NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

illa „Romana“.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa

Treść zeszytu 6.

Oznaczenie relacyi pomiędzy cenami różnych gatunków ropy. Nap. R. Załoziecki. — Referat dra. S. Olszewskiego w sprawie projektowanej zmiany przepisów górniczo-policyjnych dla kopalń ropy z 9. lipca 1898 r. — (Dokończenie). — Z technologii przemysłu naftowego. (Dokończenie). — Zastosowanie ścieśnionego powietrza dla dobywania ropy w Rosyi. — Prace organizacyjne około zawiązania „Petrolei“. — Gal. Kai-p. Towarzystwo naftowe. — Odnowienie kartelu rurowego a galicyjski przemysł naftowy. — Kronika.

Oznaczenie relacyi pomiędzy cenami różnych gatunków ropy,

Bardzo ważna ta kwestyabyła i jest przedmiotem sporów, ponieważ stosunek cen pojedynczych gatunków ropy, mimo iż na ogół oznacza się z praktycznych wyników przeróbki danego surowca w rafineryach, nie pozbawiony jest mimo to pewnej dowolności. Także przy obecnych rokowaniach w sprawie „Petrolei“ określenie stosunkowej wartości rop nastręcza pewne trudności dla firm, produkujących tak zwane specyalne marki galicyjskie, za jakie uchodzą wszystkie gatunki, niepochodzące z Borysławia. Tern dotkliwiej daje się odczuwać potrzeba stworzenia słusznej podstawy dla takowego oceniania, któraby o ile możności wykluczała dotychczas praktykowaną dowolność, krzywdzącą zawsze jedną lub drugą stronę. . Zamierzamy więc w obecnym artykule podaó projekt do rozwiązania tej kwesty i sposobem rachunkowym, aby tylko wskazać drogę, którą moźnaby dojść do celu.

Musimy wiec przedewszystkiem przyjąć jedną ropę jako typową „Standard“ i zrobić relacyę między ceną tej ropy i ceną nafty, również typowej, z oznaczonym parytetem cen frachtowych. Oczywista, że w obecnych warunkach za typową ropę obierzemy bory-sławską, za jaką także uznała ją „Petrolea“. Trudniej przedstawia się ustanowienie relacyi pomiędzy cenami za surowiec i naftę, lecz nie jest niemożliwością, gdyż coś podobnego istniało już w okresie kooperacyi kartelu naftowego ze stowarzyszeniem producentów „Ropa“! Słuszną podstawą są przeciętne koszta produkcyi metrycznego centnara ropy powiększone o odpowiednie wynagrodzenie producenta z nadwyżki osiągniętej ze sprzedaży wytworzonych z surowca produktów handlowych ponad koszt własny, a to w progresywnej relacyi. W ten sposób nastąpiłby sprawiedliwy podział zysków pomiędzy oba czynniki, pracujące nad dostarczeniem artykułu konsumcyjnego, to jest producentów surowca i destylatorów, rozumie się po zaspokojeniu wszystkich kosztów wytwarzania, amortyzacyi urządzeń i oprocentowaniu kapitału zakładowego. Aby umożliwić praktyczne zastosowanie, relacya ta musi cyfrowo daó się wyprowadzić z ceny głównego produktu t. j. nafty z marką „Standard white“, parytet Wiedeń dla ropy w konsumie wewnętrznym i dajmy na to parytet Bogumin dla ropy przerobionej na naftę zagraniczuą, natu-

ralnie dla ropy borysławskiej loko stacya. Jestto łatwo możliwem, gdyż przeróbka ropy z Borysławia i wydatek różnych produktów z niej poznano dokładnie przez długoletnie doświadczenie, jak również koszta jej eks-ploatacyi.

Dla przykładu biorę liczby konkretne, naturalnie bez pretensyi do faktycznego stanu rzeczy, gdyż do tego potrzebaby przestudyo-wać wyniki pracy i bilansy kilku towarzystw jednej i drugiej kategoryi. Przyjmijmy więc przeciętne koszta produkcyi ropy galicyjskiej na 5 koron, zaś koszt przeróbki borysław-skiego surowca także na 5 koron za 100 kg. Dla otrzymania 100 kg. nafty „Standard“ potrzeba mniej więcej 220 kg. ropy z Borysławia, w cenie — pozostając przy poprzed-niem założeniu — 11 koron. Obok tego z owych 220 kg. otrzymuje się następujące produkta w przeciętnej ilości:

Aby dzielić nietylko korzyści, lecz i ciężary, moźnaby przenieść wzajemność zysku także na straty, to znaczy przy braku zysku przedsiębiorcy, i dla każdej ceny stratnej za naftę oznaczyć podobne umniejszenie przeciętnej ceny ropy. Specyalnie byłby taki modus na miejscu przy obliczaniu ropy na eksportowe cele przeznaczonej.

Rachunek można przeprowadzić także inaczej, a zwłaszcza na podstawie wydatków i różnic własnej wartości i cen sprzedaży z typowej ropy uzyskanych produktów, uwzględniając również koszt produkcyi i premię za ropę, co tak należy zrozumieć, iż podstawowa cena za ropę oraz udział zysku producentowi przypadający zostaje podzielony procentowo dla pojedynczych artykułów sprzedaży według rachunku towarzyskiego.

By mieć do czynienia z całkiem ogól-nemi wartościami, nazwijmy

Benzyna rektyfikowana ca. 10 kg. Oleje smarowe Oleje gazowe Parafina biała Smoła

20 „

30 „

15 „

Od ceny ropy i wszystkich kosztów przeróbki 220 kilogramów musimy odjąć wartość produktów pobocznych, by otrzymać koszta własne rafinera za naftę, które odjęte od uzyskanej ceny nafty „Standard“ loko Wiedeń, zmniejszone ponadto należytościami na podatek, przewóz, prowizyę, ewentualnie beczkę, dają nam czysty zysk rafineryi. Jeżeli obowiązuje cena kartelowa, natenczas po odjęciu ciążących na nim kosztów otrzymamy znaczny czysty zysk rafinera, z czego pewna część przypadłaby jako premia dla producenta ropy, gdyż narazie operowaliśmy tylko przeciętnymi kosztami własnymi produkcyi ropy. Ten udział w zysku, przyznany producentom, mógłby wzrastać progresywnie n. p. według szematu następującego:

do 1 kor.

1-2 „

10 prc.

12 „

17    ., i t. d.

cena własna benzyny (1. fab.) nafty parafiny oleju smar.

(zwyk. masz.) oleju gazowego smoły

cc

CD

a.

'a

C-j

Zróbmy obrachunek na 100 kg. ropy z następującymi przybliżonymi wydatkami:

benzyny rektyfikowanej nafty

parafiny białej oleju smarowego oleju gazowego smoły strat

4*5 prc. 43-5    „

4-- „ 10'— ., 15'-- „ 7— „ 16'- „

Koszt produkcyi ropy oznaczmy przez x, a koszt przeróbki, pomyślany w równomier-nem procentowem rozłożeniu na pojedyncze produkta przez y, natenczas zastosowując powyższy szemat przeróbki otrzymamy dla

benzyny (4*5 prc.) =

nafty (43*5 prc.) =

4-5. x

100

43‘5. x

100

(a’- a)

(b’-b)

t-H

parafiny (4 prc.) =

100

(c’-c)

olejów smai¹. (10 prc.)

10 x

100

(d’—d)

olejów gaz. (15 prc.) =

15 x

100

(e’~ e)

benzyny rektyfikowanej nafty oczyszczonej parafiny

oleju smarowego oleju gazowego smoły strat

pro.

53 „

smoły (7 prc.)

100

(f-f)

strat (16 prc.) = —

16 x

a więc X’ —

x’. 8

100

(a’-a) +

100

x’. 53

Z -—- yqq [4‘5 (a>— a) + 43 5 (b’— b) -f-

-f 4 (o’— c) -f 10 (d’— d) + 15 (e’~ e) -f

+ ? (f - f) - 16] - y

100

x’. 12

100

x’. 5

100

(b’— h) -j-

(<r- d)

(i’- f) -

x’

100

(c-c) +

x\ 10

100

11. x'

100

(e’~ e) +

Zysk rafinera Z równał by się wtedy sumie tych czynników X zmniejszonej o y, a zatem prościej :

a dalej Z’ =

x’

100

[8 (ii’~ a) -f

-f 53 (IT — b) + (c’— o) + 12 (d’— d) -f + 10 (e'—e) -f 5 (f- f) — 11] - y\

3 kor.

Premię zysku dla producenta możnaby obliczyć jak pierwszym razem progresywnie do Z.

Powyższe rozważania wskazują nam drogę do oznaczenia wzajemnego stosunku cen różnych surowców, względnie stworzenia miernika wartości specyalnych gatunków w odniesieniu do ropy „Standard“.

Wychodząc mianowicie z całkiem słusznego założenia, że rafinerye powinne mieć takisam zarobek na przeróbce którejbądź ropy, zatem zysk rafinera Z jest jednakowy, bez względu na to, czy przerabiał ropę bo-rysławską czy schodnicką, wtedy całe to zadanie wychodzi na rachunek następujący:

Z równania powyższego oznaczamy x, ponieważ Z i y są znane, lub jeżeli wiadome są x i y — a przynajmniej powinneby być wiadome — oznaczamy Z, które ma równać się Z’ z innego równania, które analogicznie można ustawić dla ropy schodnickiej ; przy znanem y’ (t. j. koszt przeróbki tej ropy) możemy wyliczyć x’, o które się właśnie rozchodzi, mianowicie wartość danej ropy w stosunku do „Standard“.

Dla ropy schodnickiej n. p. wydatek produktów jest w przybliżeniu następujący:

Równanie dla ropy borysławskiej postawiliśmy przedtem.

Gdy w równaniach wprowadzimy dla pojedynczych różnic (cen sprzedaży i kosztów własnych) a’— a, bJ— b i t. d. oznaczone cyfry, jakie w przybliżeniu daje wielki przemysł, możemy przystąpić do rozwiązania według Z w 1. równaniu i następnie do obliczenia x’ w 2. równaniu.

Ponieważ koszta wyrobu nie będą się bardzo różniły przy racyonalnym ruchu, dlatego różnice zależeć będą w pierwszej linii od tego, czy istnieje wspólna organizacya sprzedaży lub nie (kartel, kontyngent, kon-weneya i t. p.). Przypuśćmy, że istnieje austr.-węgierski kartel naftowy i zagraniczna konweneya benzynowa, natenczas różnice te (a*— a, b*— b i t. d.) posiadać mogą następujące wartości w przybliżeniu (rozumie się jednakowe dla każdej ropy) :

•a’— a

b'— b = 4 c’— c = 10 er - d e’— e

r— f

x’

6-95 =

100

xJ =

Dla x weźmiemy 5 koron, dla y 5, a y’ 4 koron (koszt przeróbki ropy schod-nickiej), wtedy

[4-5.3 + 43-5.4 + 4.10 +10.1 +

+ 15.0-5 + 7.0-5 - 16] — 5 czyli Z = 6-95

Wstawmy teraz 7j — 7J = 6-95 do równania dla ropy schodnickiej i oznaczmy x\

(8-3 + 53-4 +10+12 +

+ 10.0-5 + 5.0-5 —11) —4

100. 6-95 -f- 100.4

8-3 + 53-4+ 10 + 12 + 10.0-5+5.0-5—

a z próporcyi

84-2 : 5 = 100 : x x = 5*96 koron.

Z podanych równań można zatem — gdy tylko przeciętne wydatki i koszta własne wstawione zostaną słusznie — obliczyć sprawiedliwie wartości dla wszystkich gatunków ropy, przyczem można, o ile rozchodzi się o całoroczny obrachunek, także uwzględnić w sposób konwencyonalny całoroczne przecięcie cen targowych, chociaż jak obliczony przykład dowodzi, nie tyle one wpływają na rezultat, ile ogólne zachowanie się danej ropy przy przeróbce i koszta przeróbki.

Załoziecki.

— 11

= 4-21

To x* = 4‘21 nie oznacza jeszcze war tości ropy schodnickiej, lecz stosunek, w jakim takowa znajduje się do bory sławskiej, w tern zrozumieniu, że 3"97 jednostek ropy schodnickiej przy przeróbce równa się w danych warunkach targowych 5-ciu jednostkom borysławskiej, albo 84’2 procent ropy schodnickiej równoważy 100 prc. borysławskiej. Dopiero z proporcyi

84-2 : 5t*= 100 : x

oblicza się x (wartość marki schodnickiej) na 5'92 koron, jeżeli cena ropy z Borysławia jako „Standard“ oznaczoną została na 5 koron, naturalnie na podstawie przyjętych cen targowych względnie dyferencyj a’—a, W—b i t. d., które — powtarzamy to powtórnie — przyjęliśmy tylko w przybliżeniu, by módz wogóle zrobić obliczenie na przykładzie.

Mało co inaczej oszacować należy te marki specyalne, obfitujące w destylaty naftowe w czasie bezkartelowym, kiedy najważniejszy czynnik b’— b można przyjąć dla przykładu równy 1, a zysk rafinera przy przyjętej cenie przeciętnej dla ropy borysławskiej znika zupełnie; pozostawiwszy to niezmieniająe innych wartości, obliczamy:

Z = 0-01 x' — 4-19

Referat

dra S. Olszewskiego

w sprawie projektowanej zmiany przepisów gór-niczo-policyjnyeli dla kopalń ropy z 9. lipca 1898 r. wygłoszony na wiecu naftowym we Lwowie dnia 26. kwietnia 1903 roku. (Dokończenie.)

Dały się słyszeć opinie, jakoby ze strony członków komisyi, że nowe przepisy górn. policyjne w niczem nie będą tangować obecnych praw właścicieli kopalń i że władza górnicza objawia skłonność uwzględnienia dotychczasowych kontraktów naftowych. Moi Panowie! Zdaje mi się, że przez tego rodzaju wprowadzanie dwóch kategoryj producentów — uprzywilejowanych i nieuprzy-wilejowanych — stworzyłby się istny chaos w stosunkach prawnych kopalnictwa naftowego, podobnie jak jeszcze dzisiaj mamy chaos w ustawodawstwie o ubezpieczeniu robotników od wypadków i słabości. Ustawa o bractwach górniczych dostała sankcyę monarszą, jest jednak w kopalnictwie naftowem nie do przeprowadzenia, i jesteśmy w tej sy-tuacyi, że chcąc nie chcąc, musimy ubezpieczać naszych robotników w instytucyach nam obcych, którym opłacamy dla innych gałęzi przemysłu wysoki haracz, skoro nasz robotnik mimo ropotrysków jest zdrów, a wypadków nieszczęśliwych jest stosunkowo bardzo mało.

puszczanie surówki

Konieczność zwiększenia odległości szybów motywuje komisya między innemi przedew szystkiem względami bezpieczeństwa. Pod tym względem dałoby się bardzo wiele powiedzieć. O ile moje informacye są miarodajnemi, powstawały pożary w Borysławiu i w wielu innych miejscowościach Galicyi wskutek lekkomyślnej, a czasami i złośliwej nieostrożności robotników, którzy tego rodzaju rzeczy zbytnio lekceważą. Tego temperamentu robotników nie zmienią nawet najsurowsze przepisy, lecz chyba tylko surowość kar i przeprowadzane w takich wypadkach przez władze dochodzenia z robotnikami. Zapalenie się szybu lub szeregu szybów od już płonącego szybu wcale nie miało swojej przyczyny w dotychczasowej odległości, bo i odległość na 60 metrów nie pomoże, gdy silny wiatr płomień płonącej ropy porywa i na znaczną odległość przenosi. Przyczyna, powiem, leży w braku tych zarządzeń, które na Kaukazie, na podstawie tamże istniejących przepisów przeciwogniowyeh, są od r. 1897 obowiązkowe.

Cały szereg zarządzeń wspomnianych przepisów jest tak racyonalny i wzięty jakby z życia kopalnianego na Kaukazie, iż komisya je przestudyowaćby, i do naszych przepisów w znacznej części wcielić powinna.

Pozwolą Panowie, że ich zapoznam z kilkoma przepisami, dotyczącymi odległości szybów i ropotrysków na Kaukazie.

§. 2. Nakazuje się, aby w miejscowościach, gdzie istnieją już szyby naftowe, paleniska u stałych kotłów, wszystkie przyrządy służące do opalania, dalej zabudowania, w których z natury ich przeznaczenia ogień stale płonie, jak np. kuźnie, z wyłączeniem zabudowań mieszkalnych, latarnie do oświetlenia lub pochodnie, z wyłączeniem oświetlenia elektrycznego i to jedynie za pomocą lampek żarowych, były umieszczane w odległości nie mniej jak 5-ciu sążni od szybów i zbiorników ropy naftowej i 5-ciu sążni od granic sąsiadujących parceli; zabudowania mieszkalne winne być oddalone od szybów i zbiorników surówki w odległości nie mniej 20-tu sążni, a od granic sąsiednich parceli nie mniej 5-ciu sążni.

Odnośnie do nowo zakładanych szybów

zastrzega się, że w takich miejscowościach zabudowania przeznaczone dla ogrzewania, dla podtrzymania ognia do celów niezbędnych w kopalniach robót, wreszcie stale umieszczone latarnie, winne się znajdować w odległości od szybów i zbiorników ropy, nie mniej 10-ciu sążni m. r., a od granic sąsiednich parceli nie mniej 6-ciu sążni; zabudowania mieszkalne, warsztaty i t. p. pomieszczenia nie mogą być stawiane w odległości mniejszej jak 20-tu sążni od szybów i zbiorników surówki, zaś nie mniej 5-ciu sążni od granic sąsiednich parceli. Co do rozpoczynania wierceń i zakładania nowych szybów w danych miejscowościach, zostawia się w tym względzie zupełną swobodę właścicielom terenów, z zachowaniem naturalnie po wyż przytoczonych przepisów.

§. 4. Stosując bądź ropę bądź naftę, jako opał do kotłów parowych, lokomobil, lub do ogrzewania przyrządów przekraplają-cych (destylacyjnych), bezwarunkowo naka-zanem jest używanie specyalnych przyrządów, dających spalenie bezdymne. Wzbronionem zostaje surowo spalanie surówki lub nafty dymowe, a w razie, gdy to zachodzi, natychmiast winno być przerwanem i bezpowrotnie usu-niętem.

§. 13. Ropa wprost z szybów pochodząca i przepompowywana do tymczasowych zbiorników, winna być bezwarunkowo spuszczaną za pomocą rur żelaznych, bądź zakrytych kanałów murowanych lub kamiennych ; pod żadnym pozorem nie jest dozwolonem i nafty kanałami odkrytymi. — Wyjątek w ostatnim wypadku może być czasowo zrobionym dla ropy bijącej fontanną, gdy początkowe ilości wyrzucanej ropy są tak wielkie, że jest rzeczą niemożliwą pobudowanie naraz zakrytych kanałów murowanych i takie odprowadzanie ropy jest dozwolone wyłącznie tylko w pierwszych początkach eksploatacyi.

mów, magazynów etc. na 20 do 30 metrów szerokiej a kilka kilometrów długiej parceli.

Jakkolwiek juz dosyó szczegółowo wy- • czerpałem poruczony mi temat, nie mogę jednak pominąć jednej bardzo ważnej okoliczności. Jak Panom wiadomo, przepisy górniczo-policyjne dla wosku ziemnego przeistoczyły ten przemysł do niepoznania. Z licznych kopalń w Borysławiu pozostały tylko dwie, z kilku tysięcy robotników wyemigrowało dwie trzecie części w rozmaite strony świata, produkcya wosku ziemnego została ograniczoną, a silny kartel woskowy, który jak grzyb po deszczu wytworzył się po zaprowadzeniu nowych przepisów górniezo-policyjnych, wyśrubował ceny wosku do niebywałych wysokości. Popyt za woskiem ziemnym jest daleko większy, aniżeli jego produkcya. I to się nazywa sanacyą przemysłu?

§. 20. Podczas gdy ropa bije fontanną, surowo jest zabronionem utrzymywanie ognia w paleniskach kotłów parowych, w kuźniach, warsztatach i w ogóle we wszelkich zabudowaniach, w pobliżu położonych, a zwłaszcza w kierunku pod wiatr idącym. Przepis powyższy nie obowiązuje wyłącznie tej eksplo-atacyi, na terenie której bije ropa fontanną, ale stosuje się do wszystkich bez wyjątku eksploatacyj, nawet zdała położonych, o ile panujące w danych miejscowościach wiatry są w stanie doprowadzić pył ropy naftowej lub wydzielające się z szybów gazy. — Zresztą w każdym pojedynczym wypadku, gdzie ma byó stosowanym przepis o położeniu palenisk, bądź w kotłach parowych, bądź przy innych urządzeniach, szczegółowe warunki zawsze określa oddzielnie ad hoc wyznaczona komisya znawców.

Nie wątpię, że dla gruntownej rewizyi przepisów górniezo-policyjnych dla kopalń ropy w Galicy i byłoby wskazauem, aby delegat c. k. Ministerstwa rolnictwa wspólnie z fachowym delegatem producentów naftowych zwiedził poprzednio kopalnie ropy na Kaukazie i obowiązujące dla tychże przepisy przeciwogniowe na miejscu zbadał.

Dają się słyszeć gh sy, jakoby możność zaprowadzenia większej odległości szybów i znacznego ograniczenia minimum kopalni polegało na zasadzie §. 12. ustawy naftowej krajowej, który powiada, że władza górnicza powinna zakazać otwarcia robót w kopalni, jeżeli wymiar płaszczyzny pod względem kształtu i rozległości obszaru nie dozwala wprowadzenia racyonalnego ruchu. Otóż przedewszystkiem muszę tu podnieść, że nazwą kopalni może być równie dobrze jeden szyb, jak i cały szereg szybów określony. Ustawodawca nie miał bynajmniej tù na myśli racyonalnego rozpołoźenia szybów, ale racyonalny ruch około jednego szybu, stojący z odbudową lub wierceniem tego szybu w bezpośrednim związku. Ten racyonalny ruch a właściwie umożliwienie racyonalnego ruchu objęte jest przepisami górniczo-policyjnemi i nie mogę dopatrzeć się niemożności założenia kotła parowego, kuźni, do-

Władza górnicza i ś. p. radca dworu Zechner wcale nie taili się z tern, iż w Borysławiu prowadzoną jest odbudowa rabunkowa, którą należy zastąpić odbudową, jak w kopalniach na inne zastrzeżone minerały, chociażby kosztem drobnych kopalń.

Z pominięciem głosu bezpośrednio interesowanych powołała władza górnicza do ko-misyi dla nowych przepisów osoby, które podejrzywano, iż w ich interesie może leżeć usunięcie z widowni mniejszych kopalń, aby je następnie wykupić, jednem słowem stwarzano eytuacyę, która dawała wszelkie pozory popierania wielkiego kapitału, o czem głośno swojego czasu mówiono. Petycya sejmowej komisyi w sprawie memoryału wystosowanego przez gminy Drohobycza i Borysławia do Sejmu przeciwko nowym przepisom górniczo-policyjnym dla wosku ziemnego, nakazującym eksploatacyę wosku ziemnego dwoma szybami od siebie na 60 metrów oddalonymi, a którą imieniem komisyi przedłożyli 17. lutego 1898 roku pp. Gorayski i ś. p. Szczepanowski, odniosła jedynie ten skutek, iż celem umożliwienia kopalni Banku kredytowego do zastosowania się do nowego rygoru, a drobnym kopalniom do lepszego zfinansowania swoich szybów zaprowadzono dwuletni okres przejściowy, po którego upływie nastąpiły znane Panom wypadki i rozruchy w Borysławiu

Jeżeliby były jakie wątpliwości co do przymusowego zaprowadzania pól naftowych, to nie wątpię, że na życzenie władzy górniczej i ogółu producentów nowela do ustawy naftowej krajowej te i inne braki w najbliższej sesyi sejmowej usunie.

wo-

Tym razem władza górnicza wstrzymała się ze swojem zarządzeniem, gdyż nawet trybunał administracyjny uznał, iż zatwierdzone plany odbudowy wobec udowodnionej potrzeby zaprowadzenia innych zarządzeń bezpieczeństwa w kopalni, mogą stracić swój skutek prawny a §§. 34. i 36. ust. naft. kraj. mogą być z całą surowością zastosowane. Czem dzisiaj Borysław woskowy jest, wiemy doskonale ; kopalnia Länderbanku jako już technicznie do nowych przepisów górniczych policyjnych przygotowana, zbiera plony tych przepisów i kartelu woskowego. Kopalnia Banku kredytowego spodziewa się dopiero względnych bardzo rezultatów z kosztownego przeistoczenia swojej kopalni, lecz czy pod ziemią a pod firmą kosztownych urządzeń szybowych nie okaże się z musu i robót przygotowawczych konieczną tak zwana odbudowa rabunkowa, szybami ślepymi przy pomocy dawnych kołowrotów w Borysławiu, z podziemia prowadzonymi, jako dozwolonemi odbudowami po-mocniczemi Hilfsbaue albo Vorbaue, śmiem bardzo powątpiewać.

Sposób przygotowania nowych przepisów policyjnych dla kopalń ropy z pominięciem opinii producentów naftowych przy ułożeniu tych przepisów, jest bardzo wielką podobizną tego, co się stało z nowymi przepisami gór-niczo-policyjnymi dla wosku ziemnego, i niechaj ani władza górnicza ani obecna komisya nie dziwią się ogólnej famie, jakkolwiek zbyt dorywczej, jakoby' ta praca była skierowaną dla wielkiego kapitału, a przeciw tak zwanym małym producentom. Nie wątpię, że i władza górnicza i komisya tej famie energicznie zaprzeczą, ale Vox populi vox dei pozostanie.

Nie mogę wreszcie pominąć jednej ważnej okoliczności, która mimowoli nasuwa się na myśl, a na którą chcę tutaj w krótkości zwrócić uwagę, Mam tu na myśli zakorzeniony w Austryi zwyczaj dosłownego tłómaczenia i stosowania pojedyńczych słów ustaw bez uwzględnienia ducha i rzeczywistego zamiaru ustawodawcy.

Paragraf drugi ustawy naftowej krajowej opiewa, iż na nieruchomościach, które stanowią przedmiot wpisu do ksiąg hipotecznych, może być prawo wydobywania ropy i wosku ziemnego odłączone od prawa własności na podstawie utworzenia pola naftowego. Ustawodawca nie mógł w miejsce słowa „może“ wstawić słowa „musi“, gdyż oddając te produkta do swobodnej rozporzą-dzalności właściciela gruntu, nie mógł na niego nałożyć przymusu a priori tworzenia pól naftowych. Jeżeli jednak uważnie przeczytamy motywa do ustawy naftowej krajowej i całą tę ustawę, nabierzemy niewątpliwie przekonania, że ta ustawa nadała prawo władzy górniczej zaprowadzania pól naftowych, gdzie władza górnicza obecność ropy lub wosku ziemnego, bez względu na ich ilość skonstatuje. W jednej chwili uzyskujemy klucz do rozwiązania tych różnorodnych pojęć o kom-petencyi władzy górniczej co do wielu paragrafów dzisiejszej ustawy naftowej i do rozwikłania tych rozlicznych źródeł sanacyi stosunków przemysłu naftowego, któremi ustawodawca uprzywilejował pojęcie i znaczenie pól naftowych. Ze przeprowadzanie pól naftowych jest pracą żmudną, nie ulega żadnej wątpliwości, ale ta praca postawi władzę górniczą na punkcie ściśle prawnym, zrobi ją dobrodziejem przemysłu, a przyczyni się do korzystnego rozwoju przemysłu i do zwiększania jego kredytu, nie tamując swobody ryzyka producentów i swobody produkcyi ropy.

Szanowni Panowie! Stoimy wobec bardzo trudnego zagadnienia. Usprawiedliwiam przestrach zagrożonych w swej egzystencyi producentów na wąskich parcelach pod wrażeniem świeżych wypadków z kopalniami sku ziemnego. W każdym razie proszę o zimną rozwagę, i fachowe a ze wszech miar taktowne traktowanie sprawy.

Podpisany na odezwie komitet dzisiejszego wiecu przygotował po dłuższej rozwadze fachowo zredagowane rezolucye, które Panowie macie w rękach, a które pan Przewodniczący raczy Panom odczytać.

cięż. gat.

0-875-877 30—35% 5-7 „ 0-908—910 27—30 „ 0-916-917 IV2—2 „ 0-930—938 34-21 „ 2V* „

Cyfry te jednakowoż wcale nie prze-konywują, a różnią się od poprzednio podanych tylko pozornie. Należy tylko poczynić dwie korektury, by otrzymać tesame mniej-więcej rezultaty. Zważywszy mianowicie, że rezultaty firmy Nobel odnoszą się prawdopodobnie do produktów gotowych, t. j. rafinowanych — a wskazuje na to procent strat (10 prc.), jakiego nie moźnaby sobie pomyśleć bez włączenia strat przy rafinowaniu —

odjąwszy dalej 20—25 prc. w zestawieniu Szibajewa na olej solarowy — dyferencyę tę sprawia okolicznośó, że w pierwszym wypadku użyto mazutu skoncentrowanego o ciężarze gat. 0'9218, to znaczy po większej części wolnego od oleju solarowego, zaś w drugim wypadku mamy mazut normalny z ciężarem gat. 0-905—0906 prawie takichsamych wyników. Nie więcej przemawiają do przekonania wywody Elina, w których bierze w obronę sposób fabryka-cyi w Baku, gdvź metoda fabrykacyi olejów smarowych, stosowana tamże, jest zupełnie na miejscu, o ile rozchodzi się o lekkie oleje maszynowe lub także cięższe oleje smarowe, które nie wymagają wysokiego stopnia zapalności.

Pamiętajmy na chlubne świadectwo o naszej inteligencyi i ofiarności, dane nam przez ś. p. Zechnera w roku 1897.

Jeszcze raz proszę o spokojne a fachowe traktowanie tematu, powierzcie z zaufaniem wasze losy komitetowi, a mam nadzieję, że jego zabiegi znajdą oddźwięk u władzy górniczej, która przychyli się do naszej prośby, aby praca komisyi po jej zredagowaniu została ostatecznie przedyskutowaną w szerszej ankiecie jak w r. 1897. Z tern życzeniem i serdecznem „Szczęść Boże“ kończę.

Z technologii przemysłu naftowego*).

(Dokończenie).

Zauwaźyć trzeba, że dolna część agitatorów dla skoncentrowanych olejów smarowych o wysokiej lepkości zaopatrzona musi być włazem, z racyi zalecającego się a niekiedy koniecznego czyszczenia.

P. Elin zarzuca zupełnie koncentracyjną metodę Berga i za doskonałą uznaje używaną w Baku, przytaczając fabryczne wyniki firmy S. M. SzibajefF i Ska. Podług tychże odpadki o ciężarze gatunkowym 0‘905 — 0'906 dostarczają przeciętnie następujących rezultatów :

oleju solarowego

„ wrzecionowego 0-897 „ maszynowego „ cylindrowego gudronu straty

*) Patrz „Nafta“ nr. 3.

dojdziemy do

Nie odmawiamy także tej zasługi technikom rosyjskim, że wynaleźli i wysoce udoskonalili w Baku te metody, a zagraniczna fabrykacya olejów smarowych wzorowała się na nich. Jednakże wymagania stawiane do olejów smarowych są dziś inne jak dawniej, do wielu celów potrzeba teraz ciężkich smarów o wysokiej temperaturze zapalności; w przyszłości wymagania w tym kierunku jeszcze bardziej wzrosną, a właśnie na tym punkcie szwankuje rosyjska fabrykacya olejów smarowych i dała się wyprzedzić amerykańskiej. Wskażmy tylko na wytwory firm Vacuum Oil Company i Tide Water Oil Company, które zdobyły sobie wszystkie rynki europejskie.

Alboź te wszystkie produkta powstają z destylacyi odpadków? Byłoby nieprawdzi-wem twierdzenie, że wśród różnych gatunków amerykańskich nie znajdują się wytwory destylacyi, lecz najcenniejsze i najdroższe marki mają za podkład skoncentrowane i rafinowane odpadki amerykańskiej ropy, nadającej się specyalnie do tego celu znakomicie. Towarzystwo Vacuum Oil Company ma swoją nazwę nietylko stąd, że destyluje oleje w wakuum, napomknijmy jeszcze, przy pomocy doskonałych przyrządów, lecz i dla tego, że tą metodą koncentruje także odpadki. Zatem p. Berg miał słuszność, że zwrócił uwagę na doniosłość koncentracyi odpadków przy fabrykacyi ciężkich produktów smarowych o wysokim stopniu lepkości. Ta rneto-da nie jest nową, ani wynalazkiem p. Berga, czego też nie twierdzi, a w samej istocie jest bardzo prostą, tak iż nietrudno było wpaść na ten pomysł, lecz trudną jest w wykonaniu, to znaczy trudność leży w samem czyszczeniu odpadków. A tutaj zgodziłbym się z p. Ebnem, źe proponowane sposoby nie wzbudzają zaufania, chociaż z innej strony przyznać potrzeba, że niema tematu nie-uchwytniejszego, jak czyszczenie, bo co w jednym wypadku jest znakomitem, gdzieindziej może być niestosownem, dlatego tylko całkiem ogólne zasady mają wartość dla procesu czyszczenia. Zastosowanie i modyfikowanie tych zasad jest rzeczą praktyki i zawisło od specyalnych właściwości substratu oraz wymagań w danej chwili.

Dr. Aisinmann dowiadywał się u kierowników większych rosyjskich fabryk olejów smarowych o warunki fabrykacyi i na podstawie zebranych odpowiedzi odpiera zarzuty, które p. Berg czyni rosyjskiemu przemysłowi olejów smarowych. Fabrykacya rosyjska ma wielki zbyt dla olejów maszynowych, a mały dla ciężkich olejów cylindrowych, ponieważ zdaniem rosyjskich fachowców liczba machin, pracujących wysoko naprężoną lub przegrzaną parą, znika wobec 10—15 milionów sił koni, które przedstawiają machiny parowe. Lecz jak pogodzić to twierdzenie z dwoma zjawiskami, a to po pierwsze, że Rosya otrzymuje ciężkie amerykańskie oleje smarowe, powtóre że import tych produktów do Niemiec wzmaga się daleko więcej ze strony Ameryki, niż Rosyi. Widocznie następuje zwrot w technice wytwarzania pary na korzyść wysoko naprężonej i przegrzanej pary, zwłaszcza w okręgach z wyżej rozwiniętym przemysłem, co w przyszłości jeszcze więcej się uwydatni. Z tych względów nie możemy z góry odrzucać zapatrywania p. Berga, mimo źe nie zgadzamy się co do technicznych szczegółów podanych przez niego. W tym ostatnim punkcie idą także zgodnie dr. Aisinmann i Elin.

W kwestyi fabrykacyi olejów smarowych w Baku zabrał także głos młody A. Ragosin, w rozprawie raczej ekonomicznej, niż technicznej. Zapatrywania jego zgodne są z większością rosyjskich techników. W szcze- |

gólności A. Ragosin zwraca się przeciw przywiązywaniu zbytniego znaczenia do koloru olejów smarowych, twierdząc, że szkodliwym przesądem jest, ulepszać barwę oleju maszynowego na koszt jego wydatności. Według niego każdy olej smarowy jest „dobry“, jeżeli jest a) wolny od kwasów, b) dokładnie uwolniony od mydeł, c) bez parafiny, d) posiada reakcyę obojętną, e) nie zawiera obcych sub-stancyj, f) posiada potrzebny punkt zapalności, g) potrzebną lepkość,, h) jest czyszczony kwasem siarkowym.

W zakresie nowych aparatów mamy niewiele wypróbowanego do zanotowania. Na pierwszem miejscu należy tu wymienić nową metodę frakcyonowanej destylacyi Fischera, gdzie zamiast zwykłych chłodników stosowane są specyalne kondensatory płytowe, dzięki którym przy destylacyi ropy następuje gruntowny rozdział olejów, zaoszczędza się rektyfikacyę benzyny i otrzymuje naftę o wysokim punkcie zapalności. Inny przyrząd do frakcyonowanej destylacyi dostarczył Hirzel, składa się on z trzech i więcej kolumn posiadających urządzenia rektyfikacyjne i ogrzewanych stale do pewnej temperatury, n. p. pierwsza do 102°, druga 150—160°, trzecia 175°. Ropa z wyżej położonego zbiornika spływa do pierwszej kolumny, oddestylowuje częściowo, zbiera się dołem w „montejus“, stąd zostaje przeciśniętą do zbiornika nad drugą kolumną i t. d. W ten sposób ropa utrącą stopniowo wyżej wrzące składniki, i z każdej kolumny otrzymujemy odpowiedni do temperatury destylat, a to z pierwszej benzynę, z drugiej naftę, z trzeciej olej so-larowy, ewentualnie z dalszych ciężkie oleje i parafinę. Filip P orges i dr. M. Singer skonstruowali nagrzewacz ropy (p. p. n. 126.445), na tej zasadzie, źe gorące pary olejne z kotła destylacyjnego wbrew dotychczasowej praktyce wprowadzane zostają w dolne warstwy masy nagrzewanej, przezco ostatnia, podobnie jak w kotłach ogrzewa się zupełnie równomiernie i równomiernie także wydzielają się z niej lekkie węglowodory. Powstawanie nagłe wielkich ilości gazów i nieregularnych prądów jest wykluczone. Wynalazek cechują znamiona następujące: Podgrzewacz ropy składa się z kilku zwojów, jeden nad

dr. J. H. Polle, Niemiec

drugim ustawionych; pojedyncze rury nie są połączone wewnątrz nagrzewacza, tylko zewnątrz komunikują się z rozdzielaczami, które łączą się zapomocą ekscentrycznie odgałęzionych rur, tak iż powstaje system wężowy, wzdłuż którego pary olejne, nie skroplone w dolnych szeregach rur, wznoszą się ku górnym, a równocześnie kondenzaty spływają do rur na dnie podgrzewacza.

O racyonalnych paleniskach dla desty-lacyi olejów mineralnych pisał p. Berg w „Chem. Revue“, radzi on zarzucić sklepienia ochronne, natomiast zabezpieczyć kocioł destylacyjny od bezpośredniego uderzenia płomienia w ten sposób, że stawia się go poza obrębem długości płomienia danego paliwa, co można każdorazowo stwierdzić eksperymentalnie. Także zasuwki mają odpaść jako mało przydatne i pewne; najod-powiedniej byłoby wyzyskać możliwie gazy spalenia, przedłużając kocioł destylacyjny lub prowadząc gazy popod podgrzewacz ropy.

Znany chemik rumuński dr. L. E d e-leauo umieścił w „Moniteur des Intérêts Pétr. Roum.“ rozprawę pod tytułem „Technologia nafty teraz i w przyszłości“ gdzie porównuje sposób przetwarzania smoły pogazowej i ropy, i z tego porównania dochodzi do wniosku, że potrzeba dokładniejszych chemicznych badań ropy, by zastosować jej pochodne w przemyśle chemicznym. Jestto ważny problemat przemysłu naftowego, i piszący te słowa sam częstokroć zwracał nań uwagę, między innemi na 2-gim międzynar. kongresie dla chemii stosowanej we Wiedniu, w swoim referacie „O obecnym stanie przeróbki ropy“.

Na zakończenie wskażemy na bardzo sumiennie zestawioną pracę dra Leopolda Singera „O nowościach na polu analizy i fabrykacyi olejów mineralnych w roku 1901“, umieszczoną w „Chemische Revue über die Fett- und Harz-Industrie“, gdzie omawia się cały odnośny materyał literacki.

Załoziecki.

Zastosowanie ścieśnionego powietrza dla dobywania ropy w Rosyi.

Pomysł eksploatowania ropy zapomocą ścieśnionego powietrza wykonał praktycznie po pierwszy raz naturalizowany w Ameryce, i w roku 1892 wziął nań patent w Ameryce i Niemczech, następnie także w Rosyi. Zastępstwo patentu na Rosyę objęła moskiewska firma wiertnicza Vangel, lecz próby wykonane z wynalazkiem na kopalniach Rotszylda w Bałachanach nie dały pomyślnych wyników z powodu tamtejszych piaskowych warstw i znacznej głębokości szybów. W r. 1900 powołała rosyjska firma „Oleum“ p. Stirling’a, który przedtem badał był kwestyę pompowania oleju ście-śnionem powietrzem na terenach naftowych w Pensylwanii i Teksas. Nieznalazłszy w Ameryce nic stosownego, coby w rosyjskich warunkach dało się użyć skutecznie, p. Sterling skonstruował nowy przyrząd „Air-lift“ i opatentował go. Istotą wynalazku jest naczynie pośredniczące w przejściu powietrza z rury tłoczącej do wypływówej, wskutek czego powietrze wychodzi nie jak w przyrządzie Poiła w bańkach, lecz drobnymi ciągłymi strumykami, umożliwiając pracę także w warstwach piaskowych. Wprawdzie firma Vangel założyła protest przeciw prawu stosowania tego przyrządu, chcąc warować prawo pierwszeństwa swego mandataryusza pana Polle do zasady wynalazku w ogólności, lecz sąd polubowny oddalił ją z jej pretensyami.

Po pierwszy raz w Baku zastosowano „Air-lift“ czyli dźwigacz powietrzny w lipcu r. 1901 na kopalni firmy „Oleum“ w szybie nr. 24, w miesiąc później na kopalni To w. Bakuńskiego w Sabunczi przy szybie nr. 41, z wynikiem zupełnie zadowalniającym. Szyb nr. 41 pracuje do dziś tym przyrządem, dostarczając dziennie 7 — 8 tysięcy pudów ropy, zaś szyb nr. 24 dawał przez pół roku po 12 tysięcy pudów, a obecnie jest w pogłębieniu. Wskutek pewnych nieporozumień p. Sterling opuścił firmę, która jednakowoż i bez niego w dalszym ciągu pracuje pięcioma kompresorami w ośmiu szybach i sprowadza takie same instalacye dla dalszych ośmiu do dziesięciu szybów. Po wystąpieniu

4 i 7 do 5.000

Z.

z „Oleum“, firmy utrzymywanej kapitałem angielskim, zawarł p. Sterling spółkę z p. Kai-serem i urządził na swój sposób eksploata-cyę szybu nr. 74 u firmy Mantaszew w Bibi Ejbat. Ta instalacya idzie dotychczas świetnie, gdyż zamiast dawniejszych 800 pudów obecnie przypływ ropy ma wynosić 15 —18 tysięcy dziennie. Również na kopalniach Szi-bajewa ustawił p. Sterling dwa kompresory, a to w szybach nr. 6 w Bibi Ejbat i nr. 30 w Sabunczi z wynikiem wprawdzie nie tak świetnym jak u Mantaszewa, lecz zawsze nie do pogardzenia, ponieważ przypływ podniósł się z 400—500 na 1.500—2.000 pudów.

Jednakże Stirling popełnił następnie błąd, który zaszkodził wielce reputacyi jego przyrządu, albowiem zamiast stosować takowy w szybach o małej wydatności, zaczął forsować go przy szybach zupełnie pustych. Jak łatwo przewidzieć, pompował „Air-lift“ wodę i muł z otworu wiertniczego, lecz nie ropę, której nie było. Wreszcie zaniechał takiego postępowania i zwrócił uwagę tylko na te szyby, które jako takie posiadają warunki do spotęgowania produkeyi przez racyonaluy sposób eksploatowania, lecz przy zwykłem łyżkowaniu żełonką nie dają właściwej im z natury ilości ropy.

Nader zajmujące rezultaty otrzymano z kompresorami powietrznymi na terenie „Już“ Tow. Kaspijskiego w Zabrat. Szyb nr. 105 głęboki na 1.631 stóp dawał koło 600 pudów ropy, po wprowadzeniu „Air-liftu“ polepszył się do 2.000 pudów i pozostał na tej wysokości przez kilka miesięcy, poczem nastąpiło zjawisko dziwne. Mianowicie utworzyła się gęsta emulsya z ropy, wody, ścieśnionego powietrza i miału, która stanęła w rurze wypływu masą do wypompowania trudną. Wskutek tego oddalono instalacyę i przeniesiono do innego szybu tej samej firmy. Lecz i w tym drugim szybie i to zaraz na początku wystąpiło tosamo zjawisko, zniknęło jednak, gdy zamknięto wodę, tak iż eksploatacya mogła być normalnie prowadzoną i dziś jeszcze dostarcza dziennych 4 tysiące pudów. W następstwie ustawioną została na tej kopalni druga instalacya.

Powstał dalej cały szereg nowych in-stalacyj ze skomprymowanem powietrzem,

z których wymienimy tylko najgłówniejsze. U Mantaszewa szyby nr. 167 i 176 dają obecnie po zaprowadzeniu tego sposobu eks-ploatacyi 8000 pudów zamiast dawniej 700 do 880, u Szichowskiego nra pudów każdy u Adamowa w Bałachanach szyby nra 14 i 15, które już żadnego nie miały przypływu, uczyniono produktywnymi i dostarczają 700—800 pudów, u Ter Ako-powa w Sabunczi produkuje nr. 43 obecnie 3.000 pudów, przedtem nie całe 2.000, z wyczerpanych już otworów wiertniczych zaczął nr. 75 firmy Dembat i Sp. na nowo wyrzucać 300—2.000 pudów, jednak nie na długo, gdyż teraz znów słabnie.

To odnosi się do 1-go stycznia 1902, a od tego czasu przybyło wiele nowych urządzeń. W Romany powstała stacya centralna, skąd prowadzą rury do trzech rotszyldowskich otworów wiertniczych, które już wszystkie były opuszczone, a obecnie jeden z nich (nr. 58) wydaje dziennie do 2.000 pudów, dwa inne tylko wodę, muł i piasek. W Bibi Ejbat na terenie tego samego Towarzystwa szyb nr. 8 podniósł swą produkcyę z 200 do 300 na 8.000 pudów, taksamo na polach naftowych Tow. „Wotan“ do 3.000, u Ter Ako-powa do 2.000 pudów, z początku nawet na 3.000 pudów.

Z powyższego przeglądu widzimy, że zasada stosowania ścieśnionego powietrza do dobywania ropy zasługuje na uwagę naszych producentów, ma przed sobą przyszłość i jej powszechniejsze użycie zawisło tylko od właściwej konstrukcyi przyrządu, co nie może być jednakowem dla wszystkich pól naftowych i kopalń.

Prace organizacyjne około zawiązania „Petrolei“.

Nawoływania nasze nie pozostały bez skutku, gdyż w nowych rokowaniach, jakie się odbywały w pierwszych dniach lipca, wzięli nasi przedsiębiorcy żywy udział i zajęli wyraźne stanowisko, które jak się dowiadujemy znalazło i z przeciwnej strony uwzględnienie, tak że nastąpiło takie zbliżenie się, że ostateczne porozumienie powinno przyjść do skutku.

Przebieg całej akcyi w ostatnich cza- o różnicach frachtowych należy po słowach sach był w krótkości następujący; Komitet „każdego pojedynczego członka osobno“ wsta-„Petrolei“ rozesłał do wszystkich wybitniej wić słowa „a to z obrotu wewnętrznego jak szych producentów surowca wezwanie do i zagranicznego“.

przystąpienia do Związku z terminem do    §. 10. Po słowach „ma wynosić bez-

30-go czerwca, oraz zaproszenie na ogólne zebranie producentów na 1-go lipca do Wiednia. Nasi więksi producenci postanowili przed powzięciem ostatecznej decyzyi odbyć naradę i ułożyć żądania, na podstawie których uznają możność przystąpienia do „Petrolei“ bez ujmy interesów czystych producentów, to jest nie związanych z interesem rafine-

waruukowo conajmniej 1 kor. za centn. metryczny“ należy wstawić „w pierwszej linii na pojedyncze proweniencye ropy w stosunku w miesiącu przedmiotowym dostawionych ilości, zaś w drugim rzędzie kwoty wykalku-lowane dla pojedynczych proweniencyj między wszystkich członków, mających udział w odnośnych proweniencyach“.

§. 11. a. Wyższe ceny dla specyalnych Zgromadzenie galicyjskich producentów marek oznacza podkomitet obrany z człon-ropy odbyło się d. 24. czerwca we Lwowie ków dostarczających takowe. Oznaczenia tego pod przewodnictwem p. dra Steczkow- podkomitetu są jedynie miarodajne i nieod-s ki ego i uchwaliło zaproponować następu- wołalne. jące zmiany w regulatywie „Petrolei“, od zaakceptowania których zależeć będzie przy- z następującem ograniczeniem . ...“ wszystko stąpienie podpisanych firm do tej organi- się skreśla, zacyi.

skreśla się.

§. 17. Od słów „pierwotny członek zostaje . . .“ skreśla się wszystko.

Wreszcie wstawia się jeszcze jeden paragraf: „Petrolea“ przystępuje jako komitent na podstawie tego samego regulatywu z ropą, zakupioną dla własnego obrotu.

ryjnym.

§. 2. Dawniejsze sprzedaże wzgl. kontrakty sprzedaży, które każdy wstępujący do „Petrolei“ członek zgłosił pisemnie, muszą od tejże znaleźć pełne uwzględnienie.

§. 3. Każdy członek ma mieć wolność magazynowania ropy we własnych rezerwoa-rach.

§. 4. W komitecie wykonawczym oblicza się ilość głosów, przysługujących pojedynczym członkom z faktycznej produkcyi rocznej, jednakowoż z tern postanowieniem, że połowa głosów (50 prc.) należy do czystych producentów, druga połowa do produ-centów-rafinerów.

Ceny ropy uchwalają się każdorazowo większością ²/a głosów.

§. 5, Żądanie nadwyżki za marki spe-cyalne może mieć zastosowanie tylko w obrocie wewnętrznym.

§. 6. Udział pojedynczych członków' w eksporcie ma być obliczanym według ilości przydatnego do eksportu destylatu naftowego, jaką z pojedynczych dostarczonych gatunków ropy uzyskać można. Procentowy wydatek tego eksportowego destylatu naftowego z pojedynczych gatunków⁷ ropy obliczy naprzód komisya z rzeczoznawców.

§. 8. W ostatniem zdaniu regulatywu

§. 12. Od słów „to jednakże tylko

§. 13. W celu zbadania rocznego zamknięcia rachunków komitet wykonawczy wybiera komisye.

§. 14. Zdanie ,.o ile przedtem me...“

§. 15. Słowa „bez wyraźnej zgody reszty członków“ skreśla się.

§. 16. Rozwiązanie „Petrolei“ następuje tylko za jednomyślną uchwałą na posiedzeniu, zwołanem po myśli §. 4.

Każdy członek ma prawo wypowiedzenia kontraktu komisyjnego nietylko w wypadkach a), b) i c), lecz w dalszym wypadku d), jeżeli przeciętna cena ropy „Standard“ w jednym roku wyniesie niżej 4 koron netto za 100 kg.

Zdanie „Petrolea ze swej strony ma prawro . . .“ aż do końca tego paragrafu skreśla się.

Oprócz tego odbyła się w niedzielę narada drobnych producentów borysławskich pod przewTodnictwrem p. dyrektora Gąsiorów-

skiego i w obecności p. Mac Garveya w Dro-    tak źe zwołane    na 15. b. m. do Wiednia

hobyezu, na której uchwalono domagać się    ogólne zebranie    producentów może zarazem

gwarancyi co do minimalnej ceny ropy w kwo-    przemienić się w    zebranie konstytucyjne „Pecie 372 koron i ustanowienia relacyi między    trolei“, jeżeli do    tego czasu nie wyłonią się

cenami nafty a cenami ropy w dosyć wyso-    nowe trudności,

kim stosunku procentowym.

Niezawiśle od tego odbyła się także z inicyatywy p. Gorayskiego w dyrekcyi Towarzystwa magazynowego narada nad stanowiskiem, jakie Towarzystwo zająć ma wobec nowej organizacyi. Postanowiono, by dyrektorowie towarzystwa panowie Mars i Fibicli wzięli udział w rokowaniach z komitetem „Petrolei“ we Wiedniu.

Narady we Wiedniu trwały 3 dni i zostały zakończone, jak nas informujat, pomyślnymi wynikami o tyle, że główne postulaty producentów naszych, uchwalone na zebraniu 24. czerwca we Lwowie znalazły pełne uwzględnienie. Zwłaszcza zgodzono się na główne żądanie co do zagwarantowanej minimalnej ceny 4 koron od przyszłego roku począwszy.

Zobowiązania tego na ten rok, to jest do

końea kwietnia nie mogli proponenci przyjąć z tych względów, że jest to pierwszy rok istnienia Związku nowego,

wobec tego, że główna część zapotrzebowania ze strony rafineryj co do ropy została już na bieżącą kampanię pokryta, „Petrolea“ właściwie dopiero od przyszłego roku administracyjnego swoją właści *ą czynność rozwinąć może. Także co do uczestnictwa w kierowaniu sprzedażą ropy, względnie ustanawianiu cen ropy, otrzymali producenci zadowalniające oświadczenie, jak również i co do innych głównych postulatów, tak źe deklaracya z ich strony co do przystąpienia do ..Petrolei“ była zupełnie uzasadnioną.

Ażeby także na tych zmienionych warunkach pozyskać małych borysławskich producentów, którzy skoncentrowali się w komitecie drohobycldm, wybrano komitet złożony z panów Mac Garveya, dr. Steczkowskiego, M. Schreyera, dr. H. Feuersteina, Perkinsa i E. Scotta, którzy mają się z nimi porozumieć i przeprowadzić pertraktacye. W chwili gdy to piszemy odbywa się zebranie tych producentów i członków komitetu „Petrolei“ w Drohobyczu i mamy nadzieję, źe i tam również nastanie porozumienie,

Gal. Karp. Towarzystwo naftowe

Gal. Karp. Towarzystwo naftowe

odbyło d. 2 7. czerwca swoje Walne Zgromadzenie w Glinniku Maryampolskim, w obecności 14 akcyonaryuszy, reprezentujących 16.360 głosów. Sprawozdanie zaznacza, że galicyjska produkcya ropy, która nagle wzrosła, spotkała się z brakiem wszelkiej organizacyi w przemyśle rafineryjnym, gdyż usiłowania podjęte w celu sprowadzenia porozumienia między rafinerami spełzły na niczem. Cena ropy spadła w ostatniej kampanii daleko niżej od przeciętnych kosztów produkcyi, a cena rafinady wynosiła o 12 koron mniej niż importowanej nafty. To niepomyślne ogólne położenie nie mogło nie wpłynąć także na interesa towarzystwa, które jeżeli mimoto po stosunkowo niskiem oszacowaniu swych wielkich zapasów wykazuje zyski, zawdzięcza je doskonałym urządzeniom kopalń i fabryk, małym kosztom produkcyjnym na ko_ palniach i taniej przeróbce w rafineryi. Towa rzystwo w ubiegłym roku sprawozdawczym wydobyło ogółem 1,309.328 metr. centn. ropy w porównaniu do 915.472 poprzedniego roku. Z tego rafinerya w Glinniku Maryamp. przerobiła 665.948 metr. centn., zaś 314.413 m. c. rafinerya w Preszburgu. Nabycie tej ostatniej okazało się dla Towarzystwa szczególnie w ubiegłym roku korzystnem, ponieważ dzięki tejże można było umieścić wielką część produko nego surowca. Rafinerya w Glinniku Mar. starczyła 291.489 metr. centn. nafty, 40.284 benzyny, 96.590 oleiów smarowych, 17.902 parafiny. Z tych wytworów poszło 77.385 metr. centn. na eksport, który w bieżącym roku wzmoże się prawdopodobnie znacznie, ponieważ nafta znalazła popyt w Niemczech, a smary w Anglii. Wokutek rozwoju produkcyi Towarzystwa musiano i w ubiegłym roku poczynić wielkie in-westycye, jakoto powiększenie rezerwoarów, położenie rurociągów i t. d. Ta okoliczność oraz nabycie akcyj „Apollo“ i nagromadzenie się zapasów jest przyczyną powiększenia się liczby wierzycieli. Rafineryę preszburską doprowadzono do stanu, że prawie mierzyć się może co do sprawności z, rafinerya w Glinniku Maryamp. Koszta-wierceń w przyjęty sposób odpisane zostały jako wydatek ruchu. Podwyższenie kapi-tału~pr/.eprowadzono w bilansie. Stan czynny wykazuje specyalny wkład kapiiału, połączony z^Łabyciem nowego kompleksu kopalń w Bo-

40 „

40 ,

rysławiu na spółkę z Tow. akc. dla przemysłu naftowego. Widoki tej kopalni są nader obiecujące. Bilans rafinery i „Apollo“ (Preszburg) wykazuje rezultat zadawalniający, zważywszy warunki utrudniające z powodu przebudowy jej. O usiłowaniach utworzenia kartelu mówi sprawozdanie: „Dążności, które w ostatnim czasie wielokrotnie wystąpiły w kierunku uzdrowienia naszego przemysłu, popierało Towarzystwo ze wszystkich sił. Jest nadzieja, że wkrótce cel ten zostanie osiągnięty. W myśl wniosku rady nadzorczej uchwalono rozdać 25 koron na akcyę czyli 5 prc. dywidendy. Występujący z rady nadzorczej p. Z, Marchwicki został ponownie wybrany. Do komisyi rewizyjnej wybrano pp. Artura Kleina i Emila Loebla, jako zastępcę Bolesł. Łodzińskiego.

Konto strat i zysków przedstawia się następująco: walka konkurencyjna, odnowiono takowy na dalsze dziewięć lat, i to z korzyścią dla fron-dujących walcowni. Zaś znaczne koszta wojenne zapłacić będą musieli jak zawsze konsumenci, nie w najmniejszej części galicyjscy, których zapotrzebowanie wzrosło w ostatnich latach trzykrotnie. Porównanie cen z ostatnich czasów da nam pojęcie, do jakiego stopnia one mogą się obniżać. Przed rozwiązaniem kartelu notowano:

normalne rury gazowe, czarne 58% takiesame cynkowane rury wiertnicze 9-cio do 7'/2 cal. 64 „ tesame 6 cio do 3 calowe rury pompowe

Natomiast podczas istnienia kartelu ofiarowano opusty:

Dochody: Przeniesienie z 1. maja 1902 52.628 kor., dochód z przedsiębiorstw w Gali-cyi i filii wiedeńskiej 4,288.925 k., z udziałów w konsorcyach 98.237 k., razem 4,439.792 k. Ciężary: Koszta ruchu 1,698.183 k., procenta konto-korento 239.877 k., procenta hipotekarne 6.879 k,, podatek 506.876 k., ubezpieczenie 43.374 k., odpisy 1,081.629 k., wątpliwe pre-tensye 19,355 k. Czysty zysk za rok 1902/3 790.987 k.

za normalne rury

gazowe, czarne 80% czyli o 22% brt. więcej takiesame cynko-

65 „

wane

rury wiertnicze 9-cio do 7V2 cal. 77 V2°/o „    13 72%,,

tesame 6-cio do

3 calowe

rury p- mpowe

7772 „    „

56%

15 72 „ „ 16% „

>V:

8V2°/o    „

„ IOV2 „

i- o

16

Bilans wykazuje w aktywach: kasa 3^.469 k., weksle 34.053 k., udz. konsorcyalue 377.480 k., akcye „Apollo“ 2,530.024 k , kaucye 100.034 k., dłużnicy 2,433.189 k.. kopalnie 4,260.384 k., urządzenia kopalń 5,683.166 k., zapas nowych rur wiertniczych 210.000 k., zapasy ropy w zbiornikach ładowń 510.519 k., udział w nowona-bytych borysławskich kopalniach 1,630.749 k., rafinerya w Glinniku Mar. 3,864.687 k., zapasy materyałów surowych, fabrykatów, półfabrykatów, beczek 3,254.868 k., instalacya elektryczna 64.000 k., dobra wraz z inwentarzem 382.702 k., suma aktywów 25,373.329 k. Pasywa; kapitał akcyjny 13,200.000 k., fundusz rezerwowy 2,231.212 k., kredyt podatko-wo-konsumcyjny 1,756.904 k., hipoteka gruntowa 130.850 k., wierzyciele 7,210.745 k., czysty zysk wraz z przeniesieniem 843.615 k. Suma pasywów 25,373.329 k.

Odnowienie kartelu rurowego

a galicyjski przemysł naftowy.

W numerze 3. „Nafty” omówiono rozbicie kartelu rurowego, spowodowane trwającą jeszcze od przeszłego roku walką o ceny pomiędzy walcowniami. Lecz już w sześć tygodui po rozwiązaniu kartelu, podczas których wrzała

Ostatnia rubryka podaje nam procentowy stosunek wobec opustów kartelowych.

Zaś po odnowieniu kartelu oferują walcownie na zapytanie takie opusty:

za normalne rury

gazowe, czarne 63% czyli o 17% brt. mniej tesame cynkowane 4H „ rury wiertnicze 9-cio do 7'/2 cal. 69 „ tesame 6-cio do 3 calówki rury pompowe

jak w okresie bezkartelowym.

Nie od rzeczy będzie spamiętać sobie do-brze powyższe cyfry, temwięcej, o ile że walcownie z zasady nigdy nie ogłaszają dokładnie obowiązujących w danej cb vi 1 i opustów, lecz ograniczają się zawsze w podobnych wypadkach do zaznaczania spadku względnie zwyżki w następującej formie, nieco* apokaliptycznej : następujące gatunki rur potaniały o . . %, albo: wyszczególnione gatunki rur podrożały o . . %, tak iż mało kto jest w możności obliczenia rabatów faktycznie obowiązujących, na podstawie dawniejszych notowań.

Natychmiast po ponownem zawarciu obecnej umowy kartelowej zostały cyrkularzem z dnia 15-go marca zniesione wszystkie bez wyjątku dotychczasowe notowania, lecz nie podano jeszcze dotychczas nowych cen oficyalnie, to jest okólnikiem. Widocznie niewygodnem byłoby objawiać publicznie już teraz ogromny skok od konkurencyjnych do obecnych podwyższonych cen. Dla'ego nowe rabaty tylko od wypadku do wypadku zostają oznajmiane, aż odbiorcy przyzwyczają się do nich i zgodzą sie na Die z konieczności.

Naturalnem jest, że przemysł tak zyskowny, jakim jest fabrykaeya rur z kutego żelaza, wobec wysokich ceł ochronnych sprzyja powstaniu nowych walcowni, niebyłoby więc nic dziwnego, gdyby sprawdziła się obiegająca pogłaska, że pewien ayndykat amerykański ma zamiar wybudować w Austryi wielką walcownię rur ze wszystkiemi nowoczesnemi udoskonaleniami. Ponieważ jesteśmy zdania, źe nasz przemysł naftowy na tern tylko zyska, życzymy projektowi temu wszelkiej pomyślności.

KRONIKA.

Pan prezes August Gorayski napisał w „Przeglądzie Polskim“ rozprawę pod tytułem „Przemysł naftowy“, w której w pierwszej części bardzo trafnie przedstawia trudności w interesie naftowym, a w drugiej zajmuje sie oceną środków dla zażegnania obecnego przesilenia i wytworzenia korzystnych warunków rozwoju przemysłu naftowego w przyszłości i przychodzi do bardzo słusznego wniosku, że jedynie organizacya oparta o dostateczne zbiorniki i o silną instytucyę finansową jest obecnie naj ważniejszem zadaniem do spełnienia“. Pan Gorayski nawołuje w końcu do porzucenia jałowych obrad i przystąpienia do dzieła, bo jak słusznie powiada „nie płonną też będzie i obawa, że skoro we własnym domu porządku nie zrobimy, zrobią go obcy kapitaliści u nas, lecz na naszej skórze, z korzyścią dla siebie, a stratą i wstydem dla nas“. Pojawienie się tej rozprawy wskazującej na zajęcie zdecydowanego stanowiska w tak poważnem piśmie, jakiem jest „Przegląd Polski“, było także ze względu na urobienie się opinii w naszych sferach decydujących w Sejmie bardzo pożądanem.

Odpowiedź pana ministra rolnictwa na interpe-lacyę posła Jabłońskiego. Jak wiadomo czytelnikom naszego pisma wniósł był poseł Jabłoński interpe-lacyę do rządu w sprawie zamierzonych obostrzeń przepisów policyjno-górniczych z okazyi powołania komisyi ministeryalnej dla badania kopalń naftowych w Galicyi. Odpowiedź pana ministra wypadła bardzo niewyraźnie i nie jest w stanie rozprószyć istniejące i potęgujące się zaniepokojenie. Bardzo niemile uderza to nas, że ekscelencya pomieszał kopalnie ropy z kopalniami wosku ziemnego. W pierwszej chwili czytając sprawozdania dziennikarskie o tej odpowiedzi można było myśleć, że to jest błąd drukarski, albo, ponieważ się powtarzał we wszystkich dziennikach lwowskich, że to omyłka lwowskiego biura korespondencyjnego. Tymczasem tak nie jest, gdyż p. minister mówił także i deputacyi, która w tej sprawie była u niego o kopalniach wosku ziemnego, mając na myśli kopalnie ropy. Inaczej chyba nie mógłby się wśliznąć w odpowiedź pana ministra pasus o warowaniu przedewszystkiem bezpieczeństwa robotników („w kopalniach wosku“ dodano), kiedy przecież wiadomo, że kopalnie ropy, to jest wiercenie szybów nadzwyczajnych warunków niebezpieczeństwa nieprzedstawiają i nie są bynajmniej niebezpieczniejsze jak dajmy na to rębanie drzewa. Ponieważ jak z tego wszystkiego wynika zachodzi jakieś nieporozumienie, które jednakowoż zostawione na bieg wypadków wyjaśnić się może za późno, przeto pożądanem by było wyświetlić je zawczasu, a najprościej uprosić pana ministra przez specyalną deputacyę o zwiedzenie kopalń bory sławskich i przekonanie się na miejscu o warunkach eksploatacyi.

Pożar w Borysławiu. Dnia 16. czerwca wskutek uderzenia piorunu wybuchł pożar w szybie Fi-bicha i Spki. Spaliła się wieża wiertnicza, ropa w rezerwoarze i w dole szlamowym. Szyb doprowadzony do głębokości 870 m miewał już silne wybuchy. W chwili uderzenia piorunu ciągnięto rury. Pomocnik stojący u góry wieży zdołał ied-nak ujść bez uszkodzenia, spuściwszy się po linie ratunkowej. W ogóle strat w ludziach nie było żadnych, mimo, że 20 sekund po uderzeniu cała wieża była w płomieniach. Pożar trwał od godziny 5-tej do późna w nocy. Pracę ratunkową prowadzono bardzo energicznie i ponieważ wiatru nie było zdołano uratować szyb Anglo Galician Comp. stojący o 10 m zaledwie od palącego się dołu szlamowego, oraz drugi szyb w tej samej mniej więcej odległości. Podziwu godna była odwaga i wytrwałość robotników, którzy prawie otoczeni morzem ognia, osłoniwszy się od bezpośredniego żaru mokrym parasolem, polewali wodą zabudowania sąsiednie. Okazało się przytem, jak szkodliwy materyał do rozpowszechniania ognia stanowią parkany zbite z desek. W pewnej chwili bowiem wylała się ropa i płynęła paląc się rowem pomiędzy dwa wysokie parkany. Gdyby nie rozpaczliwy prawie wysiłek ludzi, byłyby się zapaliły i wówczas szedłby pożar dalej i dalej. Zdołano jednak zwalić parkany, a zasypawszy ropę w rowie ziemią zgasić w nim ogień. Był to już drugi pożar w ciągu miesiąca, spowodowany przez piorun.

M. W.

Transakcye w galicyjskich kopalniach ropy. Firma Dawid Fanto i Sp. nabyła 55 procent produk-cyi kopalni „Etna“ w Borysławiu. Od 1-go maja otrzymała powyższa firma tytułem owych 55 prc. z samego szybu nr. 1 520 cystern ropy. Oprócz tego Dawid Fanto i Sp. nabyli 55 prc. produkcyi

na pięciu parcelach p. Tomasza Łaszcza, gdzie znajduje się obecnie 6 szybów w głębokościach od 670 do 830 m., zaś miejsca jest dosyć jeszcze na 24 dalszych szybów. Dalej zakupiono terena Eysymonta i Gromadzkiego, gdzie dopiero stoi jeden szyb 700 m. głęboki i tak zwaną kopalnię Neumana również z jednym szybem w tej samej głębokości. Obecnie pracuje na wymienionych terenach ośm rygów wiertniczych. Nabyte terena sąsiadują z bogatemi kopalniami Tow. Karpackiego, a ropa z nich uzyskana ma służyć na pokrycie zapotrzebowania rafineryj w Pardubicach i Or-sowie, których właścicielką jest właśnie firma D. Fanto i Sp. Należące również do niej instalacye w Schönpriesen i Magdeburgu w celu rozszerzenia eksportu nafty do Niemiec są na ukończeniu i rozpoczną swą działalność już w ciągu tego miesiąca.

Eksport nafty z Austryi rozwinął się znakomicie w ostatnich miesiącach, co można skonstatować z wykazów ministerstwa handlu o ruchu handlowym z zagranicą. Wywieziono nafty w pierwszych czterech miesiącach b. r. 109.272 metr. cetn. za 1,200992 koron w porównaniu z 38.870 m. c. roku ubiegłego w cenie 427.570 koron. Przede-wszystkiem do Niemiec poszło 67.828, do Szwaj-caryi 24.334 m. c. Także wzrósł eksport do Fran-cyi, który dawniej był minimalny z powodu trudności stawianych importowi nafty obcej (prócz amerykańskiej), wynosząc w rzeczonym czasie 7.639 m. c. Podczas kwietnia trzymała się tenden-cya rozszerzania eksportu, który osiągnął cyfrę 20.673 (13.575 w r. 1902) metr. centn.

Rafinerya nafty w Trzebini nabyła na własność kopalnie ropy w Borysławiu od firmy Czerwiński i Hemiig.

Koks!

«a?

*>•

•N

fi

fi

mm

-i

Zakład gazowy miejski tce Lwowie

dostarcza

SCofis

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Cena obecna — aż do odwołania

— K. 310 —

fi.

fi

za

10.000 kg. loco Lwów dworzec.

Koks!

aa

cc

podstawy do badań terenów naft.

przez inż. Klaudyusza Angermana.

Cena 6 koron.

Do nabycia w księgarniach lwowskich.

1—10

fi

ÜI

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE,

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.