nafta

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi 2 razy aa miesiąc 5-ego i 20-eJo.

Premimerata    rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: Inż. KI. Angerman, dr. Stefan Bartoszewicz, Władysław Długosz, Stanisław Mars.

Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 2.

Powszechna rabunkowa gospodarka w dobywaniu ropy. Przyczynek do zawodnienia terenów naftowych. Nap. inż. KI. Angerman. — Ankieta w sprawie taryf naftowych. — W sprawie zanieczyszczeń ropy bory sławskiej. Napisał inż. M. Wieleżyński. — Pytanie geologiczne z zakresu górnictwa naftowego. Odpowiedź p. inżynierowi jET. Winklowi w Dreźnie. Nap. inż. KI. Angerman. — Torf i nafta.— Listy naftowe. Nap. Julian Korski. — Kronika naftowa. Nap. R. Załoziecki. — Z Mraźnicy. — Z Kaukazu. — Z Rumunii. — Kronika.

nafty, a skutkiem tego szczeliny około otworu wiertniczego lezące napełniają się wodą. Przy każdej sposobności woda zalewa coraz dalsze szczeliny, i tak całe tereny naftowe marnieją.

Powszechna rabunkowa gospodarka

w dobywaniu ropy.

Przyczynek do zawodnienia terenów naftowych. Napisał inż. KI. Angerman.

Na wszystkich obszarach naftowych na świecie zauważyć daje się zly demon, który udaremnia częściowo lub całkowicie usiłowania przemysłowców. Tym demonem jest woda z jej szkodliwem działaniem na podziemne szczeliny naftosve.

Z natury woda z askór n a o d d z i e-lona jest od nafty naogółnieprze-puszczalnemi, plastycznemi warstwami osadowemi. Ten naturalny stan rzeczy mówi nam wyraźnie, że rozdział tych dwu płynów możliwym jest wtedy, gdy postępuje się w ten sposób, aby te stosunki nie zostały zmienione lecz konsekwentnie utrzymane. Moźnaby wtedy eksploatować czystą, wolną od wody naftę, dwadzieścia i trzydzieści lat z tego samego otworu wiertniczego.

Niestety dotychczas nie dzieje się tak jeszcze. W kilku tygodniach, jak na Kaukazie, lub w kilku latach, jak w Ameryce, woda zaskórna wpuszczoną zostaje sztucznie do szczelin naftowych, zatrzymuje przypływ

Prawie każdy otwór dla siebie tworzy komunikacyę szczelin z powierzchnią ziemi. Z rozwojem czynności wiertniczych komuni-kacye te mnożą się i tern prędzej posuwa się dzieło zniszczenia całego terenu.

Pierwsze otwory wiertnicze w nowych terenach dają często obfite wybuchy ropy, wskutek uchodzenia gazów przypływ nafty zmniejsza się coraz więcej, a gdy ciśnienie ustanie, woda zaskórna wtarga z ogromną siłą do szczelin naftowych i zły początek jest zrobiony. Linię naftową eksploatujemy dalej pilnie w jej przedłużeniu i równocześnie z tem postępuje granica zawodnienia krok za krokiem. Przed tą granicą w nieza-wodnionej części linii naftowej, panuje jeszcze pierwotne ciśnienie gazów i otrzymujemy ładne rezultaty, z tego względu więc każdy stara się przed innymi wiercić w przedłużeniu siodła. Jestto współubieganie się o nowe parcele i o tem szybsze zniszczenie siodła. Niedługo trwa ta uciecha. Każdy szyb przyciąga wodę pod ziemią, wpuszcza także naj-

częściej sam wodę z góry i tworzy nowe jątku, rozważyć jasno faktyczne stosunki zgubne drogi dla wody.    i przedsięwziąć wszystko, co przyczyniłby

Wielcy producenci kaukaskiej linii naf- j się mogło do poprawy niezdrowych stosun-towej Bałachany-Romany-Sabunczy posiadają ków.

Zaradzenie złemu nie jest trudne; stały,

wprawdzie wielkie obszary kopalniane i dużo otworów wiertniczych, a mimoto pracują odpowiedni nadzór nad kopalniami w poniżej z małym zyskiem z tej przyczyny, ponieważ podany sposób prowadzi na pewno do celu. zawodnione szyby dają tylko tyle dochodów,

de potrzeba do zakładania nowych wierceń. Gdyby zaś nie przedsiębrano nowych wierceń, produkcya musiałaby upaść tak szybko,

Zamykanie wody w pojedynczych otworach wiertniczych powinnoby uskuteczniać się silnemi rurami hermetycznemi w ten sposób, aby możliwem było stałe obniżanie po-iż kopalnia nie przedstawiałaby żadnej war- ziomu wody w rurach. Między wodą zewnątrz tości i właściciel oprócz starego inwentarza j hermetycznych rur a wnętrzem rur nie śmie

wiertniczego nie posiadałby nic więcej.

Dziś ma jeszcze przynajmniej tę nadzieję, że znajdzie dobrego nabywcę, i zawsze    muni i umieją to uskutecznić całkiem dobrze.

Na Apszeronie nie mają tej znajomości, dla-Te stosunki i tak prowadzone kopal- ! leg° ^ eksploatacya jest tam wogóle naj-

być komunikacyi.

W Galicyi, Ameryce, po części i w Rujest jeszcze producentem.

czonej rycinie. Od szybu B woda znajdująca się na zewnątrz hermetycznych rur spływa pod Obecny rozwój przemysłu naftowego zamknięcie wody szybu A. Tak przy po-zmusza wszystkich przemysłowców bez wy- i głębianiu szybu A, dobrze zamkniętego,

Dobre zamknięcie wody w szybie nie jest jeszcze wszystkiem. Na ogół zamyka się wodę w głębokości 200 do 400 m., według tego, do jakiej głębokości zamierza się wier-i miękkimi piaskowcami, które jak gąbki 1 C1°- Gdyby układ warstw osadowych był

poziomy, w takim razie zamykanie wody w jednej głębokości byłoby uzasadnio-

nem i wystarczająeem. Zwykle jednak nie

Obszary północnej Ameryki mają twardsze warstwy osadowe, mniejsze przypływy nafty, Jest    warstwy mają różną pochyłość

i w każdej kopalni znachodzą się miejsca, gdzie piaskowce (CC) są pochylone, jak na załą-

nictwo to przecie p r a w dziwa nędza.

Wszystkie obszary naftowe przedstawiają w większym 1 u I) mn i ej-szym stopniu taką nędze

Obszary kaukaskie ze swymi obfitymi

wsiąkają łatwo wodę, trzymają w tym względzie prym, potem idzie Rumunia i Galicya.

idą więc pod wodę powoli‘lecz również bezustannie. To jest przyczyną, że pola appa-laehijskie od r. 1900 do 1902 dały o 18% mniejszą produkcyę, pola Limańskie 5% i t. d. Póła w Texas zaś chylą się szybko do upad-kd. Niedawne procesy o zawodnienie i szybki ubytek produkcyi pojedyńczyeh szybów dowodzą tego jaskrawo.

Galicya ma także zawodnione siodła naftowe, jakoto: Schodnicę, Bóbrkę, Wietrzno, Równe, część Potoka, Mraźnicę, Kryg.

Racyoualuem kopalnictwem jest takie, które umożliwia produkcyę czystej ropy nie przez kilka lat lub miesięcy, lecz przy które m 20 lub 30 lat woda nie ma dostępu do podziemia. Śmiało można powiedzieć, że przy takiej odbudowie otrzymanoby conajmniej czterokrotną ilość ropy z takim samym wkładem kapitału czyli innemi słowy koszt eks-ploatacyi byłby cztery razy tańszy.

gorszą.

Zoc-^o **

na-

trafimy głębiej na słabszą, nieco mineralną wodę. Zwykle woda daje się wypompować na krótki tylko czas.

Z czasem komunikacya między szybami będzie silniej wymytą, przypływ wzmożony, do czego przyczyni się wypompowanie szybu yl i znaczne ciśnienie hydrostatyczne wody. Z zwiększonym przypływem wody przypływ ropy zmniejszy się, wskutek tego pogłębiamy szyb, wpuszczając w ten sposób wodę do niższego horyzontu J)D. Tu woda znów się rozszerzy i zjawi się także w szybie 7?, gdzie jej dotychczas nie było.

Szyb A w krótkim czasie zostanie opuszczonym jako nieopłacający się i zgubny wpływ wody będzie kroczył od jednego szybu do drugiego. Niebawem całe siodło będzie zalane a dobre zamykanie wody nie pomogło.

Gdyby jednak na czas znano położenie warstw, musianoby uskutecznić zamknięcie wody w szybie A w większej głębokości, po przewierceniu piaskowca CC w F, i zapobie-źonoby zawodnieniu terenu.

Innemi słowy, przy racyonalnej odbudowie należy utworzyć nad naftonośnymi piaskowcami pewnego rodzaju dach z nieprzepuszczalnych warstw, w którychby wszystkie zamknięcia wody były uskuteczniane. Pod len dach woda nie śmie się dostać.

Jak widać z powyższego, eksploatacja musi się liczyć z warunkami geologiczno-tektonicznymi. Tu mamy przykład, jak stu-dya geologiczno-tektoniczne potrzebne są nietylko do oznaczenia siodeł naftowych, lecz ustawicznie uwzględniać je należy’ w postępie eksploatacji.

Nie wolno zaś wiercić na ślepo bez znajomości tektonicznej budowy i połączonych z tern warunków hydrologicznych.

Byłoby więc do życzenia, aby właściciele kopalń w początkach eksploatacyi wybrali z pomiędzy siebie komisye wodną, z obowiązkiem studyowania tektonicznej części i czuwania nad dobrem zamykaniem wody7 w właściwej głębokości, Do kompetencji tej komisyi należałyby wszystkie sprawy, tyczące się wody, jak ciągnienie rur i t. d.

Dla Galicyd przedstawiam sobie osobne techniczne biuro przy naszem Towarzystwie naftowem, które prowadziłoby⁷ szczegółowe studya geologiczno-tektoniczne, gdzie zbierałyby się dzienniki wiertnicze i gdzie ozna-czanoby dla każdego szybu tę głębokość, w której woda ma być zamykaną.

Pracy tej nie można powierzyć kierownikom kopalń już z tego względu, ponieważ wymaga personaler rutynowanego, który specyalnie poświęcićby się musiał geologiczno tektonicznym badaniom i sprawie wodnej.

Jeden z najzasłuźeńszych inżynierów naftowych, p. Zenon Suszycki, już przed piętnastu laty jako kierownik kopalni w Bóbrce, przeprowadzał w ten sposób konsekwentnie zamykanie wody, zakładając hermetyczne rury* w tej samej wybitniejszej warstwie. Kopalnia ta była w owym czasie w okresie rozkwitu, właściciele jej uzyskali kilka milionów. Późniejsze kierownictwo nie dorosło do zadania i zepsuło to racjonalne urządzenie.

Ankieta w sprawie taryf naftowych.

Dnia 11. b. m. odbyła się w Wiedniu w ministerstwie kolejowem pod przewodnictwem szefa sekcyd Liharzika ankieta w sprawie projektowanego przez koleje prywatne podniesienia taryf na produkty naftowe.

Zwołując ankietę, ministerstwo kolejowe starało się wywiązać z danego jeszcze w grudniu na państwowej Radzie kolejowej przyrzeczenia na skutek wniesionej przez delegata krajowego Towarzystwa naftowego prof. Załozieokiego interpelacyd, że starać się będzie wpłynąć na koleje prywatne, by projektowane podniesienie taryf nie doszło do skutku.

W ankiecie wzięli udział ze strony ministerstwa kolejowego radcy minisŁeryalni Buszman, Szonka i Brüll, ze strony ministerstwa handlu radca sekcyjny Karmiński. Wszystkie koleje prywatne, projektujące podniesienie taryf, były reprezentowane przez swoich dyrektorów lub inspektorów, jako reprezentanci przemysłu naftowego byli obecni: baron Biederman (Związek austryackich ra-fineryj), dr. Bartoszewicz (Krajowe Towarzystwo naftowe), dyrektor Brunner (Gali-cyjskie-Karpackie Towarzystwo), Fanto (ra-

finerya w Pardubicach), Herzl (Akc. Tow.

(międzynarodowy kartel naftowy) i nie zgodzili się na cofnięcie zaprowadzonego jnź od 1. stycznia podniesienia 5—10 fenigowego dla niektórych relacyj.

W sprawie taryf wewnętrznych zabrał najpierw głos dyrektor Neurath i na podstawie zestawienia obecnie obowiązujących taryf i projektowanego podniesienia udawa-dniał, że podniesienie taryf wpłynie na to, że wypadnie cały przemysł rafineryjny naftowy przenieść z Austryi do Węgier, gdyż już obecnie, a po podniesieniu taryf tembardziej węgierskie rafinerye będą w stanie o wiele taniej dostarczać naftę do Wiednia, Gracu, Berna, niż rafinerye austryackie.

Przewiezienie ropy z Borysławia do Pesztu lub Preszburga i stamtąd nafty do Wiednia, Gracu lub Berna kosztować będzie znacznie taniej, niż przewiezienie ropy z Borysławia do Bogumina i z Bogumina do Wiednia itd., różnice przy projektowanym podniesieniu wypadają od 1—2V2 koron. — Obecnie zawiązanie kartelu doszło do skutku tylko dla tego, iż rafinerye austryackie ustąpiły znaczną część swego kontyngentu da-

„Schodnica“), Neurath (rafinetya w Morawskiej Ostrawie), Galatti (rafinerya trye-steńska), Georgi (rafinerya we Floridsdorfie),

Wollner (rafinerya w Trzebini), M. Schreier (rafinerya w Jaśle) i zastępcy rafineryj w Kra-lup, Kolinie i M. Schönberg.

Obrady ankiety podzielono na dwie części, najpierw obradowano nad taryfami eksportowemi, a następnie nad taryfami we-wnętrznemi.

węgierskie znajdą się w jeszcze dogodniej-szem położeniu taryfowem, to albo zażądają jeszcze większych koncesyj kontyngentowych albo dążyć będą do rozwiązania kartelu.

Następnie p. dr. Bartoszewicz imieniem galicyjskich rafineryj złożył następujące oświadczenie :

Po wyczerpującem przedstawieniu przez dyrektora Brunnera wzrostu galicyjskiej pro-dukeyi surowca naftowego, która w przeciągu ostatnich 10 lat podniosła się sześciokrotnie z 1,200.000 centnarów w roku 1893 do przeszło 7 milionów w roku 1903, i po udowodnieniu, iż dalszy rozwój przemysłu naftowego wymaga ułatwień taryfowych, gdyż juz dzisiaj zachodzi potrzeba prawie połowę produkowanego surowca wywieść zagranicę w postaci nafty, po wykazaniu dalej, że nafta rosyjska i amerykańska w Niemczech korzysta (specyalnie w Prusiech) z tańszych taryf, niż nafta galicyjska, że więc najmniejsze podniesienie taryf w Austryi jeszcze więcej osłabi wnego rafineryom węgierskim i gdy rafinerye siłę konkurencyjną nafty austryackiej na rynku niemieckim, że eksport ten dopiero zaczyna się rozwijać, lecz jeszcze nie stworzył trwałej podstawy, zgodzili się zastępcy kolei prywatnych z wielkim trudem na zaniechanie podniesienia taryf eksportowych w roku 1904.

Galicyjskie rafinerye i krajowe towarzystwo naftowe jest przeciwne podniesieniu taryf naftowych, najpierw wychodząc z tego ogólnego stanowiska, że podniesienie taryf podczas trwania kartelu odbije się wyłącznie na konsumentach, co nie leży w interesie państwa, jak również i nie leży w interesie samych kolei. Faktem statystycznie dowie-

ckiej monarchii zmniejsza się przy podwyższeniu cen tembardziej, że inne źródła światła, jak gaz i elektryczność nie są u nas opodatkowane. To zmniejszenie konsumcyi nafty szczególniej będzie dotkliwem w środkowych częściach monarchii, ubezpieczonych od importu obcej nafty przez koszta transportu, gdy nie jest wykluczonem, że miejscowości

Trzeba było używać tak drastycznych argumentów, że koleje niemieckie odmówią zniżenia taryf na naftę austryacką, skoro dowiedzą się, że koleje austryackie taryfy eksportowe podnoszą, trzeba było gorącego apelu przedstawiciela ministerstwa handlu radcy Karolińskiego, że koleje powinny służyć także ogólnym interesom gospodarczym ludów i państwa i że eksport nafty podnosi ogólny dzionym jest, że konsumc^ a nafty w austrya-bilans ekonomiczny Austryi, a więc zasługuje na wszelkie ułatwienia, by wreszcie skłonić zastępców kolei prywatnych do utrzymania obecnych taryf eksportowych w tym roku; jednocześnie zastępcy kolei prywatnych oświadczyli, iż podniosą taryfy eksportowe, skoro tylko dojdzie do skutku porozumienie międzynarodowe w sprawie handlu naftą

Wogóle jesteśmy zdania, że wszelka zmiana taryf może doprowadzić do rozbicia

na kolei północnej Ferdynanda, na

pograniczue mogłyby w razie podwyższenia taryf sprowadzać obcą naftę.

W ten sposób ogólna suma transportu produktów naftowych, czyli ilość kilometrów odbytych przez naftę zmniejszyłaby się ze szkodą samych kolei.

W razie zaś rozwiązania kartelu wszczęłaby się silna konkurencyjna walka poszczególnych grup rafiueryj, lóźniących się położeniem geograficznem i jeśli przy istniejących obecnie taryfach rafinerye austryackie z jednej strony muszą ulegać węgierskim, z drugiej zaś strony w samej Anstryi rafinerye galicyjskie rafineryom po za Galicyą umieszczonym, to spotęgowanie tych różnic przez podniesienie taryf doprowadziłoby do kompletnej ruiny przemysłu naftowo-rafine-ryjnego w całej Austryi, a przedewszystkiem w Galicyi.

Jednocześnie galicyjskie rafinerye kładą nacisk na to, by przy każdej zmianie taryf stosunek pomiędzy kosztami przewozu surowca a produktów naftowych nie został przesunięty na niekorzyść przemysłu naftowego galicyjskiego.

W zasadzie uważamy za jedynie sprawiedliwe ustanowienie tej samej taryfy dla surowca, co i dla produktów naftowych, gdyż jakkolwiek przerabiając surowiec na miejscu, galicyjskie rafinerye wysyłają tylko 80—90% produktów naftowych po uwzględnieniu strat przy destylacyi i rafinacyi, gdy rafinerye pozagalicyjskie muszą sprowadzać 100% surowca, to jednak nasze rafinerye muszą sprowadzać węgiel, maszyny i próżne beczki z dalszych okolic i ten transport wynosi więcej, niż oszczędność na tr insporcie surowca.

Podniesienie taryf na niektóre mniej wartościowe produkty naftowe, jak n. p. na olej niebieski, byłoby wprost zjawiskiem mon-strualnem, gdyż koszta transportu na niewielką nawet przestrzeń wynosiłyby wtedy więcej, niż wartość samego produktu, za który dzisiaj można osiągnąć cenę 272—3 kor. loco fabryka i produkt ten n. p. w Galicyi trzeba by było spalać na miejscu zamiast wywozić.

z takim trudem zawiązanej organizacyi naftowej, która jedynie daje gwarancyę na teraz dalszego rozwoju naszego przemysłu.

Przedstawiciele prywatnych kolei dowodzą, że przewóz produktów naftowych przy dzisiejszej taryfie przynosi im straty, nie chcieli się zgodzić nawet na pośredniczący wniosek szefa sekcyi Liharzika, by wyznaczyć komisyę z grona przemysłowców naftowych i zastępców kolei celem dokładnego rozpatrzenia poszczególnych relacyj taryfowych i do 1. lipca wstrzymać się jeszcze z podniesieniem taryf, lecz oświadczyli jednogłośnie, iż od 1. marca taryfy podniosą, a potem są skłonni odbyć jeszcze raz wspólną ankietę z przemysłowcami naftowymi w ministerstwie kolejowera celem poczynienia niektórych zmian, jakie będą potrzebne w interesie przemysłowców na podstawie rezultatów, jakie praktyka okaże.

Trzeba się więc już dzisiaj liczyć z faktem, ze koleje prywatne wewnętrzne taryfy na produkty naftowe podniosą i zdać sobie sprawę, jak się to odbije na naszym rafineryjnym przemyśle naftowym w Galicyi.

Ważnem bardzo dla Galicyi na ankiecie było oświadczenie pana Liharzika, że koleje państwowe taryf naftowych nie podniosą ; w Galicyi więc samej i w zbycie nafty naszej i produktów naftowych do północnych Węgier różnice żadne nie zajdą, natomiast w razie rozwiązania kartelu podniesienie taryfy

kolei północno-zachodniej i na kolei busztie-hradzkiej mogłoby utrudnić zbyt naszej nafty we Wieduiu, Dolnej Austryi, Śiązku i Czechach, jeśli nie zostanie jednocześnie podniesiona taryfa w tym samym stosunku i na ropę ; jednostronne podniesienie taryfy mogłoby położyć tamę dalszemu rozwojowi naszego przemysłu rafineryjnego w Galicyi i zabić powoli istniejący przemysł; przeciwko więc różniczkowaniu taryf powstał na ankiecie p. dr. Bartoszewicz imieniem krajowego Towarzystwa naftowego i galicyjskich rafinery] i przedstawiciele prywatnych kolei, nie mogąc dać oficyalnego oświadczenia, zapewniali jednak, że takie różniczkowanie taryf nie jest zamierzouem.

pełnego zniknięcia emulsyi tym sposobem jeszcze nie da się osiągnąć. Według nowego regulaminu ogrzewanie to powinno odbywać się przez 24 godzin w łaźni wodnej o stałej temperaturze 45 — 50° C.

Producenci surowca, którego cena przy-obecnej organizacyi loco kopalnia jest normowaną według cen nafty loco Bogumin, nie poniosą żadnej straty, nawet powinni osiągnąć pewien mały plus, jeśli komitet „Petrolei“ nie będzie dążyć do jakich zmian w ułożeniu stosunku cen ropy i nafty przy nowych taryfach.

W razie rozwiązania obecnej organizacyi przemysłu naftowego stosunki ułożą się inaczej i podniesienie taryfy będzie dotkli-wem jednakowo dla producenta i rafinera, wtedy koleje powinne by były wrócić do pierwotnej taryfy, tylko, niestety jak już doświadczenie poucza, koleje więcej pochopne są zawsze do podniesienia taryf, kiedy nawet jeszcze nowa konstelacya przemysłu się nie utrwaliła, niż do zniżenia taryfy, gdy w przemyśle następują krytyczne czasy.

N.

W sprawie zanieczyszczeń ropy borysławskiej.

Napisał inż. M. Wieleżyiiski.

W listopadzie z. r. na zwołanym przez ,, Petroleę“ zjeździe zastępców rafineryj oraz producentów we Wiedniu, ustanowiono nowy regulamin dla oznaczenia zanieczyszczeń w ropie borysławskiej.

Różni się on pod kilkoma względami od starego regulaminu dla stacyi doświadczalnej gal. Tow. Magazynowego, wprowadzając pewne zmiany i ulepszenia.

Na gruncie borysławskim zasada ta, wzięta żywcem ze stosunków rafineryjnych, musiała doznać pewnych zmian. Przedewszyst-kiem trudno jest skonstruować łaźnię wodną bezpieczną. Musiałaby ona być z otwartymi płomykami, co ze względu na benzynę w szla-mówkaóh jest niedopuszczalnem. Powtóre łaźnie wodne musiałyby być zamknięte ze względu na kontrolę ze strony rafinery i. — Wówczas jednak para wodna unosząca się z powierzchni wody skraplałaby się na pokrywce łaźni i spadałaby do szlamówek, powiększając tem samem zanieczyszczenie, co stanowiłoby znaczną szkodę dla producentów ropy. Także trudności konstrukcyjne przy manipulacyi wielką ilością wody sprawiły, że zachowując myśl regulaminu nienaruszoną, skonstruowałem łaźnię powietrzną, rodzaj szafek ogrzewanych wężami parowymi, tak obliczonymi, żeby temperatura w tych szafkach wynosiła stale 45—50 ⁰ C, co na termometrach kolankowych, w które każda szafka jest opatrzona, łatwo kontrolować. — Parę do ogrzewania wytwarza się w małym kociołku parowym o pojemności 75 1., wykonanym w tutejszych warstatach Tow. Akcyjnego dla przemysłu naftowego. Każda szafka zaopatrzona jest w zamek, tak, że zastępca rafinery! po napełnieniu szlamówek i po Jedną z tych zmian zasadniczych sta- wstawieniu takowych do szafki zamyka ją nowi żądanie, ażeby próbki ropy, rozcieńczo-    sobie, a klucz zabiera, mając przez to gwa-

ne benzyna i po nalaniu do szklaneczek były    rancyę, że podczas jego nieobecności nie na-

Szafki te funkeyonują już od 1. grudnia

ogrzewane. Wychodzono przy tem z założę- stąpi żadne nadużycie, nia, że należy dążyć do stworzenia metody,

W dalszym ciągu regulamin żąda, żeby

ropę ze szlamówek po 24 godzinnem staniu zlewać, a zanieczyszczenie przylegające do ścianek szlamówek spłukiwać benzyną. — Uskuteczniam to za pomocą tryskawki, przy-czem często ilość spłukanego zanieczyszczenia wynosi 1% a nawet i więcej.

Niestety w nowym regulaminie znajdujemy znów nieokreślony wyraz Schmutz“, który może łatwo spowodować nieporozumie-

któraby umożliwiła skonstatowanie całkowitej ku ogólnemu zadowoleniu, ilości wody, zawartej w ropie jako takiej, a nie, jak dziś, w formie emulsyi z pewną domieszką ropy, co wymaga licznych poprawek, wątpliwej w dodatku natury. Przez grzanie ropy przy opadaniu zanieczyszczenia na dno szlatnówki, jak też przez dłuższe stanie w wyższej temperaturze woda oddziela się od ropy o wiele dokładniej, aniżeli bez grzania i na dnie szlamówki zawsze znajdzie się trochę klarowanej wody. Wprawdzie zu-

obecnie przyjęto go słuszniej

nia. Mojem zdaniem najlepszą defmicyę dla tego wyrazu dał prof. Załoziecki, nazywając go mułem wiertniczym, który jako gatunkowo cięższy zawsze pod wodą się osadza. Łatwo go też odróżnić od żółtej emulsyi po szarem swojem zabarwieniu. Jednak muł wiertniczy nie jest głównym składnikiem zanieczyszczeń ropy borysławskiej. Skonstatowałem go zaledwie w 3 wypadkach z pośród kilku tysięcy próbek. Jedynem zanieczyszczeniem ropy jest woda, głównie w formie emulsyi z ropą. Istnienie takiej emulsyi przewiduje regulamin i poleca uważać ją jako mieszaninę, złożone w równej części z wody i ropy, podczas gdy według starego regulaminu składała się ona z 2 części ropy a J części wody. Dziwnym zbiegiem okoliczności przy bliźszem badaniu wyszło na jaw, że zanieczyszczenia próbki grzanej do niegrzanej ropy miały się jak 2 : 3, czyli, że bonifiko wanie Va emulsyi według starego regulaminu dawało te same rezultaty, co bonifikowa-nie V2 emulsyi według nowego regulaminu. Jednak grzanie próbek ma także tę wielką zaletę, że oddzielenie się zanieczyszczenia od ropy jest bardzo wyraźne, tak, że przy odczytywaniu różnice zdań są wykluczone.

Jako podstawę do obliczenia procentów objętościowych na wagowe przejmowano dawniej ciężar gatunkowy ropy borysławskiej 0-870 — jako 0⁻850.

Podaję również metodę, która zdaniem mojem umożliwiłaby oznaczenie całkowitych ilości wody w ropie, jako takiej. Polega ona na tem, że węglik wapniowy ( Calcium carbid) wytwarza z wodą acetylen według reakcyi

CaCrf2H₂0=C₂H₈ f Ca (OH),

Kopę o pewnej zawartości wody mie-szauoby z nadmiarem węgliku a powstający acetylen chwytanoby w nitrometrze Lungego i oznaczano objętościowo. Ilość wytworzonego acetylenu byłaby wprost proporcyonalną do ilości wody zawartej w ropie, co dałoby się zapomocą odpowiednich tablic łatwo obliczyć. Mułu wiertniczego wprawdzie nie zdo-łanoby oznaczyć tą metodą, ale wobec wyżej podanej małej ilości wypadków występowa-nia mułu wiertniczego w ropie byłby to zarzut małoważący.

Po przeprowadzeniu odpowiednich prób wrócę jeszcze do tej metody.

Pytanie geologiczne

z zakresu górnictwa naftowego.

Odpowiedź p. inżynierowi H. Winklowi w Dreźnie.*)

Według obliczeń pańskich wydobyto 150 milionów m³ ropy na obszarach naftowych w Baku, co powinno odpowiadać obniżeniu powierzchni o 14 metrów. Tego obniżenia jednakowoż nie zauważano, a to z przyczyn zupełnie naturalnych.

Gdyby nafta występy wała warstwami tak jak węgiel, to wówczas to obniżenie powierzchni dałoby się skonstatować. Nafta jednakowoż tak nie występuje, ale wypełnia większe i mniejsze szczeliny, znajdujące się w kruchych warstwach piaskowców.

Te spękane miejsca ze szczelinami trzeba sobie przedstawić jako rozluźnienie spoistości piaskowca, jako mniej lub więcej pokruszony materyał, podobny do piasku. Pęknięcia te ciągną się wzdłuż linij naftowych, całą siecią na tak wielkich długościach, na jakich detonacya działała, stąd mamy tu do czynienia z całą arteryą przewodów ze sobą połączonych, którą nafta może płynąć, jak płynie wmda w rurociągach miejskich. Ciśnienie gazów, z których nafta powstała, jest tą siłą, która płyn do miejsca eksploataeyi doprowadza. Dlatego uie można przy nafcie mówić o eksploataeyi warstwy osadowej* ale właściwie o uchwyceniu podziemnego przypływu. Gdybyśmy do szidanki napełnionej piaskiem, nalali wody, a zmieściłoby się takowej do 37 pro. objętości, i tę wodę spodem odpuścili, to powierzchnia piasku w szklance nie obniżyłaby się zupełnie. Tak samo z naftą. Dalej nie można zapomnąć, że warstwy plastyczne, znajdujące się nad temi szczelinami, tworzą różne kształty tektoniczne siodeł i t. d. i przez swą budowę siodło-watą stawiają opór i niedozwalają, by siodło takie się zapadło, gdyby nawet przez wy-

*) Patrz „Nafta⁻⁴, 1908, nr. 12.

A piasku takiego wyrzucają fontanny kaukaskie na setki tysięcy metrów kubicz-nyeh.

on

Śliwińskim i dr. W. Ungarem patent na eksploatacyę tego wynalazku. Spółka ta powierzyła tez prof. ZałoziecKiemu przeprowadzenie dokładnych doświadczeń nad tą metodą, celem zbadania procesów pod względem technicznym i ustalenia korzystnych dlań warunków. Prof. Załoziecki przeprowadził te doświadczenia w laboratoryum stacyi doświadczalnej dla przemysłu naftowego, posługując się aparatem wyłącznie w tym celu zbudowanym. Doświadczenia te wykazały, źe jakkolwiek podstawa pomysłu jest dobrą, to jednak zastosowanie ropy naftowej miało mnóstwo stron ujemnych.

Należało więc wprowadzió do samej istoty wynalazku takie zmiany, któreby te braki usunąó potrafiły. Nastąpiło to po wprowadzeniu w miejsce drogiego destylatu naftowego, taniego destylatu olejnego, więc zamiast ropy, mazi ponaftowej. W ten sposób oparto cały proces na zdrowej ekonomicznie podstawie.

rzucanie piasku miała powstań podziemna pieczara.

Obliczenie p. Winkla, źe na Apszero-nie wydobyto masę nafty, równającą się bryle o 10 km² powierzchni i 14 m. wysokości pokazuje, jaką może byń w przyszłości pro-dukcya ropy, gdy nie pojedyńcze linie naftowe, ale setki linij naftowych będzie eksploatowanych. I ta produkcya z tego jednego miejsca byłaby tym samym nakładem, kilkakrotnie większą, gdyby nie taka dzika i nieregularna eksploataeya nafty na Kaukazie, dopuszczająca do tego, by w ślad za świdrem dostawała się woda do tych szczelin naftowych. O wodzie mało się słyszy, a jednak to największy wróg nafty, o którego się niedba do tej chwili, aż się widzi jej skutki t. j, zniszczenie zabiegów i pracy ludzkiej.

Lwów, w styczniu 1904.

Ini. Klaudyuss Angerman.

Torf i nafta.

Na ten temat mówił 13. stycznia na posiedzeniu tygodniowem Tow. politechnicznego prof. R. Załoziecki. Prelegent zajął się w swym wykładzie sprawą koksowania torfu przy pomocy destylacyi ropy względnie mazi ponaftowej, w szczególności zaś metodą pomysłu inżyniera K. Lewickiego, dyrektora fabryki sztucznego kamienia we Lwowie.

Mianowicie inżynier Lewicki, wychodząc z tego, że w kraju mamy nadmiar ropy, zamierzył zuźytkowań proces destylacyi ropy, to znaczy użyń gorących par naftowych do ostatecznego suszenia torfu i impregnowania go w stanie ogrzanym cięższymi składnikami par naftowych. Rozumował przytem, źe równocześnie przez filtracyę par naftowych przez porowaty torf, nastąpi pewne odmycie albo oczyszczenie destylatów naftowych, które przeto w lepszej następnie otrzyma się jakości. Po przeprowadzeniu pierwszych prób wziął ze wspólnikami spółki dla eksploataeyi torfowisk „Torf“ pp. H.

Dzięki temu wynalazkowi można torf, nie przedstawiający w stanie, w jakim go się wydobywa, żadnej wartości, zamieniń w znakomity materyał opałowy, przeciętnie o sile 7.000 kaloryj. To uszlachetnienie torfu zyskuje się przez wysuszenie, częściowe zwęglenie i inkorporaeyę ciężkich olejów przy pomocy destylacyi mazi do sucha. Przy ko-rzystnem prowadzeniu operacyi osiąga się ten efekt włączeniem około 30°/o mazi w formie olejów, a równocześnie z torfu wytwarzającego się koksu torfowego, którego wydatek w równie korzystnych warunkach jest bliski 100o/₀. Co do ceny tego materyału opałowego w porównaniu z ceną węgla, to jest on 10% tańszy niż węgiel, dorówny-wując mu conajmniej pod względem wartości kalorycznej.

Kto zna stosunki zarobkowe produkcyi węgla, zrozumie, w jakich niezwykle korzystnych warunkach postawiony jest ten sposób fabrykacyi nowego materyału opałowego z torfu i w jakim stopniu przyczynia się on do korzystnego rozwiązania sprawy zużytkowania torfowisk — sprawy dla kraju naszego pierwszorzędnej doniosłości.

prze

cz

Listy naftowe.

T.

Borysław, 20. stycznia.

Obecnie galicyjski przemysł naftowy jest niemal całkowicie zjednoczony w Bory-wiu. Tu więc należałoby przeprowadzić pierwsze próby organizacyi ekonomiczno-społecznej świata naftowego, do czego dąży nasze pismo i o czem wspomina w odezwie swojej, i wypróbować siły tego młodego olbrzyma prze-dewszystkiem na... borysławskiej gminie. — Opatrzność sama nie mogłaby się postarać o lepszy objekt doświadczalny. Albowiem Borysław jest to... „coś“, o czem człowiek cywilizowany, obdarzony chociażby fantazyą Danta lub Miltona, nie może sobie nawet przybliżonego pojęcia wytworzyć. — Nazwa piekła galicyjskiego lub Kalifornii galicyjskiej są niczem wobec rzeczywistości. Jnź sam kontrast, że w miejscowości, wydającej bezustannie od szeregu lat niepoliczone miliony w produktach naftowych i woskowych, nie ma dotąd nic, coby przynajmniej w przybliżeniu zaspakajało codzienne najkonieczniejsze potrzeby kilkunastu tysięcy narodu, wytwarzającego te bogactwa, już to samo wystarczy, aby przedstawić całą potworność obecnych stosunków borysławskich.

Nie ma nic, to znaczy że (nie wiadomo, co naprzód wymienić) brak zdrowej wody, zdrowego jadła, pomieszkać, komuni-kacyi, bezpieczeństwa publicznego (policyi i straży pożarnej), brak szpitala, brak życia towarzyskiego itd. itd., nawet hotelu dla przyjezdnych nie ma. Aeb gdyby to już było wszystko. Ale są nadto jeszcze te drobne wygody, do których każdy kulturny człowiek z natury rzeczy jest przyzwyczajony, jak np. łaźnia, o których się jednak nie mówi. Z tego wszystkiego trzeba w Borysławiu zrezygnować. I tu właśnie organizacya naftowa musi przyłożyć ręki i gmina musi postarać się o zmianę istniejących warunków bytu na lepsze. Lecz byłoby to pierwszem wypróbowaniem sił młodej organizacyi naftowej, bo przecież Borysław wiecznie ropodajnym nie będzie i prędzej czy później wyczerpać się musi — i brać nafciarska, zgromadzona dziś przeważnie na tem miejscu albo przeniesie sie do jakiegoś nieodkrytego dotąd.drugiego Borysławia albo rozprószy się po całem Podkarpaciu naftowem. Jednakowoż „Borysław“ może stanowić epokę w kistoryi polskiego nafciarstwa, może zorganizować i przygotować nafciarstwo do dalszej walki i może go podnieść do tego poziomu, na którym m u s.i stanąć jako przedstawiciel najważniejszego i jedynego rodzimego polskiego przemysłu, który na rynku wszechświatowym zyskał sobie już pierwszorzędne stanowisko.

Dzisiaj właściwie nic nie stoi na szkodzie do podjęcia błogosławionej pracy nad polepszeniem niemożliwych stosunków borysławskich. Nic nie przeszkadza, pró bierności ogółu nafciarzy. Tę należy jeszcze zniweczyć, a jest środek i na to. Ze strony drohobyckiego urzędu górniczego podjętą została myśl odbywania regularnych kontere n c y j naftowych.

Pod przewodnictwem naczelnika Kost-kiewicza przyszły już dwie takie konferencye do skutku i jeżeli uchwytnych rezultatów niema, osiągnięto przynajmniej ten jeden wielki rezultat, że drobny bodaj ogół nafciarski kierowników i przedsiębiorców obudził się, poczuł się jednym organizmem i — bądź co bądź — okazał zdolność do solidarnej pracy, Brak wprawdzie temu organizmowi łączności i sprężystości, ale to zrozumiałe, skoro się uwzględni dotychczasową bierność i bezczynność. Na konferencyach owych poruszono dużo spraw żywotnych, do opracowauia ich wybrano kilka komisyj, okazało się dużo zapału i dobrych chęci — i jest niepłonna nadzieja, że jeszcze kilka takich konferencyj i parę wieców, a duch publiczny odezwie się w tej ciężkiej masie, bo jest w niej zrozumienie dobra ogólnego, wynikającego ze wspólnego starania. Grdy zostały poruszone sprawy takie, jak np. utworzenie naftowej kasy brackiej, szpitala, ochronki, czytelni, gdy wytoczono ciężką kwestyę przesunięcia mieszkalnego Borysławia zdała od kopalni nie było nikogo między obecnymi, ktoby nie okazał gotowości do pracy w przygotowawczych ko misy ach.

Stąd słuszny wniosek, że ten śpiący, nieruchawy, ociężały kolos nafciarski czeka

tylko na czarodziejskie hasło, budzące do życia i czynu.

w imię ogólno-austryaekiego patryotyzmu. No ale poświęcenie choćby dla najszczytniejszych idei ma swoje granice, tak też i ekonomiczny patryotyzm czeskich kolei prywatnych wyczerpał się już, i teraz przychodzi czas na poświęcenie ze strony producentów, albo jak kto chce konsumentów.

Okazaną w ten sposób życzliwością można się rozczulać, można także i wyzywać, ale zapominać nie należy, że wiuę w zmianie tego filantropijnego usposobienia ponoszą i rafinerzy sami, bo omieszkali przypomnąć rządowi obietnicę, daną w roku 1900 przy pierwszem podniesieniu taryf naftowych, że podniesienie to uważać należy jako czasowe, to jest na czas trwania kartelu. Gdyby interesowani po krótko potem zaszłem rozbiciu kartelu pamiętali o tem, że u nas ten tylko coś osiągnie, kto głośno się o to upomina,

Borysław ześrodkował przemysł naftowy i w jednem miejscu zjednoczył pracowników nafty. Nigdzie jak tutaj nie nadarzy się sposobność wzajemnego porozumienia i związania silną organizacyą. Była „P o m o o wzajemna“, lecz okazała się nieodpowiednią w istniejących warunkach. Należy więc stworzyć inny związek i nie zrażać się niepowodzeniem. Istnieje komitet, wybrany z łona „Pomocy“, którego pieczy zawierzonym jest majątek stowarzyszenia. Komitet ten powinien podjąć na nowo obrady i zainteresować niemi ogół Hafciarski. Niezorganizowani dotąd urzędnicy, zajęci w przemyśle naftowym, powinni ozem prędzej pomyśleć o łącznej obronie swych interesów. Każdy odłam, każda gałąź pracowników w przemyśle naftowym musi się złączyć i przystąpić do współ-    wystąpili z żądaniem zniesienia kartelowej

ciarzy.

Gdy zaś jednością silni wystąpimy z wołaniem o słuszne prawa w obronie bogactwa narodowego, żądanie poparte siłą musi być spełnione. Lecz wszyscy ludzie dobrej woli, nie czekając prośby lub wezwania, muszą ochotnie stanąć w szeregu. Wówczas zwycięstwo nasze ! A chociaż walka przed nami i długa i ciężka, my żywi nie traćmy nadziei i przed ludem nieśmy oświaty ka-

Julian Korski.

nego pnia jednej wielkiej organizacyi naf- nadwyżki taryfowej, to byliby cel ten osiągnęli, a apetyt, który przyszedł teraz kolejom prywatnym en mangeant przy dobrze już zastawionym obiedzie, musiałby był się zadowolić tem, co już dawniej posiadali albo innymi słowami po dokonanem obniżeniu taryf w r. 1901 mogłaby była nastąpić zwyżka do normy z r. 1900 ale nie jak teraz z dobrym okładem.

gań ce.

Kronika naftowa-

(Koleje prywatne popierają; przemysł naftowy. — Polityka Nordbanu przed upaństwowieniem. — Koleje a eksport.

Nowa teorya eksportowa. — Komary a nafta. — Walka z komarami).

Tak to już bywa; jeżeli widzi się, że jeden zarabia, to zazdrość ludzka nie pyta, czy on dawniej nie tracił, i czy chwilowy zysk nie jest czemś w rodzaju wyrównania dawnych strat, tylko ta zazdrość ludzka pożąda części tych zysków dla siebie i to z reguły tem więcej, im więcej się samemu posiada. To też zapewne nikogo nie zadziwi, że najzachłanniejszą okazała się nasza stara opiekunka „kolej północna“. Biedaczka ta, Grono różnych życzliwych dla rozwoju ciągnąca już przeszło 50 lat najżywotniejsze naszego przemysłu naftowego czynników po- j soki z naszego kraju, tuż przed upaiistwo-' większyły koleje prywatne, rozwożące naszą ! wieniem zapadła na chorobę, którą pospolicie naftę po Ślązku, Morawii i Czechach. Na nazywają wilczym apetytem, dającą się ule-zwołanej przez ministerstwo kolejowe ankie- czyć tylko sutą odprawą ze strony skarbu cie dowiedzieliśmy się, jakich szczerych opie- j państwowego. Zupełnie wyraźnie, albo aż kunów nasza nafta miała w tych przedsię- nadto wyraźnie przebija się w zarządzie tej biorstwach, jakto śląsko-morawsko-czeskie uprzywilejowanej kolei zamiar podniesienia koleje z pobudek czysto filantropijnych po- wszystkimi możliwymi i niemożliwymi środ-dejmywały się przez szereg lat przykrego kami dochodu tej kolei w reku przyszłym, obowiązku wożenia naszej nafty za darmo ażeby na tej podstawie wytargować od rządu

jak najwięcej odstępnego, a ofiarą tej poli-    !    zaś, skoro producenci bakińscy pragnęli wytyki w pierwszej linii ma być Galicya, z którą    |    zwolić    się od tej    zależności i założyli własne

nigdy nić sympatyi nie dała się nawiązać. towarzystwo eksportowe, które mimo swej My przeto mamy płacić koszta tej spekula- angielskiej nazwy „Caucasian Export Com-cyi, nasze drzewo i nasza nafta, bo nie na- | pauy“ ma tylko tyle z Anglikami wspólnego, płaciliśmy się dotąd dosyć przez więcej jak że im po cenach korzystniejszych naftę ro-pół wieku temu nienasyconemu molochowi.    ¹    syjską    sprzedaje,    rząd stawia od razu trud-

Nasi politycy powinni sobie to dobrze za-    :    ności,    wychodząc    z tej szlachetnej zasady,

pamiętać i w chwili oswobodzenia kraju od „ze obcym pozwala się zarabiać, a swoich tej zmory poczynić bilans szkód i strat, wy- | ma się obowiązek zdzierać“, rządzonych krajowi przez „uprzywilejowaną“,    Zasada co prawda praktykowana nie

przyrządy bowiem w swojej niezrównanej praktyce podatkowej doszły właśnie w zastosowaniu tej zasady względem własnych obywateli do niebywałej doskonałości.

na którą, jak się to właśnie teraz pokazało, tylko w Rosyi. mająca chyba na swoje uspra-nawet ministerstwo kolejowe nie ma żadnego wiedliwienie „nieprzezwyciężoną moc wpływu, a może też ze zbytniej delikatności zwyczajenia“ ; nowoczesne obawia się użyć swego wpływu w kierunku szczytnie wygłaszanych teoryj ekonomicznych.

Na owym Zjeździe nafciarzy rosyjskich się było nauczyć nowej teoryi eks-

z przyjętych na taryfowego, postanowił zarząd kolei kaukaskiej wykorzystać obecną dla targu naftowego korzystniejszą sytuacyę i podnieść taryfę transportową dla nafty na Ba tum z 16 do 19 kopiejek za wiorstę i pud. W tych swoich szlachetnych zamiarach nie ogląda się kolej na to, że wysokie notowania mogą być tylko nominalne, bo

Podobnie jak u nas kolej północna, stanowi kolej Baku-Batum najgłówniejszą arteryę eksportową dla nafty rosyjskiej, można podobnie też jak u nas czyha zarząd tej ko- portowej. Według referenta tej sprawy pana lei na stosowną chwilę powiększenia swych Li a nożowa eksportem nie jest to, jeżeli dochodów kosztem nafty. Ażeby nie stracić j p. X. dajmy na to z Baku sprzeda panu Y.

siebie funkcyj barometru i z Londynu swój towar dajmy na to w Ba-

tum, tylko raeyonalnym eksportem nazwać będzie można wtedy, jeżeli pan X. z Baku sprzeda swój towar panu Y. w Londynie, przestrzeni Baku- Liverpolu lub Mauchestrze, to znaczy pan X. zagarnie cały zysk, jaki ze sprzedaży towaru wyniknąć może. Teorya ta przeniesiona na nasze stosunki da się wytłumaczyć w ten sposób: Na eksporcie zarobili rafiner, a po-w rzeczywistości wcale żadnych obrotów i średnio także producent surowca wówczas,

me ma.

Zdaje się jednak, że ta teorya kiełko-bo oto coraz częściej

jeżeli ten pierwszy wyzbędzie się trochę swo-W rzeczywistości tak też i jest. Ze- jej wygody, nieco ryzyka weźmie na siebie brani obecnie na roczny swój Zjazd (kongres) j i wogóle zakrzątnie się około interesu i nie nafciarze rosyjscy udowadniają rządowi (ko- ; będzie sprzedawał nafty w Boguminie (albo lej Baku-Batum jest rządową), że 95 prc. j jak kto chce Oderbergu), wyciągnąwszy przez wszystkich obrotów naftowych zrobiono na i granicę rękę po pieniądze, które mu usłużny dłuższe termina po niskich cenach dawniej- ! Yankes pragnie wcisnąć, tylko jeżeli sam szych, mianowicie po 772, 8, 872 i 9 kop. albo w spółce z drugimi będzie dbał o zbyt za pud ropy; na ceny wysokie, odpowiada- takowej w Wrocławiu, Berlinie, Dreźnie, Harujące ostatnim notowaniom, to jest 15 i 16 72 burgu etc. kop., odpada tylko 2’5 prc. całej produkcyi

ropy. Przy tej sposobności udowadniają także j waó zaczyna i u nas, nafciarze rosyjscy, że dawniej, kiedy eks- i coraz śmielej słyszymy o projekcie zało-port nafty był wyłącznie w ręku obcych j żenią samoistnego towarzystwa eksportowego spekulantów i wyzyskiwaczy, rząd starał się na wzór „Petrolei“ dla komisyjnej sprzedaży zniżeniem stawek taryfowych napędzić im ! nafty z ropy galicyjskiej (obacz „Kronikę jeszcze więcej pieniędzy do kieszeni, obecnie j naftową w nrze 1.) za granicą. Powodzenie czwarki, ale również świeżo złożone jajka oraz owady, które się już przedtem wylęgły, lecz jeszcze wodnego środowiska opuścić nie zdołały.

tego przedsięwzięcia zależeć będzie od szerokiego zakresu, jaki inicjatorowie jemu nadadzą, bo inaczej rzecz będzie chybiona, a jeżeli się ma stworzyć coś niedokończonego połowicznego, to lepiej nie rozpoczynać, lecz i nadal Amerykanom wodę nosić.

Wiadomą było rzeczą, że nafta jest środkiem uniwersalnym; nie ma choroby, dolegliwości i dokuczliwości, przeciw którym stosownie użyta nie okazała się pomocną, nie ma też dziedziny zagadnień ludzkich (naturalnie materyalnych), z którejby jakiegośkol-wiek użytku z nafty zrobić nie móżna. Świeżo odkryto w nafcie bardzo skuteczną broń w walce z komarami i rozmaitymi innymi plugawemi stworzeniami.

W ostatnim numerze „Wszechświata“, znakomicie redagowanego, popularnego pisma przyrodniczego, wychodzącego w Warszawie, znajdujemy opisanie walki z komarami za pomocą nafty, który ad usus naszych naf-ciarzy podajemy z dwóch względów raz ogólno krajowych, bo rzadko gdzie napotkać można tyle plugastwa wytępienia godnego, co u nas, a powtóre ze względów czysto stanowych, licząc się z upodobaniem i zamiłowaniem naszych nafciarzy do życia wiejskie- ' go, gdzie najwięcej sposobności zualeść mogą do sportu tego rodzaju.

Przeciw komarom daleko lepiej jest używać nafty uieoczyszczouej, która znacznie wolniej ulatnia się, niż oczyszczona. Jest zresztą tańsza. Jak mało kosztowny jest sposób walki z komarami zapomocą nafty, najlepiej świadczy następujący opis prof. K. Sajó.

„W ogrodzie moim miałem dwie zużyte beczki od nafty, przeznaczone na przechowywanie wody do polewania kwiatów. Jedna z nich była już stara, od trzech lat do tego celu używana; druga zaś — nowa, jeszcze przesiąknięta naftą. W przeciągu całego lata tworzyła się w tej ostatniej na powierzchni wody już w godzinę po napełnieniu jej wodą, cieniutka, mieniąca się barwami tęczy warstewka nafty, i ona to wystarczała, bez wszelkiej ludzkiej interwencji, by zapobiedz całkowicie rozwojowi w beczce komarów. W drugiej zaś beczce, w której już nafty nie było ani śladu, po kaźdorazo-wem wyczerpaniu z niej wody, wysuszeniu i ponownem napełnieniu niezwłocznie zjawiała się liczna młódź komarowa“.

Otóż taką sarnę metodę, zapomocą nafty, Zamierzony skutek osiągnąć można stosować można i sztucznie względem natu-w dość prosty sposób. Należy tylko po- ralnycb (małych) zbiorników wody. wierzchnie wody przykryć cieniutką warstwą    W Ameryce na tej drodze osiągnięto

nafty. W tym celu wystarczy do wody wlać już pożądane skutki, bo jak komunikuje kilka lub kilkanaście kropel nafty (zależnie prof. K. Sajó, w niektórych stanach Ameryki od ilości wody), która prawie momentalnie północnej zapomocą nafty uwolniono się od-sama rozejdzie się po całej powierzchni wo- razu w przeciągu jednego lata od tej plagi, dy. Ponieważ zaś tak larwy jako i poczwar- która tam niezmiernie ludzi trapiła. Do rowki komarów muszą co chwila wypływać na nież dobrych rezultatów pod tym względem powierzchnię wody dla zaczerpnięcia świe- doszło towarzystwo (Town Improvement So-żego do oddychania powietrza, niezawodnie cięty), które się zawiązało w Nowym Yorku zetkną się tam z naftą, która je podusi.    w celu uzdrowienia miasta.

Nafta przechowuje się na powierzchni    Jeżeli podane przepisy choć w małej

R. Załoziecki.

wody w postaci cieniutkiej błony, mieniącej części usunąć potrafią trapiącą nas plagę, się tęczowemi barwami, dość długo i ulatnia cel kroniki będzie w zupełności osiągnięty, się bardzo powoli, a dopóki się zupełnie nie ulotni, ani jeden komar z wody wylęgnąć się nie może.

Dr. Hamer, znany entomolog amerykański, zaobserwował, że nafta dodana do małej ilości wody, zabija nietylko larwy i po-

Z Mraźnicy.

Z Kaukazu.

Z Borysławia do Schodnicy droga prowadzi przez wioskę Mraźnicę, w której od-dawna wiedziano, że znajduje się ropa, lecz eksploatacya, prowadzona na szerszą skalę, datuje się dopiero od dwóch lat.

Produkcya ropy w całej Mraźnicy jest w stosunku do produkcyi sąsiedniego Borysławia minimalna i nie opłaciłaby się, gdyby samo wiercenie nie odbywało się w nadzwyczaj dogodnych warunkach, szczególnie na t. zw. „Moczarze“. Ropa znajduje się tu w głębokości 140 m wodę w 100 m., to można liczyć na dzienną produkcyę około 30 amerykanek na jeden szyb. Na tym terenie wierci głównie firma Feuerstein, Schreier i Nowak; posiadają oni 14 szybów i jeden ryg pompowy. Produkcya ogólna tej firmy wynosi na miesiąc 30 — 35 wagonów ropy.

W innych miejscach Mraźnicy nie spotkano ropy tak płytko; tuz obok powyżej przytoczonej firmy wywiercono szyb do głębokości 400 m. (Firma Duba) i nie znaleziono ropy. Dalej znajdują się w kierunku do Borysławia 2 szyby firmy Feuer i Spka około 300 do 400 m. głębokie, z jednym rygiem pompowym, produkujące razem około 60 beczek dziennie; potem 1 szyb Gold-hammera i Spki, który z głębokości 500 m. daje 30 beczek dziennie.

Najdalej ku Borysławowi wysunięty był szyb Tow. akcyjnego dla przemysłu naftowego, który doszedł do 930 m. głębokości, nie otrzymał ropy i niedawno został zasypany i z ziemią zrównany.

Przed IV2 rokiem wywiercił Manisali szyb, który w 400 m. dawał po pół cyster-ny ropy dziennie; produkcya tego szybu zmalała jednak szybko i po pół roku zupełnie ustała. Ropę transportuje z Mraźnicy do borysławskiego dworca kolejowego galicyjskie Tow. magazynowe rurociągiem. Tłoczenie ropy jest zbyteczne, ponieważ Mraźnica leży o 50 m. wyżej od Borysławia, i ropa własnym spadem dochodzi do specyalnego dla ropy mraźnickiej zbiornika w Borysławiu. Za przetransportowanie jednego wagonu ropy płacą firmy 30 kor.

Pod względem chemicznym rozróżniają dwa gatunki ropy mraźnickiej : ropa płytka jest lekka, ropa z głębszych pokładów cięższa i stygnąca w niższej temperaturze^ Ropy te mięsza się i przechowuje razem. Ściślejsze badania tych rop są dopiero w toku.

Inź. Mary an Wieleżyński, w „Czas. Techn.“

i jeżeli się zamknie

Produkcya ropy na Kaukazie w ubiegłym roku zawiodła oczekiwania przemysłowców naftowych tamtejszych i była mniejszą niż w latach ubiegłych; zestawione daty za 11 miesięcy ubiegłego roku do 1. grudnia wykazują, że cała produkcya kaukaska w tym okresie wynosiła 549’2 milionów pudów ; gdy w roku 1902 w tym samym okresie produkcya wynosiła 572‘7 milionów pudów, a w r. 1901 608'5 mil. pud. Na podstawie wyniku 11-tu miesięcy obliczają, że całoroczna produkcya

w roku 1903 wynosiła 600 mil. pud.

637    „

671 600

Na Kaukazie daje się odczuwaó pewne wyczerpanie obecnych terenów naftowych; szczególnie stosuje się to do obszaru bała-chańskiego i sabunczyńskiego, i tylko obszar bibi-ejbacki rokuje pewne widoki na przyszłości głównie z tego powodu, że powiększa się ilość ropy, otrzymywanej przez pompowanie, gdy ropa wybuchowa, ilość której jest zawsze przypadkowa, zmniejsza się. W skutek zmniejszonej produkcyi, a dość znacznego popytu na ropę, spowodowanego i porą zimową i większym eksportem nafty zagranicę, cena ropy na Kaukazie idzie w górę i z 11 kopiejek za pud w listopadzie ubiegłego roku podniosła się w grudniu do 16 kopiejek i ciągle jeszcze wzrasta. Na Kaukazie spodziewają się, że ta sprzyjają3a konjunktura rynku naftowego wpłynie wkrótce na ogólne ożywienie przemysłu tamtejszego.

1902

1901

1900

Z Rumunii.

W przeciągu pierwszych 9 miesięcy ubiegłego roku eksport produktów naftowych z Rumunii wynosił 96,540.122 kilogramów. Według pojedynczych produktów wywóz przedstawia się następująco :

Ropy i oleju solarowego

Nafty

Benzyny

48,052.652 kg. 28,600.299 „ 19,887.171 „

W porównaniu z rokiem 1902 wywóz ropy powiększył się o nafty benzyny

czyli wywóz surowca powiększył się o 150%, benzyny o 52% i nafty o 22%.

Pierwsze miejsce co do wywozu produktów naftowych z Rumunii zajmuje Anglia;

29,048.517 kg. 4,941.305 7,634.532

Największym konsumentem rumuńskiej nafty w roku ubiegłym była Holaudya, do której wywieziono 7,922.538 kg., do Włoch wywieziono 5,879.403 kg. i do Francyi 5 milionów kilogramów; Francya w ubiegłym roku dopiero po raz pierwszy występuje jako konsument nafty rumuńskiej.

norowych.

także towarzystwo akcyjne

do Anglii w wyżej oznaczonym okresie wywieziono 25,204.805 kg., gdy w roku 1902 17,571.799 kg. ; jednakowoż wywóz ten głównie stanowi ropa, olej solarowy i odpadki, natomiast wywóz nafty do Anglii spadł z 13,823.027*kg. w roku 1902 do 1,662.760 kilogramów w roku ubiegłym.

Drugie miejsce zajmują Austro-Węgry, do których w oznaczonym okresie wywiezio-nem zostało 18,541.414 kg. produktów naftowych, w tej liczbie ll¹/-2 miliona surowca za zniźonem cłem, 1,020.470 kg. benzyny i 11.020 kg. nafty.

Do Niemiec wywieziono 18,787.080 kg. produktów naftowych (o 2 miliony mniej, niż w roku 1902), w tej liczbie wywóz benzyny stanowił 12,779.400 kg. (o 1 milion więcej, niż w roku 1902), nafty wywieziono 0 milionów kg. (o 3 miliony mniej, niż w roku 1902).

KRONIKA.

Posiedzenie Wydziału krajowego Towarzystwa naftowego odbędzie się we czwartek 28. b. m. o godzinie 4-tej popołudniu. Na porządku dziennym:

1. Sprawozdanie z ankiety wiedeńskiej w sprawie podniesienia taryf.

2.    Postulaty przemysłu naftowego wobec nowych traktatów handlowych.

3.    Sposób uczczenia nowych członków ho

4. Wnioski i interpelacye.

Tego samego dnia wieczorem o godzinie 7Va w restauracyi hotelu Imperial odbędzie się towarzyskie zebranie naftowe, na którem wszyscy Hafciarze przebywający we Lwowie będą mile widziani.

Z Berlina przychodzi wiadomość, że założono tamże 21. stycznia niemieckie akcyjne Towarzystwo naftowe, które ma rozwinąć swoją akcye w obrębie Niemiec i za granicą. Kapitał akcyjny wynosi 20 milionów marek, z których 8 milionów w całości wypłacoao, a z reszty złożono 25 prc. Założycielami Towarzystwa są : Bank niemiecki, wiedeński Bankverein, Bank dla handlu i przemysłu, Środkowo niemiecki Bank kredytowy. Bank narodowy niemiecki i p. Jakób Stern.

Odwonienie nafty. Znany chemik Karol Apri oddał do zbadania specyalnej komisyi. wybranej przez współpracownikó w tygodnika historyczno -przyrodniczego „La Nature“ nowy sposób odwo-nienia nafty, który okazał się zupełnie odpowiadającym swemu celowi i tańszym niż inne sposoby.

Dla pozbawienia zapachu i oczyszczenia rosyjskiej nafty dodaje się na 100 części Wagowych nafty 20 części wody. IV2 części żółtego tlenku miedzi i 9 części żrącego potasu i wstrząsa się tę mieszaninę dokładnie i po god zinnern staniu naftę się zlewa i ma. być ona wtedy zupełnie pozbawiona zapachu.

Taran wiertniczy Wolskiego. Właśnie po wyjściu ostatniego numeru, w którym podaliśmy o nego-cyacyach towarzystw niemieckich o nabycie patentu p. Wolskiego i wyraziliśmy się nieco sce ptycznie co do intencyj tych firm, przyszła telegraficznie wiadomość, że firmy te, to jest Deutsche Tiefbohr-Aktien-Gesell Schaft w Nordhausen i Internationale Tiefbohrgesellschaff (Raky) w Erkelenz zgodziły się na wykona,nie opcyi, wziętej na zakupno patentów' niemieckiego, belgijskiego, francuskiego, węgierskiego i austryackiego z wyjątkiem na Galicyę.

Chociaż transakcya ta nie odpowiada może wartości wynalazku dla wiertnictwa i nie leżała zupełnie w interesie naszego syndykatu, to jednak wobec trudnych warunków' wykonania patentu na własnym zarządzie w różnych krajach przy braku wielkich kapitałów była rodzajem malum neces-sarium.

Sprzedaż nie obejmuje zastosowania patentu do t. zw. wiertarki skalnej, służącej do wykonania płytkich otworów strzelniczych przy budowie tunelów, w chodnikach kopalnianych i t. d.

Eksportowe akc. Tow. naftowe. Dnia 6. b. m. zastępcy rafineryj odbyli posiedzenie, na którem nasamprzód zal i bero w ano na, styczeń. Razem z za-liberowaniem na styczeń dawniej uchwalonem, oddano na sprzedaż na ten miesiąc 9 prc. towaru. Następnie naradzano się nad organizacyą eksportu. Ma być założonem towarzystwo akcyjne z pierwotnym kapitałem 1 mil. koron, który jednakże mo-żnaby powiększyć do 3 milionów. Jeżeli—jakjest praw dopod obnem przyjdzie do skutku, rafinerye odpowiednio do swego udziału w eksporcie wezmą akcye. Zadaniem Towarzystwa będzie intenzywniejsze uprawianie eksportu nafty, przede wszy stkiem do Niemiec, i postaranie się o potrzebne w tym celu in-stalacye. jak rezerwoary, okręty i t. p.

Wielkie zapasy ropy w Texas. W Texas nagromadziły się wielkie zapasy ropy, które oceniają na 13 do 14 milionów beczek amerykańskich. Zapasy te spowodowała wielka produkcya pól naftowych w Sour lakę, która niedawno miała wynosić dziennie 75.000 beczek, gdy natomiast przez krótki czas tak głośne pola na Spindle Top koło Beaumont w zupełnym są upadku.

wosku. Dało to powód do silnego ożywienia popytu za terenami woskowymi nie tylko w okolicy Dźwiniacza i Staruni, ale także do żywszego zainteresowania woskiem ziemnym w Borysławiu, gdzie dotąd oba pozostałe większe towarzystwa „Borysław* i Bank kredytowy produkują 10—12 wagonów miesięcznie. Pomyśłniejszymi widokami zaopiekowała się już spekulacya, bo wedle uparcie utrzymującej się wersy i miało się przy pośrednictwie domu bankowego w Hamburgu zawiązać w Londynie konsorcyum angielskie z kapitałem miliona funtów celem nabycia terenów wosko-wycli.

Tymczasowo zakupione przez węgierski bank przemysłowym akcye towarzystwa „EtoileRoumaine“ przeszły w posiadanie nowego towarzystwa i później ma by⁷ć rozstrzygniętemu czy zakupione przez Bank Niemiecki akcye Galicyjskiego Towarzystwa „Schodnica“ także przejdą na własność tego Towarzystwa. W każdym, razie nowe Towarzystwo zamierza widocznie zdobyć poważne stanowisko w międzynarodowym handlu naftowymi i z tego powodu losowi i dalszemu rozwojowi tego Towarzystwa powinniśmy poświęcić baczną uwagę.

Doświadczony buchalter

Wydział krajowy celem sformułowania postulatów krajowych przy mających się zawierać traktatach handlowych z ościennymi państwami postanowił w bieżącym miesiącu przesłuchać ekspertów z poszczególnych działów naszego przemysłu. Krajowe Towarzystwo naftowe otrzymało zaproszenie do wzięcia udziału w tej ekspertyzie i nie omieszka przy tej sposobności podnieść postulaty⁷ cl owe i towarowe, tyczące się eksportu naszych produktów naftowych, a specymlnie parafiny⁷, benzyny i cerezyny.

Podniesionie kapitału akcyjnego Galicyjskiego Karpackiego Towarzystwa. Rada nadzorcza Gal. Karp. Towarzystwa uchwaliła d. 20. b. m. zwołać na 22. lutego Walne Zgrom, i zaproponować podniesienie kapitału akc. do 15 m. k. przez emisyę 3.600 akcyj nominalnej wartości 500 koron. W ten sposób zostałby kapitał akcyjny Towarzystwa, który obecnie wynosi 13.200.000 koron w 26.400 akcyach po 500 koron, podniesiony⁷ do 15 milionów korou. Gotówka ze sprzedaży⁷ akcyj osiągnięta ma być zużyta na częściowe pokrycie obecnego długu Towarzystwa, który⁷ obecnie wynosi Blisko 8 mil. koron. Galicyjskie Karpackie Towarzystwo w roku 1902 zakupiło prawie wszystkie akcye Akc. Tow. „Apollo“ i rozszerzyło fabrykę parafiny⁷, co kosztowało około 3 milionów koron, w lecie ubiegłego roku kapitał Towarzystwa „Apollo“ został podniesiony do 5 milionów koron, przez co znów wzrosły⁷ długi bieżące Karpackiego Towarzystwa, . oprócz tego Karpackie Towarzystwo porobiło wielkie inwestyeye przez budowę nowych rezerwoa-rów. na co znów potrzebne były⁷ nowe wydatki. Na wiosnę 1903 r. kapitał akcyjny Karpackiego Towarzystwa został podniesiony⁷ celem zakupna do spółki z Akcyjnem Towarzystwem dla przemysłu naftowego terenów naftowych w Borysławiu firmy „Męciński, Płocki, Sroczyński i Spka" : obecne powiększenie ma sh#yó dla umorzenia częściowego długu i jeszcze nie jest wiadomem. czy dawni akcyonaryusze będą mieć pierwszeństwo j przy zakupnie nowych akcyj, czy⁷ też one zostaną oddane nowemu konsorcyum.

Import nafty zagranicznej do Pesztu. W grudniu zeszłego roku rozeszła się pogłoska, że do Pesztu przybył statek, zawierający 200 wagonów zagranicznej nafty⁷ (zapewne rumuńskiej), by ładunek ten wysprzedać w Peszcie. Wiadomość ta wywołała ogromną sensacyę śród rafineryj nafty i wielkie zaniepokojenie: powszechnie,w kołach rafinerów sądzą, że gdy⁷by nastąpiło'*’-jeszcze podwyższenie projektowane taryf kolejowych, import obcej nafty byłby częstszy, wiadomość tę jednak należy przyjąć z zastrzeżeniem, zapewne wspomniany statek wiózł tydko naftę z Rumunii do Niemiec.

Notujemy także bardzo pomyślny fakt, że tow. akc. „Borysław“ po latach strat wydzieliło z dochodów za rok ubiegły 8°'o dywidendy.

Rada nadzorcza Dalie. Karpackiego Towarzystwa uchwaliła zwołać na 22. lutego Walne Zgromadzenie celem powzięcia uchwały o [»odniesienie akcyjnego kapitału do 15 milionów koron przez wydanie nowych 8.600 akcyj po 500 koron.

Niemiecki trust nàftowy. 20. b. m. odbyło się w Berlinie ^konstytuujące posiedzenie towarzystwa naftowego, założonego przez Bank Niemiecki! wiedeński Bankverein, kapital towarzystwa wynosi 20 milionów marek, z których 8 milionów wpłacono gotówką, a pozostałe 12 milionów wpłacone zostały do wysokości 25 pre. Nowe Towarzystwo ma rozwinąć akcyĆ w obrębie Niemiec i zagranicą.

▼’T

z wyzszem wykształceniem han-dlowem i wieloletnią praktyką w przemyśle naftowym na Kaukazie, poszukuje odpowiedniego zajęcia. Łaskawe zgłoszenia proszę adresować : „Krajowe Towarzystwo naftowe“, Lwów, Dom naftowy, dla F. T.

Z górnictwa woskowego. Po długim zastoju wszczyna się także ruch w górnictwie woskowem. Donosiliśmy niedawno, że na terenach p. Łuckiego w Dźwiniaczu natrafiono na bogate nowe pokłady

Destylator

w Ja-

Ceny produktów naftowych w styczniu.

Ropa. Schodnica k. 5-50—6. Borysław k. 4-70—5. Urycz k. 5-50—6 za 100 kg. loco Drohobycz w cysternie.

Nafta. Standard k. 38-40—38-60. cesarska k. 40 loco Drohobycz w beczkach.

Benzyna. Rafinowana (0-700) k. 34—36 (0-7³⁰/4o) k. 30-31.

Benzyna eksportowa k. 12-50—13 loco Wiedeń ; popyt więcej ożywiony.

Benzyna motorowa k. 19—20; popyt ożyw. Gazolina (0-6⁴⁰/óo) k. 48—55.

Oleje. Olej niebieski k. 3-40—3-50 loco fabryka w cysternie; popyt ożywiony.

Oleje rafinowane (0-885) k. 11-50—12-50, wrzecionowy k. 14-50—16-50, maszynowy lekki k. 21—23, ciężki k. 26—29, cylindrowy k. 35—45, rosyjski Szybajewa k. 30—33 loco Wiedeń.

Parafina. Miękka w łuskach k. 46—50, twarda k. 54—58, czyszczona k. 66—71, parafina amerykańska w łuskach m. 50—52 loco Ro-terdam, czyszczona m. 60—63 loco port niemiecki.

Cerezyna. Naturalna k. 140—146, sorty czyszczone k. 164-190.

Wosk ziemny:

punkt topi. 72/730 C k. 170-175 67/68° C k. 155-159 gorsze gatunki k. 130—135.

Nafta amerykańska loco Hamburg m. 7-90. za 50 kg.

śle. Zupełna zn omość polskiego języka, częściowa niemieckiego pożądana. — Oferty z żądaniami płacy należy wnosić do firmy Garten berg i Schreier w Jaśle.

Przegląd Górniczo-Hutniczy

H o k s!

Przegląd Górniczo-Hutniczy

•m

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

fi

fi

fi-

■fi

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

fi

fi

Czasopismo poświęcone sprawom przemysłu górniczego i hutniczego (ze szczególnem uwzględnieniem przemysłu górniczego i hutniczego w Królestwie Polskiem).

Wychodzi I-go i 15-go każd. mieś.

Przedpłata (z przesyłką pocztową) rocznie rub. 12, półrocznie rub. 6, kwartalnie rub. 3.

Adres Redakcyi : Dąbro wa {gu-bernia Piotrkowska).

ceny znacznie zniżone

fi

Cennik na żądanie.

Wydawca Stanisław Ciechanowski. Redaktor Mieczysław Grabiński.

1—3

Koks!