NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, —- Tuż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 3.

Wiercenie szybów zapomocą zamrażania. — Z technologii przemysłu naftowego, — Rzut, oka na stan przemysłu naftowego w ubiegłym roku. (Dokończenie.) — Koniec kartelu rurowego. Środek do gaszenia pożarów nafty. — Opalanie parowozów ropą. Wykład prof. Romana Gostkowskiego w Tow. po-litechnicznem d. 11. marca. — Krakowskie Tow. ubezpieczeń i kopalnie nafty. — Korespondencye. —

Nowa organizacya. — Kronika.

Kwestya uwiercania szybów w terenach wodonośnych oddawna już była przedmiotem studyów i badań, których rezultatem są trzy główne systemy: zapomocą pomp rzutnych (pompe d’ayalaresse), system inżyniera belgijskiego Chaudron i zamrażanie. Ostatni jest wynalazkiem Szweda, inż. Poetsch’a, i nabył w ostatnich czasach pierwszorzędnego znaczenia, gdyż umożliwił wykonanie takich wierceń, których wynik przy użyciu dotychczasowych sposobów byłby co najmniej wątpliwy.

Wiercenie szybów zapomocą zamrażania.

Gdy w Campine (Belgia) odkryto pokłady węgla, leżące pod grubemi warstwami wodonośnemi, przyszli eksploatatorowie bez wahania zdecydowali się zastosować zamrażanie, tern więcej, że system ten krótko przedtem dał znakomite usługi przy wierceniach w pobliskiem Harchies, gdzie grubość pokładów wodonośnych wynosiła 240 m.

Obecny artykuł da ogólne zarysy ca -łokształtu instalaeyj, potrzebnych przy wierceniach sposobem zamrażania, tudzież konieczne ostrożności przy operacyach.

Miejsce założenia szybu oznaczają różne okoliczności technicznej i geologicznej na-

tury, dymensyę otworu warunki eksploatacyi, nie mówiąc już o potrzebnej przestrzeni dla ewentualnej instalacyi rur ekshaustorowych i pomocniczych manipulacyj.

Wiercenie systemem Poetsch’a polega w przekształcaniu wodonośnego terenu, przez który szyb ma przechodzić, zapomocą zamrożenia go na teren twardy i nieprzepuszczalny, który następnie można obrabiać jak każdą warstwę twardą. Ziemia, którą przechodzić ma przyszły szyb, do pewnej odległości musi otrzymać temperaturę poniżej 0° i podczas całego przeciągu wiercenia ani nawet częściowo nie roztajać. W tym celu wykonywamy naokoło projektowanego szybu szereg wierceń przez całą grubość pokładów wodonośnych, które mają być przebite. Przypuściwszy, że szerokość szybu ma wynosić 5 metrów, wtedy wiercenia drugorzędne znajdują się na linii kołowej w 6⁻50 m. odległości, tak, by pozostało potrzebne miejsce dla różnych przyrządów. W otwory wiertnicze przychodzą dwa szeregi rur ośrodkowych, dolne końce zewnętrznych rur są zamknięte, wewnętrzne są na obu końcach otwarte. Zewnętrzny i wewnętrzny szereg rur łączymy pomiędzy sobą zbiorową koroną. Płyu, mający spowodować obniżenie temperatury, wci-

ska się przez wspólną koronę do wewnętrz- kiedy rury. W rezultacie jest to jedna z naj-nych rur, stąd wchodzi do rur zewnętrznych delikatniejszych prac i wymaga doświadczo-i wraca na górę pod działaniem potężnych pomp. Wywołujemy tak ustawiczną cyrku-lacyę zimnego płynu o temp. 15—20° niżej zera, który przepływając między rurami stopniowo oziębia sąsiednie warstwy ziemi, aż wkońcu doprowadza ją do zamarznięcia wraz z podziemnemi żyłami wodnemi i tak całość pokładów przedstawia się jako jedna masa zamarzła, a więc stwardniała.

nego kierownika.

Gdy zamrożenie terenu jest uskutecznione, przystępuje się do robienia właściwego szachtu, czy to zapomocą prochu strzelniczego czy dynamitu. Ściany szybu zabezpieczamy w miarę pogłębiania cembrowa-niem metalicznem lub murowanem, by nie ustąpiły pod silnym często naciskiem odta-jałego terenu.

W końcu wyciągamy rury wewnętrzne z otworów wiertniczych, zaś pozostałe w ziemi rury zewnętrzne betonujemy dla przeszkodzenia o ila możności wewnętrznym przesunięciom terenu.

Z technologii przemysłu naftowego.

Pod tym tytułem omówimy kilka projektów i opatentowanych wynalazków, mających za cel ulepszenie techniki fabrykacyi olejów mineralnych lub rozszerzenie zastosowań produktów naftowych. Pomijamy przytem wiele t. zw. wynalazków, które już z góry uznać można za bezwartościowe, n. p. wszelkie projekty patentowane lub nie, dotyczące fabrykacyi brykietów naftowych, gdyż pierwszy rzut oka na opis uczy, że wszystkie te nowości, znajdujące się obficie w prawie wszystkich czasopismach, nie są ani oryginalne ani odpowiedne, albo też ani jedno .ani drugie. Tosamo odnosi się do pokrewnego problemu zestalania nafty i wielu innych tak zwanych wynalazków.

F. K. Thiele, I. Porkes i J. F. Finke z Nowego Orleanu (Ameryka) opatentowali nowy sposób rafinowania ropy i destylatów przy użyciu kwasu azotowego (p. p. n. nr. 133.420). Chemik Thiele jest osiadłym w Nowym Orleanie Niemcem i dał się już poznać swojemi pracami o ropie z Teksasu, dlatego mimo że na pierwszy rzut oka zadziwia użycie kwasu azotowego do rafinowania olejów mineralnych, metoda ta zasługuje na uwagę, zważywszy, iż przeznaczoną jest właśnie dla obfitej w siarkę ropy teksańskiej. Działanie kwasu azotowego na ropę i destylaty jest różnorakie. Przede-

Płyn ziębiący jest to roztwór chlorku wapniowego, którego punkt zamarzania leży wiele niżej od żądanego stopnia zimna. Źródło zimna otrzymujemy przez wytwarzanie płynnego amoniaku i przeprowadzanie go na-powrót w stan lotny; ostatni proces odbywa się w roztworze chlorku wapniowego i absorbuje dużo jego ciepła. W kompresorze podajemy gaz amoniakalny ciśnieniu 7 do 10 atmosfer, stąd dostaje się do zwojów chłodnika i pod podwój nem działaniem ciśnienia i oziębienia zamienia się na płynny amoniak, który gromadzi się w osobnym zbiorniku. Ze zbiornika tego wypuszczamy płynny amoniak do drugiego szeregu zwojów rurowych zanurzonych tym razem w roztworze chlorku wapniowego, gdzie amoniak wraca w stan lotny i oziębia mocno otaczający płyn. Gaz amoniakalny ponownie wraca do kompresora i ten sam proces powtarza się kolejno. Zaś oziębiony płyn przepływa rury w otworach wiertniczych, a ogrzawszy się przytem wraca na-powrót do chłodnicy i t. d.

Zamrażanie masy terenu trwa naturalnie dosyć długo, n. p. w Harchies, gdzie grubość warstwy wodonośnej wynosiła 240 m, upłynęły na tej operacyi trzy miesiące.

Zresztą z ogólnikowego opisu mogłoby się wydawać, że postępowanie przy zamrażaniu jest dość [mostem. A jednak tak nie jest. Ponieważ, jak łatwo zrozumieć, leży w tern interes, aby wiercenia były założone w możliwej bliskości projektowanego szybu, należy wytężyć uwagę, aby wiercono ściśle prostopadle, by nie skrzyżować się z kierunkiem przyszłego szybu, szczególnie w terenach twardych pochyłych, które najłatwiej mogą zwichnąć kierunek świdra. Z drugiej strony przy niskiej temperaturze pękają nie-

wszystkiem tworzy się znaczna ilość kwasu tegoż. Przy tak nieznacznej ilości powietrza siarkowego, po części wskutek utlenienia za- szkodliwy wpływ jego na proces czyszczenia wartego w oleju siarkowodoru, po części oder- (utlenienie składników oleju, rozcieńczenie wania i utlenienia jednego atomu siarki z jej kwasu siarkowego wilgocią powietrza) daleko połączeń organicznych. Drugi wpływ kwasu azo- jest mniejszym, niż dawniej. Ponadto można towego na oleje jest ten, że tworzą się nitryle j przy tej metodzie zredukować do minimum i kwasy nitrolowe, które wykazać się dają przez uchodzenie lotnych części i uniknąć strat zwykłe reakcye. Trzeciem i czwartem działa- przez parowanie, myjąc wyciągnięte i lotnymi składnikami przesiąknięte powietrze w skruberack olejami, które te ciała absorbują. Metoda ta nadaje się szczególnie do rafinowania benzyny, gazoliny i esencyj i jako taka zasługuje na pełne uwzględnienie.

niem kwasu azotowego jest wydzielanie asfaltu (usiarczone wysoko molekularne terpenowe węglowodory) i wyższych aromatyczny cli węglowodorów, które osiadają w formie gę-stopłynnej masy. By przygotować taki olej do destylacyi musi się usunąć te wytworzone produkta reakcyi, względnie zredukować je, gdyż inaczej wytworzyłby s:ę kwas azotawy, który wpływa szkodliwie na destylaty.

W tym celu według powyższego wynalazku mieszamy ropę, traktowaną kwasem, z ługiem sodowym 0*3 do 0‘5 procentowym (35—38° B), utrząsamy mocno i dodajemy sproszkowanego metalicznego cynku, glinu, żelaza, cyny lui) magnu. W krótkim czasie reakcya jest ukończoną, co poznajemy po zapachu amoniaku, pochodzącego z przemiany nitrilów i kwasów nitrilowych na amidy, zaś kwas siarkowy neutralizuje się. Równocześnie usuwa się ciała, wytworzone przez polimery-zacyc węglowodorów. Wszystko zostawiamy na pewien czas i oddzielamy potem oczyszczony olej, posiadający już czysty zapach właściwy, od smołowych osadów. Przez następną frakcyonowaną destylacyę w retorcie otrzymujemy rozmaite produkta handlowe.

W zakres przemysłu rafineryjnego wchodzi także rosyjski patent nr. 6.343 Chochło-wa. Wynalazca zamierza obejść szkodliwy wpływ nadmiaru powietrza na łania kwasu siarkowego na sposób, że wyciąga potrzebne do mieszania powietrze i zużywa je w procesie kołowym. W tym celu agitator musi być zaopatrzony w hermetycznie zamykającą pokrywę, od której pompa odbiera zużyte powietrze i przeciska je ustawicznie przez ciecz mieszaną. W ten sposób potrzebna do agitacyi ilość powietrza ogranicza się do 15 — 25 stóp ku-bicznych zamiast 15 — 30.000, a na jednostkę destylatu przypada zamiast jak zwykle 15 do 20-krotnego powietrza tylko 7250 — Vôco część

Nowy i zupełnie oryginalny sposób re-generacyi kwasu siarkowego z odpadków kwasowych obmyślili Z. Friedland i E. Lju-bobarskij (pat. ros. nr. 6.631), polegający na użyciu elektryczności. Odpadki mieszają oni na zimno z taką samą ilością wody i odstawiają przez 24 godzin, po ich upływie na powierzchni ciemnego kwasu gromadzi się gęstawa warstwa smołowa, od której kwas spuszczamy. Ciemny kwas, posiadający około 50° B, odłączamy dalej w klarownicach od dalszych cząsteczek smołowych i filtrujemy wreszcie przez filtr z piaskiem, następnie poddajemy go elektrolizie (1*5 —1*8 amp. na 1 dm² i 4 wolty napięcia) we wielkich drewnianych, płytami z ołowiu wyłożonych kadziach, używając elektrod ołowianych. Podczas elektrolizy gromadzą się substancye organiczne i zwęglone na katodzie, a kwas siarkowy rozkłada się na S, H₂, O3 i O, przy-czem ozon (O3) jako energiczny środek utlenia w momencie powstawania cząsteczki węgla, zanieczyszczające kwas, na kwas węglowy. Elektroliza zatem wydziela substancye wę-przebieg dzia- glowe i utlenia je, tak iż po pewnym czasie destylaty w ten    otrzymujemy zupełnie czysty kwas siarkowy.

Temsamem zajmywał się także między innymi p. Walter. Próbował on użyć ziemi okrzemkowej (Infusorienerde) do oczyszczania kwasu ponaftowego od przymieszek smołowych i barwikowych. Ziemię wysuszoną i kal-cynowaną napowrót można uzyskać, a oczyszczony kwas skoncentrować przez odparowanie.

Tensam badacz obmyślił w najnowszym czasie nowy sposób, polegający na rozkładzie kwasu ponaftowego i wyciąganiu siarki

na-

w stanie elementarnym. Przez powolne ogrzanie kwasu ponaftowego z koksem w ilości jednej trzeciej jej wagi powstaje mieszanina kwasu siarkowego, węglowego i pary wodnej. Gdy większa część wody odparowała, przeprowadzamy mieszaninę gazów przez skruber (płuczkę) z ciężkimi olejami parafinowemi, które absorbują wszystkie składniki olejne, następnie puszczamy gazy przez rurę glinianą lub porcelanową, zawierającą wielkie kawałki koksu i ogrzewaną wzdłuż całej długości. Kwas siarkawy w zetknięciu z rozżarzonym koksem zamienia sie na siarkę i kwas we-

c    c    c

głowy. Temperatura w rurze musi być taka, by odpowiadała tylko równaniu

SO2 + C = CO2 + S.

Jeśli temperatura jest niższą, wtedy pewna część kwasu siarkawego zostaje nierozłożoną, gdy za wysoka, natenczas część uwolnionej siarki łączy się z rozżarzonym koksem w dwusiarczek węgla. Rura porcelanowa wychodzi w chłodnik, w którym pary siarki konden-zują się, zaś kwas węglowy idzie dalej. Siarka uzyskana tą metodą jest zupełnie bez zapachu i do wszystkich celów przemysłowych możliwa. Najlepsze rezultaty wynikają przy temperaturze 120—165° C.

Bezbarwny i pozbawiony zapachu węglan sodowy można uzyskać z ługu ponaftowego bez kalcynowania przez zastosowanie kwasu węglowego. Rozcieńczony wodą ług ponafto-wy poddajemy działaniu kwasu węglowego. Uzyskany z poprzedniego procesu kwas węglowy może więc w bardzo ekonomiczny sposób być zużytkowanym. Rozkład wszystkich będących w połączeniu z sodem ciał szeregu fenolów jest konieczny (postępowanie to obliczone jest w pierwszej linii dla terowych olejów węgla brunatnego, które dają ług bardzo obfitujący w kreozot. Przyp. Red.) Potem rozdzielamy brunatny roztwór węglanu sodowego od kreozotu, pływającego na powierzchni, filtrujemy i pozwalamy krystalizować, by zaś kryształy nie były za duże, mieszamy starannie. Tak uzyskany surowy produkt, ogrzany do 35° C w płytkiej panwi lub w beczce topi się we własnej wodzie krystalicznej. Przez sziybkie odparowanie wydziela się proszek białej soli o wzorze

Na? C0₃ + H₂ O

który po wyschnięciu przemywamy niezbyt zimną wodą i ostatecznie wysuszamy.

Dwa patenty Daeschnera odnoszą się do czyszczenia mazi naftowych. Według pierwszego (p. p. d. nr. 121.690) pozostałości naftowe oczyszcza się w celu fabrykacyi smarów przez działanie alkoholowym ługiem sodowym. Na 3—4 części mazi daje się 1 część takiego ługu (3 objętości 70 procentowego alkoholu i 1 objętość ługu sodowego o 38° B), miesza i ogrzewa w temperaturze 70° C tak długo aż alkoholowy ług sodowy osadzi się w zupełności, tworząc ciemną, lepką ciecz, którą spuszczamy, Następnie ogrzewamy do 100° i przepuszczamy przegrzaną parę wodną lub ogrzane powietrze celem-dokładnego spędzenia alkoholu. Zużyty ług sodowy da się napowrót uzyskać przez destylacyę, gdyż po odpędzeniu spirytusu wydziela się ciągła warstwa smołowa, od której gęsty wodnisty ług można uwolnić i ponownie zużytkować. Drugi patent Daeschnera (nr. 124.980) zajmuje się wydzielaniem smołowych wzgl. asfaltowych części mazi, gęstych olejów mineralnych i t. d.; polega na gruntownem prze-mięszaniu ciemnego produktu wysoko wrą-cym niedogonem (fuzlem). Ponieważ w alkoholu amylowym (fuzlu) węglowodory olejów mineralnych przeważnie się rozpuszczają, tomiast smołowe i asfaltowe substancye nie, więc te ostatnie osiadają na ścianach naczynia w formie skorupy. Po należytem przemieszaniu ogrzewamy mieszaninę do 50° C, pozwalamy osiąść przez dłuższy czas w kotle destylacyjnym, odłączamy od osadu asfaltowego i odpędzamy alkohol amylowy parą na 200° C przegrzaną.

Tu należy zauważyć, że sukces powyższej metody będzie tylko częściowy, gdyż lepsza separacya asfaltenów ropnych, choć także nie zupełna, ma miejsce w zimnie, w tych warunkach zaś dobra separacya bodaj da się osiągnąć, pominąwszy już, że razem z asfal-tenami wydziela się i parafina, o ile w grę wchodzą oleje parafinowe. Naszem zdaniem odpowiedniejszą celowi byłaby kombinacya. obu metod, to znaczy zastosowanie sodowego ługu amylal kohol owego. Dotyczące doświad-

czenia zostaną w tutejszej stacyi doświadczalnej wykonane.

zadawala rosyjski olej maszynowy o 200° C zapalności, jak również uzyskany z materyału surowego wydatek wynoszący według danych firmy Nobel z mazi (mazut) o ciężarze gatunkowym 0-9218:

0-8721 9°/o

oleju solarowego

„ wrzecionowego 0’8971    7 „

Zajmująca polemika rozegrała się nad kwestyą fabrykacyi smarów z rosyjskiego surowca na szpaltach czasopism „Nieftiannoje Dieło“ i „Chemische Revue über die Fett-

und Harz Industrie“ pomiędzy pp. J. Berg, Aisinmann, Elin, i Huth. Polemika ta niestety zeszła na tory osobiste i zwróciła ostrze przeciw jej iuicyatorowi p. H. Bergowi, co zapewne nie wyszło na dobre wyświetleniu kwestyi spornej, lecz mimoto dostarczyła dużo rzeczowego materyału. Ze stanowiska publicystyki p. Berg zasługuje na uznanie, że poruszył fabrykacyę smarów, gdyż właśnie te gałąź przemysłu otaczają dotychczas tajemniczością, i literatura nie posiada i

0-9075 28 „

0-9144    1 „

lO o

i—¹

„ maszynowego „ cylindrowego „ gudronu ,, strat

no-

! wniosku, że dla oleju wrzecionowego (c. g. 0-8971) potrzeba zacząć frakcyą 0-895 a skończyć na 0-904 -0 905, tosamo dla maszynowego (0-9075) od 0-905 do 0 916—0-917, dlatego na olej cylindrowy (wzięty prawdopodobnie jako destylat, w takim razie cyfry tabeli tyczą się olejów w stanie rafinowanym) zostaje tylko od 0 917 do maksymalnej granicy 0*920. Twierdzenie p. Aisinmanna, że można wyrabiać oleje cylindrowe o ciężarze gatunkowym 0'930, zarzuca p. Berg nie-I słusznie, gdyż własności produktów oprócz sposobu fabrykacyi zawisły także od chemicznej natury materyału surowego i znamy mazie, niekoniecznie typowe rosyjskie, z których można otrzymywać destylaty nawet o ciężarze gatunkowym 0⁻935. Wprawdzie nie wystarcza w tym celu sama para przegrzana, potrzeba wziąć do pomocy wakuum, i zadziwia wprost okoliczność, że we wszystkich powyższych rozprawach nie ma wzmianki o zastosowaniu wakuum, prócz w rozprawie Aisinmanna, boć już Rossmässler mówi, że za pomocą takowego można otrzymać zamiast 30 nawet 40% destylatu olejów maszynowych, a ostatnie frakcye mają ciężar gatunkowy 0-925.

P. Aisinmann zato zauważa słusznie, że ciągła destylacya mazi w wakuum ozna-

Winę tego przypisuje p. Berg metodzie destylacyi przegrzaną parą, gdyż już przy ciężarze gatunkowym 0-918—0'919 destylatów- następuje rozkład, uniemożliwiający dalsze wyzyskanie wyższych i smarnych skład-w tym względzie żadnych praktycznych wska- j ników. Wynika to także z ciężaru gatunko-zówek prócz w małem dziełku F. A. Ross- ; wego oleju cylindrowego, podanego na 0-9144, mässlera jeszcze z r. 1893 p. t. Fabrykacya ; gdyż porównanie gatunkowych ciężarów nafty i smarów“. Dlatego zajmiemy się nieco ; blowskich olejów smarowych prowadzi do obszerniej poruszoną kwestyą.

P. Berg na 1-szym kongresie naftowym w- Paryżu w- czasie wystawy powszechnej przedłożył referat o fabrykacyi olejów smarowych w drodze koncentracyi odpadków naftowych. Postawił tam twierdzenie, że dla smarów o wysokim stopniu lepkości i zapalności lepszą jest metoda koncentracyi i następnego czyszczenia mazi niż destylacya.

Elaborat ten po opublikowaniu spotkał się z ostrą, a naszem zdaniem bynajmniej usprawiedliwioną odprawą, autorem której był 8.

A i s i n m a n n, dyrektor techniczny „Steaua Romana“. P. Berg pośpieszył w odpowiedzi z dłuższym artykułem, w którym ujął rzecz więcej z technicznej strony. Ostatnie wywody znów ostro potępił dyrektor fabryki sma* rów firmy S. M. Schi baj eff, p. Elin. P. Berg mianowicie skrytykował obecny sposób wyrabiania olejów smarowych w Baku, dowodząc, że dzięki metodzie destylacyjnej lwia część najlepszych składników mazutu zostaje niewyzyskaną jako gudron, wskutek czego z rosyjskiej ropy otrzymujemy za mało i jakością niedopisujące dzisiejszym wymaganiom ilości olejów smarowych. Obecnie, gdy wymagane są smary wysoko zapalne (nad 360° C) dla rozpowszechniających się wciąż machin z parą przegrzaną i silnie naprężoną, już nie-

cza najważniejszy postęp w fabrykacyi olejów smarowych, ponieważ skutkiem utrzymania jednakowego poziomu w kotłach destylacyjnych wykluczony jest dalszy rozkład, a tem-samem dana możliwość większego wyzyskania najcięższych frakcyj destylatu olejów smarowych.

P. Berg omawia dalej rafinowanie pozostałości otrzymanych metodą koncentracyi. Zwraca się przeciw twierdzeniu dra Aisiu-manna, jakoby rafinowanie było tem łatwiejsze, im mniej oleje są lepkie, gdyż jego zdaniem dobre destylaty olejów smarowych dają się zawsze łatwo rafinować, zaś złe t.j. przegrzane wzgl. rozłożone destylaty źle się czyszczą. Twierdzi także, iż rafinowanie ropy i destylatu oleju wrzecionowego jest trudnem, ponieważ ług robi emulzyę w zakwaszonych produktach, natomiast czyszczenie olejów maszynowych i mazi łatwem, dając następujące wskazówki :

Oleju    solarowego

Strat

ciężar gat. 0*875^-877 „    0*897

„    0*908-910

„    0*916-917

„    0*930—936

30 —35%

5- 7 „ 27—30

1 Va—2 „

Przedewszystkiem przy traktowaniu kwasem skoncentrowanych pozostałości (mazi) o wysokim stopniu lepkości nie należy stosować prądu powietrza. Wysoka stosunkowo temperatura 50—60° C wymaga powolnego, miarowego ruchu oleju, by wydzielona z niego smoła kwaśna się nie rozkładała, względnie by skutkiem energicznego wzburzenia oleju prądem powietrznym smoła ta nie rozdrabniała się i nie rozchodziła w oleju.

Dlatego podczas skrapiania oleju kwasem należy mieszać powoli i ostrożnie żelaznym drążkiem, a po pewnym czasie odczuwa się jak smoła osiada stopniowo na dnie agitatora. Gdy smoła osiągnie taki punkt sztywności, że uniemożliwia mieszanie, zaleca się odebrać ją szybko ze spodu, by nie stwardniała zbytnio pod ciśnieniem oleju.

Olej odstawiamy na kilka godzin, im dłużej tem lepiej, i pompujemy lub spuszczamy do t. zw, agitatora sodowego, dla którego nadaje się najlepiej stojący kocioł destylacyjny, ponieważ w pewnych okolicznościach, niżej objaśnionych, może zajść konieczność podwyższenia temperatury do 170—180° C. To podniesienie temperatury zapomocą pary jest kosztowne i wymaga szczególnej konstrukcyi kotła parowego. Kocioł destylacyjny zrobi tosamo łatwiej, szybciej i taniej.

Zaleca się dalej włączyć filtr pomiędzy agitator kwasowy i sodowy, wzgl. kocioł destylacyjny. Filtr podobny to poprostu żelazna skrzynia większych lub mniejszych rozmiarów, wypełniona wymytym i suszonym żwirem.

Oleje przeciekając przez taki filtr pozostawiają resztki smoły. Żwir od czasu do czasu należy wymyć benzyną i wysuszać.

Olej w agitatorze sodowym wzgl. kotle destylacyjnym można traktować ługiem sodowym w różny sposób. Podług jednego myjemy olej dokładnie ługiem sodowym 2 — 3° Bć, dopóki masa nie reaguje na papier, maczany w roztworze fenol-phtalein.

Nie wyczekuje się jednakże, jak zwykle, dobrowolnego osadzenia na spodzie soli powstających w oleju, lecz roznieca ogień pod kotłem, i gdy olej osiągnie temperaturę około 100° C puszcza przezeń silny prąd powietrza. Zawarte w oleju sole kwasów naftowych (mydła naftowe) zamieniają się na pianę, jak każde inne mydło, piana zaś musi wypłynąć na wierzch. Wskutek temperatury paruje woda, piana na powierzchni co raz więcej się gromadzi i po 1 — 2 godzinach osiąga takie rozmiary, że nie daje się rozpędzić prądem powietrza. Wtedy robimy próbę z kroplą oleju, pozwalając jej spłynąć powoli po płycie szklannej. Jeżeli olej jest przeźroczysty i jasny, odstawiamy kompresor powietrzny i wypuszczamy olej do innego naczynia, zanim piana rozejdzie się uapowrót. Można także zebrać szumowiny i skropić

(Dok. nast.)

ulej ciepłą wodą. O ile można odbiera się następnie ze spodu wodę i wygotowuje powoli resztę.

P. Berg metodę tę zastosowy wał w Baku w trudnych wypadkach zawsze skutecznie. Taksamo postępował w r. 1895 w Pantin-Paris u firmy Deutsch de la Meurthe nawet przy fabrykacyi olejów wrzecionowych i był w stanie podołać szybko stawianym wymaganiom.

Można też urządzić się następująco: Myjemy olej bardzo lekkim ługiem sodowym (V4—72° Bć) i filtrujemy przez gruboziarnistą sól kamienną. Działanie ostatuiej na mydła jest znane, pomijamy więc bliższe uzasadnienie.

W końcu jest jeszcze jeden sposób, przy którym odpada cała manipulacya ługiem sodowym. Mianowucie poddajemy olej działaniu nordhauseńskiego kwasu siarkowego. Kocioł destylacyjny podgrzewamy i równocześnie puszczamy przez masę silny prąd powietrza, aż do temperatury 170—180° C, gdy przy zdjętej pokrywie nie czuć zapachu kwasu i kropla nie pozostawia na szkle ciemnych plam. Wtedy olej o zapachu „słodkim“ (?) filtrujemy przez żwir. Przy tej metodzie zaopatrzamy agitator ruią odwodową, prowadzącą do komina lub t. p.

Rzut oka na stan przemysłu naftowego w ubiegłym roku,

(Dokończenie.)

Pomimo korzystnego stanu produkcyi, rosyjski przemysł naftowy nie przebył jeszcze ciężkiej kryzys. Cena ropy i wszystkich jej produktów podniosła się bardzo mało ponad poziom cen z roku 1901, a także na przyszłość widoki nie są świetne, ponieważ ani konsumcya w granicach samego państwa nie rośnie odpowiednio do produkcyi, ani eksport nie wzmaga się, a nawet zmniejsza, jak u. p. na dalekim wschodzie; właściwe postępy nafta rosyjska robi tylko w Anglii, dzięki swej wysokiej temperaturze zapalności. Przyczyną tego jest brak wszelkiej organizacyi, w przeciwieństwie do Amerykanów, którzy wzorowo umieli zorganizować swój* handel i eksport. Pomimo bez porównania mniej korzystnych warunków produkcyi ropy zagarnął amerykański trust cały światowy handel naftą i nie pozwala innym, bogatszym nawet centrom produkcyjnym, przyjść do znaczenia. Tylko dzięki świadomej i energicznej działalności amerykańskiej Rosya, Galicya i Rumunia zostały niedopuszczone do sąsiednich, naturalnych rynków zbytu w Europie, co jest przyczyną, iż zwiększona pro-dukcya przybrała tu i tam charakter nad-produkcyi. W Rosyi skutkiem tego przemysł naftowy juz od lat zaniechał swego celu właściwego, dostarczania nafty, i zwrócił się głównie do fabrykacyi paliwa (mazut). Każdy rok przynosi coraz mniejszy procent nafty z rosyjskiego surowca, a początkowy wydatek nafty 32—33% spadł obecnie prawie do połowy.. Cała reszta, pominąwszy nieznaczną ilość na smary, służy jako paliwo, pod którym znakiem więc rosyjski przemysł właściwie pracuje. Tego w najwyższym stopniu nieekonomicznego charakteru musiał rosyjski przemysł naftowy nabrać z powodu małego odbytu nafty ; opłacało się to w czasach nagłego rozwoju przemysłu, głównie w południowej Rosyi, lecz gdy w całym przemyśle nastał zastój, musiał się odbić także na produkcyi. naftowej jako dostawcy mate-ryału opałowego. Sanacya rosyjskiego przemysłu naftowego może nastąpić albo wskutek ożywienia iunych gałęzi przemysłu, n. p. przez odnowienie traktatów handlowych z państwem niemieckiem, albo w drodze eksportu, dla którego otwierają się lepsze widoki wobec zmniejszenia wydajności dawnych pól naftowych Ameryki północnej.

Ostatnie zjawisko ma także największą doniosłość dla innych europejskich centr naftowych, gdyż z podobnych przyczyn co w Rosyi wybuchło ciężkie przesilenie w ubiegłym roku także w Rumunii i Galicyi. Wzrost produkcyi ropy, szczególnie w naszym kraju, spotkał się z brakiem zbytu i brakiem urządzeń do jej przechowania. Ten sam grzech, brak organizacyi, któraby magazynowała zwyżkę produkcyi lub otwarła jej większe pola zbytu, zawinił obniżenie cen ropy do takich granic, przy których racyonalne

Nie możemy pominąć ważnej nadzwyczaj sprawy powstania azyatyekiego trustu naftowego, będącego dziełem Towarzystwa Shell Line and Trade Company ze sprytnym Lord Mayorem londyńskim, Markusem Samuelem na czele. Towarzystwo eksploatowało j są zaceniane i oferowane, swoje kopalnie ropy na wyspie Borneo, gdzie także stanęła wielka rafinerya. Ponieważ ten j żenie ceny interes nie bardzo się powiódł, zaś kompania I cen których w dniu 17. listopada 1898 przy-musiała zatrudniać swoją wielką fłotylę pa- znano opust 43 prc., zaś dzisiejszy opust

wynosi 75 prc, a więc 32 prc. bruto, czyli 56 prc, neto więcej. Jeżeli natomiast na podstawie powyższych cen porównamy wartość morzach azjatyckich. Na- faktury neto pomiędzy rurami wiertniczymi

i gazowymi, i dla tych dwu gatunków rur wynika ogromna różnica cen, tern trudniejsza do wyjaśnienia, ponieważ ze względu na ilość sztuk koszta wyrobu każdych dziesięciu ton rur gazowych są bez porównania wyższe, niż dziesięciu ton rur wiertniczych, jak wynika z następującej kalkulacyi :

Jeden wagon 10.000 kg czyli 600 metrów rur wiertniczych 159/150 mm sztuk po kor. 10*45 z 25 prc. rabatu) przedstawia dzisiaj wartość 4.700 koron neto, na-

i zyskowne kopalnictwo stało się niemoźliwem i w rezultacie to, co miało być dobrodziejstwem, stało się klęską. Ubiegły rok zaznaczył się więc zgubnie w przemyśle naftowym rumuńskim i galicyjskim, przy yiódł do ruiny wiele przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i nie-zasobnych w kapitał. Nie brakło usiłowań, by zaradzić złemu, lecz środki zamierzone są przeważnie tego rodzaju, że ich skutki dopiero później pokazać się mogą, jeżeli w ogóle do ich zrealizowania przyjdzie, zaś narazie cały ciężar położenia nie został odwrócony, musiał więc nastąpić rozstrój i wstrzymanie rozwoju produkcyi. W drugiem półroczu ruch wiertniczy osłabł, i liczne, nawet większe przedsiębiorstwa zastanowiły pracę całkiem lub po części, gdyż przy panujących cenach przynosiła ona straty. Nie zadziwi też nikogo, gdy w bieżącym roku w tych warunkach produkcya nie okaże dotychczasowej tendencyi postępowej. Nastąpi w ten sposób naturalne uzdrowienie rynku naftowego, a przez ten czas dojrzeją może także środki, konieczne do dalszego rozwoju naszej produkcyi ropy.

rostatków, nabyła więc produkcyę wszystkich holenderskich przedsiębiorstw naftowych na archipelagu Sunda i ujęła w swe ręce cały handel naftą na stepnie Sir Marcus Samuel rozszerzył swoją działalność na benzynę indyjską i olej opałowy z Texas, lecz oba te interesa nie zadawalały w zupełności organizatorów, tak iż wrreszcie nadano przedsiębiorstwu jeszcze szerszą podstawę, tworząc duży azyatycki trust naftowy, celem którego jest przewożenie indyjskich produktów naftowych do Europy. Pomiędzy ostatniemi znajduje się także benzyna i parafina, które na europejskich rynkach, zwłaszcza niemieckich, łatwrn mogą się spotkać z naszym produktem, z tego względu więc azyatycki trust przedstawia dla nas niebezpieczeństwo konkurenta.

R. Zułoziecki.

Koniec kartelu rurowego.

Kartel rurowy, który miał obowiązywać do 31. marca, został nadspodziewanie rozwiązany już dnia 5. lutego. Następstwem tej uchwały jest nagły spadek cen wszystkich gatunków rur, a to nie stopniowo o 2 lub 3 procent, jak bywało dawniej w podobnych wypadkach, lecz nagle o 25 pro. i nadto. Ten kolosalny spadek cen artykułu, podległego w ogólności tylko nieznacznym wahaniom, wydaje się tak niezwykłym, że mimowoli nasuwa się porównanie z cenami poprzednich lat, a ten rzut oka wstecz dostarcza zajmujących odkryć-

I tak w dniu 6. kwietnia 1900 rury wiertnicze sześciocalowe (159/150 mm) kosztowały 13*05 kor. za metr, gdy dzisiaj tesame rury oferują po 10*45 kor. z 25 prc. opustu, to jest za 7*84 koron. Różnica cen pomiędzy latami 1900 a 1903 wynosi zatem przy tej dymensyi rur 5'21 koron na metrze, czyli okrągło 40 procent. Rozumie się, że wszelkie inne dymenzye w tym samym stosunku

O wiele znaczniejszem atoli jest obni-rur gazowych, od podstawowych

(120

H.

tomiast 10.000 kg rozmaitych rur gazowych od V2” do 2” (około 1.200 sztang bruto 13.000 mniej niź 75 prc.) wartość 3.250 kor. neto, czyli o 1.450 kor. mniej niź 10.000 rur wiertniczych. Ponieważ, jak zaznaczono, 600 m rur wiertniczych powyższej dymenzyi dają tylko 120 rur, zaś na wagon mieszanych rur gazowych składa się około 1.200 sztang, wynika stąd, że fabrykacya tych drugich z 2.400 gwintami i 1.200 objemkami musi być conajmniej 10 razy droższą, a mimo!o rury gazowe obecnie stoją o 30 prc. taniej niź wiertnicze.

Przy artykule konsumcyjnym tej pierwszorzędnej konieczności co rury, różnice podobne muszą tem więcej zadziwiać, ponieważ nie dają się wyjaśnić ani odpowieduiem wstrząśnieniem cen surowca ani obecnemi warunkami płac. Ponieważ nie jest przy-puszczalnem, żeby walcownie na tak ważnym i powszechnym artykule jak są rury kute zarabiać chciały 40 i więcej procent, usłyszelibyśmy z wdzięcznością zadawalające wyjaśnienie na poruszone kwestye.

Środek do gaszę ia pożarów nafty.

W uzupełnieniu naszej notatki w nrze 2 str. 23 podajemy dalsze wiadomości o wynalazku inź. Lora n, który z nim robił w Baku dalsze doświadczenia, chcąc mu nadać taką formę, by gaszenie pożaru nafty odbywało się automatycznie. W tym celu dnia 21. stycznia wykonano eksperyment następujący : Płyn gaszący miał wejść do rezerwoaru z gorejącą naftą przez dno tegoż, wypłynąć na powierzchnię i udusić ogień. Bez wiedzy wynalazcy wlano jednak do rezerwoaru prócz ropy także ponad 1000 litrów wody. Rezer-woar mierzył w średnicy 10 m., w wysokości 2 m., czyli zawierał 15000 litrów. Gdy ropę zapalono i otworzono dopływ gaszącemu płynowi, ogień nie ustawał bynajmniej, wobec tego po 50 minutach, w których zgorzało 40001 ropy, inź. Loran musiał chwycić się znanego już sposobu, to jest wylać na gorejącą masę około 200 1 gaszącej cieczy, po-czem pożar w okamgnieniu zgasł. Próba automatycznego gaszenia nie udała się tym razem, lecz pokazał się znowu znakomity skutek środka samego.

Ponieważ inź. Loran żywił silne przekonanie, iż moźliwem będzie automatyczne postępowanie, więc nie odstraszył się powyższą nieudałą próbą, lecz przystąpił do nowej w dniu 11. lutego, tym razem z zupełnem powodzeniem. Przytem obecną była specyalna, przez gubernatora zamianowana komisya techniczna. Napełniono ropą tensam rezerwuar ziemny, który służył do eksperymentu z dnia 21. stycznia. W odległości 20 metrów stała beczka, zawierająca 60 wiader płynu gaszącego. Od tej beczki prowadziła cztery cale szeroka rura do rezerwoaru, gdzie koniec jej zalepiono woskiem. Gdy ropę ogarnął ogień, stopił się wosk i płyn gaszący zaczął się wylewać na powierzchnię płonącej masy, która prawie natychmiast przestała się palić. Tylko drewniane ściany rezerwoaru gorzały jeszcze, i te ugaszono wodą.

Niedawno temu, bo 20. marca robiono nową próbę na większą skalę przed komisya złożoną z fabrycznych inspektorów i inżynierów. Do dużej jamy o 6 sążniach długości i 3 sążniach szerokości wlano 6 beczek wody i 800 pudów ropy. Płyn w jamie sięgał od 3 —12 cali, gdyż dno było nachylone. Na podniesionem miejscu ustawiono 3 par beczek z płynem gaszącym w przybliżonej ilości 150—180 wiader. Beczki ustawiono po 3 w 2 rzędach, w jednym napełnione one były roztworem albuminu (białka) w 10% rozozynie sodowym a w drugim rozcieńczonym kwasem siarkowym. Ropę w jamie zapalono a gdy zapaliła się cała powierzchnia, rurami, które prowadziły na powierzchnię ropy i zaopatrzone były w rozbryzgiwacze puszczono płyn gaszący. W przeciągu 4 minut blisko ⁸A całej płonącej powierzchni ugaszono, pozostała paliła się dalej i tą dopiero ugaszono wodą z brandbogi, zapewne dla braku płynu gaszącego, którego w ten sposób znaczne ilości wyszły. Dla porównania skutku gaszenia wodą zapalono jamę drugi raz i zdołano ogień w przeciągu 8 minut zgasić samą wodą. Przy krytycznem omówieniu tej próby gaszenia nie uznano jej za decydującą, gdyż przypuszczano, ni bez racyi, że wpuszczona następnie woda przyczyniła się tylko do

rozprzestrzenienia piany wytworzonej z płynu gaszącego, która jak wiadomo głównie powoduje gaszenie ognia, a piana ta tworzy się z rozpuszczonego białka w ten sposób, że białko ścinając się z powodu ogrzania, zostaje kwasem węglowym, wydzielonym przez oddziaływanie na siebie kwasu siarkowego i sody, w pienistą skorupę zamienione.

Próby mają być jeszcze raz powtórzone, chociaż ogólne było przekonanie, że o ile się dobrze nadaje do gaszenia małych pożarów, zatem małej płonącej powierzchni, o tyle zostawia pewne wątpliwości co do skuteczności przy tłumieniu dużych pożarów o dużej płonącej powierzchni.

Opalanie parowozów ropą.

Wykład prof. Romana Gostkowskiego w tow. politeclmicznem d. 11. 'marca.

O użyciu nowego opału rozstrzyga w pierwszym rzędzie sprawa kosztów, następnie manipulacyi, a dalej wszelkich ubocznych względów.

Z porównania wartości opału danego z innnymi, otrzymamy dla cen Lwowa zestawienie następujące :

1 t kosztuje

Przemienia w parę wody

11 wody przemienionej w parę o 100° kosztuje więc

Drzewo . Węgiel . Torf .    .

Ropał*) .

20 koron

26

12

40

30 t

65 „ 40 „

110 „

70 hal. 40 „ 30 „ 36 „

Cyfry te są przybliżone. Najtańszym jest torf; 1 t wody przemienionej w parę przy tym opale kosztuje 30 hal.; rozważmy jednak proces palenia.

Skoro spala się węgiel na CO2, to 12 kg. C spalone daje 12 -f- 2.16 (O) = 44 CO2 [c. a. (C) =12, c. a. (O) = 16], czyli z 1 kg węgla otrzymujemy pp w przybliżeniu 4 kg gazu. Do ogrzania 1 kg gazu o 1° potrzeba 7s ciepł. Do ogrzania więc potrzeba Vs ciepł.

*) Ropałem nazwali kolejarze odbenzynowaną ropę. jaką im związek producentów dostarczał do prób, robionych latem na dyrekcyi.

kolejach lwowskiej

Ponieważ 1 kg C daje spalony na CO2, 8.080 ciepł. przeto przez ogrzanie gazu CO2 temperatura się obniży. Tak byłoby gdybyśmy spalili C w czystym tlenie. Spalony jednak w powietrzu, na każdy kg (O) wprowadzamy 4 kg N (na wagę), należy więc ogrzać 5 razy tyle powietrza. Na 12 kg C potrzeba 32 (O), zaś na 1 kg C — 3 (O), przeciętnie około 13 kg powietrza. A że 1 m3 powietrza waży ⁴/s kg, przeto dla spalenia 1 kg C potrzeba 12 m³ powietrza.

W parowozach mamy dmuchawki, przy kotłach stałych kominy; ponieważ parowóz spala na godzinę 400—700 kg C, przeto teoretycznie wymagałby wedle wzoru h = (3,24) W ³/s (gdzie h = wysokość komina, W = ilość kg C spalanych na godzinę, zatem W = 600), 85 m wysokości komina.

Węgiel spalany w tlenie daje temperaturę 11.000°, a spalany w powietrzu — 2300°. Jeżeli nie dopływa tyle powietrza, ile proces chemiczny do dokładnego spalenia wymaga, to C spala się na CO i zamiast 8.080 ciepł. daje 2.417. Jeżeli natomiast dopływa więcej powietrza, to temperatura również się obniża; dziś przepływa przez palenisko parowozu IV2—2 razy tyle powietrza, aniżeli spalenie wymaga, to też temperatura dochodzi najwyżej do -j— 1.200°.

Niema przyrządów do dokładnego regulowania dopływu powietrza przy spalaniu węgla i nie można żadnych stosować, bo węgiel jest bryłowaty; na CO2, wewnątrz na

cha destylaeya, wogóle proces złożony; dlatego od dawna inżynierowie, zajmujący się sprawą opalania, doszli do przekonania, że dokładne regulowanie dopływu powietrza umożliwić może tylko opał ciekły lub gazowy.

Z pośród kilkudziesięciu przyrządów, zastosowanych do opału ciekłego (ropał, ma-zut), rozróżnić można trzy typy. Ropa spala się w nich :    1) jako ciecz w pa

lenisku; 2) rozpylona parą; 3) jako gaz (wprowadzana pod ciśnieniem 8 atm., system Körting’a). System 3-ci, stosowany dla statków w Niemczech, okazał się bardzo dobrym. Miarą dobrego spalania jest ilosc otrzymanej pary.

temperaturę 11.000° C,

na powierzchni spala się CO; odbywa się i su-

Teoretycznie potrzeba na przemianę 1 kg wody na parę 606,5    0,305 t ciepło

stek, gdzie t — temperatura pary. Dla pary o ciśnieniu 10—12 atm., t. j. o 180—200o, potrzeba 650 ciepłostek.

Rezultaty otrzymane z ropałem podaje nam insp. Müller w swojem sprawozdaniu w następującej tablicy.

Ropał

Ciężar

właściwy

Skład chemiczny

ciepłostek

Ilość teoretyczna pary z 1 kg.

A : 650

wyżej podane 13,896 kg ropału, zrobiono brutto 341,425 tkm, zatem 1 tkm zużywał ropy 40,7 g. Węgla zużywa 1 tkm (wedle sprawozdania przesłanego do ministeryum w powyższej sprawie) 105 g. Ceny wiec powinny być w stosunku 40,7 : 105. Droga żelazna płaci za 1 t węgla przeciętnie 9 koron, cena za ropał wypadnie przeto za 1 t 23 korony. Skoro jednak weźmiemy pod uwagę, że 1 kg ropału daje 13,5 kg pary, a 1 kg węgla—4,4 kg pary (węgiel normalny w prze-

13,5

0,935 84.82 0.930 83.97 0.980 83.85

11,47    3,71    10.128    15,6    kg

11,43    4,60    104)18    15.4    „

11.85    4.30    9,859    15    ,.

Tak przedstawia się teorya; praktyka jednak daje wyniki inne; okazało się to samo i przy węglu. Na podstawie dokładnych doświadczeń, przeprowadzonych dla węgla w Alza-cyi, otrzymano następujące rezultaty:

Ilość

O ciepłostek teoretyczna

Analiza węgla: 1) 88,38 4,42 7,10 8180 -2) 88,48 4,41 7,11 8187 spalając ten węgiel w palenisku, otrzymano przy

1)

9.117 ciepłostek 9.628

Spalanie w palenisku jest odmienne, bo tworzy się i H, który spalając się podnosi temperaturę.

Dla ropału mamy teoretycznie 15 kg pary ze spalenia 1 kg ropału ; z doświadczeń p. Miillera zaś wynika rezultat następujący : Razem przy wszystkich 111 próbnych jazdach zużyto : wody 166,196 kg ropału

166,196 _ 13,896

13,896 kg. Na 1 kg ropału wypada 12 kg pary. Dzielność spalania ^

teoretyczna _ 15

praktyczna " 12

tak było u nas.

Dla parowozów w Alzacyi otrzymano dzielność 0,9.

Dla dostawców ropy może być co do ceny ropału miarodajne 0,9.

Jeżeli dostawcy ropy chcą współzawodniczyć z węglem, to powinni ceny podać takie, aby opał nie był droższy. Spalając

Mt

= 0,88, zatem 12% straty;

wypadnie cena za

cięciu), to w stosunku 1 t ropału 27,7 koron. Tyle mogłaby droga

4,4

żelazna płacić za ten opał.

Są jednak i dalsze korzyści zastosowania ropału, których na razie nie można ująć w cyfry : 1) zaoszczędzenie pracy ludzkiej, specyalnie palacza; 2) bezpieczeństwo i dogodności większe, z powodu, że niema iskier ani dymu; 3) czas jazdy krótszy, bo fasowanie ropału idzie szybciej, aniżeli ładowanie węgla na tender; 4) możliwość szybszej jazdy, gdyż przekonano się, że i na wzniesieniach przy zwiększonej pracy parowozu ciśnienie pary pozostaje stałe (regulacya palenia możliwa); 5) bezpieczeństwo ruchu większe, bo nie ma tyle do roboty przy parowozie, służba może przeto uważniej baczyć na drogę; 6) powolniejsze zużywanie się parowozów.

Przy opalaniu węglem, jak stwierdzają wykazy dyrekcyi drogi żel., 15% parowozów znajduje się rocznie w naprawie, gdy tymczasem przy opalaniu naftą — najwyżej 10% (według doświadczeń na drogach żel. w Rosyi).

Park naszej drogi żel. wykazuje 62 pa-parowozów, a więc rocznie zaoszczędzonoby koszt naprawy 6-ciu parowozów. Liczmy jednak 5. Naprawa jednego parowozu kosztuje przeciętnie 5.143 koron, zatem roczna oszczędność wyniesie: 55.143 = 24.715 koron. Natomiast wypadnie ponieść wydatki : 1) przeróbkę parowozów do nowego opału, co licząc po 1.533 koron na parowóz, przy 62 parowozach*) wyniesie 95.046„koron,

na

oraz

*) Cyfry do powyższego wykładu zaczerpnięte zostały z bardzo obszernego sprawozdania tutejszej dyrekcyi kolejowej do ministerstwa kolejowego w Wiedniu.

oz

r.

<1

2) na urządzenie 3-cli składów („dépôt“) ro-pału po 74.774 koron, razem 224.222 kur. Wydatki wyniosą przeto ogółem : 95.04G -f-224.222 = 319.628, czyli okrągło 320.000 koron, a licząc amortyzacyę na 10 lat wypadnie koszt roczny 38.400 koron.

Rocznie potrzeba 25.000 t ropału, a więc na 1 t wypadnie cena o 1,54 koron mniejsza, t. j. zamiast średnio 25 tylko 23,5 koron. Zaoszczędzenie parowozów podnosi cenę o 0,34 kor. A więc droga źel. mogłaby zajdacić za 1 t ropału 23,84 koron, nie biorąc w rachubę wyżej wyliczonych dodatnich

4) Drewniane rezerwoary na ropę, znajdujące się wewnątrz kopalni, maja być zie-

7) Kałuże ropne, znajdujące się między pojedynczemu’ kopalniami lub wieżami wiert-

stron opału ropą. Rzeczą będzie wytwórców niczemi mają być starannie wyczerpane i su-ustalić cenę taką, by sprawa ta z korzyścią | cha ziemią przysypane, ziemia poza wałami dla obu stron mogła być załatwiona.

Krakowskie Tow. ubezpieczeń

i kopalnie nafty.

W sprawie ubezpieczeń kopalń naftowych Krakowskie Towarzystwo ubezpieczeń wydało następujące warunki :

a) Dla ubezpieczenia kopalń i rygów w Borysławiu:

1) Magazyny przeznaczone na przechowanie rekwizytów wiertniczych muszą być ogniotrwałe zbudowane, lub też dach i ściany mają być pokryte blachą.

Jeżeli wartość rekwizytów złożonych w jednym magazynie przenosi 50.000 koron, wówczas odległość tego magazynu od najbliższej studni wiertniczej musi wynosić co-najmniej 200 mtr., zaś od innych budynków 100 mtr.

2)    Przestrzeń należąca do jednej kopalni, pomieszczająca wieżę wiertniczą, doły ropne wybuchowe, hale maszyn i kran wiertniczy nie może przenosić 300 m. kw.

3)    Koło każdej wieży wiertniczej i każdego rygu ma być usypany szczelny, ściśle ubity wał ziemny o wysokości najmniej 50 cm, a szerokości w koronie 30 cm, tenże ma być okryty darniami o wierzchniej płaszczyźnie założonej w jednym poziomie. Doły ropne mają być przykryte warstwą ziemi grubą 30 cm.

mią w ten sposób przykryte, aby warstwa ziemi na pokrywie rezerwoaru i w koronie wynosiła najmniej 30 cm.

5) Każdy wewnątrz kopalni znajdujący sie rezerwoar ma bvć otoczony wałem ziem-nym, przestrzeń tym wałem zamknięta ma wynosić co najmniej V2 zawartości rezerwoaru.

6) Rampy przezuaczone na przejazd mają być tej samej wysokości co i dotyczące wały.

o ile jest ropą przesiąknięta, ma być albo usunięta albo suchą ziemią przykryta.

8)    Przed rozpoczęciem roboty i przed zmianą szychty mają być robotnicy, sposób oświetlenia i rekwizyta wiertnicze rewidowane.

9)    Oświetlenie kopalni może być tylko elektryczne, a zaprowadzenie tegoż oświetlenia może być przeprowadzone wyłącznie przez autoryzowaną firmę. Najmniej 2 razy rocznie ma być urządzenie to poddane rewizyi, która orzeknie, czy urządzenie odpowiada co do stopnia bezpieczeństwa ogniowego istniejącym przepisom. Rewizyi dokonać może wyznaczony przez Towarzystwo rzeczoznawca, lub też sądowo zaprzysiężony względnie autoryzowany inżynier, a to na koszt ubezpieczającego.

10)    Wszystkie kominy w kopalni maja być zaopatrzone w iskroehrouy, a rury nad ziemią wolno założone mają być otoczone ogniotrwałą powłoką.

11)    Otoczenie kopalń drewnianemi ogrodzeniami jest wzbronione; jeżeli takie ogrodzenia w kopalniach istnieją, mają być bezwarunkowo usunięte; składanie drzewa (jako również materyału tartego) i słomy w obrębie kopalni jest najsurowiej wzbronionem.

b) Dla ubezpieczenia rezerwuarów naftowych w Borysławiu:

1. Ubezpieczenie dziś istniejących re-zerwoarów żelaznych wraz z zawartością, należących do kompleksu przy dworcu kolejowym, również ubezpieczenie rezerwoarów żelaznych nowo stawiać się mających zostanie przyjęte, względnie prolongowane pod tym warunkiem, jeżeli nowe rezerwoary że-

9) Palenie tytoniu wewnątrz ogrodzenia kompleksu rezerwoarów jest bezwzględnie wzbronione, a ubezpieczający ma obowiązek ścisłego przestrzegania tego zakazu.

10; Nowo wybudowane żelazne rezerwoary mają byd otoczone wałami ziemnymi o naturalnych pochyłościach, skarp 1:1 — 45, a przestrzeń zamknięta wałem musi wynosić steru, zaś w latach

11) Otwory przeznaczone do odprowadzania gazów mogą się znajdować tylko w na-krywie i muszą byd zaopatrzone siatkami Davy’ego.

lazne zostaną wybudowane w odległości co najmniej 200 mtr. od obecnie istniejących kompleksów rezerwoarów żelaznych.

2)    Rezerwoary żelazne, w kompleksach nowo powstad mających, muszą byd od siebie przynajmniej 30 mtr. odległe.

3)    Wartość rezerwoarów żelaznych wraz z zawartością ropy nie może w jednym kompleksie przenosid kwoty koron 600.000. Niezależnie od tego warunku ustanawia się, że należące do jednego kompleksu rezerwoary żelazne nie mogą zawierać więcej niż 1.200 cystern ropy.

4)    Każdy rezerwoar żelazny ma byd zaopatrzony w piorunochron — jednakże użycie drewnianych krążków do przytwierdzenia takowego jest wzbronionem. Założenia piorunochronów ma dokonać fachowy instalator.

5)    W bliskości rezerwoarów żelaznych nie wolno stawiać rezerwoarów drewnianych, nieogniotrwałych budowli. Obecnie stojące drewniane rezerwoary, budynki drewniane nieogniotrwałe i ogrodzenia drewniane mają byd usunięte. Składanie drzewa w odległości mniejszej niż 50 mtr. od rezerwoarów jest wzbronione.

6)    Kompleksy rezerwoarów mają byd otoczone ogrodzeniem, które nie może byd drewnianem.

7)    Kompleksy rezerwoarów mają byd w dzień i w nocy pilnowane przez stróżów, zaopatrzonych zegarami kontrolnemi. Jednemu stróżowi może byd tylko jeden kompleks, a w tymże najwyżej dziesięć rezerwoarów oddanych do pilnowania.

8)    Strażnice muszą byd murowane i ogniotrwało kryte o kominach, zaopatrzonych iskroehronami.

Odległość tychże od rezerwoarów musi wynosić najmniej 30 mtr. Strażnice te nie mogą pod żadnym warunkiem służyć za mieszkania

najmniej ik zawartości dotyczącego rezer-woaru.

12)    Ogrzanie ropy celem spuszczenia jej do cystern dopuszczalne jest jedynie za pomocą pary, kotłownie przeznaczone na uzyskanie tej pary mają byd oddalone od rezerwoarów co najmniej na 30 mtr.

13)    Rury wolno leżące mają byd otoczone ogniotrwałą po włoka.

Korespondeneye.

0 kopalniach w Groźnym.

Jeżeli jest mowa o nafcie rosyjskiej, każdy ma na myśli Baku, aczkolwiek jest jeszcze druga miejscowość, która niepoślednie zajmuje miejsce w produkcyi europejskiej, bo drugie co do ilości. Jest nią Groźne, miasteczko leżące w północnym Kaukazie, w Wielkiej Czerni o 24 godz. jazdy oddalone od Baku i tyleż od Rostowa nad Donem. Najbliższym portem morza Kaspijskiego jest Petrowsk, 8 godz. jazdy, a morza Czarnego Noworosyjsk 24 godz.

Przed około stu laty jenerał Jermołow założył forteczkę obok aułu Stary Jurt, która miała służyć za punkt operacyjny przeciwko Szamilowi i Czeczenom. Z czasem odebrauo tubylcom ziemie i rozkolonizowano Kozaków. Wyższym oficerom nadano pagórki, noszące nazwę od rzeki Sundzy, grzbietu suudzeńskiego, ciągnące się od Groźnego na zachód. Ci wnieśli prośbę do cesarza o inne działy, ponieważ na owych pagórkach wydobywa się na powierzchnię ciemny, śmierdzący płyn i nic się nie rodzi. Przydzielouo więc je do stanicy jermołowskiej, a im nadano lepsze ziemie.

Już w roku 1820 miano eksploatować zapomocą studni tutejsze pokłady i jak legenda podaje nawet przerabiać.

Pewne dane statystyczne posiada się z r. 1891, w którym dobyto około 515 cy-

Eok.

500

1893

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1901

1902

Skoro my nie potrafili wyzyskać sytuacyi, znaleźli się inni, i z tego nie można im czynić zarzutu, przeciwnie należy się im pełne uznanie, tern bardziej, że więcej jak rok czekali na wynik naszego borykania się z nie.zczęsnym losem i dopiero wtedy, kiedy się przekonali, że sami sobie dać rady nie potrafimy, pr ystąpili do czynu z pełną świadomością środków i celu i oto dochodzą nas wiadomości, że zainieyono-wana przez p. Mac Garveya nowa organi-zacya producentów przybiera coraz wyraźniejsze formy. Licząc się z wadami dotychczasowej or-powiedne do eksploalacyi. Wschodnia starsza ganizac.yi nowy projekt dąży do ich wyeliminowania i pragnie stworzyć instytucyę wyposażoną w środki, która potrafiłaby rzeczywiście opanować sytuacyę targową dla ropy. Jak słychać 12 większych firm zgodziło się na ten projekt i one mają zawiązać nowe na udziałach z ograniczoną poręką oparte stowarzyszenie z odpowiednim kapitałem i kredytem. Będzie to zatem związek dużych firm producentów dla regulowania cen ropy, od którego mali producenci we własnym interesie dependować będą, tern bardziej, że związek ten bierze na siebie obowiązek ulokowania całej produkeyi częściowo w kraju, czę-

Cystern.

1892

1.500 950

48.000

17.000

47.000

18.000

42.000

51.000

59.000

55.000

Na nagłe podniesienie się produkeyi w r. 1895 wpłynęła fontanna szybu nr. 7. Tow. Aehwerdow, która sama jedna dała w przeciągu niecałego roku 66.000 cystern. Od tej chwili datuje się rozwój Groźnego, a od lat 4 produkeya stoi prawie na miejscu, ponieważ spadek cen na ropę nie pozwala na nowe wiercenia.

Pracowało w r. 1902 9 poważniejszych towarzystw i (i udających że pracują, by nie stracić nabytych ucząstków.

Około połowy całej produkeyi r. 1902 przypada na fontanny, jeden szyb od 13. marca po 1. stycznia 1903 dał 17.600 cystern. Same kopalnie zużyły na opalenie 6.754 cystern, czyli 10 prc. produkeyi. Powodem tego jest centralne opalanie z ogromnie długierni przewodami pary.

Szybów na kopalniach groźnieńskich znajduje się około 190, z czego w eksploa-taoyi połowa, druga bądź w instrumentacyi, w pogłębianiu, lub zaniechane i to na przestrzeni jakichś 15 kilometrów przy szerokości linii w kilom eter.

Naftowyeh horyzontów dotychczas zbadanych jest 4, jednakowoż nie wszystkie od-grupa kopalń-pracuje już tylko w 4 tym, a poszukuje niższych jeszcze, gdy zachodnia jest jeszcze w pierwszym horyzoncie.

Wobec tylu produktywnych horyzontów, wielkiego ich bogactwa, a ekonomicznego prowadzenia robót, kopalnie Groźnego mają jeszcze wielką przyszłość przed sobą. Dziś moźnaby bez wiercenia powiększyć najmniej o jedną trzecią produkcyę, gdyby warunki były odpowiedniejsze. Prócz Groźnego i Baku około Derbentu (port nad morzem Kaspij-skiem) Tow. Nobla w Berekeju dowierciło się do nafty, a szyb bije bez przestanku od kilku miesięcy. Zapewne odkryje się nowa bogata kopalnia, a rywal Baku.

JNfowa or^anizacya.

Mówiono i pisano u nas dużo o przesileniu naftowem, o środkach zaradczych, o sposobach sanacyi, zwoływano konferencye i ankiety, radzono dużo — i nie zdziałano nic. To znaczy myśmy nie zdziałali nic dodatniego, ażeby uchylić ciążące nad przemysłem naftowym przesilenie i łudziliśmy się obiecaną pomocą krajową, która w najlepszym razie przyszłaby była wtedy, kiedy już wiele nie byłoby do ratowania. Nie mogąc zdobyć się na żaden radykalny krok samopomocy musiano zostawić rozwój wypadków naturalnemu biegowi, to znaczy uregulowaniu samoczynnemu podukcyi do miary zapotrzebowania, i ten proces rozpoczynał się powoli ograniczeniem produkeyi, sprzedażą kopalń i zastanowieniem ruchu. Zapewne takiego rozwiązania nie można nazwać szczęśliwem, tern bardziej, że nasi producenci najlepiej wiedzą, co ono ich kosztowało, a ekonomiści obliczyć mogą, ile dobrobyt kraju na tern ucierpiał, że z nadmiernego błogosławieństwa natury nie potrafiliśmy wyciągnąć korzyści.

R. Z.

I m p o r t.

Surowe oleje mineralne Oczyszczone ciężkie, ciemne j asne

V)    »

Oleje smarowe Rafinowane lekkie (nafta) Razem

Wartość ogólna

Surowe oleje mineralne Rafinowane (nafta) Oleje smarowe Benzyna Razem

Wartość ogólna

W y w ó z.

Oprócz tego wprowadzono 8.204 (14.871) surowej i 34.023 (38.064) m. c. czyszczonej parafiny oraz eksportowano 5.005 (2.640) surowej i 9.49Ó (6.240) m. c. czystej parafiny.

W imporcie mają głównie udział Rumunia z ropą 178.964 (194.957) m. c. i Stany Zjednoczone półn. Ameryki z olejami smarowymi i naftą 30.383 m. c. Eksport szedł przeważnie do Niemiec, Hamburga, Włoch, Holandyi, Belgii, Szwajcaryi, znaczniejsza ilość olejów smarowych także do Anglii i Brazylii, ropy do Bułgaryi.

Nowe przepisy górniczo-policyjne dla kopalnictwa naftowego. Częste pożary podczas ostatnich miesięcy w galicyjskich okręgach naftowych, szczególnie w Borysławiu, spo wodo waty dążność gruntownego zrewidowania przepisów górniczo-poli-cyjnych, obowiązujących już od 5. października 1898 dla wierceń naftowych w Głalicyi. Zadanie to poruczono fachowej komisyi ekspertów, która wydana broszura, traktująca wyczerpująco

Ogłoszenie.

Udzielać będziemy wyjaśnień w kwestyach technicznej natury i taryfowych, pośredniczyć w zaprowadzaniu potrzebnych urządzeń, dostarczać kosztorysów, przyjmować opalanie kotłów w akord i udzielać wszelkich wskazówek w zakres opalania ropą wcho

dzących.

ściowo za granicą, do czego stworzy także porozumienie między rafineryami.

To osiatnie twierdzenie nie jest, jakby się to wydawać mogło, optymizmem, gdyż mając ³/4 produkcyi surowca w pewnych rękach i kapitał dla zakupna reszty, dalej rozporządzając środkami eksportowymi, mogą firmy te o wiele łatwiej doprowadzić do skutku ugodę między rafineryami, jak one same między sobą, gdyż dawno wiadomem było, że pierwszym i najważniejszym warunkiem kartelu naftowego jest silny związek producentów ropy. Ponieważ zanosi się obecnie na to, przeto witać należy rozpoczętą akcyę jako początek rzeczywistej sa-nacyi naszego przemysłu naftowego. Wolelibyśmy co prawda, ażeby te środki sanacyi znalazły się były wśród naszej społeczności, ponieważ jednak straciliśmy wiarę w# możność dopięcia celu na tej drodze i dalsze łudzenie się byłoby lekkomyślnością, przeto uważamy za nasz obowiązek życzyć rozpoczętej akcyi ■ powadzenia, gdyż w jej łonie leży niewątpliwie poprawa obecnego krytycznego położenia.

KRONIKA.

Import i eksport produktów naftowych w obrębie cłowym austryacko-węgierskim przedstawia się w r. 1902 według urzędowej statystyki następująco (cyfry w nawiasie odnoszą się do r. 1901): 237.152 (225.446) MC. 41.373 ( 39.742) „ 1.388 ( 3.988) ,. 79.681 ( 89.C46) ,. 33,819 ( 47.896) .. 156.261 (180.673; „ 2,321.552 (2.694.713) Kr.

23.857 ( 20.995) MC. 309.295 ( 94.480) „ 70.555 ( 82.566) „ 138.836 (170.208) ,. 518.686 (347.254) „ 7,481.959 (6.000.649) Kr.

przytem uwzględnić ma wszechstronnie lokalne warunki w jasielskim i drohobyckim okręgu. Jak słychać -ekspertami mianowani zostali pp. : Prof. Leon Syroczyński, dyrektorowie kopalń Julian Fabian ski i'W lad. Długosz, inż. górn. Stanisław Jurski, Albert Fanek i Wacław Wolski. Kierownikiem komisyi zostać ma starszy radca górniczy p. Jan Hol ob ek. Prócz ostatniego wezmą w czynnościach ekspertyzy udział kierownicy c. k. urzędów górniczych w Drohobyczu i Jaśle. Prawdopodobnie dla uproszczenia pracy komisyi, takowa roześle do pojedynczych zarządów kwestyonaryu-sze o stosunkach szybów ropnych; po wypełnieniu tychże komisya będzie w stanie stwierdzić naocznie prawdziwość danych, dostarczonych przez kierowników, i zauważyć wszystkie szczegóły, wchodzące w grę ze względu na bezpieczeństwo ruchu. Po dokładnem zwiedzeniu eksperci orzekną i zaproponują, w jakim kierunku obowiązujące przepisy mają ułedz zmianom.

Elektrycznem oświetleniem kopalń zajmował się w niedzielę 5. kwietnia oddział drohobycki Towarzystwa politechnicznego. Na zwołanem zebraniu miał inż. Wiśniewski odczyt o oświetleniu kopalń elektrycznością, poczem rozwinęła się szeroka dyskusya, w której omawiano ze stanowiska technicznego warunki elektrycznego oświetlenia na kopalniach naftowych i postanowiono wyniki dy-skusyi ubrać w formę projektu do regulatywu dla instalacyj elektrycznych, którego dalsze opracowanie przyjął na siebie komisarz urzędu górniczego ]). dr. Czapliński. Sprawa ta jest aktualną ze względu na żądania krakowskiego Tow. asekuracyjnego, podane w tym numerze na innem miejscu. Nadmienić należy, że żądania Tow. asekuracyjnego spotkały się z rzeczową krytyką na wspomnianem zebraniu ; mamy przeto nadzieję że zostaną one w niej einem w myśl słusznych żądań ludzi fachowych zarówno co do tego, jak i có do innych warunków zmienione.

Do numeru tego załączamy prospekty firm

C. TeudlofF & Th. Dittrich, Wiedeń — i K. Schleicher & Schüll, Düren.

Wobec 50°/o zniżki taryf przewozowych dla ropy i dalszych spodziewanych ulg w tym kierunku stała się kwestya rozpowszechnienia ropy jako materyału opałowego w kraju ogromnie aktualną.

W myśl uchwały, powziętej na Walnem Zgromadzeniu w dniu 4. stycznia 1903 w Drohobyczu, przyjęło Towarzystwo „Porpoc Wzajemna“ na siebie rolę pośrednika we wszystkich kwestyach, tyczących opalania ropą gorzelń, browarów, cegielń, wapniarek, hut szklan-nych i wszelkiego rodzaju innych fabryk w kraju.

Niebawem ukaże się naszym nakładem

kwestyę użycia ropy jako materyału opałowego ze stanowiska technicznego i ekonomicznego.

Koks!

W zleceniach prosimy wymieniać :

1. Najbliższą stacyę kolejową. 2. Odległość danej miejscowości od najbliższej sta-cyi kolejowej. 3. Miejscowe ceny drzewa twardego i miękkiego, ewentualnie używanej do opalania słomy. 4. System i wiek w użyciu będących lokomobil lub kotłów parowych. 5. Czy fabryka posiada kocioł rezerwowy ?

Listy i telegramy adresować należy :

„Pomoc Wzajemna“ — Schodnica.

fi

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

3Coûs

tm

Ogólna geologia naftowa

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Cena ^becna — aż do odwołania

Bi

podstawy do badań terenów naft.

przez inż. Klaudyusza Angermana.

Cena 6 koron.

Do nabycia w księgarniach lwowskich.

Si

za

10.000 kg. loco Lwów dworzec.

Si

1-10

ffi

Kok §!

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poreką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzriy I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE,

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul Kościuszki 7.