M

À

ï‘

rc

M

i

U

K

SK

r.-n

;;a

P

WA

■y

%§j

ÏTKt-fSf.

s,

s

r;

s>.

SBK:

r-

«

y.

B

kti

ï£

9

a

Li

i

mm

m

K

£

r

C .*--

|

s:

æSHS

S

«æj»

£S

*

Jpç

àÂ

£

«M

’ir <*.

H

B

mi

?

■<i

?"

yar*«*

&i

m

tó'i

S

!-i

fi

w

a

E

V,

t?<

li

&

m

na

m

S

»2«

m

«

JS

c/

Ü

&

1S

jfi

S

F

2

Se

«

m

S*-3

æ

»

m

i

r-î

3SS

H

B

a

Wi

m.

K

mi

LM

M

K

m

Ł1

m

Lti

%i

p-j

ST*

“*!

ï

i

ps«Ksn

Mi

>s

«

y

Æ

cî

Sîl

en

>1

2

E

S

2

H

91

s

&&3k

SE*

&

m*tâ

a

s

y\

£

Mi

a

L*

M

Bj

<£

38

r»Â

St

L<8

SI

25j

13

>1^

»V2;

æ

aß

L-’i

s

^•i

1®

m

K

i

ps^œ»

m&smi

s&^

£2

m

:

faj*£

is

S

Pi

a

SiSaSfe'äffösÖsMS

■4

&

&1

a*?.

#5

ïï

M

¥

3®

K

.-»■>Lfe

mæ«F:

»*

Fi¹

51

S

:

^3

au

M

m

ra

H

S2

L*j

■

m

él>4

OS

s

Si

R

£

m

Wa

m

M

i

P

ta

EG

E*

s

u

.æ

2

lù

s

3

£

I» A

B

ß

L*3

U

gr

y

p4

& f*~'

V

sa

K

ms.

i

s

K

iSPJKJ

SS

jf/C i &-'. 5v

>

U??

j£ j.

CS

•* ' .-.*>»

Ü1

srtîr*

'i

Bfcîa

<Y'

rfj

&

ąj

iH

V"

^ 15

v*v

SS

k.

w

V

, Y

;

'

y.

>

■

«

\

\

XX

-

*

•>

• :V.

■

r

/

0

'h

✓

s.

\

I

/

/

r

V

»

\

t

1

t

\

m

r

;

X:

i-

/

(

r

«4

■

X*

.f-

/

.

i

rf‘

\ •

4

\

\

NAFTA

Organ galicyjskiego przemysłu naftowego.

Rocznik XI, — 1903,

Komitet r*eclakcyjny ;

A. Niekrasz, Chorkówka. —

Tuż. J. Sholman. Schodnica. — Inz. W. Wolski, Schodnica.

VWdawca i redaktor:

Prof. Ii. Zaloziecki we Lwowie.

r, w o w.

Z Drukarni „Słowa Polskiego“, pod zarządem J. Ziembińskiego.

1903.

-CL

i

fs,

;

a—^

7

Spis rzeczy zawartych w roczniku XI.

Anglo-Galician ()il Company, 68, 95. Ankieta naftowa, 13.

Ankieta o taryfach naftowych, 155. Ascherslebeńskie To w. górnicze, 107. Badanie ropy borysławskiej na zanieczyszczenia, nap. prof. R. Załoziecki, 85. Budowa zbiorników w Borysławiu, 118. Central European Oilfields Ltd., 107. Deputacya przemysłowców naftowych, 67. Dodatkowe warunki ubezpieczeń przedsiębiorstw naftowych w Borysławiu, 141, 151. Eksport nafty z Austryi, 84, 119. Elektryczne oświetlenie kopalń nafty, 39, 89. Elektryczny wibrometr dla głębokich wierceń, 119.

Etude du Pétrole Roumain, 146.

Import i eksport produktów naft., 39, 155. Instalaeya przenoszenia siły elektrycznej w Baku, 101.

Jak się wyzyskuje producentów ropy, 5. Karpackie Tow. naftowe, 81, 107.

Kartel naftowy, 119, 128, 147.

Kaukaski rurociąg naftowy, 155.

Kilka słów o nafcie w Wójczy, 10. Kompresory powietrzne przy dobywaniu ro-

Memoryał p. Mac Garveyn dla a ust. Komisy i cłowej, 93.

Metody oznaczania wartości opałowej produktów naftowych, nap. inż. M. Wiele-źy ński, 112.

Motory gazowe przy głębokich wierceniach, nap. inż. Z. Nowosielecki, 41,59. Nadesłane książki, 10, 146.

Nafta rumuńska a rynki niemieckie, 154. Nafta we Włoszech, 66.

Niemiecki kapitał w galicyjskim przemyśle naftowym, nap. prof. R. Załoziecki, 129. Nowa organizacya producentów „Petrolea“,

38,    53, 61, 67, 79, 95, 107, 118, 119, 131. Nowa transakcya w rumuńskim przemyśle

| naftowym, 129.

i Nowe obostrzenia przepisów górniczych naftowych, nap. inż. Klaud. Angerman, 57.

| Nowe przepisy policyjne dla kopalń nafty,

39,    68.

i Nowe towarzystwa naftowe, 107.

Nowości techniki naftowej, 2.

Obecna sytuaeya w gal. przemyśle naftowym, nap. prof. R. Załoziecki, 97.

py, 6, 78.

Kongres naftowy międzynarodowy, 55. Konferencya właścicieli kopalń i władzy górniczej, 118.

Koniec kartelu rurowego, 32.

Korespondeneya z Groźnego, 37. Korespondencya z Pogwizdowa k. Cieszy- j na, 145.

Odnowienie kartelu rurowego a galicyjski przemysł naftowy, 82.

i Odpowiedz ministra rolnictwa na interpelacyę j j>. Jabłońskiego, 83. i Ogólna geologia naftowa, 10.

O kopalniach w Groźnym, 37.

Opalanie parowozów naftą, wykład prof. R.

Gostkowskiego, 34.

Opalanie ropą w Rumunii, 127.

Krajowe Tow. naftowe, zgromadzenia walne O stratametrach, wykład inż. dra E. Meine,

122.

i Wydziału, 21, 22, 62, 116, 130.

Krakowskie Tow. ubezpieczeń i kopalnie naf- Oznaczenie relaeyi pomiędzy cenami różnych

gatunków ropy, podał prof. R. Załoziecki, 69.

ty, 36, 131.

naj). Floryan

oy“, 118.

Pożar w Borysławiu, 83.

Przemysł naftowy i woskowy, szkic historyczny, 109, 134, 149.

Przemysł naftowy, rozprawa p. Augusta Korczak Gorayskiego, 83.

Przepisy dla kopalń ropy w Rumunii, 118.

Przesilenie naftowe, 10.

Pytanie geologiczne, 154.

Referat dra St. Olszewskiego w sprawie pro- IX Walne zgromadzenie Związku techników

wiertniczych, 105, 115.

Wiec kierowników kopalń nafty, 54.

Wiec naftowy, 54.

Wiercenie szybów zapomocą zamrażania, 25. Rokowania o międzynarodowy kartel naf- Włoskie cło naftowe, 155.

O świdrze ekscentrycznym,

Montag, 5.

Patenty, 117, 130.

Podwyższenie taryf kolejowych dla nafty, 144. Powiększenie kapitału akcyjnego „Schodni-

jektowanej zmiany przepisów górniczo-po-licyjnych, 46, 65, 72.

Reorgauizacya eksportu nafty przez towarzystwo akcyjne, 131.

to wy, 156.

Rokowania pomiędzy producentami ropy a ra-fineryami eksportowymi, 9.

Ropa, związek producentów, 22, 55.

Rurociąg naftowy Baku-Wilcza Brama, i>5.

Rurociąg naftowy Rybińsk-Petersburg, 131.

Rzut oka na stan przemysłu naftowego w r. 1902, nap. prof. R. Załoziecki, 17, 31.

„Siłau, towarzystwo robotnicze, 147.

Spis w r. 1902 nowo powstałych przedsiębiorstw naftowych, 23.

Standard Gil Company a rań nerye austrya-ckie, 107.

Standard Oil Company w Rosyi, 67, 133, Statystyka kopalń nafty w Galicyi w roku 1902, 50.

Statystyka ruchu naftowego w Galicyi w r. 1901, 91.

Szkody ostatniego pożaru w Borysławiu, 11. Środek do gaszenia pożarów nafty, 23, 33. Światowa piodukcya ropy w roku 1902, 150. Taran p. Wolskiego, nap. Stanisław Czerwiński, 19, 145.

Transafccya w galicyjskich kopalniach ropy, 83. 84.

Udział kraju w budowie rezerwoarów na ro-pę, 121.

W sprawie zanieczyszczeń ropy borysławskiej, 106, 126.

Wyczerpanie pól naftowych w Ameryce, 107, •    138.

Wyniki prac Komisyi dla kopalnictwa wosku ziemnego, 104.

i Wywóz nafty rumuńskiej do Niemiec, 156. Wywóz nafty z Ameryki, 147.

Zarządzenia urzędu górniczego, 2, 147.

Z Borysławia, 95, 105, 107, 147, 153.

Z praktyki handlowej, 156.

Z technologii przemysłu naftowego, nap. prof R Załoziecki, 26, 76.

NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka,

Inż, J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnioa. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZ1ECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., AVilla „Komana“.

Treść zeszytu 1.

Nowości techniki naftowej. — Zarządzenia Władzy górniczej z powodu pożarów w Borysławiu. — O świdrze ekscentrycznym. Nap. Florean Montag. — Jak się wyzyskuje producentów ropy. — Kompresory powietrzne przy dobywaniu ropy. (Dokończenie). — Rokowania pomiędzy producentami ropy i rafineryami eksportowemu — Nadesłane książki. — Kronika.

6d Administracyi.

Upraszamy Panów odbiorców o łaskawe wyrównanie prenumeraty, zwłaszcza tych, którzy dawniej już z przedpłatą zalegają, ażeby umożliwić w ogóle prawidłową ekspedycyę pisma.

Nowości techniki naftowej.

Genialną metodę zamykania wody w szybach ropnych obmyślił pewien Amerykanin, a polega ona na zamrażaniu ziemi w znaczniejszym obrębie na granicy warstwy nie-przepuszczającej wodę. Metoda ta ma w najbliższym czasie znaleść zastosowanie na jednej rosyjskiej kopalni, lecz czasopismo „Ba-kińskaja Iswiestija“, donoszące o tern, nie podaje bliższych szczegółów, jakich środków wynalazca zamyśla użyć, by zamrozić do znacznej głębokości i w znacznym obrębie warstwy ziemne i utrzymać je także w tym stanie przez cały czas eksploatacyi.

O zalewaniu cementem otworów świdrowych referował p. Manchu imieniem t. zw. komisyi tamponażowej na posiedzeniu sekeyi bakimskiej rosyjskiego Towarzystwa technicznego. Komisya doszła do przekonania, że

zalewanie cementem w celu zamknięcia wody w otworach świdrowych najkorzystniej się przedstawia, jeżeli:

1.    Gęstość zalewu cementowego nie powinna być niżej 45% B, im więcej tern lepiej, do życzenia byłaby nawet gęstość 68°, t. j. dwu i pćłkrotna doza wody jak na cement budowlany.

2.    Płukanie otworów wiertniczych należy wykonywać wodą morską, gdyż takowa lepiej spaja, niż woda słodka.

3.    Wlewanie zaprawy cementowej ma być powolne, bez użycia pomp lub innych przyrządów.

4.    Stwardnienie pod słupem wody jest korzystniejsze, niż pod samem tylko działaniem ciśnienia powietrza.

5 Wprowadzenie cementu ma odbywać się nie z góry w dół, lecz z dołu do góry, gdyż w pierwszym wypadku cement przechodząc przez wodę, traci siłę spajania.

6. Zaprawę wprowadzoną należy mieszać równomiernie, lecz nie dłużej nad 45 minut.

7.    Woda powinna zachować temperaturę normalną.

8.    Dokładne usunięcie piasku, który działa szkodliwie na całość cementowania.

teryału łatwo topniejącego, albo przepalają się liny przytrzymujące krążek na spodzie, i krążek podnosi się w górę. Płyn ustępuje wstecz,

konanie jest bardzo proste. Dolną warstwę drogi tworzy szuter, i tą polewa się mazią lub odpadkami naftowymi, ogrzanymi do 200® F i ubija; na to przychodzi gruby żwir i miałki piasek, obie warstwy nasycone ropą i uwalcowane. Po dwu dniach następuje natryskiwanie drogi ogrzaną ropą, którąto czynność można jeszcze powtórzyć po pewnym czasie.

B. 8.

Bardzo zajmujący wypadek wywołania sztucznego wybuchu ropy zapomocą gazu z innego otworu świdrowego podaje „Beaumont Daily Journal“. Szyb nr. 1. Towarzystwa „Lone Star and Crescent Co.“, który mimo wszelkich wysiłków nie dawał ropy, połączono z rurą gazową szybu nr. 4., odda-. lonego od otworu pierwszego na 800 stóp, a wydającego tylko gazy. Rurę gazową spuszczono na sam spód szybu nr. 1. i otworzono przewód gazowy. Rezultatem był wybuch 5 000 beczek ropy dziennie.

Pewien inżynier z Filadelfii, nazwiskiem J. Hazeledine, wynalazł sposób gaszenia ognia w rezerwoarach napełnionych produktami naftowymi. Wynalazek polega na użyciu krążka metalowego o średnicy małoco mniejszej od średnicy rezerwoaru. Zwykle krążek przytrzymywany jest ńa dnie rezerwoaru zapomocą specyalnych urządzeń. Gdy w rezerwoarze ogień wybuchnie, natenczas albo topnieją sztaby, jeżeli są z ma-

gdy krążek osiągnie powierzchnię, znajduje się na niej tylko cienka warstewka płynu, która zgoreje spokojnie, zaś całej masy ogień ogarnąć nie może.

• Pierwszeństwo tego wynalazku rości sobie pewien rosyjski inżynier, twierdząc, że sam już przed laty ten pomysł zastosował z tą różnicą, że w jego wykonaniu krążek umocowany nie jest na dnie, lecz na stropie i z wybuchem pożaru spuszcza się również skutkiem stopienia lub przepalenia podpór na gorejącą powierzchnię i takową gasi. Zdaje się, że w razie przyjęcia tej zasady, drugie wykonanie jest więcej racyonalnem, w każdym razię w obu wypadkach krążek musiałby być prowadzonym dobrze i pewnie, aby się nie zacinał i cały efekt nie przepadł.

Skrapianie ulic ropą celem powstrzymywania kurzu nie jest nowem. W półn. Ameryce, szczególniej w Kalifornii robiono tak od lat. Postęp w tym kierunku zaznaczył się o tyle, że obecnie wykonują całkowity beton smołowy, używając do tego olejów lub mazi naftowych. Wynalazcą tegoż jest Amerykanin, inż. H. E. W. Case. Wy-

„Journal du Pétrole“ pisze o nowem zastosowaniu nafty, mianowicie celem zabezpieczenia karbidu (węglika wapniowego) od eksplozyi. Pp. F. L. Toby i O. S. Borch mieszają najprzód karbid z ciałem higrosko-pijnem, jak chlorek cynku, wapnia lub ma-gnu. Następnie mielą tę mieszaninę, dodając ciężkiej ropy lub nafty. Pastę tę formują pod prasą, owijają w staniol i zanurzają w olej mineralny.

Zaś M. J. Orłowski zabezpiecza karbidy przed rozkładem na powietrzu, nasycając je odpadkami naftowymi i ogrzewając potem do 200 stop. C, przezco wyjmuje je z pod wpływu wilgoci.

Zarządzenia Władzy górniczej z powodu pożarów w Borysławiu,

C. k. okręgowy urząd górniczy w Drohobyczu wydał z powodu wielkiego pożaru listopadowego z. r. do wszystkich właścicieli kopalń ropy drohobyckiego okręgu następujące okólniki:

I. Biorąc na uwagę wynik tutejszego dochodzenia pożaru kopalń ropy akc. Tow. dla przemysłu naftowego, Rokach & Suss-mann i Sp., Wezuwiusz, Hekla, Wechsler & Bogusz i Sp., Męciński & Płocki i Sp., Sroczyński & Fibich i Sp. w Borysławiu, który powstał dnia 24. listopada b. r., który to wynik stwierdził, że pożar powstał w wieży otworu świdrowego nr. 16 akc. Tow. dla przemysłu naftow. o godz. 3 w nocy podczas pracy we wieży przy oświetleniu elektrycz-nem, dalej, że otwór ten świdrowy wybuchał ciągle ropą i silnymi gazami, a pomimo tego był w dalszem wierceniu dzień i noc, i że zapalenie gazów od oświetlenia elektrycznego

następnie obej-

18

wprawdzie nie zostało stwierdzonem, ale nie jest wykluczonem, że pożar rozszerzył się z powodu płynącej między kopalniami i palącej się ropy, poleca podpisany c. k. urząd górniczy okręgowy na zasadzie §§. 34. i 36. ust. kr. naft. co następuje: 1. Praca we wieżach otworów świdrowych, które wybuchają ropą i gazami stale najmniej raz na zmianę (szychtę), ma się odbywać przy świetle dzien-nem. Wyjątkowego zezwolenia może udzielić podpisany c. k. urząd górniczy okręgowy na prośbę zarządu kopalni tylko po dokładnem zbadaniu sposobu oświetlenia, przy którem praca ma się w nocy odbywać. 2. Zbiorniki ropy zapasowej mają być na kopalni w ten sposób zabezpieczone, aby w razie ich pęknięcia podczas pożaru ropa nie spłynęła na sąsiednie kopalnie, lecz została utrzymaną na własnej. 3. Przed rozpoczęciem zmiany (szychty) o północy, po każdej niedzieli i po kaźdem święcie ma kierownik ruchu, lub przez tegoż wyznaczony organ dozorczy, zrobić przegląd robotników (przedewszystkiem pod względem ich trzeźwości), rżeć przyrządy wiertnicze i oświetlenie. W razie nieprzestrzegania tego rozporządzenia postąpi podpisany c. k. urząd górniczy okręgowy w myśl postanowień §§. 40. i 47. ust. kr. naft., przyczem nie wykluczona jest odpowiedzialność karno-sądowa uprawnionych do wydobywania w razie zajścia nieszczęśliwych wypadków z powodu nieprzestrzegania tego rozporządzenia. Od tego rozporządzenia przysługuje rekurs do c. k. starostwa górniczego, który należy tutaj wnieść w dniach 30 od doręczenia. Rekursowi temu nie przyznaje się po myśli §. 231 po w. ust. gór. mocy wstrzymującej “.

II. Z powodu licznych pożarów oraz wypadków ciężkich uszkodzeń w kotłowniach opalanych ropą, widzi się tutejszy c. k. Urząd górniczy okręgowy spowodowanym do wydania na podstawie dochodzeń miejscowych, przeprowadzonych przez tutejszego delegata, przy współudziale rzeczoznawcy inżyniera p. W. Zdanowicza, oraz po omówieniu sprawy z niektórymi przedstawicielami kopalń oleju skalnego po myśli §§. 34 36 krajowej ustawy naftowej z 17 grudnia 184 nr. 35 dz. p. p. ex 1886, następują-

eych zarządzeń :    1) Zbiornik na ropę, uży

waną do opalania kotła parowego musi być zupełnie szczelny, tak, aby ropa zeń nie wyciekała. Zbiornik ten należy zaopatrzyć na górze w otwór zabezpieczony siatką dla odpływu gazów, oraz rurką odprowadzoną do dolnego zbiornika na ropę, którąby ropa, w razie przepełnienia zbiornika, mogła odpłynąć. W dnie zbiornika ma być umieszczona rura, zamknięta kurkiem, do odprowadzania zeń odpadków ropnych. 2) Doprowadzenie ropy do zbiornika może się odbywać tylko za pomocą pompki. Ropa ta nie może być zanieczyszczoną. 3) Zbiornik musi być ustawiony conajmniej 10 m. od kotłowni. 4) Przewód doprowadzający ropę ze zbiornika pod kociół ma być umieszczony ponad dnem zbiornika i zabezpieczony gęstą siatką, któraby powstrzymywała, aby nieczystości nie mogły się dostać do przewodu. Tuż obok zbiornika ma być przewód ten zaopatrzony zaworą (wentylem) lub kurkiem, aby można było w każdej chwili po za kotłownią dopływ ropy zamknąć, 5) Przewody doprowadzające ropę i parę do palnika mają być umieszczone po jednej i tej samej stro-cie kotła, a wentyle do regulacyi dopływu ropy i pary w takiej odległości od kotła, aby można je było wygodnie ująć. 6) Obok wentyli, służących do regulacyi dopływu ropy i pary mają oba przewody być ze sobą połączone rurką zamkniętą kurkiem lub wentylem, a przewód ropny powyżej tego połączenia zaopatrzony w kurek (wentyl) tak, aby przez odpowiednie pootwieranie i pozamykanie kurków (wentyli) można było przedmuchać parą przewód ropny ku zbiornikowi, oraz przewód ku palnikowi i sam palnik, bez wszelkiego rozkręcania i rozbierania. 7) Palnik musi pochodzić od znanej firmy i ma być połączony szczelnie z przewodami tak, aby nie ciekł. 8) W razie jeżeli kocioł został odstawiony i nie ma pary, celem rozpylenia ropy wolno jest kocioł rozpalać tylko przy użyciu węgla lub drzewa. Rozpalania ropą bez rozpylania jej parą wzbrania się w zupełności. 9) Oddalenie ściany kotłowni od płyty ogniowej kotła powinno wynosić co najmniej 2 m. 10) Zaznacza się równocześnie, iż wprowadzanie palnika wprost pod

kocioł, zwłaszcza przy krótkiej skrzyni ogniowej, wpływa ujemnie na trwałość kotła. 11) Kominy kotłów należy częstokroć czyścić ze sadzy, która przy niezupełnem spaleniu ropy szybko się w tychże osadza. 12) Tuż obok kotłowni lub w samej kotłowni powinien być pewien większy zapas piasku, celem zasypania rozlanej lub palącej się ropy.

III. Ponieważ postanowienie §. 31 lit. o porządku służbowym kopalń nafty droho-byckiego okręgu górniczego w brzmieniu : „wydalić bez poprzedniego przepisanego wypowiedzenia można tego, kto należy do stowarzyszenia działającego szkodliwie lub usiłującego działać szkodliwie na stosunki kopalniane“ jest zbyt ogólnikowe, a tem samem niejasne — i mogło w dowolny a bardzo różnorodny sposób być interpretowane z krzywdą robotników, uważa c. k. urząd górniczy okręgowy za najodpowiedniejsze zupełne wyeliminowanie tego przepisu z obowiązującego porządku służbowego. W tym celu wzywa się wszystkich pp. uprawnionych do wydobywania właścicieli kopalń do przedłożenia tutaj w ciągu 3 dni od doręczenia zatwierdzonego dla ich kopalni egzemplarza porządku służbowego celem uwidocznienia na nim powyższego wykreślenia.

IV. W ciągu bieżącego miesiąca wydarzyły się już trzy wypadki śmiertelnego względnie ciężkiego uszkodzenia robotników w kotłowniach i to robotników którzy w tychże bez potrzeby chwilowo przebywali względnie spali chociaż istnieje wyraźny przepis zabraniający wstępu do kotłowni osobom tamże nie zatrudnionym. Z powodu tego wzywam wszystkich Pp. uprawnionych do wydobywania oleju skalnego i wszystkich kierowników kopalń ropy tutejszego okręgu po myśli §. 35. kraj. ust. naft., aby we wszystkich kotłowniach wywiesili i stale utrzymywali następujące obwieszczenie :

Pobyt w kotłowni jest dozwolony tylko palaczowi, ewentualnie temu, kto przez kierownika ruchu przydzielony mu został do pomocy. Każdy inny kto bez polecenia kierownika w kotłowni przebywa ukarany będzie natychmiastowem wydaleniem bez poprzedniego wypowiedzenia. Takiemu natychmiastowemu wydaleniu bez poprzedniego wy-

powiedzenia ulegnie również i palacz, który zezwoli na bezprawne przebywanie niepowołanych osób w kotłowni. Palacz obowiązany jest każdego, ktoby przyszedł do kotłowni zawezwać do bezwłocznego oddalenia się z tejże, a gdyby przybyły do wezwania tego się niezastosował donieść o tem kierownikowi ruchu, Utóry postąpi po myśli powyższego postanowienia.

Ponieważ postanowienie powyższe stanowi rozszerzenie §. 31. porządku służbowego, przeto należy uwidocznić je w tymże porządku i powiadomić o tem wszystkich robotników na kopalni zatrudnionych przez odczytanie niniejszego zarządzenia.

Rozporządzenie to należy nadto wpisać do księgi objazdowej, a o wpisaniu tem jak również o uzupełnieniu porządku służbowego, obwieszczeniu w kotłowni oraz powiadomieniu robotników należy tutaj donieść w terminie dni 14 a. r.

Ponieważ z kwestyą przebywania robotników w kotłowni łączy się ściśle kwe-stya ogrzewalni na kopalni, przypominam Panom postanowienie § 3. przepisów górni-czo-policyjnych z tem, że przez niezastosowanie się do tego postanowienia stajecie się Panowie współwinnymi w razie wypadku uszkodzenia robotników w kotłowni tamże nie zatrudnionych, gdyż dla braku miejsca, gdzieby się mogli ogrzać, udają się w tym celu do kotłowni.

Są to co prawda poniekąd uciążliwe postanowienia, nie ulega jednak wątpliwości że władza górnicza miała nie tylko prawo ale i obowiązek wydania takowych dla dobra publicznego, uchronienia mienia i życia i większego bezpieczeństwa w kopalniach, gdzie jak doświadczenie pouczyło tak mało tych warunków było.

Rozchodzi się jednak o to, czy wydane właśnie zarządzenia należą do najtrafniejszych i najodpowiedniejszych, innemi słowy czy właśnie te a nie inne są w stanie przy stosunkowo najmniejszem obciążeniu przedsiębiorców sprawić najpożądańszy skutek, to jest usunąć jak najbardziej niebezpieczeństwo.

Chętnie w tej sprawie oddajemy głos interesowanym i prosimy o stosowne uwagi.

:i2

O świdrze ekscentrycznym.

Floryan Montag.

W najnowszych czasach, tj. kiedy ekscentryczny rozszerzacz patentu Mac Garveya zyskał powszechne zastosowanie przy wierceniach kanadyjskich, poczęły się mnożyć wypadki, jakich przedtem nie znaliśmy przy wierceniach; zbadać więc przyczyny tych wypadków będzie celem niniejszego artykułu. Z jakich powodów, czy słusznie czy nie słusznie przypisujemy temu nowemu instrumentowi, który w krótkim czasie zyskał sobie takie rozpowszechnienie, jak żaden inny dotąd, okażemy w następującem.

Naturalnem jest, ze szerokość dłuta (ostrza), tego rozszerzacza taką jak jest musi być, ażeby mógł przez rury dostać się aż na dno otworu, gdzie jego działalność się rozpoczyna, która polega na wyrzeźbianiu ścian otworu do tego stopnia, aby ostatnia kolumna rur mogła się posunąć w dół.

Instrument ten jest z powodu swej konstrukcyi 1 m. długi, dodawszy do tego właściwy kanadyjskiemu wierceniu wznios prawie V2 metra, to otrzymamy odległość od ostrza rozszerzacza od buta rur, która musi wynosić conajmniej 1*50 m.

W silnych warstwach górzystych, mianowicie jeżeli one mają małe nachylenie do poziomu, można czasem bardzo głęboko wiercić bez zarurowania ścian otworu, jeżeli rozszerzacz może bez przeszkód pracować. Natomiast w warstwach zmiennych, sypliwych a mianowicie w kurzawce ściany otworu nie wytrzymają nawet 1 metra niezarurowanego, tem mniej więc IV2 m. Ale rozszerzacz ekscentryczny musi funkcyonować, zatem wi-docznem jest, że przy mniejszej odległości buta od dna otworu górna część narzędzia wiercącego musi się już w rurze poruszać. Przy ciągłem rzucaniu się przewodów nie można uniknąć tego, by jakiś róg ich nie uderzał o but, jeżeli to następuje często, co jest nieuniknionem, to gwinty rur, a miano wicie dolne przedostatniej a górne • ostatniej rury muszą się całkiem rozluźnić, reszty dokona rozszerzacz ekscentryczny, odkręcając powoli tarciem przy każdym obrocie w prawo przez wiertacza dolną rurę, co powoduje nie-

szczęście; odkręcona rura spada bowiem na dno otworu i zagwaźdża go.

Wypadek taki spowodowują z przyczyn zupełnie nieusprawiedliwionych lekkomyślni, mniej doświadczeni wiertacze, mianowicie tacy, którzy nabyli praktyki wiertniczej spacerując około robót wiertniczych, którzy sami juz prawie zawsze z szczęściem wiercili i którzy dlatego nie uważają za potrzebne baczyć na łatwo zajść mogące nieszczęścia.

Odkręcenie dolnej kolumny rur nie zaszło dotąd jeszcze przy żadnym innym systemie, jak tylko przy stosowaniu rozszerzacza ekscentrycznego, jak ostatnie wypadki w Borysławiu wykazały.

Według powyższego przyczyna wyż opisanych wypadków przy wierceniu kanadyjskim było w pierwszym rzędzie stosowanie rozszerzacza ekscentrycznego przy nieuważnej robocie.

W ostatnim czasie nituje się ostatnie dwie rury oprócz zaśrubowywania ; w tym przypadku są podobne wypadki prawdopodobnie wykluczone.

Źe takie, na pozór a przede wszy stkiem dla laika błahe wypadki dużo straty Czasu jak ofiar pieniężnych wymagają, nie potrzeba osobno podnosić.

Jak się wyzyskuje producentów ropy.

Nie dla rozweselenia czytelników, tylko dla napiętnowania podajemy następujący rachunek, który Zarząd pierwszego akcyjnego Towarzystwa rafinery i nafty w Satoralija Ujhely wystawił Karpackiemu Towarzystwu za ódbiór 2 cystern ropy od firmy Pinder & Spółka, których kopalnie znajdują się w zawiadywaniu powyższego Towarzystwa.

Rachunek strat

z okazyi wyładowania na dniu 12. grudnia i 27. grudnia 1902 od firmy Pinder & Sp. ze stacyi Rymanów c. k. austr. kolei państwowych nadeszłych dwóch cystern ropy.

Z dnia 12. grudnia 1902.

16 szycht dziennych à k. 2 Zużytkowanie pory i materyału 60

Wypuszczona woda z tej cysterny 600 klg. à k. 4.45 i fracht à 0.94

Znaleziono w tej cysternie 800 klg siana, brudu, mułu, 800 klg. à 4.45 i fracht à 0.94    43.12

Za wyczyszczenie tej cysterny wewnątrz

Strata ropy skutkiem przenoszenia tejże wiaderkami 400 klg. à 4.45 i fracht 0.94 Czynsz dzierżawny za cysterny 4 dni à 2 k.

32.34

20

waru całą jego wartość dopłacióby musiał. Jest to łagodnie powiedziawszy bezczelny wyzysk, dowodzący, że w sferze interesów naftowych zaczyna się zatracać poczucie nie tylko honoru ale i przyzwoitości kupieckiej. Jeżeli tak dalej pójdzie, znajdzie się cały interes w objęciach anarchizmu, a transakcye chyba załatwiać się będą pod opieką policyi.

21.56

Kompresory powietrzne przy dobywaniu ropy.

(Dokończenie).

Z dnia 27. grudnia 1902. 16 szycht roboczych à k. 2

32

II.

Wywody F. Nagła uzupełnia i prostuje j inź. E. T. Łazarew w sposób następujący: i    Sam opis przyrządu podanego przez p.

I Nagła, pracującego ścieśnionem powietrzem,

[ wskazuje, że przyrząd ten posiada grube wady, których byłby się wystrzegł technik naukowo wykształcony. Cała energia mechaniczna, wytworzona przez motor, zupek, ie nie jest w przyrządzie zużytkowaną. Ropa wchodzi do rury ciśnienia wyłącznie wskutek odmiennego ciężaru gatunkowego piany, i płynu, które mają się do siebie jak 1 : 110 — 200, innemi słowy, 1 sążeń słupa cieczy około rury ciśnienia zdoła zrównoważyć 100 do 200 sążni wysoki słup cieczy wewnątrz rury, jeżeli nie uwzględnimy oporów płynów w ruchu.

Gdy stan płynu w otworze wiertniczym jest taki, że ciśnienie hydrostatyczne słupa od miejsca ssania do górnego horyzontu jest większem niż w rurze tłoczącej, wtedy ciśnienie płynu w otworze wyprze płyn w górę aż do przelania przez górny otwór rury tłoczącej. Cały proces pompowania sprowadza się w takim razie do tworzenia się piany, która następnie przelewa się z rury.

Ciecz podnosi się w postaci piany z przyczyny dwojakiej: po pierwsze każda bańka powietrzna porywa z sobą pewną ilość płynu, tworzącego jej ściany, powtóre na-Komentarz do tego jest właściwie zby- gromadzenie baniek powietrznych w stosunkowo wąskiej rurze wywołuje zjawiska kapilarne, skutkiem których do przestrzeni pomiędzy bańkami podnosi się pewna ilość za odszkodowanie płynu, a obie razem przedstawiają wydobytą w postaci piany ilość cieczy.

doz. à k. 4.40 22

Zużytkowanie pory i materyału 25 Woda zawarta w cysternie 500 klg. à 4.45 i fracht à 0.94    26.95

W tejże cysternie znaleziono również siano, brud, muł 600 klg. à 4.45 i fracht à 0.94    32.34

Za wyczyszczenie cysterny wewnątrz

Strata ropy przy wypuszczeniu 200 klg. à 4.45 i fracht à 0.94 10.78 Naprawa i materyał pompy użytej do czyszczenia kurków, cena własna

Czynsz dzierżawny cysterny za dni 14 po 2 k.

Wykopanie, wyczyszczenie z siana, montowanie, przysypanie 120 metrów długiego, 50 cm. głęboko leżącego ropnego rurociągu, koszta własne Pauszale za przerwę w ruchu spowodowaną ciągiem zajęciem maszyny

20

45

28

250

2.000

Razem

2.709.09

Satoralija Ujhely.

Pierwsze Akc. Tow. raf. nafty. Gold m. p.

teczny. za 2 cystern ropy przy dzisiejszej cenie, która jak wiadomo nie pokrywa nawet kosztów eksploatacyi, wystawia rafmerya rachunek własny rzekomo tak horendalny, że sprzedawca do swego to-

7-

Im mniejsze są bańki powietrzne tem większa ilość płynu wypływa na światło dzienne i odwrotnie. Podczas wznoszenia rozrzedza się powietrze coraz więcej, a co za tem idzie, zmniejsza się ilość zawartego pierwotnie w bańkach płynu. Bańki powietrzne pękają, a płyn który tworzył ich osłonę ścieka na dół, bańki same powiększają się, a siła kapilarna baniek z większą średnicą jest mniejsza i w rezultacie zmniejsza się energia, z jaką piana dalej wznosi się w rurze. W ten sposób dodatnie działanie piany zawisło od szybkości jej posuwania się w rurze.

Niezależnie od tego użyteczne działanie piany stoi w prostym związku ze współczynnikiem napięcia powierzchni oraz stałą siłą kapilarną cieczy; czynniki te w różnych otworach są różne i stosują się do zawartości wody w ropie i fizykalnych własności drugiej.

Zdawało by się zatem, że ogólnie biorąc dobywanie płynów tą metodą wyda najlepsze rezultaty wtedy, gdy otwór wiertniczy dostarcza ciężkiego produktu z małą domieszką wody.

Powyższe rozważania konstatują pewną zależność pomiędzy średnica rury, wysokością do jakiej płyn ma się podnieść, fizykalnemi własnościami ostatniej i ehyżości piany w rurze, zaś chyżość zawisła od powietrza wpędzonego ,w rurę.

Tę zależność poznano tylko empirycznie jednak, nie drogą badań, bez świadomości, czy dymensye rury wypływowej są dla jakiegoś szybu odpowiednie lub zupełnie złe. Jest moźliwem, że rurą węższą przejdzie w tym samym czasie więcej płynu, niż szerszą, lecz ci, którzy zastosowali ścieśnione powietrze do dobywania, bynajmniej się nad tą kwestyą nie zastanawiali i brali średnicę rury całkiem dowolnie. .

Prócz tego jeszcze inny ważny czynnik wpływa na wzajemny stosunek pomiędzy średnicą rury, jej długością i ilością powietrza. Zapewne moźliwem będzie wyrównanie stosunku niekorzystnego średnicy i długości rury przez zmianę dopływu powietrza, jeżeli tylko produkcya szybu dozwroli silniejsze pompowanie.

Każdy otwór wiertniczy posiadaćby powinien rury najstosowniejszej dymensyi. Na terenach w Baku biorą średnicę rur bez względu na specyalne własności otworu.

Przy użyciu odpowiedniej średnicy dla rury tłoczącej wystarczyłoby do eksploataoyi ropy zapomocą przemiany jej na pianę takie napięcie, które zrównoważy opór tarcia słupa cieczy od górnej powierzchni do punktu, w którym wchodzi powietrze, a do tego celu nie potrzebaby jak obecnie sześciu atmosfer, dlatego natężenie kompresora możnaby znacznie zredukować.

W idealnym wypadku dla pompowania ze stu sążni głębokości potrzebaby zanurzyć przyrząd w ciecz na nie więcej jak jeden sążeń i spotęgować ciśnienie powietrza tylko o XU atmosfer. Trudność jednakże leży w tem, że piana nie tak szybko się utworzy, i w tym celu należy puszczać powietrze małymi strumieniami pod ciśnieniem 6 atm. i wyżej, zatem w danym wypadku 5*75 atm. — prawie cały efekt kompresora — zostaje dla eks-ploatacyi całkiem bezużyteczny.

Powietrze ścieśnione, wdmuchane przez małe otwory, przedstawia jakby stałą ścianę, zamykającą otwór w rurze tłokowej. Przeszkodę tę, utworzoną ze zbitych warstw powietrza, musi przezwyciężyć ropa, parta w rurę tłokową ciśnieniem słupa cieczy w otworze wiertniczym, a gęsta sieć prądów powietrznych pod 6 atm. ciśnienia tworzy niemałą przeszkodę, co wyjaśnia nam konieczność zanurzania przyrządu w otwór na znaczną głębokość. Tak powietrze w przyrządzie przeciwdziała swojej własnej pracy, i temu przypisać także wspomnianą pulzacyę i urywane działanie, gdyż obecna forma wykonania przyrządu, mianowicie kompresor w połączeniu ze zbiornikiem pneumatycznym, regulującym przerwy w ciśnieniu, daje sam dla siebie ruch równomierny.

Jeżeli przedstawimy sobie, że słup cieczy w otworze jest w stanie przezwyciężyć opór powietrza, wtedy płyn w rurze będzie znajdował się w ruchu nietylko aż do momentu, w którym nastąpi równowaga pomiędzy ciśnieniem zewnętrznem i oporem, lecz nieco poza ten punkt, skutkiem bezwładności słupa cieczy w ruchu. W końcu

opór przewyższy wielkość ruchu płynu i nastaje przerwa, zanim płyn w otworze nie osiągnie pierwotnej wysokości i tasama gra się powtarza.

Wskutek tego przy rzeczonym przyrządzie cała siła żywa skomprymowanego powietrza nietylko że nie bierze udziału w dźwiganiu płynu, lecz nawet działa jako przeszkoda, i dziewięć dziesiątych siły machiny całkiem bezużytecznie się tracą.

W jednym szybie w Baku, gdzie to pompowanie pneumatyczne znalazło zastosowanie, spotrzebowano 90 sił koni dla dostarczenia 900 m³ powietrza na godzinę. Wypływa stąd, że przy ciśnieniu 6 atm. ta ilość powietrza aż do 75 sił koni zawartej siły żywej idzie nieproduktywnie na marne. Gdyby więc cała siła prądu powietrza została użytą na dźwiganie płynu, tylko 15 sił koni machiny bydyby zużywane do pompowania, czyli tylko V6. Tymczasem pełna siła skomprymowanego powietrza tylko wtedy może być zużytkowaną, gdy powietrze i płyn mają równoległy kierunek, eo jest możliwem przy zastosowaniu injektorów.

Jest niepojętem, dlaczego producenci naftowi w Baku, wydający wielkie sumy na kompresory, machiny', inne akcesorya pneumatycznych urządzeń, pomijają dobrze znany injektor, nadający się więcej do tych celów.

Należy podnieść z naciskiem, że injektor pracuje daleko lepiej śeieśnionem powietrzem, aniżeli parą, choćby' dlatego, że w pierwszym wypadku wszystko w przyrząd wchodzące powietrze wykonuje pracę użyteczną, gdy w drugim wypadku tylko ta część, która jest suchą parą.

Jnjektor nie potrzebuje głębokiego spuszczenia, ponieważ działa także ssąco. Za-pomocą pewny'cb zmian możnaby także wywołać pianę, zatem podnoszenie się płynu w rurze tłocznej i piana wesprą się wzajemnie i zmniejszą bezpośredni wznios dla przyrządu pompującego. W rezultacie ciśnienie pracującego powietrza byłoby odpowiednio mniejsze od obliczonego z całego wzniosu cieczy.

Gdyby zwrócono należną uwagę na injektor, możnaby' po drobnych zmianach w jego konstrukcyi dobywać ropę z daleko mniejsza stratą siły żywej, niż jest to możliwem przy zastosowaniu metody przez p. Nagła opisanej, a całkiem pewnie z mniejszą, niż przy zwykłem czerpaniu, ponieważ mielibyśmy do pomocy energię wznoszenia się piany, dalej odpadłby wysiłek na martwy ciężar przyrządu czerpiącego plus 40 prc. siły na tarcie oraz transmisye.

Gdyby próby wypadły pomyślnie, natenczas producenci zaoszczędziliby sobie wielkie początkowe koszta urządzenia, ponieważ siły potrzebnej dostarczyłyby instalaeye centralne, dostarczając dla wierceń ścieśnionego powietrza za mierną cenę. Wydatki producentów ograniczałyby się wtedy do ułożenia rur, gdyż injektor prawie nic nie kosztuje.

Te są kwestye, poruszone w pracy p. Nagła, i ich możliwe rozwiązanie, z czego przemysł naftowy wiele pożytku mieć może; pomyśleć tylko, że eksploatowany szyb byłby wolny od utrzymywania własnej parodajnej instalacyi, której z początkiem pompowania możnaby użyć do innej pracy, u. p. wiercenia nowych szybów i t. p.

Ta korzyść wystarczy, by zniewolić producentów naftowych do przedsięwzięcia potrzebnych eksperymentów i ich przeprowadzenia.

Co się tyczy trudności konstrukcyjnych injektora w otworze wiertniczym, to sprawa uprościłaby się zapewne bardzo, gdyż szeroka zewnętrzna rura opisanego przez p. Nagła aparatu zostałaby zastąpioną przez wąską rurę o średnicy nie więcej jak 1 do l¹/4 cali dla doprowadzania injektorowi ścieśnionego powietrza.

Przez nieznaczne zmiany w konstrukcyi aparatu możnaby usadowić injektor automatycznie na dole na jego własnej rurze powietrznej wewnątrz rury pompowej, by w razie jego uszkodzenia można go wyciągnąć bez ruszenia rury pompowej, lecz tylko wąskiej, powietrze doprowadzającej rury.

P. Lazareff sądzi, że firma Körting, która wysoce ' udoskonaliła konstrukcyę injektorów, podług powyższych warunków zdoła skonstruować snadnie odpowiednią formę elewatora dla ropy' z szybów.

Niefticmoje Dieło.

Rokowania pomiędzy producentami ropy i rafineryami eksportowemi.

Pomiędzy 7. a 10. z. m. miały we Wiedniu miejsce rokowania pomiędzy Stowar ys/e-niem eksportowem austryackich rafitieryj a galicyjskimi producentami ropy, którzy zjawili się na wezwanie pierwszych. Rozchodziło się o uzyskanie dalszych ilości ropy na eksport od Stowarzyszenia „Ropa“, i oznaczenie najmniejszej ceny za nią.

Jak wiadomo Stowarzyszenie eksportowe zobowiązało się wobec należących do niego rafinery) do wywiezienia za granicę pewnej ilości nafty w ciągu roku. D> tychezas eksportowano około 40% przeznaczonej ilości, co jest wynikiem znacznym wobec późnego terminu rozpoczętej akcyi, jednak pozostało poza żywionem oczekiwaniem. Jeżeli więc w przeciągu pierwszych dwu miesięcy b. r. nie uda się zrealizować dalszych 30% przyjętych zobowiązań, Stowarzyszenie mogłoby się rozwiązać. By eksportowi nadać wogóle lepsze podstawy, koniecznemi są rozmaite urządzenia i inwestycye, jak budowa rezerwoarów zapasowych, zakupno wagonów cysternowych, okrętów i t. d., stąd wyłoniło się pytanie, czy te wielkie iuwestycye ma ponosić Towarzystwo eksportowe, czy też poje-dyńczy członkowie. Ponieważ pierwsza ewentualność zmusiłaby koniecznie do utworzenia osobnego Stowarzyszenia lub przekształcenia na To w. akcyjne, a równocześnie przedsiębiorstwu temu należałoby nadać silne podstawy finansowe, których obecnie nie posiada, zdaje sie więc, iż przeważy drugie zdanie, co po części już się spełnia. I iak firma Dawid Fanto & Sp. przygotowała już własne składy nafty ekspertowej w Hamburgu i Schönpriesen. Gal. Karpackie Tow. i „Schodnica“ mogłyby łatwo postarać się o rezerwoary w Koźlinie nad Odrą. Mianowicie Karpackie Tow. przed około sześciu laty zakupiło fabrykę benzyny, mogącą się przeistoczyć w każdej chwili na rafinerye nafty. Ponieważ „Schodnica“ nabyła część tych akcyj, więc oba największe towarzystwa zaangażowane są w tern przedsiębiorstwie i mogą wspólnie rozwinąć swój eksport.

Konferencye pomiędzy producentami ropy i rafineryami eksportowemi nie doprowadziły na razie do skutku, gdyż producenci oświadczyli, że nie mogą zawierać umów, tyczących się li tylko eksportu, ze względu, że ofiarowana za nią cena jest wprost stratą. Niechże rafinerye połączą się albo w kartel albo porozumieją w inny sposób, któryby zapewnił producentom odbyt ropy także dla potrzeb państwa i regulował ceny, by mieli odszkodowanie w lepszych cenach wewnętrznych za złe ceny eksportowe. Rafinerye eksportowe nie sprzeciwiły się sta-

nowczo tyra słusznym zadaniom, więc kwestya wznowienia rokowań kartelowych znów ożyła. Rafinerye austryackie wysłały rzecznika do .Budapesztu, ażeby pozyskać rafinerów węgierskich dla tego projektu. ’

Ponieważ ci objawili swa przychylność, została ponownie zwołaną konferencya wszystkich wybitnych rafinerów ze współudziałem producentów ropy. Czy konferencye te będą wstępem do nowych rokowań kartelowych i czy obecnie mają więcej widoków powodzenia, nie tak łatwo rozstrzygnąć. Fam zdaje się przynajmniej, że szanse po temu są lepsze, gdyż pro-dukcya ropy zmniejszyła się raz z powodu wielkich pożarów w Borysławiu, oraz silnych, ciągłych mrozów, uniemożliwiających prawidłowy ruch na kopalniach, borysławskich zwłaszcza, powtóre przez dobrowolne lub konieczne zastanowienia wierceń. Ponieważ ostatnie przesilenie ugodziło przeważnie w słabszych finansowo outsiderów, zatem żywioł, stojący głównie na przeszkodzie silnej organizacyi tak producentów jak rafinerów, stracił dużo na znaczeniu. Narazie konferencya z dnia 23. stycznia nie doprowadziła do porozumienia, istniejący komitet orga ni/acyjny został rozwiązany, a rozpatrzeniu sprzecznych żądań co do wymiaru kontyngentu poruczono mężowi zaufania, dyr. Wolinerowi, a na jego wniosek obrano drugiego męża zaufania p. Arpada Csonkę, i ci dwaj panowie mają sprowadzić ugodę pomiędzy rafineryami.

Położenie naszego przemysłu znajduje się więc ciągle w stanie niepewności, która zwiększa się niemało pod wpływem uparcie krążących pogłosek o zamierzonem zagarnięciu galicyjskiego przemysłu naftowego przez wielkie grupy kapitalistów — mówią wyraźnie o Standard Oil Company. Podstawę do tych pogłosek znajdziemy w okoliczności, że specyalnie w Borysławiu powstał wielki popyt za opcyami, cejem kupna k< palń i terenów naftowych. Grupa dro-hobyckich adwokatów oraz pewna firma obca, posiadająca sama kopalnie w Borysławiu, ubiegają się gorliwie o wystawienie opcyj, zwłaszcza u mniejszych przedsiębiorstw. Czy działają oni już z pewnego zlecenia, czy też są to zabiegi spekulacyjne celem następnego zaaranżowania większej operacyi finansowej zagranicą, trudno rozstrzygnąć. Pojawił się także projekt zakupna kopalń wosku ziemnego, nie po pierwszy raz od reorganizacyi tej gałęzi kopalnictwa. I tu ma wchodzić w grę kapitał obcy, angielski. Podobne rokowania już przed dwoma laty daleko były postąpiły, a nic z tego nie wynikło, toteż i na obecną akcyę zapatrujemy się z niedowierzaniem.

W ostatnich dniach miesiąca przybyli do Borysławia 4 eksperci Standard Oil Company, zwiedzali kopalnie tamtejsze w towarzystwie p. Mac Garveya i Sclnrmaya i wyjechali następnie

R. Z.

do Krościenka. Eksperci amerykańscy mieli się bardzo korzystnie o stanie kopalni w Borysła win i o prowadzeniu robót wyrazić. Obecność tych panów tłumacza tern, źe chcieli się naocznie o znaczeniu naszego .przemysłu naftowego przekonać, ażeby ewentualnie ocenić czy i o ile można przydzielić miejsca eksportowi galicyjskiej nafty; rzekomy powód do tego leży w żądaniach Stowarzyszenia eksportowego, które pragnie wejść w układy z Standard Oil Company i braćmi Nobel co do otrzymania pewnego kontyngentu na naftę eksportową w Niemczech. Są jednak zdania, że cel podróży wysłanników amerykańskich może być inny i donioślejszy.

Nadesłane książki.

Przesilenie naftowe, jego przyczyny, skutki i środki zmierzające do uchylenia z ł e g o, referat wygłoszony przez Jana S h o 1-mana na Walnem Zgromadzeniu „Pomocy Wzajemnej“ w dniu 4 stycznia 1903, wydano nakładem Pomocy Wzajemnej w Drohobyczu, cena 50 .halerzy. Z wielkim temperamentem i talentem napisana broszura przewodniczącego „Wzajemnej Pomocy“, które to towarzystwo tern samem w obecnem przesileniu zajęło wybitne stanowisko. Autor porusza w niej dużo kwestyj, żywo obchodzących nasz przemysł naftowy. Są to co prawda kwestye nie nowe i nie nowe są też środki zaradcze proponowane przez autora i nie na wszystko z nich znalazłaby się powszechna zgoda, jakn. p. na regał górniczy. To jednak nie odejmuje wartości pracy, nie dosyć często należy je powtarzać, ażeby się nie tylko sfery zawodowe ale i czynniki miarodajne wr społeczeństwie zżyły z potrzebami przemysłu naftowego i zaczęły liczyć z jego doniosłością- W drugiej części broszury zajmuje się autor materyalnem i społecznem stanowiskiem urzędników pracujących w przemyśle naftowym, kierowników kopalń naftowych, i tych kilka kartek powinno zwrócić uwagę na zupełnie nie odpowiedni los tych głównych pracowników naftowych. Za zakończenie umieszczono 24 rezolucyj przyjętych na Walnem Zgromadzeniu, których treść podaliśmy już w ostatnim numerze Nafty. Naszem zdaniem odpowiedniej by było, gdyby Zgromadzenie ograniczyło się do mniejszej ilości rezolucyj wchodzących w zakres towarzystwa i ich urzeczywistnienia z wielkim naciskiem się domagało, już choćby ze względu na autokrytykę umieszczoną na stronie 22 broszury: Bardzo trafnie scharakteryzowano nas mówiąc, że dużo mówimy a mało robimy, dużo pragniemy a mało chcemy.

Ogólna geologia naftowa. Podstawy do badań terenów naftowych, przez Inż. K landy u sza An. germana, Lwów Nakładem autora 1902. Jest to

znacznie rozszerzone i nowymi rozdziałami zaopatrzone polskie wydanie wyszłej w r. 1900 niemieckiej książki antora p. t. Die allgemeine Naphta-CJeologie. Nie chcąc się powtarzać przypominamy to cośmy już z okazy i tamtego wydania powiedzieli. Uważaliśmy za wielką zasługę autora, że znajomość i study um form tektonicznych pokładów naftowych wprowadził do rzędu umiejętnych środków w poszukiwaniach za ropą. W obecnem połskiem wydaniu uprzystępnił autor lepiej swoją specyalną umiejętność i jeżeliśmy poprzednio podnieśli zarzut braku przystępności, to po przejrzeniu tego nowego polskiego wydania przychodzimy do przekonania, że trudności obcego języka spowodowały pewną niejasność i trudność w dowodzeniach i rozumowaniach autora. W obecnej książce, chociaż na niejedno twierdzenie autora nie możnaby się bez zastrzeżeń pisać, jest większa przejrzystość i jasność wywodów, które bardzo^ na korzyść propagowanej przez autora nauki wychodzą. W przeciwstawieniu do wydania niemieckiego dodał autor dwa nowe rozdziały : „O powstaniu nafty“ na początku i główne zbiorniki naftowe ziemi na końcu. Autor jest zwolennikiem teoryj emanacyjnych tworzenia się ropy i wyraża się o tern w sposób następujący : Prawie wszystkie góry naftowe na ziemi przemawiałyby za powstaniem nafty z gazów ziemskich, a nie z organizmów żyjących, chociaż i z tych mogą stosunkowo nieznaczne ilości powstawać. Te zapatrywania tłumaczą nam w związku z tworzeniem się deformacyj warstw, czy to skorupy pierwotnej czy też kompleksów osadowych, zapatrywania autora na doniosłość defor-macyj wszelkiego rodzaju na zbiorniki ropne. Tę część poglądów znajdujemy właśnie w nowym rozdziale ,,Główne zbiorniki naftowe ziemi“, wykazującym jak cala książka bardzo dużo oryginalnych i zajmujących ustępów.

Kilka słów o nafcie w Wójczy. Napisał Rudolf Zuber, odbitka z Kosmosu 1902. Autor występuje polemicznie przeciw zapatrywaniu prof. Szajnochy, wyrażonymi w rozprawie p. t. „O pochodzeniu oleju skalnego z Wójczy w Królestwie Połskiem“, jakoby tamtejsze wy stępy wanie nafty nie pochodziło ani z miocenu solonośnego jemu towarzyszącego, ani z epoki kredowej, występującej w najbliższem sąsiedztwie — tylko pochodzić może z karpackich łupków menilitowych, któreby od brzegu karpackiego pod Tarnowem gdzieś aż po Wisłę pod pokrywą utworów młodszych sięgały. Prof. Zuber jest zdania podobnie jak Kon-kiewicz i Michalski, że nafta we Wójczy należy terytoryalnie i genetycznie do małej i płytkiej zatoki iłu solnego, zamkniętej od północy i południa przez wały kredowe, które z Karpatami nie mają najmniejszego związku.

Rzekomy nummulit z Dory, napisał Rudolf Z u b e r, odbitka z Kosmosu 1902. Znaleziona przez pp. prof. Maryana i Jarosława Łomnickich w Dorze roku zeszłego skamielina została uznaną przez

szkoda na 70.000

11

prof. Szajnochę za nummulit. Prof. Zuber identyfikuje ją jednak z Orbitołina lenticularis. Na podstawie tej charakterystyki oraz znachodzenia licznych i dużych inoceramów w piaskowcu jam-nenskim dochodzi do następującego wniosku :

„Wobec odkryć tych i dawniejszych okazuje się obecnie już nie jako domysł prawdopodobny, lecz jako zupełny pewnik, że piaskowiec jamnenski obejmuje całą górną kredę, warstwy inoceramowe górne z orbitolinami reprezentują na pewne piętro aptien, lub prawdopodobnie gault w obszerniejszem znaczeniu (aptien i ałbien), a leżące pod niemi warstwy inoceramowe dolne (dawniej ropianieckie) muszą reprezentować całą głębszą kredę, czyli neokom w obszerniej szem znaczeniu“.

KROMKA.

Szkody ostatniego pożaru w Borysławiu. Wszystkie razem wzięte straty, spowodowane dużym pożarem przedstawiają się ogółem, według sprawozdania urzędowego, następująco:

Szybów wiertniczych 33, zbiorników ropnych 57, pomp 11, mag-azynów 9, gazometrów 6, warstatów 4, kancelaryj 3, kotłowni 14, stajnia 1. stodoła 1, obróg ze sianem 1, domów mieszkalnych 22. Ogólna szkoda wynosi 1,675.500 koron ubezpieczona na 364.000 k. zaś 1,311.500 nieubezpie-czone.

W szczególności ponieśli straty:

Duczyński 1 wieża szybowa, 1 zbiornik ropny, 1 kotłownia -— szkoda na 10.000 kor. nie-ubezpieczona ; Singe i Spółka 3 szyby, 10 zbiorników ropnych, 1 pompa, 1 magazyn, 2 warsztaty, 1 kancelarya, 3 kotłownie — szkoda na 200.000 k. nieubezpieczona ; Perkins i Sp. 5 szybów, 7 zbiorników ropnych, 1 magazyn, 4 kotłownie — szkoda na 500.000 kor., ubezpiecz, w Tow. Feniks na 200.000 k. ; akc. Tow. karpackie 5 szybów, 3 zbiorniki ropne, 1 pompa, 3 gazometry, 1 kotłownia — szkoda na 100.000 k., ubezp. w ogólnem węg. Tow. asek. na 40.000 k. ; Perutz, Mikucki i Sp. 4 szyby, 9 zbiorników ropnych, 5 pomp, 1 kancelarya, 1 kotłownia, szkoda na 100,000 k. ubęzp. w krak. Tow. ubezp.; Wolski i Sp. 2 szyby, 3 zbiorniki ropne, 1 pompa, 1 warsztat, jedna kotłownia — szkoda na 14.000 kor., ubezp. na 10.000 kor. w krak. Tow. ubezp. ; akc. Tow. naftowe 1 szyb — szkoda na 9.000 k. ubezp. w ogóln. węg. Tow. asek; Mią-czyński, Płocki i Sp. 2 szyby, 4 zbiorniki ropne,

1    magazyn, 2 gazometry, 1 kotłownia — szkoda na 40.000 k., ubezp. w krak. Tow. asek.; ,.Etna“ Nr. 1 i 2 — 2 szyby, 5 zbiorników ropnych, 1 pompa, 1 magazyn, szkoda na 60.000 k., ubezp. w Tow. Reunion na 20.000 k.; Sroczyński, Fibich i Sp.

2    szyby, 3 zbiorniki ropne, 1 pompa, 1 magazyn.

1 gazometr, 1 kanc., 1 kotł. k., ubezp. w krak. Tow. ubezp. na 50.000 kor. ; Łaszcz i Sp. 2 szyby, 3 zbiorniki ropne, 1 pompa — szkoda na 18.000 k.. ubezp, w krak. Tow. ubezp. ; Towarzystwo naftowe we Lwowie 3 szyby, 6 zbiorn, 1 warsztat —- szkoda na 100,000 k. nieubezp. ; Wolski, Bogusz i Sp. 1 szyb, 3 zbiorniki, 1 kotłownia — szkoda wynosi 10.000 k., ubezp. w krak-Tow. ubezp. ; Tow. dla handlu i przemysłu we Lwowie 4 magazyny — szkoda 400.000 k. ubezp. w krak. Tow.

Ogłoszenie-

„Pomoc Wzajemna“ Towarzystwo urzędników pracujących w przemyśle naftowym wzywa strony interesowane, aby w kwestyach angażowania urzędników i robotników dla wykonywania wierceń systemami: kanadyjskim, linowym, płóczkowym, „Rapid“ i „Raky“, dyamentowym i luźnospadowym za granicami Galicyi i Monarchii, w Alzacyi, Hannowerze,

. Belgii, Prancyi, Rumunii, Kaukazie, Baku, Persy i, Indyaeh (Sumatra, Jawa), Algierze, Pensylwanii, Texas, Indyanie, Ohio, Brazylii i Argentynie, zwracały się o pośrednictwo pod adresem: „Pomoc Wzajemna“ — Schod-nica.

Ogłoszenie.

Wobec 50% zniżki taryf przewozowych dla ropy i dalszych spodziewanych ulg w tym kierunku stała się kwestya rozpowszechnienia ropy jako materyału opałowego w kraju ogromnie aktualną.

W myśl uchwały, powziętej na Walnem Zgromadzeniu w dniu 4. stycznia 1903 w Drohobyczu, przyjęło Towarzystwo „Pomoc Wzajemna“ na siebie rolę pośrednika we wszystkich kwestyach, tyczących opalania ropą gorzelń, browarów, cegielń, wapniarek, hut szklan-nych i wszelkiego rodzaju innych fabryk w kraju.

Udzielać będziemy wyjaśnień w kwestyach technicznej natury i taryfowych, pośredniczyć w zaprowadzaniu potrzebnych urządzeń, dostarczać kosztorysów, przyjmować opalanie kotłów w akord i udzielać wszelkich wskazówek w zakres opalania ropą wchodzących.

Niebawem ukaże się naszym nakładem wydana broszura, traktująca wyczerpująco

kwestyę użycia ropy jako materyału opałowego ze stanowiska technicznego i ekonomicznego.

Koks!

W zleceniach prosimy wymieniać :

1. Najbliższą stacyę kolejową. 2. Odległość danej miejscowości od najbliższej sta-cyi kolejowej. 3. Miejscowe ceny drzewa twardego i miękkiego, ewentualnie używanej do opalania słomy. 4. System i wiek w użyciu będących] lokomobil lub kotłów parowych. 5. Czy fabryka posiada kocioł rezerwowy P Listy i telegramy adresować należy : „Pomoc Wzajemna“ — Schodnica.

•N

s:

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

fKoûs

mm

aa

aa

CS

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Cena obecna — aż do odwołania

Koks do

Ul

podstawy do badań terenów naft.

przez inż. Klaudyusza Angermana.

Cena 6 koron.

Do nabycia w księgarniach lwowskich.

— K. 33© —

za 10.000 kg. loco Lwów dworzec.

opał n!

1—10

»I

83g§S§§§§IIIS§3§3§3§§§»    !

isaÿ&aÉfta&iÉi&âi&É&AAÉÉâAÉAAftftAâÉ

BIURO

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzny I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul Kościuszki 7.

/

)

«

>

/

\

>

V

/

•«;

!

\

"

/

y

.

I

4

«

/

--

.y’

i

\

t

-\ .

/

y

• • \ ■

/

f

\

\

;

*

r.

*

«

y

V

5.

\

%

v

I

\

-

r

\

/

\

-N

ï

-

ï

f

'

X

\

V

■

I

/

J

/

e

>

..

'i

.

».

/

/

' ¹

s

* •

.

-Aj

■i

»?

Biblioteka

G Ł Ö W N A

F#i

.-> -S*Sai

2337

V »,

>*58

A KA D EM I I

GORNICZO

HUTNICZE3

mh

JIC

»j

r*

ri

U|

Vus'&r, £

Sasi

fr.

Nj-foJo 3/) b Qüj

I»

31

i.-i

-if Âf‘

■K

kVj

3SS

C-¹

P* •

k«i

Aj

isss

1;>-,

•»

U"

•#

..

rłj

k*W

iSî

%\

P: «

■v

«B»

r»*‘

î*2

(V

m^r

ü&

.à

Lfj

SfefC'^lS

fei?

gÉÜLlIâi

r/*

Î'-Ç

i*

Æ*

egg

Sa

>• T- «P

fi

Cfc:.

r..'j

àL.0

B{

Ki

S-.

y-t

ijj

iŁato

JF

s*

rr £*•

PS

ST*

sa

SLtë&i I ÉH

as

5?

y s

PV

atl-

• V;'

-5»

PR

y;

!*■«

Ât

X, H/

rafa

•a

yi

L*i

dt

ï&

,t

fri

ait

Lv

'»j

51

■3T-J

** V ^

, s

:,*Vvî<;

V f

art

R».*¹

»v

//A

"j

[Ą

J»-

3&r--

y^r.

€ ‘

Ji

•;|

$2

’i

PC

fï

«X

SNii

31

**• \*

£t4.

>•*?

F*

a;

^Er

n]

fr M

yl

r,;

i|*SK

Via

⁽%-⁴

l»J

.1

5a

ira

,*■

m??-

; #*s»i

k: