NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Premamerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: Iv. ZAŁOZIECKL

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 5.

Nowe obostrzenia przepisów górniczych naftowych. Nap. inż. Klandyusz Angerman. — we przy głębokich wierceniach. Nap. inż. Zygmunt Nowosielecki. (Dokończenie.) — Syndykat naftowy ..Petrolea“. — Protokół XXXIV. zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Tow. naftowego.

S. Olszewskiego w sprawie projektowanej zmiany przepisów górniczo-policyjnyeh dla kopalń ropy z 9. lipca 1898 r. (Ciąg dalszy.) — Nafta we włoszech. — Tow. dla handlu, przemysłu i rolnictwa we

Kronika.

Motory gazo-

Referat dra.

Lwowie.

Nowe obostrzenia przepisów górniczych naftowych.

Nafta we Włoszech.

Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa

Gdy w tym kierunku ustawa pomoże, zdziała rzeczywiście coś dobrego, gdy zaś będzie wydawać same obostrzenia, zbuduje naszym przemysłowcom takie trudności, które

Nowe obostrzenia przepisów górniczych naftowych.

Ogólne zaniepokojenie widoczne w kołach przemysłowych, wywołane opracowaniem nowych obostrzeń dla eksploataeyi nafty, wskazuje wyraźnie, że sprawa ta nadto ważna i wszystkich dotyka. Zmienienie odległości szybów od siebie i od granic jest punktem ciężkości, który więcej zaważa na szali, aniżeli na pierwszy rzut oka by sic wydawało.

Dzisiejsze odległości 10 m. od granicy i 30 m. od szybu są jeszcze dostosowane do stosunków własności i odpowiadają zupełnie naszemu rozdrobnieniu parcel; gdy te odległości się zmienią, straci się tę naturalną łączność i zawisłość między własnością ziemi a prawem wydobywania nafty. Tereny pozostaną wązkiemi jak były, a ustawa będzie się opierała na wyimaginowanych obszarach i takich stosunkach katastralnych, które nie istnieją.

Przymus łączenia więcej parcel w jedną całość m u s i zwiększyć cenę g r u n t ó w i p o m n ożyć w y z y s k pośredni k ó w. Niema dwu zdań, że takie obostrzenia pójdą na rękę tylko wielkiemu kapitałowi, a naszemu małemu kapitałowi będzie dostęp utrudniony.

Takiego rezultatu jednak żadna ustawa mieć nie powinna, tembardziej przy eksploatacyi nafty, która górnictwem w pojęciu ogólnem nie jest i nie wymaga tych kosztownych urządzeń, jak wydobywanie stałych płodów górniczych.

Jnteresa kraju wymagają, by dostęp dla naszego małego kapitału był w nafcie możliwy, w ten bowiem sposób mogą się u nas wychować generaeye przyszłych przemysłowców naftowych. Mogą przeciwnicy małych przemysłowców przytaczać swe argumenta przeciw tym pionierom jakie chcą, faktem pozostaje to, że właśnie Borysław pomnożył ilość naszych przemysłowców, a jest to do zawdzięczenia tylko dzisiejszej ustawie.

Jeżeli się ehee rzeczywiście pomódz przemysłowi i doprowadzić do tego, by kiedyś w przyszłości mogliśmy choć trochę zrównać się z produkcyą Rosy i lub Ameryki, to niech rząd siara się uwolnić przemysłowców od tych wszystkich pośredników, którzy dziś setki cystern ropy zabierają, niewkładając do wydobycia jej nic innego, prócz sprytu i ehytrości.

zniszczą te pierwsze początki uprzemysłowienia kraju.

Trudno zaiste zrozumieć, jakie rzeczywiste przyczyny powodują rząd do ciągłego powiększania odległości szybów od siebie. Ogólny argument, że szyby blisko siebie położone „mogą“ ze sobą komunikować, jest najzupełniej niewystarczający, sprawa odległości racyonalnej nie jest tak prostą i łatwą, a już zupełnie nienaturalnem jest przepisywanie stałej dużej odległości dla wszystkich. Wygląda to coś w rodzaju uniwersalnego środka na wszystkie słabości i taką też ma wartość.

Dó władzy należy troska o bezpieczeństwo, lecz niemoże należeć zmuszanie przemysłowców, by wbrew ich życzeniu i interesom terena zwiereali. Właściciel k o-

Je-

Sytuowanie szybów jest, przy racyonal-nem pojmowaniu eksploatacyi, zawisłe od budowy tektoniczno-geologicznej danego terenu. Ten tylko potrafi podziemny przypływ należycie uchwycić, kto zna te stosunki terenowe i ten powinien mieć zupełnie wolną rękę do działania. Ustawa ta się ująć nigdy nieda i to nie jest i niepowinno być jej zakresem działania. Ta troskliwość władz, by przedsiębiorca niewywiercił jednego lub dwu szybów na swym terenie za dużo, śmieszną się wydaje wobec wyzysku przemysłowców przez pośredników i braku ustawowej pomocy w tym kierunku.

Wielka ilość wież wiertniczych zapewne działa na wnioskodawców tych utrudnień, ale ci panowie widocznie za mało znają Borysław, bo gdyby znali, to musieliby wiedzieć, że w głębokości głównego piaskowca naftowego w 900 m. pod powierzchnią ziemi, tych szybów jest bardzo niewiele, do tej bowiem głębokości niekiedy tylko szyb można do-wiercić. Techniczne trudności nicpozwalają każdemu osiągnąć tę głębokość, dlatego dziś jest trzecia część takich szybów bez przyszłości.

Ta okoliczność bardzo przerzedza ilość szybów. Względy ogniowe również nie zmuszają do większego oddalenia szybów, dowiódł tego ostatni pożar. Ogień przerzucał się przez kilka wież i zapalał daleko leżące wdeże a pomijał bliżej leżące, to pokazuje, że dziesięć metrów więcej niż trzydzieści metrów to samo znaczy, co i bez tych dziesięciu metrów.

Zakładanie szybów powinno być pozostawione przemysłowcowi, on wie najlepiej,

jak ma ekonomicznie pracować, by najmniejszym kapitałem jak najwięcej nafty wydostać, to jest jego zawód i zadanie, wszelkie zaś postronne mieszanie się do jego czynności musi wychodzić na jego szkodę.

Niech będzie minimalna odległość 20 \n szyb od szybu przepisaną, ta odległość dla ustawy jest wystarczająca, a po za tern winno się przemysłowcowi pozostawić wolną rękę. Kto stara się lepiej poznać swój teren jak nie przemysłowiec? On założy szyby tak, by w poprzek linii naftowej leżały szyby blisko siebie, wzdłuż zaś linii daleko. Gdy minimalna odległość będzie większą niż 20 m., można będzie bardzo łatwo ominąć właśnie najwydatniejsze szczeliny naftowe, w inn em zaś miejscu może zmusić władza do wiercenia tam, gdzie się szybu nie powinno rozpoczynać.

palni powinien mieć w tym k i e r u n-! ku wolną rękę, każde bowiem wmieszanie się musi wychodzić na go szkodę.

Przedstawmy sobie Borysław zmieniony według tych nowych obostrzeń, w całym terenie będzie może dwadzieścia szybów mniej wywierconych, czy przez to zmieni się eks-ploatacya ? Co właściwie się osiągnie? Nic a nic pozytywnego, korzystnego, a wiele złego. Właściciele poniosą stratę na wartości kopalń, wiele takich dobrych miejsc przepadnie, gdzie mały przedsiębiorca mógłby lepiej szyb wykonać, niż duży sąsiad, i czy wówczas będzie już eksploatacya racyonalną?

Cała akoya będzie najzupełniej chybioną, bo też jest ona nie na czasie i niepotrzebną, a spowodowały takową głosy dzienników, żądnych senzacyjnych wiadomości, krytykujących to, czego same nierozumieją. Może są i inne względy, które z czasem się wyjaśnią. Trudno zaiste uwierzyć, że u nas w kraju, gdzie te biedne roślinki przemysłowe, wyrastające na kamienistej glebie, należałoby otaczać jak najczulszą opieką, by mogły się rozróść i przynieść pożytek krajowi, te żmudne egzysteneye obkłada się ciągle

EH

iC

J?

Od    A    do B    admisyę,

„    B    „    C    kompresyę,

„    D    wybuch (prężność),

„    I)    „    A    wypust.

nowemi trudnościami i ciężarami i to się nazywa... pomaganiem. Ochroń nas Boże od naszych przyjaciół, bo nie wiemy, kto z nami a kto przeciw nam, wszyscy bowiem myślą nad nowemi obostrzeniami i trudnościami, a nikt nad ulgami. Właściwie niepowinniśmy się dziwić, bo stokroć łatwiej krytykować i utrudniać, jak uznawać prawdę i pomagać; taką jest natura ludzka. Tym co twierdzą, że u nas jest rabunkowa gospodarka, muszę stanowczo zarzucić, że nie znają eksploatacyi rabunkowej, a nie wiedzą jak ma wyglądać racyonalna. Niech postarają się wglądnąć w eksploatacyę rosyjską, rumuńską, amerykańską, niemiecką, włoską, a zobaczą, że u nas w porównaniu jest eksploatacya naj-racyonalniejszą i służy jako wzór do naśladowania. To jest faktem niezbitym, może jednak ogółowi, komisyom i Wiedniowi nieznanym.

Iuż. Klaudyusz Angerman.

Motory gazowe przy głębokich wierceniach,

Nap. inż. Zygmunt Nowosielecki. (Dokończenie).

r.

Rozdzielacz i regulator należą do or-gauów regulujących motor gazowy. Pierwszy złożony jest w sposób prosty, lecz zajmujący.

Wiemy już, iż dla dobrego funkcyono wania motoru koniecznem jest bardzo miarowe otwieranie i zamykanie się wentylów wpustu, kompresyi i wypustu, zgodnie z chy-żością machiny i w chwili odpowiedniego położenia tłoka. W tym celu istnieje zewnętrzne stawidło, regulujące pracę rozdzielacza (fig. 1.)

Stawidło to zapomocą kół zazębionych stoi w związku z głównym wałem machiny, zatem liczba obrotów jego zależy od obrotów wału głównego. Przy motorach gazowych ilość obrotów obu wałów jest w stosunku 1 : 2, to znaczy jeden obrót wału głównego wywołuje dwa obroty pobocznego, a więc każda część cyklu czynności w cylindrze odpowiada czwartej części obrotu wału rozdzielacza.

Obwód AB CD (fig. 1.) przedstawia kołowy bieg wału rozdzielacza, przyczem mamy :

Fig. 2. przedstawia wentyl. Oznacza wał rozdzielacza z jednym zębem A. BOD jest ramię, ruchome w punkcie C, a którego jeden koniec (B) dotyka prawie osi rozdzielacza, zaś o drugi koniec opiera się sztyfcik wentyla, otoczony sprężyną F. V oznacza sam wentyl z łożyskiem SS.

Wał rozdzielacza działa na wszystkie 3 wentyle (klapy) i przyrząd zapalenia w ten sposób : Obraca się w lewo, ząb A ciśnie ramię B C D w B na dół, wskutek czego koniec D idzie w górę i podnosi klapę V. -Wał rozdzielacza (regulator) wykonuje dalszy obrót, ząb A przestaje cisnąć na koniec B, i pod działaniem sprężyny klapa się zamyka.

Regulator podobny jak przy machinach parowych służy do regulowania szybkości motoru. Gdy szybkość wzrasta, regulator zamyka klapę dla gazu, bez gazu niema wybuchu, więc szybkość zmniejsza się. Przy zmniejszonej chyżości regulator na nowo

otwiera klapę dla gazu i następują znów eksplozye.

pizy

£li||pK

.........

zowycli

nictwie służy iskra mag- dyjskim dla uproszczenia pracy.

1. Wprawianie w ruch i zasta-

nowienie. Koło transmisyjne dla siły motory cznej nie zostaje przymocowywanem do wału głównego jak zwyczajnie, lecz zaopatrzone sprzęgłem (kopiowaniem) tarciowem K (fig. 5), regulowanem zapomocą trzonu, i w ten sposób puszczenie w ruch lub zastanowienie uskutecznia się szybko i pewnie. Z lakiem urządzeniem nic potrzeba jak przy machinie parowej czekać, aż takowa stanie i dopiero potem wykonywać potrzebne zabiegi ; gdy odkuplujemy koło motoryczne, motor idzie dalej a tylko główny wał kranu wiertniczego stanie. Ry machinę parową wyprowadzić z martwego punktu, co często zachodzi, potrzeba popychać koło rozpędowe, co jest rzeczą niebezpieczną dla robotników, dla wpuszczenia motoru gazowego w dalszy ruch wystarczy skuplowanie przez jedno posunięcie rączki.

Jak słyszeliśmy, do zapalania mięszaniny gazów w motorach ga-wiert-

neto-elektryczna. Element K obraca się miedzy biegunami S i N stałego magnesu, powstaje więc prąd elektryczny, a przerwany daje iskrę elektryczną. Armatura K jednym biegunem stoi w połączeniu    z    motorem    gazowym, drugim biegunem    za    pośrednictwem izolowanego druta

z trzonkiem S, odosobnionym zupełnie od cylindra C porcelanową rurą R. Z trzonkiem 8 styka się wewnątrz cylindra młotek H, trzymany w tern położeniu przez sprężynę F, znajdującą się nazewnątrz cylindra. Prąd płynie więc z K przez motor do H, stąd przez punkt zetknięcia P i trzon S wraca do K. Gdy młotek H odaali się od trzonu S, wtedy prąd jest przerwany i w punkcie przerwania P powstaje iskra, od której zapalają się gazy i eksplodują. Widocznem jest, że taka iskra może powstać tylko w punkcie przerwy, to jest wewnątrz cylindra, zaś nie jest możliwą zewnątrz tegoż. Zapalanie reguluje tak-samo jak klapy wał rozdzielacza. Gdy powstała iskra w cylindrze, sprowadza sprężyna F młotek H w pierwotne położenie.

Przy głębokich wierceniach czynność rozpada sie na: 1. wprawianie w ruch i za-

'i

jAk*

stanawianie, 2. właściwe wiercenie, o. wydobywanie uwierconego maleryału, 4. rurowanie.

Inź. Amoretti, który pierwszy zastosował motory gazowe do wierceń, poczynił pewne nieznaczne zmiany w systemie kana-

Wiercenie. Gdy majster wiertniczy zapomocą rączki połączył na nowo sprzęgło tarczy z głównym wałem, wiercenie idzie dalej swoim torem. Podczas wiercenia niekiedy potrzeba zmienić chyżość, co przy motorach Tangyesa jest nadzwyczaj łatwem ; na regulatorze spoczywa sprężyna, i za jej po-., mocą majster wiertniczy dowolnie reguluje ze swego miejsca chyżość biegu, tak jak przy machinach parowych.

W y c i ą g a n i e. Przy tej czynności motor chodzi z normalną, jednakową szybkością, ponieważ naprężenie gazów jest zawsze ta-kiesame. Nigdy więc nie zachodzi coś podobnego, jak z machinami parowemi, które z początku idą szybko, potem zwalniają stopniowo bieg i wreszcie zupełnie ustają.

Rurowanie. Zakładanie rur odbywa się w ten sam sposób, jak machiną parową, lecz motor gazowy daje tę korzyść, że w wielu wypadkach, zwłaszcza gdy rury ruszają . się ciężko, można użyć siły żywej koła rozpędowego. Prócz tego nie zdarza się nigdy,

XJ

“Q,

\ct

.JB.

i-

é⁷

RT

Z'

S)

/

/*

15

JH*

m?

co zawsze ma miejsce przy parowych machinach, by po uderzeniach szybkość się zmniejszyła dla braku pary. Często, zwłaszcza gdy rury idą ciężko lub przy instrumentacyi, korzyść ta jest doniosłą, ponieważ niekiedy nie można inaczej uniknąć wypadku jak siłą lub silnemi uderzeniami.

Trafiają się wypadki, w których potrzeba zmienić kierunek ruchu bębna, na którym nawiniętą jest lina. Nie jest to ko-niecznem, lecz ułatwia pracę, szczególnie gdy szybciej potrzeba odwinąć linę z bębna. Przy machinie parowej zmieniamy kierunek ruchu zapomocą suwaka, czego z motorem gazowym zrobić nie można, dlatego inź. Amoretti obmyślił prosty i łatwy sposób. Na końcu głównego wału A A znajduje się bęben linowy S, na osi krążka B B zaś drewniana tarcza C. W kołowej dźwigni H H, wahającej się koło swej osi T, umieszczona jest drewniana tarcza P i bęben Q. Poprzez oba przechodzi lina bez końca S S. Gdy majster wiertniczy pociąguie za linę d d, dźwignia H H podnosi się, lina bez końca wypręża, a w tej chwili tarcza P styka się z tarczą C, i obie działają teraz jak zwykłe sprzęgła tarciowe, wskutek czego bęben obraca się w kierunku odwrotnym. W celu regulowania wyprężenia liny można zmienić odległość od osi b zapomocą śruby.

Moje spostrzeżenia nad pracą motorów gazowych w różnych instalacyach utwierdziły mnie w przekonaniu, że przyszłość do nich należy, i to nietylko przy wierceniach, lecz we wszystkich przedsiębiorstwach, gdzie dotychczas używano machin parowych. Z czasem motory gazowe zastąpią parowe machiny zpowodu swej taniości i praktyczności.

Syndykat naftowy Petrolea“.

Z końcem maja i na początku czerwca odbyły się dalsze narady członków syndykatu we Wiedniu. Podczas gdy wszystkie obce firmy zebrały się na te narady, nasze niestety nie brały w nich udziału, niestety powiadamy, gdyż zarówno cel nowego związku jako też i tok obrad uprawniają do wnioskowania, że mamy do czynienia z poważną instytucyą, która postawiła sobie za zadanie sprowadzenie zdrowych ekonomicznych wa-

rze obszerniej, a to z tego powodu, źe pragniemy podać ogólny klucz do porównaw-Kierującą. zasadą projektowanego sto- czego oznaczenia wartości ropy. Trudność warzyszenia akcyjnego ,,Petrolea*‘ jest korni- innego rodzaju leży w uregulowaniu stosunku syjna sprzedaż ropy z równomierną repar- kopalń Kasy Oszczędności do nowej organi-tycyą zysków na końcu roku obrackunko- żacy i, trudność polegająca (podobnie jak i in-wego po skończeniu zimowej kampanii, to nyck kopalń związanych specyalną umową jest z końcem kwietnia. Podstawa rozliczenia z rafineryami) w tern, źe umowa z rafineryą polega na wzajemności i solidarności, to jest w Trzebini ustanowiła relacyę między rozdziela się zyski z końcem roku admini- ceną ropy a ceną nafty w wewnętrznym stracyjnego na wszystkich członków procen- obrocie, podczas gdy projekt „Petrolei“ towo równomiernie, nie według sprzedanej przewiduje taką relacyę w odniesieniu do wy-^ ilości, tylko w stosunku do produkcyi, na pośrodkowanej ceny dla nafty w wewnętrznym którą przy odbiorze udziela się odpowiedniej obrocie i eksportowej. Należy jednak przy-do każdorazowej ceny kupna zaliczki. W przy- puścić, źe i te trudności zostaną pokonane, szłości zamierzonem jest także centralne, na a nasze firmy dołożą starań, ażeby w kie-wzór zorganizowanego handlu ropą, urządzone biuro dla sprzedaży nafty i innych przetworów z ropy zarówno w wewnętrznym obrocie jak i na handel eksportowy. Zarówno pierwszy projekt jak i drugi przyjdą prawdopodobnie do skutku i to już w niedalekim czasie, ręczy za to poważne stanowisko tych firm, które wprowadzenie ich w życie wzięły w swoje ręce, jakoteź i okoliczność, źe mają już obecnie zabezpieczony znaczny kredyt w wysokości 10 milionów koron na bardzo korzystnych warunkach, tak źe w interesie produkcyi pozostałej jeszcze w naszych rękach życzyć należy, ażeby w dobrze zrozumianym interesie — nie mając zgoła innych środków zbawienia — przyłączyli się do tej akcyi i starali się uzyskać w nowej organi-zacyi takie warunki, któreby stworzyły trwałą posiedzenia, gwarancyę, źe interesa naszych producentów nie będą na szwank narażone.

runków w całym zakresie produkcyi naftowej.

rownictwie nowej instytucyi znaleść odpowiednią reprezentacyę i zdobyć sobie należny wpływ. Mamy nadzieję, źe dyrektor Steczkowski, kóry zdolnościami i energią zdobył sobie w krótkim czasie przodujące stanowisko wśród naszych producentów, potrafi i w tym wypadku pokierować interesami powierzonej swej pieczy instytucyi, a zarazem także i drugich firm krajowych na pożytek kraju i przemysłu naftowego.

R. Z.

Protokół

XXXIV. zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Towarzystwa naftowego, odbytego we Lwowie d. 6. czerwca 190d.

Porządek dzienny:

1. Odczytanie protokołu z ostatniego

2.    Sprawozdanie sekretarza za r. 1902.

3.    Sprawozdanie komisyi rewizyjnej i preliminowanie budżetu na rok 1903.

4.    Wybór Wydziału: a) prezesa, b) dwóch

W głównych zarysach przyszło już porozumienie do skutku między reprezentantami dużych firm, rozchodzi się jeszcze o pewne, zastępców prezesa, c) 12 członków Wydziału, w każdym razie mniej ważne szczegóły, i z tych d) komisyi rewizyjnej.

na pierwszy plan wysunięto stosunek wartościowy pewnych gatunków ropy jak schod-nickiej i potockiej, względnie ustanowienie dla nich nadwyżki ceny. Chociaż kwestya ceny ropy, jako stojąca w relacyi do ceny

5. Wnioski i interpelacye.

Pan prezes Gorayski stwierdza, źe zgromadzenie zwołanem zostało prawidłowo i otwiera zgromadzenie, dziękując za wybór w roku zeszłym.

nafty, należy właściwie do dalszych czynników,    Wspominając o głównych momentach

zależnych od organizacyi centralnej sprzedaży    działalności Towarzystwa w roku ubiegłym,

nafty, to i w tym względzie doszło już pewne    pan prezes podnosi przedewszystkiem wysła-

porozumienie do skutku, o którem jednak    nie deputacyi w lutym roku ubiegłego do

mamy zamiar pomówić w następnym nume-    Wiednia, kiedy zachodziła obawa zniżenia

której Towarzystwo naftowe było

na

cła na falsyfikat rosyjski ; deputacya spowodowała stanowcze oświadczenie Koła polskiego, źe do tego nie dopuści; dalej wspomina pan prezes o staraniach zastosowania ropy do celów opałowych na kolejach i objaśnia, dlaczego dłuższa umowa z koleją byłaby dla producentów niekorzystną i dlaczego cała sprawa upadła. Wspominając o ankiecie naftowej, zwołanej przez Wydział krajowy,

reprezentowanem, pan prezes wyraża żal, ze nieregularne zwoływanie Sejmów przez rząd zaprzepaściło postulaty przemysłowców naftowych, stawiane na ankiecie.

Wreszcie wskazując na konieczność nowej organizaeyi w przemyśle naftowym, or-ganizacyi opartej na rezerwoarach ropnych i kapitale na zaliczki, p. Gorayski apeluje do przemysłowców naftowych, by się nie zrażali chwilowemi przeciwnościami, tylko produkowali ropy w kraju jaknajwięcej, bo nadmiar ropy w kraju jest potrzebny jako atut w naszych rękach przeciwko przywozowi obcej ropy i dla zaspokojenia eksportu nafty.

Po przemowie pana prezesa p. dr. Szujski domaga się, by interpelaeye były umieszczone na porządku dziennym przed wyborami wydziału zaś wnioski na końcu zgromadzenia.

Po odczytaniu protokołu p, Przybyłowicz zabiera głos i stwierdza, że w protokole niema wzmianki o jego wniosku, domagającym się utworzenia przy Towarzystwie nafto-wem biura porady prawnej w sprawach podatkowych, poczem protokół przyjęto.

Następuje sprawozdanie sekretarza dr. Bartoszewicza z działalności Towarzystwa. Oprócz wspomnianego już przez pana prezesa wysłania deputacyi do Wiednia w lutym roku ubiegłego, by zapobiedz obniżeniu cła na ropę rosyjską, wTspomina sekretarz o sprowadzeniu w kwietniu z. r. zwłok ś. p. Stan. Szczepanowskiego, czem się zajmowało Towarzystwo naftowe. Omawiając dalej ciężkie przesilenie, jakie nrzemysł naftowy przechodził w końcu ubiegłego roku, sekretarz podnosi, iż Tow. naftowre gorliwie zajmowało się dwoma środkami, mającemi na celu usunięcie ciężkiego kryzysu, a mianowicie sprawą eksportu ropy, jako takiej, do Niemiec i sprawą szerszego zastoso vania ropy do celów opałowych. Obydwa środki nie zostały doprowadzone do skutku nie z winy krajowego Tow. naftowego, lecz z powodu, iź wymagały pewnych zobowiązań ze strony producentów naftowych, a tych producenci dać częściowo •nie chcieli, częściowo niemogli, w każdym razie Tow. naftowe spełniło swoje zadanie, zbadawszy warunki eksportu ropy do Niemiec na miejscu przez wysłanie sekretarza do Berlina, w kwestyi opału zaś wystarało się o zniżenie taryfy kolejowej, wydało broszurę o opalaniu ropą i zgłaszającym się zarządom fabryk dawało wyczerpujące fachowe wyjaśnienia. Dalej sekretarz wspomina o polecaniu rafineryj nafty Bankowi krajowemu do udzielenia kredytu na podatek konsum-cyjny, o proponowaniu przez Towarzystwo przymusowych zarządców kopalń z rzeczoznawców sądowych, o powiadamianiu rafineryj o rozpisanych dostawach na produkta naftowe, o inicyatywie Towarzystwa w sprawie wysłania deputacyi do namiestnika, by władze zwróciły baczniejszą uwagę na porządek, czystość i drogi w Borysławiu, o prowadzeniu przez Towarzystwo dokładnej statystyki naftowej, o budowie pomnika dla śp. Szczepanowskiego, o inicyatywie Towarzystwa w sprawie zwoływania zjazdów naftowych, dalej wspomina sekretarz o staraniach Towarzystwa co do budowy telefonu do Borysławia i zaprowadzenia pociągu pośpiesznego ze Lwowa do Borysławia, na co jednak ministerstwo się nie zgodziło.

Przechodząc do działalności Towarzystwa z roku obecnego w okresie przed Wal-nem Zgromadzeniem, wspomina sekretarz o uczestnictwie Towarzystwa w ankiecie w sprawach traktatów handlowych, na której Tow. popierało podniesienie cła na parafinę, by zwalczać konkurencyę parafiny amerykańskiej, o staraniach co do zniżek taryfowych na benzynę eksportową do Rosyi i na naftę za granicę; sprawa taryf kolejowych i sprawa cłowa będzie zdaniem sekretarza jednem z najważniejszych i najbliższych zadań Towarzystwa ze względu, iż przemysł nasz naftowy musi się rozwijać w kierunku eksportu, należy więc stwarzać pod tym względem dogodne warunki dla naszych rafineryj.

9031*95 kor.

200000 „ 700000 „

1000*00 Razem 19031*95

4000 kor. 1500    „

600 ,. 360 940 ,. 250    „

400    „

100 „ 600 „ 4000

Następnie wspomina sekretarz w swem sprawozdaniu o projektowanej zmianie przepisów górniczo-policyjnych, o wysłaniu deputacyi do Wiednia, która, zdaje się, osiągnie główny postulat przemysłowców naftowych, by została zwołaną szersza ankieta dla omówienia projektowanych zmian, wreszcie nadmieniając, iż rok obecny jest w dziejach naszego przemysłu rokiem jubileuszowym, gdyż upływa 50 lat od początków przemysłu naftowego w Galicyi, podnosi sekretarz konieczność jeszcze większego skupienia się przemysłow-cówr naftowych w krajowem Towarzystwie nafto wem.

Pan Mars składa imieniem komisyi rewizyjnej sprawozdanie z zamknięcia rachunkowego za rok 1902 i stwierdza, iż stan kasy znaleziono w porządku, budżet preliminowany w kwocie 12.000 k. nie został przekroczony, tylko wykazuje jeszcze oszczędność w* kwocie k. 517*58, jeśli się uwzględni nieprzewidziane budżetem wydatki na pogrzeb śp. Krasuckiego i na zapłacenie podatku za lata ubiegłe. Pan Mars wnosi o udzielenie Wydziałowi i biurowi Towarzystwa absolu-toryum, co zgromadzenie uchwala.

Dalej pan Mars przedkłada preliminarz budżetu na rok 1903 w następującej wysokości :

Przychód:

Dawne zaległości członków i firm

W kładki członków za rok 1903

Dodatki produkcyjne

Subweneya Wydziału krajowego

Rozchód:

Pensya sekretarza

Koszta podróży sekretarza

Płaca woźnego

Pomoc biurow*a

Lokal

Prenumerata pism Wydatki kancelaryjne Druki, publikacye i wydawn. 300    „

Podatki i inne drobne

Statystyka

Subw. dla czasop. „Nafta“

Razem 13050    „

Nadwyżkę budżetową komisya wnosi pozostawić do przyszłego roku jako rezerwę.

Walne Zgromadzenie budżet preliminowany uchwaliło.

Poczem zabiera głos pan dr. Szujski i zastrzegając sie, że nie powstaje przeciwko Wydziałowi Towarzystwa, życzyłby jednak sobie, by Towarzystwo cieszyło się większą powagą u władz, niż jest w rzeczywistości, czego dowodem może posłużyć, iż Wydział krajowy, zwołując ankietę naftową, nie zasięgał opinii Towarzystwa, kogo zaprosić należało, i wskutek tego prawdziwi producenci naftowi byli na ankiecie słabo reprezentowani, dalej pan Szujski życzyłby, by posiedzenia Wydziału odbywały się częściej i że Walne Zgromadzenie również należało parę razy zwołać w okresie przesilenia naftowego, wreszcie sprawozdanie z działalności Towarzystwa powinno było być wydrukowane i rozesłane członkom przed Zgromadzeniem.

Interpelantowi odpowiada pan prezes, iż na ankiecie naftowej było więcej producentów naftowych, niż wyliczył pan Szujski, p. dr. Bartoszewicz odpowiada, iż powagę Towarzystwo musi sobie wyrabiać stopniowo upominaniem się o swoje prawa, co teraz zaakcentowało przy projektowanej zmianie przepisów górniczo-policyjnyek, że Towarzystwo mając swoich przedstawicieli w takich insty-tucyach, jak krajowa i państwowa Rada kolejowa, państwowa Rada przemysłowa, dalej będąc w ciągłym kontakcie z Izbami han-dlowemi, wywiera pewien wpływ na sfery decydujące. Co się tyczy częstszego zwoływania zgromadzeń ogólnych, to nie można winić o to Wydziału Tow., lecz samych członków, którzy bardzo nielicznie się zjawiają nawet na doroczne Walne Zgromadzenie, a próby urządzenia częstszych zjazdów naftowych w centrach naftowych, co jest wła-ściwszem niż zgromadzenia we Lwowie, także z winy apatyi członków nie zupełnie się udają, wreszcie sprawozdania dotąd niebyły naprzód rozsyłane, gdyż Towarzystwo naftowe nie jest Towarzystwem prowadzącem interesa, a zaś sprawozdania z działalności Towarzystwa są w pewnych odstępach czasu drukowane w „Nafcie“ przy omawianiu posiedzeń Wydziału.

Pan Sholman również podnosi apatyę i brak zainteresowania wśród członków Towarzystwa, co nie jest jednak winą Wydziału.

Potem przystąpiono do wyborów.

Na wniosek p. dyr. Steczkowskiego prezesem ponownie przez aklamacyę wybrano pana Gorayskiego, który za wybór podziękował. Po krótkiej przerwie przez głosowanie kartkami wiceprezesami wybrano pana dyr. Steczkowskiego i p. Mac Garvey’a. Do Wydziału weszli: pp. Gąsicrowski, Łaszcz, Mars, W. Pieniążek, Fibich, Mikucki, Sholman, Sroczyński, Stawiarski, Wiśniewski, hr. Zamoyski, Zeitleben. Do komisyi rewizyjnej wybrauo pp, Łodzińskiego, J. Pieniążka i Wachala.

Wniosków sformułowanych nie postawiono żadnych, więc p. prezes Zgromadzenie zamknął'.

Referat

dra S. Olszewskiego

w sprawie projektowanej zmiany przepisów gór-niczo-policyjnycłi dla kopalń ropy z 9. lipca 1898 r. wygłoszony na wiecn naftowym we Lwowie dnia 26. kwietnia 1903 roku.

(Ciąg dalszy.)

Skoro przeto ustawa naftowa krajowa przyznała każdą piędź podziemia, zawierającego ropę, jako własność właściciela gruntu względnie nabywcy prawa eksploatacyi, czyli jak ustawa nazywa uprawnionego do eksploatacyi, przeto tylko odpowiednia zmiana tej ustawy, a nie przepisy górniczo policyjne, może ten przywilej umniejszyć względnie ograniczyć. Te motywa były już szeroko omawane na ankiecie w roku 1897 we Lwowie, zwołanej przez starostwo górnicze, przy współudziale zaj»roszonych delegatów Towarzystwa naftowego z grona producentów i fachowych rzeczoznawców, a ze strony władzy górniczej ś. p. Zechnera, p. starosty Wachtla, pp. nadradców górniczych Holobka i Gerzabka, wreszcie nadkomisarza górn. Zarańskiego.

Już ówczesna ankieta sprzeciwiła się większemu oddaleniu szybu od granicy ponad 10 m, a wzajemnych szybów ponad 30 m,

a jeżeli na te odległości producenci naftowi się zgodzili, to liczyli sic z uzasadnionemi względami bezpieczeństwa, rozporządzając równocześnie swobodnie swojem prawem własności podziemia. Trzeba bowiem tu uwzględnić tę ważną okoliczność, że zapatrywania co do sposobu występywania zapasów ropy w łonie ziemi od tego czasu na podstawie faktów gruntownie się zmieniły. Jeszcze w r. 1898 wierzono w pokłady ropy analogicznie, jak przy minerałach stałych, wierzono w zapady tych pokładów i obliczano niemal na centymetry ich głębokość w szybach zakładanych w biegu warstw lub za upadem warstw. Tymczasem skonstatowano, że wiercone dokoła szybu Hucuł w Słobodzie rungurskiej, który wydał ropy za przeszło 3 miliony koron, szyby były przeważnie puste, że wiercony na odległość 20 metrów od sławnego szybu Jakób w Schodnicy szyb firmy Wolski i Odrzy-wolski, pomimo znaczniejszej głębokości, prawie nie miał ropy. W Borysławiu rozpołoźe-nie bogatych i słabych ropotrysków i głębokości tych szybów jeszcze bardziej są przypadkowe i wcale nie dają wskazówek dla nowych szybów, tak, iż wszelkie poprzód robione kalkulacye albo chybiły in minuo, lub też obdarzyły szczęśliwego producenta ilością, której się wcale nie spodziewał. A należy i o tern wspomnieć, że przed kilku laty geologowie stanowczo powątpiewali w jakiekolwiek poważniejsze rezultaty pierwszych prób, które Karpackie .Tow. naftowe, jako pionier kopalń w Borysławiu, rozpoczęło.

Idźmy dalej na Kaukaz. Tam jeszcze większe niespodzianki i różnice szybów nawet na 18 lub 20 metrów od siebie odległych. W Campina, Draganeaza i innych kopalniach ropy Rumunii to samo skonstatowano. Fakta te wyrobiły dzisiaj niezbite zdanie u wszystkich fachowych nafciarzy, że ropa mieści się w szczelinach, których rozpołoźenie jest zazwyczaj bardzo strome, że przeto podziemie każdego kawałka ziemi przedstawia rozmaite szanse, posiada zatem rozmaitą wartość, której bez wykonania szybu ani przepowiedzieć, ani obliczyć niepodobna, że przeto o rabunkowej odbudowie przy dzisiejszem rozpołoźe-niu szybów np. w Borysławiu mowy być nie może, że przeciwnie zwiększenie odległości

M. W.

szybów od siebie może mieć ten skutek, że powstanie szereg pustych lub słabych szybów, a przedsiębiorcy ze stratą z terenu pouciekają. I to miałoby być sanacyą sposobu eksploatacyi ropy ? Śmiem bardzo powątpiewać, a sądzę, że i Szan. Panowie z mojem zdaniem się zgodzą.

Chodników z otworu świdrowego prowadzić niepodobna, aby w jego promieniu na boki, jak przy węglu, bogactwa podziemia wydobywać. Co mi ten punkt, na którym otwór świdrowy stoi, przyniesie, to moja własność, inna odbudowa niepodobna. Nie przeczę, że pojedyncze szyby szczelinami się komunikują, i że ropa na takie szyby się rozdziela. Jeżeli to są moje szyby, to jest moją rzeczą regulować sobie produkcyę i łożyć na wiercenie według mego upodobania. Jeżeli to są szyby dwóch sąsiadów, to obaj wiedzą dobrze, że czeka ich walka konkurencyjna, który z nich pierwej do ropy dojdzie. A wszak i miary górnicze nadaje władza górnicza nie specyalnie uprzywilejowanemu, tylko temu, który pierwej minerał za-pomocą wiercenia lub sztolni odkryje, oddalając drugiego z niczem, pomimo wysokich poczynionych przez niego wkładów.

Zdaje mi się, że dosyć jasno i na faktach wykazałem, że względy geologiczue wcale nie przemawiają za powiększeniem wzajemnej odległości szybów, lecz owszem za zatrzymaniem obecnego stanu, względnie za pozostawieniem jej ponad 30 m swobodnemu ocenieniu uprawnionych.

Nie mniej ważne, a może jeszcze ważniejsze są względy prawne, jakie ciążą na uprawnionych do eksploatacyi, ze względu na ich zobowiązania kontraktowe, jak i finansowe, ze względu na zaangażowany kapitał, kredyt i inwestycye w przedsiębiorstwie. Nie będę taił tego przed Panami, że kryzys naftowa spowodowała wielu producentów do sprzedania swoich kopalń, oceniając ich wartość według produkcyi i ilości możliwych dzisiaj obowiązujących norm do założenia szybów. Wieść o zamierzonem powiększeniu odległości szybów od granicy i od siebie lotem błyskawicy się rozszerzyła, a odniosła ten niepożądany skutek, że układy o sprzedaże kopalń się rozbiły lub na nieokreślony czas

utknęły. Tu moi Panowie rozchodzi się o byt i los zaangażowanych przedsiębiorców, a wątpię, czy przepisy górn. policyjne są powołane do tego, aby jednym zamachem zniszczyły cały szereg tych przedsiębiorców, którzy na ważkich parcelach posiadają swoje szyby. A gdy mówię o ważkich parcelach, to muszę zaznaczyć, ze nazwanie producentów na takich parcelach m ały m i, jest zupełnie niewłaściwe. Małym producentem jest ten, który ma małą produkcyę — wiadomem zaś jest, ze pojedynczy ropotrysk na Kaukazie depresyonował cenę ropy do niemożliwych granic, a posiadacz tego jednego ropotrysku stawał się panem sytuacyi całego targu naftowego w Rosy i.

(Dokończeuie będzie.)

Nafta we Włoszech.

Dnia 29. maja odbył się w borysławskim oddziale To w. politechnicznego odczyt dr. Grzybowskiego p. t. „Eksploatacya nafty we Włoszech“. Prelegent przytaczał bardzo ciekawe szczegóły z rozwoju tego najmniejszego przemysłu naftowego w Europie, wynoszącego bowiem zaledwie 280 wag. rocznie. Szyby są mało wydajne, dający 500—800 kg dziennie uważany jest za bardzo dobry. Eksploatacya opłaca się jedynie ze względu na dobrą cenę ropy (obecnie 32 fr. za 100 kg,), jakoteż z powodu tego, że często już w 80 m natrafia się na ropę.

Główna produkcya koncentruje się w miej • scowości Velleja, gdzie Tow. „Société Française de Pétrole“ obecnie wierci 142. szyb sposobem kanadyjskim na paśmie 2 km długiem i 000 m szerokiem. Ropa z tej miejscowości jest jasno-żółta, o cięż. właśc. 0‘730—0780, przy desty-łacyi daje zaledwie l/z — 1% pozostałości, reszta zaś da się przerobić na olej świetlny i benzynę. Obok ropy występują tu w wielkich ilościach gazy, które używa się do pędzenia motorów oraz do oświetlenia.

W innych okolicach, w Abruzzach, w Mon-techino i Montechiaro wywiercono ropę ciemną i ciężką — jednak w jeszcze mniejszych ilościach. Także w Sycylii skonstatowano wystę-pywanie ropy, jednak trudne warunki miejscowe, brak komuuikacyi i t. p. uniemożliwiają eksploatacyę.

Obecnie przemysł naftowy we Włoszech znajduje się w stadyum rozwoju, jednak wątpić należy, czy zdoła kiedykolwiek pokryć potrzeby kraju, które dziś zaspakajają wyłącznie Amerykanie.

Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa

we Lwowie.

W d. 14. maja odbyło się roczne walne zgromadzenie Towarzystwa dla handlu, przemysłu i rolnictwa we Lwowie, pod przewodnictwem prezesa p. Wojciecha Biechońskiego w lokalu przy ulicy Chorążczyzny, w domu naftowym. Towarzystwo to, operujące przeważnie wśród przemysłowców naftowych, przez dostarczanie im wszelkich przyborów, maszyn i rur stalowych wyrobu fabryki Mannesmanna w Komoto-wie, ma 4 filie w Galicyi ze składami, z których największy uległ pożarowi w czasie katastrofy ogniowej w Borysławiu w styczniu rb. Dzięki temu, ze wszystkie narzędzia i przybory w składach borysławskich były asekurowane, Towarzystwo nie poniosło żadnej stra y. Obecnie składy te będą umieszczone już od 1. czerwca w budynkach własnych Towarzystwa, wystawionych według wymagania krakowskiego Towarzystwa wzajemnych ubezpieczeń i zdała od kopalń, aby w razie pożaru nie mogły być narażone na ogień. Ze sprawozdania dyrèkcyi i komisyi kontrolującej z grona Rady nadzorczej, oraz komisyi rewizyjnej z walnego zgromadzenia wybranej, dowiadujemy sie, że sprzedaż towarów we wszystkich 4 składach wynosiła poważną cyfrę 1,752.170 koron, z czego na sam borysławski skład przypada 1,352.515 k. Zysk czysty wynosi 25.586 k. Udziały, fundusz rezerwowy i rezerwa strat 352.907 k. Kapitał obrotowy wynosi 2,000.000 kor. Z zysku wypłacono 6 prc. dywidendy od udziałów, po wydzieleniu części, przepisanej statutem, do funduszu rezerwowego. Skutkiem istniejącego przesilenia naftowego, Towarzystwo to, zwłaszcza wobec ograniczenia wierceń za ropą do samego przeważnie Borysławia — zredukowało składy w Schodnicy i Gorlicach do minimum i jakiś czas, dopóki nie zmienią się stosunki, będą funkcyonowały tylko składy w Borysławiu i Potoku. W ciężkiem przesileniu, które trwa blisko rok, Towarzystwo oddało ogromne usługi przedsiębiorstwom wiertniczym, które w znacznej części zostają w rękach polskich techników, i przeważnie przedsiębiorstwa te zawdzięczają Towarzystwu, że wyszły z przesilenia zwycięsko i mogą dalej w przemyśle naftowym pracować. Nietylko bowiem przychodziło Towarzystwo z pomocą kredytem towarowym, ale radą i opieką otaczało tych, którzy rzetelnie i sumiennie pracowali. Jest to więc instytucya nietylko ściśle handlowa — ale i kierująca się duchem obywatelskim, mająca na oku popieranie w granicach możliwości przemysłu krajowego, w rekach rodzimych zostającego, i gdyby nie ta ten-dencya Towarzystwa, która w chwilach przesilenia naftowego niejedną ofiarę ponieść naka-

zała, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa wykazałoby się jeszcze świetniejszymi rezultatami. Dla krajowych przedsiębiorców wiertniczych stało się Towarzystwo prawdziwym opiekunem, a dzięki umiejętnemu kierownictwu zyskuje co raz większe uznanie i znaczenie w kraju.

KRONIKA.

Bankiet pożegnalny. Na cześć ustępującego z „Ropy“ dyrektora Fibicha wydali urzędnicy tejże dnia 23. maja bankiet, na którym p. dyr. Gottfried dał wyraz sympatyi i przywiązaniu, jakiemi cieszył się ustępujący szef u swych podwładnych, a cały przebieg uroczystości wogóle był tego wymownym dowodem.

Towarzystwo akcyjne „Petrolea“. Komitet większych producentów ropy z Karpaekiem Tow. nafto wem na czele wniósł do ministerstwa sprawr wewnętrznych i namiestnictwa Galicyi podanie o koncesyę dla utworzenia akcyjnego Tow. „Petrolea“ dla handlu ropą i jej produktami. Siedzibą Towarzystwa będzie Lwów z filiami we Wiedniu i Budapeszcie, kapitał akcyjny wynosić ma milion koron w dwu tysiącach akcyj po 500 kor. ; w razie potrzeby kapitał ten przez wydanie dalszych akcyj pięciuset korono wy cli może wzróść do pięciu milionów, zaś dalsze jeszcze podwyższenie zależeć będzie od pozwolenia rządu. Oprócz Karpackiego Tow. syndykat obejmuje Tow. akcyjne dla przemysłu naftowego, Tow. Uryckie, gwarectwo „Potok“?, firmę L. Mikucki & K. Perutz. Oprócz tych mają przystąpić: Tow. akc. „Schodnica“, Kasa Oszczędności, Hanowersko-galicyjskie Tow., księżna M. Lubomirska, Perkins, Mac Intosh & Perkins, Elgin Scott, Perutz & Ginsel, Sroczyński & Bogusz. Firmy powyższe mają w rękach ''/ocalej produkcyi ropy w Galicyi, będą więc mogły pokierować energicznie rynkiem ropnym, co podziała także na inne działy przemysłu naftowego. W ostatnich dniach maja odbywały się we Wiedniu narady pomiędzy interesowanymi firmami.

„Słowo polskie“.

Deputacya przemysłowców naftowych udała się d. 26. maja do Wiednia, by w sprawie projektowanych zmian przepisów górniczo-policyjnych i w wykonaniu uchwały wiecu naftowego założyć protest u rządu i ministeryum rolnictwa przeciw niektórym szkodliwym zmianom i żądać zwołania większej ankiety, ze współudziałem przedstawicieli producentów i ekspertów. W skład de-putacyi wchodzili pp. : prez. August Korczak Go-rayski, sekretarz dr. S. Bartoszewicz, producenci K. Perutz, M. Schreier i J. Sholman.

Standard Oil Company w Rosyi. Organ rosyjskiego ministerstwa finansów notuje pogłoskę o za-mierzonem przez Standard Oil Company zbliżeniu się do rosyjskiej produkcyi naftowej. Grzędowe

to czasopismo poprzednio w dłuższym artykule zajmowało się słabnięciem amerykańskiej produk-cyi ropy, uznając obecną chwilę za najkorzystniejszą do nabywania terenów naftowych w Rosy i przez kompanię Standard Oil. Rosyjski przemysł naftowy nadaje się zdaniem wymienionego pisma dla swojego ogromu najlepiej do finansowych operacyj w wielkim stylu, lepiej niż n. p. Galicya łub Rumunia, gdzie zresztą trust amerykański i tak nie miał szczęścia.

Rekonstrukcya Towarzystwa „The Anglo-Galician Oil Company*. Ponieważ produkcya tego Towarzystwa naftowego mimo intenzywnej pracy zmniejszyła się w roku przeszłym, wynosząc dziennie zaledwie 50 ton, czyli rocznie 18.000 ton, dyrekcya nabrała przekonania, że należy rozszerzyć interesa, względnie nabyć nowe, bogate terena, jeżeli przyszłość przedsiębiorstwa nie ma być poważnie za-k westy ono waną. Dlatego dyrekcya wystąpiła z wnioskiem, by utworzyć nowe Towarzystwo z nominalnym kapitałem 337.000 funt. szterlingów, w udziałach funtowych. Emisya i ocenienie tych nowych udziałów ma nastąpić według klucza nieco skomplikowanego, i na tym punkcie są jeszcze pewne dyferencye z firmą Ofenheim i Sp., austrya-ckirn zarządcą Towarzystwa. Tak specyalny ekspert p. Hamilton, jak i stały p. Redwood Bover-ton, oświadczyli się za koniecznem rozszerzeniem operacyj, i na tej podstawie powzięto już odpowiednie rezolucye.

Przepisy górniezo-policyjne. Snbkomitet komi-syi dla sprawy' zmiany przepisów górniczo-poli-cyjnyc.h, złożony ze starszego radcy Holobka, inżyniera Turskiego, dyrektora kopalni Długosza i starszego komisarza Kostkiewicza, wypracował już elaborat w sprawie zmiany przypisów górni-czo-policyjnych i przedłoży go pełnej lcomisyi mi-nisteryalnej, która się zbierze na posiedzenie w przyszłym tygodniu.

Do dzisiejszego numeru dołącza się prospekt znanego specyalisty Th. Konetzky’ego w Säckingen, księstwo Badeńskie w Niemczech.

Koks!

Hi

Hi

Hi

•N

Zakład gazowy miejski ive Livoivie

dostarcza

PS

J!

VI

SCofis

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Cena obecna — aż do odwołania

K. 310 —

ÎÎ

za

10.000 kg. loco Lwów dworzec.

Kok sl

Ogólna geologia naftowa

podstawy do badap terenów naft.

przez inź. KTaudyusza Angermana.

Cena 6 koron.

Ho nabycia w księgarniach lwowskich.

1-10

Hi

Hi

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz, Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.