NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz aa miesiąc.

Prenumerata TTynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 4.

Motory gazowe przy głębokich wierceniach. Nap. inż. Zygmunt Nowosielecki. — Referat w sprawie projektowanej zmiany przepisów górniczo-policyjnych dla kopalń ropy z 9. lipca 1898 r. dr. S. Olszewskiego. — Statystyka kopalń naftowych w Galicy i w roku 1902. — Nowe towarzystwo. — Wiec naftowy. — Kronika.

Nap. inż Zygmunt Nowosielecki.

nowTcgo.

Motory gazowe przy głębokich wierceniach.

W stosunku jak produkcya ropy się wzmaga, a cena jej spada, usiłowania przemysłowców i techników wiertniczych dążą w tym kierunku, aby zredukować koszt wiercenia. Ulepszono narzędzia, źórawie, wydoskonalono całą technikę do tego stopnia, że obecnie koszta wierceń są co najmniej o 40% mniejsze jak przed 15-tn laty, chociaż otwory głębsze są teraz trzy razy od ówczesnych. W tern dążeniu nie ma zastoju, i prawie każdy dzień przynosi technice wiertniczej coś

Wiadomo z praktyki, jaką rubrykę tworzą koszta machin parowych i kotłów z paliwem. Toteż zwrócono na nie całą uwagę, starając się zastąpić motory parowe tańszymi. Weszły więc w użycie przy wierceniach motory elektryczne, które oszczędzają na paliwie, lecz z drugiej strony wymagają kosztownych instalacyj, specyalnych urządzeń, biegłego personalu i t. d., i z tych przyczyn dostępne są tylko dla bogatych dobrze rozwijających się przedsiębiorstw. Do najnowszych, a co najważniejsze tanich machin w technice wiertniczej należą motory gazowe.

Przed około 4 ma laty angielska fabryka „Tangyes Limited“ w Birmingham skonstruowała motory gazowe do celów wiertnictwa, zaś inź, Wiktor Amoretti z Medyo-lanu jeden z pierwszych zastosował je w Europie, wiercąc niemi w północnych Włoszech od 3 lat ze znakomitym skutkiem. Z Włoch motory gazowe przyszły do Galicyi za pośrednictwem p. A. Zipperlen, który jako prezydent „The Nouveau Monde and Mining Co. Ltd.“ instalował 5 takich motorów na kopalni swego towarzystwa w Krościenku koło Krosna i od tego czasu rozpowszechniają się w Galicyi motory gazowe*).

Autor w lecie przeszłego roku miał sposobność widzieć w ruchu te motory. Jeden z nich wiercił szyb ponad 600m. głęboki, dwa dalsze pędziły centralne kieraty pompowe, czwarty pracował przy centrali elektrycznej, piąty obsługiwał warsztat. Gazy kopalniane zasilały wszystkie pięć motorów.

Dzięki uprzejmości pp. Zipperlena i inź. Romanowskiego mogłem obejrzeć i obserwować dokładnie motor podczas wiercenia, o co chodziło mi najwięcej. Wiercenie szło gładko, gdyż motor da się regulować dowol-

*) Patrz „Nafta“ 1902, zeszyt 8.

nie i według potrzeby. Wyciąganie dłuta sześciocalowego z głębi 600 m. odbywało się jak przy pomocy najlepszej machiny parowej, łyżkowanie na linie naturalnie także doskonale. Znając lepkie, tłuste iły Krościenka, byłem ciekaw wiedzieć, jak przedstawia się wyciąganie rur. Zrazu ciężko było wprawie w ruch 600-metrowa kolumnę rur sześcio-

c    fc-

calowych trzymanych na długość 200 m. przez lepki ił, zaczęto więc uderzać. Uderzenie przy pomocy machiny parowej nie może się mierzyć z uderzeniem motorem gazowym. Tu wszystkie wstrząśnienia są jednakowo silne, nie potrzeba czekać na momenty napływu pary. Przy motorze gazowym pierwsze wstrząśnienie jest równe setnemu, i można nieprzerwanie uderzać z tą samą siłą tak długo, dopóki wytrzyma pas. Po kilku uderzeniach rury ruszyły naturalnie łatwiej, później sunęły w górę za jednem uderzeniem o 5 do 6 m. Motor obywa się bez obsługi, bez kotła, bez węgla lub innego paliwa, ponieważ jak powiedziano wystarcza do jego popędzania gaz wydzielony ze starych otworów wiertniczych.

W szybie występują obfite gazy, dokoła są same produktywne szyby, a mimoto niema niebezpieczeństwa ognia, takowe przy głębokich wierceniach motorem gazowym jest zupełnie wykluczone.

Zanim przystąpię do teoretycznego omówienia motoru gazowego, opiszę go powierzchownie.

Motor gazowy podobnym jest z wyglądu zewnętrznego do machiny parowej, a różni się od ostatniej głównie tern, że tu nie prężność pary, lecz ekspanzya wprowadzonych do cylindra i zapalonych gazów wybuchowych siłę motoryozną stanowi.

Podobnie jak siła maszyny parowej zależy od przekroju tłoka, od prężności pary, wywierającej ciśnienie na ten tłok, od długości skoku (Hub) i ilości obrotów w minucie, tak samo zależy siła motoru gazowego przy zresztą tych samych warunkach od prężności gazu wybuchowego, czyli ekspanzyi, jaka powstaje w cylindrze pod wpływem wysokiej temperatury w chwili eksplozyi.

Siła ta przenosi się z cylindra na wał korbowy maszyny, zaopatrzony kołem zama-chowem i tarczą pasową, a stąd na dalsze mechanizmy, wprawiając je w ruch i wykonujące pracę.

Cylinder motoru gazowego jest z przodu, patrząc od korby, zupełnie otwarty a gaz wybychowy wprowadza się między tylną jego ścianę (Deckel) i tłok, gdzie się zapala automatycznie od iskry elektrycznej, wywołanej induktorem magnetycznym, stanowiącym część składową motoru.

Jest to motor czterotempowy, to znaczy, że eksplozya następuje w cylindrze tylko co czwarty skok tłoka, czyli co dwa obroty korby w następujący sposób:

Podczas pierwszego skoku tłoka z tylnego punktu martwego w kierunku ku korbie tworzy się w cylindrze próżnia, w którą wchodzi gaz naftowy, świetlany lub też w ogóle jakikolwiek doskonały gaz palny, zmieszany w pewnym stosunku z powietrzem, tworząc materyał wybuchowy.

Stosunek powietrza do gazu zależy od ciepła spalenia gazu, jaki się używa do popędu motoru ; np. przy gazach naftowych lub świetlnych, które przy spaleniu jednego metra kubicznego około 5.000 kaloryi wywiązują, wynosi ten stosunek 6 : 1 tj. na 1 litr gazu wychodzi 6 litrów powietrza.

Po osiągnięciu przedniego punktu martwego, a więc po jednym półobrocie korby, wentyle wpuszczające gaz i powietrze się zamykają, tłok robi pod wpływem żywej siły koła zamachowego drugi skok wstecz i kom-prymuje zamkniętą mieszaninę gazu z powietrzem. Mieszanina ta nabiera wskutek ciśnienia wysokiej temperatury, staje się łatwiej zapalną i im bardziej jest skomprymowaną, tern silniejsza następuje ekspanzya z chwilą eksplozyi tak, że ciśnienie 1 atmosfery kompresyi odpowiada 3 atmosferom ekspauzyi. Jeżeli gazy wybuchowe były ścieśnione np. na 4 atm., to z chwilą eksplozyi wynosi ich ekspanzya 3^4= 12 atm.

W momencie, kiedy tłok po pierwszym całkowitym obrocie korby minął tylny punkt martwy i ma się zacząć skok trzeci, przeskakuje iskra elektryczna, wywołując eksplo-zyę i z nią połączoną ekspanzyę, której siła z tłoka przechodzi w żywą siłę koła zamachowego, regulującego bieg maszyny.

przyczem oznacza

Q, użytą ilość ciepła A — 7428równoważnik ciepła jednej ciepłostki żywa

376° C ;

57

= 0-13

433

Ti — T«

Ti

0-60

1823

Ti

Po IV2 obrotach korby otwiera się wentyl, tłok robi skok czwarty wstecz, wytłaczając z cylindra spalone gazy do rury odpływowej (Auspuffrohr). Następnie rozpoczyna się w cylindrze ten sam cztero tempowy proces na nowo tak, ze jeżeli motor robi przy swym normalnym biegu i obciążeniu np. 120 tur na minutę, to w tym samym czasie powstaje 60 eksplozyi.

Do regulowania szybkości podczas wiercenia służy prosty przyrząd zapomocą którego reguluje się przypływ gazu do cylindra, lub się go nawet całkiem zamyka, nadając motorowi dowolną chyżość,' podobnie jak się reguluje przypływ pary do maszyny zapomocą dławicy czyli droselklapy.

Koszta wiercenia motorem parowym redukują się znacznie, przedewszystkiem już dlatego, że samo zakupno motoru mimo cła i frachtu kosztuje znacznie taniej, niż kupione w miejscu kocioł i maszyna parowa o tej samej sile, dalej przez wyzyskanie gazów kopalnianych, które zastępują paliwo, choćby nawet szczupło wy stępy wały. Odpadają więc całkiem koszta paliwa, płace palaczów, wydatki na pompy i t. d. Motorem gazowym można wiercić i na terenach świeżych, gdzie jeszcze żadnych gazów naturalnych niema, ale wtedy trzeba je wytwarzać zapomocą spe-cyalnego przyrządu z ropy lub benzyny. Te-same motory można także poruszać benzyną lub nawet naftą, jak zwykłe motory benzynowe, to jednak jest rozumie się droższem niż gazem.

Motorami gazowymi nazywają się w ogólności, jak wyżej nadmieniłem, takie machiny, które zastosowują jako źródło siły prężność gazu doskonałego, ścieśnionego ciepłem. Motory gazowe polegają zatem na tejsamej zasadzie, co machiny parowe, przy których działa zamiast doskonałego gazu para wodna.

Podług twierdzenia Carnot’a największy efekt machiny termicznej wyraża się równaniem :

Q /Ti -

L = A V~tt+!

Ti i T2 bezwzględne temperatury w stopniach Celzyusza powiększone o -f- 273; współczynnik prężności wszystkich gazów w każdej temperaturze jest prawie stale

d = 0-003665 = 7273).

Jak z tego równania widzimy, sprawnośó machiny nie zależy w ni-czem od natury i prężności zastosowanego gazu, lecz tylko od wartości Tl ~ T2 i będzie tem większa, im wyższą jest ciepłota początkowa (Ti) a niższą ciepłota końcowa (Ta). Są jednak wypadki, że gdybyśmy chcieli osiągnąó wysoką temperaturę zapomocą pary wodnej, naprężenie musiałoby panowaó takie, które byłoby niepraktycznem i niebezpiecz-nem. Zato z gazem doskonałym możliwym jest znaczny spadek ciepłoty przy umiarkowanej prężności. Widocznem więc jest bez dalszego dowodzenia, że motor gazowy może górcwać nad machiną parową.

Weźmy dla przykładu machinę parową o 6 atmosferach, jaka w użyciu bywa przy wierceniach, natenczas:

Ti = 160° f 273 = 433° C;

Ta = 103" +273 433 — 376

433

a więc z całej ilości ciepła tylko 13 procent się wyzyskuje, zaś dla motoru gazowego jest:

Ti = 1550° + 273 = 1823° C;

To = 450° + 273 = 723° C;

Ti - T₂ 1823 - 723    1100 1823 zatem może być zużytkowaną 60%.

Weźmy dalej dobrą machinę parową, pracującą 6-ma atmosferami i zużywającą na jedną siłę konia i godzinę 7'5 kg. pary. Para wodna przy sześciu atmosferach ma temperaturę 157-94° C, okrągło 160° C, jak się zwykle przyjmuje. Na jeden kilogram pary przypada więc 655 eiepłostek, a machina zu-

4--

Aer

7*5 )x( 655 = 4912*5 kaloryj na jedną siłę konia i godzinę. Natomiast do-    się od swojego tylnego punktu martwego

bre motory gazowe zużywają na siłę konia    naprzód. W tern stadyum działa jak ssąca

i godzinę 500 litrów gazu o 5.000 kaloryj    pompa, wciągając gaz i powietrze do cyna metr kubiczny, t. j. 2,500 kaloryj.    lindra przez otwór A. Otwór ten zamyka

Wiadomo, iż gdy jakiś palny gaz zmię-    się później, gdy mieszanina gazów wejdzie

już w dostatecznej ilości. Następuje eksplozya mieszaniny przez zetknięcie się ze źródłem ciepła, wskutek czego temperatura znacznie podskoczy, i gazy otrzymują napięcie. Następujące naprężenie działa na tłok, przyczem gazy oziębiają się, aż zostają wypchnięte zwrotnym ruchem tłoka przez drugi otwór B. W ten sposób proces kołowy motoru jest całkowity. Mamy zatem:

1.    Wpuszczenie przez A.

2.    Eksplozyę i naprężenie.

3.    Wypuszczenie.

Przy tym procesie kołowym potrzeba za-

szamy z pewną ilością powietrza, mieszanina ta łatwo wybucha, jeżeli zetknie się o ogniem. Tę właściwość wyzyskujemy przy motorach gazowych. Stosunek ilości gazu i powietrza zależnym jest od siły kalorycznej danego gatunku gazu. Dla zwykłych gazów (miejskie, naturalne, naftowe i t. d.) o 5.000 kaloryj na metr sześcienny można przyjąć następujące:

1. Jeden metr kubiczny gazu potrzebuje do dokładnego spalenia 5 do 6 m3 powietrza.

2.    Dla silnej eksplozyi potrzeba nieco większej ilości powietrza, niż mówi teorya.

3.    Eksplozya tern jest siluiejszą i zupełniejszą, im lepiej gaz i powietrze zmię-szane są z sobą.

4.    Eksplozya nie może nastąpić, jeżeli ilość powietrza w stosunku do gazu jest za wielką (n. p. 12:1 lub wyżej).

5.    Ścieśnienie mieszaniny gazów ułatwia eksplozyę.

6.    Ciśnienie, spowodowane przez eksplozyę, będzie tera wyższe, im większem było skomprymowanie. Można przyjąć, że każdej atmosferze ścieśnienia odpowiadają trzy atmosfery w eksplozyi. Gdy n. p. mieszanina została skomprymowaną na 4 atm , eksplozya osięgnie przeciętnie 12 atm.

Chcąc wyzyskać siłę eksplozyi, musi takowa nastąpić w zamkniętej przestrzeni (cylinder) i działać na ruchomą część (tłok), stojącą w połączeniu z przeszkodą.

Ca. z

JC

il

* Scàparea ab u rui ni

Tłok K cylindra C zaczyna posuwać

u ważyć :

1. Dla osiągnięcia największego efektu wybuch powinien by nastąpić przy stałej objętości, a ponieważ nie następuje on nagle, należy wybrać taką chwilę, w której chyżość tłoka ma najmniejszą wartość, zatem w punkcie martwym.

2. Wybuch jest tem silniejszy, im lepiej zmieszano i ścieśniono przedtem gaz i powietrze.

3. Z powodu wysokiej temperatury, wywołanej przez eksplozyę, możemy cylinder oziębiać wodą, co jest o tyle szkodliwem, że pochłania blisko 40 pro. ciepła. By tę stratę ciepła ograniczyć, należy stworzyć możliwie małą komorę eksplozyjną, osiąga się to nietylko przez wywołanie eksplozyi w martwym punkcie, lecz także przez skomprymowanie mieszaniny tamże.

Z tych względów najlepszym motorem gazowym jest czterotaktowy. Proces kołowy wynalazł teorytycznie Francuz Beau de Rochas w roku 1862, a praktycznie zastosował go dr. Otto. Wszystkie obecnie znane motory polegają na tym procesie kołowym (Tan-gyes, Körting, Crossley, Langen & Wolf i t. d.). Zaś proces ten kołowy czterotaktowego motoru gazowego jest następujący:

NI

Niech M będzie cylinder, C komora kompresyjna,

AA i BB oba martwe punkty ruchu

tłoka,

/T

N'

Z—zL

-- c

\j_

/¥

Cl

/r

4_____

fP.

-û

□G

r--L

ÀT~j

H otwór wpustowy,

K otwór wypustowy,

F otwór zapalenia,

L i G przewody dla gazu i powietrza.

I.    Tłok znajduje się w martwym punkcie AA. Z tego położenia posuwa się w kierunku do BB. Podczas tego ruchu otwiera się wentyl otworu H, wpływają gaz i powietrze, i w ten sposób następuje wpuszczenie mieszaniny. W tym czasie wentyle K i F pozostają zamknięte.

II.    Gdy tłok osiągnął położenie BB, zamyka się otwór H, tłok wraca znowu w kierunku AA. Podczas tego ruchu wstecznego dawniej wessana mięszanina gazu i powietrza zostaje ścieśnioną w komorze kompresyjnej C.

III.    Gdy tłok znajdzie się w AA, otwór przy F otwiera się a mięszanina gazów spotyka się ze źródłem ciepła, n. p. płomień, iskra elektryczna i t. p., następuje nagły wybuch i pod wpływem prężności tłok sunie z AA ku BB.

IV.    Gdy tłok osiągnął położenie BB, otwiera się K, wsteczny ruch tłoka wyciska spalone i rozszerzone gazy.

A. Admisya.

Gaz posiada własne ciśnienie, natomiast powietrze nie. Zmieszanie obu musi nastąpić w pewnym stosunku, zależnie od ciśnienia i wartości kalorycznej danego gatunku gazu.

Z tego powodu dopływy dla gazu i powietrza zaopatrzamy we własne wentyle, zapomocą których można łatwo regulować przypływ jednego i drugiego. Przewód dla gazu ma jeszcze w bliskości otworu H osobny wentyl, gdy ten jest otwarty, wtedy gaz wypływający styka się przy H z powietrzem. Natomiast dla powietrza niema osobnego wentyla, dlatego z kaźdem posunięciem się tłoka od AA do BB wchodzi do cylindra powietrze.

B. Kompresy a.

Takowa następuje w sposób naturalny podczas wstecznego ruchu tłoka pod działaniem żywej siły kół zamachowych. Im mniejszą jest komora kompresyjna, tern ścieśnienie mieszaniny gazów jest lepsze i jej zapalenie

D. Wypust.

(Dokończenie będzie.)

łatwiejsze, tem wyższą także otrzymamy siłę eksplozyi. To wszystko na sprawność motoru ma wielki wpływ. Kompresya ograniczoną jest jednakie przez następujące czynniki :

a)    Podczas kompresyi podnosi się temperatura i może osiągnąć taki stopień, że wybuch może nastąpić sam ze siebie przed właściwym czasem.

b)    Wskutek wysokiej kompresyi machina chodzi nieregularnie, co wymaga bardzo ciężkich kół rozmachowych, uszkadzających znowu główne łożyska, a konstrukcya wału głównego musiałaby być bardzo silną.

c)    Temperatura wybuchu po zbyt sil-nem skomprymowaniu jest tak wysoką, że dobre smarowanie łożysk jest prawie niemożliwe.

Z tych powodów stopień kompresyi za-stosowuje się do budowy motoru i leży zwykle pomiędzy 3 do 7 atm., tylko specyalne motory (Banki i Diesel) osiągają większe ścieśnienie.

C. Zapalenie.

Źródło ciepła przychodzi w kontakt z mieszaniną skomprymowanych gazów przez otwór klapy F. Początkowo brano zwykły płomień gazowy, świecy, lampy i t. p. Później zastosowywano rurkę metalową lub porcelanową, rozgrzaną do białości zapomocą palnika Bunsena. Te środki musiano zarzucić przy wierceniach dla niebezpieczeństwa pożaru. Stosujemy zatem obecnie zapalenie magneto-elektryczne, które jest absolutnie pewne. Przy takiem zapaleniu eksplozya następuje błyskawicznie jeszcze wtedy, gdy tłok znajduje się w swym martwym punkcie. Gazy po wybuchu są w stanie bardzo wielkiej prężności i rozszerzają się, dopóki tłok nie przyjdzie do drugiego martwego punktu. Wprawdzie i tu ekspanzya gazów jeszcze nie kończy się, lecz budowa machiny nie pozwala na dalsze rozszerzania, dlatego musimy je wypuścić w gorącym stanie i z pewnem natężeniem.

Przy powrotnym ruchu tłoka gazy spalenia zostają wyciśnięte przez otwór K.

Rozumowania powyższe pokazują, że:

1. Motor gazowy jest machiną w po-jedyńćzy sposób działającą (wybuch i eks-panzya działa tylko na jedną stronę tłoka).

2.    Proces kołowy trwa przez dwie tury wału korbowego.

3.    Z tych dwu tur tylko połowa jednej wytwarza siłę (eksplozyę), zaś IV2 tury wykonuje pracę ujemną. Tę pracę wykonać musi siła żywa koła rozmachowego. Ostatnie więc musi być tak duże i pędzić tak szybko, aby zdołało przyjąć podczas V2 tury siłę eksplozyi bez opóźnienia i rozdzielić ją równomiernie podczas dalszych IV2 tur.

Regularny chód motoru gazowego tak-samo jak machiny parowej określa wzór gdzie m oznacza masę koła rozpędowego, v chyźość, a F przeprój tłoka.

Im mniejszą jest chyżość, tem większą musi być masa koła rozpędowego, by chód machiny był regularny.

Referat

w sprawie projektowanej zmiany przepisów gór-niczo-policyjnych dla kopalń ropy z 9. lipca 1898 r. dr. S. Olszewskiego

wygłoszony na wiecu naftowym we Lwowie dnia 26. kwietnia 1903 roku.

Szanowni Panowie !

Poważne i liczne dzisiejsze zebranie interesowanych w kopalnictwie nafto wem jest wymownym dowodem doniosłości sprawy, która ma być przedmiotem dyskusyi i narady tego zgromadzenia. Odezwa, zapraszająca Panów na dzisiejszy wiec naftowy wskazuje, iż sprawą, nad którą mamy się zastanowić, jest projektowana zmiana przepisów górniczo-po-licyjnych dla kopalń ropy z 9. lipca 1898 r. i to nietylko w kierunku bezpieczeństwa robót w kopalni, osób, mienia i publicznej ko-munikacyi, jak to §. 34 ustawy naftowej krajowej przypisuje, ale także, jakoby w następstwie tego paragrafu, w kierunku powiększenia dotychczasowej odległości szybów od siebie na 60 m., a od obcej granicy na 30 metrów i ograniczenia minimum powierzchni do eksploatacyi ropy przeznaczonej. Stoimy w przededniu tych zmian, a jak wieści chodzą mają one być szybko w życie wprowadzone z pominięciem opinii bezpośrednio interesowanych producentów naftowych czyli właścicieli kopalń ropy, opierając je na opinii i elaboracie powołanych ad hoc przez c. k. Ministerstwo rolnictwa urzędników górniczych i kilku fachowych rzeczoznawców, w większości zwolenników zaprowadzenia prawa regale dla eksploatacyi ropy. Chodzą wieści, źe myślą przewodnią dla zmiany odległości szybów i określenia minimum rozmiarów kopalni jest w łonie tej ko-misyi usuniecie od kilku lat powtarzanych jakoby okropnych stosunków w kopalniach ropy, osobliwie w Borysławiu, eksploatacyi jakoby rabunkowej, ba nawet hyper-produkcyi ropy wywołanej przez kopalnie tak zwanych małych producentów, wszystko rzeczy i sprawy, co do których przepisy górnicze po winne pozostawić swobodnemu ocenieniu uprawnionych do poszukiwania i tychże swobodnej organizacyi handlowej. Ze władza górnicza jest rzeczywiście tego przekonania, iź na podstawie §7. 34 i 36 ust. naft. krajowej przysługuje jej prawo przeprowadzenia rzekomej reformy w kierunku prawnym i ekonomicznym, źe pragnie być i geologiem i opiekunem stosunków handlowych, wystarczy przypomnieć sobie odpowiedz c k. Starostwa górniczego na artykuł prof. Załozieckiego w „Nafcie“ z r. 1902, którą jako znaną Panom zbytecznem jest powtarzać. Nie dziw przeto, źe zamierzona akcya zaniepokoiła szerokie warstwy producentów naftowych i właścicieli gruntu, z których pierwsi widzą się zagrożeni w swojej egzystencyi zaangażowawszy się całem swojem mieniem i znacznym kredytem w kontrakta i wiercenia naftowe oraz rozliczne prawne i majątkowe zo bowiązania, drudzy zaś przepowiadają, iź oddani zostaną na wyzysk tych, którzy z pro-fesyi uprawiają zakontraktowania gruntów aby je potem bez ryzyka a z wysokim zyskiem dalej odsprzedawać. Komu znane są obecne prawne i ekonomiczne stosunki kopalń ropy i ich właścicieli, komu znaną jest konfiguracya i rozdrobnienie gruntów, ten łatwo pojmie i wyrozumie rozgoryczenie ogólne, rozgoryczenie szkodliwe dla spokojnego traktowania takich spraw ba nawet dla za chowania powagi władzy górniczej. A jeżeli Panów powołała tutaj spokojnie i fachowo

zredagowana odezwa, jeżeli Panowie postanowili spokojnie i z rozwagą sprawę zmiany przepisów górn.-policyjnych traktować, to mi-mowoli przypominają mi się słowa nieodżałowanej pamięci radcy dworu Zechnera, który po ankiecie obradującej we Lwowie w lip-cu 1898 r. wyrzekł do członków ankiety: „muszę z radością i uznaniem przyznać wysoką inteligencyę nafciarzy, ich szczery zamiar usunięcia możliwego niebezpieczeństwa na kopalniach ropy i ich głęboki szacunek dla władzy górniczej“. Tak jest Panowie. Te słowa tkwią mi jeszcze dzisiaj w pamięci, a daj Boże ażebyśmy podobny oddźwięk znaleźli i u dzisiejszych reprezentantów władzy górniczej i powołanych czynników do zbadania obecnych przepisów górniczo-policyjnych.

Przechodząc do tematu projektowanej zmiany przepisów górniczo-policyjnych, z góry zastrzegam się, iź opierać się muszę na doniesieniach dzienników i na objawionych zdaniach niektórych członków komisyi.

W „Słowie Polskiem“ czytamy:

„Komisya uchwaliła :

1)    Przy każdej sposobności podczas zwiedzania kopalń, pytać robotników o zapatrywania we wszystkich sprawach, dotyczących stosunków cezpieczeństwa na kopalni. (Dla czego nie kierowników).

2)    Nie wysyłać kwestyonaryusza do po-jedyńczych kopalń, jak się to stało roku zeszłego, gdyż przegląd kopalni nafty jest tak łatwy, źe niema tego potrzeby.

3)    Wypracować projekt nowych przepisów górniczo-policyjnych. Pracę tę powierzono ścisłemu komitetowi, w którego skład wchodzą: pp. Kostkiewicz, Długosz, Jurski, pod przewodnictwem p. Holobka. Projekt ten ma być gotowy do końca b. m., poczem nastąpi nad nim dyskusya w pełnej komisyi, po której zakończeniu projekt ten z ewen-tualnemi zmianami wysłany zostanie do Wiednia.

Momenty, na które komisya przy obradach swoich i podczas zwiedzania kopalń zwracać będzie przedewszystkiem swą uwagę i które też będą następnie uwzględnione w przepisach, są (według zapadłej uchwały) następujące :

wiertaczy.

naftowych.

Jestem daleki od przesądzania konieczności zmian wielu postanowień w przepisach górn.-polio, szczególniej tam, gdzie eksploa-tacya ropy jest gorączkową, a podziemne zbiorniki ropy obfite, nie mogę jedoak pominąć tego bardzo ważnego faktu, że właśnie kopalnie ropy wykazują jak najmniejszy procent wypadków, że w bilansie Zakładu Ubezpieczeń od wypadków kopalnie ropy są wysoko czynne i swymi pieniądzmi pokrywają wypadki w innych gałęziach przemysłu ga-

1. Sprawa kierowników, dozorców i

2.    Minimum terenu kopalnianego, odległość otworów świdrowych od siebie, od wszystkich zabudowań i od granic terenu.

3.    Zamykanie wody w otworach świdrowych z uwzględnieniem wpływu tego zamknięcia na kopalnie wosku.

4.    Zabezpieczenie pomocnika, pracującego na górze w szybie. Zabezpieczenie robotnika przy korbie, popuszczadle i trudnych instrumentaeyach.

5.    Oświetlenie elektryczne z uwzględnieniem lamp łukowych.

6.    Opalanie kotłów ropą i gazem.

7.    Zamykanie szybów wybuchowych podczas roboty.

8.    Użycie motoru gazowego do wiercenia.

9.    Zanieczyszczenie potoków i terenów.

10.    Ogrodzenia terenów.

11.    Krycie ogniotrwałe budynków.

12.    Magazynowanie ropy na terenach

13.    Sprawa rozdzielania gazów od ropy, w celu następnego bezpieczeństwa zużytkowania gazów.

14.    Ochraniacze iskier na kominach, piorunochrony.

15.    Akcya ratunkowa podczas poźarow kopalni — i

16.    Momenty, w których roboty w szybie wiertniczym absolutnie wstrzymać należy“.

Taki ma być program pracy komisyi, która raczy na tem miejscu wybaczyć mi uwagę, iż po myśli postanowień VII. rozdz. uzupełniających przepisów do ogóln. ustawy górniczej wypadało co do zmian w zarządzeniach technicznych w pierwszym rzędzie porozumieć się z właścicielami i kierownikami kopalń a nie z robotnikami, których to ostatnich należy wypytywać tylko w sprawach dotyczących ich osobistych socyalnych stosunków do kopalni.

Temat niniejszy podzielę na dwie części, na część pierwszą dotyczącą zmian względnie uzupełnienia przepisów bezpieczeństwa, ku czemu §. 34 ust. naft. krajowej i względy humanitarne dają szeroką ingeren-cyę i na część drugą, dotyczącą ograniczenia powierzchni kopalni i powiększenia odległości szybów.

Do części pierwszej nie wiele mam do powiedzenia. Nikt z Panów nie podniesie głosu przeciw rozsądnym zarządzeniom, juz choćby tylko w dobrem zrozumieniu własnego interesu. Cenię wysoko niejedno trafne spostrzeżenie i doświadczenie władzy górniczej, cenię również fachowość i dobre chęci powołanych do komisyi rzeczoznawców, z tego jednak, co dotychczas dowiedzieliśmy się o zamierzonych zmianach przepisów górn.-policyjnych w kierunku właściwego bezpieczeństwa odnoszę to wrażenie, że ilość powołanych rzeczoznawców jest za małą, że brak w jej łonie przedewszystkiem osoby, któraby była gruntownie obeznaną ze stosunkami kopalń ropy na Kaukazie i z tamże istniejącymi przepisami górniczo-policyjnemi, czyli jak je tamże nazywają prze ci wogn i o wem i, a wszak ropotryski i pożary w kopalniach ropy w Galicyi są tylko miniaturą tego, co było i jest w okolicy Baku, że brak wreszcie w łonie komisyi bezpośrednio interesowanych a równie fachowych producentów, którzy jak się okazało na ankiecie w r. 1897 w przepisaach górn.-policyjnych daleko większych żądali obostrzeń, aniżeli projekt starostwa górniczego tej ankiecie przedłożony. Nie należy zaś zapomnieć o tem, że dobrowolna sankcya interesowanych nadaje przepisom większą siłę moralną a władzy górniczej ułatwia jej wprowadzenie i wykonywanie. Jako jaskrawy przykład skutków gwałtownego nałożenia przepisów górniczo-policyjnyck przytoczę wypadki, jakich widownią był Borysław po zaprowadzeniu przepisów górniczo-policyjnych dla wosku ziemnego.

licyjskiego i źe w pożarach w Borysławiu nie znają rewizyi urzędowej kotłów paro-nie było żadnego wypadku nieszczęśliwego, wych i przewodów elektrycznych, ale zato a szybkie stłumienie pożarów' zawdzięczaó    kopalnie niemal codziennie je badają, a sta-

Zanim przejdę do drugiej części projektowanej zmiany przepisów górniczo-polic. dotyczącej odległości szybów i minimum kopalni, muszę przedewszystkiem zaznaczyć jaka była i n t e n c y a sejmowej komisyigór-niczej jeszcze w r. 1874, która opracowała i Sejmowi przedłożyła znaną Panom ustawę naftową krajową. Z aktów tej komi-syi dowiemy się, źe ustawa miała przedewszystkiem na celu uregulowanie stosunków prawnych i ekonomicznych kopalń naftowych i wosku ziemnego, zabezpieczenie i umożliwienie tym kopalniom kredytu, a wreszcie bezpieczeństwo publiczne. W tym celu przyznano właścicielowi gruntu prawo rozporzą-dzalności ropą i woskiem ziemnym, wcielono do ustawy możność udzielania prawa wydobywania tych minerałów od prawa własności gruntu a zatem zabezpieczenie właściciela kopalni od utraty uprawnienia przez sprzedaż gruntu z chwilą utworzenia pól i ksiąg naftowych, wreszcie podporządkowanie tych kopalń pod władzę górniczą, której zadanie i zakres działania ustawa naftowa krajowa w licznycli paragrafach dokładnie określa. Komisya górnicza cała w swym projekcie dalej żądała, aby kopalniom, skoro na nie nakłada się ciężar nadzoru władzy górniczej, wymierzono podatek dochodowy według przepisów dekretu Min. skarbu z dnia 22. marca 1864, które to przepisy są stosowane do kopalń korzystających z nadawanego im przez władze górnicze prawa regale.

Niestety memoryały Wydziału krajowego ugrzęzły w Wiedniu i poszły w zapomnienie.

naleźy nie tyle przepisom górniczo-policyj- tystyka poucza, że najmniej eksplozyi kotłów nym ile wysokiej inteligéncyi i przytomności parowych jest w Anglii, umysłu naszych kierowników i polskiego robotnika. W tych pożarach było daleko więcej dymu i strachu u niefachowych widzów i sprawozdawców dziennikarskich, aniżeli właściwego niebezpieczeństwa, bano się dymu, jak dzieci dobrodusznego kominiarza. A straty producentów — te dotykają w pierwszym rzędzie ich samych, były zaś w porównaniu do bogactwa wydobywanego i wysokości wypłacanych zarobków przy forsownej eksploa-taeyi bardzo małe i nic nie znaczące.

Obiegają wieści, że kopalnie ropy mają być podzielone okręgami i źe dla każdego okręgu mają być odrębnie stosowane i normowane przepisy górniczo-policyjne. Gdyby tak było, byłaby to wręcz fałszywa droga.

(Dokończenie nastąpi.)

Kopalnie ropy należy zdaniem mojem oceniać w kierunku większego lub mniejszego niebezpieczeństwa tylko według wydatności szybów, wielości ropy i gwałtowności wybuchów ropy i gazów. Byłoby sądzę wręcz zabójstwem dla odkrywających nowe terena lub dla skromnych szybów mierzyć je miarą warunków i obfitości szybów w Borysławiu lub Schod-nicy. Temu, któremu przyroda szczęśliwym trafem da w rękę niespodziewane zyski z ropy, łatwiej będzie poczynić konieczne w takich razach a drogie zarządzenia bezpieczeństwa z chwilą dowiercenia ropotrysku, aniżeli biedakowi wiercącemu w nieodkrytej okolicy puste szyby lub mierzącemu swoją ropę na garnce. W pierwszym wypadku uzupełniania przepisów są wskazane i konieczne, w drugim wypadku uciążliwym a może i niepotrzebnym wydatkiem. Władza górnicza w Niemczech, której przecież ani fachowości ani surowości nikt nie zaprzeczy, nie wdaje się w szczegóły urządzenia technicznego.

Przedsiębiorca powinien sam być tak fachowym, a jego urządzenia tak doskonałe, ad>y wypadku nie było — ale gdy jest, a rzeczoznawcy uznają winę przedsiębiorcy, pociągany zostaje do bardzo surowej odpowiedzialności. Władza górnicza w Niemczech niechce być kuratorem przedsiębiorcy. W Anglii

Sta,t37-st37-fea,

kopalń naftowych w Galicy i w roku 190*2.

Liczba

porządkowa

Ilość otworów świdrowych

Miej scowość

Ilość

kopalń

wierceniu

produkty

wnych

Razem

Okręg górniczy Jasło:

COOO-^OjOtrf^COtOp-i

tfe88SS8g88S88»!S8SSe88B8S53Ss:s:BBBS

Bobrka

Brzozów (na Widaczu)

Dominiko wice

G-rabownica

H arklowa

Humniska

Iwonicz

Jaworowa wola

Jaszczew

Klęczany

Klimkówka

Kobylanka

Kobylany

Krościenko niżne

Kryg-

Lalin

Łęki

Łężyny

Libnsza

Lipinki

Malasłów

Męcina wielka

Posadowa

Pagorzyna

Potok

Przeczyca

Bogi

Ropianka

Bopica ruska

Bówne

Sękowa

Siary

Stara wieś

Strachocina

Turze pole

Węglówka

Wietrzno

Wojtowa

Załawie ad Korczyna

Zagórz

Zmiennica

LO IC — lO

M-

03 co

LO

i-* to

h h (M r- r-i oj ^ h h o c: io co io ci cj

tH

lO tH

to

LO

W T-i 00 tO

42

SoTaocSKot o co ot 2

103

18

10

03 lO 03 OC CD t> -H CO tH lO H 05

CC co

CO CO t—

lO    tH

T-ł tH

segBi- s

03 H tH O 00 CO t> tO H 03 03 H

O⁷ ot

I— ot Ot

139

JG

50

Razem

88

37

916

953

Okręg górniczy Drohobycz:

cooo~3aiOtrf^cotOh-

O tH -rH t-H

Berchy dolne

Borysław

Łodyna

Mraźnica

Nałmjowice

Orów

Paszowa

Polana

Rayskie

Rosochy

Ropienka

77

CJ

•Ï

KHO

CO ot hf-

cc to

to kAo ^ ot

rH

CO 03 CO i-H lO

O'

l-t ^ CO to Cl to to

Do przeniesienia

95

135

204

339

Liczba

porządkowa

Miejscowość

Ilość

kopalń

Ilość otworów świdrowych

produk-wierceniu tywnych

Razem

(NCO^iOCD^-GOûO

tH tH tH tH r-j t—I tH t-H 03

Rypne Rudawka Schodnica Strzelbice Tarnawa dolna Truskawiec Tnstano wice-Wolanka Urycz

Wańko wa-Brelików

Z przeniesienia

tO CO tH lQ tH 03 tH CO t—i

tO OT ^ to -J

204

339

19

19

i— ł+-

18

88

52

428

18

-O to 00

103

54

Razem

131

169

813

982

Okręg górniczy Stanisławów:

Bitków

Dźwiniacz

Kosmacz

Maj dan

Pasieczna

Słoboda rungurska

Starania

18

CD tO 00 CD

to to 00 CD

tO CG

Razem

33

147

147

Zestawienie sumaryczne :

Jasło

Drohobycz

Stanisławów

88

37

916

131

33

169

813

953

147

982

148

Razem

252

207

1876

2083

Zbiorniki :

Okręg; górniczy

pojemność

M. Z.

Jasło

Drohobycz

Stanisławów

698

813

199

756.000

1,742.500

45.000

Razem

1.710

2,543.500

Rurociągi :

Jasło

Drohobycz

Stanisławów

14

15

Długość w km

117

118

23-5

Razem

31

258-5

Nowe przedsiębiorstwa górnicze powstały w roku 1902.

Okręg górniczy Jasło:

Pagorzyna, Wiktorowa i dr. Arnold Rappaport.

Okręg górniczy Drohobycz:

Borysław, Lwowska Spółka naftowa (Zeitleben i Styber). Aleksander Hamilton Synge. „Parana“ Bogusz i Sulimirski. „Syryusz“ dr. Majewski i Sp. Księżna M. Lubomirska i Zamoyski. „Nadzieja“ M. Pomeranz i Sp. Nu-man, Wolfarthowa i Taraczewski. Mermel-stein, Pachtmann i Platz. „Felix“ Amalia Gartenberg i Pachtmann. Kornhaber, Segal i Sp. Sussmann i Sp. Dr. Tiegermann, dr. Löw i Rogawski. Mermelstein, Krügel i Rothmann. Karol Rogawski i Sp. Franciszek Reinisch. „Zgoda“ dr. Szajna i Sp. (Furgalski). Dr. Tiegermann, Zeiler i Sp. „Klaudyusz“ Angermann i Macher. Mojżesz Seif i Sp. „Przyszłość“ Towarzystwo „Sądowa-Wisznia“. Towarzystwo produkcyjne ..Ropa“ w Borysławiu. Albert Dub i Sp. Dr. Szajna i Sp. Dr. Franc. Rauch i Lenartowicz. Jan Kanty Fibich i Barzykow-ski. Czerwiński, Hennig i Gąsiorowski. Towarzystwo kopalniane „Na Kowalskim“. Su-limirski i Lossów. B. Rzepecki i Sp. Klej-nowski i Sp. Kopalnia „Felicitas“. Eismont, Pomeranz i Sp. Kopalnia „Fortuna“. Karol Dąmski i Sp. Juda i Chaim Zuckerberg. Dro-hobycko-Przemyślańskie Towarzystwo naftowe. Tymaczkowski, Wegner i Sp. Kopalnia „Elisabeta“. Mojżesz Stempler i Sp. Galicyjska Spółka naftowa. Kopalnia „Aniela“. Kazimierz Lipiński i Sp. Lwowska Spółka naftowa.

Tustanowice, lir. Olivier Ressignier.

Okręg górniczy Stanisławów bez zmiany.

AV y k a z

wywiezionej ropy galicyjskiej w roku 1902.

Koleją do rafinery i w

Stacye nadawcze i ich okręgi

Floridsdorf. Wiedniu, Bo-guminie, M. Ostrawie, M⁻Schónbergu, Pardubicach, Tryeście itd.

Węgrzech i Bosna Bród

Galicy i i na

Bukowinie

Za granicę

Kołowo i rurociągami

Razem

TO

ląc

Marcinkowice

Grybów

Gorlice

Zagórzany

Biecz

Skołysz3rn

J asło

Jedlicze

Krosno

Iwonicz

Rymanów

Nowosielce Gniewosz

Sanok

Zagórz

Olszanica

Ustrzyki

Posada Chyrowska

Drohobycz

Borysław

Lubieńce

Skole

Krechowice Nadworna Stanissławów Słoboda rungurska

Razem w r. 1902 „ 1901 1900 „ 1899 „ 1898

45

45

70

57

13

309

210

1.267

168

239

13

26

1.679

316

659

473

648

2.433

— CO' I

17

506

74

315

11

r*

I o 3 ^ § rH co

408

16.854

22.254

16.837

15.407

12.613

14.575

12

162

15

CO rH —!

404

9.089

22

d aó oś oo G

rH

—1 O K 03 0C

ot en to to o ^ o o co

91

7.599

92

243

! I

CC CC    —i CO

102

1.813

34.507

14

41

470

50

560

-O 00 O tO

^ go ö« i-1 " ° ^ £

00 Ol O l

rH 05 iH C- 00

ocoooo

rH lO co 00 fH rH rH CO CO rH

49.623

40.268

36.666

32.036

34.094

Produkcja ropy w roku 1902 wynosiła w okręgach górniczych :

Jasło

Drohobycz .... 4.571.000 „ Stanisławów .    .

1,087.600 q

102.000 » Razem 5,760.600 q

Ekspedycja ropy galicyjskiej w r. 1901 wynosiła 4,962.800 q., z tego wypada na okr. górn..

Jasło

996.000 q Drohobycz .... 3,854.200 „ Stanisławów .    .

112.100 ,.

Razem 4,962.300 q

Porównawcze zestawienie prodnkcyi z ostatnich 10 łat:

Rok

ctr. mtr.

1898

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1901 •

1902

. 1,200.000 . 1,320.000 . 2,148.000 . 3,397.650 . 3,096.262 . 3,231.420 . 3,216.810 . 3,263.340 . 4,522.000 . 5,760.600

b) Zakładanie, finansowanie lub sprzedaż przedsiębiorstw naftowych i pokrewnych zakładów przemysłowych na rachunek swoich członków ;

robionego.

Nowe towarzystwo.

W kołach fachowych powstała myśl zało żenią nowego towarzystwa, któreby sobie za zadanie postawiło uprawianie dziedziny ekonomicznej przemysłu naftowego dotąd w wysokim stopniu zaniedbanej. Tendencya ta przebija się już w nazwie towarzystwa, które inicyat,orow:e nazwali „Stowarzyszeniem handlewo-naftowem“ a przyszły zakres działania określili w następującej formie:

a) Finansowanie na własny rachunek lub rachunek swoich członków i użytkowanie najnowszych wynalazków z dziedziny techniki wiertniczej, technologii naftowej, opalania i ogrzewania olejami mineralnymi (ropa. oleje ciężkie i t. p.), wreszcie oświetlenia naftowego i gazowego ;

c) Sprzedaż komisowa produktów desty-lacyi ropy i wosku ziemnego surowego i prze

Na zaproszenie inieyatorów panów K. Angermana, W. Heniga i S, Marsa odbyło się 18. kwietnia zebranie założycieli nowego towarzystwa we Lwowie, na którem uznano potrzebę takiej organizacyi, przyjęto projekt statutów, subskrybowano znaczna kwotę i wybrano komitet złożony z panów : Angermana, Bartoszewicza, Marsa, dr. Olszewskiego i Załozieckiego, dla przygotowania dalszej akcyi i zwo.ania Walnego Zgromadzenia konstytucyjnego.

Myśl stworzenia instytucyi handlowo-fi-nansowej dla przemysłu naftowego jest zdrową., gdyż dziedzina handlu produktami naftowymi połączona z rozszerzeniem ich zbyty nie była u nas dotąd wcale wyzyskaną. Za najbliższy cel uważać można staranie około wprowadzenia opału naftowego na większą i szerszą skale i to jedno wystarczy, aż' by w pomyślnym razie nie tylko stworzyć dla towarzystwa dobrą finansową podstawę, ale także oddziałać dodatnio na dalsze ukształtowanie się stosunków produkcyi naftowej. Z łych powodów powinni na fc i arze przystąpieniem do towarzystwa handlowo-naftowego wspierać jego cele i zapewnić jemu pomyślny rozwój, który zależeć będzie przedewszystkiem od kapitału jakim z samego początku towarzystwo rozporządzać będzie. Udział w towarzystwie ustanowiony został na 1.000 koron. Deklaracye do przystąpienia uprasza się przesyłać na ręce dr. Bartoszewicza, sekretarza towarzystwa naft wego we Lwowie, Dom naftowy.

tern samem większe

Wiec naftowy.

Na odezwę ad hoc zawiązanego komitetu zebrał się w dniu 26. b. m. we Lwowie bardzo liczny Wiec naftowy, ażeby zaprotestować przeciw wszelkiem obostrzeniom projektowanej reformy przepisów górniczych, dotykających zastrzeżonych krajową ustawą naftową i obowiązującymi przepisami praw własności eksploatacyi ropy. Na wiecu przewodniczył p, Biechoński sekretarzował dr. Bartoszewicz a referat w sprawie projektowanej zmiany przepisów górn.-policyjnych odczytał p. dr. Olszewski¹) Referat ten bardzo dobrze opracowany podajemy w całości na innem miejscu, tu zaś streszczamy przebieg wiocu. Po wygłoszeniu referatu wywiązała się bardzo ożywiona dyskusya, którą zagaił dr. Sega Ił postawieniem wniosku ażeby uprosić rząd od odstąpienia od wszelkiego zamiaru wydawania nowych przepisów, bo producenci mają obawę, że to na ich szkodę tylko wyjść może. Dalsi mówcy nie zgadzali się z tym wnioskiem, lecz owszem dowodzili, że skoro rząd powziął plan zreformowania przepisów gór-niczo-policyjnych to producenci nie tylko dążyć powinni do tego ażeby te przepisy nie pogorszyły warunków produkcyi, lecz owszem starać się powinni ażeby można je w wielu względach poprawić stosownie do wyłonionych od chwili ich wydania, to jest od r. 1898 nowych potrzeb, względnie w praktyce wykazanych braków. Mówcy godzili się na przygotowane przez komitet rezolacye w zupełności, wyrażali jednakowoż zdanie, żeby dyskusya i postawione wnioski posłużyły człoukom ekspertom komisyi, dla tej sprawy przez ministerstwo rolnictwa zamianowanej, za dyrektywę. Taki wniosek pestawił dr. Tiegerman, a p. komisarz Heller poszedł jeszcze dalej, gdyż domagał się, ażeby ci członkowie z pośród nafciarzy, którzyby nie mogli z jakichkolwiekbądź powodów solidaryzować się z uchwałami wiecu złożyli mandat do komisyi. Z członków komisyi odpowiadali panowie Długosz i prof. Syroczyński wy-łuszczając swoje stanowisko i w części także uspakajając daleko posunięte obawy zebranych co do zamiarów rządu w sprawie obostrzeń przepisów, w szczególności uspakajali zebranych tern, że wszelkie ewentualne obostrzenia dotykać jedynie mogą w przyszłości powstałe kopalnie, a nie istniejące stosunki. W dyskusyi zabierali jeszcze głos dr. Bartoszewicz, Załoziecki, Rodakowski, Olszewski, Rodziński, Matkowski i poseł Lipiński, który postawił wniosek, ażeby komitet wiecu równocześnie postarał się o wniesienie interpelacyi ze strony

Koła pulskiego w parlamencie w myśl rezolu-cyi J. wiecu naftowego. Wniosek ten uchwalono i przyjęto p:oponowane rezolucye w szczególności :

1.    Ponieważ stosunki prawno ekonomiczne kopalni ropy w Galicyi ukształtowały się na podstawie przepisów górniczo-policyjnych z dnia 13. marca 1886 i z dnia 9. lipca 1898 r., a każda zmiana tych przepisów, tycząca się odległości szybów, pociągnie za sobą naruszenie prawa własności zagwarantowanego ogólną ustawą naftową z roku 1884;

2.    Ponieważ ostatnie pożary w Borysławiu nie wynikły z powodów dotychczasowego wzajemnego oddalenia szybów, tylko z innych przyczyn, a szkody wywołane przez pożary były wobec bogactwa, wydobywanego przez szyby, bardzo minimalne, wobec czego odpada powód wszelkiej zmiany dotychczasowej odległości szybów od szybów i od granic unormowanych w §. 12. przepisów górniczo-policyjnych ;

3.    Ponieważ badania geologiczn i fakta wskazują, że większe lub mniejsze gromadzenie się zapasów ropy zależy od tektoniki podziemnej, w Karpatach nadzwyczaj nieregularnej i nie dającej się poznać przed dokładnem zbadaniem już istniejącej kopalni, ograniczenie odległości otworów świdrowych nie-tylko nie jest uzasadnione, ale nawet szkodliwe dla racyonalnej eksploatacyi terenów naftowych i powinno być pozostawione ocenie właścicieli kopalń ;

4. Ponieważ jednym z motywów projektowanej zmiany odległości szybów, ma być hy-perprodukcya ropy, jakoby szkodliwa dla przemysłu naftowego, a motyw ten nie należy do kompetencyi ustawodawstwa górniczego po myśli §. 34. ust. naft. kraj., gdyż normowanie stosunków handlowych produkcyi ropy należy wyłącznie do inicyatywy producentów ;

przeto, aby reforma pr/episów górniczo-policyjnych przeprowadzona bez porozumienia się z ogółem bezpośrednio interesowanych producentów, nie naraziła przemysł nafowy na niedające się przewidzieć i obliczyć szkody, zebranie uchwala:

a) poleca się Komitetowi dzisiejszego zgromadzenia, aby wspólnie z krajowem Towarzystwem naftowem odniósł się jak najspieszniej do c. k. Starostwa górniczego w Krakowie z prośbą, aby praca urzędującej komisyi dla zmiany przepisów górniczo-policyjnych była uważaną tak, jak w roku 1898 tylko jako ma-teryał do szczegółowej dyskusyi przygotowany i aby ostateczne zredagowanie nowych przepisów górniczo-policyjnych poruczone zostało ankiecie, którą zwoła c. k. Starostwo górnicze, a do której oprócz obecnie urzędujących członków komisyi mają być powołani producenci

naftowi i znawcy, których wskaże krajowe Towarzystwo naftowe. Równocześnie należy się | z życzeniem, aby podniesione tam słuszne wyma-posta aó o wniesienie przez Koło polskie inter-pelacyi w parlamencie z motywowanem żądaniem ażeby nowe przepisy nie zostały wydane bez współudziału właściwych interesowanych to jest producentów ropy²).

Kongres naftowy, który uchwalony został na jesień r. 1903 do Bukaresztu, stanowczo niema szczęścia, i zdaje się, że jego odbycie zakwestyo-nowane jest w ogóle w stolicy Rumunii. Na odnośne memorandum paryskiego komitetu centralnego nie dał rumuński minister domen Sto i ces co żadnej odpowiedzi, a zainterpelowany o to w izbie deputowanych przez swego poprzednika w urzędzie N. Filipesco, odrzekł, że przygotowania nie są jeszcze w tern stadyum, by można gwarantować możliwość odbycia kongresu. Ponieważ kongres ma mieć charakter oficyalny, więc rząd musi być w stanie dać wyczerpującą odpowiedź na wszystkie zapytania co do występywania, doby-

b) Poleca się Komitetowi dzisiejszego zjazdu, aby wspólnie z krajowem Towarzystwem naftowem wybrał delegacyę, któraby przy pomocy sfer miarodajnych przedstawiła u c. k. rządu słuszne żądania ogółu producentów naftowych i starała się o uzyskanie zapewnienia, iż nowe przepisy górniczo-policyjne niczem nie naruszą stosunków prawnych i ekonomicznych galicyjskiego przemysłu naftowego.

c) Uchwały wiecu niniejszego mają członkom ekspertom komisyi, zamianowanym przez c. k. ministerstwo posłużyć za dyrektywę.

KRONIKA.

Walne Zgromadzenie Związku galicyjskich producentów ropy „Popa“ odbyło się dnia 6, maja pod przewodnictwem dyrektora Steczkowskiego. Sprawozdanie rachunkowe za rok 1901 przyjęto i udzielono dyrekcyi absolutoryum. Do komisyi rewizyjnej na rok 1902 i 1903 wybrano pp. Brunnera, Herzla i M. Schreiera, W końcu posiedzenia przewodniczący oznajmił, że komitet wykonawczy powziął uchwałę rozwiązania Towarzystwa i dla uchwalenia tego wniosku zostanie zwołanem Wał-ne Zgromadzenie na dzień 14. maja.

Czytelnia polska akademików górniczych w Leoben dnia 1,, 2. i 3. maja 1903, obchodziła 25-letni. jubileusz istnienia swego, połączony z obchodem ku uczczeniu Konstytucyi 3 Maja,

Wiec kierowników. Komitet, zawiązany w łonie Towarzystwa wzajemnej pomocy urzędników, zajętych w przemyśle naftowym zwołał na d. 29. kwietnia w Borysławiu wiec kierowników z porządkiem dziennym: Zastanowienie się nad położeniem kierowników naftowych wobec projektowanej zmiany przepisów górniczo-policyjnyeh. Rozprawy trwały do północy i prowadzone były nadzwyczaj rzeczowo. Przewodniczył p. Hendrich a głos zabierali liczni mówcy, Wreszcie przyjęto wniosek, aby wybrać komitet, który do niedzieli (3. maja) miałby obowiązek przygotować elaborat zmiany przepisów górniczo-policyjnych, dotyczący ch kierowników. Nad elaboratem tym przeprowadzoną będzie dyskusya i poczynione zostaną ewentualne zmiany. W najbliższych dniach pismo to wysiane zostanie na ręce kornisyi ministeryalnej gania kierowników zostały w przyszłych'przepisach policyjno-górniczych uwzględnione. Do ko-misyi zostali wybrani: pp. Hendrich, Kusche, Lewicki, Sholman i Słotwiński. Po wyborze komisy i toczyła się jeszcze ożywiona debata, celem dania wskazówek, w jakim kierunku ma się odby⁷-wać praca nad reformą.

Dr. S. Bartoszewicz, sekretarz Towarzystwa naftowego miał w zeszłą środę bardzo ładnie opracowany wykład w Towarzystwie politechnicznem na temat „50-lecie przemysłu naftowego w Głalicyi i jego sta,n obecny“.

W roku bieżącym upływa 50 Jat od chwili gdy ś. p. Ignacy Łukaszewicz rozpoczął swoje pierwsze udałe próby destylacyi ropy i oświetlenia naftowego. Dr. Bartoszewicz pragnął tym wykładem przypomnąó pamiętną i ważną w dziejach naszego przemysłu naftowego chwilę i zwrócić uwagę na to, że powinniśmy w roku bieżącym święcić 50-letni jego jubileusz. Należy przeto zawczasu porobić przygotowania ażeby chociaż w jesieni urządzić we Lwowie skromny ale godny tej pamiętnej historycznej chwili obchód.

Laboratorium dla badań ro y borysławskiej przy jej magazynowaniu i ekspedyowaniu zostało urządzone przez gał. Towarzystwo magazynowe dla produktów naftowych. Kierownictwo tegoż powierzono p. i nż. W ie leży ńs k i emu , który przez parę lat pracował w krajowej staeyi doświadczalnej dla przemysłu naftowego. .

Rurociąg naftowy taku-Woltschy Worota (Wilcze Wrota), to jest końcowa część rurociągu Ba-tum-Baku został otwarty dnia 1-go czerwca. Próbne napełnienie ropą nastąpi w pierwszych dniach maja, Wskutek oddania tego rurociągu do publicznego użytku nastąpi ulga dla kolei transkaukaz-kiej. która odtąd głównie będzie służyła do przewożenia mazutu, dzięki czemu tenże.bidzie mógł rozpowszechniać się dalej jako materyał opałowy. Projektują opalać mazutem nietyłko flotę czarnomorską, lecz także bałtycką i parowce zamorskie, a w tym celu trzeba będzie urządzić składy mazi opałowej w najważniejszych portach wschodniej Azy i.

wania i przetwarzania ropy, i dlatego — według odpowiedzi ministre — nie można było odpowiedzieć na pismo komitetu centralnego. Oświadczenie to ministra jest dosyć niejasne, jak niejasnem jest całe zachowanie się rządu w tej sprawie, toteż nie brak krytycznych uwag. Wobec takiego ■ stanu rzeczy wyłoniły się dwa projekty, jeden by odbyć kongres w Bukareszcie bez udziału rządu, drugi by oznaczyć inne miejsce dla niego. Tak n. p. Dvorkovitz proponuje przełożyć kongres naftowy na przyszły rok do St. Louis (Stany Zjednoczone), na czas mającej się tam odbyć wystawy światowej. Rząd rumuński powinien oświadczyć się co do kongresu całkiem otwarcie i albo zaniechać tej myśli, albo wyznaazyć dlań termin i robić przygotowania na seryo.

Koks!

•P*

fi

Zakład gazowy miejski we Lwowie dostarcza

fi

fi

fi

mi

"fi

Sfofis

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Cena obecna — aż do odwołania

fi.

fi

aj

aa

cc

fi

podstawy do badań terenów naft.

przez już. Klaudjmsza Angermaua.

Cena 6 koron.

Do nabycia w księgarniach lwowskich.

fi

za

U. 310 —

10.000 kg. loco Lwów dworzec.

fi

Koks!

1—10

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

¹

Patrz artykuł str. 46.

²

Interpelacyę taką wniósł już p. poseł Jabłoński w parlamencie, rząd dotąd nie dał jeszcze żadnej odpowiedzi na nią. P. R.

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką

znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzriy I. 17. (Dom ąaftowy) I. piętro.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE,

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz, Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.