NAFTA

Organ Gaucyjkiegso Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Scliodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Komana“.

Treść zeszytu 8.

Obecna sy tnący a w gal. przemyśle naftowym. Nap. prof. K. Załoziecki. — Instalacya przenoszenia siły elektrycznej w Baku. — Wyniki prac komisyi dla zbadania warunków ruchu w kopalnictwie wosku ziemnego w Galicyi ustanowionej w roku 1902 przez c. k. min. roln. — Korespondencye. — Program XVII. Zjazdu wędrownego międfynarod. inżynierów i techników wiertniczych i IX. Walnego Zgromadzenia Związku techników wiertniczych. — W sprawie zanieczyszczeń ropy borysławskiej. Nap.

inż. Zygmunt Styber. — Kronika.

krajowe przedsiębiorstwa

nasze

Obecna sytuacya w gal. przemyśle naftowym.

Dziedzina naszego przemysłu naftowego była w ostatnich czasach terenem wydarzeń w skutkach swoich doniosłych, i poczytujemy sobie za obowiązek omówić je- z pewnego ogólniejszego stanowiska.

Nieda się zaprzeczyć, źe ogólna sytuacya jest krytyczną, a raczej, źe nie przestała nią być od chwili rozbicia się kartelu naftowego i spowodowanego tem rozprzężenia się organizacyi producentów. Te zdarzenia były naturalnie tylko skutkami przyczyn, które leżały w naturze naszej produkcyi surowca. Nikomu też nie było tajnem, że od chwili jak nasza produkcya surowca przekroczyła miarę zapotrzebowania austro-wę-gierskiej monarchii i gdy zabrakło świadomej celu organizacyi dla korzystnego ulokowania tego nadmiaru, kiedy nie potrafiono zainscenizować poważnej, na racyonalnych podstawach opartej akcyi eksportowej, ani też nadmiaru produktu przechować i zamaga-zynować, kiedy zabrakło wszelkiej regulacyi między podażą a popytem, musiała się rozpocząć dezorganizacya handlowa i musiało przyjść przesilenie ekonomiczne, zagrażające nietylko bytowi pojedynczych przedsiębiorstw, ale wstrząsające podstawami przemysłu naftowego i jego prawidłowy rozwój podkopujące.

Znanym jest fakt, źe przy kaźdem przesileniu ekonomicznera cierpią najwięcej ekonomicznie słabsze jednostki, a zyskać mogą ekonomicznie silniejsze, to też ponieważ do ekonomicznie słabszych należą w przemyśle naftowym

naftowe, przeto one też ucierpiały najwięcej wskutek ostatniego kryzysu naftowego. Dosyć jest przypomnąć sobie, ile to kopalń*) — może najwięcej obiecujących — przeszło z rąk naszych do rąk obcych prawdopodobnie bezpowrotnie w roku ostatnim, ażeby zrozumieć prawdziwość tego twierdzenia, oraz dojść do wniosku, źe właśnie w interesie krajowych producentów pragnąć należy jak najbardziej skonsolidowanych warunków produkcyi, gdyż tylko w takich mniej zasobne i mniej ruchliwe jednostki przemysłowe mogą się korzystnie rozwijać.

Z tych to właśnie powodów chętnie

*) W przybliżeniu wyraża się strata nasza w ciągu ostatniego roku ubytkiem połowy produkcyi, bo przed przesileniem wynosił udział --krajowych. przedsiębiorstw w ogólnej produkcyi około 30%, a po przesileniu nie wiele więcej jak 15%.

poparliśmy swego czasu projekt założenia no- można było realizować w czasach normalnych, wego Towarzystwa „Petrolei“, jak również ale którym bardzo trudno będzie zadość

chętnie witalibyśmy byli każde inne stowarzyszenie, mające przez zjednoczenie producentów na celu sanacyę galicyjskiego przemysłu naftowego. W nowo zawiązującem się Towarzystwie widzieliśmy środek ratunku dla zagrożonego przemysłu krajowego, a potęga ekonomiczna tych przedsiębiorstw, które stanęły na

nas obawą, tylko przeciwnie dodawała otuchy, że projektowana instytucya potrafi rozwiązać te zadania, które sobie za cel wytknęła. Or-ganizacya naszego przemysłu naftowego jest tern pewniejszą, im jest ekonomicznie silniejszą, bo przemysł nasz naftowy nabiera znaczenia światowego i rozporządzać musi środkami do prowadzenia operacyj na skalę, jeżeli nie ma wiem, we własnej ciasnej atmosferze się udu-

uczynić w czasach nienormalnych, to jest wtedy, kiedy przyjdzie walczyć z hiper-produkcyą. Nieszczęście chce, że ta chwila zjawia się w samym początku, kiedy z natury rzeczy nowe Towarzystwo jeszcze żadnych nie mogło poczynić przygotowań. Jak wiadomo bowiem, produkcya w Borysławiu, czele tej instytucyi nie napawała która na wiosnę spadła była znacznie i dawała aż zbyt skwapliwie powód do stawiania bardzo smutnych horoskopów na przyszłość podniosła się w lipcu, a zwłaszcza w sierpniu do niebywałych rozmiarów, na co nie tylko wielka wydajność nowych szybów, ile niespodziewana produkcya pogłębianych się przyczyniła, tak że miesiąc sierpień wykazuje wielką produkcyę 5.000 cystern. Ponieważ nowe od-zmarnieć i, że tak po- krycia *ia szerokości pasma naftowego rozszerzyły znacznie ropodajny teren w Bory-sić. Czas jest, ażeby nabrać zaufania do sławiu, a nowe szyby odsłoniły niebywałą

własnych bogactw krajowych, gdyż okazywany dotąd pesymizm jest może najcięższym grzechem, jaki w dziedzinie przemysłu naftowego popełniamy. Wypadki bowiem wyprzedzają

zaś zawsze niedowierzamy sobie samym, i nie mając ufności w przyszłość naszych kopalń nie czynimy żadnych przygotowań, ażeby świadomie wyzyskać ich bogactwa dla siebie. Nie czynimy nic w złych czasach dla zażegnania niebezpieczeństwa i nie czynimy też nie w czasach dobrych, ażeby się na ewentualność przysposobić. Apatya i pesymizm to są te dwie kardynalne wady, które paraliżują wszelką akcyę i nie pozwalają

produktywność, przeto zmieniły się w krótkim czasie poglądy na przyszłość kopalni w Borysławiu i otwierają się uzasadnione widoki na znaczne i trwałe powiększenie pro-nasze najśmielsze oczekiwania, a my dukeyi ropy w Galicyi. Weźmy do tego fakt,

że rafinerye na ten sezon zimowy po większej części swoje potrzeby ropy już pokryły, że dalej wszystkie rezerwoary w Borysławiu są przepełnione, to przyjdziemy do przekonania, że w krótkim czasie łatwo nastąpić może hiperprodukcya z wszelkimi każdą zgubnymi jej skutkami. Ceny na ropę już zaczynają spadać, ropa borysławska sprzedawana dawniej po k. 3.60 za 100 kg znajduje już dzisiaj trudno nabywców po koron żadnej dobrej i zdrowej myśli przyoblec się 2.80, a zapasy jej z powodu intenzywnej pro-

w czyn.

dukcyi a małej ekspedycyi rosną z zatrwa-Przejdźmy jednak od refleksyj w dzie- żającą szybkością.

dzinę realną.

Zawiązane przed niedawnym czasem Towarzystwo „Petrolea“ zastaje formalnie w chwili narodzenia się warunki znacznie na niekorzyść zmienione, i to właśnie daje powód do mniej różowego zapatrywania się na sytuacyę. Na rokowaniach o zawiązanie „Petrolei“ stracono dużo czasu ; ażeby je przyśpieszyć a mimo to wszystkich producentów połączyć w nowej organizacyi, porobili kie-ownicy akcyi dużo ustępstw, które łatwo

Wobec tych warunków zadanie „Petrolei“ na samym początku jest nad wyraz trudne. Zobowiązała się ona do magazynowania całej produkcyi i do zaliczkowania każdej żądanej ilości ropy stosunkowo dosyć wysoką kwotą. Był to w kalkulacyi przed zawiązaniem „Petrolei“ warunek możliwy, w kalkulacyi obecnej jest wręcz ryzykowny, bo prawie zupełny zastój w zapotrzebowaniu i brak środków magazynowania musi z konieczności zdeprecyonować cenę ropy znacz-

nie poniżej gwarantowanej zaliczki i w samym zarodku wywołać katastrofę w rodzaju tej, jaką niedawno przebyliśmy, jeżeli nawet nie gorszą. Nie bez powodu przeto nazwaliśmy obecną sytuacyę krytyczną, chcąc jednak dokładnie sobie zdać sprawę, należy właściwie obecną chwilę nazwać krytyczną albo raczej w wysokim stopniu niefortunną, a to głównie z tego powodu, że nowo powstającej orga-nizacyi, posiadającej zaufanie ogółu producentów i środki materyalne do podjęcia akcyi uzdrowienia naszego przemysłu naftowego, całkiem niespodzianie przy rozpoczęciu co dopiero czynności piętrzą się niespodziane trudności, które w późniejszej chwili, kiedy nowa organizacya zapuściłaby już była korzenie, mogłaby była łatwiej pokonać, gdyż obecnie już może się wykazać w innym kierunku rezultatami, które przy zupełnem ich dojrzeniu sprawę nadprodukcyi ropy galicyjskiej rozwiązać by mogły.

Mam na myśli rokowania „Petrolei“ z Standard Oil Company, względnie z jej niemiecką przedstawicielką „Deutsch - amerikanische Petroleum Gesellschaft“, o której jako o fakcie pewnym donosiły przed niedawnym czasem dzienniki. Jako owoc tych pertraktacyj otwiera się nieograniczony wywóz nafty galicyjskiej do Niemiec*) na bardzo korzystnych warunkach, bo za 100 kg. ofiarowano 7 marek loko Bogu-min, co czyni 6.50 koron za naftę loko Borysław, a na ropę przeliczone daje cenę ropy 2.80 koron w Borysławiu. Jeżeli sobie przypomnimy, że w roku zeszłym od związku rafineryj eksportowych nie można było osiągnąć ceny wyższej za ropę jak 1.50 korony w Borysławiu, to umowę obecną można nazwać świetną.

Jest wprawdzie w tych pertraktacyach pewne ale, a w szczególności czynią Amerykanie zawisłem dojście do skutku tej umowy od zawiązania w Austro-Węgrzech kartelu naftowego, ażeby te zobowiązania wraz z repartycyą całego eksportowego kontyngentu przelać na kartel naftowy, to jednak

*) Dzienniki zupełnie bezpodstawnie podawały cyfrę 1 miliona nafty. Według wiarogod-nych informacyj ilość eksportu nie była zupełnie ograniczoną. P. B..

nie powinno stanowić nieprzezwyciężonej przeszkody, lecz i owszem stać się może ważnym bodźcem w ułatwieniu ostatecznego dojścia do skutku kartelu naftowego. Kun-ktatorska i zawistna polityka naszych rafinerów jest wprawdzie zbyt dobrze znaną, ale wobec tak doniosłych korzyści, jakie im w pierwszej linii z tej umowy w udziale przypaść mogą, można mieć nadzieję, że zrobi miejsce zdrowem i trzeźwem zapatrywaniom na wspólny interes. Na 8. i 9. września zwołane jest zebranie reprezentantów dużych rafineryj do Wiednia, na którem nad tą sprawą mają radzić, ażeby następnie przekazać ją do dalszego traktowania radzie nadzorczej „Petrolei“, która na 10. b. m. ma również we Wiedniu wyznaczone zebranie członków. W dalszym projekcie jest doprowadzenie do skutku porozumienia między wszystkiemi ra-fineryami do końca tego miesiąca, a w przyszłym porozumienie się z węgierskiemi tak, że przy gładkiem rozwikłaniu trudności kartel naftowy mógłby w końcu października lub w listopadzie przyjść do skutku.

Zachodzi jednak pytanie, czy „Petrolea“, względnie pod jej patronatem zawiązany kartel naftowy, potrafi opanować całą hiperpro-dukcyę ropy, względnie czy potrafią związane w kartel rafinerye przerobić w krótkim czasie cały dotąd nagromadzony nadmiar ropy i zwolnić w najbliższej przyszłości targ od tego nacisku. Nie przeprowadziłem co prawda szczegółowego obliczenia w tym względzie, ale powołuję się na ogólne mniemanie, które twierdzi, że przy obecnem tempie produkcyi, wobec pełnych zapasów i w znacznym stopniu już zatrudnionych rafineryj zadanie takie jest niemożliwem. Pozostaje zatem jako jedyny środek budowa i to bezwłoczna znacznej ilości zbiorników i następnie zakładanie nowych rafineryj w stosunku do zwiększonej ilości produkcyi surowca.

I w tym kierunku „Petrolea“ uczyniła początek, gdyż jak wiadomo zamówiła w fabryce maszyn i wagonów w Sanoku (co w szczególności zasługuje na uznanie, że w fabryce krajowej) nowych zbiorników na 2.500 cystern ropy. ISlaturalnie uważać to należy tylko jako początek akcyi z natury rzeczy na większą skalę zakrojonej, gdyż w racyo-nalnej i świadomej celu organizacyi przemysłu naftowego, która powinna była przyświe-caó inicyatorom „Petrolei“, kwestya magazynowania zajmuje naszem zdaniem pierwsze miejsce, nabycie przeto istniejących i insta-lacya nowych zbiorników w dostatecznej ilości, ażeby przynajmniej połowę rocznej pro-dukcyi można dłuższy czas, powiedzmy z jednej kampanii do drugiej, przeckowaó, musi być najpilniejszem zadaniem nowego Towarzystwa.

Z tego względu dziwi nas, że tymczasowe kierownictwo „Petrolei“ nie weszło jeszcze dotąd w porozumienie z galicyjskiem Towarzystwem magazynowem, które rozporządza największą ilością zbiorników i posiada wogóle najdoskonalsze urządzenia do transportu i magazynowania ropy. Przypuszczamy jednak, że porozumienie takie w interesie obopólnym nastąpić musi, i uważalibyśmy to za wielki taktyczny błąd, jeżeliby „Petrolea“ w naszych stosunkach, gdzie spe-cyalnie magazynowanie stanowi najsłabszą stronę naszych operacyj naftowych, nie zawarła układu z TowarzystwenTmagazynowem i pozbawiła się prawa rozporządzania bądź co bądź znacznem miejscem magazynowania, znajdującem się w posiadaniu Towarzystwa magazynowego. Zaniechanie tego dotąd pozbawia w pewnej części zaufania do nowej organizacyi, tak bardzo potrzebnego w czasie krytycznym, gdyż rzadko w którym wypadku hasło „wszystko albo nic“ ma takie zna: ozenie, jak w obecnej chwili. Tylko przez opanowanie wszystkich środków, jakimi przemysł naftowy rozporządza, może „Petrolea“ stanąć na wysokości swego zadania, tylko przez zapobiegliwość obok śmiałej inicyaty-wy może ona uratować zagrożoną w wysokim stopniu sytuacyę.

Kwestya magazynowania ropy w pojęciu wielkiego przemysłu, do którego zdąża nasza produkcya całą siłą pary musi być obecnie rozwiązana, skoro ten rozmach, do którego przyroda sama dała bodźca, ma wyjść na korzyść jego dalszego rozwoju; musimy wkroczyć ze sfery dyskutowania i projektowania w sferę działania, tern więcej, że właśnie wszystkie dyskusye i projekta sanacyi naszego przemysłu naftowego postawiły ten !

postulat jako najważniejszy i najpilniejszy. Zbliża się termin zwołania Sejmu, a z tern i możność odnowienia i poparcia postawionych przed dwoma laty wniosków posła Płockiego o wyjednanie subwencyi ze strony kraju na budowę zbiorników naftowych. Od tego czasu nie się nie zmieniło, przytoczone ówozas argumenty nie straciły nic na swojem znaczeniu, przeciwnie sprawa jest co raz aktualniejszą i co raz donioślejszą, gdyż z roku na rok zwiększa się tylko wysokośó majątku krajowego zagrożonego przez te braki. Na reprezentantach krajowego przemysłu naftowego ciąży obowiązek poparcia tego najważniejszego postulatu przed sejmem całą siłą przekonań i argumentów, gdyż rozchodzi się o to, ażeby i u posłów sejmowych wyro-bió to przekonauie, które dzisiaj bez wyjątku dzielimy, że bez pomocy kraju na budowę zbiorników naftowych przemysł naftowy nigdy nie wyzdrowieje, że rok rocznie wskutek tego tracić się będzie miliony majątku krajowego i że bez tego środka ratunkowego przejdzie on zupełnie i bezpowrotnie w obce ręce. Nie zdobędzie się kraj w obecnej ostatniej chwili na tę pomoc dla przemysłu naftowego, to po kilku dalszych klęskach i katastrofach znajdą się wreszcie kapitaliści obcy, którzy sprawę tę w swoje ręce wezmą i wybudują rezerwoary w dostatecznej ilości, wówczas jednak oni, a nie my, będą panami sytuacyi, gdyż stara to zasada: „kto ma rezerwoary w ręku, ten dyktuje ceny“.

Na samym wstępie powiedzieliśmy, że producenci krajowi mogą prosperować tylko w normalnych, ukonsolidowanych warunkach ekonomicznych, do ukonsolidowania warunków produkcyi potrzebne są w pierwszej linii rezerwoary, więc w interesie krajowym leży pomoc sejmu dla przemysłu naftowego, jedynego większego przemysłu krajowego. Na ankiecie naftowej, zwołanej na wiosnę, oświadczył przewodniczący, ówczesny marszałek kr. Potocki, że przed udzieleniem pomocy ze strony kraju ma iść organizacya producentów. Warunek ten jest obecnie spełniony, posiadamy tak jednolitą organizacyę jakiej nie było jeszcze, gdyż wszyscy producenci przystąpili do niej — mamy zatem podstawę

je-

norma

Ina wynosi 12 atmosfer,

do żądania, ażeby spełniło się przyrzeczenie, dane przez p. marszałka. Rozumieliśmy stanowisko zajęte swego czasu przez pierwszego dygnitarza krajowego, pragnął on bowiem, ażeby przed zaangażowaniem funduszów krajowych w inwestycyę przemysłową, jak na nasze stosunki ekonomiczne znaczną, stworzone zostały jak najkorzystniejsze warunki a tern samem gwarancya, że fundusze na ten cel zużyte nie tylko przyczynią się do sa-nacyi przemysłu, ale równocześnie nie będą tylko ofiarą, lecz i korzystnem ulokowaniem kapitałów. Obecnie warunki się tale ułożyły, przemysł naftowy potrzebuje dla swego ukon-solidowania się znacznych kapitałów właśnie na cele inwestycyjne, kapitały te są potrzebne zaraz, niezwłocznie, jeżeli z trudem doprowadzoną do skutku organizacyę nie chce się narazić na bardzo niepewne eksperymenta, kapitały te otwierają drogę do niezmiernie korzystnego i trwałego zbytu nadmiaru pro-dukcyi, a równocześnie kapitały te utrwalają wpływ sfer krajowych na losy naszego przemysłu naftowego i zapewniają egzystencyę i rozwój naszych krajowych producentów i przedsiębiorców, i kapitały te wreszcie użyte umiejętnie w obecnej chwili są zyskowną lo-kacyą, nieść mogącą obok moralnych i ma-teryalnych korzyści dla przemysłowców także pewne i pokaźne zyski jako przedsiębiorstwo.

R. Załoziecld.

Instalacya przenoszenia siły elektrycznej w Baku.

Na północ od Baku, najznaczniejszego miasta handlowego nad nurzem Kaspijskiem, leży półwysep Apszeron, gdzie znajdują się największe kopalnie ropy na świeoie. Obszar naftowy obejmuje miejscowości Sabunczy, Romany, Bałachany i Bibi Eibat. Około 2000 szybów ropnych stoi tam obecnie, które w roku 1902 dały okrągło 670 milionów pudów ropy, czyli 11 milionów ton.

Siły motorycznej do wiercenia szybów, sięgających 530 m głębokości, i dobywania ropy dostarczają przeważnie bliźniacze machiny parowe ze stawidłem suwakowem bez ekspanzyi i swobodnem wypuszczeniem pary. Kotły parowe, opalane ropą, dostarczają tym machinom pary z centralnych kotłowni, obsługując równocześnie kilka z nich. Para posiada co najwyżej 4 atm. prężności. Ponieważ przewody parowe posiadają do 200 metrów długości, i dopiero w ostatnich czasach zaopatrują je masą ochronną, więc straty pary są bardzo znaczne.

Machiny parowe używane najczęściej i znajdujące się tuzinami u handlarzy na siiładzie obliczone są na 30 do 40 sił koni, a koszta ich ruchu wynoszą przy cenie 15 kopiejek za pud ropy 600 do 800 rubli miesięcznie.

Wobec doskonałości elektrycznego przenoszenia siły bliską była myśl zbudowania elektrycznej centrali dla potrzeb wiertniczych, ponieważ w razie zastąpienia parowych machin motorami elektrycznymi nietylko zmniejszyłyby się koszta ruchu, lecz także na miejscu usuniętych kotłowni moźnaby ustawió dalsze wieże, co zwłaszcza dla mniejszych parceli ma doniosłość. Istnieje bowiem ze względów bezpieczeństwa ogniowego przepis, że wieże wiertnicze oddalone być muszą od kotłowni conajmniej 40 metrów, zaś w razie wybuchu ropnego wszystkie kotłownie w obrębie 100 metrów muszą być pogaszone, aż do opanowania wybuchu. Skutkiem tego wszystkie od dotyczącej kotłowni zawisłe szyby doznają często długotrwałych przerw.

W celu utworzenia elektrycznej centrali zawiązała się w roku 1889 Elektryczna spółka apszerońska w Baku, która oddała urządzenie centrali na 1500 sił koni pewnej berlińskiej spółce elektrycznej. W jesieni 1899 r. rozpoczęto budowę w samem Baku w odaleniu 200 metrów od wybrzeża morskiego. Obrano dlatego miejsce w bliskości morza, by mieć pod ręką wodę, potrzebną do chłodzenia kondensatorów. Na terenie naftowym, gdzie przytem grunt budowlany jest bardzo drogi, również musianoby zasilać kotły destylowaną wodą morską, ponieważ woda studzienna nie jest do użycia, ziora zbyt dużo zawierają soli.

Kotłownia posiada cztery kotły rurowe systemu Steinmiillera każdy o 266 m² powierzchni ogrzewalnej i ze stałym przegrze-waczem o 50 m² powierzchni ogrzewalnej. Prężność

Trzy stacye transformacyjne urządzone są każda na trzy transformatory z wirowym prądem, przyczem stosunek przemiany ma się jak 6000: 1100 woltów. Dalsze doprowa-na izolatorach. Każda dynamo wirowego dzenie do motorów następuje ze stacyj trans-

w przegrzewaczu temperatura pary podnosi się o 30 do 40°, to jest do 220 stopni. Za paliwo służy mazut, czyli płynne odpadki destylacyi ropy, wstrzykiwane injektorami do paleniska. Bezpośrednio rurociągiem spływają te odpadki do dwu okrągłych, żelaznych zbiorników o 10.000 pudach pojemności, stojących obok kotłowni.

Mały kociół pomocniczy o 7 m² powierzchni ogrzewalnej wyparowuje z wody morskiej wodę potrzebną do zasilania kotłów. Para idzie do kondensatorów powierzchniowych machiny parowej, a kondenzat zbiera się w basenie ziemnym w kotłowni, gdzie osadza się większa częśó towarzyszącego oleju. Przez kilka otworów zamykanych klapami przepływa woda następnie do dalszych komór a dalej przez ścianę przedziałową do basenów, skąd pompy kociół zasilające pompują takową do kotła przez nagrzewacz o 273 m² powierzchni ogrzewalnej, wbudowany do dymnicy.

Przewód dla świeżej pary pomiędzy machinami parowemi a kotłem przedstawia skończony przewód kołowy tak zakładany, by mogło później nastąpić rozszerzenie bez przerwy w ruchu,

Dwie równe triplex-machiny systemu Kollmanna z dwoma leżącymi cylindrami dla wysokich i średnich ciśnień, o średnicy 415 wzgl. 680 mm i z jednym cylindrem dla niskich ciśnien o 1100 mm średnicy, sprzęgniętym do tegosamego wału pod 12°. Przy skoku tłoka 1100 milimetrowym, napięciu admisyjnem 13 atmosfer i 83 obrotach na minutę daje każda machina 750 sił koni użytecznych. Każda machina posiada osobny kondenzator powierzchniowy. Pompy powietrzne i cyrkulaeyjne złączone są razem i ustawione w piwnicy dla machin. Każda machina parowa pędzi jedną dynamo o wirowym prądzie, która potrafi wytworzyć w sekundzie 700 kilo Yoltamperów przy natężeniu 650 Volt w 100 zmianach. Nad machinami umieszczony jest źóraw ruchomy o 20 tonach udźwigu przy 19‘5 m rozpiętości. Przewody połączeń między dynamo a łącznicą (Schaltanlage) prowadzone są w piwnicy dla machin jako izolowany drut

prądu ma własną płytę łączniczą (Schalttafel), na której połączone są przynależne przyrządy do mierzenia, wymiany i regulowania. Dla łączenia równoległego służy osobna płyta z indykatorem fazowym i t. d. Dalsza płyta łączniczą zawiera woltametry i regulatory ubocznych łączeń poduiecarek (Erreger). Wszystkie płyty łącznicze umocowane są za-pomocą śrub naciętych jako płyty marmurowe bez ram żelaznych bezpośrednio w otworach murowanej ściany łączniczej. Wszystkie przyrządy na przedniej stronie płyt łączni-czych mają tylko prąd nisko napięty, podczas gdy w zamkniętej przestrzeni poza ścianą łączniczą rączki dla prądu wysokiego napięcia i zmienniki prądu i natężenia dla przyrządów mierniczych są montowane. Pod-tem znajdują się system pierścieniowy szyn zbiornikowych i wszystkie bezpieczniki prądu wysokiego napięcia oraz transformator mierniczy dla woltametru stacyjnego.

Od szyn zbiornikowych idą dwa nadziemne, zabezpieczone druty miedziane dy-mensyi 6x45 mm² po izolatorach i słupach drewnianych montowane aż do 10’5 wiorst oddalonej wieży kablowej w Sabunczy. Druty te zabezpieczono w stacyi machin i we wieży kablowej zapomoeą gromochronów i szpul dławikowych, zaś na całej przestrzeni ochronnemi siatkami od słupa do słupa. Z wieży kablowej położony jest przewód wysokiego napięcia podziemnie, a mianowicie do obu zachodnich stacyj transformacyjnych prowadzi po jeden bandażowany kabel ołowiany o 3)x(35 m² przekroju miedzianego, podczas gdy trzecia, wschodnia stacya w Romany zasilaną jest z obu poprzednich stacyj za pośrednictwem dwu kablów ziemnych o tym samym przekroju.

W wieży kablowej można podczas ruchu przez przemienienie skierowań pracę jednego przewodu na jeden kabel ziemny lub obu przewodów na jeden kabel lub w. cr.cie jednego przewodu na oba kable równocześnie.

formacyjnych po izolatorach na słupach drewnianych.

gdy otwór jest gotowy,

jninutę.

Każdy szyb posiada motor, który najprzód przy wierceniu wprowadza w ruch stelaż wiertniczy, wtedy w miejsce stelażu wiertniczego przychodzi przyrząd do czerpania, który pędzony motorem dźwiga płyn z otworu. Gdy ropa wybuchnie fontanną, potrzeba ją najprzód opanować ; po pewnym czasie, gdy wybuch ustanie, dopiero zaczyna się czerpać. W każdym razie jednak do sprawności motoru stawiają wielkie wymagania.

Ustawiano motory prądu wirowego zrazu w ten sposób, że motory zaopatrzone przenośnią z kół lub pasów⁷ na wspólnej podstawie zostały osadzone w miejsce machin parowych na istniejących fundamentach drewnianych. Windy do czerpania ropy jak również stelaże wiertnicze do wiercenia szybów pędzone są bezpośrednio z krążka pasowego przenośni, który robi około 180 obrotów na

Wskutek częstych pożarów na terenie kopalnianym (na wiosnę 1902 r. spłonęło w jednym dniu więcej niż 100 wież wiertniczych) okazało się, że przy tem najtańszem osadzeniu nie można zabezpieczyć motoru od ognia. Dlatego obecnie osadzają motory na murowanych fundamentach i w osobnych domkach murowanych z ogniotrwałym dachem. Przy tem zmiejszają wieżę wiertniczą o tyle, by pomiędzy nią a domkiem motorowym powstała odległość 2—3¹/2 metrów, podczas gdy przy użyciu siły parowej istnieje wspólna szopa drewniana. Wten sposób motor nie stoi w połączeniu z wieżą wiertniczą, narażoną szczególnie na niebezpieczeństwo ognia, a ma w swoim domku dostateczną ochronę, jeśli wieża się zapali. Wprawdzie drewniana rynwa, mieszcząca pas, znajduje się między wieżą wiertniczą a budką motorową, lecz po zrzuceniu pasa można zatkać łatwo otwór w murze żelazną klapą. W domku motorowym znajdują się także wyłącznik dla motoru i bezpieczniki.

Motory prądu wirowego zbudowane są dla napięcia ruchu 100 woltów i zaopatrzone dwoma uzwojeniami w zbroi. Jedno z nich, przeznaczone tylko do puszczenia motoru bez obciążenia lub z machiną biegnącą luzem, składa się z gładkich sztab bronzowych z twardo przylutowanymi pierścieniami zwarcia (Kurzschlussringe), podczas gdy właściwie uzwojenie robocze jest taksamo skonstruowane, jak w normalnych motorach. Końce ostatnio wymienionego uzwojenia natomiast nie prowadzą do pierścieni kontaktowych, lecz do kontaktów metalowych, które po wpuszczeniu motora w ruch z osiągnięciem pewnej chyżości automatycznie się zwierają. By uniknąć zapalenia obecnych gazów kontakty te są szczelnie zamknięte.

Konstrukcya i zaopatrzenie motorów wykluczają w granicach możliwości niebezpieczeństwo ognia oraz przedstawiają jeszcze wiele innych korzyści przed machiną parową, co tem więcej wrchodzi w rachubę, o ile w tamtejszych warunkach nie można liczyć na sumienną obsługę. Brak zużywalnych części, któreby wymagały ustawicznego dozoru, smarowanie kołowe i samoczynny po-puszczacz upraszczają obsługę nadzwyczajnie, co daje nietylko gwarancyę bezpieczeństwa ruchu, lecz odpadają także koszta na spe-cyalnie wykształcony personal, którego wymaga parowa machina. Motor zawsze gotowy jest do ruchu, a koszta ruchu są niższe jak przy użyciu pary.

Windy do dźwigania ropy mają rozmaitą siłę motoryczną. Dotychczas używano tylko motorów o 30 i 50 siłach koni. Chociaż takowe można było znacznie przeciążyć przy ruchu przerywanym, to jednak dla szczególnie trudnych wierceń potrzeba większego motoru. Podczas właściwego wiercenia zapotrzebowanie siły nie jest znaczne, ponieważ przewody wiertnicze mają odpowiednie zrównoważenie. Natomiast przy ciągnięciu przyrządów wiertniczych motor musi dźwigać cały ciężar, przekraczający często 4500 kg. By zapobiedz przedwczesnemu osadzeniu rury musi być cały ciąg rur od czasu do czasu ruszonym; i w tym razie motor musi dźwigać cały ciężar.

Instalacya apszerońskiej spółki elektrycznej ponownie dowodzi, jak wielkie znaczenie ma dla dalekich przenoszeń siły wysoko na-napięty prąd wirowy i jak motor z takim

prądem potrafi dostosować się dzięki swojej wielkiej prostocie do najtrudniejszych warunków.

Wyniki

prac komisyi dla zbadania warunków ruchu w kopalnictwie wosku ziemnego w Galicyi

ustanowionej w roku 1902. przez c. k. min. roln.

Dnia 2. czerwca 1902. roku nastąpił w jednej z kopalń wosku ziemnego w Borysławiu wybuch gazów, którego ofiarą padło 18 górników. To nieszczęście ponownie zwróciło uwagę władz górniczych na niebezpieczeństwa tej gałęzi górnictwa, temwięcej, źe pojedyńczy fachowcy wielokrotnie twierdzili, jakoby te gazy, podobne w złożeniu do gazów kopalń węglowych, nie były niebezpieczne.

Już w latach 1898—1900 wydane zostały nowe, bardzo energiczne przepisy policyjne, które gruntownie zmieniły dawny ustrój galicyjskich kopalń wosku ziemnego, ponieważ jednak zarządzenia te wydawały się jeszcze nie dość ostre i daleko idące, uznało c. k. ministerstwo rolnictwa za wskazane, powołać dekretem z d. 16. lipca 1902 ponowną komisyę, któraby zbadała obecne warunki w kopalniach i przedstawiła wnioski zmian ostatnich przepisów górni czo-policyj-nych. W skład komisyi w eszli pp. : starszy radca górniczy Jan Holobek jako przewodniczący, dalej inź. Brzezowski, Bartonec, prof. Syroczyński, Werber, Łukaszewski, oraz naczelnicy górn. urzędów okręgowych w Stanisławowie i Drohobyczu. Obecnie wyszło drukowane sprawozdanie komisyi, zestawione bez wątpienia przez jej prezesa.

Naturalnem jest więc, źe sprawozdanie to jak i dodatkowy ustęp „górniczo-policyj-ny“ zawiera niewiele nowego, ponieważ pan Holobek omówił już wszystkie te stosunki we własnem sprawozdaniu inspekcyjnem z roku 1898 i obecnie może tylko zastanowić się nad skutkami reformy z tych lat.

Widać jednakże z tego, źe ślady długoletniego zaniedbywania wszelkich prawideł acyonalnego górnictwa nie dadzą się usunąć

w paru latach, i ze należy z bezwzględną stanowczością kroczyć drogą reformy.

Co do przedstawienia geologicznych stosunków nadmienię tylko, źe zdaniem ko-misyi wosk ziemny pochodzi z formacyi oligoceńskiej lub możliwie eoceńskiej, motywując to zapatrywanie okolicznością, że tak zwane woski szutrowe leżą niekiedy poziomo» Jest nieco niezrozumiałem, dlaczego wymieniona okoliczność ma być dowodem dla twierdzenia o pochodzeniu, ponieważ dowie-dzionem zostało w ostatnich czasach, że wosk „wędruje“, co jednak nie zdaje się być zna-nem powszechnie. Wosk ziemny, przechodzący po wszystkie czasy ze szczelin chodnikowych i w danym wypadku rozprzestrzeniający się pod warstwą szutru (także niekiedy w formie brył wśród warstwy szutru) może przecie pochodzić tak dobrze ze starszego mioeenu, jak z bezpośrednio pod nim leżącego starszego eocenu. Hipotezie o staro-trzeciorzędowem pochodzeniu wosku ziemnego brak wszelkich dowodów teoretycznych ^ i praktycznych, nie jest więc wcale „uprawnioną hipotezą“.

Najważniejszy punkt przepisów policyjnych z r. 1898 to niewątpliwie oznaczenie minimalnej odległości dwu szybów na 60 metrów, bo wymaga dla jednego szybu pola odbudowy 3.600 m². Komisya proponuje 50.000 m² jako minimalne pole odbudowy, zatem więcej, niż żąda normalna miara górnicza ogólnego prawa górniczego, które wymaga 45.116 m² !

Nam wydaje się proponowane minimum przecie za wielkie, ponieważ w danych warunkach posiadania tworzenie nowych kopalń byłoby prawie niemożliwera lub conajmniej bardzo utrudni onem, nawet wtedy, gdyby osobne prawo wywłaszczenia przyszło z pomocą takim przedsiębiorstwom, chociaż z drugiej strony nie da się zaprzeczyć, źe takie prawo miałoby doniosłe znaczenie dla przyszłości rozwoju racyonalnego górnictwa.

W dalszym ciągu komisya osądza ujemnie obecną metodę przeróbki, której wynik przyjmuje na IV2—2 prc. zawartości wosku całego wyrobku. Pominąwszy, źe cyfra ta tylko bardzo wyjątkowo zgadza się z faktycznymi warunkami, zaniedbała komisya

ciągu dnia wyekspe-

M.

niestety, zrobić tutaj odpowiednie wnioski ulepszenia, które napewno przysłużyłyby się bardzo produkcyi wosku ziemnego, jednakże przyznajemy, że nie było to właściwem jej zadaniem.

W rozdziale „gazy kopalniane i t. d.“ zwraca uwagę szczególnie jedna tablica (str. 32), podług której procent ciężkich węglowodorów wynosi więcej u stropu niż u dołu chodników, zjawisko stojące w sprzeczności z innemi obserwaeyami. Wymagałoby to wyjaśnienia, którego jednak nie podano.

Ważną doniosłość dla przyszłego ukształtowania się kopalnictwa wosku ziemnego posiada wniosek komisyi o rozszerzeniu austrya-ckiego prawa kierowników ruchu na kopalnie wosku ziemnego. W samej rzeczy nie widzimy racyi, dlaczego się tak dotychczas nie stało, ponieważ najbezpieczniejsze górnictwo na rudy podlega temu prawu, a tak niebezpieczne kopalnictwo jak wosku ziemnego wymaga najbardziej oględnego i doświadczonego kierownictwa, jeżeli niebezpieczeństwa jego dla życia górnika i dla kapitału przedsiębiorcy mają być możliwie ograniczone.

Orzeczenie komisyi omawia te i dalsze inne stosunki względem potrzeby zastosowania rozporządzeń o wybuchach gazów, przez wiedeńskie starostwo górnicze wydanych, względem ułożenia specyalnej instrukcyi dla personalu, względem przewietrzania i t. d. i stawia odpowiednie wnioski, które wprawdzie w pierwszym rzędzie mają na oku bezpieczeństwo ruchu, lecz także dla samej odbudowy mają ekonomiczne znaczenie, gdyż wprowadzenie takowych w życie oznaczałoby nowy, istotny postęp w całokształcie galicyjskiego kopalnictwa wosku ziemnego.

Praca komisyi przedstawia się w całości dodatnio, a wnioski jej znajdą zapewne uwzględnienie ze strony władz miarodajnych i zostaną w życie wprowadzone.

H.

Korespondeneye.

Borysław, w' sierpniu 1903. Ekspedycya ropy jest nieznaczną w stosunku do wielkiej produkcyi, którą obliczają

na 200 wagonów dziennie. Faktem jest, że tłoezuie samego Tow. Magazynowego mogłyby obecnie tłoczyć po 100 i więcej cystern dziennie, gdyby było dokąd. Lecz niestety rezenvoary są przepełnione i Tow. Magazynowe odbiera od producentów jedynie tyle ropy, ile dyuje.

Ekspedycya jest słaba, ponieważ członkowie „Petrolei“ nie mogą sprzedawać ropy na własną rękę, a „Petrolea“ w całej pełni jeszcze nie funkcyonuje. Wobec tego nikt nie sprzedaje i nikt nie kupuje. Zabierają ropę jedynie te rafiuerye, które należą do „Petrolei“, jak preszburska, jasielska i t. d.

Stosunki obecne zatrzymały nieco producentów w rozpędzie, co jednak wyszło na korzyść, ponieważ skierowało całą pracę na tory spokojniejsze.

Z obawy przed hiperprodukcyą w niektórych kopalniach na ulicy Pańskiej stanęli z wierceniem na kilkanaście metrów przed właściwą warstwą ropodajną, kontentując się dwiema cysternami dziennie. Powstrzymał ich pizykład kopalni Syngego, gdzie wskutek 14 cysternowej produkcyi nie mogą pomieścić ropy ani w rezerwoarach kopalnianych, ani w dołach kopanych, i jak twierdzą, muszą część swej ropy puszczać do potoku, wskutek braku miejsca w rezerwoarach na kolei.

Producenci oczekują z niecierpliwością rezerwoarów „Petrolei“. Ponieważ zaś budowa takich rezerwoarów potrwa przynajmniej 6 miesięcy, produkeyę trzeba będzie utrzymać przynajmniej na tej stopie co obecnie. Tow. Magazynowe nosi się także z myślą budowy rezerwoaru ziemnego na 500 cystern systemu amerykańskiego. Badania gruntu już przeprowadzono.

Program

XVII. Zjazdu wędrownego międzynarod. inżynierów i techników wiertniczych i

IX. Walnego Zgromadzenia Związku techników wiertniczych.

Niedziela 20. września: godz. 772 wieczorem przywitanie zebranych uczestników w restauracyi „Zum Senator“, Wiedeń I., Ebendorferstrasse 2 i 4.

Poniedziałek 21. września: godz. 9. rano się bez nakładu kosztów, jego całą wartość Międzynarodowy Zjazd wę- przenoszących, usunąć z jego zawartości, drówny (przemowa prezesa, referaty, Ilość takich, do minimum doprowadzonych, wykłady) w sali Związku inżynierów lecz stale w produkcie lub surowcu znajdu-i architektów, Wiedeń I., Eschenbach- jących się domieszek, stanowi integralną, gasse 9. Godz. 3. popołudniu bankiet składową część, już jako „czysty“ do rąk w Grand Hotelu na Kärntnerringu.    nabywcy oddawanego materyału.

Wtorek 22. września: godz. 9. rano w sali    Na taką ilość nieuniknionych domieszek

Klubu naukowego, Wiedeń I., Eschen- produktu, ma handel nawet specyalne prawo’ bachgasse 9., IX. Walne Zgrom a-    zwyczajowe wyrażające się w terminie „to-

d zen i e Związku t ec h ni k ów wi ert- lerancya“. n i c z y o h (wybór funkcyonaryuszów, dalszy ciąg wykładów, zakończenie ofi-cyalnej części. Godz. 3¹/* popołudniu jazda fiakrami przez miasto do Schön-brunnu i podwieczorek w Tivoli, stąd koleją miejską do Prateru, wieczorem koleżeńskie zebranie w ogrodzie angielskim (Wenecya we Wiedniu).

Środa 23. września: godz. 772 wyjazd

Schneeberg z dworca kolei południowej, wieczorem powrót do Wiednia.

Podczas wykładów panie mogą zwiedzać osobliwości miasta w towarzystwie komitetowych.

na

Karta uczestnictwa dla panów kor. 20, dla pań kor. 10.

Uprasza się o listowne zgłoszenie uczestnictwa na ręce redaktora Hans Urban, Wiedeń XVUI./2.

Starszy radca górniczy Poech prezes.

W sprawie zanieczyszczeń ropy borysławskiej,

W tegorocznym 7. zeszycie „Nafty“ ocenia p. prof. Załoziecki regulamin wydany przez Galie. Tow. magazynowe dla badania domieszek ropy borysławskiej, w jego tamtejszej stacyi doświadczalnej.

Jako interesowany ośmielam się podnieść przy tej sposobności sprawę — dla nas producentów — zasadniczo ważną, której dotąd, o dziwo, nie dotknęły organa naszych assocyacyi.

Jest rzeczą powszechnie wiadomą, że każdy produkt, nawet fabrycznie wyrabiany, nie jest nigdy idealnie czysty. Zawiera on zawsze, chociażby ad minimum doprowadzoną, pewną stałą ilość domieszek, nie dających

„Tolerancya“ wyraża procentowo tę dopuszczalną ilość domieszek produktu, za którą, już z natury rzeczy, nie może być odpowiedzialnym producent.

Wyjątek ż tego, obowiązującego w poważnych kołach handlowych prawa, pozwoliliśmy uczynić z wielkiemi dla nas stratami, kupcom naszej ropy borysławslciej. Nietylko że nam strącają z rachunków całą ilość (zbyt często j u r e c a d u c o wy posrod kowanych) domieszek, lecz oto, co stanowi rażącą niesprawiedliwość, musimy płacić za przewóz wszystkich domieszek bez uwzględnienia „tolerancyi“.

P. prof. Załoziecki pominął we wspomnianej ocenie moment dla producentów bardzo ważny nie podając o ile może producent, w normalnych warunkach eksploa-tacyi kopal ni, oczyścić ropę, czy li dosłownie: jaki procent domieszek wykazuje czysty surowiec ropny bory sławski?

W oczekiwaniu wyczerpującej odpowiedzi p. Załoziecki ego wyrażam nadzieję, że nowy a więc żywotny związek producentów „Petrolea“ zainteresuje się poważnie tą sprawą i załatwi ją ku ogólnemu pożytkowi swoich członków, sięgając do ustanowienia zwyczajowego prawa handlowego wyrażającego się w terminie „tolerancya“.

Inż. Zygmunt Styber.

Ze poruszona przez p. inżyniera Sty bera sprawa jest słuszną, o tern niema dwóch zdań, jak również o tern, że producenci mają prawo domagać się „tolerancyi“. Trudniejsza natomiast jest sprawa ścisłego ustanowienia dopuszczalnego stopnia zanieczyszczenia ropy borysławskiej, tem więcej, że wielu produ-

Znłoziecki.

w dzień później znów zapalił się

centów staje na zupełnie negacyjnem stanowisku, a na wręcz przeciwnem znaczny zastęp ratinatorów. Ustawienie pewnej normy zaś jest sprawą kompromisu między obiema stronami; o ile do przyjścia do skutku porozumienia będę się mógł przyczynić nie zaniedbam uczynić i wrócę w przyszłości do tej sprawy, udzielając chętnie miejsca w piśmie wszystkim, którzy zdanie swoje w tym względzie pragną objawić.

KRONIKĄ.

Nowe Towarzystwo naftowe. Prezydent ministrów jako kierownik ministerstwa spraw wewnętrznych przypuścił w porozumieniu z ministerstwem rolnictwa angielskie Tow. akcyjne „Central European Oilfields Limited“ w Londynie do wykonywania poszukiwań za ropą i woskiem ziemnym w krajach w Radzie państwa reprezentowanych. Siedzibą reprezentacyi Towarzystwa będzie Watra Mołdawitza na Bukowinie.

Pod firmą ,.A scherslebeński e Tow. górnicze“ utworzyło się w Aschersleben z kapitalem zakładowym 250.000 marek Towarzystwo z ograniczoną póręką dla eksploatacyi ropy i pokrewnych minerałów w Galicy i. Na dyrektorów wyznaczeni H. Krüger i Peodor Hühner, pomiędzy członkami rady nadzorczej znajduje się znany fabrykant narzędzi wiertniczych Henryk Lapp z Aschersleben. Towarzystwo posiada już w Ga-licyi obszerne terena.

Z Borysławia. W miesiącu sierpniu wydarzyły się w Borysławiu powtórnie pożary szybów naftowych. Dnia 3. sierpnia wybuchł pożar na kopalni Gal. Kasy oszczędności przy ulicy Pańskiej. Jeden szyb spłonął doszczętnie wraz z nową obok ustawioną wieżą wiertniczą tej samej firmy. Pożar powstał wskutek eksplozyi gazów. Przyczyna bezpośrednia zapalenia się gazów dotąd niewyjaśniona. Majster wiertniczy zginął na miejscu, ciało jego spaliło się zupełnie. Jeden pomocnik umarł wkrótce wskutek otrzymanych ran, drugi jest ciężko ranny. W dniu 20. sierpnia spłonął re-zerwoar kopalniany Gal. Kasy oszczędności przy ul. Pańskiej

szyb tej samej firmy, a gdy ogień przerzucił się na sąsiedni dra Preunda z Budapesztu, oba te wybuchowe szyby zgorzały. ^Majster wiertniczy i pomocnik zginęli, trzej pomocnicy odnieśli rany. Przyczyna tego pożaru również niewyśledzona.

Tow. akc. „Petrolea“ zamówiło w sanockiej fabryce wagonów i maszyn rezerwoary na 25 milionów kilogramów ropy, przeznaczone dla Borysławia. W najbliższym czasie mają nastąpić dalsze zamówienia rezerwoarów.

Austryackie rafinerye a „Standard Oil Company⁴ ‘

Z początkiem sierpnia toczyły się we Wiedniu obrady między pięciu reprezentantami niemiecko-amerykariskiego Towarzystwa naftowego z Hamburga, które jest tylko filią amerykańskiego Standard trustu, a stowarzyszeniem eksportowem austryackich rafineryj nafty. Ze strony ostatnich brali w konferencyach tych udział zastępcy : Tow. akc. „Schodnica“, Karpackie Tow. naftowe, Akc. Tow. dla przemysłu naftowego, rafinerye w Bo-guminie i Pardubicach, oraz dalsze inne firmy, mające udział w stowarzyszeniu eksportowem. Przedmiotem obrad była sprawa uregulowania eksportu austryackiej nafty do Niemiec. Amerykanie godzą się na roczny wywóz daleko większej ilości nafty z Austryi niż dotąd na niemieckie rynki, lub też gotowi są zakupywać pewną minimalną ilość nafty austryackiej, w zamian zaco austryackie rafinerye zrezygnować musiałyby ze samoistnego eksportu. Zastępcy rafineryj przyjęli do wiadomości propozycye wysłanników z Hamburga i po naradach miedzy sobą przedstawią swoje warunki na przyszłych konferencyach, które mają zebrać się w październiku.

Wyczerpanie pól naftowych w Ameryce, szczególnie dawniejszych głośnych, nie da się już zaprzeczyć. Podług nowojorskiego „Oil, Paint and Drug Reporter“ wywiercono w lipcu bieżącego roku 1.623 otworów wiertniczych, to jest o 83 mniej niż w częr\łcu, między tein było nieproduktywnych 275. Cala produkcya za lipiec wynosiła 7.400 ton ropy mniej niż miesiąc przedtem. Ogólna produkcya w stanach Pensylwania, Ohio i Indiana wyniosła w pierwszem półroczu 1903 o 185.250 ton mniej niż dostawy, pokryto więc niedobór z zapasów lat poprzednich. Wskutek tego zapasy ropy zmniejszyły się nadzwyczaj i wynosiły z końcem czerwca tylko 2,593.500 ton, czyli najmniej od 14 lat. Z dawniejszych pól naftowych tylko leżące w stanie Indiana rozwijają się jeszcze, ponadto pokładają nadzieje w kopalniach w stanie Kansas, gdzie Towarzystwo „South Penn Oil Company“ otrzymało wybuch o 60 tonach dziennie. Za rok fiskalny 1902/3 był eksport nafty amerykańskiej o 441.150 ton niższy od roku 1901/2, a ubytek ten nastąpił prawie w całości w ciągu roku 1903 od stycznia do końca czerwca.

Pożar w rafineryi Tow. Karpackiego w Glinni-ku maryampolskim wybuchł d. 2. września z nieznanej przyczyny i mógł przybrać bardzo groźne rozmiary, gdyby nie poświęcenie urzędników i robotników. Akcyą ratunkową kierował sprężyście młody p. Mac G-arvey. Spaliło się tylko około 3.000 metr. centn. olejów smarowych i 1.200 m. c. parafiny, tak iż szkoda, ubezpieczona zresztą, nie wyniesie nad 200.000 koron. Ruch rafineryi nie dozna żadnej przerwy.

Koks!

firmy

na

Do numeru dzisiejszego załączamy prospekty

C. TeudlofF i Th. Dittrich,

•N

które zwracamy uwagę Szan. Czytelników.

Zakład gazowy miejski we Lwowie dostarcza

Poręcze drogowe $$

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Poręcze drogowe $$

i mostowe

z rur stalowych 51 mm. średnicy.

ÏÏ0ÜS

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów ' kowalskich.

to

Rury wodociągowe

51 mm. średnicy z mufkami i kolankami.

Przy większym odbiorze

ceny znacznie zniżone

NM

Powyższe rury do poręczy i wodociągów są czyszczone mechanicznie, następnie pociągnięte asfaltem na gorąco zewnątrz i wewnątrz,jako najlepszym środkiem konserwacyjnym dla żelaza.

żelazo i stal kutą, konstrukcye i ogrodzenia żelazne, wyroby kowalskie, mosty i dachy żelazne, według własnych lub nadesłanych wzorów.

Cennik na żądanie.

Dostarcza się

Kok s!

Wykonanie wzorowe. — Ceny najprzystępniejsze. Termin dostawy ściśle przestrzegany.

Ogólna geologia naftowa

Hi

Bózef fftossmanitfi

fabryka maszyn i wyrobów żelaznych w Nowym Sączu.

Kosztorysy na żądanie yratis i franco.

Hi

Hi

podstawy do badań terenów naft.

przez inż. Klaudyusza Angermana.

Cena 6 koron.

Do nabycia w księgarniach lwowskich.

Hi

Hi

Hi

Hi

1—10

Hi

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Redaktor R. Załoziecki.

Z drukarni „Słowa Polskiego“, pod zarządem J. Ziembińskiego.