NAFTA

î\

kJ'

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy aa miesiąc 5-ego i 20-eJo.

Prenumerata -wynosi rocznie 12 łsorom..

Komitet redakcyjny: Inż. KI. Angerman, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa ,',B©mąna£<.,

Treść zeszytu 5.

Jakość naszej nafty eksportowej. (Dokończenie). Nap. B. Załoziecki. — Panu inż. Sholmanowi w sprawie zawodnienia kopalń. Nap. inż. Klaudyusz Angerman - Kronika naftowa. Nap. B. Załoziecki. — Listy naftowe. Nap. Julian Korski. — Protokół posiedzenia Wydziału Kraj. Tow. naftowego z dnia 2. marca 1904. r. — Kronika. — Komunikaty Kraj. Towarzystwa naft.

Jakość naszej nafty eksportowej,

(Dokończenie.)

Bądźmy pewni, że niemiecko-amery-kańskie Tow. naftowe, ubiegając się jak wiadomo o zakupno wielkich ilości nafty z galicyjskiej ropy, ma tylko ten zamiar, aby mieszać ją z własnym fabrykatem amerykańskim i utrzymać bajkę, że nafta nasza tylko zmięszana jest możliwą do użycia. Wprawdzie wymienione towarzystwo wprowadziło w Niemczech system rozwożenia nafty po ulicach w własnych blaszankach tylko w celu unieszkodliwienia konkurencyi olejów mię-szanych, lecz jeżeli samo sporządzi mieszaninę, a to co innego, wtedy „family oil“ (nafta familijna), nazwana dawniej „pod gwa-rancyą czysta pensylwańska“, obecnie „pod gwarancyą czysta amerykańska“ jest najlepszą i najdrożej konsument musi ją zapłacić. Kartel austryacki zaś musiałby zadowolić się notowaniem za czystą naftę galicyjską, bo jako taka, niezmięszana, nie warta więcej i musiałby opędzać cię konkurencyi najcięższych gatunków nafty.

A więc choćby i układ z Amerykanami przyszedł do skutku, musimy wyrabiać gatunek nafty, spełniający wszystkie warun-

ki, potrzebne do sprzedaży w stanie nie-zmięszanym. Ze to możliwe, mamy przykład na Rumunii, gdzie istnieją takiesame podstawy techniczne fabrykacyi.

Dlatego podwyższenie urzędowo wymaganego stopnia zapalności, jak tego domagano się kilkakrotnie, nie leży w naszym interesie, taksamo jak nie leży w interesie Amerykanów i z wymienionych poprzednio przyczyn handlowo-politycznych, także Rosyi nieprzyniosłoby korzyści. W interesie Austryi, Rosyi i Rumunii jest obniżenie wymaganego stopnia do 20° C, który uznanym został za zupełnie wystarczający, ponieważ umożliwiałby dodawanie większej ilości lżejszych frak-cyj, co pociągnęłoby za sobą niższy ciężar gatunkowy nafty i pomogło wyrównać różnicę w jakości.

Badania amerykańskich gatunków nafty, w celach porównawczych z gatunkami galicyjskimi, rumuńskimi i rosyjskimi przeprowadzone, wykazały, że Amerykanie zwiększają wydatek nafty, jak daleko tylko mogą, lecz zawsze przytem baczą, aby ich towar nie dawał sposobności do skarg, natomiast my — z teoryą destylacyi od 150 do 300° C, wziętą żywcem z amerykańskiej ropy — musimy robić fiasko. Wynika stąd, że należy

traktować różne proweniencye nafty według ich ciężaru gatunkowego i do tegoż stosować granice destylacyi, o ile pozwala na to punkt zapalności.

z odmiennymi właściwościami naft uzyskanych z różnych proweniencyj ropy, a wtedy przychodzimy do poznania, że szablonowe traktowanie przedmiotu nie jest na miejscu. Tak-samo jak destylacya od 150—300° nie zawsze daje możliwie najlepszą naftę, tak też lub w gruncie rzeczy jeszcze mniej stosunek zmieszania trzech głównych frakcyj t. j. olejów lekkich, pośrednio ciężkich (do 150°, 150—300°, ponad 300°), dopuszczalny dla nafty amerykańskiej, nie nadaje się dla innych gatunków ropy, jeżeli odniesiemy towar do amerykańskiego systemu lamp. Z tych względów można się oświadczyć za doda wa

szej nafty tylko o tyle, o ile takowe postępowanie da się pogodzić z przepisem o punkcie zapalności, gdyż równoczesne znaczne przysporzenie wysoko wrzących (ponad 300°) frakcyj zniweczyłoby cały efekt, jaki osiągnęlibyśmy w pierwszym wypadku, a to z tej prostej przyczyny, ponieważ odnośne frakcye galicyjskiej ropy posiadają daleko mniejsze napięcie kapilarne, jak amerykańskiej, i taka nafta nie zasilałaby dostatecznie palnika amerykańskiego, zwłaszcza intenzywnego. Wynik fotometryczny 14'5 jednostek, wykazany przez dra Langfurtha na galicyjskiej nafcie, która zawiera przy ciężarze gatunkowym O8087 77 prc. olejów pośrednich a 20 prc. lekkich (wrzących od 120° C), jest możliwym tylko dzięki prawie zupełnemu brakowi olejów ciężkich, a taksamo względnie pomyślne wyniki fotometryczne nafty rumuńskiej, naszym produktom pokrewnej, odnieść należy do braku ciężkich frakcyj, tak n. p. znana marka „Edelweiss“ zawiera 2345 i 72’95, razem przeszło 96 prc. składników, wrących do 300° C, gdy tymczasem jedna marka rumuńska, badana przez dra Leixla, która wykazała 18‘6 i 64’0 prc., razem 82‘6 prc. do 300° wrących olejów oraz 17*4 prc. olejów ciężkich, dała rezultat najgorszy, jaki być może, bo na K. & T. palniku Kosmos tylko 6'76 jednostek. Proste porównanie tego ostatniego gatunku z naftą amerykańską, badaną przez dra Schnitze w Monachium, zawierającą obok 16'0 i 53'3 prc. aż 30*7 prc. ponad 300° wrących składników, a mimoto

Przechodząc do kwestyi fotometrycz-nych pomiarów musimy zaznaczyć, że nie należy wierzyć bez zastrzeżeń orzeczeniom wydawanym ostatniemi czasy przez różnych chemików w celach forytowania jednej lub drugiej proweniencyi nafty, lecz raczej polegać na zasadniczych badaniach, jakie już przed laty przeprowadzili w ściśle naukowym interesie Z a ł o z i e c ki ; En gier i Lewin. Stwierdzili oni n. p., że w zwyczajnych lampach (amerykańskich) nisko wrzące niem większej ilości lekkich frakcyj do na-a więc zapalne frakcye dają wprawdzie większy skutek świetlny, natomiast w lampach o silniejszym przypływie powietrza (rosyjskich) rzecz ma się przeciwnie, z czego wynika, że wyżej wrzące t. j. gatunkowo cięższe frakcye wymagają tylko więcej powietrza, aby rozwinęły swą właściwą siłę świecenia, są zatem, bezwzględnie wziąwszy, wydatniejsze pod tym względem, aniżeli niżej wrzące, co też ma swoje teoretyczne uzasadnienie, gdyż światło pochodzi z spalenia węgla, w im większej ilości zatem węgiel przeważa w pewnej sub-stancyi organicznej, tern lepsze warunki wytwarzania światła są dane. Nie stoi w tern bynajmniej w sprzeczności fakt, że przy nie-dokładnem spalaniu i słabem podnoszeniu się po knocie płomień takich produktów nie może rozwinąć się w pełni i daje gorsze światło, co zachodzi właśnie przy spalaniu dobrej nafty galicyjskiej, rumuńskiej i rosyjskiej w lampach, obmyślanych dla produktu amerykańskiego, w których za słaby przypływ powietrza i niedostateczny przypływ nafty w knocie obniża siłę świetlną tych gatunków nafty, które w lampach odpowiednich dają o wiele jaśniejsze światło, niż nawet nafta amerykańska w lampach amerykańskich. Z tych względów porównania foto metryczne, przeprowadzone nie z pełną znajomością stosunków, mają wartość bardzo problematyczna, wogóle żadną, aby na nich oprzeć daleko idące wnioski.

Chcąc jednakowoż mimoto prowadzić dyskusyę o różnych gatunkach nafty co do świecenia nimi w lampach, musimy liczyć się o sile świetluej 1L6 jednostek, na takimsa-

mym palniku, pokazuje, jak z gruntu odmiennie zachowuje się produkt amerykański i jak fałszywem byłoby przykładać ten szablon do naszej i pokrewnej rumuńskiej nafty. Rozszerzenie granic destylacyi w kierunku lekko zapalnych składników musiałoby wpłynąć nieekonomicznie na wydatność produktu, ponieważ ekonomia leży właśnie w amerykańskim sposobie przeróbki, przy którym mało zużytkować się dająca cięższa benzyna z podobnemi olejami pośredniemi ponad 300° C neutralizują się.

Mam pod ręką daty, zebrane w mojem laboratoryum w innych celach, a tyczące się stosunku zmieszania i temperatur zapalności frakcyj, uzyskanych fabrycznie z ropy uryc-kiej, i na tym przykładzie łatwo wykazać, jak bardzo ucierpiałaby wydatność Dafty o żądanym cięż. gat. 0800 i punkcie zapalności

minimum 21° Abla, jeśliby stosowano proponowany sposób przeróbki.

Frakcye wrzące od 150 do 300° miały następujące własności:

Liczba

frakcyi

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

o h oi co Ttî

tH tH *-■ t-H tH

ciężar

gat.

0-766

0-775

0-782

0-790

0-798

0-808

0-813

0-823

0-829

0-833

0-845

0-849

0-853

0-862

temperatura

zapalności

niżej 14° Test Abla

11

11

14-0

19-5

24-5

27-0

35-5

42-0

11

11

11

11

45-0 Test Pen-skyego

51-0

55-0

62-0

64-0

650

11

11

11

Przez zmięszanie frakcyj :

1 do 9 otrzymamy naftę o ciężarze gatunk. 0-795 pnnkt zapalności 18.5

19- 5

20- 0

O tH ^ tH r-t tH

11

11

11

11

11

11

0-799

11

11

11

11

11

11

11

0-802

0-806

11

11

11

21-5

Pominąwszy to nafta amerykańska też nie jest wzorowym fabrykatem, nie jest „Standard“*) we właściwem słowa tego znaczeniu. Była nim może przed laty, gdy źródła amerykańskie płynęły obficie, teraz zaś jest aż nadto „mieszana“, i tylko dzięki tradycyi oraz nieprześcignionej handlowej organizacyi amerykańskiej trzyma się na powierzchni.

Błędnem byłoby mniemanie, że niema skarg na amerykańską naftę, przeciwnie skargi takie mnożą się coraz więcej, zwłasz-

Ponieważ każda frakcya ilościowo odpowiadała jednej beczce a otrzymaną została z kotła destylacyjnego na 42 beczek ropy, można obliczyć na mniej więcej 25 prc. ilość uzyskanego destylatu naftowego, który posiada wymagany ciężar gatunkowy i punkt zapalności. Jeżeli włączymy jeszcze jedną lekką i dwie ciężkie frakcye, otrzymamy co-najmniej 30 prc. żądanej nafty, rezultat, który nie zadawalałby najskromniejszych wymagań.

*) Standard oznacza wzór.

cza w Niemczech. Przez mięszanie z produktem galicyjskim, rumuńskim i rosyjskim nafta amerykańska staje się lepszą, nie gorszą, i trzeba polityki takiej, jaką Amerykanie uprawiają, aby wmawiać w publiczność, że zbawienie jej leży jedynie w fabrykacie z poza oceanu.

Zresztą marka pensylwańska amerykańskiej nafty znika i wobec tego nasuwa się pytanie, czy ma to sens podtrzymywać sztucznie system lamp, skonstruowany specyalnie dla tej marki. Wszystkie inne pola naftowe, nawet nowsze amerykańskie dostarczają ropy, odmiennej chemicznie od dawnej pensylwańskiej, mianowicie obfitszej w węgiel, to jest z większych węglowodorów złożonej. Przesunięcie się światowej produkcyi w tym kierunku jest zbyt widocznem, aby nie wyzyskać tej okoliczności i nie utorować drogi lampie stosownej dla naszej nafty, która tylko wtedy może przyjść do należnego jej znaczenia i tylko wtedy z ropy galicyjskiej da się uzyskać największa ilość handlowej nafty.

Jestto tosamo co z typową ropą pen-

Znłoziecki.

nie pewnego tereniku, na

takim orga-

sylwańską: tylko dzięki okoliczności, że równocześnie z rozpowszechnianiem jej szło ręka w rękę rozpowszechnianie i ulepszanie amerykańskiej konstrukcyi lampy, dało się wyciągnąć z niej 75, nawet 80 prc. nafty. To wyłączne wejście w posiadanie palników w całym prawie cywilizowanym świecie przez monopol Standardu było powodem, i to doniosłym, złych wyników przeróbki innych gatunków ropy, które musiały dostosować swoje produkty do obcych palników. Dlatego żądanie konstrukcyi palnika, dopasowanego do właściwości świetliwa, jest jednem z najraźniejszych, które można podnieść w dobrze zrozumianym interesie naszego przemysłu naftowego.

Obecnie nadeszła sposobna chwila, aby wraz z amerykańską naftą usunąć i lampę amerykańską. Sądzę też, iż nie będzie potrzeba w tym celu dużo wysiłków, gdyż z ubytkiem nafty pensylwańskiej odpadnie także powód podtrzymywania lamp amerykańskich, w każdym razie eksporterzy nasi wespół z rumuńskimi i rosyjskimi powinni dopomagać usilnie do tego przeobrażenia. Do tego jednak potrzeba przedewrszystkiem nie dać się bałamucić podobnemi dowodzeniami, w gruncie rzeczy chybionemi, jak to, co przytoczyliśmy poprzednio.

Panu Irż. Sholmanowi

w sprawie zawodnienia kopalń.

Cieszę się polemiką, jeżeli takowa ma sprawy wyjaśniać i popularyzować, nie mogę jednak w żaden sposób zgodzić się na wycieczki przekraczające miarę powagi i gdyby p. Sholman miał znowu popuścić sobie wodze we formie wycieczek, „z bożej łaski“, „lapsus“ itd., to na takie nie rzeczowe epitety więcej Mu nie odpowie.

Występuje p. Sholman „w obronie spotwarzonej Galicyi“, to znaczy chciałby p. S. widzieć tylko dodatnie strony naszej eksploatacyi a na ujemne zarzucić zasłonę i ile razy tę zasłonę się usuwa, powstaje „spotwarzenie“.

Czy to jest słuszne, niech czytelnik sam odpowie. Jestem zdania, że do postępu potrzebna jest zdrowa krytyka i tylko wtenczas

można mieć prawdziwy pogląd, jeżeli się uwzględni wszystkie dodatnie i ujemne strony naszej eksploatacyi.

Niepodoba się p. S. projekt „komisyj wodnych“ złożonych z kierowników i właścicieli sąsiadujących kopalń i chciałby tę sprawę oddawać pojedynczym kierownikom, każdemu dla swej kopalni. Uważa p. S., że przez to byłby kierownik ukrócony w swej funkcyi. Z tern się najzupełniej nie zgadzam, a to z przyczyn :

a)    Sprawa wodna jest sprawą dotyczącą wszystkich sąsiadujących ze sobą kopalń a nie jednej tylko firmy ;

b)    Traktowanie wody powinno się brać ze stanowiska stosunków tektonicznych całej linii naftowej którym pojedynczy kierownik roboty prowadzi. Gdyby sprawy wodne traktować tylko w ciasnych granicach pojedyńczych kopalń, to co pomoże pojedyńczemu kierownikowi, że zamknął racyonalnie wodę w tej samej nieprzepuszczalnej warstwie, jeżeli jego sąsiad zamyka wodę w różnych warstwach i jemu teren zawadnia? Znam wypadek najbardziej drastyczny, który mi na myśl przychodzi. — Na półwyspie apszerońskim założyło tow. angielskie kopalnię nafty, sprowadziło nasze narzędzia od Perkinsa, naszych ludzi, zamknęło wodę należycie a po dwu, czy trzech latach pracy, zlikwidowało wszystko co prędzej i uciekło. Zamiast kopalni nafty, mieli jak się sami wyrażali, kopalnię wody, woda od sąsiadów zalała ich najzupełniej. W każdej linii naftowej zdarzają się takie przykłady, to jest rzeczą znaną.

c)    Jeżeli traktowanie wody jest sprawą tak ogólnego znaczenia, to tylko organ wybrany z pośród wszystkich interesowenych może odpowiedzieć celowi, nem może być tylko komisya złożona z ludzi interesowanych. Innej dogodniejszej formy nie widzę, może p. S. ma jaką lepszą myśl, to proszę o podanie ; nie będę tej myśli nazywał „patentowaną“, bo tu nie chodzi o próżne ambicyjki, ale o rzecz;

d)    Tylko komisya może mieć powagę mogącą w danym razie zmusić właściciela kopalni, do zamykania wody w pewnych głębokościach lub nawet zamknięcia kopalni.

Jak korzystać można z zapisków wiertaczy, dla celów otrzymania przekrojów kopalń, jak oraz na jakich podstawach można najprawdopodobniejsze przekroje otrzymać, trudno w łamach tego artykułu pomieścić, to byłoby rzeczą za

Między zalanemi kopalniami galicyj-skiemi jest niestety i Schodnica; czy to przykro panu S. lub nie, jest mi obojętnem.

Pierwsze zatapiania szybów były skonstatowane przed laty, gdy jeszcze, zdaje mi zbyt obszerną. się, pana S. w Schodnicy nie było. Byłem Nadmienię tylko, że pośród zapisków najpo- wówczas z urzędu wezwany do szybów spół-bieżniej robionych, znajduje się mimo tego ki Wolskiego i Odrzywolskiego na Pasiecz-wiele dat, które przy większej ilości szybów kach, którzy wnieśli skargę na sąsiednią ko-dają możebność odnalezienia analogii w’ po- palnie panów Gartenbergów, skąd woda zakładach. Im więcej szybów tern jaśniej wy- częła się dostawać ze szybów, stępuje następstwo pokładów i tern dokład-    Wszędzie, gdzie w linii naftowej schod-

niejszy wyniknie przekrój. Nawet po pierw- nickiej znachodziły się wąskie kopalnie róź-szym szybie wywierconym w nowym terenie, nych właścicieli, zamykano wodę jak kto można przy uwaźnem zapisywaniu pokładów chciały stąd jeden puszczał drugiemu wodę w szybie drugim odnaleść analogię i oznaczyć, do kopalni, a kopalń takich było dużo. gdzie w drugim szybie winno się wodę za- W każdym prawie szybie w Schodnicy, je-mknąć.

dy — nierozumię, chyba w swojej bujnej fantazyi przyszedł do tego.

Chciałbym by nasza eksploatacya była wzorem dla ziemi całej, tak jak jest wiertnictwo, a będzie ona wzorem, gdy woda dostanie się do szczelin naftowych dopiero wówczas, gdy rury zamykające wodę zniszczeją. Tak wygląda ta rzekoma „wieczność“ ! Gdyby tak było, trwałyby nasze kopalnie lat 20 lub więcej — dziś trwają ledwo połowę tego czasu, a produkt byłby o połowę taniej uzyskany.

Władze górnicze rządowe pewnie nieodmó-wiłyby swej pomocy w danym razie. W północnym Kaukazie w linii naftowej Groźnień-skiej uchwalono na zjazdach przemysłowców utworzenie takiej komisyi wodnej i ta ko-misya od kilku lat z wielką korzyścią dla ogółu pracuje. Nie można więc jak p. S. po-zostawiaó stosunków Kaukazu na boku, bo i tam można znaleśó rozsądne przykłady, mogące mieó dla nas wartośó.

Komisyom tym kaukaskim brakuje jednakowoż jednego, a to jest prowadzenia racyonalnych szczegółowych studyów geolo-giczno-tektonicznych. Tego znowu nie można wymagać ani od kierowników, ani od komisyi, nie jest to bowiem rzeczą łatwą i wymaga specyalnej rutyny, której od nich wy-magaó niepodobna, dlatego, według mego zdania, powinno byó przy Galie. Tow. Naft. kilku młodych inżynierów, którzyby się tylko tym studyom oddawali, rutyny nabierali, przekroje kilku linij naftowych trzymali w ciągłej ewidencyi i gdy potrzeba dawali komisyom wodnym wskazówki.

Z artykułu p. S. widzę, że mnie nie zrozumiał i myśli, że jest dobrze i że tak dalej jak dziś idziemy zupełnie wystarczy, sam jednakowoż przyznaje, że „zawodnieniu pomaga nieudolność i lekkomyślność nasza“.

Skąd p. S. przyszedł do wniosku, że ja chciałbym mieć „wieczne“ zamknięcie wo-

Twierdzi p. S., że kataklizmy wodne są lokalne, ładne mi to lokalne kataklizmy, gdzie woda na długości kilku kilometrów nieubłaganie zalewa szyb za szybem. Najpiękniejsze linie naftowe giną jedna po drugiej pod wodą — i to lokalne wypadki? Zdarzają się pojedyncze wypadki, gdzie linia naftowa jest poprzecznemi uskokami podzieloną na części nie komunikujące ze sobą, ale są to wypadki wyjątkowe i niemające ogólnego znaczenia. A teraz co do Schod-nicy.

żeli się go nie pompuje, zbiera się więcej lub mniej wody, którą trzeba przepompować, by przyszła ropa, — czy to nie wskazuje na za wodnienie ?

Sam pan S. tak broniący tego, co jest znanem każdemu, kto bezstronnie patrzy, przyznaje, że Akcyjne Tow. dla przem. naft. zawodniło stok Horbu (Heilowskie szyby Urycz), pocóż więc ta obrona?

Kronika naftowa.

zobaczmy, co jest

Można być pewnym, że i to serce, jak pan S. nazywa, niezawodnionej jeszcze części Schodnicy zaleje woda, bo zalać musi, a to z tej przyczyny, że zamykano wodę w różnych warstwach. Żadne obrony tn nie pomogą; proszę być przekonanym, że nie rozchodzi się tu o żadne niemądre patenty, ale o sprawę ważniejszą niż jedna Schodnica, bo dotyczącą całej racyonalnej eksploatacyi.

Gdy nie potrafimy tej ważnej sprawy rzeczowo traktować i racy ona lnie coś postanowić, to będzie i nadal istniała rabunkowa eksploatacya, godna krótkowidzów a nie inżynierów, jakim jest p. Sholman.

Jeżeli sprawa wodna miałaby się obracać w takich polemikach, jakiej użył p. S., to byłoby jasnem, że nasi fachowcy nie dorośli jeszcze do rzeczowego traktowania tej ważnej sprawy i moje myśli są dla nich jeszcze niezrozumiałe.

Inż. Klaudyusz Angerman.

(Krytyka i autokrytyka. — Kto kogo pchał? — Ś. p. Szczepanowski. — Brak instynktu handlowego. — Japonia i Gralicya. — Analfabetyzm).

Nie podobna ciągle i we wszystkiem winy zwalać na drugich i wyzywać na innych a siebie samych z góry rozgrzeszać od wszystkiego. Obowiązkiem bowiem prasy jest nie-tylko dopatrywać przyczynę złego u drugich, poddawać krytyce urządzenia społeczne i publiczne, ukształtowane i kształtujące się niezawiśle od nas samych, ale również dochodzić braków własnych, poddawać i siebie samych pod sąd i wytknąć także to, co w na-szem społeczeństwie nafto wem — bo mamy prawo wyróżnić się tern mianem z pośród innych — jest ujemnem i poprawy godnem. Nie poprawimy radykalnie złego, jeżeli się ograniczymy tylko na wyzywanie rządu, że nie popiera naszych usiłowań dosyć energicznie, władzy górniczej, że szykanuje i molestuje przedsiębiorców, zarządy kolejowe, że ciasną polityką taryfową utrudniają rozwój przemysłu, poczty i telegrafy, że okazują tak małe zrozumienie dla potrzeb zwiększonego ruchu w centrach naszego przemysłu naftowego, wreszcie na duży kapitał i obcokrajowców, że wyzyskują niemiłosiernie swoje stanowisko na naszą szkodę i t. d., gdyż przez ciągłe takie żale i skargi tylko osłabimy własną energię, uśpimy w sobie ducha odpowiedzialności i zatracimy zdolność czynu. Jest to zawsze następstwem takiej pasywnej metody obrony, w przeciwstawieniu do tej drugiej aktywnej, która wypływając z samowiedzy, podniecanej autokrytyką, dąży do stałego polepszania stosunków drogą doskonalenia się.

Więc dajmy na razie spokój urzędom, kolejom, telefonom i pocztom, a zajmijmy się ściśle domowemi sprawami, zastosujmy przysłowie niemieckie: „Jeder kehre vor seiner eigenen Türe“. Zapomnijmy więc na chwilę o wzajemnej adoracyi, do czego zbyt jesteśmy pochopni w nas takiego, co zasługuje na naganę. Rozumie się samo przez się, że zajmywać się nie będziemy indywidualnymi tvadami, bo te są tak różne, jak różne bywają charaktery ludzkie, nie będziemy też rozprawiać o ogólnych wadach społecznych ze stanowiska moralizatorskiego, pragniemy tylko zastanowić się nad tern i, które nam jako ogółowi Hafciarskiemu przeszkadzają zająć takie stanowisko, na jakie zasłużyliśmy wyjątkowem znaczeniem ekonomicznem przemysłu naftowego w kraju i włożoną wspólnie sumą pracy i inteligencyi w nasz zawód — bo jednak przyznać należy, że rozwój przemysłu naftowego u nas, zwłaszcza w ostatnich latach, przekształcił kraj nasz w bardzo korzystny sposób i wycisnął na nim swoje odrębne piętno. Przekształcenie jednak doko-nanem zostało przez przemysł w pojęciu ma-teryalnem, mniej przez ludzi tworzących ten przemysł. Można to też tak zdefiniować : przemysł naftowy rozwinął się u nas mimo ludzi, to znaczy nie ludzie pchnęli go naprzód, tylko on mocą swojej żywotności pchuął ich przed siebie. W historyi naszego przemysłu mieliśmy tylko jednego człowieka, który był pionierem i promotorem w właści-wem znaczeniu, z pełną świadomością działania indywidualnego, a tym był ś. p. S t a-nisław Szczepanowski. Ludzie genialni nie rodzą się jednak co dzień, a siły mate-

ryalne kraju nie mogą i niepowinne czekać na to, aż ich różdżka czarodziejska geniusza do życia powoła. Na to wystarczy praca zbiorowa jednostek zdolnych i energicznych i o to właśnie chodzi, ażeby się znalazły jednostki o takiej kwalifikacyi tu z pośród nas, któ-reby pchały, a nie były pchane. Co więcej, pierwsza część tego zadania jest, być może, łatwiej u nas do spełnienia, jak druga; nie brak bowiem u nas ludzi i zdolnych i pracowitych i energicznych, którzy te wszystkie przymioty wnieśli właśnie w przemysł naftowy a jednak mimo to zostali oni pchani, a w kierownictwie losami naszego przemysłu naftowego zupełnie wypchani. Czem jednak należy sobie to objaśnić? Przedewszystkiem małem praktycznem wyszkoleniem w praktyce życia ekonomicznego. Brak wszelkiej tra-dycyi w tym względzie, brak przykładu i doświadczenia, jednem słowem brak szkoły ży- | sięcy później zrobiono już 600 kopij, a w dwa ciowej, całe wychowanie dawnych i obecnych pokoleń, wręcz przeciwne upodobania i in-klinacye, odziedziczony wstręt do spraw handlowych, ekonomicznych i wiekowe zaniedbanie tych dziedzin pracy, to główne powody naszego niepowodzenia. To wszystko razem się złożyło, że instynkta haudlowe, albo powiedzmy cnoty handlowe tak ciężko się u nas rodzą, albo rodzą się tak nieprawidłowo, bo oto widzimy, że poczuwszy u nas inną atmosferę powstają różni aferzyści, owe niezdrowe flance bujnej gleby handlowo-prze-mysłowej, a tak mało prawdziwych przemysłowców, którzy całe swoje jestestwo, wszystkie swoje siły moralne, materyalne i intelektualne zespalają z prowadzeniem zdrowo i rzetelnie pojętego interesu. Wrodzona nam pyszałkowatośó i zarozumiałość stoi formalnie na przeszkodzie przyswojeniu sobie czegoś prawdziwie pożytecznego w tym kierunku, chęć wywyższania się i przez naszą opinię hodowana skłonność do pomiatania obcych zalet i obcych zasług niweczy zdolność przyswojenia sobie tego, co dobrego i zacnego spostrzedz i zauważyć u nich byśmy mogli.

zdumiewające postępy, jakie ta żółta rasa w przeciągu ostatnich lat 40 wykazała, to wynik nadzwyczajnej zdolności naśladownictwa i przyswajalności kultury, a przynajmniej ma-teryalnej jej strony. Jak otwarte oczy i uszy, jak łaknące przykładu i pouczenia umysiy musiał ten naród mieć, skoro jednym gwałtownym rzutem mógł on posiąść wszystko to, co przez stulecia najbystrzejsze umysły, najwięksi twórcy dóbr materyalnych jako osiatni wyraz współczesnego postępu stworzyć mogli !

Bardzo ciekawy przykład tego naśladownictwa Japończyków podają obecnie gazety angielskie. W r. 1542 zetknęli się Japończycy pierwszy îaz z kulturą europejską z okazyi rozbicia się jednego statku portugalskiego na ich wybrzeżach. Jeden z rozbitków okrętowych podarował księciu japońskiemu kuszę,

po odjeździe w pięć mie-

lata później w stolicy księstwa Oito było już 30.000 okazów takiej samej broni. Przy takim zmyśle przyswajalności nic dziwnego, że Japonia od r. 1853, to jest od czasu, jak do portu w Tokio zawitała pierwszy raz eskadra amerykańska pod wodzą Perry’ego, stała się krajem kultury i cywilizacyi europejskiej, przynajmniej w zewnętrznem ich znaczeniu. Jak boleśnie odbija przy takich porównaniach Galicya, kraj prawie we środku Eu-ropy położony, jak długo czasu potrzebuje ona, ażeby się z najprostszymi zapoznać środkami rozwoju kuturnego, jak tępo, leniwie i niedołężnie przyjmuje się zdobycze cywilizacyjne, jak małe kręgi zatacza każda myśl zbawienna, zdążająca do wyprowadzenia nas z (ej prawdziwej babilońskiej niewoli. A przyczyna tego? Jużeśmy na to wskazali, zarozumiałość, która w konserwatyzmie czerpie swoje natchnienie — my nie chcemy oczu otworzyć na nasze prawdziwe braki i wady, my nie chcemy się niczego prawdziwie pożytecznego nauczyć, my nie chcemy losów naszego kraju szczerze i rozumnie poprawić, bo my wszystko lepiej umiemy i lepiej potrafimy, bo my naród wybrany, to eden, który tylko dzięki centralizmowi i nieprzyjaznym nam rządom zeszedł do roli „Gąlicyi i Głodomeryi“, wyrażając się językiem ś. p. Lama.

kraj nasz

Jesteśmy pod tym względem antypodami Japończyków, dla których obecnie tyle zachwytu i sympatyi okazujemy. Już choćby z tego ostatniego powodu powinniśmy sobie uprzytomnić, że te nadzwyczajne, wprost

Załoziecki.

jakaś przeszkoda, a najważniejsza ta, że robotnicy naftowi, początkowo skłonni do utworzenia kasy nawet na spółkę z istniejącemi już brackiemi kasami woskowemi, nagle rozmyślili się i na waluem zgromadzeniu zwo-łanem w połowie 1902 r. oświadczyli się przeciwnie.

Takie usposobienie musi wyradzać dy-letantyzm, to tez nigdzie nie ma tyle dyle-tantyzmu co u nas, nigdzie teź nie ma tyle uniwersalnych geniuszów co u nas, bo jedno z drugiem ściśle się wiąże; nie umiejąc dużo, łatwo każdemu zdawać się może, że się na wszystkiem rozumie. Broń Boże, nie myślę tego generalizować, boć i u nas znajdują się bardzo wytrawni pracownicy, ale to tylko tacy, co nieustanną pracą i kształceniem się dochodzą do dużych znajomości w swoim zawodzie. Ale tym właśnie przeciwstawić należy tych innych i to dosyć licznych, co zawód traktują jako sport albo w najlepszym razie jako niemiły i niesympatyczny obowiązek, od którego uwolnić się pragną za każdą cenę. Ludzie tacy do książki a nawet do gazety, która nie zajmuje się wyłącznie plotkami, czują nieprzezwyciężony wstręt, to teź z większą racyą zaliczyć ich można do analfabetów, jak te biedne dzieci wsi, którym stosunki nie pozwoliły nauczyć się czytać, bo szkoły na miejscu nie było.

Przemysł naftowy ma specyalne szczęście do takich analfabetów, wielu bowiem mniema, że tu żadnych niepotrzeba wiadomości i żadnego się nie wymaga kształcenia, że wiercić, zwłaszcza cudzemi rękoma, każdy potrafi, a ropę każdy „żyd“ kupi. Takie pojmowanie naszego zawodu obniża jego poziom i nie prowadzi do poprawy stanowiska i położenia nafciarzy, jest to raczej przyczyną tego, cośmy powiedzieli o wzajemnym dynamicznym stosunku przemysłu naftowego i nafciarzy, jest to także powód, dla czego ci ostatni nie mogą zająć w społeczeństwie takiego stanowiska, jakie wypływa z ważności ich pracy.

Listy naftowe.

Borysław, 25. lutego.

Obecnie jedna tylko sprawa zajmuje tutejszy ogół: utworzenie Kasy brackiej krajowej galicyjskich kopalń oleju skalnego. Kwestya ta usunęła wszystkie inne na drugi plan. Wobec rozgoryczenia ogółu naftowych robotników odczuwają wszyscy jedną potrzebę : zbadania przyczyny tego wzburzenia i zapobieżenia łagodnymi środkami możliwym smutnym następstwom. Historya utworzenia tej kasy, której oddział prowizyjny wszedł już w życie z dniem 1. b. m., a oddział kasy chorych ma wejść w życie 1. kwietnia b. r., jest następującą:

Aby uspokoić wreszcie nieustanne skargi tutejszych robotników naftowych na powiatową kasę chorych i lwowskie Towarzystwo ubezpieczeń od wypadków, zdecydowało się krakowskie starostwo górnicze wprowadzić w życie ustawę z 28. lipca 1889 r. dotyczącą obowiązku tworzenia kas brackich na kopalniach i referat zaprowadzenia takiej in-stytucyi na kopalniach naftowych borysław-skich powierzyło z początkiem r. 1902 starszemu radcy górniczemu p. Holobkowi. Opracowany został statut wzorowany na statucie centralnej kasy brackiej kopalń węglowych w Brüx i już w czerwcu tego samego roku kasa miała zostać wprowadzoną w życie. Tymczasem d. 2. czerwca 1902 zaszła w kopalni wosku Länderbanku znana katastrofa, której ofiarą padło 18 ludzi. Starostwo i urząd górniczy zbyt były' zajęte przeprowadzeniem śledztwa i t. d., aby mieć czas na inne sprawy. Więc termin przełożono na lipiec, następnie na październik, na listopad i na styczeń 1903 r. Ostatecznie zawsze zachodziła

Tymczasem jednak stosunki sanitarne w Borysławiu coraz się pogarszały, a skargi i niezadowolenie rosły. Na wielkiem zgromadzeniu robotniczem 19. lipca 1903 r. końca nie było tym skargom i utyskiwaniom ; a kto zna lokalne stosunki borysławskie, kto się przypatrzył, wśród jakich warunków nafciarz pracuje i bytuje, ten musiał przyznać słuszność skarżącym. Jeżeli bowiem na przeszło trzy tysiące nafciarzy, robotników i kierowników, znajduje się w Borysławiu jedno tylko marne ambulatoryum z jednym lekarzem, jeżeli najbliższy szpital znajduje się aż

w Drohobyczu, dokąd trzeba transportować rysławiu, na której zebrała się spora garść nieszczęśliwych, a wedle nakazu Związkowej nafciarzy i gdzie rozprawiano niemal o wszyst-kasy chorych we Lwowie nie wolno lęka- kiem, coby ewentualnie należało i co trzeba

koniecznie zdziałać, aby stosunki tutejsze z za- poprawić, ani słówkiem nie wspomniano o bliskiej urzeczywistnienia kasie brackiej. Tak więc stało się, że gdy z począt-na własnej skórze kiem b. r. drohobycki urząd górniczy w myśl rozporządzenia c. k. starostwa górniczego w Krakowie, oznajmił właścicielom i przedsiębiorcom kopalń borysławskich, źe nadeszła nieodwołalnie stanowcza chwila wprowadzenia w życie instytucyi naftowej krajowej kasy brackiej, zwiastowanie to spadło jak grom z jasnego nieba na nieprzygotowanych nafciarzy.

rzowi zapisywać „drogich“ lekarstw, zaś Towarzystwo ubezpieczeń od wypadków sady wzbrania się płacić okaleczałym lub ich wdowom i sierotom renty, jeżeli się dalej człowiek borysławski przekona, co znaczy brak w całym droho-byckim powiecie specyalisty w chorobach zębów i zdanie się na łaskę i niełaskę jakichś wędrownych dentystów niszczących bezwzględnie zdrowie pacyentów — i jeżeli prze kona się namacalnie o nieskończenie długiej litanii podobnych braków, musi w końcu dojść do wniosku, źe tak dalej stanowczo trwać nie^ może. Na zgromadzeniu owem przytaczano fakty, świadczące o zupełnie korupcyjnej gospodarce w powiatowej kasie chorych w Drohobyczu. Ostatecznie uchwalono zgodnie rezulucyę, aby kompetentne władze prosić o założenie w Borysławiu osobnej naftowej kasy chorych, opartej na statutach kasy schodnickiej, jednak z odpowiednią zmianą niektórych postanowień, celem uniknięcia nadużyć, które kasę schodnicka doprowadziły do bankructwa. Postanowiono również domagać się zmiany postanowień, dotyczących zapomóg chorobowych, wynoszących 60 prc. od dziennego zarobku. Jeżeli bowiem zdrowemu człowiekowi dwie lub

trzy korony dziennie, przy ciężkiej pracy szybowej zaledwie wystarczą na utrzymanie, jakżeż połowa z tego może wystarczyć choremu, potrzebującemu przecież pielęgnacyi, wyszukanego pokarmu i lekarstw?

Rezolucya ta wpłynęła znacznie na przyspieszenie robót przygotowawczych około wprowadzenia w życie naftowej kasy brackiej. Przygotowania te jednak odbywały się w dziwnej tajemnicy. Wiadomem było jedynie niektórym, że w starostwie górniczem zebranych jest z grzywien, nakładanych za rozmaite przekroczenia na kopalnie naftowe, kilkanaście tysięcy koron, przeznaczonych na fundusz zakładowy dla projektowanej kasy. To było wszystkiem, o czem się można było dowiedzieć. Zresztą bowiem nawet na konferencyi naftowej, zwołanej 24. listopada 1903 r. przez naczelnika Kostkiewicza w Bo-

Gdyby przynajmniej urząd górniczy lub starostwo górnicze pouczyło interesowane sfery o istocie tej instytucyi, której dobroczynność znaną jest naszemu ogółowi jedynie z wieści i powieści ! Gdyby bodaj rozdano statuty, ażeby każdy interesowany miał możność rozpatrzyć się w położeniu i zbadać, jakie są świadczenia tej filantropii, opartej na zasadach samorządu i wzajemności : Ale — nic z tego ! Władza górnicza zrobiła tylko tyle, źe „podniosła i zaznaczyła“, iż po myśli ustawy robotnicy kopalń muszą należeć do kasy brackiej, a więc właścicielom kopalń. i przedsiębiorcom nie wolno (!) zatrudniać u siebie robotników, którzyby do kasy brackiej nie należeli. I to było wszyst-kiem, czego się można było od c. k. biuro-kracyi dowiedzieć.

Ostatecznie z tak zwaną inteligencyą nafciarską mogłoby sobie e. k. starostwo poradzić, bo tak czy owak inteligencyi łatwiej o informaeye i łatwiej o środki materyalne na opędzenie wkładek. Jakże jednak przekonać robotnika, już z natury podejrzliwego względem każdej c. k. filantropii, zwłaszcza gdy trzeba sięgnąć do kieszeni? Jakże mu wytłumaczyć potrzebę przystąpienia do kasy brackiej, skoro sam jego bezpośredni przełożony, kierownik nie wie o niej nic pewnego ani dokładnego? To zaś wszystko, co robotnik i kierownik borysławski wiedzą pewnego o kasach brackich, nie nadaje się absolutnie do zjednania i przekonania. Albowiem kasy brackie w borysławskich kopal-

Jakim torem pójdą dalej wypadki i jaką będzie najbliższa przyszłość, wobec groźnego zapewnienia władz górniczych, źe robotnicy muszą przystąpić do kasy brackiej a właścicielom kopalń nie wolno przyjmować robotników nie należących do kasy, dokładnie przewidzieć nie podobna. W każdym razie jednak nie trzeba być ani jasnowidzącym prorokiem lub wróżbitą, aby postawić tę pewną dyagnozę, źe dalsze trwanie przy tym systemie gwałtu publicznego, dalsze upieranie się naszej b i urok racy i górniczej przy dotychczasowej zupełnie fałszywej taktyce doprowadzi z wszelką pewnością do wypadków, których tragiczna doniosłość wiadomą jest znającym determinaeyę naszych Mazurów-nafciarzy. Niechaj c. k. biurokra-eya nie zapomina, źe polski chłop nie zna uczucia bojaźni, źe z kosą pójdzie na armaty, źe przy swem bohaterstwie, pracowitości, rozsądku i trzeźwości — da z sobą zrobić

niach wosku i dawna kasa bracka naftowa w Ropience —- odznaczają się wszelkiemi pięknemi przymiotami zdolnemi odstraszyć nawet najzagorzalszych zwolenników tej in-stytucyi. To tez, gdy na polecenie władzy górniczej przystąpiły zarządy kopalń do ściągania rodowodów z robotników i ich rodzin, napotkano opór tak silny, wzbranianie się tak jednomyślne i zastrzeżenia tak stanowcze a zarazem groźne, źe tylko z największą trudnością moźliwem było zebranie dat bardzo niedokładnych i, dorywczych. Równocześnie zaś uwydatniła się jaskrawo błędna taktyka c. k. władz górniczych, które wbrew starej prawdzie, źe „co nagle to po djable“, przystąpiły do organizacyi z taką jakąś nabalną zaciekłością, z takim jakimś despotyzmem prawie śmiesznym, gdyby nie był tak brzemiennym w tragiczne następstwa, a tak niewczesnym i tak sprzecznym z duchem epoki, w której proletaryat robotniczy jest aź nadto świadom swroich praw i obowiązków, że po-prostu budziły podziw. Tak par force można było postępować z robotnikiem ongi, przed laty dwudziestu, powiedzmy dziesięciu, w Galicyi, ale nigdy teraz! Nawet robotnik naftowy, jakkolwiek dotąd niezorganizowany i nie przynależny do uświadomionej partyi socyalno-demokratycznej i jakkolwiek dotąd w przeważnej większości czuje się wieśniakiem, chłopem na roli, wychodzącym jedynie na zarobek, który mu umożliwia zakupno gruntu i powiększenie gospodarstwa rolnego, nawet ten nasz Mazur — doskonale pojmuje swoje obywatelskie stanowisko i doskonale wie, źe wedle konstytucyi władza państwowa może go zmusić jedynie do dwóch rzeczy: do służby wojskowej i do płacenia podatków — a zresztą do niczego. Skądże więc nagle ten ciekawy absolutyzm?... A może c. k. władza sądzi, źe właściciele kopalń przyłożą rękę do zniewolenia robotników? Bajki, panie nadradco ! Żaden właściciel, ani dyrektor, ani kierownik kopalni nie pójdzie na siepaka i nie będzie tak naiwnym, aby dla świętej miłości kochanej c. k. władzy górniczej ryzykować zastój kopalni, strejk lub otwarty bunt. A — broń Boże — nie jest to moje osobiste zapatrywanie! To zdanie, zktórem spotka się każdy na każ

dym kroku w Borysławiu. Pod tym względem są wszyscy zgodni, jak jeden mąż. Żyjemy z naszymi robotnikami, znamy ich i oni nas znają, wspólna praca łączy nas z nimi nierozerwalnym węzłem, w ciężkiej pracy nauczyliśmy się wzajem szanować i miłować, jakże więc wymagać od nas, abyśmy nagle ten przyjazny stosunek zamienili na wrogi, jedynie dlatego, że c. k. władza uważała za stosowne wkroczyć na kopalnie, jak do menażeryi i zabrać się do nafciarzy z harapem, zamiast przekonać ich spokojną i cierpliwą argumentacyą, I skąd zresztą ten gwałtowny pośpiech ? Skąd ta żarliwa wiara w panaceti cum kusy brackiej? Przecież jeżeli już tyle lat zwlekała c. k. władza z zaprowadzeniem instytucyi kasy brackiej na kopalniach nafty, dlaczegóż nie poświęcono jeszcze paru tygodni lub nawet miesięcy, aby nieuświadomiony naród przygotować należycie do przyjęcia nieznanej mu bliżej organizacyi? Przecież na wyuczenie rekruta zwykłej musztry potrzeba co najmniej dwóch miesięcy czasu, cóż dopiero chcąc wolnego obywatela i do tego analfabetę, a w każdym razie masy bardzo konserwatywnej, wprowadzić w nową organizacyę społeczną, do budowy której ma się przyczynić własną krwawicą.

Julian Korski.

wszystko, byle po dobremu, byle go nie gwałcid, nie niewolić, nie... jątrzyć! W szale gniewu staje się dzikiem zwierzęciem, a wówczas biada, biada!... A pocóź wywoływać rozruchy i strejki, pocóź krwawić niebo łuną pożarów, pocóź gubić rycerzy pracy o taką drobnostkę! Lecz ileż razy nikła na pozór drobnostka była przyczyną okropnych nieszczęść? Obym był ośmieszonym fałszywym prorokiem, ale teraźniejsze chwilowe wzburzenie umysłów w borysławskiej masie naf-ciarzy nie wróży nic dobrego...

Władze górnicze spełnią obywatelski czyn, jeżeli dla swego szlachetnego zamiaru, jakim jest bezwątpienia wprowadzenie w życie kasy brackiej, obiorą drogę inną, niż ta, którą szły dotychczas. Niechaj przede-wszystkiem pouczą naród, przekonają go, a — jestem przekonany — całość sama się złoży.

ków, wówczas przedstawienie to zostało przez c. k. władzę a limine odrzucone. Gdy zaś firmy niektóre wzdrygały się do podpisania statutów na znak przyjęcia, zagroziła c. k. władza, że zostaną im z góry narzucone, a w razie oporu kopalnie poniosą wszelkie następstwa... Biurokracja w Austryi może wiele, bardzo wiele !,.. Więc firmy ustąpiły i statut podpisały. Była więc po stronie c. k. władz górniczych wyraźna i niemaskowana tendencya, statut kasy brackiej narzucić e x o f f o i z góry go przesądzić wbrew wyraźnemu brzmieniu ustawy. Bo co do samych • kas brackich, te ustawą są nakazane i wprowadzone być muszą i robotnicy na kopalniach również do nich należeć muszą. Rozchodzi się tylko o przestrzeganie legalnej formy, w jakiej mają być założone i właśnie o tą „głupią“ formę, jak się wyraził jeden z przedstawicieli robotników, chodziło naf-ciarzom.

Borysław, 28. lutego 1904.

Możemy już teraz powiedzieć z pełną satysfakcyą, że przesilenie zostało usunięte. Nie uprzedzajmy jednak wypadków i pokrótce nakreślmy przebieg tego przesilenia, aż do załatwienia, jeżeli nie ostatecznego, przynajmniej jednak chwilowego.

Błąd zasadniczy w całej akcyi, odnośnie do kasy brackiej, polegał przedewszyst-kiem na zrażeniu sobie przez władze górnicze nietylko samych robotników, którzy jako masa na ogół mało uświadomiona, łatwo są do usprawiedliwienia, lecz także przedsiębiorców i całej inteligencyi nafciarskiej, a w pierwszym rzędzie krajowego Towarzystwa naftowego. Starostwo górnicze obiecało bowiem w swoim czasie t. j. gdy sprawa wprowadzenia w życie kas brackich była jeszcze w zawiązku, przesłać Towarzystwu naftowemu projekt statutu do przejrzenia i zaopiniowania, lecz mimo obietnicy tego nie uczyniło. . Gdy zaś w grudniu z. r. starostwo górnicze odbyło z firmami obrady nad gotowym statutem, który w lutym b. r. miał być wprowadzony — i gdy wówczas podniosły się głosy, aby w myśl § 212 ogólnej ustawy górniczej z r. 1854 wezwać do współ-redakcyi i współkrytyki delegatów robotni-

Uparli się i — wygrali.

Sytuacya pogorszyła się również przez to, że zgromadzenie robotników albo raczej powszechny wiec robotniczy, zwołany przez drohobycki urząd górniczy na niedzielę 28. b. m. wedle ugody zawartej z nafciarzami, został nagle zwołany na piątek 26. b. m. Jakkolwiek urząd górniczy działał w najlepszej myśli, sądząc, że wyjaśnienie celu kasy brackiej i tłómaczenie statutów wśród mniejszych zebrań odpowiedniejszem jest, niż na wiel-kiem zgromadzeniu, gdzie trudniej dać się słyszeć i porozumieć, wszelako robotnicy, powiadomieni o terminie niedzielnym, uważali to nagłe przeniesienie na piątek za podstępne złamanie obietnicy i chęć podejścia ich. Wielka część kierowników, sympatyzująca z robotnikami, była tego samego zdania. A skutek był ten, że kilka odosobnionych zebrań, delegatów robotniczych, zwołanych kartkami na rozmaite pory w piątek i sobotę, ograniczyło się do jednego wielkiego zgromadzenia na kopalni Karpackiego Towarzystwa.

Zebrał się więc w piątek przed południem tłum złożony z przeszło tysiąca ludzi, którzy pod wodzą swych kierowników przybyli wprost od roboty szybowej. Postacie zlane ropą, spracowane a wzburzone. Ponieważ sala Towarzystwa Karpackiego okazała się za małą, stanęli pod gołem niebem i między nimi stanął naczelnik Kostkiewicz, aby ich objaśnić o kasach brackich.

Okazało się jednak, ze zdenerwowany poprzedniemi zajściami p. Kostkiewicz nie poradzi sobie ze wzburzonym tłumem. Gdy bowiem odezwało się kilka okrzyków niezadowolenia, p. Kostkiewicz zrezygnował z referatu — i pozostawiwszy jeszcze więcej wzburzone zebranie, cofnął się do biura.

Wówczas robotnicy wybrali z pomiędzy siebie kilku delegatów i ci udali się do p. Kostkiewicza, aby mu przedstawić stan rzeczy i skłonić do ustępstw w myśl ustawy górniczej. Niedługo cały budynek biurowy Towarzystwa Karpackiego zapchany był robotnikami, którzy wśród względnego, nawet bardzo względnego spokoju przysłuchiwali się pertraktacyom swych delegatów z panem Kostkiewiczem. Lecz widocznie p. naczelnik urzędu górniczego miał bardzo ścisłe i ostre wskazówki ze starostwa górniczego, bo trwał przy swem postanowieniu i absolutnie w żadne układy wdawać się nie chciał. Dopiero gdy w sprawę wmieszał się p. Długosz, stanęła ugoda, że statut zostanie wydany robotnikom a starostwo górnicze wezwane zostanie do odłożenia terminu wprowadzenia w życie oddziału prowizyjnego. Na kasę chorych bowiem robotnicy zgadzają się, a spierają się tylko o prowizyjną. To wymaga znaczniejszych wydatków, a gdzie chodzi o pieniądze, nasz Mazur jest bardzo ostrożny.

Po tej ugodzie robotnicy się rozeszli w zupełnym spokoju, a p. Kostkiewicz wezwał natychmiast telegraficznie starostwo górnicze do interwencyi, gdyż wobec wzburzenia umysłów za nic odpowiedzialności brać nie może.

Dnia następnego w sobotę 27. b. m. przyjechał nadradca Holobek z krakowskiego starostwa górniczego. Oczekiwało go niezwykle liczne zebranie przedsiębiorców i kierowników.

I p. HolobeK wygłosił krótkie a zwięzłe przemówienie, w którem — z ustawą górniczą w ręku — udowodnił czarno na białem, że żądania nafciarzy są zupełnie a zupełnie... słuszne. Tak jest!... I to w obecności naczelnika urzędu górniczego p. Kostkiewicza, który już w grudniu z. r. nakazał druk statutu kasy brackiej, aby go rozpowszechnić między nafciarzami, lecz druku tego musiał widocznie zaprzestać.

Dla tych, którzy interesują się kwestyą współudziału strony cywilnej w ułożeniu statutów kas brackich, powtarzam tu paragrafy ustawy górniczej, cytowane przez pana Ho-lobka.

Są to §§ 210 i 212 ustawy górniczej z d. 23. maja 1854, a nadto § 49 ustawy z 28. lipca 1889.

Po długiej debacie i rozważeniu rozmaitych wniosków zgodził się p. nadradca Holobek na następujące uregulowanie sprawy ;

Po 1) statut zostanie wydany przez urząd górniczy, a każda kopalnia obowiązaną jest zakupić pewną ilość egzemplarzy celem rozpowszechnienia ich między robotnikami.

Po 2) W dwa tygodnie po rozdaniu statutów robotnicy wybiorą sobie delegatów, według normy na 50 robotników jeden delegat, a ci otrzymają osobne bezpłatne egzemplarze statutu od urzędu górniczego.

Po 3). Pozostawia się delegatom 30 dni do przejrzenia i rozważenia statutów. Jest to ustawą przepisany termin dla wniesienia ewentualnego rekursu.

Po 4). Aż do ostatecznego załatwienia wszelkich prawnych formalności sprawa założenia oddziału prowizyjnego kasy brackiej — spoczywa.

Po 5). P. naczelnik Kostkiewicz nawiąże na nowo stosunki z lwowskiem Towarzystwem ubezpieczeń, od wypadków, aby robotnicy nie pozostali w razie dłuższej niezdolności do pracy bez renty.

A wreszcie 6). Drohobycki urząd górniczy wyda o tern odpowiedni okólnik do wszystkich firm naftowych w Borysławiu.

Zatem — zwycięstwo na całej linii.

Zaś korzyść bezpośrednia i najważniejsza z tego zajścia nafciarzy z władzą górniczą, jest przedewszystkiem ta, że nafciarstwo miało sposobność przekonać się namacalnie, co za olbrzymia i niepokonalna siła leży w so-lidarnem i stanowczem wystąpieniu obywatelstwa wobec zakusów biurokracyi. Jest to nauka, która z pewnością nié pójdzie w las.

Przekonała się dalej inteligencya naf-ciarska, co za zdrowa siła tkwi w naszym Indzie roboczym i jak pewnie można się na nim oprzeć w potrzebie. Na jaki więc szacunek i na jakie dyskretne liczenie się z sobą zasługuje ta potężna masa pracowitych mrówek !..,

Ponadto — i to jest może największą zdobyczą — nafciarska inteligencya przypomniała sobie, że żyjemy przecież w państwie konstytucyjnem, w którem nie obowiązują żadne samowolne rozporządzenia biurokracyi, lecz — ustawa! I teraz nafciarze zakupują na gwałt górniczą ustawę i coraz częściej w rozmowach prywatnych słyszy się dysputy nad rozmaitymi ustępami górniczej ustawy z ust tych samych ludzi, którzy do najostat-niejszych czasów wcale nie myśleli, a tern mniej mówili o ustawie górniczej.

Miejmy niepłonną nadzieję, że w najbliższej przyszłości nie będzie nafciarza, u którego na biurku nie byłaby ustawa górnicza. Wówczas c. k. biurokracya górnicza nie pozwoli sobie na powtarzane obecnie bardzo często pytanie:

— Jak pan masz czoło oponować mi, skoro pan nie masz śladu pojęcia o ustawie górniczej ?...

Julian Kor siei.

Protokół

posiedzenia Wydziału Kraj. Tow. naftowego

z dnia 2. marca 1904 r.

Obecni Pp. prezes Gorayski, Wiśniewski, hr. Zamoyski, St. Mars, T. Łaszcz, E. Fibich, W. Pieniążek, Wachal i sekretarz dr. Bartoszewicz.

Porządek dzienny:

1. Odczytanie protokołu z ostatniego posiedzenia.

2.    Sprawa kas brackich.

3.    Sprawa ubezpieczenia urzędników pracujących w przemyśle naftowym.

4.    Wybór jednego członka i zastępcy do państwowej rady rolniczo-przemysłowej na nowe pięciolecie.

5. Wnioski i interpelacye.

1.    Po odczytanym protokole, który został przyjęty, p. prezes zawiadamia Wydział, że podczas swojej obecności we Wiedniu rozmawiał z szefem sekcyi p. Jorkaschem-Kocliem o traktatach handlowych i wywnioskował, iź należy jaknajprędzej ze strony Towarzystwa wnieść do ministerstw handlu, rolnictwa, skarbu i spraw zagranicznych memoryały, w których byłyby wymierzone i umotywowane postulaty przemysłu naftowego, memoryał taki przez sekretarza został już wypracowany i umotywowanie paru postulatów co do parafiny i benzyny Wydział zaakceptował.

2.    Sprawę projektowanego zaprowadzenia przez władze górnicze kas brackich referuje sekretarz i podnosi, iź jeździł umyślnie do Borysławia, by się na miejscu przekonać, jaka jest opinia co do samej instytucyi i sposobu jej przeprowadzenia; powszechnem jest zdanie, że sposób, w jaki c. k. urząd górniczy instytucyę tą zaprowadzić chciał, był taktycznie błędnym a nawet nie odpowiadał ustawie górniczej. Ponieważ dalej c. k. starostwo górnicze wbrew przyrzeczeniu danemu Towarzystwu naftowemu pismem z 1. lutego 1903 projektu statutów kasy brackiej do zaopiniowania nie nadesłało, przeto zdaniem sekretarza należy, by Towarzystwo naftowe ze swej strony odpowiednie stanowisko w tej sprawie zajęło i domagało się dotrzymania przyrzeczenia ze strony c. k. starostwa. Po dłuższej dyskusyi, w której zabierali głos wszyscy obecni członkowie Wydziału, uchwalono wniosek hr. Zamoyskiego następującej treści:

,.Kraj owe Towarzystwo naftowe nie otrzymawszy dotychczas statutów kasy brackiej nie może zająć żadnego bliżej określonego stanowiska co do samej instytucyi i wobec tego ma się zwrócić do c. k. starostwa górniczego z prośbą ponowną aby : 1) nadesłało Towarzystwu naftowemu projekty odnośnych statutów ;    2) zawiadomiło Tow.

naft. o zapowiedzianem przez władze górnicze zebraniu, by Tow. naft. daną była możność zajęcia stanowiska wobec tej dla przemysłu naftowego tak ważnej sprawy.

3.    Na rozesłany przez biuro towa-

4.

rzystwa okólnik do firm naftowych z zapytaniem, czy zasadniczo zgadzają się na ubezpieczenie swoich urzędników, otrzymało to-warzysto odpowiedź od kilkunastu firm, ze zasadniczo na myśl podjętą przez towarzystwo zgadzają się. Kopalnia wosku galic. banku kredytowego nadesłała nawet statut zaprowadzonej u siebie kasy emerytalnej, obowiązującej juz od 1. stycznia 1904 r. Ponieważ sprawa ubezpieczenia jest pilną, a trudno ją ująó w pewne normy ze względu na istniejące już ubezpieczenia przez firmy i przez urzędników samych, jak również ze względu na różnorodność kategoryj i wieku urzędników, przeto p. dr. Bartoszewicz sądzi, że. należy od razu przystąpić do ubezpieczenia urzędników czy to na rentę, czy pewien kapitał, przy czem koniecznem jest tylko określenie, jaki procent każdorazowej płacy urzędnika firmy mają dopłacać na ubezpieczenie z zastrzeżeniem, że taki sam procent na ten sam cel będzie potrącony z pensyi urzędnika.

P. hr. Zamoyski proponuje, by wpłynąć na firmy, by na ten cel przeznaczyły 6°/o i by sekretarz towarzystwa wraz z ajentem asekuracyjnym udali się do firm, które zgodziły się zasadniczo na asekuracyę, celem wprowadzenia tej asekuraeyi w życiu oraz prowadzić i wśród innych firm agitacyę na rzecz asekuraeyi. Wniosek ten przyjęto.

Do państwowej Bady rolniczo-przemysłowej na nowy okres pięcioletni uchwalono ze strony Towarzystwa zaproponować na członka pana Fr. hr. Zamoyskiego a na zastępcę p. dra Stefana Bartoszewicza.

5. Poruszono jeszcze parę drobniejszych bieżących spraw Towarzystwa i na tern posiedzenie zamknięto.

KRONIKA.

sami z karpackiem towarzystwem, oświadczyło gotowość rozsprzedania 2.000 akcyj po 1.000 koron pomiędzy swoich klientów, uchwalono podnieść kapitał akcyjny jeszcze o milion koron.

Z większych akcyonaryuszy towarzystwa utworzyło się konsorcyum gwarantujące sprzedaż 2.640 akcyj po 1.000 koron; mianowicie akcyo-naryusze ci kupują po tej cenie akcye i obowiązują się po tej cenie odsprzedać je za otrzymaniem pewnej prowizyi, przez co uniknie się obciążenia giełdy akcyami towarzystwa. Dywidenda towarzystwa za rok ubiegły ma przypuszczalnie wynosić 10—12°/₀, według przybliżonego obrachunku.

Związek austryackich rafineryj odrzucił żądanie zawiązanego we Wiedniu związku wielkich handlarzy nafty (grosistów), by w stosunkach handlowych oddawać pierwszeństwo członkom związku przed nienależącymi do związku.

Podniesienie taryf naftowych. Zapowiedziane podniesienie taiyf naftowych przez prywatne koleje nastąpiło z dniem 1. marca; mianowicie została wprowadzona klasa A zamiast dotąd obowiązującej C. z wyjątkiem tych relacyj, przez podniesienie których groziłby do Austryi import nafty węgierskiej. Podobno państwowe koleje węgierskie zamierzają podnieść taryfę na ropę galicyjską i odpowiednio do tego podniesienia mają być regulowane taryfy na ropę z Galicyi do Dolnej Austryi, Czech i krajów alpejskich- Wskutek podniesienia taryf naftowych cena nafty poszła w górę; we Wiedniu nafta jest droższą o 1 k. 15 , co odpowiada podniesieniu taryfy kolejowej w tym samym stopniu.

Akcyjne towarzystwo „Schodnica“. Bilans towarzystwa za rok 1903 wykazuje po odpisaniu 1,547.252 koron czysty zysk 203.350 koron. Bada nadzorcza uchwaliła zaproponować walnemu zgromadzeniu, które ma się odbyć 15. marca,, rozdział dywidendy w ilości 10 koron od akcyi, 20.000 koron przenieść do funduszu rezerwowego i pozo -stałość w kwocie 23.500 koron przenieść na przyszły rok.

Galicyjskie-karpackie akcyjne Towarzystwo naftowe. Na walnem zgromadzeniu towarzystwa odbytem dnia 22. lutego b. r. w Gliniku maryam-polskim uchwalonem zostało podnieść kapitał akcyjny towarzystwa z 13,200.000 koron do 16,000.000 koron przez emisyę 5.600 akcyj po 500 koron nominalnej wartości. Początkowo zamierzo-nem było podnieść tylko kapitał akcyjny do wysokości 15,000.000 koron, lecz skoro towarzystwo kaukazcy pocieszają się, że wobec ogólnej liczby akcyjne bankowe w Budapeszcie, związane intere- eksportowej nafty 74 milion pudów liczba 2 mi-

W roku 1902 po odpisaniu 1,459.670 koron towarzystwo wykazało 745,467 koron strat, które były pokryte przez fundusz rezerwowy; nowe akcye towarzystwa w tym roku nie podlegają jeszcze dywidendzie.

Wpływ wojny japońsko-rosyjskiej na kaukazki przemysł naftowy. Kroki wojenne na dalekim wschodzie zatamowały eksport nafty kaukazkiej do Chin i Japonii. Według dat statystycznych z r. 1902 eksport ten drogą lądową wynosił 2-2 miliony pudów, oprócz tego jednak jeszcze statek specyalny „Meteor“ wywoził naftę na wschód do portów Artura, Dalnego i Władywostoku ; według wiadomości z gazet rosyjskich ostatni ładunek nafty dotarł do Portu Artura 28. stycznia, od tego czasu ruch handlowy został zatamowany. Przemysłowcy

X. Ogólne Zgromadzenie członków galic. Towarzystwa Magazynowego dla produktów naftowych odbyło się dn. 3 b. m. pod przewodnictwem p. Augusta G-o-rayskiego.

„ 14.691 ..    7.000

1.860

na fundusz rezerwowy K. 37.000, tak że fundusz ten będzie wynosił pokaźną kwotę K. 100.446-81. Ze względu na nadzwyczajne inwestycye wymagane przez c. k. władze utworzono specyalną na ten cel rezerwę K. 12.000. Resztę zysku K. 2135-07 przeniesiono na nowy rachunek.

lionów pudów nie wprowadzi poważniejszych za-wikłań.

W sprawozdaniu Dyrekcyi zaznaczono, że rok ubiegły był przełomowym w Towarzystwie, które, oparte na producentach surowca naftowego, ulega również tym wahaniom, jakie przechodzi cały przemysł. Po rozbiciu się dawnej organizacyi producentów „Popy“ przemysł naftowy znalazł się na bezdrożu — dopiero usiłowaniom jednostek udało się skupić producentów koło naszej organizacyi — „Petrolei“ — Towarzystwo Magazynowe, operując, jak wyżej zaznaczono, śród producentów — musiało siłą faktów przystąpić do nowej organizacyi. Przez korzystne zawarcie umowy z Petroleą zapewniło sobie Towarzystwo na szereg lat nie tylko możność wyzyskania zawartości zbiorników, ale także ropociągów, które stanowią główny dział tej instytucyi.

Rozwój Towarzystwa zaznaczył się nie tylko w wyższym zysku, osiągniętym w roku sprawozdawczym — ale głównie w tern, że Towarzystwo stara się stać na wysokości przemysłu i w miarę rozwoju tegoż — rozszerzać swoje zakłady — i tak: w roku 1903 wystawiło nowe re-zerwoary na 600 cysten, i posiada teraz do rozporządzenia zbiorników na 5000 cystern, wybudowało w Borysławiu nowy ropociąg długości 6 kilometrów, tak że długość wszystkich ropociągów Towarzystwa wynosi 39 KI., niektóre z nich mają podwójne rury. Urzędników zatrudnia Towarzystwo 24 — stałych monterów, dozorców i innych 36.

Rok ubiegły, mówi dalej sprawozdanie — pomimo szalonej deruty w przemyśle — był dla Towarzystwa bardzo pomyślnym, gdyż dał czystego zysku K. 122426-67 czyli w porównaniu z rokiem poprzednim o 48709-31 więcej.

Zysk ten postanowiono rozdzielić i 10% na^ dywidendę K. 47.800 12% tantyemy Renu me racy e Cele humanitarne

Komunikaty Kraj. Towarzystwa naft.

Biuro towarzystwa uprasza wszystkie firmy, do których by nadesłany okólnik w sprawie ubezpieczenia urzędników, o łaskawe nadesłanie w jak najkrótszym czasie odpowiedzi.

Podajemy do wiadomości wszystkich ra-fineryj nafty, że „Dziennik rozporządzeń kolejowych“ w nrze 242 z 1. marca ogłasza zniżkę taryfową na ropę, ustanawiając zamiast klasy C. wyjątkową taryfę IL, jeśli rafinerya wykaże, że przynajmniej 75% produktów naftowych na sprowadzoną ilość ropy wyeksportowała za granicę.

Ceny produktów naftowych na początku marca.

Ropa. Schodnica k. 5-80—6. Borysław k. 5—5.50. Urycz k. 5-80—6 za 100 kg. loco Drohobycz w cysternie, oferują znacznie niżej.

Nafta. Standard k. 39-75—40-35. cesarska k. 40-75— 4L35 loco Wiedeń w beczkach.

Benzyna. Rafinowana (0-700) k. 34—36 (0-7³%o) k. 30—31.

Benzyna eksportowa k. 12-50—13 loco Wiedeń; popyt słaby.

Benzyna motorowa k. 17—18; popyt słaby. G-azolina (0-6⁴°/5o) k. 46—54.

Oleje. Olej niebieski k. 3-80—4-40 loco fabryka w cysternie; popyt ożywiony.

Oleje rafinowane (0-885) k. 11-50—12-50, wrzecionowy k. 14-50—16-50, maszynowy lekki k. 21—23, ciężki k. 26—29, cylindrowy k. 35—45, rosyjski Szybajewa k. 30—33 loco Wiedeń.

Parafina. Cena spada Miękka w łuskach k. 44—50, twarda k.54—56. czyszczona k.66—72, parafina amerykańska w łuskach m. 46—50 loco Ro-terdam, czyszczona m. 54—56 loco port niemiecki.

Cerezyna. Naturalna k. 140—146, sorty czyszczone k. 164-190.

Wosk ziemny: popyt słaby, punkt topi. 72/73° C k. 190—195 67/68° C k. 175-178 gorsze gatunki k. 135—140.

Nafta amerykańska loco Hamburg m. 7-90. za 50 kg.

Tereny naftowe.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Tereny naftowe.

Poszukuję kupna dobrych terenów naftowych, pierwszeństwo w Borysławiu i okolicy.

Przystąpię także do spółki naftowej, względnie kupuję procenta W dobrej kopalni naftowej. — Oferty pod „Terenu do Administracyi „Nafty“.

ryr TTy T.T T

PIEEWSZE GALICYJSKIE

■w Sanoku

wykonuje i ma na składzie gotowe:

Narzędzia wiertnicze.

Kompletne rygi wiertnicze.

Kotły lokomobilowe.

Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości.

Przyrządy do tychże do opalania ropą»

Maszyny parowe.

Itury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd.

Sikawki pożarne.

Odlewy metalowe i żelazne.

Wozy cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczanego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wózki dla kolejek połowych i leśnych.

Urządzenia kompletne rafi-neryi nafty, parafiniarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrukcje żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przyhorów i narzędzi wiertniczych ma Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa, Lwów, Chorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Potoku, Scliodnicy, Borysławiu.

ÄKiir* Zamówienia przyjmuje Dyrekeya fabryki w Sanoku, oraz Biuro Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. 11 a. “SSL

Si

Na żądanie wysyła się odwrotnie kosztorysy i cenniki.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul Kościuszki 7.

Przy zamówieniach, korespońdencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Redaktor R. Załoziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“, pod zarządem J. Ziembińskiego.