NAFTA

Organ Galicyjkiegso Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata ''*7-37-33.0si rocznie 1.2 koron.

Komitet redakcyjny: A NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Komana“.

Treść zeszytu 9.

Przemysł naftowy i woskowy. Szkic historyczny na 50-letni jubileusz. — Metody używane do oznaczania wartości opałowej produktów naftowych. Nap. inż. Maryan Wieleżyński. — Z XVII. Wędrownego Zjazdu techników wiertniczych. — Protokół posiedzenia Wydziału Krajowego Towarzystwa naftowego z d. 12. września 1903. — Zgłoszone patenty. — Kronika.

Przemyśl naftowy i woskowy,

Szkic historyczny na 50-letni jubileusz.

Rok 1853 uchodzi za datę urodzin galicyjskiego przemysłu naftowego, w bieżącym roku 1903 przypada zatem 50-letni jubileusz tego przemysłu. Nie od rzeczy będzie przywołań sobie na pamięć pierwsze jego początki i podnieść historyczne jego znaczenie.

Ropa (olej skalny) znaną była pod różuymi formami juz w najdawniejszych czasach i stosowaną do rozmaitych celów domowego gospodarstwa przemysłu drobnego i lecznictwa, dopiero jednakże w XIX. stuleciu stała się ważnym artykułem handlu światowego i stworzyła odrębną gałęź wielkiego przemysłu.

niną oleju i ropy, dobywanej w okolicy miasta i Węglówce. Jako smarowidło kołowe i środek do tłuszczenia skór była ropa krośnieńska juz przedtem artykułem handlu z Rosyą.

Pierwsze obszerniejsze wiadomości o ro

pie galicyjskiej podał Haquet*), urodzony we Francyi w roku 1739, później lekarz wojskowy w austryackiej służbie i profesor anatomii w Lublauie, gdzie oddawał się stu-dyom ludoznawczym i przyrodniczym. W roku 1783 został profesorem przyrodoznawstwa na lwowskim uniwersytecie, umarł zaś w roku 1813 we Wiedniu. Haquet opisał występy wanie ropy w Smolnie (Węglówce), Kwaszeninie i Nahujowicach. Uwagi godnem jest, że uchwycił on już łączność pomiędzy Siady występy wania ropy w galicyjskich pokładami soli kamiennej a źródłami ropy Kai patach znane były już dawno, o ćzem    j m<5wi ₀ ciągnącej się wzdłuż podnóź Kar-

świadczą liczne imiona miejscowości jak Ro-    pat 0d Wieliczki po Bukowinę strefie solnej,

*) Neuste physikalisch politische Reisen in den J. 1791 — 1793 durch die dacischen und sarma-tischen oder nördlichen Karpathen, III. Band, Nürnberg, 1794.

**) „Nafta“, 1895, str. 65 : jZapiski historyczne o nafcie galic.

pa, Ropica, Ropienka, Ropiagóra i t. p. Przez której towarzyszą źródła naftowe. Na pod-długie czasy dobywano i użytkowano ropę stawie danych Haqueta obliczył prof. Höf er**) w bardzo małych rozmiarach jako lekarstwo, smarowidło, paliwo i t. d. Z tych czasów doszły nas tylko urywkowe, szczupłe wiadomości. Przechował się z wieku XVI. akt królewski, na mocy którego miasto Krosno otrzymało przywilej oświetlania ulic mięsza-

Ropa w Galicyi.

Olej ziemny, występujący w Galicyi, znany pod nazwą „ropa“ i „kipiąezka“, należy wraz z solą i czerwonym bursztynem do najznamienitszych właściwości tego kraju. Napotyka się go w pobliżu pokładów solnych w mniejszych lub znaczniejszych odległościach, wzdłuż łańcucha Karpat, najczęściej w podgórzu, jest koloru ciemno brunatnego, lub jeżeli występuje w stanie bardziej rozcieńczonym, butelkowo - zielonego, i ma mniej rażący zapach, jak zwykły zagraniczny olej skalny (z węgli kamiennych Red.) w handel wprowadzany; od niepamiętnych czasów używa się go w gęstym stanie jako ropa do smarowidła wozowego, lub jako kipiąezka, to jest lźejszyeh odmian, do nacierania czarnej skóry, która przez to otrzymuje śliczny połysk. Pierwsza wypływa zwykle w szutrze na łagodnie pochyłych stokach górskich razem z wodą i zbiera się w osobnych w tym celu wykopanych dołach, oprócz tego otrzymuje się ją także przez płukauie szutru; ostatnia wytryska sama dla siebie lub razem z wodą i na podstawie tej własności otrzymała swą nazwę.

O pochodzeniu i tworzeniu się tego oleju skalnego nie można dotąd nic powiedzieć. Co do swego zapachu zbliża się on do oleju skalnego (Steinöl), otrzymywanego z węgli, i do czerwonego galicyjskiego bursztynu¹), który przy spaleniu daje woń całkiem mu podobną; ta okoliczność wzbudziła we mnie nadzieję, źe idąc za ropą trafię na pokład bursztynu lub węgla; nadzieja ta zawiodła, gdyż przy przetrząsaniu warstwy ropnej, którą napotkałem w 4 sążniu, a która kończyła się w siódmym, znaleźliśmy jedynie glinę solą przesyconą i słoną wodę, przez przekopanie i przewiercenie całego kawałka terenu nie napotkaliśmy żadnej ropy, żadnego pokładu, szczeliny lub zapadnięcia, krótko mówiąc nic, co mogło by nam dać wskazówkę do zbadania warunków jej występo-

źe pod koniec XVIIR stulecia uzyskiwano w Galicyi rocznie 6.900 litrów czyli 43 beczek ropy. Podówczas jeden litr ropy kosztował na miejscu 5¹25 kraj carów, beczka 14¹61 złr. w. k., jeżeli więc przeciwstawimy temu fakt, że na początku XIX. stulecia jeden litr ropy kosztował w Pensylwanii 8¹50 złr., czyli beczka 1343¹50 złr., wyniknie stąd jasno, że naówczas w Galicyi ropa była już artykułem handlu, zaś w Ameryce tylko osobliwością.

W austryackiem ustawodawstwie ropa (oraz wosk ziemny) znajduje uwzględnienie po pierwszy raz dopiero w roku 1810, mianowicie dekret nadworny z d. 2. sierpnia zalicza te produkty do regaliów. Już dnia 10. października tego samego roku, a więc jak na owe czasy niezwykle szybko, galicyjskie gubernium zgłosiło odwołanie co do wspomnianego dekretu, z tym skutkiem, źe d. 8. listopada 1810 wyłączono ropę z pod prawa panującego, a uznano za częśó własności ziemskiej.

Ropa tworzyła więc w Galicyi na schyłku XVIII. i w zaraniu XIX. stulecia arty kuł powszechny, co pociągnęło za sobą jej przeróbkę. Należy nam podnieśó z całym naciskiem, że początki przeróbki ropy drogą destylacyi i zastosowania prodpktów tej destylacyi do oświetlania, są wynalazkiem rodzimym. Udowodnić możemy to świadectwem współ-czesnem z roku 1819. Autor niniejszego mianowicie znalazł w „Kronikach ces. król. po-litechn. instytutu“ z roku 1820, str. 335 do 343 pod tytułem „Pas ßergöhl in Galizien“, rozprawę, autorem której jest Józef Hecker, ces. prow. kontrolor salin i były zarządca górniczy w Truskawcu¹). Jest to najstarszy przyczynek, odnoszący się do przeróbki ropy, to jest do fabrykacyi nafty i oświetlenia naftowego w lampach i posiadà wielkie znaczenie w uzasadnieniu praw pierwszeństwa tego wynalazku w Galicyi. W całej literaturze traktującej o nafcie nie ma o tym dokumencie żadnej wiadomości.

Dosyć obszerny artykuł Heckera podajemy w możliwie wiernem tłumaczeniu:

*) Pod galicyjskim bursztynem rozumiany jest widocznie czysty wosk ziemny.

zaczął dawać ropę w r. 1771, gdy wykonano otwór w toku poszukiwań za solą, i był produktywnym *) Mowa tu prawdopodobnie o t. zw. szybie    przez 100 lat, a pogłębiony w r. 1879 jeszcze oka-

fiskalnym w Słobodzie rungurskiej, o którym prof.    zał się produktywnym. Jestto więc przykład nad-

A. Rehman (Ziemie dawnej Polski i sąsiednich zwyczaj długotrwałej produkcyi źródła ropnego, krajów słowiańskich, Karpaty, XXX.) pisze, że

wania lub naprowadzió nas na jakie nowe źródło.

Z głównego źródła w Truskawcu, na które trafiłem w szybie Chrystyana, wytry-skiwała nafta z niebieskich tłustych iłów, stanowiących tam panujący pokład górski, strumieniem grubości ramienia, razem z bańkami gazowemi i głuchym podziemnym szumem peryodycznie w przerwach kilkaminu-towych. Tylko tu i owdzie, gdzie ropa występy wała, można było zauwaźyó piasek w bułach kilka cali długich a 1 l/s cala grubych ; w tłustych iłach, w których płatkach znajdowała się ropa, nie było żadnych śladów uwarstwowania. Bańki wybuchowi towarzyszące były zapalnym gazem, który górnika zjeżdżającego pewnego razu do szybu z lampką górniczą silnie poparzył; dla zapobieżenia niebezpieczeństwu, roboczemu personalowi grożącemu, odprowadzano gazy, mimo tego, że tylko we dnie pracowano, za pomocą dobrze ciągnącego pieca wentylacyjnego.

W Truskawcu, gdzie znajdują się w ogóle tylko niskie wzgórza, występuje ropa na łagodnym skłonie w skałach iłowych, w Sło-bodzie zaś u podnóża wysokiego grzbietu gór w dolinie, która w miejscu gdzie ropa występuje, jest płaską, posiada szerzenie 18 h. i otoczona jest wysokiemi górami, składają-cemi się z drobnoziarnistego piaskowca, marglu wapiennego i wapniowca. W tym samym kierunku spotykamy na przestrzeni 80 sążni szereg starych dołów, z których w dawniejszych czasach wydobywano ropę, a które się zwykle po wyczerpaniu zasypuje, a po upływie paru lat znowu otwiera, tak że te okolice Galie y i, w których dawniej silnie kopano ropę, są jakby zasiane dołami.

Na końcu tych dołów znajduje się obecny szyb naftowy, sięgający IV2 sążnia do niebieskiego iłu, którego dno leży 4 do 5 stóp niżej od powierzchni wody na 8 sążni oddalonego strumyka. W tym szybie wydobywają, jak najstarsi ludzie pamiętają, każdy tydzień 24 garncy ropy, która pływa na wodzie, napełniającej szyb najwyżej na 5 stóp*).

Począwszy od sążnia 10-tego po za kierunkiem starych dołów, aż mniej więcej do 30-tu sążni występują, chociaż z przerwami, od 6 — 8 cali grube pokłady żywicy ziemnej, która powstała prawdopodobnie z ropy tam wypływającej przez ulotnienie się części naftowych i która jest do asfaltu co do koloru, złamania i ciężaru właściwego zupełnie podobna. W Truskawcu napotyka się wosk najczęściej jasuo-brunatnego koloru, jednak w bardzo małych ilościach, z 3 sążni grubego pokładu, który przeznaczony jest do eksploatacyi cynku, ołowiu i siarki, jednakowoż z powodu zubożenia przedsiębiorstwa i braku poparcia po większej części zaniechany.

Przy destylacyi ropy w Słobodzie otrzymano 16% czystej nafty, podczas gdy ropa truskawiecka dała jej 40%; pozostałości nie są jednak bez zapachu, i przeprowadziwszy destylacyę do końca możnaby wydajnośó nafty jeszcze o kilka procent zwiększyó.

Ponieważ ilośd ropy eksploatowanej w latach 1815 i 1816 była bardzo znaczna, a z powodu swej płynności, wywołanej zawartością części naftowych, nie mogła byó użytą jako smarowidło wozowe, przeto rozpocząłem produkcyę nafty na wielką skalę, zachęcony do tego przez próby oświetlania, dokonane przezemnie w wrześniu 1816 roku w Wiedniu w nadwornej menniczej i górniczej komorze (Hofkammer im Münz- und Bergwesen), a w Pradze w miejscach publicznych, które znalazły powszechne uznanie. Jak odnośny protokół pragskiej rady miejskiej wskazuje, otrzymuje się przy znacznem zaoszczędzeniu na kosztach oleju lnianego i bawełny, z której bardzo mało wychodzi na knoty, zapomocą knotu V3 grubości zwykle używanych knotów lamp ulicznych dwa razy intenzy wniejsze światło, przyczem odpada zupełnie czyszczenie knotu; magistrat postanowił z tego względu w całem mieście zapro-wadzió oświetlenie naftowe, jeżeli zostanie

(Red.)

miennych.

zaopatrzony w potrzebną ilość nafty, mającej wynosić 350 centnarów, której jednak fabryka truskawiecka sama dostarczyć nie mogła.

Od roku 1817 używa się nafty w okolicach Drohobycza do oświetlania, co byłoby może obecnie już powszechnie w użyciu, gdyby owo pyszne źródło nie było wkrótce prawie zupełnie wyschło, podczas gdy po jego odkryciu dawało w powyższych latach tygodniowo 200 — 300 garncy ropy. Produkcya nafty odbywa się w Truskawce w dużym miedzianym kotle spirytusowym, którego fugi uszczelniono starannie zapomocą kitu zgotowanego z białka i gipsu. Kocioł napełnia się do dwóch trzecich części i uskutecznia destylacyę w ciągu 2 — 2 72 dni w temperaturze równomiernej, niezbyt wysokiej, unikając przytem wszelkiego światła. Jeżeli destylacya odbywała się prawidłowo i bez przeszkód, otrzymuje się ²h części nafty, ³/s pozostałości czarnego koloru, które sa bez zapachu i mają konsystencyę masła.

Kopę w Słobodzie, tak jak w innych okręgach, gdzie takowa występuje, i na eksploatacyę wydzierżawioną bywa, zaprawiają handlarze z Kołomyi dziegciem (smarowidło wozowe z oleju brzozowego) i tak w handel wprowadzają. Nafta galicyjska różni się od zagranicznej zwykle w handlu napotykanej nafty, mającej zapach bardzo zbliżony do terpentyny i żywicowaty gorzki smak²), wonią juchtową i smakiem czysto olejowym³). Jest ona bardzo lotna (przy opakowaniu w bardzo trwałe i szczelne baryłki dębowe zatraca się dziennie Vis) i nader zapalna. W zwykłych lampach ulicznych pali się — przyczem jednak otwór wypływowy nie śmie byd większy jak koniec najmniejszej igły — bez knota, tak samo w szyi pełnej butelki. Wylana na powierzchnię wody spala się bardzo żywym ogniem aż do ostatniej kropli.

(Ciąg dalszy nast )

Metody używane do oznaczania wartości opałowej produktów naftowych²).

Napisał inż. Maryan Wieleżyński.

Ze względu na powszechne zainteresowanie się opalaniem ropą i produktami naftowymi, jest wskazanem rozpatrzenie metod, które mogłyby byd zaproponowane do oznaczania wartości opałowej tych produktów. Kok zajmowałem się badaniem produktów naftowych w Krajowej Stacyi doświadczalnej dla przemysłu naftowego, a krytyczny pogląd na wyż wspomniane metody, wyrobiony włas-nem doświadczeniem przez ten czas, uważam sobie za obowiązek podad do w i ad, mości ogółu.

Metody do oznaczania wartości opałowej jakiegokolwiek paliwa rozpadają się na dwie grupy. Do pierwszej należą metody t. zw. teoretyczne, polegające na tern, że z wyników analizy elementarnej, na podstawie pewnego wzoru, oblicza się ciepłodajnośd paliwa. Według metod drugiej grupy, tak zwanych „bezpośrednich“, spala się badane paliwo i oznacza się wprost ilość ciepła, które ono przy spaleniu wydaje. Każda z tych metod ma swoje zalety i wady.

Metody teoretyczne są dziś, przy-najmniej u nas, najczęściej używane do oznaczania wartości kalorymetrycznych. Taką metodą posługiwał się prof. Syniewski przy badaniu materyałów opałowych, używanych przez c. k. Dyrekcyę kolejową do opalania lokomotyw. Używał jej też prof. Załoziecki, gdy się rozchodziło o zbadanie paliwa płynnego dla stron prywatnych. Wartości kalorymetryczne dwudziestu kilku gatunnów ro-pału, ogłoszone w „Nafcie“ (1902 str. 158) oznaczałem według tej właśnie metody.

Stosując metodę teoretyczną, należy najpierw przeprowadzić analizę chemiczną przeciętnej próbki paliwa (0'3—0’4 gr.), t. zn. określić przez spalenie ilości zawartych w niem węgla, wodoru, tlenu i siarki. Następnie mając wyniki analizy, obliczamy wartość opałową paliwa, stosując wzór Dulong’a lub Men-delejewa.

*) „Czasopismo Techniczne“.

lezionej.

Obliczono teoretycz.

Nazwa i pochodzenie

Skład chemiczny

Qd

Qm

Bezpo

średnio

znaleziono

Różnica

Qd

Qm

Co/o Ho/o I 0%

kaloryj

kaloryj

Lekka ropa z zach. Wirginii Ciężka ropa z Ohio Ciężka ropa z Ponsylwanii Popa z Jawy Ropa z Galicyi zachodniej Ropa z Oalicyi wschodniej Ciężka maź z Bałachanów Lekka ropa z Baku Ciężka ropa z Baku

1- 6    11.540

2- 7    11.152

1-4    11.490

0-9    11-074

5.7    10.519

21    11.168

1-2    10.970

0-1    11.594

1-1    11.347

11.027    10.223

10.680    10.399

10.981    10.672

10.632    10-831

10.228    10.005

10.625    10.231

10.562    10.700

11.068    11.460

10.702    10.800

~\ 1    1—I—I—i—I—I—b

oiHMopoito-a-jH

i i I H—b I H—I—b cb>£-tôâ>obdbdb-ôdb

Wzór Dulong’a polega na błęd-nem zresztą przypuszczeniu: 1. że w paliwie węgiel z wodorem i siarką nie jest wcale połączony w związek chemiczny lub, co na jedno wyjdzie, że to połączenie nastąpiło bez żadnego zjawiska termicznego t. j. bez wydzielenia lub pochłonięcia ciepła i jako węgiel czysty przy spaleniu na bezwodnik węglowy wydzieli około 8.000 kal. ciepła; 2. że wodór w paliwie ma ciepłodajność taką samą, jak wodór w stanie gazowym tj. 34.500 kal. ; 3. że tlen zawarty w paliwie jest całkowicie połączony na ostateczny produkt spalenia wodoru t. j. na wodę i że wskutek tego tylko wodór nie połączony z tlenem, czyli „wodór rozporządzalny“ wytwarza ciepło podczas spalenia. Ilość tego wodoru jest H—¹/s O ).

Wzór Dulong’a opiewa zatem:

Qd = 345 (H—Vs O) + 80 C + 24 S.

Dla węgla, antracytu i koksu, może wzór ten być używany z dokładnością dla praktyki wystarczającą, co dowiódł Bunte w swojej pracy, wykonanej w stacyi doświadczalnej dla materyałów opałowych w Monachium**). Różnice pomiędzy wartością opałową tych materyałów, oznaczoną bezpośrednio, a określoną wzorem Dulong’a nie przekraczały 2%. Jednakże już dla węgla brunatnego okazały się różnice większe, a dla drzewnika doszły do 14% (Stohman).

Ażeby przecież umożliwić korzystanie z tej, bądź co bądź przystępnej metody, podał prof Mendelejew inny wzór, ułożony empirycznie, na podstawie licznych doświadczeń, a mianowicie:

*) „Chem. Polski“ 1901, str. 117.

**) „Journal f. Gasbeleuchtung“.

QM = 300 H + 81 C + 26 (S-O).

Odpowiadał on rzeczywiście lepiej swojemu celowi, bo np. obliczona według tego wzoru ciepłodajność drzewnika, różni się od praktycznie określonej tylko o 08%.

Zebrałem powyżej kilka dat porównawczych dla obydwu wzorów*) w celu okazania, o ile one mogą słuźyó do obliczania ciepłodajno-ści produktów naftowych. Muszę się tu niestety powołać aż na pracę St. Claire De-ville’a, wykonanej jeszcze w r. 1868, ponieważ w późniejszej literaturze spotkałem nazwiska tylko dwóch badaczy, bez bliższych szczegółów wyników ich prac**).

Zych liczb wynika, że żaden z wzorów nie odpowiada ściśle rzeczywistej wartości opałowej badanych materyałów. Jednak widzimy, wzór Mendelejewa zawsze podaje liczby niższe i dla rop galicyjskich i kaukazkich bardziej odpowiednie, aniżeli wzór Dulong’a, co możnaby wytłumaczyć innym składem chemicznym tych rop, w porównaniu do rop amerykańskich.

Wzory przytoczone podają całkowitą ilość ciepła, wytworzonego przy spalaniu, w praktyce jednak, gorące gazy spalenia unoszą znaczną część ciepła, które oblicza się zwykle na 600 kal. od kg. Przy podawaniu zatem wartości opałowej materyału dla przemysłu, należy 600 kal. odjąć od cyfry zna

Metody bezpośredniego oznaczania wartości opałowej można rozdzielić

*) Comp. rend. 68 pag. 355 i 686.

**) Mahler. „Chem. Polski“ 1901, str. 117. Gintl. „Taschenbuch für die Mineralölindustrie“, str. 24.

Jednym z najstarszych a przedewszystkiem tańszych kalorymetrów jest kalory-melr Fischera. W strumieniu tlenu spala się w nim 05 —1*0 gr. paliwa, przytem jednak trzeba uwzględnić ilość ciepła, uprowadzonego przez wytworzony kwas węglowy i wodę, co wymaga żmudnych poprawek, wątpliwej zresztą wartości.

Dla produktów naftowych, kalorymetr z któremby one np. z kalorymetru Fischera

ten jest abtolulnie nie do użycia. Bobiłem    uszły, zostaje w bombie, a przez jej ściany

nim cały szereg prób i przekonałem się:    udziela się otaczającej wodzie. Wyniki osiąg

nięte zapomocą bomb są bardzo dokładne. Bomby jednak mają tę wadę, że są drogie i że nie zawsze można mieć tlen pod wyma-ganem ciśnieniem.

Ropę lub maż trzeba w nich spalać w kulkach szamotowych, powiększając przez to powierzchnię spalenia, ponieważ przy spaleniu np. w naczyniach otwartych, należy się spodziewać, źe wskutek wysokiej temperatury pewna część produktów niespalonych ulotni się i skropli na zimnych ścianach bomby. Zapalanie odbywa się w ten sposób, źe zapomocą drucika platynowego, rozżarzonego prądem elektrycznym, zapala się odważony kawałek węgla o znanej wartości kalorycznej, a ten dopiero zapala ropę.

Doświadczenia z bombą Hempla, którą niedawno zakupiła staeya naftowa, są dopiero w toku. Z tego powodu na razie nie mogę podać więcej danych w tej kwesty i.

Wyżej opisana metoda bezpośrednia jest w porównaniu z teoretyczną jedynie miarodajną. Stosując ją dowiadujemy się wprost, ile ciepła wytwarza pewna ilość paliwa.

na badania kalorymetryczne i na próbne opalanie (Heizversuche).

Badania kalorymetryczne polegają na tern, źe pewną małą ilość paliwa spalamy w zamkniętem naczyniu i mierzymy podnoszenie się temperatury wody otaczającej to naczynie, oznaczając tem samem ilość ciepła wytworzonego przy spaleniu.

Konstrukcya kalorymetrów może być rozmaita.

1. spalenie nigdy nie było całkowite — wytwarzała się masa dymu, lekkie składniki ropy destylowały, a ciężkie pozostawały nie-spalone; 2. gdy wprowadzałem ropę do przyrządu w porowatych kulkach szamotowych, spalenie też nie było kompletne, źe dalej wytwarzały się wewnątrz przyrządu mieszaniny gazów wybuchowych, które kilkakrotnie wyrzucając pokrywkę przyrządu w powietrze, zmusiły mię do ostatecznego zaniechania dalszych prób kalorymetrem Fischera.

Drugim kalorymetrem, który według reklamy ma być przydatny do badania ciał gazowych i płynnych, jest kalorymetr Jun-kersa. Konstrukcya jego polega na tem, źe palnik gazowy ogrzewa stały prąd wody, idący w kierunku przeciwnym do biegu gazów spalenia. Z ilości zużytego gazu i wody, oraz różnicy temperatury tej ostatniej w miejscu przypływu i odpływu, można obliczyć ilość ciepła, wytworzonego przez pewną ilość gazu.

Dla badania gazów przyrząd ten jest znakomity. Nawet do badania poszczególnych lotniejszych frakcyj naftowych, jak nafty świetlnej i benzyny, mógłby być stosowany*),

*) Dr. Ed. Cramer. „Journal f. G-asbe-leucht.“ 1891 str. 27. Autor znalazł w podobnym przyrządzie dla oleju świetlnego 11.036 kal., dla parafiny 10.618 kal.

ponieważ zamiast gazowego palnika moźnaby wstawić do kalorymetru lampkę benzynową lub naftową. Dla ropy lub mazi przyrząd ten bezwarunkowo się nie nadaje, ponieważ z ropy uchodziłyby przedewszystkiem lekkie składniki, nie dając przez to prawdziwego obrazu wartości opałowej ropy, a mazi nigdy-by nie zdołano przyprowadzić w wymagany stan gazowy.

Trzecim rodzajem kalorymetrów są t. zw. bomby kalorymetryczne Bertholeta, Mahle-ra, Krëkera i Hempla. Zasadą ich jest spalanie próbki paliwa w atmosferze tlenu pod ciśnieniem przynajmniej 12 atm. Pod tem ciśnieniem substancya spala się całkowicie. Oprócz tego przy używaniu bomb jest ta dogodność, że na produkta spalenia nie zwraca się wcale uwagi, ponieważ całe ciepło,

Dotychczas opisane przyrządy mają jednak tę wadę, źe zużywamy przy doświadczeniu zbyt małą ilość paliwa (max. 1 gr), co wyklucza wzięcie dokładnej przeciętnej

próby ze znaczniejszej ilości opału. Temu łego górnictwa. Po wyborze pp. inź. Alberta brakowi zapobiegają próbne opalania (Heiz- Faucka sen. i ß. Sorge (z Berlina) na za-versuohe). Wykonał je na większą skalę St. stępców przewodniczącego, zaś inź. Józefa Claire Deville z ropami najrozmaitszego po- Mucka na sekretarza zgromadzenia, zabrał chodzenia. Deville spalał ropę lub maź pod głos inź. M. Fauck na temat: „Urządzenia kotłem, zawierającym 540 kg. wody, w ten wiertnicze sposób, źe paliwo ściekało z naczynia kalibrowanego po gęstej żelaznej kracie, stykając się tu z powietrzem. Gdy juź ściany były silnie rozgrzane, spalenie odbywało się całkowicie t. zn. bez dymu. Gazy spalenia i wytworzoną parę chłodzono oznaczoną ilością wody, tak źe oddawały one jej całą ilość ciepła, wydzielonego przy spaleniu. Ciąg wytwarzał wentylator, umieszczony przy ujściu komina. W pewnej chwili, kiedy ściany paleniska były rozpalone, notowano stan ropy w zbiorniku, od tej chwili zbierano skondensowaną parę z kotła i mierzono przyrost temperatury wody, chłodzącej gazy spalenia.

bezpieczeństwo robotników“. Prelegent wywodził, źe przy wszystkich wierceniach głębokich znajdują zastosowanie ciężkie przyrządy, wprowadzane w otwory wiertnicze i wyciągane z nich zapomocą maszyn wydźwigowyeh. Sama praca wiertnicza odbywa się udarowo lub wirowo. Przy wpuszczaniu i wyciąganiu przyrządów nie ma na ogół niebezpieczeństwa dla robotników, jednak przy rygu kanadyjskim zdarzyły się wypadki, gdy przewody, postawione na stelaże ruchome, z nich spadły na nogi robotnika, lub nawet podczas ustawiania łamały się i spadając kaleczyły robotników. A zatem:

1. Urządzenie stelaży ruchomych (drehbare Bänke) dla przewodów nie jest wska-

Doliczywszy do tych danych poprawki, jak ilość ciepła, promieniowania itp., otrzymywał zanem.

2. Hamulcowy przyrząd powinien by być szczególnie silnym, dla usunięcia niebezpieczeństwa złamania; tarcza hamulcowa ma być żelazna, również opony żelazne lub stalowe. By uniknąć zużywania się taśm hamulcowych (Bremsbänder), należałoby je zaopatrzyć kawałkami drzewa.

Deville wartości opałowe niezależnie ani od palacza, ani od konstrukcyi pieca, ani od pary rozpylacza.

3. Liny wydźwigowe miałyby być tak

To jest jedyna bez zarzutu metoda do oznaczania wartości opałowej produktów naftowych. Nie da się ona zastąpić t. zw. „prób-n mi jazdami“ lokomotywą, lub „próbnem opalaniem kotłów parowych“, polegających na tem, źe notuje się ilość wyparowanej wo-    silne, aby nie mogły się rwać. Liny taśmo-

dy i zużytego paliwa, powiadając w wyniku:    we są bardzo celowe i pewniejsze, niź liny

tyle paliwa odparowuje tyle a tyle wody. okrągłe.

4. Popuszczadła :

a)    śruby (przy wolnospadzie i linie)

b)    wał z zaskoczkiem (Sperrklinken) (kanadyjsko na łańcuchu)

c)    wał z kołem ślimakowem i ślimakiem na łańcuchu lub linie (Fauck).

d)    z śrubami ściskowemi bezpośrednio na przewodzie (Raky, Vogt i t. d.)

a) dawne urządzenie z śrubą po-puszczadłową nie przedstawia niebezpieczeństwa, jest jednak zbyt niewygodnem przy ustawianiu

ß) kanadyjskie urządzenie nie jest ani celowem, ani bezpiecznem,

Nie zwraca się bowiem przytem uwagi, źe się jest: 1. oddanym na łaskę palacza; 2. zależnym od lepszej lub gorszej konstrukcyi kotła. Także nie uwzględnia się zwykle tego, źe używając rozpylaczy parowych, wprowadza się z parą pewną, nie dającą się kontrolować, ilość ciepła pod kocioł.

Z XVII. Wądrowaeio Zjazdu

techników wiertniczych.

Jak zapowiedzieliśmy, odbył się d. 22. września XVII. Zjazd techników wiertniczych we Wiedniu. Zagaił go starszy radca górnicy Poech dłuźszem przemówieniem, podnosząc znaczenie techniki wiertniczej dla ca-

ponieważ pozwala tylko na gent wykazuje, że we Włoszech jest tylko urywkowe popuszczanie i unie- jedna kopalnia w ruchu, lecz ślady ropy możliwia wyciąganie podczas występują w wielu miejscach, wiercenia.    Po tym referacie wywiązała się dłuższa

debata o wy stępy waniu ropy wogóle. Później przedstawił dr. Meine z Berlina swój strato-meter, to jest instrument do oznaczania przebiegu warstw przewierconych w każdej chwili bez zastanowienia ruchu. Inż. Theis referował o dwu inych stratometrach, mianowicie Thumana i Gothana.

Na zakończenie mówił inż. Albert Fauck o ochronie prawa pierwszeństwa i wywołał dłuższą dyskusyę, poczem przewodniczący zamknął zjazd.

ó) za najlepsze okazało się koło ślimakowe ze ślimakiem (Fauck), ponieważ wyklucza jakiekolwiek niebezpieczeństwo i pozwala na popuszczanie i wyciąganie podczas ruchu, t) śruby ściskowe (Raky i Vogt) mogą znaleśó zastosowanie tylko przy urządzeniach z wahaczami, leżącymi na sprężynach a mają i tę złą stronę, że dozwalają tylko popuszczania urywkowego, zaś nie pozwalają na wyciąganie podczas ruchu.

e)    Wahacze (balanse) powinneby byó zabezpieczone przed przegibnięciem i posia-daó pewne łożyska i podstawy, które zatrzymują balans przy złamaniach.

f)    Konstrukcya wielokrążków jest często za słabą, dlatego zdarzają się niebezpieczne złamania.

g)    Przy odśrubowywaniu rur lub narzędzi w otworze wiertniczym należałoby zawsze uźywaó przyrządów, które wykonują tę pracę z zewnątrz wieży wiertniczej przez stosowne przenoszenia zapomocą machiny popędowej lub wind ręcznych.

h)    Największą pewność ruchu dają machiny bliźniacze, tak dla ruchu wiertniczego, jak szczególnie dla rozpaszozania i wyciągania narzędzi wiertniczych.

i)    W przeciwieństwie do wiercenia kanadyjskiego wiercenie linowe przedstawia większe bezpieczeństwo dla robotnika.

k) Wiercenie płuczkowe ma zawsze pierwszeństwo przed wierceniem kanadyjskiem pod względem bezpieczeństwa robotników, ponieważ przy wierceniu kanadyjskiem samo niebezpieczeństwo ogniowe jest daleko większe.

Co do punktu g) inż. Sorge proponuje opublikowanie przepisów, obowiązujących w Baku.

Następnie inż. Józef Muclc miał dłuższy referat o nafcie we Włoszech. Na podstawie geologicznych danych, zebranych podczas naukowej wycieczki do Włoch, prele-

Protokół posiedzenia Wydziału Krajowego Towarzystwa naftowego z d. 12. września 1903.

Obecni pp. : Gorayski, Gąsiorowski, Mars, W. Pieniążek, lir. Zamoyski, Zeitleben, z komisyi rewizyjnej I. Pieniążek, z redakcyi „Nafty“ prof. E. Załoziecki, sekretarz biura dr. Bartoszewicz. Nieobecność usprawiedliwili dr. Steczkowski i Sta-wiarski.

1.    Odczytany protokół ostatniego posiedzenia przyjęto do wiadomości.

2.    Sekretarz komunikuje odpowiedź ministerstwa kolejowego na podanie Towarzystwa o zniżenie taryfy kolejowej na wszelki rodzaj mineralnego płynnego paliwa. Ministerstwo waha się udzielić takiej zniżki, w obawie, by oleje opałowe nie robiły konkurencyi przemysłowi drzewnemu i węglowemu w kraju i by nie było to także powodem przewożenia po zniżonej taryfie innych produktów naftowych, niż do celów opałowych przeznaczonych. Sekretarz ułożył już odpowiedź do ministerstwa, w której wykazuje, że oleje opałowe mogą robić konkurencyę tylko węglowi pruskiemu, nie zaś krajowym materyałom opałowym, a rodzaj fabryki, do której olej mineralny się wysyła, daje już pewną gwarancyę, do jakiego celu olej ten użytym być może. Prof. Załoziecki zauważa, iż sprawę tę jako delegat To w. do państwowej Bady kolejowej poruszał we Wiedniu i wyniósł wrażenie, że ministerstwo obawia się udzielić takiej zniżki, by Niemcy nie odpowiedziały zniżką na produkty austryackie. Ze względu na ważność zastosowania i użycia odpadków naftowych, których ilość wzrośnie, gdy Galicya zacznie eksportować naftę w większej ilości, uchwalono sprawę zniżenia taryfy bronić dalej.

Następnie sekretarz zawiadamia, iż w sprawie projektowanej zmiany przepisów górniczo-po-licyjnych jeździł dwukrotnie do starostwa górniczego i dowiedział się od starszego radcy górniczego p. Holobka, że kompletny elaborat komisyi w tej sprawie odejdzie dopiero po 15. września do ministerstwa rolnictwa, poczem dopiero ma być zwołaną ankieta nafciarzy dla wysłuchania opinii naszego grona przemysłowców naftowych.

W ostatnim czasie biuro Towai-zystwa wniosło podanie do Dyrekcyi kolei we Lwowie o rozszerzenie dworca w Borysławiu, oraz sekretarz osobiście wręczył dyi-ektorowi poczt i telegrafów podanie o kreowanie w Borysławiu era-ryalnego urzędu pocztowego i zaprowadzenie nocnej służby telegraficznej. Podanie to przychylnie zostało przyjętem, z tą radą, by udać się jeszcze do ministerstwa handlu, gdyż w takim razie potrzeba wstawić w budżet odpowiednią kwotę na urządzenie urzędu eraryalnego. Przy tej sposobności poruszył także sekretarz sprawę telefonu Lwów-Borysław, lecz otrzymał odpowiedź, że nie ma na to funduszów. Wydział Towarzystwa uchwalił, by na budowę telefonu zebrać subskrypcyę od poszczególnych firm i jednocześnie rozpocząć z rządem rokowania na zasadzie, że firmy naftowe pokryją częściowo koszta budowy telefonu.

Dalej sekretarz referuje o zgromadzeniu nafciarzy w Borysławiu, zwołanem przez urząd górniczy drohobycki, i podaje do wiadomości Wydziału uchwałę wymienionego zgromadzenia, by uprosić Tow. naftowe o wniesienie podania do namiestnictwa w sprawie zamykania w Borysławiu szynków w niedziele i święta o 10. wieczór. Wydział uchwala przyczynić się do tej uchwały zgromadzenia.

8. Na delegata kuratoryi kraj. szkoły wiertniczej w Borysławiu uchwalono zaproponować z ramienia Towarzystwa hr. Zamoyskiego.

4. Przy tym punkcie rozwinęła się żywa dyskusya nad wnioskiem postawionym swego czasu na ankiecie naftowej, by Sejm udzielił gwa-rancyi kraju na budowę rezerwoarów ropnych, tern bardziej^ że, jak podniósł prof. Załoziecki, w sprawozdaniu Wydziału krajowego do Sejmu sprawa ta jest poruszona, lecz niejasno i nieuchwytnie. Uchwalono, by wydział Towarzystwa naftowego sprawę tę podczas obecnej sesyi sejmowej poparł wobec marszałka i posłów.

Pan Mars wyraża życzenie, by Tow. naftowe zwołało ankietę producentów i rafinerów dla ustanowienia normy procentu zanieczyszczeń ropy bory sławskiej, które nie dadzą się usunąć; przeważyło jednak zdanie, że ułożyć taką normę za obopólną zgodą producentów i rafinerów może najprędzej „Petrolea"', która zajmować się będzie kupnem i sprzedażą ropy.

Na tern posiedzenie zakończono.

Zgłoszone patenty

podane przez adwokata patentowego dr. Pritza Puchsa, dypl. chem. i inż. Alfreda Hamburgera, Wiedeń VII, Siebensterngasse 1. Informacye w sprawach patentowych abonenci tego pisma otrzymują darmo. Wyciągi z opisu patentowego i ewentualny szkic dostarcza wymienione biuro za wynagrodzeniem 5 koron.

AUSTEYA.

Akcyjne Towarzystwo dla wierceń systemem Raky w Budapeszcie. Popuszczadło dla przewodów wiertniczych przy głębokich wierceniach. Na przewodzie wiertniczym znajdują się dwa schwyty, z których dolny podtrzymywany jest bezpośrednio lub pośrednio przez wahacz, górny bezpośrednio lub pośrednio przez dolny, przyczem można każdy schwyt przesunąć na przewodzie wiertniczym ku drugiemu i niezawiśle od drugiego połączyć z głównym przewodem względnie od tegoż odczepić, tak iż następuje stopniowe spadanie przewodu odpowiednio do postępu wiercenia, w tym celu, by umożliwić od-wiercanie na całą długość sztangi bez zatrzymania machiny. Obracalne tarcze ekscentryczne ze sto-sownemi wcięciami umożliwiają odjęcie górnego odczepionego schwytu od dolnego, połączonego z głównym przewodem. Ściski schwytów można zapomocą trzonów gwintowych wzajemnie oddalać i przesuwać, przyczem tarcze ekscentryczne znajdują się między ściskami górnego schwytu, luźnie ruchome na jego trzonach. W celu odjęcia górnego schwytu od dolnego mogą także służyć sprężyny, umocowane jako sprężyny śrubowe na sztyftach, wystających z dolnego schwytu i działające na dźwigary, które podpierają górny schwyt za pośrednictwem drążków.

Ake. Tow. dla wierceń systemem Raky w Budapeszcie. Przyrząd do głębokich wierceń z elastycznie ułożonym wahaczem. Sprężyny trzymające wahacz są w stosunku do swych dalszych i górnych łożysk w celu regulowania ich wspólnej siły odpowiednio do ciężaru przyrządu wiertniczego tak ułożone, że można je według potrzeby wsadzić lub wyjąć. Sprężyny leżą między wangami, które można oddalić od siebie zapomocą śrub, co umożliwia włożenie sprężyn między wangi, nie ścisnąwszy ich poprzednio. Wahacz trzymają pionowo prowadzone drążki, zaopatrzone na swych wolnych końcach gwintami i podtrzymywane znów przez kółka ślimakowate, zapomocą których można dokonać przestawienia wahacza na wysokość.

Niemieckie Tow. akcyjne głębokich wierceń w Nordhausen. Przyrząd do głębokich wierceń ze staie ułożonym wahaczem i sztywnym przewodem, odznaczony równo-czesnem urządzeniem sprężynowatego popędu i sprężyn uchwytujących wahacz, które służą również za przeciwwagę dla przewodu, tak iż nie obciążona korba może minąć martwy punkt. Sprę-żynowaty popęd zrobiony jest jako trzon wahadłowy, w który włączono czworobok wstawowy z elastycznemi sprężynami, zaś sprężynowały uchwyt w ten sposób, że połączenie zamykające siłę pomiędzy wahaczem a uchwytem po odciążeniu sprężyn zostaje czasowo przerwanem.

Akcyjne Tow. dla wierceń systemem „Raky“ w Budapeszcie. Popęd korbowy sztywnych. przewodów do głębokich' wierceń. Pas

pędzący korbę zostaje popuszczony po rozpoczętym spadzie przewodu, wskutek czego obciążnik i świder spadają wolno. Pas stoi pod wpływem krążka naprężaka (Szpanrolki), spychanego w dół zapo-mocą odcinka krzywej, umieszczonego na wirującej tarczy, lub zapomocą samego pasa, tak iż następuje wolny spad przewodu. Krążek naprężak może także być ułożony ekscentrycznie, w ten sposób, że podczas jednego obiegu pasa wykonuje jeden obrót. Wahacz ułożonym jest elastycznie.

Józef Fitz, inżynier w Brunn a. Gr. Hydrauliczny przyrząd wiertniczy. Trzon korbowy, który jest rurą, zamkniętą u dołu wentylem, odciążony zostaje działającem do góry hidrostatycz-nem ciśnieniem słupa wody, w ten sposób, że daje się temuż równie wielką powierzchnię przeciwną, na którą może działać w dół, przezco przyrząd staje się niezawisłym od głębokości wiercenia. Polny talerz wentyla podwójnego siedzącego z przeciwległym kierunkiem zawarcia przenosi w swem zamkniętem położeniu ciśnienie hidrostatyczne słupa wody na świder, zaś po dokonanym udarze talerz górny, zamykający się natenczas, przenosi efekt hidrostatycznego uderzenia słupa wody na świder. Zewnętrzna średnica wydrążonego trzonu korbowego równą jest wewnętrznej średnicy rury, doprowadzającej wodę, w celu zmniejszenia wpływu uderzenia powrotnego, jakie następuje przy zamknięciu górnego talerza wentylowego, na przewód.

Józef Revier, konstruktor w Paryżu. Pompa łańcuchowa. Od dolnego końca rury ssącej, przez którą biegnie paternoster, odgałęzia się rura pionowa, kończąca się u góry rozszerzeniem lub flaszą z kurkiem, a w której ścieśnia się powietrze, lub też pomocnicza rura łączy dolną część rury ssącej z górną częścią innej rury, zagłębionej w studni a u góry otwartej, w której ścieśnia powietrze część paternostra, idącą w dół. Zyskuje się elastyczny środek popędowy, który umożliwia równomierny i łatwy ruch pompy.

KRONIKA.

Ogłoszenie*

¹

Tytuł jego opiewa w oryginale niemieckim : K. provisorischer Salinen-Kontrolor und ehemaliger Prinzipalgewerke- und Bergverwalter zu Truskawiec.

²

Tu także jest mowa o nafcie z węgli ka

³

*) Według przysłanej próbki jest powyższa przez destylacyę ropy otrzymana nafta koloru ja-sno-żółtego i zbliża się tak co do zapachu jakoteż i innych przymiotów do płynnego oleju, otrzymanego przy destylacyi mazi z węgli kamiennych.

[Dopisek Heckera.)

KRONIKA.

Budowa zbiorników w Borysławiu. Na posiedzeniu Rady zawiadowczej „Petrołei“ miano uchwalić, że „Petrolea“ obejmuje wszystkie borysławskie rezerwoary o pojemności 15.000 cystern (1,500.000 centnarów metr.) n. b. wypełnionych obecnie ropą, i wybuduje nowe rezerwoary na 2.000 cystern do listopada, a do kwietnia 1904 na 10.000 cystern. Razem budować się będzie 15 żelaznych zbiorników, z których pięć po 500 cystern postawi fabryka sanocka, pięć po 425 witkowicka, trzy tow. węgierskie „Danubius“ i dwa firma Porges i Ska. Rezerwoary „Petrolei“ obejmą 7.500 cystern; na pozostałe 2.500 wagonów wybuduje zbiorniki ziemne Towarzystwo Karpackie i Borysławski syndykat.

Powiększenie kapitału akcyjnego „Schodnicy“.

Na ostatniem posiedzeniu Rady zawiadow-czej Towarz. naftowego „Schodnica“ uchwalono, z zastrzeżeniem zatwierdzenia tego na nadzwy-czajnem walnem zgromadzeniu, aky kapitał akcyjny powiększyć z 8 na 10 milionów koron przez wydanie 4.000 nowych akcyj. Z Bankiem niemieckim w Berlinie zawarto umowę co do przyjęcia tych akcyj. Kooptowano do Rady nadzorczej pana Juliusza Zeillera.

Przepisy dla kopalń ropy w Rumunii. Dyrektor departamentu górniczego przedłożył ministrowi domen referat, omawiający braki w dotychczaso-wem prowadzeniu kopalń ropy i wynikające stąd szkody dla gospodarstwa narodowego. Na podstawie tego referatu minister wydał rozporządzenie, że: 1. Kierownikami kopalń ropy, które posiadają ^ otwory wiertnicze lub przynajmniej 20 szybów kopanych, muszą być technicy ze stopniem akademickim i odpowiednią praktyką. 2. Każde przedsiębiorstwo naftowe tej kategoryi musi posiadać topograficzny plan swego terenu z oznaczeniem wszystkich opuszczonych i czynnych wierceń oraz szybów kopanych. 3. Wiercenia można rozpoczynać dopiero po dokładnych badaniach geologiczno-tektonicznych. 4. Wodę należy zamykać dokładnie. Prasa bukareszteńska wita jednomyślnie te rozporządzenia.

Konferencya właścicieli kopalń i władzy górniczej. Pierwsza konferencya nafciarzy wraz z urzędem górniczym odbyła się 15. z. m. pod przewodnictwem naczelnika c. k. urzędu górn. Kost-kiewicza. Obecnych dwudziestu przedstawicieli kopalń, nadto sekretarz Towarzystwa naftowego dr. Bartoszewicz. Zgromadzenie wybiera przewodniczącym p. Kostkiewicza, sekretarzem p. dra Tarasiewicza. Przyjętą została uchwała, aby szychtę poniedziałkową rozpoczynać o godzinie szóstej rano, zaś Towarzystwo naftowe ma prosić odnośną polityczną władzę, aby podczas świąt szynkownie, karczmy zamykano dziesiąta wieczorem.

Wybrany komitet, złożony z panów; Długosza, Zdanowicza, Longchamps’a, Delaveaux ma zbadać wniesione projekty, jakmlepszenie hamulca

w Borysławiu p. Lyssy dla

tworzyć ekskontyngent,

ecz. ma

wiertniczego, odprowadzanie gazów wprost do zbiornika i w. i.

Do następnego posiedzenia odłożono omówienie następujących spraw: założenie Kółka rolniczego, ochronki dzieci, domu robotniczego, wspólnego szpitala, jakoteż uzyskanie zakazu budowania mieszkań w sąsiedztwie kopalń.

Pan Kostkiewicz, zamykając konferencyę, prosi o liczny współudział w akcyi, i obiecuje silne poparcie ze strony urzędu górniczego.

Organizacya „Petrolei“. Na ostatniem posiedzeniu rady nadzorczej „Petrolei“ została zamiEÄ nowaną dyrekcya i urzędnicy „Petrolei“. Dyrektorem we Wiedniu, gdzie skoncentruje się cała manipnlacya handlowa, został zamianowanym p. Posenheck, zaś dyrektorami we Lwowie, gdzie głównie prowadzoną będzie statystyka i ewiden-cya rezerwoarów i zapasów, pp. Gąsioro wski i Gottfried, ekspedycyi.

Rokowania o kartel naftowy odbywają się obecnie bardzo energicznie. Ustanowiono trzy ko-misye do ich przeprowadzenia, oprócz obrad plenarnych. Jedna ma porozumieć się z „Petroleą“ względem propozycyj tejże co do odbioru przez nią ropy, druga ustanowić kontyngenty pojedyń-czych rafineryj, zaś zadaniem trzeciej komisyijest opracowanie planu kartelu, jeżeli takowy miałby przyjść do skutku. Dzięki istnieniu „Petrolei“ warunki zawarcia kartelu rafineryjnego są pomyślniejsze, niż rok temu, mimoto dyferencye są dość znaczne. Większe rafinerye wprawdzie postępują jednomyślnie, jednakowoż kontyngenty nie będą mogły być utrzymane na status quo. Eksport odbywa się narazie jeszcze w dawnej formie, lecz przygotowania są w toku do jego rozszerzenia. I tak Karpackie Tow. ma juz gotowe instalacye w Offenbach, Mannheim i Moguncyi, Tow. „Apollo“ buduje w Deggendorf (nad Dunajem) rezer-woary, również urządzenia rafineryi pardubickiej w Magdeburgu i Hamburgu są na ukończeniu. Instalacye te przejdą do rozporządzenia eksportowego towarzystwa, jakie ewentualnie^ „powstanie.

W tej samej sprawie ma odbyć się w najkrótszym czasie posiedzenie rady nadzorczej „Petrolei“, na którem postawioną będzie kwestya udziału producentów w zysku kartelowym. Przy dotychczasowych licznych konferencyach nie udało się jeszcze usunąć wszelkich dyferencyj, a niektóre, między tern wielkie rfinerye, nie objawiły jeszcze swego stanowiska. Podstawa kartelu po myślaną jest w ten sposób, że zysk ze sprzedaży nafty wewnętrznej i zagranicznej ma być razem wzięty, a cena wypośrodkowana z obu sprzedaży rozdzielona pomiędzy wszystkie rafinerye, przyczem także producenci ropy mają mieć udział w zysku podług pewnej skali. Kontyngent wewnętrzny oznaczonym być ma na 2,410.000 metr. centnarów, na podstawie dotychczasowego zapotrzebowania. Ponieważ kontyngent wewnętrzny nie wystarcza, by wszystkie rafinerye mogły być zatrudniane według swej sprawności, dlatego projektowanym jest do wyrównania wspomniany kontyngent eksportowy, który przypuszczalnie wynosić może 4—-500.000 metr. centn. Ilość nafty, eksportowanej po nad tę cyfrę na zostać nieuwzględnioną przy obliczaniu zysku,*! który wyni#sie: prawdopodobnie 3—400.000 metr. centnarów.

Niemiecki kapitał w galicyjskim przemyśle naftowym. W związku z wiadomością podaną wyżej, że berliński „Deutsche Bank“ nabywa nowe akcye To w. akc. „Schodni ca“, przynosi „Neue freie Presse“ i 3. b. m. senzacyjną wiadomość, że ten sam bank berliński ofiaruje się podjąć sprzedaży nafty galicyjskiej w Niemczech w nieograniczonej ilości i obowiązuje się za nią płacić cenę, jaką uzyska u konsumentów z potrąceniem prowizyi. W przyszłym numerze mamy zamiar wrócić do tego tematu obszerniej.

Elektryczny wibrometer dla głębokich wierceń.

Jak donosi „Journal du Petroie“, wynaleziono bardzo ważny instrument do wykrycia źródeł nafty. Jest to przyrząd, wskazujący elektrycznym sposobem wibracye, jakie powstają w przewiercanych pokładach, jeżeli zawierają one ropę lub wodę. Dzięki temu wynalazkowi niejedno wiercenie, któ-reby dawniej zaniechano jako bezowocne, będzie można zdaniem tego pisma doprowadzić do pomyślnego skutku. (?)

Eksport produktów naftowych z Austro-Węgier.

Nafty wywieziono w pierwszym półroczu 1903 za 1,327.359 koron w porównaniu do 528.534 kor. za taki sam okres 1902 roku. Export ropy, nieznaczny zresztą, spadł z 52.715 koron w roku ubiegłym na 49.810 kor. w bieżącym, natomiast podniósł się eksport olejów smarowych z 341.432 koron na 707.650 koron. Benzyny wywieziono zagranicę w cenie 1,019.049 (1,162.962) kor. W całości wartość eksportowanych produktów naftowych wyniosła w pierwszych sześciu miesiącach 1903 trzy miliony koron w porównaniu do dwu milionów koron w pierwszem półroczu ubiegłego roku. Jak wiadomo lwia część tego eksportu przypada na Niemcy.

Do numeru dzisiejszego załączamy prospekty spółki komandytowej Trauzl & Co.

Ogłoszenie*

iŁ o k s!

•N

fi

ÎÏ

US

Uchwałą Walnego Zgromadzenia, po wziętą na wniosek komisyi nadzorczej, postanowiono w dniu 6. września b r. w Borysławiu rozwiązanie „Towarzystwa Pomocy Wzajemnej urzędników pracujących w przemyśle naftowym“.

W miejsce ustępującego Wydziału centralnego powołano podpisaną radę nadzorczą do sprawowania agend Towarzystwa aź do chwili zwołania ogólnego Walnego Zgromadzenia z następującym*porządkiem dziennym :

1.    Odczytanie protokołu z ostatniego Walnego Zgromadzenia.

2.    Rozwiązanie Towarzystwa.

Ogólne Walne Zgromadzenie odbędzie się w dniu 10. października b. r. w sali Foersterowej w Borysławiu o godzinie 7. wieczorem.

Według brzmienia §. 15. statutu Towarzystwa decyduje ostatnie ogólne Walne Zgromadzenie o losach pozostałego majątku; ważny wzgląd ten zniewolić powinien człon ków do niezawodnego jawienia się.

Członkowie zamiejscowi, nie mogący zjawić się osobiście, zechcą nadesłać pełnomocnictwa pod adresem biura Towarzystwa w Borysławiu.

W Schodnicy, dnia 10. września 1903. Maryan Leopold, Stanisław Ramoszyński, Jan Sholman.

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

JCofis

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Przy większym odbiorze

ceny znacznie zniżone

Cennik na żądanie.

K o k §!

Ogólna geologia naftowa

podstawy do badań terenów naft.

przez inż. Klaudyusza Angermana.

Cena 6 koron.

Do nabycia w księgarniach lwowskich.

1—10

8!

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.