NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZ1ECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 11.

Kronika.

Standard Oil Company a nafta rosyjska. — Przemysł naftowy i woskowy. Szkic historyczny na 50-letni jubileusz. (Ciąg dalszy). — Czy pogłoska o wyczerpaniu amerykańskich pól naftowych jest prawdziwą? przez R. Z. — Dodatkowe warunki dla ubezpieczeń przedsiębiorstw naftowych w Borysławiu i okolicy. — Towarzystwo „Pomoc wzajemna“ urzędników pracujących w przenryśle naftowym. — Podwryższenie taryf kolejowych dla nafty. — Korespondencya z Pogwizdowa. — Nadesłane

książki.

Standard Oil Company a nafta rosyjska.

Podczas gdy nasi eksporterzy obradują o najkorzystniejszych warunkach zbytu nafty austryackiej do Niemiec i nawet w zasadzie nie mogą jeszcze przyjść do porozumienia, czy mają sprzedawać produkt samodzielnie, ozy za pośrednictwem niemieckiej grupy bankowej, lub Standard Oil Company, dokonywa się w zaopatrywaniu rynku światowego przewrót, który może wpłynąć na rozwój europejskiego przemysłu naftowego.

Jest faktem, że Standard Oil Company liczy się z notorycznem zmiejszaniem się eksportu amerykańskiego produktu, eksport ten bowiem wynosił w roku 1901 — 807 milionów galon, 1902 — 766 milionów, a bieżący rok wykazuje dalsze umniejszenie, gdyż w pierwszych 9 miesiącach wywieziono z Ameryki tylko 498 milionów, to znaczy 78 milionów mniej, niż w takimsamym okresie 1902 roku. Jeżeli zapotrzebowanie roku 1901 przyjmiemy jako normalne (w ostatnich latach daje się skonstatować raczej ubytek niż przybytek konsnmcyi), wyciągniemy wniosek, że Standard miał już w przeszłym roku minus 50 milionów a w bieżącym 205 milionów galon (przyjąwszy taki sam stosunek dla całego roku) w swoim bilansie eksportowym, wynikającym z produk-cyi Stanów Zjednoczonych, nad którą panuje prawie wszechwładnie. Te 205 mil. galon reprezentują około 7 i pół mil. metr, cent. nafty, ilość w każdym razie zbyt wysoką, aby nie czynić wszelkich wysiłków celem u-zupełnienia tego braku i utrzymania się w posiadaniu światowych rynków naftowych.

Jak wytłumaczyć sobie jednakże, iż mimo tak nadzwyczajnego ubytku w eksporcie Standard trust dotychczas nie brał do pomocy produkeyi europejskiej, i rosyjskiej, a także inne centra produkcyjne nie wykazują wyższych cyfr eksportu w podobnym stosunku, gdyż nadwyżka eksportu z Rosyi, Austryi i Rumunii w bieżącym rnku nie wyrównuje ubytku eksportu amerykańskiego. Polega to w tern, że właściwe państwa knlturne, które dawniej były głównymi odbiorcami nafty, z powodu konku-rencyi gazu i elektryczności konsumują obecnie raczej mniej niż więcej nafty, jakoteż w tern, że rynki wschodnio azyatyckie, spo-trzebujące bardzo wielką ilość produktu coraz więcej zaspakajają zapotrzebowanie pro-dukcyą Jawy, Sumatry, Borneo i Japonii, a także i Kalifornii, a więc także przez Stan-

dard, tylko cyfry eksportowe z wybrzeża Pacyfiku nie są objęte wykazami z najważniejszych portów naftowych : Nowy York i Filadelfia.

cają takowe narazie do swych dawnych właścicieli- pachciarzy, a wszystko wskazuje na to, że teraz wystąpią w przemyśle rosyjskim dwaj nowi kompetenei: Standard Oil Co. i niemiecka grupa finansowa pod przewodnictwem Banku niemieckiego i Braci Bleieh-roeder.

Nie dziwi nas ten zwrot spraw, bo już zasystowanie licytacyi bogatych pól naftowych w Bibi-Ejbat z dnia 2 lipca nastąpiło nie tyle dlatego, że nabywcami byli kapitaliści zagraniczni, jak dlatego, że specyalnie Towarzystwo kaspijsko-czarnomorskie (Rot-szyld) nabyło najlepsze parcele. W Rosyi bowiem panuje obecnie prąd nieprzychylny żydowskim interesom ekonomicznym a wskutek tego rząd szuka u innej grupy kapitalistów przeciwwagi dla grupy Rotszyldów, a taką przeciwwagą ma być Standard Oil Co., od której się spodziewają, że uporządkuje zawikłane stosunki produkcyi półwyspu

Jeżeli więc Amerykanie nie potrzebują oglądaó sie za wyrównaniem 7 i pół milionów metr. cent., to w każdym razie za bardzo znaczną ilością, która w przyszłości jeszcze wzrośnie, o ile nie zmieni sią charakter amerykańskiej produkcyi.

ftowy zarówno ilościowo i jakościowo.

Mniej jest jasnem łączenie niemieckich banków ze Standardem, czyż może miałaby ta pogłoska być prawdziwą, że niemieckie instytucye finansowe : Bank niemiecki i Tow. dyskontowe idą z Standardem pod rękę w europejskich interesach naftowych? Jesteśmy przyzwyczajeni w walce o monopol na tak rozliczne niespodzianki, że i taka nie byłaby nadzwyczajnością.

Dla nas jednak najważniejszym jest ten wzgląd, że wystąpienie Standard trustu w rosyjskim przemyśle naftowym oznacza ciężki cios dla galicyjskiego oraz rumuńskiego przemysłu naftowego.

Amerykanie znają się dobrze na inte-resaóh, aby nie patrzeć w przyszłość. Widzieliśmy, że rozchodzi się już teraz o wysokie cyfry, w każdym razie takie, które w obecnej chwili przewyższają sprawność produkcyi galicyjskiej i rumuńskiej, razem wziętych, jest więc prawie samo przez się zrozumiałem, że plany Amerykanów musiały skierować się ku Rosy i. Tylko Rosya rozporządza tern bogactwem naturalnem, które przy racyonałnej gospodarce może stworzyć przemysł, równy amerykańskiemu, także pod Apszeron i podniesie rosyjski przemysł na-względem ekonomicznym. Tę okoliczność zaś Amerykanie nietylko od razu pojęli, lecz zamierzają wyzyskać ją dla swoich celów, a w tem leży niebezpieczeństwo, specyalnie dla nasz< go przemysłu naftowego, na które uważamy sobie za obowiązek zwrócić uwagę.

Amerykanie kupili 200.000 toń rosyjskiej nafty ua własny rachunek i przygotowują się zdarzenia, które bardzo łatwo mogą skończyć się na mniej lub więcej bez-pośredniem zaangażowaniu Standard Gil Company w rosyjskim przemyśle naftowym.

R. Z.

Przemysł naftowy i woskowy.

Szkic historyczny na 50-letni jubileusz.

(Ciąg dalszy.)

Chcąc użyć nafty do palenia w lampach, bierze się najlepiej cztery do pięciu cali wysoką flaszeczkę i wsuwa do niej rurkę, przez którą został przeciągnięty knot. Im knot jest krótszy i słabszy, tem jaśniej świeci i mniej dymi nafta; jeżeli jeden i ten sam

Te wiadomości sprawdzają się tymczasem. Oficyalny organ rosyjskiego ministerstwa skarbu „Torgowo — promyszliennaja Gazeta“ donosi w jednym z ostatnich numerów, że firma Gulbenkian z Londynu zakupiła dla Standardu wielkie partye nafty rosyjskiej, z przeznaczeniem do Anglii i dalekiego Wschodu, i że dalsze zakupna są w toku. Londyński „Petroleum Review“ publikuje obszerne exposé o rosyjskim przemyśle naftowym, wypracowane celem wciągnięcia Standardu w ten przemysł, a belgijska „l'Anvers Bourse“ z 6 listopada przynosi z Petersburga wiadomość, że Rotszyldowie nie zdołali utrzymać się przy nowonabytyeh terenach na Bibi-Ejbat, wskutek czego wra

ciągania wszelkich tłustości, nawet smarowidła

wozowego z materyj wełnianych bez najmniejszego uszkodzenia lub zmiany koloru,

cych.

knot składający sie z 10-ciu nitek rozdzie-

J i. J    c

limy do pięciu cienkich flaszeczek, otrzymamy więcej światła a mniej dymu, jakgdy-byśmy zapalili w grubszej flaszeczce cały knot razem. Przy odpowiedniem urządzeniu może się lampa, nie potrzebując jej wcale czyście, 24 godziny palie; lampa bez knotu (przy której jednak trzeba być bardzo uważnym z powodu, że nafta czasem sama przez wierzch się sączy, aby lampa od palącej się wypływającej nafty nie została lozlutowaną, czemu atoli można zapobiedz, powlekając rurkę kitem, składającym się z piłowin żelaznych, siarki, wapna, masikotu i cokolwiek salmia-ku) jest podobną do ognia westaIskiego, dającego się utrzymać przez samo dolewanie nafty.

Nafta jest znakomitym środkiem do wyi daje się może, jeżeli nie z większym to przynajmniej z takim samym skutkiem zastosować w fabrykach sukna i przędzalniach wełny, jak angielska ziemia walkerska, nawet sadza jej jest jeszcze użyteczną, gdyż daje śliczne czernidło, do chińskich tuszy bardzo podobne. Odznacza się ona oprócz tego własnościami łagodnego balzamu, za pomocą którego wyleczyłem bardzo niebezpieczne rany, pochodzące od cięć siekiery, i poparzenia lub raczej popieczenia się.

Na tem miejscu muszę jeszcze wspomnieć o zjawisku, które może zasługuje na to, aby fizycy swa uwagę nań zwrócili. Jak wiadomo, zasadza się każde spalenie i oddecha-nie na rozkładzie (?) powietrza atmosferycznego, z którego tlen zostaje zabsorbowany, przez jemu pokrewny węgiel przyciągany i w końcu w postaci kwasu węglowego i gazu mefitycznego wydalony. Nieda się zaprzeczyć, że w miejscach, gdzie światło palić się niechce, jest brak tlenu, że przez oddychanie i palenie staje się ten brak coraz większy, a na ostatek tak wielki, że żadne spalanie i oddychauie na takiem miejscu odbywać się nie może, a mimo to ma reguła ta od czasów Pristley’a i Lavosier’a za powszechną i ogólną uznawana, wyjątek. W dalszych robotach w c. k. salinach w Łącku

stał się w pewnej okolicy przewiew tak słaby, że świece łojowe, których w kopalniach używano, dalej palić się nie chciały. Gdy spróbowano oświecić tę przestrzeń naftą, okazało się, że takowa tara, gdzie łój palić się nie chciał, bardzo dobrze płonęła i że robotnicy byli wstanie bez trudności dalej pracować. Ze względu na to, że przy tem stosunki przewiewu pozostały niezmiennie takie same, jak przedtem, zachodzi pytanie, skąd mogła nafta, paląc się bezsprzecznie prędzej i potrzebując w tym samym czasie więcej tlenu jak łój — takowy otrzymać, i dlaczego robotnicy, mimo tego, że sami część tlenu pochłaniali i że oprócz kwasu węglowego, którego ilość ciągle wzrastała, napełniał jeszcze kopalnię dym naftowy (który, jeżeli nie postępuje się w wyż podany sposób — co w kopalni nie łatwo idzie — jest dosyć silny) przecież żadnych uciążliwości w oddychaniu nie odczuli*).

Dopóki kopalnie w Truskawcu oświetlano za pomocą oleju lnianego, miano przy bardzo małej liczbie podziemnych robotników prawie nieprzerwanie jednego lub dwóch chorych, od czasu jednak, gdy zaprowadzono w kopalniach oświetlenie naftowe, nie wydarzył się w ciągu szesnastu miesięcy wzgl. aż do wyczerpania szybu ani jeden wypadek zachorowania. Pan baron Port ner, pułkownik pułku piechoty Bellegarde, używał światła naftowego podczas 8-miu miesięcy, aż do odejścia pułku z Sambora do Włoch, w sztokhauzie pułkowym, z tym samym dobrym skutkiem, gdyż podczas tego czasu nie miał ani jednego chorego, podczas gdy przedtem musiano po czterech, pięciu aż do ośmiu ludzi posyłać do szpitala. Zestawiając te trzy fakty, które wydarzyły się w równych odstępach czasu roku 1816 i 1817, nie można wątpić, że wspomniane zjawiska i rezultaty należy przypisać oddziaływaniu nafty, która w sposób nam dotychczas nie

*) Tutaj puszcza się Hecker na pole fanta-zyi. Na owe czasy to zrozumiale; dzisiaj jednak możemy sobie to w ten sposó b tłumaczyć, że przy paleniu się łoju, zwłaszcza przy niedostatku powietrza, tworzy się dużo par akroleiny, w wysokim stopniu duszących i oddychanie utrudniają-

(Uwagn Rud.)

W stanie surowym sięga użycie ropy cło celów oświetlenia czasów starożytnych, o ozem znajdujemy wzmianki u Dioskori-

Włoski olej z Amiano używano także

Ponieważ i w Ameryce pierwsze próby destylacyi przeprowadził w celach laboratoryjnych prof. Benjamin Silliman

znany wpływa na zdrowie, a w sposób najkorzystniejszy na oddychanie, nafta bowiem daje nam nietylko światło, lecz na równi z wszystko ozywiającem słońcem także życie, wskutek tego jest w wysokim stopniu przydatną do oświetlania szpitali i domów karnych i może byó także z korzyścią użytą w szpitalach epidemicznych.

Słobocla rungurslca, 8 listopada 1819.

Hecker w odnośnem miejscu powyższego artykułu zauważa, że ilość 350 centnarów nafty, której dostawienia żądał magistrat praski, przechodziła siły gwarectwa truskawieckiego. Wiadomość tę uzupełnia st. radca górn. p. Henryk Walter wyciągami z galicyjskiego c. k, archiwum górniczego, że gwarectwo truskawieckie zawarło z praskim magistratem umowę dostawienia temuż 160 wied. oentn. nafty. Transport przybył jednak na miejsce wskutek wielkich śniegów dopiero na wiosnę i magistrat nie przyjął go. Z tego wyniknął proces, który skończył się skazaniem Heckera na 5.000 złr. w. a. odszkodowania, i zadał tern cios śmiertelny młodemu przemysłowi.*)

Faktycznie stosowano jednak destylowaną ropę t. j. naftę do oświetlania lamp w latach 1816—1817 w okolicy Drohobycza, na kopalniach w Truskawcu i w „sztokhau-zie“ pułku piechoty w Samborze. Temsamem mamy dowód stosowania destylatu z ropy do oświetlania w lampach po pierwszy raz wo-góle.

desa *) i Pliniusza **), którzy opowiadają o sycylijskim oleju z okolic Agrigentum (dzisiejsze Girgenti), używanym do palenia w lampach.

później^ według E. St. John Fairmana już w roku 1802 do oświetlania ulic Genuy. W takich wypadkach umożliwia czysty charakter surowca zastosowanie do oświetlenia.

Istnieje wprawdzie wiadomość, podana przez uczonego Jana Lerche, który w roku 1735 zwiedził morze kaspijskie, że ropa na Kaukazie nie pali się w stanie surowym, lecz po odpędzeniu staje się jasną jak spirytus i bardzo łatwo zapalną, lecz z tego nie można wnioskować o celowej przeróbce ropy na naftę. Zaś uwierzytelnione początki destylacyi nafty na Kaukazie datują się dopiero z roku 1823, jak to wynika z przechowanego dokumentu w archiwum gubernialnem kaukazkiem z r. 1846, w którym bracia Dubiuin, poddani hrabiny Pau^, ubiegają się o nagrodę za wprowadzenie i rozpowszechnienie destylacyi nafty na Kaukazie, powołując się na założoną przez nich destylarnię w Mosdok w r. 1823.

) dopiero

w r. 1833, tedy pierwszeństwo destylowania ropy i stosowania jej produktów do oświetlenia należy się Galicyi, a Józef Hecker*****) jest jej pionierem.

Początki tego przemysłu zmarniały jednakże doszczętnie i powstają na nowo po drugi raz dopiero około połowy XIX. stule-

*) Dioskorides, De materia medica, V.

) Plinius, Kist. nat.

) H. Höfer, Das Erdöl und seine Yer-

wandten, str. 19.

****) American Jour. Scientif. XXIII., str. 101. *) Józef Hecker urodził się w Pradze, był

•■i-:-::*

*) Magistrat m. Pragi udzielił mi na moją prośbę wyciągu archiwalnego, który wprawdzie potwierdza próbne oświetlanie ulic naftą w latach c. k. urzędnikiem salin w Truskawcu, Kosowie, 1816 i 1817. lecz zaprzecza, jakoby zawartym zo- Modryczu i Stebniku. Współczesne źródła świadczą, stał układ wymieniony, motywując to ujemnemi    że był to górnik czynny i inteligentny. Powstanie

stronami oświetlenia naftowego, jak łatwą zapal-    wielu kopalń galicyjskich związane jest z jego

nością i parowaniem; zresztą latarnie uliczne, obli- ! nazwiskiem. Wywiercił on węgiel brunatny w Ko-ćzone na olej lniany, okazały się dla nafty nieod-    sowie, Howosielicy i Muszynie, ropę w Truskawcu

powiedniemi. Wszystkie przytoczone niedomagania    (Lipkach), przyczem odkryto obfite wody mine-

są bardzo naturalnym wynikiem okoliczności, że j raine, tworzące jeszcze dzisiaj podstawę zdrojów świetliwo Heckera nie było wcale uwolnione od    truskawieckich. Jeden chodnik podziemny w Tru-

lotnych składników (benzyny).    skawcu nosił nazwę linii Heckera.

-i

/ / U/

cia, gdy przemysł olejów mineralnych (z węgli j cano juz powszechny szpital lwowski naftą, i łupków bitumicznych ) przygotował im sku- j* wyrabianą przez Łukasiewicza wespół z jego jtecznie drogę. Ten drugi początek, to jakoby, kolegą Zehem, prawdopodobnie zapomoeą odrodzenie, związane jest ściśle z nazwiskiem środków laboratoryjnych. Według wiarygod-Ignacego Łukasiewicza, który słusznie nych opowiadań współczesnych i przyjaciół uchodzi za twórcę galicyjskiego przemysłu bowiem Łukasiewicz podjął problem desty-naftowego. Ponieważ zaś przed nim nie istniał nigdzie jeszcze przemysł naftowy (dobywanie i przeróbka ropy w Ameryce zaczęła się później), musimy uwaźaó Ign. Łukasiewicza za twórcę tego przemysłu wogóle, co postaramy się udowodnić zestawieniem najważniejszych dat.

Działalność Łukasiewicza rozpoczyna mineralogiem, się rokiem 1853, tymczasem urodziny amerykańskiego przemysłu przypadają na r. 1859, gdy C. L. Drakę otrzymał na swojej farmie koło Titusville pierwsze źródło naftowe.

Nawet Benjamin Sillimau, który samego siebie nazywa twórcą amerykańskiego przemysłu naftowego i twierdzi, że pierwszy zwrócił na naftę uwagę, jako na świetliwo, i że skonstruował pierwszą lampę naftową, podaje rok 1855 dla swoich wynalazków.

Kopę amerykańską badał na kontynencie po raz pierwszy dr. Ziurek w Berlinie w czerwcu 1862, chociaż w Anglii była znaną bezwątpienia rok lub dwa przedtem.

Rychlej jednak znano w Europie, specyalnie w Anglii, wschodnio-indyjską ropę pod nazwą „Rangoonter" i przetwarzano, prawdopodobnie jeszcze przed r. 1857, bo w zimie tego roku wystawiono ją na sprzedaż w Kolonii,*)

lacyi w roku 1853 jako prowizor apteki powszechnego szpitala, gdy na spółkę z kolegą Zehem nabył na licytacyi odpadki fabryka-cyi asfaltu w salinie kosowskiej. Impuls do tego zawdzięcza swojemu byłemu nauczycielowi Zeuschnerowi, który był profesorem uniwersytetu jagiellońskiego i zasłużonym

W roku 1858 wygłoszono w królewskim instytucie w Londynie odczyt**) o produktach przeróbki ropy z Birmy (Indye za-gangesowe).

W roku 1857 ogłosił Karol Müller badania ropy galicyjskiej i siedmiogrodzkiej, przedtem zaś Paweł Wagemann badał galicyjski ił naftowy.

To wszystko są późniejsze daty, jak rok 1853, w którym Łukasiewicz zaczął destylować ropę.***) W tym samym roku oświe-

Większe rozmiary przybrała przeróbka ropy, gdy wszedł na widownię Abraham Schreiner, kupiec z Drohobycza, który z jednej strony zapoznał Łukasiewicza z licznem występywaniem ropy koło Borysławia, a z drugiej strony otrzymał od Łukasiewicza raeyo-nalne wskazówki, jak obchodzić się z surowcem. Schreiner przyniósł Łukasiewiczowi żółty kondensat, który dał się zebrać na wewnętrznej stronie pokrywy, jakiemi wtedy w okolicy Drohobycza kryto kotły dla zgęsz-czenia ropy celem wyrobu gęściejszych smarowideł. Charakterystycznem jest, że Schreiner chciał z ropy otrzymywać spirytus z wszel-kiemi jego własnościami. To zetknięcie się ruchliwego światka kupców drohobyckich z Łukasiewiczem dało impuls do intenzyw-nych poszukiwań za ropą w Borysławiu, gdzie na czele kilku mniejszych przedsiębiorców stanął Robert Doms, przemysłowiec ze Lwowa, i prowadził poszukiwania na większą skalę. Robert Doms zaznaczył się nietylko w kopalnictwie naftowem koło Drohobycza, lecz powołał także do życia kopalnictwo wosku ziemnego i w roku 1854 wziął patent na oświetlanie destylatem oleju skal-

nego.

W tymsamym roku 1853 już wymieniony Schreiner wespół z Lejbą Stiermanem

*) Dinglers Polytechn. Journal 147, str. 374. **) Cosmos, t. XII , str. 513.

***) Dr. Grintł w rozprawie „Gralizisches Petroleum i t. d.“ Wiedeń 1873, a za nim inni. podają datę 1848 r., i opowiadają o dwóch handla-

rzach żydach, którzy przyszli do apteki Mikolasza z flaszką olejem skalnym napełnioną, prosząc obu prowizorów Łukasiewicza i Zecha o zbadanie tegoż. Łukasiewicz szczególnie zajął się tą sprawą, poddał olej raflnacyi i destylacyi, i puścił w handel jako oleum petrae. Zresztą w późniejszej rozprawie dr. Grintł decyduje się na rok 1852.

Niby dużo mówiące, ale właściwie niczego nie dowodzące uwagi dorzuca do po-

rzucili na targ wiedeński 100 metr. centnarów nafty, w następnym roKu 150 m. c.

W roku 1856 założyli także w zachodniej części kraju kolo Nowego Sącza bracia Zielińscy rafineryę, kierownictwo której objął Łukasiewicz, by w r. 1859 sam v wybudować rafineryę koło Jasła i pokrywać całe zapotrzebowanie nafty kolei Północnej.

Z początków przemysłu naftowego wymienić jeszcze wypada dwu przyjaciół i to-/ warzyszy Łukasiewicza, Tytusa Trzecieskiego i Karola Klobassę, którzy wspólnemi siłami po pożarze rafineryi jasielskiej założyli nową V w Polance i powołali do życia kopalnie nafty w Bóbrce.

Kolej Północna była pierwszym a natenczas jedynym odbiorcą nafty galicyjskiej. Mianowicie Łukasiewicz zwrócił uwagę ówczesnego zarządu materyałów tej kolei na naftę i skonstruowaną przez niego lampę.

(Dok. nast.)

Czy pogłoska o wyczerpaniu amerykańskich pól naftowych jest prawdziwą?

W ostatnim czasie piszą dużo o nie-dalekiem wyczerpaniu starych pól naftowych w Ameryce, a łatwo zrozumieć, że sprawa ta interesuje bardzo koła, mające styczność z przemysłem naftowym. W tej materyi zabrał głos także dr. Dawid Day, szef oddziału naftowego w departamencie geologicznym (Geolcgical Survey) w Waszyngtonie. Mimo, że spodziewaćby się należało z tak kompetentnej strony więcej rzeczowego traktowania poruszonego tematu, dajemy jego poglądy, a na końcu dołączymy kilka uwag od siebie.

Dr. Day naturalnie nie zgadza się z pesymistycznymi poglądami na przyszłość amerykańskiego przemysłu naftowego i stara się przeprowadzić dowód, że obecnie produkcya jest większą, niż kiedykolwiek, nie może tylko podołać niestosunkowo wielkiemu zapotrzebowaniu. Autor spodziewa się nie mało od niezupełnie jeszcze rozwiniętych pól naftowych w Texas, także pokłady naftowe w Stanach Kansas, Indiana, Wyoming i Colorado są zdolne wyrównać ubytek produkcyi na

wschodzie, zaś Alaska zdaniem jego przedstawia obszar naftowy, dorównujący może pensylwańskiemu. Dr. Day spodziewa się także, iż odkryte zostaną nowe pola naftowe w południowo-zachodniej stronie Pensylwanii, w Zachodniej Wirginii, Ohio, które snadnie wyrównają braki, z opuszczenia dawnych terenów powstałe.

Produkcya i przeróbka ropy jest obecnie najbardziej zajmującym przemysłem w Stanach Zjednoczonych, więcej niż kopalnictwo węgla kamiennego. Ostatni jest tylko materyałem opałowym, natomiast produkty naftowe znajdują zastosowanie w licznych gałęziach przemysłu, a dla niejednej z nich jest kwestyą bytu, aby dostarczano naftę tanio i w wielkiej ilości. Produkcya naftowa w ostatnich kilku latach obfituje więcej niż kiedykolwiek w sensacyjne zdarzenia, mimo iż jej dzieje nie są ubogie w sensacye od roku 1859, gdy odkryto ropę po raz pierwszy w wielkich ilościach. A przecie w kraju o żadnym przemyśle nie kursują tak fałszywe pojęcia, jak o naftowym. Nie mało przyczynia się do takich pojęó wieczna obawa, że zapasy nafty całkiem się wyczerpią. Wyczerpanie przepowiadano już od pół wieku, a mimo to produkcya jest obecnie największą. W kopalnictwie węgla kamiennego, właściwie w każdej gałęzi górnictwa prócz naftowego można mierzyć zapas minerału, natomiast zapas ropy możemy oszacować tylko z wytrysków, które z tysiąca lub więcej stóp głębokości pod wpływem ciśnienia gazów lub pompowania otrzymujemy na powierzchni. Dlatego też produkcya ropy zawsze będzie napotykała u publiczności na niepewność, mimo ostatnich odkryć w Stanach Zjednoczonych, specyalnie na Alasce, w Rosyi, Rumunii, Galicyi, Japonii, Indyach, Południowej Ameryce, Chinach, Grecyi (?) i Transwaalu (?). Rozumie się, że ta trwoźliwość szerokich warstw nie może wpływać na handel naftą, inaczej cena nafty musiałaby ustawicznie wahać się z opuszczeniem starych i odkryciem nowych terenów. Tymczasem przemysł naftowy stoi na silniejszych podstawach, niżby to kto przypuszczał.

przednich p. I. D. Henry w londyńskiem piśmie ..Petroleum“:

są w stanie, z rozmieszczenia wierconych przez nich szybów oznaczyć mniejwięcej dokładnie, czego spodziewać się można od da-

zas, Indiana, Wyoming i Colorado coraz więcej bywają pociągane do wyrównania ubytku na wschodzie. W tych nowych obiecujących polach naftowych zaangażowane są angielskie kapitały. W zachodnich stanach koszty produkeyi, a zwłaszcza przeróbki i transporta są większe, dlatego prawdopodobne powolne zmniejszanie produkeyi na wschodzie pociągnie za sobą stopniowe podwyższenie cen, a chociaż bezwątpienia odkryte zostaną nowe obszary naftowe, wielkie jest pytanie, czy które z nich zdoła zaniepokoić tą stałą ten-

„Obecne obawy publiczności co do trwałości zapasów nafty przypisad można do pe- nego obszaru, a skoro pojawią się oznaki wnego stopnia niekorzystnej sytuacyi pro- wyczerpania, zaczynają operować na innym dukcyi w Beaumont (Texas). Przed piętnastu obiecującym terenie, dopóki ubytek nie jest miesiącami optymiści zapowiadali dla Beau- j wyrównany. Pensylwania, Ohio i Zachodnia montu morze naftowe, a nadzieję wielkich Wirginia mogą dostarczać na długie lata zysków potęgowały jeszcze zabiegi dzierżaw- wielkich ilości ropy, a pola naftowe w Kan-ców-spekulantów, by zbyd ropę za byłej aką cenę. To doprowadziło do tak niskich cen ropy, jak 3 centy (amerykańskie) za beczkę, a przecie tensam produkt w ciągu 12 miesięcy osiągnął stokrotną (?) cenę, ponieważ przypływ jego się zmniejszył. Sam dr. Day przepowiadał kopalniom koło Beaumont długotrwałą produktywność, co jednakże nie ziściło się. Mimo to wyrażone wtedy ogólne zapatrywanie, że inne pola w Texas, Sour Lake, Saratoga i na wybrzeżu zatoki meksykańskiej na długi czas dostarczać będą tyle ropy, ile znaleziono koło Beaumont, utrzy- dencyą zwyżkową. Obecnie zwraca na siebie mało swoją moc. Jeśli zaś produkcya pozo- szczególną uwagę odkrycie nafty na półwy-stanie na tejsamej wyżynie, ceny podniosą spie Alaska, gdzie — o ile wdawać się można

się. Zajmuje okoliczność, że produkcya Texas nie wpłynęła na światową cenę ropy, a to dlatego, ponieważ surowiec tam uzyskany nie mógł wcale konkurować z powodu swej jakości z tym, jaki wydobywają w Pensylwanii, Zachodniej Wirginii i Ohio. Obszary nafto-

w przypuszczenia — spodziewaną jest pro-dukeya, równa pensylwańskiej. To jednakże większe ma znaczenie dla wybrzeży Spokojnego oceanu, niż dla światowego handlu. Na wybrzeżu tern natrafiono na dosyć liczne i obfite zapasy ropy, używane głównie do we pensylwańskie okazały się stalszemi, niż opalania, zwłaszcza, że koszt przy tern jest przypuszczano. Wczasach wielkiej produkeyi mniejszy, a efekt większy, niż go daje wę-powstały wielkie zapasy nafty, i wiele tere- giel. Panuje ogólna tendencya zastąpienia ro-nów Pensylwanii uznano za wyczerpane, pą dotychczasowych materyałów opałowych“, gdy główny przypływ się skończył, a koszta    Dr. Day zaznacza, że ropa obecnie jest

pompowania wynosiły tyle, co uzyskana ce-    popularniejszą, niż kiedykolwiek, na dowód

na sprzedaży ropy. W następstwie produkcya przytacza okoliczność, że dwa główne cele, się zmniejszyła, ceny wskutek tego podsko- j oświetlanie i smarowanie, coraz więcej jej czyły dostatecznie i na nowo podjąć można konsumują, a również i inne, pomniejsze cele było eksploatacyę zaniechanych szybów — większych zapasów ropy wymagają, a popu-a wobec oszczędności, robionej dzięki obsłu- larność produktów ubocznych zapewnia im giwaniu kilku szybów jedną machiną, uzy- popyt, który nie da się zastąpić przez nic skano jeszcze piękny dochód. Tymczasem innego. Tymczasem jeden z produktów ubo-mnoźyły się odkrycia nowych, zadawalniają- cznych, wosk parafinowy (parafina), bardzo cych terenów. W samej rzeczy odkrycia ro- ściśle stosuje się w cenie do rywalizujących py w południowo-zachodniej Pensylwanii z nim produktów, i tak najnowsze po^lwyź-i Zachodniej Wirginii oraz Ohio spowodo- szenie cen spowodowanem zostało bezpośre-wały ponownie, że odwrócono się od tak j dnio przez wyższe ceny za łój, które zawisłe

zwanych wyczerpanych pól naftowych.

Kierownicy ruchu kopalń naftowych Kwestyę wyczerpania zakończyć można wska-

są od konstelacyi na targu bydła rogatego.

zówką na całkiem powolne podnoszenie się cen surowca, spowodowane nie tyle uszczerbkiem produkcyi (?), ile rozszerzonem zastosowaniem produktów, lecz przemysł naftowy kroczył będzie nadal tak statecznie, — jak mało który inny. Ta stateczność i trwa-łośó przemysłu jest najbardziej charakterystycznym rysem przemysłowego rozwoju we wszystkicli częściach świata cywilizowanego.

rykadskiej z pól Appalackian i Lima 28,464.476 z końcem sierpnia 1903 już tylko 21,262.138 beczek, a zmniejszy się jeszcze znacznie do końca bieżącego roku, ponieważ największe zapotrzebowanie jest w jesieni i zimą. Przypisać to należy nie tylko rosnącemu popytowi za naftą, jak dr. Day sądzi, lecz także okoliczności, że produkcya dawnych i sławnych pól naftowych w Stanach: Nowy Jork, Pensylwania, Zachodnia Wirginia wprost cofa się, taksamo jak mniej cenne naftowe pola w Stanie Ohio (Lima), których ubytek jednak wyrównują poniekąd równowartościowe kopalnie Stanu Indiana. Największy ubytek wykazuje Stan Nowy York, bo 7 proc., Pensylwania 4 5 proc., Zachodnia Wirginia i Ohio 3 proc. Wprawdzie produkcya ropy w Texas podniosła się o 5,830.994 beczek czyli 132*7 procent, a w Kalifornii o 5,187.518 beczek t. j. 59 proc., lecz przyrost ten nie wpłynął wcale na fabrykacyę nafty, gdyż te dwa gatunki ropy nie nadają się do tego celu, nie mogły więc one wyrównać ubytku z pól pensylwańskich, których surowiec daje 60 —70 proc. znakomitej nafty, taksamo jak przyrost 1,723.810 beczek wydobytej w Stanie Indiana ropy nie wyrównał ubytku surowca równorzędnego z Ohio, dostarczającego tylko 30 — 40 proc. Najlepiej wyraża się to zjawisko w przesunięciu procentowego stosunku, w jakim pojedyńcze terytorya Stanów Zjednoczonych przyczyniają się do całości produkcyi. Mianowicie w r. 1900 pola appala-chijskie przyczyniały się w stosunku 57 prc., Lima 34 proc., wszystkie inne 9 proc., zaś w r. 1902 Appalachian 39 proc., Lima 29 proc., wszystkie inne, przeważnie Texas i Kalifornia 32 proc. do ogólnej produkcyi. Zestawienie to pokazuje, jak ilościowy przybytek ropy idzie równorzędnie z bardzo zna-

Ceny, oznaczone przez Standard Oil Compa-ny na produkty naftowe, były dyktowane śmiałem i bystrem pojmowaniem i ocenianiem stosunku produkcyi i popytu. O tej polityce śmiałej organizacyi i polepszenia warunków targowych nie śmiemy zapominaó. Nafciarze spogladaó mogą z zadowoleniem na nowo odkryte obszary naftowe na Alasce, w Texas, Chinach i gdzieindziej, ze spokojem na wyczerpanie znacznych pól naftowych w Ameryce lub gdziebądź, gdyż pewnem jest, że handel naftą pójdzie dalej gładko, jakgdyby nic się nie stało. Jest to* świetny przemysł ze Szczytnem przeznaczeniem i niezmiernie pożyteczny dla świata przemysłowego.

Tym hymnem na cześć ustalenia stosunków targowych handlu naftowego i zasługi Standard Oil Company koło ich ukształtowania kończy dr. Day swe wywody, co mniej nas wzrusza, niż kwestya wyczerpania pól naftowych w Ameryce. Stan faktyczny na podstawie statystyki naftowej w Stanach Zjednoczonych, wydawanej przez Geological Survey, przedstawia się następująco :

cznem obniżeniem jakościowej sprawności amerykańskiego przemysłu naftowego, co nie da się zatuszować i zasługuje na największą uwagę z powodu, ponieważ właśnie jakościowa wyższość produktu amerykańskiego była podstawą pierwszorzędnego stanowiska ame-kańskiego przemysłu naftowego.

Twierdzenie o wyczerpaniu amerykań-

Produkcya za rok 1902 podaną została w wysokości 80,894.590 beczek, — czyli 11,505.396 beczek więcej, niż w roku 1901, to jest 16-5 proc., a w porównaniu z r. 1900 o 27 proc. więcej. Wobec tego możnaby zapytać, dlaczego wogóle powstała fama i obawa grożącego wyczerpania amerykańskich pól naftowych? Odpowiedź na to znajdziemy łatwo: Nie rozchodzi się o ilościowe, lecz jakościowe pogorszenie produkcyi, innemi słowy, dobywa się wprawdzie więcej ropy, lecz gorszej, a to już w tym stopniu, że zapasy #amerykańskiej ropy, w swoim czasie ogromne, zostały dotkliwie nadwerężone, aby zadość uczynić wymaganiom światowego handlu naftowego, którym kieruje Ameryka. Pod skich pól naftowych w tym właśnie wyłusz-koniec roku 1900 wynosił zapas ropy ame- ozonym sensie jest więc najsłuszniejsze, przy -

E. Z.

rezerwo-

W nowo wybudować się mających kompleksach rezerwuarowych (patrz punkt 3.) i najwyżej 20-to metrowych.

najmniej w obecnej chwili, jak nieuprzedzo-nemu obserwatorowi przedstawiają się sprawy poza oceanem. Jaki obrót rzecz weźmie w przyszłości, tego naturalnie rozstrzygaó nie można przy takim artykule, jakim jest nafta, której odkrywanie i dobywanie wielkie w swem łonie kryje niespodzianki, zwłaszcza wobec bezprzykładnej rzutkości, wytrwałości i energii Amerykanów. W ostatnich latach nie szczęściło się nafciarzora poza oceanem, gdyż cały osiągnięty rezultat okupionym został wywierceniem 15.800 nowych szybów, które w jednym roku pochłonęły 23,700.000 dolarów. Kto może wiedzieć, co następne lata wobec takich samych lub jeszcze większych wysiłków przyniosą, czynność przemysłowa w Ameryce ma skrzydła optymizmu, a od tego często powodzenie zależy, gdyż bez odwagi nie ma zwycięstwa. U nas niestety wszystko przepojone pesymizmem, dlatego też postęp i bogactwo tam, a zastój i ubóstwo u nas.

Dodatkowe warunki dla ubezpieczeń przedsiębiorstw naftowych w Borysławiu i okolicy.

Ubezpieczenie żelaznych

arów w Borysławiu i okolicy.

1.

Ubezpieczenie istniejących żelaznych rezerwoarów wraz z zawartością, tudzież ubezpieczenie nowo ustawionych kompleksów rezerwoarów żelaznych (patrz punkt 2. i 3.) lub pojedynczych rezerwoarów żelaznych z zawartością może być przyjęte względnie nadal odnowione, pod warunkiem, że tego rodzaju nowe kompleksy rezerwoarów lub tylko pojedyncze rezerwoary będą ustawione w odległości przynajmniej 200-tu metrowej między sobą i w takiejże odległości od już istniejących kompleksów rezerwoarów lub od pojedynczych rezerwoarów żelaznych.

2.

ustawione żelazne rezerwoary muszą być przynajmniej na 30 metrów wzajemnie od siebie oddalone.

3.

Wartość ubezpieczona rezerwoarów żelaznych (patrz punkt 2.) wraz z zawartością ropy nie może w jednym kompleksie przenosić kwoty koron 600.000. Niezależnie od tego warunku postanawia się, że należne do jednego kompleksu rezerwoary żelazne nie mogą zawierać więcej jak 1.200 cyst. ropy.

4.

Każdy z tych rezerwoarów żelaznych musi być zaopatrzony w piorunochron, którego założenie powinno być wykonane przez fachowego instalatora a według przepisów dołączonych do niniejszych postanowień.

5.

W pobliżu rezerwoarów żelaznych nie wołno stawiać rezerwoarów drewmianych ani wogółe żadnych budowli nieogniotrwałych a już postawione rezerwoary drewniane jak również nieogniotrwałe budynki lub drewniane ogrodzenia muszą być usunięte. Składanie drzewa w mniejszej odległości jak 50 metrów od rezerwoarów żelaznych jest niedozwolone.

6.

Kompleksy rezerwoarów żelaznych winne być otoczone ogrodzeniem z materyału ogniotrwałego jak np. z ziemi, kamienia, betonu lub żelaza/ wolno jednak przy ogrodzeniach z drutu żelaznego lub siatki drucianej użyć w odstępach co najmniej 4-ro metrowych słupów drewnianych.

Ogrodzenia lub parkany drewniane są niedozwolone i muszą być, o ile takie istnieją, natychmiast usunięte. Składanie drzewa (lub materyału z drzewa rżniętego) i zapasów słomy wewnątrz kompleksu rezerwoarów jest najsurowiej wzbronione.

7.

Celem ułatwienia ratunku w razie pogorzeli należy w ogrodzeniach porobić ogniotrwałe furtki lub bramy w odległościach

strzeń objęta svałem musi pomieszczać co najmniej Vi część zawartości żelaznego rezerwoaru.    Każdy znajdujący się w obrębie ko-

Do rezerwoarów ziemnych zali- | palni lub do tejże należący rezerwoar źe-

ezane będą zbiorniki, które nie więcej jak j lazny ma być otoczony nieprzerwanym wa-ua 50 cm. wystają nad teren. Takie ziemne ! łem ziemnym a przestrzeń zamknięta tymże rezerwoary muszą być ogniotrwałe nakryte ! wałem musi być równą co najmniej połowie a nad terenem aż po krawędź nakrywy zawartości rezerwoaru. szczelną warstwą ziemi obsypane, nadto muszą być otoczone zamkniętym wałem ziem- zów z rezerwoarów mogą być tylko w na-nym co najmniej 50 cm. wysokim, w koronie kry wie rezerwuaru umieszczone i muszą być 30 cm. szerokim o nachyleniu skarp = 45°. opatrzone co najmniej podwójnemi siatkami

Davy’ego,

Ogrzewanie ropy celem spuszczania jej do cystern jest dopuszczalne jedynie za pomocą pary ; kotłownie przeznaczone dla wytwarzania pary muszą być oddalone przynajmniej na 30 metrów od rezerwoarów i muszą być zbudowane z materyału ogniotrwa- będą zbiorniki, które nie więcej jak 50 cm. łego o kominach zaopatrzonych w iskrochrony. wystają nad teren. Takie ziemne rezerwoary

Dla rezerwoarów żelaznych, ustawionych w obrębie kopalni o pojemności przenoszącej 25 cystern, obowiązują nadto przepisy, objęte dodatkowemi warunkami dla rezerwoarów żelaznych w Borysławiu i okolicy a to odnośnie do punktu 4. tychże przepisów (gromochrony) ustępu drugiego punktu | 5. (składanie drzewa) i punktu 10. (zakaz palenia tytoniu).

8.

14.

Kompleksy rezerwoarów muszą być dniem i nocą pilnowane przez stróżów, zaopatrzonych w zegary kontrolne; jednemu stróżowi może być oddany do pilnowania tylko jeden kompleks, nieprzekraczający ilości 10-ciu rezerwoarów.

9.

Strażnice muszą być murowane, ogniotrwałe kryte o kominach zaopatrzonych w iskrochrony. Strażnice te nie mogą służyć na mieszkanie a muszą być oddalone od najbliższego rezerwoaru żelaznego co najmniej o 30 metrów.

10.

Palenie tytoniu w obrębie ogrodzeń kompleksów rezerwoarowych jest bezwarunkowo zakazanem a ubezpieczony jest obowiązanym starać się o ścisłe przestrzeganie tego zakazu.

11.

Nowo ustawione żelazne rezerwoary winny być otoczone zamkniętymi wałami ziemnymi o nachyleuiu skarp — 45° a prze-

12.

Otwory przeznaczoue dla odprowadzania gazów mogą być umieszczone tylko w na-krywie rezerwoaru i muszą być zaopatrzone co najmniej w podwójną siatkę ochronną Davy’ego.

13.

Wolno leżące rurociągi muszą być otoczone ogniotrwałą powłoką.

Dodatkowe warunki dla ubezpieczeń kopalń naftowych i rygów wiertniczych w Borys!awiu i okolicy.

1.

Kolo każdej wieży wiertniczej wraz z rygiem, budynkami do tegoż należącymi oraz dołami na ropę i odpadki należy wznieść nieprzerwany szczelny, dobrze ubity wał ziemny, wysoki co najmniej na 50 cm., szeroki w koronie 20 cm. o wierzchnej płaszczyźnie założonej w jednym poziomie.

Doły ropne mają być przykryte warstwą ziemi grubą 30 cm.

2.

Drewniane rezerwoary na ropę znajdujące się wewnątrz kopalni mają być ziemią w ten sposób szczelnie okryte, aby warstwa ziemi na pokrywie rezerwoaru i w koronie tegoż wynosiła najmniej 30 cm.

3.

Otwory służące do odprowadzania ga-

4.

Do rezerwoarów ziemnych zaliczaue

Oświetlenie kopalni musi być wyłącznie elektryczne. Instalacya tegoż oświetlenia musi być wykonaną wyłącznie przez autoryzowaną firmę i musi być dwa razy w roku poddaną rewizyi celem wydania orzeczenia, o ile instalacya ta odpowiada warunkom bezpieczeństwa ogniowego. Rewizya każdej takiej instalacyi ma byś przeprowadzoną na koszt ubezpieczonego przez rzeczoznawcę, wyznaczonego ze strony Towarzystwa ubezpieczeń, albo ustanowionego przez c. k. sąd, lub wreszcie przez rzeczoznawcę rządowo upoważnionego.

Rzeczoznawca złoży na formularzu, dostarczonym przez Towarzystwo ubezpieczeń, sprawozdanie z odbytej rewizyi, a ubezpieczony winien sprawozdanie to przedłożyć Towarzystwu ubezpieczeń. W sprawozdaniu należy dokładnie oznaczyć znalezione braki jak dzania gazów z rezerwoarów i zbiorników również pominięcia przepisów rządowych mają być zaopatrzone siatkami Davy’ego.

Ogrodzenia lub parkany z drzewa są niedozwolone a już istniejące muszą być zniesione. Składanie drzewa (także materyału rżniętego) i zapasów słomy w obrębie kopalni jest surowo wzbronione.

muszą być ogniotrwałe nakryte a nad terenem aż po krawędź nakrywy szczelną warstwą ziemi obsypane, nadto muszą boć otoczone zamkniętym wałem ziemnym co najmniej 50 cm. wysokim, w koronie 30 cm. szerokim o nachyleniu skarp = 45°.

5.

Rampy do przejazdu służące muszą mieć tę samą wysokość jak odnośne wały ochronne.

6.

Kałuże ropne, znajdujące się w obrębie kopalni, mają być starannie wyczerpane i suchą ziemią przysypane; o ile ziemia na kopalni, czy w obrębie wałów czy też poza wałami jest ropą przesiąknięta, musi być usuniętą albo suchą ziemią przykryta.

7.

Palenie tytoniu jest w obrębie kopalni bezwarunkowo wzbronionem a zabezpieczony ma obowiązek starać się, aby zakaz ten był przestrzegany. Robotnikom na kopalni nie wolno mieć przy sobie zapałek i w tym kierunku przed rozpoczęciem roboty względnie przed zmianą szychty należy przeprowadzać ścisłe rewizye.

8.

a także oznaczyć potrzebne zmiany i uzupełnienia, mogące wpłynąć na zabezpiecżeuie kopalni od niebezpieczeństwa ognia.

Do uskutecznienia ewentualnych koniecznych zmian lub uzupełnień będzie pozostawiony ubezpieczonemu termin najdalej do następnej rewizyi, o ile Towarzystwo ubezpieczeń ze względu na grożące niebezpieczeństwo nie ustanowi krótszego terminu.

9.

Przed rozpoczęciem roboty, względnie przed każdą zmianą szychty należy zbadać stan urządzeń oświetlenia elektrycznego.

10.

Wszystkie kominy w kopalniach muszą być zaopatrzone w iskrochrony.

11.

Żelazne rury względnie paróeiągi, założone nad terenem, muszą być otoczone powłoką ogniotrwałą.

12.

Ogrodzenie kopalni musi być wykonane z materyału ogniotrwałego jak n. p. ziemi, kamienia, cegły, betonu albo żelaza; dozwo-lonem jest jednak przy ustawianiu ogrodzeń żelaznych lub z siatki drucianej użycie słupów drewnianych w odległości nic mniejszej jak 4 m.

13.

Celem ułatwienia ratunku w razie pożaru należy w ogrodzeniach urządzić furtki lub bramy w odstępach nie większych jak co 20 metrów.

14.

Kanały służące do odpływu odpadków ropnych (łyźkowin), jak również doły ziemne, przeznaczone do chwytania tychże, winny być nakryte warstwą ziemi 30 cm grubą.

15.

Wszystkie otwory służące do odprowa-

(Dok. nast.)

16.

W razie opalania kotłów gazem lub ropą, należy rury doprowadzające gaz lub ropę opatrzyć co najmniej dwoma kurkami zamykającymi, z których jeden należy założyć tuż przy palenisku kotła, drugi przy rezerwoarze z ropą lub gazem.

17.

Z chwilą wpuszczenia w otwór wiertniczy rur hermetycznych, musi być założoną głowica na otworze. Gdyby w pobliżu wieży wiertniczej powstał pożar, należy niezwłocznie zamknąć otwór wiertniczy głowicą, wszelkie otwory w głowicy pozatykać szczelnie mokremi szmatami celem wstrzymania wypływu gazów i ułatwienia akcyi ratunkowej. Po zamknięciu głowicą otworu wiertniczego, należy okryć szczelną warstwą ziemi odkryte części drewnianych rezerwoarów w miejscach założenia rurociągów w tychże i w tym celu należy stale utrzymywać przy każdym z rezerwoarów drewnianych dostateczną ilość luźnej ziemi.

18.

Magazyny służące na skład i przechowanie rekwizytów wiertniczych muszą być zbudowane ogniotrwałe, lub też dach i ściany muszą być pokryte blachą. Jeżeli wartość rekwizytów w jednym magazynie złożonych przenosi k. 50.000, wówczas tenże magazyn musi być oddalonym od najbliższego szybu wiertniczego na 200 metrów, zaś od wszel-kich zabudowań lub budynków 100 metrów.

19.

Na każdej kopalni w miejscu łatwo dostępnem mają się znajdować w pogotowiu rekwizyta ratuukowe jak: wiaderka do czerpania wody, szufle, osęki i co najmniej ręczna sikawka. W każdej kopalni znajdować się musi kadź napełniona wodą o pojemności 2 m³.

20.

O ile na wieżach wiertniczych miałyby być urządzone gromochrony, wanny być założone w myśl przepisów B.

Towarzystwo „Pomoc wzajemna“ urzędników pracujących w przemyśle naftowym '

odbyło w tym miesiącu swoje ostatnie walne zgromadzenie, na którem postanowiono rozwiązanie Towarzystwa. Ponieważ Towarzystwo posiadało przy rozwiązaniu majątek wynoszący około 15 tysięcy koron, więc wywiązała się nad rozporządzeniem tego długa dyskusya, przy końcu której przyjęto wniosek: Towarzystwo „Wzajemna Pomoc“ rozwiązać, majątek złożyć na lat dwa w galic. Kasie oszczędności, a gdyby w tym czasie nie powstało nowe zawodowe towarzystwo polskich naftowych kierowników technicznych, wówczas ustanowione dziś kuratoryum ma poczynić kroki celem założenia jakiejś wiązkowej kopalni nafty, lub też zakupić „brutto“ — procenty, z których zyski mają przejść do funduszu stypendyjnego zarządzanego przez kuratoryum, a złożonego z pp. Waeławo Wolskiego, J. Sholmana, M. Long-champsa, S. Morgulca, Słotwióskiego, Ramo-szyńskiego, Kurkiewicza i Karola Grabowskiego.

Podwyższenie taryf kolejowych dla nafty.

Koleje prywatne uależące do czesko-morawsko-galicyjskiego związku taryfowego wypowiedziały z dniem 1. marca kolei państwowej związkowe taryfy naftowe ( t. zw. Verbandstarife). Wypowiedzenie to stoi z zamiarem podwyższenia taryf naftowych przez koleje prywatne w przyczynowym związku, a jak niektóre dzienniki donosiły/zamierzone podniesienie ma być bardzo znaczne, bo rzekomo polegał na przeniesieniu nafty z obecnej klasy taryfowej C do najwyższej klasy taryfowej A, wedle której przewozi kolej bardzo wartościowe towar jak: blachy miedziane, wyroby bawełniane, klej, oliwę, olej, mydło, tytoń, wino etc.

Jak wiadomo, korzystała nafta do czerwca r. 1900 z bardzo nizkiej taryfy wyjątkowej II., wedle której przewozi się kamień budowlany, cegły, węgle i t. d. Polepszenie interesów przemysłu naftowego, które było owocem podniesienia cła od ropy zagranicznej, skłoniło rząd do podniesienia taryf ko-

!►

TT ■

lejowych do klasy C obecnie obowiązującej, Była to jakoby rekompensata za podwyższenie cła, albo innemi słowy płacona przez przemysł naftowy premia rządowi za lepszą ochronę celną. Podwyższenie to nastąpiło wówczas, kiedy przemysł naftowy korzystał w całej pełni z dobrodziejstw, jakie na niego z ówczesnego kartelu naftowego spływały, a oprócz tego zastrzegli się zwołani wówczas na ankietę taryfową przemysłowcy naftowi, że podwyższenie taryf obowiązywać może tylko na czas trwania kartelu, a ministerstwo kolejowe zgodziło się na takie zastrzeżenie. Obietnicy rząd jednak nie dotrzymał i po rozwiązaniu kartelu zostało wszystko po dawnemu, raz podniesione taryfy obowiązywały przez cały czas bezkartelowy i zamiast zniżenia doczekaliśmy się nowego podwyższenia, które dotkliwie może zaszkodzić przemysłowi naftowemu i z trudem doprowadzone^porozumienie się między rafineryami osłabić albo rozbić.

Nic dziwnego, że sfery interesowane zajęły się gorliwie tą sprawą i przez przedstawienie rzeczy i wywarcie nacisku na rząd postanowiły odwrócić, albo przynajmniej osłabić doniosłość nowego przeciw przemysłowi naftowemu wymierzonego ciosu. Prze-dewszystkiem zajęło się tą sprawą Koło polskie, a posłowie dr. K o 1 i s e her i J ę-drzejowicz konferowali osobno z p. ministrem kolejowym, zwracając uwagę na szkodliwość zamierzonego projektu.

Równocześnie poruszono sprawę na państwowej radzie kolejowej, gdzie delegat Towarzystwa naftowego p. Za ł o z i e c k i, przedłożył nagły wniosek z wezwaniem do rządu, ażeby ten użył wszelkich środków i nakłonił koleje prywatne do zaniechania zamierzonego podwyższenia taryf naftowych, zgubnych w skutkach dla przemysłu naftowego, zwłaszcza w chwili obecnej, kiedy ledwo co dokonana organizacya w swoich podstawach zachwiaóby się mogła. W motywach do tego wniosku wywodzono, że ujemne skutki podwyższenia taryf naftowych w trzech kierunkach jak najfatalniej odbiłby się na naszym przemyśle naftowym, a to mianowicie przez utrudnienie eksportu zagranicznego, przez umożliwienie importu nafty rosyjskiej i rumuńskiej do monarchii i przez wywędro-wanie przemysłu rafiniarnego do Węgier. W motywach do tego wniosku udowodniono, że nafta rosyjska korzystając ze specyalnej taryfy III. w Niemczech, byłaby w możności konkurować na targach zachodnich, a więc w Czechach, Austryi niższej i krajach alpejskich (przez Tryest i Fiumę) z naftą au-stryaeką, bo podwyższenie taryf przewozowych w obrębie monarchii podraża transport jej o 80 do 120 prc. i przez podrożenie transportu ropy w dwójnasób, gdyż na 100 klgr. nafty potrzeba najmniej podwójną ilość ropy przerobie. Jeszcze gorzej odbije się to na nafcie eksportowej, dla której potrzeba 240 do 250 klgr. ropy, oprócz tego są taryfy przewozowe dla nafty austryackiej w Niemczech wedle obecnie obowiązującej specyalnej taryfy I. o więcej jak 100 pro. droższe, jak dla nafty rosyjskiej lub nawet rumuńskiej.

Przedstawiciel rządu, szof sekeyi Li-harzik, uznał wywody nasze za słuszne i obiecał strzedz interesów przemysłu naftowego w pertraktacyach z kolejami prywatnymi, poczem Rada kolejowa jednogłośnie zarówno nagłość wniosku uznała, jakoteż i ten wniosek uchwaliła.

Korespondeneye.

Pogwizdów, w listopadzie 1903.

Los łaskaw na nafciarza, dziś każe mu pracować na Kaukazie, jutro pchnie go do Pogwizdowa, raz daje mu linę manilową, kanadyjkę lub wolny spad, drugi raz każe mu się uczyć systemu p. Wolskiego.

Słyszałem przed wyjazdem z Galicyi najrozmaitsze niepochlebne o taranie pogłoski, że nie id de, że wiercący w Pogwizdowie p. Cz. wezwał wynalazcę telegrafie/nie i t. d. Nie mogłem pojąć, co się stało, ponieważ widziałem taran w robocie w Haaren w głębokości przeszło 700 m. i wprawił mię postępami w zdumienie. Kładłem słyszane na karb plotek, złej woli a celowej i nie zawiodłem się zupełnie, ponieważ to co zobaczyłem, przeszło nawet moje oczekiwania. Dla lepszego zrozumienia powtórzę zdanie dyrektora kopalń hr. Larischa, wypowiedziane w mojej obecności; „Ich bin entzückt und sage offen, dass man hier die Bohrtechnik auf den Kopf gestellt hat“.

Szanowny przedsiębiorca p. C/. nie może się opędzić wizytom, a że to same wpływowe j osobistości, jak dyrektorowie kopalń, właściciele, rozmaici „Oberberg- i Bergingenieure“, od których przyszłość jego za eży, tłumaczy więc i po 4 razy dziennie. Podziwiam tylko cierpliwość obu panów, gdyż i sam wynalazca był tutaj dni parę. Przyjeżdżała do niego delegacya „Bergmännischer Verein“ z prośbą o odczyt w Ostrawie w lokalu stowarzyszenia i nie ustąpiła, dopóki nie przyrzekł, że z końcem grudnia uczyni zadość ich żądaniu.

Nadesłane książki.

Étude du Pétrole Roumain I. Partie, par dr. L. Edeleann et J. Tanasescu.

W październiku b. r. okazała się pod powyższym tytułem nadzwyczaj ciekawa praca o ropie rumuńskiej. Nie mając miejsca do omówienia szerszego wszystkich szczegółów, zebranych przez autorów, muszę poprzestać na krótkim podaniu metod, jakiemi się oni posługiwali. Badania zostały przeprowadzone w Nafto wem Laboratoryum w Bukareszcie.

Badano ropę z 882 szybów', ze wszystkich miejscowości produkująch ropę. Prawie każdy gatunek ropy rumuńskiej przeszedł w* drobnych próbkach przez ręce badaczy.

Próbek dostarczały stacyi kopaluie same w ilości 5 litrów. Każdą próbkę poddano badaniu jednolitemu. Oznaczono w nich następujące wła

Nie mam zamiaru śpiewać hymnu na cześć p. Wolskiego, ani robić mu reklamę, sądzę jednak, że serce każdego polskiego nafciarza żywiej zabije, gdy usłyszy, jaki entuzyazm wywołał u obcych wynalazek naszego inżyniera, czy słusznie?

sności fizykalne: barwię, ciężar gatunkowy, woń, zapalność, płynność, początkową temperaturę wrzenia, produkty destylacyi metodą Englera — a mianowicie, benzynę, olej świetlny i maź. Olej świetlny badano jeszcze wr kierunku zapalności i siły foto-dwie najpoważniejsze firmy niemieckie, pracujące metrycznej. maź zaś w kierunku zdatności do fa-dawno w tutejszych pokładach. Jedna z nich rozpoczęła' roboty w lutym a z końcem listopada miała 5 50 m. Druga zaczęła w sierpniu a dzisiaj ma 220 m., aczkolwiek złe języki mówią o 180 m. Obie wiercą płuczką, niema więc niby różnic między niemi a taranem.

Wiercenie odbywa się w teglu (rodzaj łepu albo iłu, u. B.), pokrywającym węglowe pokłady, przerywauym od czasu do czasu pokładami twardego piaskowca.

O właściwości tegoż nie będę dużo mówił, dam jedyn e małą próbkę. W sąsiedztwie wiercą

brykacyi parafiny, wazeliny i olejówT smarowych, o użycie jej jako materyału opałowego. Oznaczono również skład elementarny rop różnego pochodzenia.

W drugiej części ogłoszonej pracy przechodzą autorzy do opisu samych miejscowości ropo-Marny ów postęp zwalają na właściwości    dajnych, podając w⁷arstwy geologiczne (na pod-

teglu, który ma rozmakać, chwytać rury i t. p.    stawie badań prof. Mrazka, wielkość produkcyi

sztuki urządzać. Wiercą więc tydzień a 2 ty-    ropy, nazwiska Towarzystw naftowych, operują-

godnie operują rurami.    cych w danych miejscowościach, oraz krótką cha-

P. Cz. rozpoczął roboty dnia 31. paździer-    rakterystykę technicznej wartości wydobytej tam

ropy. Dzieło jest zaopatrzone również w mapy oryentacyjne.

Jest to dopiero pierwsza część pracy bardzo poważnej i nadzwyczaj korzystnej dla przemysłu naftowego w Rumunii. Druga część obejmie badania nad własnościami chemicznemi, a trzecia zawierać będzie study a o zastosowaniu produktów naftowych. Całość napewno przyczyni się jeszcze do zwiększenia dobrego mniemania o ropie rumuńskiej, którą i tak wskutek przelicznych analiz i badań naukowych uważa się dziś za lepszą od

nika kanadyjką, wiercił do 10. listopada. Dnia 12. t. m. zaczęto roboty taranem, ponieważ wreszcie fabryki spełniły zamówienia. Z końcem listopada osiągnął głębokość 346 m. w zupełnie analogicznych warunkach jak wyż wymienione firmy, co zaznaczam, w terenie jednakowoż dla siebie zupełnie nieznanym. W pierwszym tygodniu roboty taranem zrobił 128 m., w drugim 116 m. Możliwem to było, ponieważ przy szybkości robót i rurowania tegiel nie miał czasu nasiąkać wodą.

Muszę jeszcze dodać, że nie pracowano amerykańskiej, taranem bez stójek, zupełnie niezależnych tak !    Żałować należy, że Galicya, obfitująca w da-

od przedsiębiorcy, jak i wynalazku, a jedynie tyl- ! leko większe źródła naftowe, nie może poszczycić ko od fabryk. Jestem głęboko przekonany, że j się dotychczas taką monografią. Miejmy nadzieję, można było dojść do 150 m. tygodniowo.    że luka ta w literaturze naftowej kraju naszego

Inż. M. Nieleżyński.

KRONIKA.

f Dr. Karol Krzyżanowski, kierownik rafineryi nafty w Libuszy, były asystent uniwersytetu Ja- '* giellońskiego, umarł w Krakowie d. 7. listopada

Przypatruję się robotom taranu już 2 ty- wkrótce się zapełni, godnie i doszedłem do przeświadczenia, że taranem rozwiązał p. Wolski owe dwa problemy wiertnictwa t. j. szybkość i bezpieczeństwo, a technikę naszą na tern polu, do obecnej chwili bardzo skromniutką, na którą jednakowoż byliśmy bardzo zarozumiali, postawił na czele.

Inż.    Sir z.

w wieku lat 45. Zmarły był autorem kilku prac maya toczyły się o sprawach, bieżących, jak utworzenie i organizacya różnych biur. Kwesty i eks-Pan Wilhelm Henryk Mac Garvey, wysoce o nasz j portu nie tykano, ponieważ w posiedzeniu brali przemysł naftowy zasłużony szef Karpackiego To- ; także udział kartelowcy, nie mający interesu warzystwą naftowego, skończył 60-ty rok życia, j w eksporcie.

Z tej okazyi przemysłowcy naftowi zamierzają j urządzić we Lwowie specyalną uroczystość.

z zakresu chemii technicznej.

Poczta w Borysławiu stała się rządową, przez co stało się zadość dawno odczuwanej potrzebie.

Wywóz nafty z Ameryki zmniejsza się do Nie-

Obfite pokłady wosku ziemnego znaleziono mieć i Anglii, a więc głównych odbiorców, co i w Dźwiniaczu w głębokości 30 metrów, na nowych terenach p. Władysława Łuckiego.

Przeciw podwyższeniu taryfy od nafty. Reprezentanci austryackich rafineryj nafty uchwalili zwrócić się do odnośnych ministerstw z przedstawieniem. źe podwyższenie taryfy od nafty gotowe zabić doszczętnie dopiero co ząinicyowaną akcyę eksportową, zachwiać podstawą stworzonego niedawno skontyngentowania i osłabić siłę konkurencyjną austryackich rafineryj wobec węgierskich. Towarzystwo robotnicze „Siła“ powstało w Bo-

iłustruje najlepiej stosunki obecne amerykańskiego przemysłu naftowego.

W roku 1902 Niemcy otrzymały z Ameryki 1.006.829 ton nafty, prócz 193.532 ton innej proweniencji (Rosya, Galicya, Rumunia). W porównaniu z rokiem 1898 wynosi impoi’t amerykańskiego produktu tylko o 50.000 ton więcej, zaś z innych krajów o 110.000 ton.

Za pierwsze 3 kwartały 1903 wprowadzono do Anglii 211,708.330 galon nafty, w tern 98.435.800

z Ameryki a 96,714.600 z Rosyi. Ponieważ w roku | rysławiu. Na zgromadzeniu w d. 15. listopada 1902 Stany Zjednoczone za tensam czas dostar- j uchwalono następujące wnioski:

1.    Robotnicy naftowi przystępują do „Unii zatem ubytek amerykańskiej nafty wynosi galon górników austryackich“ z siedzibą w Tnrn rTbok

i Cieplic (Czechy).

2.    Zgromadzenie protestuje przeciw zapro-: wadzeniu krajowej kasy brackiej, ponieważ nie

może ona zastąpić powszechnego ubezpieczenia robotników na starość i na wypadek niezdolności do pracy. Jednak zgromadzenie zgadza się, aby robotnicy należeli do istniejących kas brackich, utworzonych na zasadzie państwowych i krajowych ustaw z lat 1854, 1884 i 1893.

W końcu wybrano wydział złożony z dziesięciu członków, komisyę kontrolującą i sąd polubowny.

czyły 138,260.350 galon, a Rosya tylko 57,477.450, j

80.782.900.

Taryfa dla nafty na kolei Baku-Batum jest normowaną przez rząd rosyjski odpowiednio do każdoczasowych cen nafty. Nic zatem dziwneg'o, że podlega ona znacznym wahaniom. W r. 1889 wynosiła taryfa 19 kopiejek za pud, w marcu 1894 obniżono ją o 5 kop., a w łipcu o dalsze 5 kop. Gdy interesy się poprawiły, przywrócono pierwotną normę 19 kop., lecz w r. 1897 znowu obniżono na 12 kop., w r. 1900 podniesiono do 16 kop., w której wysokości dotychczas się utrzymuje. Lepsze ceny za naftę, które doszły w Baku 28 kop. za pud, zachęcają rząd do ponownego podwyższenia taryf.

Niemieckie Towarzystwo importowe dla nafty z Austro-Węgier. Jako zastępca węgierskiego Banku kredytowego i • anst. Zakładu kredytowego, generalny dyrektor Kornfeld bawił w Berlinie, celem

Z Borysławia. Dnia 24. listopada pod przewodnictwem p. Kostkiewicza odbyła się kon-ferencya władzy górniczej z bory sławskimi przedsiębiorcami naftowymi. Przedmiotem obrad było obmyślenie dalszych środków bezpieczeństwa przy wierceniach, sprawa budowy szpitala i ochronki rokowań z Rankiem niemieckim i Towarzystwem dla dzieci robotników, czytelni robotniczej i innych dyskontowem co do poparcia interesów galieyj- ; urządzeń społecznych. W końcu konferencya wy-skiego i rumuńskiego przemysłu naftowego. Ro- brała dwie komisje: Jedną celem przygotowania kowania te były na ogól trudne, ponieważ obok j odpowiednich wniosków w sprawach wymieniowym ienionych czterech banków wchodzą w grę nych, drugą celem wypracowania planu przesu-pewne grupy francuska i angielska, mające znaczny nięcia Borysławia-gminy po za obręb Borysławia-udzial w przemyśle naftowym krajów ńaddunaj- kopalni. Obie komisye mają przygotować swe reskich. orae przemysłowcy naftowi z Baku. Od feraty na 15 stycznia 1904, w którym to dniu konferencya się zbierze. Obecny na zebraniu sekretarz Tow. naftowego Dr. Bartoszewicz uwiadomił, że za wstawieniem się Towarzystwa naftowego Koło polskie czyni u rządu starania o wyjednanie połączenia telefonicznego Lwów-Borysław.

Zarządzenia władzy górniczej w Drohobyczu. Okólnikiem z dnia 14-go października do wszystkich kierowników kopalń ropy c. k. urząd gór-

wyniku tych obrad zależeć będzie, jakie stanowisko zająć wobec Standai’d Oil trustu.

Wreszcie dowiadujemy się-o zerwaniu rokowań o organizacyę eksportu z grupą, na czele której stoi Bank niemiecki. Jednakże rokowania te mają być dalej we Wiedniu prowadzone. Zdaje się. że ugoda z Bankiem niemieckim nie przyjdzie do skutku, lecz raczej z niemiecko-amerykańskiem Tow. uaftowem (Standard).

Obrady kartelu naftowego w Budapeszcie w dniu 18. listopada pód przewodnictwem gen. dyr. Szir- ; szychta robocza

niczy w Drohobyczu zarządził :

1. Po każdym spoczynku niedzielnym ma na kopalniach ropy rozpoczynać

się dopiero o godzinie szóstej rano. - Zakazuje się zaś rozpoczynać roboty o godzinie 12 w nocy, jak się to działo dotychczas. Z uwagi na postanowienie §. 4. ustawy z dnia 21 czerwca 1889, Nr. 187, dz. u. p. normującej 24 godz. spoczynek niedzielny, będą mogły roboty ostatniej szychty w tygodniu kończyć się w niedzielę o godzinie 6-tej rano.

2.    Ó ile na kopalniach obchodzi się spoczynek innych dni świątecznych, wyżwspomniany zakaz rozpoczynania szychty o godzinie 12-tej w nocy odnosi się także do tych wypadków.

3.    W zabudowaniach wiertniczych należy sporządzić boczne drzwi tuż obok ławki wiertniczej a nadto umożliwić bezpieczne i swobodne przejście z tych drzwi obok — względnie ponad dołem na łyżkowiny. Następnie wszystkie drzwi w zabudowaniu wiertniczem mają być w ten sposób urządzone, aby zamykały się własnym ciężarem lub też automatycznie, nie należy zaś zaopatrywać ich w żadne haczyki, klamki, zapadki, lub innego rodzaju zamykadła, które w nagłych wypadkach stać się mogą przyczyną nieszczęścia.

4.    Teren przed wieżą wiertniczą ma być należycie oświetlony.

Koks!

fi

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

fi

J!

fi

fi

Xoüs

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

ceny znacznie zniżone

Cennik na żądanie.

».

fi.

fi

fi

i*

!•«

Do numeru dzisiejszego dołączamy prospekt znanego specjalisty

Th. Konetzky’ego,

Säckingen (w Badenii), i zwracamy nań uwagę naszych Czytelników.

ca

ca

Hi

W bardzo dobrym stanie znajdujące się

Ul

20 sztUK kadzi

dębowych i sosnowych

objętości 30—35 hektol. sprzeda bardzo tanio browar w Trzcinicy.

podstawy do badań terenów naft.

przez inż. Klaudyusza Angermana.

Cena 6 koron.

Do nabycia w księgarniach lwowskich.

1—10

Ul

81

18

1-3

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Redaktcr R. Załoziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego', pod zarządem J. Ziembińskiego.