eksportujący i ta okoliczność właśnie przy odnowieniu traktatów handlowych zasługuje na szczególne uwzględnienie, gdyż przy sprzyjających stosunkach taryfowych i cłowych nasz przemysł naftowy może stać się ważnym czynnikiem do rozwoju ekono-miczno-gospodarezych interesów nietylko kraju, lecz całego państwa. Produkcya surowca naftowego (ropy) u nas w ostatnich dwóch

latach prawie się podwoiła : z 4Va milionów centnarów w r. 1901 wzrosła ona do 7'2 milionów w roku 1903, i jak najnowsze wywiercone szyby w Borysławiu wskazują, w roku bieżącym dozna produkcya jeszcze dalszego wzrostu.

Nasz przemysł naftowy dzisiaj reprezentuje wartość, która wpływa znacznie na bilans handlowy całego państwa.

Przy przeróbce 7 milionów metrycznych centnarów ropy otrzymuje się przeciętnie następującą ilość produktów naftowych:

Wartość w koronach.

50% t. j. 3,500.000 mc. nafty

350.000    „    benzyny

350.000    „    parafiny

17 „ strat

Ol Oi

7?    77

10 „ ,,

à 35 kr. (łącznie z podatkiem) 126,000.000

5,250 000 17,500.000 10,500.000 2,100.000 630.000

à 15 „ à 50 „

75

77

77

77

7?

77

77

77

77

77

77

77

77

77

100°'o

Razem

161.980.000

Podatek naftowy konsumcyjny uiszczany rocznie w naszej monarchii wynosi około 30,000.000 koron; faktyczna wartość produktów naftowych bez podatku na naftę wynosi w każdym razie sumę około 115,000.000 koron.

mtr. cent.

Wskutek niedostatecznego rynku zbytu na produkty naftowe i wskutek panującej przez to hyperprodukcyi surowca producent ropy dzisiaj otrzymuje za swój produkt cenę bardzo niską (ok. 3 kor.) nie odpowiadającą faktycznej wartości produktu.

Tylko przez rozszerzenie rynków zbytu na produkty naftowe, a w pierwszej linii naftę, można byłoby osiągnąć lepsze i odpowiadające faktycznej wartości surowca rezultaty finansowe.

1. 35% lekkiej nafty eksp. czyli 1,050.000

450.000 150.000 150.000 360.000 300.000 90.000

2.    15 „ ciężkiej nafty

3.    5 „ benzyny

4.    5 „ parafiny

5.    12    „    oleju    smarowego

6.    10    „    oleju    gazowego

3    „    koksu

16    „    strat

7.

Razem 2,550.000 produktów naftowych.

na

Konsumcya nafty w Austro-Węgrzech wynosi 2¹/4 miliona metrycznych centnarów rocznie i wytworzenie tej ilości nafty przy średniej wydajności rop naszych (50% nafty), wymaga 4% miliona surowca; w ten sposób już dzisiaj pozostaje około 3 miliony centnarów ropy, przeróbka których musi się opierać na eksporcie wytworzonych produktów.

Co się tyczy nafty, to tę już od dwóch lat zaczęto eksportować do Niemiec i Szwaj-caryi w większej ilości. W ubiegłym roku 1903 eksport wynosił 519.838 centnarów. Jest to ilość niedostateczna w stosunku do tej ilości, jaka już obecnie jest przeznaczona do eksportu.

Nafta nasza musi zwalczać w Niem

czech konkurencyę nafty amerykańskiej i rosyjskiej ; konkurencya z naftą rosyjską jest jeszcze trudniejsza przez to, ze nafta rosyjska na kolejach pruskich korzysta z taryf niższych, niż nafta z ropy galicyjskiej.

Byłoby więc wielkiem ułatwi e-Przy przeróbce tych 3 mil. ropy bory- niem dla dalszego roz woju eksp ortu sławskiej, gdyż ta ropa jest u nas w kraju dominującą, otrzymuje się:

naszej nafty, gdyby dało się osiągnąć na kolejach pruskich te same

mo

do fabrykacyi tak zwanej za-

nas

Znaczniejszy eksport benzyny mógłby fabrykacyę nafty zapalnej zmniejszyć lub nawet zupełnie skasować, co leży również i w interesie państwa, gdyż w ten sposób tylko połowa zapalnej nafty (benzyna) podlega podatkowi konsumcyjnemu, gdy druga połowa (olej solarowy) jest nieopodatkowany i państwo traci rocznie więcej jak milion koron podatku.

parafiny surowej i 5.537 centnarów parafiny rafinowanej.

Zmianę tę spowodowały obfite źródła ropy borysławskiej, która jest par excellence parafinową.

taryfy dla naszej nafty, co i dla rosyj ski ej.

Można mieć nadzieję, że eksport nafty przy obecnie obowiązujących cłach w państwach sąsiednich rozwinie się pomału korzystnie, lecz pozostają jeszcze inne produkty naftowe (benzyna, parafina) dla których trzeba znaleśó nowe rynki zbytu, by przemysł nasz naftowy rozwijał się nadal.

Wytworzenie tych produktów, które przedtem były uważane za odpadki naftowe, obecnie przy udoskonaleniu maszyn i metod technicznych, stało się ważną gałęzią przemysłu rafineryjnego naftowego i rentowność rafineryj nafty dzisiaj zależy od dobrego wyrobu i zbytu tych produktów. Nowym rynkiem zbytu dla tych produktów może być Rosya, jakkolwiek państwo, to samo posiada wysoko rozwinięty przemysł naftowy.

Lecz różnica w jakości i właściwości naszej i rosyjskiej ropy powoduje, że niektóre nasze produkta naftowe tam mogą zna-leść dobre źródło zbytu. Rosyjska ropa jest zupełnie wolną od parafiny i zawiera mało benzyny, natomiast nasza ropa borysławska, która dzisiaj stanowi ³U ogólnej produkcyi, jest par excellence parafinowa, zawierając ok. 7°/o parafiny, inne nasze ropy są obfite w benzynę. Cło na naszą benzynę dotąd w Niemczech wynosiło 6 marek, obecnie ma być podniesione do 10 marek; cło w Rosyi jest znacznie większe, gdyż wynosi k. 27'9l za 100 kg.

Ta różnica ceł była powodem, iż benzyna nasza już od dawna b^ła eksportowaną prawie wyłącznie do Niemiec, tam poddawano ją rektyfikacyi i po zrektyfikowaniu częściowo wywożono do Królestwa Polskiego. W ostatnich czasach nasze rafinerye urządziły u siebie aparaty rektyfikacyjne i zaczęły same lżejsze gatunki benzyny (gazolinę) sprzedawać do Królestwa, lecz spr/edaż ta idzie słabo wskutek wysokiego cla do Rosyi na benzynę.

Zniżenie więc cła do Rosyi na benzynę mogłoby się wiele przyczynić do znaczniejszego eksportu benzyny.

Eksport benzyny w r. 1902 wynosił 138.726 m. c\, zaś w r. 1903 wynosił 139.638 m. c. (głównie do Niemiec).

Przy obecnej nadprodukcyi ropy głyby być większe ilości benzyny eksportowane w razie zniżenia cła do Rosyi. Znaczna ilość benzyny (około 100.000 m. c.) używaną bywa u

palnej nafty przez mięszanie oleju solarowego z benzyną.

Parafina do ostatnich czasów nie była artykułem eksportowym naszego przemysłu. W roku 1902 importowano jeszcze 8.204 m. c. surowej parafiny i 34.174 centnarów parafiny rafinowanej amerykańskiej; w roku ubiegłym eksportowano już, lecz z wielkiemi trudnościami 3.872 ceutnarów

Z 5 milionów centnarów ropy borysławskiej otrzymuje się 250.000 m. c. parafiny i z powodu tego powstaje konieczność wywozu tego artykułu.

Eksport mógłby bardzo korzystnie ukształtować się do Rosyi, lecz obecne wysokie cło (k. 51'39 za 100 kg.) utrudnia bardzo konkurencyę z parafiną amerykańską.

Zniżenie więc cła na parafinę do Rosyi jest środkiem koniecznym dla podniesienia fabrykacyi parafiny. By utrudnić import obcej amerykańskiej parafiny w nowej autonomicznej taryfie cłowej podniesiono cło z k. 11.90 na k. 16 dla surowej i na k. 20 dla rafinowanej parafiny.

Jednocześnie jednak fabrykom zapałek pozwolono za zniźonem cłem 7 koron importować obcą tak zwaną miękką parafinę (punkt zapalności 42° C. i niżej). To ustępstwo dla fabryk zapałek jest, zdaniem naszem, nie-

Projekt ustawy

niżenie cła na miękką parafinę polega na

my lnem przekonaniu,' że w Austryi miękka opisania aktu w specyalnym rejestrze try-parafina nie jest wyrabianą; zwalczanie tego przekonania leży jednakowo w interesie fabrykantów zapałek jak i rafinerów nafty.

słuszne. Nasze rafinerye są wstanie wyrabiać miękką parafinę w dowolnej ilości, gdyż zależy to tylko od sposobu destylacyi olejów parafinowych i właśnie fabrykacya miękkiej parafiny przyczynia się do podniesienia punktu topliwości pozostającej twardej parafiny, co dla parafiny eksportowej jest bardzo ważnem. Fabryki zapałek, kupując naszą miękką parafinę, mogłyby część nadprodukcyi parafiny usunąć i przyczynić się nawet do eksportu gatunków o wyższym punkcie topliwości.

Jesteśmy zdania, że projektowane ob

Wreszcie i nasz wosk ziemny obecnie napotyka na trudności przy wywozie do Ro-syi. Wosk surowy jest eksportowany do Niemiec i Rosyi do przeróbki na cerezynę w istniejących tam fabrykach, lecz gdy w Niemczech wosk jest wolny od cła, w Rosyi opłaca cło k. 12*09 za centnar. Ta nie-równomierność w ocleniu wosku powoduje, że w ostatnich czasach, gdy ceny wosku poszły w górę, kopalnie wosku, które sprzedają wosk do Rosyi, napotykają na pewne trudności przy sprzedaży.

Byłoby więc i w interesie naszego kopalnictwa woskowego i fabryk cerezyny w Rosyi (Królestwie Polskiem), gdyby cło na wosk surowy do Rosyi zostało zniesionem.

To byłyby najważniejsze postulaty naszego przemysłu naftowego, które, spodziewamy się, Wysokie Koło swoim wpływem przy odnowieniu traktatów handlowych zechce łaskawie poprzeć.

o uregulowaniu i skonsolidowaniu prawa eks-ploatacyi nafty i wosku ziemnego na terenach prywatnych w Rumunii.

Art. 1. Prawo koncesyonaryusza do eksploatowania nabytych od prywatnych osób terenów naftowych jest realnem prawem mobilarnem, podległem następującym normom: Prawo to zostaje udzielonem przez wpisanie

aktu koncesyjnego w specyalny rejestr, który w tym celu ustanowionym będzie przy dotyczącym trybunale.

Każda gmina trzymać będzie także specyalny rejestr na opisanie koncesyj naftowych w jej obszarze znajdujących się; wpis ten uskuteczni naczelnik gminy po uwiadomieniu przez kancelaryę trybunału.

Art. 2. Prawo koncesyonaryusza za-warowanem zostanie przez wymieniony w art. 1. wpis. Ważność koncesyi i jej pierwszeństwo pomiędzy koncesyonaryuszami, którzy posiadają prawomocnie opisane akty, reguluje data

bunału.

Art. 3. Kto pragnie skonsolidować swoje prawo koncesyi, obowiązanym jest do złożenia trybunałowi planu sytuacyjnego danej nieruchomości, razem z aktem koncesyjnym, oraz szkicu opisowego, wypracowanego przez inżyniera rządowego lub uznanego przez trybunał, z oznaczeniem granic i wymiarów terenu, i zażądać od prezydenta ministrów względnie prezydenta trybunału, aby tenże zarządził wymienione poniżej wywiady, celem skonsolidowania prawa koncesyi.

Art. 4. Prezydent ministrów względnie prezydent trybunału wyznaczy dla załatwienia spraw przedłożonych mu termin, nie przekraczający przeciągu jednego miesiąca. Tenże rozporządzi bezzwłocznie, aby potrzebne ogłoszenia wydano w gazecie urzędowej, w jednej miejscowej, o ile takowa istnieje, w kościele i prymaryi, aby z jednej strony oznajmić wszystkim interesowanym termin lokalnych wywiadów, z drugiej strony wszystkim, któ-rzyby rościli sobie jakiekolwiek prawa do danego terenu, dać sposobność podniesienia swych pretensyj, bądź w podaniach wystosowanych do trybunału w dniu wywiadu, bądź przez osobiste zjawienie się w dniu wyznaczonym na miejscu.

Znane sądowi i w sprawie interesowane strony będą zapraszane na miejsce w dniu oznaczonym, Postępowanie odbędzie się bezpłatnie w drodze administracyjnej.

Art. 5. Celem załatwienia i stwierdzenia kwestyi uprawnienia koncesyi ustanowi się komisyę, w skład której wejdą prezydent ministrów wzgl. prezydent przynależnego try-

a) Pomiędzy takimi koncesyonaryusza-mi, którzy posiadają akty z pewnymi datami, posiadający dawniejsze daty mają pierwszeństwo.

bunałn, sędzia pokoju danego okręgu i naczelnik lub jeden członek rady prowincyo-nalnej. Towarzyszyć będzie komisyi pisarz sądowy lub oznaczony przez prezydenta pomocnik. Pierwszy prezydent*) wzgl. prezydent trybunału przewodniczy komisyi.

Art 6. Komisya przedsięweźmie wszelkie badania, uważane za konieczne, według przedłożonych aktów czy teź zeznań świadków. Uchwały komisyi, która może funkcyo-nować w obecności conajmuiej dwu członków, zapadają większością głosów. Obecność prezydenta trybunału konieczną jest pod karą unieważnienia uchwał.

Naczelnik, notaryusz i poborca podatków dotyczącej gminy obowiązani są do udzielenia komisyi wszelkich żądanych wyjaśnień. Komisya funkcyonować będzie mogła także w dniach świątecznych i podczas feryj, ogłoszenie wyroku nastąpić może w prymaryi miejscowej lub teź w trybunale, bez powołania stron.

Art. 7. Komisya ogłosi swoje orzeczenie najpóźniej w trzy dni po przedsięwzięciu badań. Orzeczenie to będzie miało moc egzekutywy i nie będzie mogło być uniewaźnio-nem przez rekurs, rewfzyę lub inne postępowanie sądowe. Orzeczenie wciągniętem będzie w specyalny rejestr i zaznaezonem na marginesie aktu, znajdującego się w specyalnym rejestrze opisowym.

Art. 8. Wykonanie orzeczenia komisyi nastąpi przez sądowego egzekutora w przeciągu najpóźniej trzech dni od zażądania strony interesowanej, bez powołania i bez doręczenia orzeczenia interesowanym stronom.

Art. 9. Koszt podróży i dyety członków komisyi ponosi ten, kto żąda skonsolidowania swego prawa koncesyi, składając takowe w kancelaryi sądu równocześnie z od-nośnem podaniem. Podanie spisane ma być na arkuszu ze stemplem 10 lei. Do jednego podania można załączyć akty koncesyjne na tereny aż do łącznego obszaru 10 hektarów, zakupionych przez jednego lub kilku właścicieli.

*) W niektórych miejscach tłumaczyliśmy ażeby być zrozumialszymi rum. „prime president“ przez prezydent ministrów.

Art. 10. Koncesyonaryusze, posiadający akty przed wydaniem tej ustawy poza-wierane, a chcący skonsolidować swe prawa koncesyjne, obowiązani są dać wpisać swe prawa koncesyjne w przeciągu najpóźniej jednego roku od wydania tej ustawy w spe-cyalny rejestr, założony przy dotyczącym trybunale, w myśl art. 1. tej ustawy.

Pierwszeństwo między koncesyonaryu-szami, którzy nabyli praw przed wydaniem tej ustawy, normuje się w sposób następujący:

b)    Pomiędzy takimi koncesyonaryusza-mi, którzy posiadają akty opisane, pierwszeństwo przypada ostatnim.

c)    Pomiędzy koncesyonaryuszami, którzy tylko posiadają opisane akty, a nie weszli faktycznie w posiadanie nieruchomości, pierwszeństwo ustanawia się według następstwa i daty opisania.

d)    Pomiędzy koncesyonaryuszami, którzy posiadają akty opisane, ci otrzymają pierwszeństwo, bez uwzględnienia daty opisania, którzy udowodnią faktyczne posiadanie nieruchomości przez istnienie do 1. lipca 1903 przynajmniej 4 studni 100 metrów głębokich lub jednego otworu wiertniczego 150 metrów głębokiego.

Jeżeli faktyczny stan posiadania składa się z mniejszych przedmiotów, wtedy konce-syonaryusz, uprawniony według niniejszej ustawy, musi dać odszkodowanie koneesyo-naryuszowi będącemu na miejscu. Odszkodowanie jednak nie nastąpi, jeśli znajdujący się na miejscu pokrył już swoje wkłady z wydatku eksploatacyi.

Art. 11. Podział terenów wspólnie posiadanych nie może być przedłożonym kon-cesyonaryuszowi niepodzielnej parceli, jeżeli takowy nie brał udziału w akcie podziału, w razie gdy podział nastąpił za wspólnem porozumieniem, lub nie był wołany do sądu, gdy podział nastąpił sądownie.

Art. 12. Koncesye udzielone opisanymi aktami przed wydaniem tej ustawy ze strony właścicieli niepodziełonych terenów, albo grup

włościańskich, lub osiedlonych dziedzicznie chłopów, których grunta nie zostały podzielone, są ważne i w zupełności przepisom tej ustawy podległe, jeśli właściciele tych kon-cesyj do 1. lipca 1903 nie podnieśli swych pretensyj przed sądem.

Art. 13. Z powodu jakichkolwiek pretensyj żadne kroki, jakoto sądowa sekwe-stracya lub jakikolwiek inny nie mogą być podjęte przeciw rozpoczętej przez koncesjo-naryusza eksploatacyi. Interesowane osoby wprawdzie mogą na drodze sądowej podnieść swe pretensye, lecz tylko na przyszłość, do współwłaścicieli niepodzielonych obszarów i do koncesyonaryusza.

Art. 14. Jeżeli przez dobrowolny lub sądowy podział, teren, dla którego koncesya została uregulowaną, przypadnie nie temu, kto jej udzielił, umowa koncesyjna względem nowego właściciela jest ważną do pewnego czasu, który nie przekracza 15 lat od dnia podziału. W tym wypadku czynsz lub cena wynajmu przypada na przyszłość nowemu właścicielowi.

Art. 15. Podczas procesu podziałowego ze strony właścicieli niepodzielnych terenów albo grup włościańskich lub dziedzicznie i domen osiedlonych, lecz własnością swą nie podzielonych chłopów, czynsz lub cena wynajmu opłacaną będzie aż do końca operacyj podziałowych. Podczas tego żaden sądowy se-kwestr lub jakikolwiek inny krok nie może być podjętym względem koncesyonaryusza.

Art 16. Odmiennie od zasad

za-

prawa

publicznego, któremi kieruje się §. 1268 kodeksu cywilnego, tereny, należące do mężnych kobiet, małoletnich, osób niewła-suowolnych lub stojących pod kuratelą, mogą być wynajęte lub uledz koncesyi na 15 lat, pod warunkiem, że akty zostaną opisane, i koncesje nastąpią dla zamężnych kobiet z przyzwoleniem ich mężów i upoważnieniem trybunału, zaś dla innych upośledzonych z przyzwoleniem rady familijnej i prawa. Akty le muszą być opisane w myśl art. 1. i dalszych.

Konoesye udzielone przez osoby, wyliczone powyżej w tym artykule, na dłużej jak 5 lat, będą uznane za ważne przez 15 lat od dnia ich wystawienia, jeżeli koncesyo-naryusz wypełni warunki obecnej ustawy, celem skonsolidowania koncesyi.

Art. 17. Wszystkie uprawnienia sądownictwa gminnego, które zawiera §. 29. ustawy o sędziach pokoju, zostają unieważnione co do koncesyj terenów naftowych.

Art. 18. Ktoby świadomie swój teren oddawał koncesyjnie dwu lub więcej osobom, podlega §. 333 kodeksu karnego.

Art. 19. Akty koncesyjne, zawierane niedługo przed ogłoszeniem tej ustawy, a wykonywanie których nie rozpocznie się w przeciągu 10 lat, będzie można anulować, jeżeli koncesyonaryusz po upływie tego czasu nie będzie płacił uprawnionemu do tego czynszu, ustanowionego w akcie koncesyjnym od jednego dołu lub sondy. Strony nie mają prawa odstąpić prywatnymi umowami od przepisów tego artykułu.

Art 20. Regulamin wypracowany na podstawie tej ustawy określi szczegóły jej zastosowania.

Art. 21. Wszystkie przeciwne z tą ustawą dawniejsze przepisy zostają unieważnione.

Minister rolnictwa, przemysłu, handlu C. I. Stoicescu m. p.

Listy naftowe.

Borysław, 30. marca.

Kto nie przebywa tu osobiście i naocznie nie przekonuje się w codziennem zetknięciu z robotnikami, jakie rozgoryczenie i rozjątrzenie między nimi wywołuje ciągle jeszcze nie załatwiona dotąd sprawa kasy brackiej, ten nawet w przybliżeniu pojęcia sobie o tem wyrobić nie może.

Ta gorączka udzieliła się też sferom kierującym nafciarskim. Kasa bracka nie schodzi z porządku dziennego prywatnych rozmów i tylko o tem jednem wszędzie i zawsze toczą się debaty. Wiecznie otwarte pytanie jest: Czy robotnicy mają uzasadnioną przyczynę wzbraniać się z taka stanowczości:] przyjąć narzuconą im instytucyę? Wtzakże — bądź co bądź — ma ona tylko ich dobro na celu! Jedno można z łatwością stwierdzić wśród Hafciarskiej inteligencyi, że sym-

patyzuje z robotnikami. A sympatyzuje nie dlatego, jakoby odmawiała kasie brackiej pożytku i prawa bytu, lecz dlatego, ponieważ wszystkich oburza pewna samowola władzy górniczej. Pauuje też ogólne przekonanie nawet między przewodnikami robotników, że kasę bracką można było wprowadzić w życie gładko i bez najmniejszego oporu, gdyby właśnie nie owa nagłość.

Co jednak w tym objawie rozigrania namiętności roboczego tłumu najbardziej jest ciekawem i godnem zastanowienia, to fakt, że rozjątrzenie owe wywołane zostało przyczyną stosunkowo bardzo błahą. Albowiem wkładka pojedynczego robotnika do kasy prowizyjnej jest — według obliczeń tabeli dodanej do statutu — tak drobną, że uszczerbek jej od zarobku miesięcznego bardzo słabo dałby się odczuć płacącemu. Może więc wchodzą tu w grę jakieś inne względy? Posłuchajmy co mówią sami robotnicy.

Skargi i nic jak tylko skargi! Dowody prawie żadne i chyba tylko ten jeden, że była już kasa bracka w Ropience i jeszcze gdzieś, ale pozutem, iż ściągała wkładki, nie pomogła nikomu, a gdy się rozwiązała, nie zwróciła nikomu ani centa z włożonych tam pieniędzy. Ile na tern prawdy — niepodobieństwo zbadać, powtarzam jedynie to, co słyszałem z ust wiertaczy i pomocników, przynależnych ongi do ropieńskiej kasy.

Najbardziej zaś odstraszają ich stosunki panujące w tutejszych woskowych kasach brackich. Jako klasyczny przykład ich marności przytaczają fakt, że wdowy obarczone kilkorgiem dzieci po nieszczęsnych ofiarach katastrofy czerwcowej r. 1902 w kopalni wosku Länderbanku pobierają zaledwie po kilka koron miesięcznie, mimo, że mężowie ich długie lata płacili wkładki do kasy. A z kilku koron miesięcznego wsparcia gdzież może wyżyć familia? Zaś w naftowej kasie otrzymywałby robotnik niezdolny do pracy dożywocie dwustu koron rocznie to znaczy około szesnastu koron miesięcznie. Niezmiernie mało! Wprawdzie urząd górniczy zapewnia, że już po paru latach — jak tego uczą doświadczenia w innych kasach brackich — kapitał tak wzrośnie, że pensya z dwustu koron podniesie się z pewnością o pięódzie-siat procent, lecz temu robotnicy nie wićrzą. Dotychczasowe smutne doświadczenia tej biednej roboczej rzeszy zabiły w niej zaufanie do filantropii z góry, wyradzając natomiast podejrzliwość i głuchą determinacyę.

A jak ci ludzie się skarżą! Trzeba znaó bytowanie robotnika naftowego, aby go zrozumieć, zwłaszcza zaś to straszne życie w Borysławiu, gdzie brak nietylko ludzkich pomieszkać, zdrowej i taniej żywności, ale nawet zwykłej wody do picia niema! Skąd więc wziąć siły do roboty w szybach wybuchowych? Skąd nabrać odporności? Jak wytrzymać wobec ciągłego niebezpieczeństwa śmierci? I do domu, żonie i dzieciom trzeba także posyłać. I na czarną godzinę trzeba też coś odłożyć. A na gruncie i na chałupie ciążą długi — trzeba je spłacać. Skądże wziąć na kasę bracką? A — proszę pana kierownika — prawda to jest tak: my będziemy płacić, ale nie my będziemy brać. Kiedy panowie zaś chcą kasy brackiej — niechże za nas jeszcze tych parę centów zapłacą. Boże, czy ich to nie stać? Co dla nich znaczy wydać jeszcze kilkadziesiąt albo nawet choćby kilkaset koron miesięcznie?

O takie rozumowanie — a innego nie słychać — rozbijają się wszelkie argumenta. Nie chce płacić, bo powiada, że nie może — i na tern koniec.

Istnieje tu od roku blisko socyalno-demokratyczny związek nafciarskich robotników „Siła“ złączona z organizacyą woskow-ców „Górnik“. Gdy wyłoniła się sprawa kas brackich, „Siła“ liczyła stosunkowo bardzo mało członków, ponieważ robotnik wiertniczy uważa się za coś lepszego od zwykłego pro-letaryusza. Wszak ojcowie jego posiadają własny grunt, on zaś wychodzi tylko na zarobek, aby swą posiadłość jeszcze zwiększyć i przeprowadzić pewne melioraeye. Skoro tylko jednak przyparto ich do muru kasą bracką, instynktownie zwrócili się wszyscy o poradę do „Siły“ i masami zaczęli się do niej wpisywać. Wbrew własnemu popędowi i z pewnością wbrew dążeniu sfer naczelnych nafeiarstwa, ten chłop i wieśniak zarobkujący przy nafcie stał się nagle uświadomionym proletaryuszem. „Siła“ wzrasta i „Siła“ zyskuje wielmożny wpływ na nafciarstwo mi-

mo, że tylko drobną jego cząstkę w sobie jednoczy. Oto bezpośredni skutek narzucania kasy brackiej! „Siła“ też obejmuje kierownictwo nad całą akcyą opozycyjną i występuje otwarcie w roli przedstawicielstwa interesów robotników naftowych. I rzecz dziwna: Nietylko firmy naftowe, nietylko c. k. władza górnicza ale nawet władza polityczna uznaje ten spełniony fakt i z tern przedstawicielstwem wchodzi w układy, bo widzi, że przecież nie z masą, której brak organizacyi, lecz tylko z jej wybraną garstką reprezentantów można pertraktować. Że się tak stało, że władze przyjęły właśnie ów fakt jako spełniony i nań się zgodziły, należy uważać za prawdziwe szczęście w tej nadmiernie napiętej sytuacyi i przyznać trzeba, że postąpiły bardzo dyplomatycznie. Tłum widząc, że jego żale znajdują posłuch — uspokoił się. Władza polityczna, rozpatrzywszy się w położeniu, poszła jeszcze krok dalej i zezwoliła na wiec nafciarzy pod golem niebem, który się odbył na tłoce tustano-wieckiej dnia 20 marca przy współudziale olbrzymiej parutysięcznej masy.

do tej kasy brackiej, pr/eto obowiązani są P. T. właściciele tych kopalń i nadal należeć do Zakładu ubezpieczenia robotników od wypadku we Lwowie i uiszczać do tegoż przepisane wkładki od 1. stycznia b. r. bez przerwy, a to aż do chwili, gdy zatwierdzony przez Prześwietne c. k. Starostwo górnicze Statut kasy brackiej stanie się i dla ich kopalni prawomocnym, gdy więc i przynależność ich kopalń do tejże kasy brackiej zostanie ostatecznie rozstrzygniętą, o czem się każdego z P. T. Właścicieli kopalń w swoim czasie zawiadomi.

Wobec tego należy P. T. Właścicielom kopalń nafty wnieść odnośne podanie do Zakładu ubezpieczeń od wypadków we Lwowie na ręce odnośnych c. k. Starostw powiatowych, że nadal bez przerwy od 1. stycznia b. r. ubezpieczają swych robotników w tym Zakładzie, a pp. Kierownicy mają donieść Zakładowi wszystkie od 1. lutego b. r. zaszłe wypadki uszkodzenia robotników.

Wreszcie zaznacza się, że aż do ostatecznego ukonstytuowania się własnego zarządu krajowej kasy brackiej galicyjskich kopalń oleju skalnego i zorg mizowania oddziału kas chorych, o czem też zostanie zawczasu każdy z P. T. Właścicieli kopalń nafty zawiadomionym, należy robotników ubezpieczać w odnośnych powiatowych kasach brackich.

Drohobycz, 19. marca 1904.

C. k. urzędnik okręgowy Kostkiewicz.

Wiec ten odbył się w zupełnym spokoju. Jednomyślnie została przyjętą rezolu-cya przeciwko kasom brackim.

W parę dni po wiecu c. k. urząd górniczy rozesłał następujący

OKÓLNIK

do P. T. właścicieli kopalń nafty.

Firmy przyjęły ten okólnik z prawdziwą wdzięcznością, czyniąc mu zadość, jak poprzednio zadość uczyniły nakazowi urzędu górniczego co do rozdania statutów między robotników i ich delegatów. Z jaką jednak spotkały się podejrzliwością poświadczy ta okoliczność, że robotnicy wzbraniali się podpisać zwykłe oświadczenie, że statut został im doręczony. Nie chcieli podpisać, obawiając się jakiegoś podejścia. Ci zaś, którzy podpisali, spotkali się u swych towarzyszy z publicznemi wymówkami i ostrą naganą.

Ponieważ termin wyznaczony delegatom

Okólnikiem z dnia 31. br. L. 610. c. k. Urząd górniczy okręgowy zawiadomił P. T. Właścicieli kopalń nafty, którzy zgłosili swe przystąpienie do krajowej kasy brackiej galicyjskich kopalń oleju skalnego, że oddział prowizyjny tejże kasy brackiej wejdzie w życie z dniem 1. lutego b. r., że zatem z tym dniem należy P. T. Właścicielom kopalń nafty zgłosić swe wystąpienie z Zakładu ubezpieczeń robotników od wypadków we Lwowie.

Skoro j ednak z nieprzewidzianych i od c. k. Urzędu górniczego okręgowego niezależnych przeszkód nie mógł tenże oddział prowizyjny wejść z życie w powyższym terminie dla wszystkich kopalń przez władzę górniczą, w którym mieli złożyć nafty, które złożyły deklaracyę przystąpienia j oświadczenie, względnie zgłosić odwołanie —

zbliża się ku końcowi, obecaie został przedłużony do 1. maja, postanowili zaprosić firmy celem porozumienia się co do dalszego postępowania. Wysłali więc delegaci robotników do firm kurendę zapraszającą na wieczór 30. marca do sali Towarzystwa karpackiego na wspólną naradę. Popełnili jednak ten błąd, że zbyt późno — bo tego samego dnia (30. marca), w którym zgromadzenie miało się odbyć — zaproszenie zostało wysłane. Podpisało tylko siedmnastu przedstawicieli firm, zjawiło się jednak zaledwie trzech, a ci oświadczyli, że w tak szczupłej liczbie — firm reprezentować nie mogą i zażądali odroczenia narady na 13. kwietnia. Ponadto znaczna większość zgromadzonych w sali robotników nie składała się wcale z delegatów, mogących wykazać się legity-macyami, które ich wybór czynią wierzytelnym.

Gdy wysłannik delegacyi oznajmił zgromadzonym postanowienie firm, namawiając do przyjęcia odroczenia narady do 13. kwietnia, wybuchła olbrzymia wrzawa. Jedni posądzali firmy o rozmyślne ignorowanie ich i żądali zerwania wszelkich układów; inni nie wdając się w żadne uzasadnienie byli za zerwaniem układów, ponieważ tak czy owak ,,nie chcemy kasy brackiej“.

Ostatecznie odroczenie przyjęto.

Julian Korski.

KRONIKA.

Nafta austryac' a w Turcyi. Konsulat austrya-cki w Uesktib w sprawozdaniu swem donosi, że wskutek trudności, jakie powstały w Rosyi przez wojnę japońską w dostarczaniu nafty, wyszły ze strony Turcyi zamówienia na naftę do innych źródeł a mianowicie do rafineryi w Bosna-Brod. Co tydzień przychodzą do Ueskiib 2—3 wagony nafty austryackiej po cenie 6V2—7 franków za 32 kg. franko Ueskiib.

Sprzedaż nafty rumuńskiej w Niemczech. Według „Neue Preie Presse“ ma wkrótce nastąpić porozumienie między „Deutsche Bank“ i „Disconto-Gesellschaft“ co do sprzedaży nafty rumuńskiej w Niemczech. Oba Towarzystwa mają udziały w rumuńskim przemyśle naftowym ; jedno w Etoile Roumaine, drugie w Towarzystwie „Telega“ ; oba Towarzystwa razem mają zakupić połowę ak-

cyj Tow. „Petroleumprodukte - Gesellschaft“, które ma się zająć komisową sprzedażą nafty rumuńskiej w ilości 800.000 centnarów rocznie; próby komisowej sprzedażj^ nafty galicyjskiej przez to Towarzystwo nie mają widoków powodzenia na razie, gdyż austryackie rafinerye chcą prowadzić eksport samodzielnie.

Austryackie akcyjne Towarzystwo eksportowe naftowe wkrótce zacznie już funkcyonować; wniesiono już podanie o ostateczne zatwierdzenie statutów, a tymczasem otrzymano już pozwolenie do ukonstytuowania się ; dotąd sprawę sprzedaży nafty zagranicą załatwia jeszcze biuro eksportowe; ceny nafty eksportowej spadły o 1 markę i 60 fe-nigów na 100 kg., nafta amerykańska jest notowaną 7 mar. 30 fen. za 50 kg., gdy dawniej 8 marek i 10 fen. Wzrastająca produkcya ropy wymaga gwałtowniejszego eksportu tern bardziej, że konsumcyi# wewnętrzna spada; skartelowane rafinerye musiały zredukować swój kontyngęnt o 140/0.

Podniesienie taryf na kolejach węgierskich na ropę ma wynosić 40—55 krron od cysterny od granicy węgierskiej do Preszburga lub Budapesztu ; w pierwszej linii ucierpią na tern rafinerya karpackiego Towarzystwa w Preszburgu i dwie rafinerye budapeszteńskie (węgierskie akcyjne Tow. naftowe i budapeszteńskie akc. Tow. naftowe), które rocznie 2.000—3.000 cystern ropy sprowadzają; dotąd koszta przewozu ropy do tych rafi-neryj z Galicyi były stosunkowo niższe, niż koszta przewozu do rafineryj austryackich.

Cło importowe na produkta naftowe do Anglii. „Daily Mail“ donosi, że przyszły budżet angielski zawierać będzie propozycyę zaprowadzenia cła importowego od nafty i produktów naftowych ; dotąd- nafta w Anglii jest wolną od cła; ma to być pierwszy krok do nowego systemu cła ochronnego.

Senzacye borysławskie. Korespondent bory-sławski rumuńskiej gazety „Moniteur du petrole roumain“ podaje w ostatniej korespondencyi z d. 1. kwietnia kilka ciekawych i senzacyjnych nowinek, które podajemy z pełnem zastrzeżeniem co do ich prawdziwości.

I tak pisze on, że bui-mistrz borysławski p. Kornhaber miał sprzedać swoje 10°/o udziały w różnych kopalniach Karpackiemu Towarzystwu naftowemu za cenę 3³/4 miliona koron. Własność ta pochodzić ma z sprzedaży 90 morgów terenów naftowych swego czasu Towarzystwu karpackiemu, za co otrzymał p. Kornhaber owych 10 prc., które dzisiaj przy produkcyi 1.000 wagonów na miesiąc przedstawiają wartość 100 wagonów.

Dalej podaje korespondent z pewnem zastrzeżeniem, że p. Arpad Csonka ma zostać dyrektorem Towarzystwa „Petrolei“, że posadę taką ofiarowano p. Csonce jeszcze przy założeniu Towarzystwa, jednakowoż żądał on 60 000 kor. rocznej płacy, na co jednak Towarzystwo nie chciało się zgodzić.

Bardzo ciekawą wiadomość podaje także przemysłu uznają obecnie już wszyscy producenci

o firmie Dawid Panto i Spółka. Pirma ta miała zamiar założyć własny rurociąg i zbndowała już swoje zbiorniki, jednakowoż władza odmówiła udzielenia koncesyi na budowę rurociągu z powodu, „że firma ta ogólną sobie jednała antypa-tyę“. Wskutek tego Dawid Panto i Spółka mają zamiar wykupić 50 prc. udziału w Towarzystwie magazynowem i transportowem (A. Csonka), ażeby przy tłoczeniu własnej ropy korzystać z istniejących już urządzeń rurociągowych.

W Hubiczu na gruntach erekcyonalnych ma stanąć nowa duża rafinerya; mianowicie ma się starać jedno duże konsorcyum o wydzierżawienie 40 morgów gruntów erekcyonalnych i poczyniło już w tym względzie kroki u ordynaryatu arcybiskupiego we Lwowie. Czy nie stoi jednak wieść ta w związku z wyszukaniem miejsca przez „Petroleę“ pod budowę nowych zbiorników?

Z obowiązku notujemy te senzacyjne wiadomości, choćby jako wyraz bujnej fantazyi, dla której obszar borysławski stanowi bardzo żyzną glebę.

ropy. Bez doskonałego funkcyonowania „Petrolei“, zwłaszcza bez dostarczonych przez nią rezerwoa-rów dla tej masowej produkcyi, galicyjski przemysł ropny przechodziłby teraz jeszcze większą kryzys, niż w zimie 1902/3 r., kiedyto pizy produkcyi ledwie sześciu milionów mtr. cent. cena 100 kg. ropy spadła już na jedną koronę. Dzięki wzorowej organizacyi „Petrolei“ oraz w pewnej mierze także zawarciu kartelu naftowego za 100 kg. ropy płaci się obecnie w pierwszym roku istnienia „Petrolei“ 4 korony przeciętnie. Rezerwoary swoje zamawiała „Petrolea“ u następujących firm : Witkowickie huty', Towarzystwo kolei państwowych w Wiedniu, Lederer & Porges w Bernie mor., Danubius w Budapeszcie i Tow. budowy wagonów i maszyn w Sanoku. Gdy kapitał zostanie powiększony, następią ponowne zamówienia u wymienionych firm.

Przepisy bezpieczeństwa dla kopalń ropy zostały już wygotowane przez komisyę znawców. W tych dniach ma się zebrać ankieta interesowanych producentów ropy ze współudziałem delegatów ministerstwa rolnictwa, Wydziału krajowego i Tow. naftowego. Po ukończeniu ankiety nowe przepisy bezpieczeństwa dla kopalń ropy prawdopodobnie jeszcze w ciągu maja b, r. będą ogło

szone.

Gal. Karpackie Tow. naftowe zabiera się obecnie do wy konania uchwalonego na ostatniem Wal-nem Zgromadzeniu powiększenia kapitału akcyjnego z 13-2 na 16 milionów koron, przez wydanie 5.600 nowych akcyj 500-koronowych. Z tego w myśl uchwały 2.640 akcyj mają być oddane akcyona-ryuszom do wykonania prawa nabycia w czasie od 5. do 24. kwietnia, w ten sposób, że za każdych dziesięć dawniejszych akcyj mają prawo mabyć jedną nową za cenę 1.000 korom Zgłaszać należy prawo nabycia w wiedeńskim domu bankowym Biedermann & Co. lub budapeszteńskim „Vaterländische Bank“. Przy zgłoszeniu należy wpłacić Z organizacyi producentów „Petrolea“ Rada gotówką 200 koron na akcyę, reszta 800 koron nadzorcza „Petrolei“ już od pewnego czasu zajmuje    zaś do 30. kwietnia pod grozą utraty zadatku

SZEMATY

do rysowania przekroi otworów wiertniczych

^ w jeżyku polskim i niemieckim ^

układu

Inż. Roberta Breitenwalda

nabywać można w biurze Krajowego Towarzystwa naftowego po cenie

T50 koron za sztukę.

się myślą podwyższenia kapitału akcyjnego z je- i prawa nabycia. Części akcyj nie wydaje się, dnego miliona na dwa miliony koron i na jednem dlatego uwzględnione zostają zgłoszenia na pod-z najbliższych posiedzeń zarządu odpowiednia stawie 10 dawniejszych akcyj. uchwała zapewne będzie powziętą, a także czem-prędzej przeprowadzoną, pod warunkiem naturalnie, jeżeli producenci ropy zgodzą się na zmianę regulatywu, ustanowionego przy zawarciu układów komisyjnych. W myśl tego regulatywu bowiem „Petrolea“ przyjęła obowiązek dostarczenia zbiorników na 2 miliony mtr. cent. ropy,, ewentualnie zaliczkowania producentom magazynowanej ropy odpowiednią kwotą. Roczna należytość za magazynowanie wynosić zaś ma 6 hal. za 100 klg. Rzeczywiście „Petrolea“ postarała się już do tej chwili o 3'/'2 miliona mtr. cnt. ropy a wszystkie te rezerwoary tak są obecnie przepełnione, że „Petrolea“ widzi się zmuszoną wybudować ponownie rezerwoary na conajmniej jeden milion mtr. cent. pojemności, chce to jednakże uczynić tylko pod warunkiem, że regulatyw ulegnie zmianie o tyle, aby należytość za magazynowanie zo_ stała odpowiednio podwyższoną, tern więcej, ponieważ produkcya ropy wzmaga się co miesiąc i już dziś musimy na pewno liczyć się z produk-cyą 8 milionów mtr. cnt. na rok 1904. Błogie skutki działania „Petrolei“ na uzdrowienie naszego

1—12

Ceny produktów naftowych na początku marca.

Ropa. Schodnica k. 5'80—6. Borysław k. 5—5.50. Phycz k. 5-80—6 za 100 kg. loco Drohobycz w cysternie, oferują znacznie niżej.

Nafta. Standard k. 40-00—40-50. cesarska k. 41-50 — 43-00 loco Wiedeń w beczkach.

Benzyna. Rafinowana (0-700) k. 34—36 (0-7³%o) k. 30-31.

Benzyna eksportowa k. 12-50—13 loco Wiedeń ; popyt słaby.

Benzyna motorowa k. 17—18; popyt słaby. Glazolina (0-64n/oo) k. 46—54.

Oleje. Olej niebieski k. 3⁻80 --4-00 loco fabryka w cysternie; popyt ożywiony.

Oleje rafinowane (0-885) k. 11-50—12-50, wrzecionowy k. 14-50—16-50, maszynowy lekki k. 21—23, ciężki k. 26—29, cylindrowy k. 35—45, rosyjski Szybajewa k. 30—33 loco Wiedeń.

Parafina. Cena spada Miękka w łuskach k. 44—50, twarda k.52—54. czyszczona k.60—62, parafina amerykańska w łuskach m. 45—48 loco Ro-tcicam, czyszczona m. 52—54 loco port niemiecki.

Cerezyna. Naturalna k. 140—146, sorty czyszczone k. 164-190.

Wosk ziemny: pop}⁷t slab}⁷, punkt topi. 72/73° C k. 170—172 67/68° C k. 175-178 gorsze gatunki k. 120—130.

Nafta amerykańska loco Hamburg m. 7-05. za 50 kg. Popyt słaby.

Odlewarnia i fabryka maszyn

W. Podhorodecki i Spółka.

Lwów ul. Polna 1. 51.

(Stacya kolei elektrycznej, szkoła Konarskiego)

Odlewy surowe i apretowane, podług własnych lub nadesłanych modeli. Odlewy budowlane jak: rury wychodkowe, drzwiczki, ruszta i t. d., słupy do latarń i ogrodzenia. Części do browarów, gorzelń, młynów i tartaków. Wyrób i naprawa maszyn i narzędzi rolniczych.

Przegląd Górniczo-Hutniczy 8

I®l

Przegląd Górniczo-Hutniczy 8

•N

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

Xofis

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

ceny znacznie zniżone

Cennik na żądanie.

Koks do o p a ł u !

Przedpłata (z przesyłką pocztową) rocznie rub. 12, półrocznie rub. G, kwartalnie rub. 3.

Adres Redakcyi : Dąbrowa {gubernia Piotrkowska).

Wydawca Stanisław Ciechanowski. Redaktor Mieczysław Grabiński.

2-3

M o k s!

PIERWSZE GALICYJSKIE

.■mii

•w Sanoliii

wykonuje i ma na składzie gotowe:

Narzędzia wiertnicze.

Kompletne ryg-i wiertnicze.

Koiły lokoniohilowe.

Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości.

Przyrządy do tychże do opalania ropą.

Maszyny parowe.

Kury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd.

Sikawki pożarne.

Odlewy metalowe i żelazne.

Wozy cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczanego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wózki dla kolejek polowych i leśnych.

Urządzenia kompletne rafinery i nafty, parafiniarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrukcye żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przylborów i narzędzi wiertniczych ma Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa, Lwów, Chorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Potoku, Schodnicy, Borysławiu.

ä£LJf* Zamówienia przyjmuje Dyrekcya fabryki w Sanoku, oraz Biuro Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. 11 a. "S>SŁ

_JH I

Sra

Na żądanie wysyła się odwrotnie kosztorysy i cenniki.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze- wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NÂ SKŁADZIE,

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul Kościuszki 7.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Redaktor R. Załoziecki.

Z drukarui „Słowa Polskiego“, pod zarządem J. Ziembińskiego.