NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy na miesiąc 5-ego i 20-ąśo.

Prenumerata -w^rj-osi rocznie 12 Iroroan..

Komitet redakcyjny: Tnż. Kl. An german, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 4.

Odpowiedź p. Angermanowi. Napisał Jan Sholman. — Przemysł naftowy na Kaukazie w roku 1903. Napisał dr. S. Bartoszewicz. — Z rumuńskiego przemysłu naftowego. — Kronika naftowa, Nap. R. Załoziecki. — Listy naftowe. Nap. Julian Korski. — Korespodencye. — Kronika, —Komunikaty Krajowego Towarzystwa naftowego.

Napisał Jan Sholman

Odpowiedź p. Angermanowi.

W 2-gim zeszycie „Nafty“ ze stycznia h. r. zamieścił inź. K. Angerman artykuł, zatytułowany: „Przyczynek do zawodnienia terenów naftowych“.

Niepodobna oprzeć się pokusie, aby nie wdać się z autorem w polemikę, bo po za jedną wielką prawdą znaną i uznaną w całym świecie naftowym, że woda jest nieprzy-jaciółką ropy i źe jej działanie rychlej lub później niszczy nawet bogate pola naftowe, wypowiedział p. Angerman dużo rzeczy, na które nawet niejeden bystrzejszy laik nie mógłby się zgodzić bez zastrzeżeń.

Pozostawiam na boku Kaukaz — nie widzimy tam usiłowań zamknięcia wody, a przynajmniej użyte do tego środki są nie-dostateczne^ czyli inaczej odbywa się niszczenie terenów naftowych z całą świadomością. Trzebaby do zamykania wody używać rur hermetycznych, wielkiej dymensyi, bardzo kosztownych —• pracuje się więc w blaszankach, któremi szczelnie zamknąć wodę niepodobna, zresztą pocieszała sie tamtejsi właściciele te-renów naftowych tern, źe występujące wody nie są zbyt silne i nie potrafią zalać owych

fenomenalnych ropotrysków, o jakich od czasu do czasu przesadzone dochodzą nas wieści. Jest to gospodarka istotnie rabunkowa i tego nikt nie neguje.

Ja chcę wystąpić w obronie spotwarzonej Galicyi, od której p. Angerman widocznie dawno odwrócił oczy, zatopiwszy się namiętnie w studyach nad Kaukazem.

P. Angerman znalazł ratunek dla ginących pod wodą terenów roponośnych Galicyi w postaci „komisyi wodnych“, których działalność zasadzałaby się na przeprowadzeniu studyów geologiezno-tektonicznych przy pomocy raportów z całego szeregu otworow świdrowych. Przyznaję, źe mając taki ma-teryał pod ręką „komisya“ nie potrzebowałaby się zbytnio natężać — ozy jednak potrafiłaby zapobiedz zawodnieniu, któreby może już było faktem spełnionym, tym właśnie szeregiem już gotowych otworów? Któźto dostarczałby „komisyi“ owych raportów — niezawodnie kierownicy kopalń, którym p. Angerman z całą swobodą okrutnego pióra, bez zdania racyi odmawia rutyny, do spełnienia tak ważnej i odpowiedzialnej funkeyi. Sąd ten więcej apodyktyczny, jak sprawiedliwy poruszył niezawodnie żółć niejednego z naszych doświadczonych pracowników na niwie

Działanie sił gazotwórczych było tak kapryśne, że nie potworzyło siodeł regularnych jak kolebki, ale pofałdowane, jak to spostrzegamy, na rycinie p. Angermana; — wobec tego bardzo nawet sumienne obliczenia trygonometryczne nie pozwalają z matematyczną dokładnością wskazać, w jakiej głębokości wystąpi warstwa nieprzepuszczalna, w której należałoby wodę zamknąć. Tu trzeba nieustannej obserwacyi. „Komisya“, mając daty z paru szybów mimo tego znalazłaby się w kłopocie, gdyby komuś przyszła fantazya nawet w odkrytym pasie naftowym założyć otwór świdrowy cokolwiek odległy i staćby się mogło, o ironio! — że komisya byłaby o tyle „wodną“, o ileby terena naftowe za-wadniała.

naftowej, który mniemał o sobie, że stoi na wysokośći wszystkich zadań, jakie mu roboty wiertnicze do spełnienia dają! Znam tak złośliwych, którzy na odwrót opowiadają o powagach w świecie geologów „z bożej łaski“, że często hołdują zasadzie: „Mundus decipi vult, ergo decipiatur“.

Istotnie, gdyby „komisya“ w metrykach wiertniczych znalazła takie klasyczne określenie geologiczne, jak „łupek z burka-czami“ (burkaczami nazywają nasi poczciwi mazurzy występujące w otworach płyty piaskowców — przeglądałem żurnale, gdzie owe „łupki z burkaczami“ trwały bez przerwy od wierzchu do dwustu metrów) trudnoby jej było wyrobić sobie zdanie o tektonice danego pola naftowego i zawyrokować notabene ze Lwowa, w jakiej głębokości należy zamknąć wodę np. w Kosmaczu. Chociażby całkiem przeciętny kierownik kopalni naftowej nie potrafił sklasyfikować i nazwać zwier-canych przez siebie utworów geologicznych, starałby się zamknąć wodę w plastycznych iłach, o ileby one w warstwach zwiercanych znalazły się — to podszepnąłby mu zdrowy rozsądek.

być człowiek, który nie tylko zgrabnie potrafi „jeździć heblami“, ale posiada doświadczenie, pewien zasób wiadomości teoretycznych, jest wypróbowanym, pilnym i zada sobie niezawodnie trud ustawicznego obserwowania namułów wiertniczych.

W odkrytej kopalni, w łaskawych warunkach tektonicznych (mam tu na myśli szczególniej eoceny, najhojniej w formacyi trzeciorzędnej wyposażone w iły), przy jednostajnem uławiceniu, przestrzeganiu przepisów górniczych nie trudno uchronić teren od prędkiej katastrofy wodnej ; inaczej ma się rzecz w terenie dziewiczym, w warstwach silnie pochylonych, — pozbawionych prawie plastycznych iłów (oligoceny, warstwy ropianieckie). Na takie eksponowane placówki wysyłać trzeba ludzi, uzbrojonych bodaj w elementarne wiadomości z dziedziny geologii, czuwających dzień i noc, nie tylko wówczas, gdy wymaga tego niebezpieczne zagwoźdźenie. To jest jedyny sposób zapobieżenia nieszczęściu — innego nie widzę !

Zasypywanie opuszczonych otworów świdrowych, z których .wydobyto rzeczy, zamykające wodę odbywać się powinno nie tylko za zezwoleniem sąsiadów, ale pod ścisłą, nieustającą kontrolą „ad hoc“ wybranej ko-misyi ; pospolicie odbywa się ono o tyle nie w myśl §. 17. przepisów górniczych, że po wydaniu bardzo dobrze obmyślanych, zupełnie wystarczających zarządzeń nikt nad ich akuratnem wypełnieniem nie czuwa, a interesowany, opuszczając niewdzięczny teren poprzestaje na wrzuceniu dla formy paru grudek iłu i wlaniu skrzepłych łyźkowin. Gdy nie ma sąsiadów nawet tej fatygi sobie nie zdaje!

Sądziłem, że p. Angerman w konkluzyi swoich wywodów co innego wymyśli jak „komisyę wodną“ ; myślałem, że powie: Do zamknięcia szczelnego wody powołanym jest nie kto inny, tylko ten sam kierownik kopalni, który czuwa nad prowadzeniem wszystkich innych robót wiertniczych, ale musi to stateczną kładą tamę, pod kolosalnem ciśnie-

Ileż to razy wracamy do zaniechanych, zdyskredytowanych terenów naftowych i znów prac naszych nie wieńczy oczekiwany sukces, bo zastajemy wodę, która z całą niehamowa-ną, żywiołową siłą gospodaruje w szczelinach ropnych. Zawodnienie to los każdej kopalni, bo pomaga mu nie tylko nieudolność i lekkomyślność nasza, ale i prawa elementarne natury robią swoje zwykle z całą nieubłaganą konsekwencyą; przy gęstem zwierceniu, któremu poprawiane przepisy górnicze niedo-

Serce schodnickiej kopalni pulsuje jeszcze ropą, będącą już na wyczerpaniu, ale czystą; tylko południowo-wschodnie stoki (Horb) są dość silnie zawodnione dzięki nieumiejętnej gospodarce „Akcyjnego towarzystwa dla przemysłu naftowego“ i tej okoliczności, że w wielu otworach świdrowych pomijano pierwszy horyzont ropny i zamykano wodę dopiero nad drugim. Była to chwila, gdy myśli wszystkich właścicieli tutejszych kopalń zwrócone były w stronę fenomenalnego Jakóba, którego bogate źródła tryskały z pod czerwonych iłów; każdy chciał się corychlej znaleść w tej głębokości, któraby odpowiadała Jakóbowi, położonemu na szczycie bardzo foremnie sklepionego siodła scho-dnickiego.

niem hydrostatycznem walą się sklepienia, które p. Angerman „dachem“ nazywa i chciałby je mieć wiecznemi. W możności naszej leży jedynie odwleczenie momentu katastrofy zupełnej na jaknajdłuższy okres czasu.

Przy pogłębianiu otworów świdrowych występują wody nieraz silniejsze, które należałoby zamknąć powtórnie, czego znów niejednokrotnie nie uskutecznią się z obawy straty odrobiny ropy z górnego horyzontu ; chciwość ta mści się fatalnie na producentach surowca, którzy nie mogą się pogodzić z tą myślą, że w rozwoju każdej kopalni nadejść musi moment, w którym o wielkich zyskach już tylko marzyć wolno.

W szeregu zawodnionych kopalń wymienia p. Angerman „na wyrywki“, niezawodnie w dobrej wierze, nie zadawszy sobie trudu zasiągnięcia dokładniejszych informacyi lub przeprowadzenia badań na miejscu Seho-dnicę; chciał widocznie silnie akcentować i szukając po omacku ofiar (na szczęście tylko swojego nielitościwego pióra) wybrał perłę kopalń galicyjskich, jedną z tych, która ostała się' wobec rozpowszechnienia rabunkowej gospodarki dzięki wyjątkowym okolicznościom. Jest to po prostu wyzwanie na ostro tych, którzy chlubili się, że nie wydali Schodnicy na pastwę wody. Od zawodnienia uratowała Schodnicę recepta, do której sporządzenia p. Angerman wyłączne uzurpuje sobie prawa; sekret zamykania wody nie w tej samej głębokości, ale w tej samej nieprzepuszczalnej warstwie, przez nikogo nie-opatentowany znanym był (rzecz dziwna) całej falandze profesorów, którzy tu zakładali kopalnie. Dziesięć lat wstecz rozpoczęto eksploatować bogaty horyzont ropny, położony pod czerwonymi iłami, podczas gdy dawniejsze otwory, położono na „Zharze“ czerpały ropę z górnego horyzontu ; rzecz naturalna, że zamknięcia wody tu i tam uskutecznione były w warstwach innych (100 mtr. różnicy) — mimo tego woda nie zjawiła się w literalnie żadnym otworze świdrowym i nie ma jej po dziś dzień mimo pogłębień i wyczerpania ropy.

Komunikacya żył ropnych ogranicza się tylko na niewielką przestrzeń — wiedzą o tern ci, co nie potrafią pisać artykułów, ale wywiercili mnóstwo otworów świdrowych; tern tłumaczy się zjawisko dość pospolite, że wśród szybów silnie zawodnionych uda się nieraz dostać szyb bez kropli wody. Tak więc kataklizmy wodne są na szczęście nasze, najczęściej bardzo lokalne. Niezbitym tego dowodem jest właśnie Schodnica, którą p. Angerman jednym zamachem pióra zawodnił; całe szczęście, że atrament nie jest dla kopalń naftowych tak niebezpiecznym, jak woda!

Właściciele schodnickich kopalń słuszny mogą mieć żal do p. Angermana za ten „lapsus“, który gładko uleciał z pod pióra, a niejednemu akcyonaryuszowi spędził sen z powiek ; w interesie prawdy i spokoju tych poczciwców ja stwierdzam, że Schodnica nie jest zawodnioną, ale w większej części wyczerpaną i jeżeli operujące tu firmy nié nabiorą odrobiny cywilnej odwagi dokonania głębszego wiercenia poniżej tysiąca metrów, lub jeżeli podjęta praca taka nie będzie uwieńczoną pomyślnym skutkiem, świetność Schodnicy nie powróci, a rozpoczną się długie chwile konania, w których jednak woda nie odegra tej roli, jaką jej już obecnie p. Angerman naznaczył.

Najwięcej zawodnionych kopalń galicyjskich założono w warstwach oligoceńskich, ubogich w iły, gdzie zamknięcie wody przy całem bogactwie teoretycznych wiadomości przedstawia bardzo poważną trudność i nie da się uskutecznić z taką szczelnością, aby

po niedługim okresie czasu woda przy po- j obliczoną na dziesiątki lat i gdyby nawet mocy ciśnienia kilkudziesięciu atmosfer nie nie byli obdarzeni głębokiem poczuciem obo-przedarła się do szczelin ropnych ; tam sroźy i wiązków obywatelskich wobec tego przemysłu, się ona gwałtownie, tam katastrofa jest zu- rozumieli bodaj interes — trzeba ludzi, któ-pełną, bo nie ma tej wspaniałej izolaeyi, rzyby jako kierownicy kopalń naftowych re-jaką dała natura sama w postaci plastycz- : krutowali się nie z rozbitków, uważających

nych iłów.

j naftę za chwilowy, łatwy żer, ale w tej pra-Poprzednicy nasi z owych czasów, gdy oy życia trawili, bogaci w doświadczenie,

to jeszcze lutowano blaszanki i zamykano wodę „bobem i siemieniem“ nie mieli w ręku tych środków technicznych, którymi zwalczano wodę, ową hydrę kopalń naftowych ; do nich też trudno mieć pretensyę, bo nie można im przypisać złej woli, niedbalstwa i lekkomyślności, do czego dołączona chci-

świadomi wszystkich zdobyczy techniki wiertniczej, inteligentni, wypróbowani, oddawali się pracy z tą ochotą i zapałem, jaki poczęty w Słobodzie długie lata ożywiał pracowników naszego przemysłu w Schodniey.

Przemysł naftowy na Kaukazie w roku 1903.

Produkcya surowca naftowego na Kau-

Kto bodaj dziesiątek lat strawił w usługach przemysłu naftowego nie powie, że to, wośó i brak poczucia obowiązków obywatel- co napisałem jest apologią „pro domo sua“. skich wobec kraju i jednego z najpotężniejszych jego przemysłów daje pojęcia tego, co p. Angerman słusznie „rabunkiem“ nazywa, j Inaczej jednak rozprawió się trzeba j z owymi pionierami, co niosąc z za oceanu zdobycze techniki wiertniczej, uzbrojeni | w środki    niezawodne,    uważając jednak    Ga-    kazie    w roku ubiegłym dosięgła cyfry 597

licyę za    cysternę, z    której    bezkarnie    wy-    milionów pudów, ubiegły więc rok wykazuje

ciskać można żywotne    soki z    iście rabunko-    znów    zmniejszenie produkcyi, które rozpo-

wym pośpiechem rzucili się i pomimo tych wspaniałych środków niszczyli tereny naftowe, oddając je na pastwę wody. Kopalń przez nich. pogrążonych w odmętach wody nie spisałbym na wołowej skórze. — W rzędzie tych ofiar znalazła się „Słoboda rungurska“, której smutny koniec odwlec jeszcze można było na długie lata.

Bogaty w ropę Urycz w swoich stokach południowo-wschodnich utonął pod wodą, która kilkanaście lat czekała na śmiałków, co ważyli się zbliżyć do starych „Hei-lowskich szachtów“. Scbodnica ocalała dlatego, że starych wierceń dokonywano na zboczach, a naftonośne arterye jej serca otwierał już świder doświadczonego, inteligentnego wiertacza.

na łatwy    żer    częło    się na Kaukazie od roku 1902. Do r.

Towarzystwo braci Nobel miało w ubie-

1901 produkcya ciągle wzrastała i w tym roku doszła do swego maksimum 671 milionów pudów (w r. 1999 — 525 milionów, w r. 1900 — 600 milionów), w r. 1902 wynosiła już tylko 636 milionów i w ubiegłym 597 milionów. W kopalnictwie naftowem było zatrudnionych 152 firm, z których 22 firmy nie miały żadnej albo bardzo małą produkcyę, mniejszą niż 100 tysięcy pudów rocznie : 87 firm miało produkcyę mniejszą, niż milion pudów ; reszta są tak zwane wielkie firmy, z których kilkanaście największych wyprodukowało razem 318'5 mil. pudów, gdy w r. 1902 364,8 mil. pudów tak, iż na Kaukazie spostrzegamy ciekawe zjawisko, iż ogólne zmniejszenie produkcyi wywołanem właśnie Aby uniknąć katastrof wodnych nie , zostało zmniejszeniem produkcyi naftowej trzeba „korcisyi“, bo ta wyrządziłaby więcej u największych firm. szkody, jak przyniosły pożytku, nie trzeba

1902 — 59-9

w r. 1903 — 41 mil.,

w r.

żadnych biurokratycznych zakusów, bo i bez j głym roku produkcyę 66'9 mil. w r. 1902 — tego rozmaite komisye bokiem nam wyłażą, 78 mil., kaspijskie czarnomorskie towarzystwo ale trzeba ludzi, którzyby jako właściciele

w r. 1902 — 49'9 mil. itd.

terenów naftowych chcieli i umieli stwarzaó mil., Mantaszew i Co, w r. 1903 — 40 mil., kopalnie w większym stylu z eksploatacją

Drugą charakterystyczną cechą pro- j pożarze obserwowanem było dziwne zjawisko, dukcyi naftowej na Kaukazie w ubiegłym że szyby wybuchowe zamiast wyrzucać ropę, roku było znaczne zmniejszenie się ropy wy- zaczęły wyrzucać wodę z błotem, tak iż buchowej, gdy w r. 1902 wybuchy dostarczyły 948 mil. pudów, w roku ubiegłym tylko 533 mil. natomiast produkcya ropy, otrzymanej przez pompowanie (właściwie na Kukazie przez wyciąganie łyżką) nieznacznie ropy nawet wzrosła, stanowiąc w r. 1903 — 543‘7 ny ropy na początku 1903 r., które spowo-mil. pudów, gdy w r. 1902 — 541 ‘7 mil. ; dowały zatrzymanie wiercenia w wielu szy-Opierając się na tern, przemysłowcy | bach, dalej nie wyjaśniony jeszcze dotąd na-naftowi kaukazcy twierdzą, że na przyszłość ; leżycie stosunek dzierżawców terenów nafto-należy się spodziewać na Kaukazie zwiększę- wych do rządu, wreszcie strejk robotników nia produkcyi i że w zmniejszeniu się pro- naftowych, który wybuchł w lipcu ubiegłe-dukcyi ropy wybuchowej nie ma żadnych go roku. groźnych symptomatów dla całej przyszłości kaukazkiego przemysłu, jednocześnie jednak to zmniejszenie się ropy wybuchowej wywołuje pewne zaniepokojenie co do wyczerpywania się pokładów naftowych na Kaukazie, gdyż obfite wybuchy dają tylko pokłady świeże, nienaruszone. Był okres w produkcyi naftowej kaukazkiej, kiedy ropa wybuchowa stanowiła 30—40 prc. całej produkcyi naftowej, gdy w ubiegłym roku stanowiła zaledwie 9%; było to w latach 1893—1895; od tego czasu wybuchy słabną i słabną dość raptownie, jak wykazuje następująca tablica za ostatnie 3 lata w trzech okręgach naftowych.

w grudniu zeszłego roku i w styczniu obecnego roku ilość ropy wybuchowej nie dosięgła nawet jednego miliona pudów.

Na ogólne zmniejszenie się produkcyi na Kaukazie wpłynęły także niskie ce-

Oprócz tych jednak przyczyn, które można nazwać wypadkowymi lub dającymi się usunąć, na ogólne zmniejszenie się produkcyi naftowej ua Kaukazie i na zmniejszenie się specyalnie produkcyi ropy wybuchowej wpłynęło wielkie zawodnienie kopalń kaukazkich przez złe zamykanie wody, co przyznał w obradach swoich Zjazd przemysłowców naftowych w Baku i to jest jedna z bolączek kopalń kaukazkich. Oprócz tego Zjazd zwrócił uwagę także na odbieranie ropy z jednego szybu przez drugi przez podziemną komunikacyę, co spowodowuje także

zmniejszenie wybuchów.

Mimo to przemysłowcy naftowi kaukazcy nie tracą nadziei, że uda im się ogólną pro-dukcyę podnieść przez głębsze wiercenia i dojście do warstw naftonośnych jeszcze nietkniętych i wreszcie w tym fakcie, iż przy Z tych trzech okręgów tylko okręg intenzywnym ruchu nie słabnie ilość ropy Bibi-Ejbaeki przedstawia jeszcze znaczniejszą wydobywanej przez łyżkowanie (pompowa -produkcyę ropy wybuchowej i ua tym tere- nie) widzą gwarancyę, iż przez szereg lat renie, który ma być jeszcze mało wyczerpa- uda im się utrzymać produkcyę jeżeli nie nym, przemysłowcy naftowi na Kaukazie opie- na wyższym to przynajmniej na tymczasowym rają przeszłość całego przemysłu; zmniejszę- poziomie, nie się wybuchowej ropy w tym okręgu w porównaniu z rokiem 1902 przypisują zjawiskom wyjątkowym, jak powstaniu pożaru olbrzymiego we wrześniu ubiegłego roku, którego niepodobna było ugasić aż póki wybuch sam przez się nie ustał ; podczas tego pożaru na kopalni Ogulewicza ropa wybuchowa paliła się przez cały miesiąc i obliczają, że 22—25 milionów pudów ropy wybuchowej zostało zniszczonych przez ogień ; po

1901    1902    1903

37-9

9-8

3-0

130

22-0

38-1

38-5

374

46 1

Sabunczy Romany Bibi Ejbat

Z tego pobieżnego przedstawienia widać, że warunki kopalń kaukazkich są zupełnie inne niż warunki kopalń naszych w łatach ostatnich. Gdy tam ropa wybuchowa stanowi dzisiaj zaledwie 9% (średnio 14 do 15%) ogólnej produkcyi, u nas dzięki Borysławowi 1a ropa stanowi ²,3 ogólnej produkcyi i gdy przemysłowcy kaukazcy na ropie pompowanej opierają przyszłość swego przemysłu, my ją jeszcze jakiś czas opierać

ganizowanemu i wyposażonemu w znaczne środki pieniężne biuru statystycznemu’ stawiać pewne horoskopy na najbliższą przyszłość, jak n. p. na rok 1904, o czem pomówimy w następnym artykule, gdy nasze stosunki naftowe są jeszcze pełne niespodzianek i wyczekiwać.

Na zakończenie dodam jeszcze, że pomimo zmniejszonej produkcyi ropy przemysł naftowy kaukazki w ubiegłym roku święcił jednak tryumf nad amerykańskim pod względem eksportu swych produktów do Anglii ; w roku ubiegłym eksport produktów naftowych rosyjskich do Anglii wynosił 128* 1 mil. galonów, a amerykańskich 130*8 mil., tak,    swój kapitał akcyjny 1,820.000 franków na

iż eksport z obu tych krajów był prawie    5 milionów. Umieszczenia nowych akcyj

jednakowy, gdy przez cały szereg lat po-    w nominalnej wartości 3,180.000 franków

przednich eksport rosyjskich produktów naf-    podjęło się konsorcyum, w skład którego

towych stanowił tylko Vs, a amerykańskich ²/3.    wchodzą berlińskie Tow. dyskontowe, ho-

Dr. Stefan Bartoszewicz.

musimy na naszej ropie wybuchowej, która świadczy jeszcze o wielkiej niespożytości naszych terenów naftowych, ale z drugiej strony jeszcze zapewne kilka lat czasu potrzeba będzie, nim nasz przemysł z drogi niespodzianek wejdzie na tory prawidłowe, i nim zoryentowaó się będzie można, w jakich granicach nasza produkcya mniej więcej obra-caó się może. Stosunki kopalń kaukazkich są więcej wyklarowane i dają możność zor-

Z rumuńskiego przemysłu naftowego.

Według tymczasowej statystyki ministerstwa domen produkcya ropy w Rumunii wynosiła w pierwszych 10 miesiącach 1903 roku 3,030.000 m. c., zatem za cały rok przypuszczalnie 3,600.000 m. c., wziąwszy na uwagę, że zima nie była zbyt ostrą, nie wpływała więc ujemnie na roboty wiertnicze. Obecna cena ropy wynosi 3 franki za 100 kg., bywała jednak znacznie niższą. Jeżeli weźmiemy przeciętną cenę na 2 franki, cała ze sprzedaży rumuńskiej ropy uzyskana kwota wynosiłaby 7,200.000 franków. Rozumie się, jest to tylko przypuszczenie.

Pojedyńcze dystrykty produkowały : Prahova 2,758.199 m. c., Dambovitza 189.647, Bacau 39.539, Buzeu 42.652 m. c. Liczba

szybów nieproduktywnych przewyższyła liczbę produktywnych, a to w stosunku 776 do 544. Największą dyferencyę wykazują okręgi Pra-hova: 367 przeciw 284 i Bacau: 321 przeciw 191, co tłumaczy się okolicznością, że stoją tam najstarsze szyby. Z 294 wierceń było suchych 161, a to w okręgu Prahowa 109, Bacau 38, produktywnych w Prahova 100, Dambovitza 6, Buzeu 9, Bacau 18.

„Steaua Romana“ ma wyraźnie wzra-st jącą produkcyę, mianowicie w pierwszych 8 miesiącach przeciętnie 122.075 m. c., zaś w 10 miesiącach przeciętnie 131.662 m. c. ropy miesięcznie, „lnternationala“ w 10 miesiącach miała totalną produkcyę 270.842, Telega Oil Co. 330.212, Hagianoff& Kampeanu 151.135, Diamandesco 53.342 m. c. ropy. Wynika stąd, że grupa niemiecka, reprezentowana w dwu towarzystwach (Steaua i Te-lega) już teraz rozporządza blisko 56 procentami prodnkcyi całego kraju, a po uskutecznieniu zamierzonego rozwinięcia wierceń osiągnie 70 do 75 procent.

Towarzystwo „Bushtenari“ podwyższyło lenderska grupa finansistów (w której posiadaniu znajdują się rumuńskie towarzystwa „Internationala“ i „Aurora“) oraz poważny bank paryski. Konsorcyum ponadto postanowiło w myśl uchwały walnego Zgromadzenia akcyonaryuszów tow. „Bushtenari“ podwyższać stopniowo kapitał akcyjny do 10 milionów franków i tak zapewnić towarzystwu pierwszorzędne miejsce w rumuńskim przemyśle naftowym. Wogóle w rumuńskim przemyśle naftowym panuje obecnie ożywienie, są liczne dążności, aby istniejące prywatne firmy przekształcić na towarzystwa akcyjne, z większym kapitałem i zakresem działania. Tak naprzykład firma Marmorosch, Blank i Sp. prowadzi rokowania o przekształcenie prywatnego przedsiębiorstwa Hagianolfw towarzystwo akcyjne. Tosamo tyczy się przedsiębiorstwa Economu & Figlio, w czem znów współdziała pewna firma niemiecka. Pewnem jest także, iż Standard Oil Company, za-

w czasach biblijnych wystarczało człowiekowi najwykwintniejszemu, to dzisiaj nie wystarczy najskromniejszemu. Od tego czasu zmieniły i udoskonaliły się pojęcia społeczne, wzrosła solidarność, pogłębiły się i rozszerzyły prawdy chrześcijańskie. Dzisiaj wzorem prawości nie jest ten, co w osamotnieniu ciała i ducha dąży do tego, ażeby pierwsze ostatnim zwalczyć, tylko ten, co z wysiłkiem ducha daje ciału przez pracę możność budzenia w sobie ducha i dążenia do osiągnięcia lepszej przyszłości. Dzisiaj praca jednostki wychodzi całej ludzkości na pożytek, to też zadaniem ludzkości, która dzieli się na społeczeństwa, jest umożliwić tę pracę, stworzyć dla niej korzystne warunki, jak również zabezpieczyć jednostkom po wypełnieniu swego zadania możliwość egzystencyi, nie ska-zywaó ich na śmierć głodową lub kij żebraczy.

stępca której Southardt usadowił się w Rumunii, w stosownej chwili rozwinie wielką czynność, by zapewnid sobie decydający wpływ na rumuński przemysł i handel naftowy. Wywóz produktów naftowych z Rumunii wzmógł się nadzwyczajnie w ubiegłym roku, mianowicie osiągnął cyfrę 126.227 ton, w czem 58.724 surowca, 45.897 nafty, 21.606 benzyny, w porównaniu do 54.688 ton w r. 1901, a 71.715 ton w 1902. Głównymi odbiorcami były w ubiegłym roku Anglia: 37.086 (-f-16.000) ton, Niemcy 24.271 (—140) ton i Austro-Węgry 20.712 (-(-6.000) ton. Całkiem nowym odbiorcą była Holandya : 14.998 (w roku 1902 zaledwie 31) ton, oraz Włochy: 10.140 (w roku 1902 53) ton produktów naftowych. Także wzrósł znacznie eksport na wschód, zwłaszcza do Serbii i Gre-cyi. Łączna wartośd wywiezionych w roku 1903 z Rumunii produktów naftowych wynosiła 7,047.280 (1902 4 mil., 1901 3 mil.) franków, przyczem tonę ropy sprzedawano po cenie 40, nafty 60, benzyny 90 franków.

Kronika naftowa.

(Zabezpieczenie na starość i nieudolność do pracy. — Inicyatywa Towarzystwa naftowego. — Kasy brackie i przemysł naftowy. — Nieco dat statystycznych. — Nowe przepisy policyjno-gór-nicze i operacya chirurgiczna).

Zarówno troska o przyszłość rodziny jak również troska o zabezpieczenie losu jednostki pracującej jest niewątpliwie owocem kultury i cywilizacyi społeczeństwa. Tylko barbarzyńskie ludy wydają potomstwo na świat bez jakiegokolwiek moralnego i mate-ryalnego obowiązku wobec nich, i tak samo tylko niecywilizowane społeczeństwo niepo-czuwa się do obowiązku zabezpieczyć byt i egzystencyę swoich członków, oddających siły swoje i pracę na jego pożytek. Ewan-gieliczne słowo „Pan Bóg, który lilije na polu w tak cudne stroi szaty i ptaszkom nie daje zginąć z głodu“, miały wyrażać tylko ufność w miłosierdzie i dobroć boską, były niczem innem jak upewnieniem, że stwórca świata powołując ludzi do życia dał im też możność i sposobność zadość uczynienia jego potrzebom i wymogom. Czasy się zmieniają, zmieniają się także potrzeby i wymogi; to co

Jak już wspomnieliśmy stanowi dbałość o los jednostki znamię cywilizacyi i kultury całego społeczeństwa i z tych względów witamy chętnie projekt ubezpieczenia urzędników pracujących w przemyśle naftowym przez firmy naftowe, przedstawiony przez hr. J. Zamoyskiego na ostatniem posiedzeniu Towarzystwa naftowego. O szczegółach tego projektu pisał dr. Bartoszewicz w ostatnim numerze „Nafty“ w osobnym artykule, z naszej strony życzyć możemy, ażeby filantropijny projekt hr. Zamoyskiego znalazł w obecnej chwili lepsze przyjęcie i żeby sprawa, ta stanowiąca bolejącą ranę w orga-nizacyi naszego przemysłu naftowego, doczekała się pomyślnego załatwienia. Przypomnąć przy tej sposobności wypada, że w podobnej formie myśl ta zaprzątnęła już przed kilku laty Towarzystwo naftowe, lecz niestety nie znalazła wówczas tego sympatycznego oddźwięku, na jaki zasługiwała. Skutek był taki, że rozgoryczeni tern interesowani założyli osobne towarzystwo „Pomoc wzajemna urzędników pracujących w przemyśle naftowym“, które wywiesiło hasło „selfhelp“. Siły jednak towarzystwa okazały się niewystar-czającemi do rozwiązania tak doniosłego zadania, i sympatyczne to towarzystwo po kilku latach istnienia musiało się rozwiązać nie osiągnąwszy zamierzonego celu. Przez to

jednak sprawa sama stała się tylko aktualniejszą i obowiązkiem Towarzystwa naftowego jest ująć ją w swoje ręce i dążyć wszyst-kiemi siłami do jej urzeczywistnienia. Będzie to w każdym razie bardzo chlubne i wdzięczne zadanie, jakie Towarzystwo naftowe może spełnić, zwłaszcza wobec tego, że tak często odzywają się głosy nieprzychylne dla Towarzystwa. Przez zorganizowanie ubezpieczenia urzędników pracujących w przemyśle naftowym spełni ono nie tylko dobry obowiązek obywatelski, ale także połączy w jeden węzeł pracodawców i pracowników, pobudzi jednych do spoczywającego na nich obowiązku, a zaskarbi sobie wdzięczność drugich, stworzy między tymi dwoma obozami taką harmonię, jaka dla dobra samej sprawy istnieć powinna.

w krajowym zakładzie ubezpieczeń. Miało to swoje dobre i złe strony; dobre o tyle, że robotnicy i tak samo pracodawcy mniejsze wkładki płacili, złe, że otrzymywali mniejsze wsparcia i brali udział w ogólnym obrocie instytucyj ubezpieczeń i partycypować musieli w kosztach na równi z innymi kategoryami robotników, narażonych więcej na wypadki i okaleczenia i pracujących w gorszych higienicznych warunkach jak robotnicy naftowi. Od kilku lat czyni władza górnicza starania wprowadzenia kas brackich także w przemyśle naftowym. Sprawę tę poruszył w r. 1901 urząd górniczy jasielski, a ówczesny kierownik p. Jastrzębski zwołał 20. lipca zebranie nafeiarzy tego okręgu i przedstawił z ramienia starostwa górniczego projekt utworzenia jednej kasy brackiej dla całego przemysłu naftowego z siedzibą w centrum przemysłu, to jest w Drohobyczu. Zebrani po ożywvionej dyskusyi uchwalili wniosek uproszenia starostwa do zwołania ogólnego zebrania nafeiarzy do Lwowa celem dokładnego omówienia sprawy. Dzisiaj po więcej jak 2 latach bierze urząd górniczy w Drohobyczu sprawę w swoje ręce w sposób powiedzmy nieco biurokratyczny, bo rozpoczyna od wezwania zarządów kopalni co do oświadczenia się, czy przystępują do kasy brackiej lub nie — i wzywa do podania ilości robotników z rozmaitemi bliźszemi datami. Wszystko to byłoby bardzo ładnie, gdyby ludzie wiedzieli co to są właściwie kasy brackie. Jestem przekouany, że gdyby przedsiębiorców naftowych zapytano o to, to na 100 zaledwie kilku dałoby

Prawie równocześnie z projektem ubezpieczenia urzędników naftowych, poruszyło starostwo górnicze razem z nrzędem górniczym w Drohubyczu sprawę Kas brackich dla robotników naftowych. I ta sprawa posiada już swoją historyę. Kasy brackie stanowią pewien przywilej górnictwa, to też tworzenie takowych przewidziała ustawa państwowa z dnia 11. maja 1884, względnie ustawa krajowa z dnia 17. grudnia 1884.

Nie od rzeczy będzie przypomnąć brzmienie odpowiedniego ustępu obowiązującej ustawy naftowej. W rozdziale X. § 210 czytamy:

wystarczające objaśnienie, ale i ci byliby w kłopocie zdać sobie sprawę z tego, jakie obowiązki przyjmują na siebie i jakie koszta czekają ich z kreowaniem tej nowej insty-tucyi. A cóż dopiero mówić o robotnikach, dla tych są kasy brackie, bruderlady bajki o żelaznym wilku, jakieś niewysłowione coś, czego się instyktownie boją, bo wiedzą tyle, że każą im płacić, względnie że potrącać im będą z zarobku, a nie wiedzą, co za to otrzymywać będą. Nie można się tedy dziwić, że

„Dla wspierania górników pomocy potrzebujących, tudzież ich wdów i sierót, istnieć powinny kasy brackie. (Kasy pachołków górniczych, czyli zakłady zaopatrzenia). Każdy przeto posiadacz kopalni obowiązanym jest albo założyć przy swojej kopalni samodzielną kasę takową, albo ułożyć się w tej mierze po zezwoleniu władzy górniczej z innymi posiadaczami kopalń“, a § 211 opiewa: „Każdy dozorca lub górnik w kopalni przyjęty, obowiązany jest przyczynić się datkiem ustanowionym do Kasy brackiej kopalni, w której służbę pełni i stać się przeto członkiem onejże“. Szczególniejsze warunki robotników w kopalniach naftowych spowodowały jednak, że dotąd prawie nie uczyniono użytku z prawa, albo raczej z obowiązku tworzenia ; na wieść o kreowaniu tych kas brackich ze-kas brackich, ale zabezpieczano robotników j brali się robotnicy w Borysławiu i uchwalili w powiatowych kasach chorych, względnie nie dawać na kasę bracką a d centa, zanim

urząd górniczy nie porozumie się z robotnikami, a gdyby zarządy kopalń samowolnie jak odciągały z pensyi, nie przyjmować wypłaty.

czyli o 91.786 k.; to jest 14*37% więcej w r. 1901. Taki świetny wynik admini-stracyi musi zaciekawić, to też czytając dalej, widzimy, że kasy brackie są to instytu-cye złożone, bo dzielą się na kasy chorych (Krankenkassen) i kasy prowizyjne (Provisionskassen), ostatnie mimo swego oryginalnego nazwania, które raczej przypominać może jakiś interes handlowy mają na celu zaopatrzenie na wypadek niezdoluości do pracy oraz zaopatrzenie wdów i sierót. Wczytując się w sprawozdanie dalej, obraz działalności tych instytucyj zaciemnia się raczej niż wyjaśnia, bo spotykamy rozmaite kate-gorye członków, które dla kas chorych obejmują .. Yersicherungsptiichtige Mitglieder, Provisionisten, Angehörige der Mitglieder und Angehörige der Provisionisten“, a dla kas prowizyjnych — słowo to formalnie przez pióro nie chce przejść — „vollberechtigte, minderberechtigte Mitglieder, anspruchsberechtigte Weiber und Kinder“. Wprawdzie przy pewnej wprawie w języku niemieckim można dojść w końcu do znaczenia tych po-jedyńczych kategoryj ale mimoto od pewnych wątpliwości uwolnić się trudno, czy podana w tej formie organizacya jest ostatnim wyrazem racyonalnej sprawy ubezpieczenia robotników od choroby, przypadku i nieudolności do pracy, godną ażeby ją tak jak jest naśladować i wprowadzać do nowego, od innych robotniczych organizmów różnego ustroju pracowników przemysłu naftowego.

Mimoto jednak podajemy dla infor

me to teź

nasze urzędy taką nieszczęśliwą rękę mają, że nawet tam gdzie dają dobrodziejstwo — bo ostatecznie kasy brackie uważać należy za humanitarne instytu-

cye — czynią to w taki sposób, że ludzie się od tego odżegnują. A wszak naszych urzędników górniczych przyzwyczailiśmy się uważać za urzędników owianych duchem obywatelskim, pragnących rozwoju naszego górnictwa naftowego i dobra jego pracowników, a w szczególności opinią taką cieszy się obecny kierownik urzędu górniczego w Drohobyczu. W czem leży przyczyna, że dobre intencye tego obywatelskiego c. k. urzędu znajdują w praktycznem zastosowaniu takie przeszkody? Chyba w tern, że między teoryą, jaka wynika z litery prawa, a między praktyką, która w te martwe litery ma tchnąć życie, niema należytego kontaktu.

Ażeby nie być lepszym od innych, przyznaję się chętnie, że choć kilkanaście lat mam z przemysłem naftowym do czynienia, wiem dokładnie, w czem mają leżeć korzyści zaprowadzenia kas brackich wogóle, a jednej centralnej kasy brackiej w szczególności, chociaż jako obywatel państwa uprawiającego z zamiłowaniem centralizm powinienem z jego specyalnemi korzyściami zapoznać się od dawna i mimo, że jako człowiek przeciętnej inteligencyi mogę zrozumieć, że każde zcentralizowanie administracyi upraszcza apa-    maeyi łaknących tejże w chwili obecnej in-

rat administracyjny i zmniejsza koszta tejże.    teresowanych pewne szczegóły, rzucające

W takim razie nie mogę zrozumieć, dlaczego    światło na część administracyjną kas bra-

centralizacya taka nie jest zaprowadzoną    ckich. Pierwszy z jej oddziałów „kasy cho-

w kasach brackich, istniejących od dawna    rych“ posiadały majątku z końcem r. 1902

w górnictwie woskowym. Biorę bowiem spra-    46.213 k., dochodów 116.600 k., w tern

wozdanie urzędów górniczych za rok 1902,    45.244 k. datków ze strony pracodawców;

tyczące się przemysłu naftowego (Statistik    rozchodów 109.398 k., członków 2.522, pro-

des Naphtabetriebes in Galizien im J. 1902,    wizyonistów 328, z rodziny członków 3.030,

aus dem 2 Hefte „Der Bergwerksbetrieb    z rodziny prowizyonistów 38. Członek zapła-

cił rocznie przeciętnie 18*25 k. za siebie a 6*58 k.

członków rodziny. Znacznie

za

Osterreichsńm J. 1902 des statistischen Jahrbuches des k. k. Ackerbau-Ministeriums“), i znajduję tam, że w r. 1902 istniało przy    większy majątek wykazywały kasy prowi-

przedsiębiorstwach naftowych i woskowych    zyjne, bo 731.887 k., dochody w r. 1902

130.888 k. w tem 51.639 datków ze strony

8 kas brackich, o jedną mniej niż w roku 1901, z ogólnym majątkiem 721.744 koron,    pracodawców; wydatków było 57.604 k.

Członków 1-szej kategoryi (obacz powyżej podany podział) było 1.953, 2-giej kategoryi 265, 3-ciej kategoryi 1.090, a 4-tej kategoryi 1.942. Wkładki dla członka o pełnych prawach (1-szej kategoryi) wynosiły w roku 1902 25 k. 76 h. Z ogólnego zestawienia widzimy przeto, źe na 8 kas brackich wypada 5 na kopalnie wosku ziemnego,

ten zostanie wysłuchany we Wiedniu i ankieta taka zbierze się rzeczywiście, a po drugie, źe opinia tych, na których skórze odbije się reforma tych przepisów, zostanie w słusznej swej części uwzględnioną. Wiemy wprawdzie, że na żywym organizmie naszego przemysłu naftowego odbędzie się jakaś ope-racya, ale pragniemy, niech to będzie ope-raeya uzdrawiająca, która wytnie tylko to, co przeszkadzało temu organizmowi w jego należytym rozwoju — niechaj nikt nie śmie powiedzieć, źe operacya się udała, ale chory umarł, tak jak to było w r. 1898, kiedy tak radykalnie zoperowano przemysł woskowy, źe się biedaczysko do dziś dzień nie mógł z tego łoża boleści podnieść. Mamy jednak nadzieję, źe operatorowie nabyli od tego czasu więcej doświadczenia, nie w ma-nipulacyi instrumentami, tylko poznali lepiej naturę chorego i przekonali się, źe nie znosi silnej narkozy ani silnych środków, jeżeli ma zostać przy życiu, a ponieważ wiemy, źe władzy górniczej dobro i zdrowie naszego przemysłu naftowego tak samo na sercu leży jak nam, przeto prosimy ją, ażeby się za to otwarte wyznanie na nas nie gniewała.

R. Załoziecki.

Listy naftowe.

Borysław 10. lutego.

Parę dat statystycznych wystarczy, aby udowodnić naocznie olbrzymi kontrast, panujący między ruchem handlowo-przemysło-wym w Boiysławiu a tutejszemi stosunkami gminnemi. Przytoczone daty mogą również posłużyć dó wysnuwania dalszych wniosków i rozumowań na temat obowiązków, do jakich poczuwać się powinien kraj i rząd wobec przemysłu naftowego.

Według urzędowego sprawozdania tutejszego dworca kolejowego, ekspedycya ropy w roku minionym wyniosła 484,005.000 kilogramów pomieszczonych w 37.921 wagonach, to znaczy, źe w porównaniu z rokiem zaprzeszłym 1902 wzrosła o 150,000.000 ki-

3 zaś na kopalnie nafty; jeżeli te ostatnie jako zatrudniające stosunkowo mało robotników pominiemy, to obliczymy sobie w przybliżeniu, źe 2.610 robotników wpłaciło rocznie blisko 100.000 koron, a drugie tyle zapłacili do kasy brackiej przedsiębiorcy woskowi. Ponieważ liczba robotników zajętych w kopalniach nafty wynosi 5.878, to jest więcej jak 2 razy tyle co w kopalniach wosku, to wynikające stąd ciężary uczynią dla robotników n iftowych kwotę około 250.000 k., a tyleż samo dla pracodawców, jeżeli ten sam stosunek zatrzymamy. Nie jest to coprawda wysoka kwota, jeżeli zważymy, źe rozdziela się ona na wielką ilość przedsiębiorstw naftowych (w r. 1902 było ich 372 ogółem a w ruchu 292) i jeżeli, co wynika z samej rzeczy, odpadnie obowiązek asekuracyi robotników naftowych w kasach powiatowych i zakładzie ubezpieczeń we Lwowie. W ten sposób należało zachęcić jednych i drugich do wprowadzenia tej nowej instytucyi; dzisiaj bowiem potrzeba ludziom wytłumaczyć na rozum, o co chodzi, zwłaszcza przy wprowadzeniu nowych rzeczy i to tern więcej potrzeba tłumaczyć, im mniej inteligentny jest żywioł, którego warunki życiowe pragnie się poprawić. „Pa sioinn byt’“ i basta, ta zasada zdaje się, źe i w Posyi zaczyna bankrutować, a przynajmiej na polach dalekiej walki na wschodzie traci i tam swoje uzasadnienie.

W tym samym czasie (1903 r.) przy-

Dziwnem by przeto było, jeżeliby tę zasadę miała władza górnicza u nas ratować z narażeniem swojej niewątpliwej popularności. Mówimy to także z okazyi ułożenia nowych przepisów policyjno górniczych dla kopalń naftowych, które w projekcie zostały już przedłożone ministerstwu rolnictwa we Wiedniu wraz z wnioskiem o zwołanie ankiety osób interesowanych, to jest właści- logramów. cieli kopalń naftowych. W tym względzie żywimy podwójną nadzieję, raz źe wniosek szło i odeszło z dworca borysławskiego wo-

codziennie

prywatną.

bodaj tego jednego wielkiego kłopotu z pocztą i telefonem.

pozostanie nam jeszcze tyle

Do Borysławia zjeżdżają ludzie z całego świata i — wita ich odrazu wspaniała gospodarka... Ponieważ c. k. sąd i c. k. starostwo mieszczą się w sąsiednim Drohobyczu, to też pociągi osobowe między Borysławiem a najbliższą staeyą Drohobycz-Tru-

zów osobowych 25.137, zaś kasa kolejowa tutejsza wydała 159.979 biletów osobowych na rozmaite przestrzenie.

Depesz telegraficznych nadeszło również w tym samym czasie około 50.000, zaś o ruchu pieniężnym na poczcie borysławskiej da słabe pojęcie ruch dotyczący wyłącznie pocztowej kasy oszczędności w ostatnim miesiącu. Otóż borysławska poczta przyjęła oszczędności 127.000 koron a wypłaciła 117.000 koron. Czasopism peryodycznych (dzienników, tygodników itd.) przybywa zwyź 600. Listów doręcza się codziennie 2.500—2.600, z czego na sądowe „kawałki“ przypada nie więcej jak 100. Ogółem biorąc: poczta borysławska miała w roku 1903 przeszło 287.000 t. z w. „jednostek“ (Einheiten). Dla nieobeznanych z pocztowym technicznym językiem nadmienię nawiasowo, źe „jednostką“ zwie się każda czynuośó pocztowa, wymagająca osobnej notatki pisemnej w odnośnej rubryce protokolarnej. Ze zaś urzędy pocztowe nieeraryalne pierwszej klasy mogą mieć ustawowo najwyżej 100.000 takich jednostek, więc — analogicznie — poczta borysławska, dotąd nie u państwo wioną, starczy za dwa urzędy I. klasy plus jeden urząd IL klasy. To znaczy dalej, że jeden Borysław stanowi trzy najsilniejsze nieeraryalne urzędy pocztowe i tem samem jest bezsprzecznie największą pocztą dotąd nieupaństwo-wioną w całej monarchii austro-węgierskiej. Uwzględniwszy dalej, źe taki Podkamień, Zbaraż, Dukla, Zaleszczyki, Dębica, Skałat i tym podobne „Obrzydłówki“ i „Pipidów-ki“ posiadają od dawien dawna świetnie wyposażone i doskonale funkcyonujące poczty rządowe, niepodobna poprostu zrozumieć, dlaczego Borysław, centrum przemysłu naftowego i woskowego, dotąd nie może ani wyprosić ani wywalczyć przyzwoitej poczty i ciągle jeszcze musi się zadawalniać pocztą prywatną. Obecnie, coprawda, stosunki się polepszyły dzięki energicznemu, solidarnemu wystąpieniu Krajowego Towarzystwa naftowego i firm tutejszych, które w zbiorowych pe-tyoyach do ministerstwa handlu i lwowskiej dyrekcyi poczt, zażądały reorganizacyi nie-dających się dłużej znieść tutejszych stosunków. Przysłano więc doskonałego urzędnika, który w przeciągu zaledwie kilku tygodni dokonał prawdziwego cudu. W porównaniu do tego stanu, jaki tu panował jeszcze przed niespełna dwoma miesiącami, pocztę bory-sławską można nazwać idealną. Niestety jednak!... Pominąwszy bowiem, źe do prawdziwie dobrze pracującej poczty jest jej jeszcze bardzo daleko, ale, co gorsze, stan ten jest tylko tymczasowy, gdyż po uporządkowaniu mają nastąpić znowu rządy jakiegoś poczt-mistrza i poczta borysławska będzie ponownie

Stąd wniosek, źe organizacya firm bo-rysławskich ma zadanie postarać się raz na zawsze o objęcie poczty tutejszej przez państwo i tym sposobem pozbyć się bodaj tego jednego kłopotu. Dla takiego centrum handlowo-przemysłowego, jakiem jest Borysław, poczta funkcyonująca bez zarzutu jest nieodzownym warunkiem bytu. A świeżo mamy jeszcze w pamięci, cośmy od poczty wycierpieli...

Organizacya nafciarska musi też skłonić rząd do budowy telefonicznej linii Lwów-Drohobycz. Wprawdzie nie brak rozmaitych parlamentarnych obiecanek, skoro jednak nie przypilnuje się spełnienia, obiecanki pozostaną cacankami. Jak już wyżej wspomniałem, pozbądźmy się wreszcie innych, źe ulga nie zaszkodzi.

Daty statystyczne dotyczące tutejszego dworca kolejowego, przytoczyłem dlatego, ponieważ stosunki odnośne do wygód dla podróżnej publiczności, panujące na bory sławskim dworcu, są istnemi kpinami z Europy. Więc : poczekalni trzeciej klasy borysławski dworzec wogóle nie posiada. Jest tylko brudna stęchła hala robotnicza. Poczekalni pierwszej i drugiej klasy są dwa pokoiki, zdolne pomieścić najwyżej trzydzieści osób, gdy ruch pasażerski wynosi przeciętnie 13 — 14.000 na miesiąc.

skawiec są zawsze przepełnione. Należałoby się więc spodziewać, że przynajmniej w pobliżu Drohobycza dyrekcya kolei więcej uwzględnia potrzeby podróżnych. Tymczasem w Truskawcu niema wcale poczekalni!... Jest tylko hala robotnicza tak brudna, smrodliwa i natłoczona rozmaitem przedstawicielstwem „homo sapiens“, że bez względu na porę roku i pogodę trzeba marznąć, moknąć lub pocić się na dworze.

Jeżeli w końcu dodam, że mimo ciągłej koniecznej styczności z Lwowem i Drohobyczem, który jest siedzibą wszystkich c. k. władz pierwszej instancyi, niema dotąd ani jednego dogodnego, ani rannego ani południowego połączenia kolejowego, że pociąg lwowski o godzinie jedenastej dochodzi tylko do Stryja, i dlatego jest bezcelowy, mimo, że ustanowiony został dla wygody handlowego świata borysławskiego — szkicowany obrazek będzie gotowy... Tak jest! Tak wygląda opieka rozmaitych powołanych władz, roztoczona nad tą krainą nafty i wosku, dającą od dziesiątek lat niepoliczone miliony dochodów fiskusowi i krajowi.

Borysław ma przed sobą jeszcze długie lata gorączkowej pracy. Po nafcie pozostaną kopalnie wosku, zatrudniające już teraz około 2.000 ludzi. Obowiązkiem wspólnym więc jest zburzyć ten mur desek, zabijający nam świat. Przy dobrej woli i małym wysiłku pójdzie to łatwo i prędko.

Julian Korski.

Borysław 15. lutego.

Produkcya na numerze 38 To w Karpackiego „na Potoku“, wynosząca w pierwszych kilku dniach przeszło 50 cystern, ze-słabła w ostatnim tygodniu do 16. Ponieważ jednak świder znajduje się jeszcze na spodzie, prawdopodobnie więc, po wyciągnięciu wybuchy ropne ponowią się.

Nowy szyb wybuchowy należący do firmy Bogusz i Mikucki wywiercony jest na terenie Hamermana „na Potoku“. Wybuch trwający bezustannie dotąd przyszedł w sobotę 13. b. m. o godzinie dziewiątej rano, tak nagle, że zaledwie był czas postawić świder na widełkach i zamknąć głowicę. Wybuch więc został odrazu schwycony i odpro-

wadzony do zbiorników drewnianych i dołów ropnych o łącznej pojemności 70 cystern. Czystość i porządek na kopalni, będącej pod przezornein kierownictwem p. Michała Sroczyńskiego, pozostała nadal wzorową, i gdyby nie szum i huk, bijący z szybu, niktby się nie domyślił wybuchu.

Szyb ten z wielu względów zasługuje na uwagę. Głębokośó jego wynosi 923.60 m. Rozpoczęty w czerwcu 1898 r. Do 202 m. poprowadzone są blaszanki dziesiątki. W 284 metrach woda zamknięta dziesiątkami. W 514 metrach postawiono siódemki; a 703 metrach szóstki, poczem 3zyb zastanowiono z pro-dukcyą ³A (trzech czwartych) cysterny. Po całorocznym przestanku rozpoczął p. Michał Sroczyński pogłębienie. Piątki postawiono w 750 m., czwórki (!) w 782'40 m. Pro-dukcya wynosiła wówczas trzy cysterny. Ten stan trwał do lipca 1903 r. Od dziewiątek do czwórek same traconki.

Rozpoczęto wiercenie pod rurami i doprowadzono do 912 metrów, zatem 130 metrów. Tu natrafiono na silny pokład wosku, przegrodzony cienkiemi warstwami twardego piaskowca. Potrwało trzy miesiące, zanim do-bitodo łupków i piaskowca ropnego.

Ostatnie cztery szychty robiono przeciętnie po dwa metry. Ostatniej szychty z piątku na sobotę zrobiono 80 otm. Pro-dukcya wynosiła 4—5 cystern.

Wybuch, jak już wspomniałem, przyszedł tak nagle, że zaledwie był czas zamknąć głowicę (starego systemu Perkinsa). W pierwszych godzinach produkcya wynosiła około trzech cystern na godzinę. Zbiorniki i doły już były prawie pełne, tłocznia Towarzystwa magazynowego pracowała z wysiłkiem, biorąc do rezerwoarów ile się dało. Gdyby siła wybuchu potrwała jeszcze niezmiennie do następnego dnia, brakłoby miejsca na ropę. Zelżyło... na szczęście.

Julian Korski.

Korespondeneye.

Przegląd Górniczo-Hutniczy

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Korespondeneye.

Towarzystwo akcyjne „Borysław". Rada nadzorcza Towarzystwa akcyjnego dla produkcyi wosku ziemnego i nafty „Borysław“ postanowiła na walnem zgromadzeniu, które się odbędzie w kwietniu, zaproponować 7°/o dywidendy zamiast 3°/₀ zeszłorocznej.

Ustąpienie Rockfellera. Jak donoszą z Nowego Jorku, John D. Rockfeller. obecny król naftowy, ma zamiar całkowicie się usunąć od prowadzenia interesów naftowych wskutek porady lekarzy, którzy zalecają mu zupełny spokój na jego długo-

Gorlice 13. lutego 1904.

Organizacya eksportowa odpadków naftowych.

Na ostatniem posiedzeniu skartelowanyc-h rafineryj został wybrany komitet, któremu polecono zająć

Dojście do skutku kartelu ożywiło tutejsze strony. Ruch wiertniczy wprawdzie nie wzrósł i nie ma do zanotowania nowych lub obfitszych szybów naftowych, niemniej jednak korzyló tkwi w cenie ropy. W grudniu 1903 przy sprzedaży na rok 1904 wynosiła cena za 100 kg. ropy od 5¹/₂ do 6 k., przyezem letnie cierpienia żołądkowe; miejsce jego ma zająć jednak umieszczono klauzulę, iż umowa waż- natfstaisz> jego syn. ną jest tylko w razie trwania kartelu. Ta

stawy.

Towarzystwo banków berlińskich, które zawiązało się dla prowadzenia interesów naftowych, traktuje także i w naszych stronach

obawa w trwałość kartelu jest dosyć znamienną, teraz jédnak nie ma do niej pod- ; się sprawą jednolitej orgauizaeyi eksportu odpadków naftowych. Przy wzrastającej produkcyi ropy powiększyła się znacznie ilość odpadków nafto -

wych (oleje niebieskie, zielone) i dlatego zachodzi potrzeba organizacyi co do eksportu i tych produktów; na razie sprawa jest w stadyum przygo-o kupno teren ów naftowych, gdyż jak do- ! towawczem. lecz podnieść należy', iż wzbudziła

wiaduję się wszystkie transakcye są już przeprowadzone, aby kopalnia nafty Faucka w Szymbarku przeszła na własność wspomnianego Towarzystwa. W najbliższym zatem czasie będziemy tu oglądać Berlińczyków. "W rafineryach okolicznych ruch wzmógł się znacznie, kontyngenty tychże są już prawie wysprzedane.

pewne zainteresowanie towarzystw zagranicznych zajmujących się zakupnem tych produktów.

Odczyt dra Czaplińskiego w towarzystwie poli-technieznem we Lwowie. Dnia 10. lutego p. dr. Czapliński, którego władze górnicze delegowały na Kaukaz celem zbadania na miej scu urządzeni a tamtejszych kopalń naftowych, zdawał na posiedzeniu tow. politechnicznego spi’awozdanie ze swej podróży.

Ze sprawozdania tego ze szczególnem zado-J woleniem podnosimy ten ustęp, w którym p. dr. ; Czapliński, jako komisarz górniczy, przyznał jednak, iż na Kaukazie dzieje się lepiej pod tym względem, iż | władza w osobie okręgowego inżyniera nie ma i prawa wydawać żadnych zarządzeń na kopalniach Towarzyskie zebranie naftowe odbędzie ; naftowych bez uprzedniego porozumienia się i wy-się w restauracyi hotelu Imperial w sobotę 27. lutego.

KROMKA.

pracowania takich zarządzeń w komitecie, który składa się z delegowanych przez producentów na-Eksportiwe Towarzystwo naftowe. Kapital ak- ftowych z ich grona inżynierów i techników. — cyjny nowego eksportowego Towarzystwa nafto- U nas dzieje się cokolwiek inaczej ; nieraz bardzo wego będzie wynosić, jak już donosiliśmy, milion j głęboko sięgające reformy nawet w sferę ustawo-koron, jednakowoż będzie mógł być powiększonym j dawstwa naftowego bywają układane bez udziału do 5 milionów koron, nie zaś do 3, jak było po- stron bezpośrednio interesowanych : dotąd nie zo-czątkowo projektowanem, a to z powodu, że wsku- stała zaprowadzona przyboczna rada techniczna tek wielkiej produkcyi ropy spodziewany jest eks- ¹ z inżynierów naftowych przy urzędach górni-port znaczniejszych rozmiarów. Regulatyw. który ¹ czych, czego producenci naftowi słusznie się do-określa stosunek eksportujących rafineryj do no- ; magają. do czego jeszcze w naszym piśmie nieraz

'wego Towarzystwa, został już przedyskutowany, i powrócimy.

Kapitał akcyjny ma być częściowo użytym na j    Spalone kotły w Borysławiu. W roku 1903 było

na 129 kotłów łokomobilowych ośm wypadków przepalenia kotła z powodu braku wody. W ostatnich pięciu latach (1898—1902) było w całej Atistryi 5 takich wypadków na 2.500 kotłów lokomobilowych, czyli jeden wypadek rocznie na 2.500 kotłów. W Botyslawiu wypada jeden wypadek taki na 16 kotłów. W rzeczywistości stosunek ten jest jeszcze gorszy, gdyż nie wszystkie wypadki

niezbędne inwestycye w Niemczech dla eksportu ; będą pobudowane nowe rezerwoary naftowe i wynajęte istniejące już rezerwoary Galicyjskiego Karpackiego Towarzystwa w Mannheimie i Deg-gendorfie, oraz rafinery i pardubickiej w Magdeburgu. Oprócz tego mają być zakupione statki transportowe, beczki żelazne i aparaty miernicze, które kupcom będą wypożyczane.

ma-

doszły do wiadomości inspektora. Że żaden z tych wypadków nie spowodował eksplozyi kotła, zawdzięczać należy jedynie dobroci użytego do wyrobu kotłów materyału, który mimo znacznych deformacyj nie powodował tworzenia się rys. — W każdym jednak razie przepalenie kotła pociąga za sobą znaczne straty materyalne dla właściciela. Powodem tych wypadków jest bezsprzecznie niedbalstwo palaczy, za które powinni być pociągnięci do odpowiedzialności karno-sądowej. Ponieważ jednak w Borysławiu jest zwyczaj budować kotłownie ciemne, bez okien, a przyrząd do-zasilania kotła znajduje się w szybie odległym o kilkanaście metrów od kotłowni, palacz ma aż nadto wymówek do uwolnienia się od odpowiedzialności za niedbalstwo. Przez usunięcie tych braków i ukaranie niedbałych jednostek z pomiędzy palaczy, możnaby zaradzić złemu.

Monopol naftowy w Rosyi. Według „Moskow-skie Wiedomosti“ w miarodajnych kołach rządo. wych już od dłuższego czasu zajmują się na seryo projektem zaprowadzenia monopolu naftowego, celem położenia kresu nieoględnej spekulacyi, szkodzącej tak rosyjskiej produkcyi naftowej j ak i konsumentom.

Borysław Gemeinde Limited. Pod taką nazwą powstało w Londynie nowe towarzystwo z kapitałem 80.000 funtów szterlingów w akcyach po 1 f. szt. Celem Towarzystwa jest eksploatacya wszelkiego rodzaju minerałów żywicznych. Dy-rekcyę objęli pp. A. H. Synge i T. Carr. Publicznej emisyi akcyj nie będzie.

Z niemieckiego przemysłu naftowego. Bank niemiecki, który w ostatnich tygodniach skupił w Wietze (koło Celle, Hanower) trzy drobne przedsiębiorstwa naftowe: Hermann, Kann & Ihscen i Bambeke, obecnie nabył także jedną z największych firm, „Erdölwerke Celle-Hamburg“, za 1 milion marek, której kopalnie prosperowały bardzo dobrze. Bank niemiecki wybija się tak do pierwszorzędnej potęgi naftowej.

W pruskiej Izbie panów przedłożono projekt ustawowy o uregulowaniu regalu wiertniczego, w kierunku lepszego niż dotychczas uzyskania wody w otworach, wierconych w hanowerskiem.

Przeniesienie całego miasta. Wśród przymy-słowców naftowych w Baku powstał plan zdemolowania wszystkich domów miasta i przeniesienia siedzib na inne miejsce, aby w ten sposób na obecnie zabudowanym terenie można zakładać szyby naftowe. Właściciele kamienic w Baku są rozen-tuzyazmowani tym planem, ponieważ grunta budowlane w razie przedsięwzięcia na nich wierceń będą im przynosiły znacznie większe dochody, niż stojące obecnie na nich domy.

Import nafty do Anglii w roku 1903 wynosił 4,316.747 (w roku 1902 4,313.044) beczek, z tego tylko 2,083.627 (2,515.051) z Ameryki, a 2,202.120 (1,732,493) z Bosyi, zaś z Bumunii 31.000 (65.500). |

Pokazuje się więc, że nafta rosyjska ubiegła naftę amerykańską. Jeszcze przed dziesięciu laty dostarczała Rosya tylko, 20 procent ilości jaką sprowadzano do Anglii z Ameryki- a także w roku 1901 Rosya nie dostarczała nawet 50 procent (1,200.316 do 2,619.283). Największy udział miała Ameryka w roku 1896, a to 2,992.709 beczek, od tego czasu ilość ta umniejszała się stale, w samym roku ubiegłym o 431.424 beczek.

Eksport produktów naftowych z Batum, wynosił w roku 1903 — 80,716.000 pudów, czyli o 6,055.000 więcej niż w r. 1902, w tern 60,126.000 nafty, 1,743.000 odpadków, 3,847.000 różnych olejów, szynowych. Na wschód poszło 27,331.000 pudów, reszta do Europy.

Przyczyna pożaru w Baku leży zwykle w zapaleniu przez iskry, powstające wtedy, gdy wyrzucane z ropą z otworów wiertniczych kamienie uderzają o żelazne konstrukcye. Jak słychać, odtąd wszystkie żelazne części wież mają być obłożone materyami izolującemi, np. asbestem.

Komunikaty Kraj. Towarzystwa naft.

Zniżenie taryf kolejowych na motorową benzynę. Zwracamy uwagę wszystkich interesowanych rafineryj nafty i kupców, że począwszy od 1. stycznia 1904 r. ministerstwo kolejowe według ogłoszenia w „Verordnungsblatt für Eisenbahn und Schiffahrt“ z dnia 6. lutego 1904 Nr. 14. zniżyło taryfę za przewóz benzyny motorowej dla ilości mniejszych od 5.000 kg.

Mianowicie zamiast obowiązującej dotąd klasy II. ustanawia się klasę A., która obowiązywała dla ilości większych ponad 5.000 kg. Dla uzyskania tej zniżki należy załączyć do dyrekcyi kolejowej oryginalny list frachtowy wraz z try-plikatem poświadczenia straży skarbowej, że benzyna do celów motorowych została wywiezioną z rafineryi bez cła, a wtedy nadpłacona nadwyżka zostanie zwróconą.

Ceny produktów naftowych w lutym.

Rynek ożywiony.

Ropa. Schodnica k. 5-80—6. Borysław k. 5—5.50. Urycz k. 5-80—6 za 100 kg. loco Drohobycz w cysternie.

Nafta. Standard k. 38-40—38-60. cesarska k. 40 loco Wiedeń w beczkach.

Benzyna. Rafinowana (0-700) k. 34—36 (0-7³%o) k. 30-31.

Benzyna eksportowa k. 12-50—13 loco W⁷ie-deń ; popyt ożywiony.

Benzyna motorowa k. 18—19; popyt ożyw. Gazolina (0-6⁴ °/öo) k. 48—55.

Oleje. Olej niebieski k. 3-80—4-40 loco fabryka w cysternie; popyt ożywiony.

Oleje rafinowane (0-885) k. 11-50—12-50, wrzecionowy k. 14-50—16-50, maszynowy lekki k. 21—23, ciężki k. 26—29, cylindrowy k. 35—45, rosyjski Szybajewa k. 30—33 loco Wiedeń.

Parafina. Miękka w łuskach k. 46—50, twarda k. 54—58, czyszczona k. 66—72, parafina amerykańska w łuskach m. 50—52 loco Bo-terdam, czyszczona m. 58—60 loco port niemiecki.

Tereny naftowe.

Poszukuję kupna dobrych terenów Haftowych, pierwszeństwo w Borysławiu i okolicy.

Przystąpię także do spółki naftowej, względnie kupuję procenta W dobrej kopalni naftowej. — Oferty pod „Teren“ do Administracyi „Nafty“. '

Cerezyna. Naturalna k. 140—146, sorty czyszczone k. 164—190.

Wosk ziemny:

punkt topi. 72/73° C k. 180—190 67/68° C k. 159-163 gorsze gatunki k. 135—140.

Nafta amerykańska loco Hamburg m. 7*4)0. 50 kg.

za

Destylator

w Ja-

śle. Zupełna zn omość polskiego języka, częściowa niemieckiego pożądana. — Oferty z żądaniami płacy należy wnosić do firmy Gartenberg i Schreier w Jaśle.

Koks!

Przegląd Górniczo-Hutniczy

ss

fi

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

SCofis

fi-

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

fi

Czasopismo poświęcone sprawom przemysłu górniczego i h u tn i czego (ze szczególnem uwzględnieniem przemysłu górniczego i hutniczego w Królestwie Polskiem).

Wychodzi I-go i 15-go kaźd. mieś.

Przedpłata (z przesyłką pocztową) rocznie rub. 12, półrocznie rub. 6, kwartalnie rub. 3.

Adres Redakcyi : Dąbrowa (gubernia Piotrkowska).

ceny znacznie zniżone

fi

Cennik na żądanie.

Wydawca Stanisław Ciechanowski. Redaktor Mieczysław Grabiński.

2-3

Koks!

PIERWSZE GALICYJSKIE

Sanoku

wykonuje i ma na składzie gotowe:

Narzędzia wiertnicze.

Kompletne i\yg-i wiertnicze.

Kotły lokomobilowe.

Kotły parowe wszelkich systemów i wielkości.

Przyrządy do tychże do opalania ropą«

Maszyny parowe.

Kury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd.

Sikawki pożarne.

Odlewy metalowe i żelazne.

Wozy cysternowe do przewozu nafty, kwasu siarczanego, teru itp.

Zbiorniki na naftę o każdej objętości.

Wózki dla kolejek polowych i leśnych.

Urządzenia kompletne rafi-neryi nafty₉ paraliniarń i rekonstrukcye tychże.

Wszelkie konstrnkcye żelazne.

Zastępstwo wyłączne sprzedaży przyborów i narzędzi wiertniczych ma Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa, Lwów, Chorąż-czyzna 17, z składami w Gorlicach, Potoku, Scliodnicy, Borysławiu.

JUT Zamówienia przyjmuje Dyrekeya fabryki w Sanoku, oraz Biuro Towarzystwa we Lwowie, ul. Trzeciego Maja 1. lia. “SÆt

Na żądanie wysyła się odwrotnie kosztorysy i cenniki.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów,' z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !