NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz aa miesiąc.

Prenumerata wynosi rocznie 12 łcoroon.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż, J. SH0LMAN, Scliodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 12.

<D

"o

-o

$ a

‘y o

c3 ^ Pt b£)

14

MĄ

II

■ *2

© 3*

'S'a

05

W;

cB

na

Elektryczność w przemyśle naftowym.

Energię elektryczną zastosowano po raz pierwszy do głębokich wierceń w Rumunii (Kampina), obecnie używa się jej także w większych rozmiarach na rosyjskich polach naftowych w Baku.

Przed niedawnym czasem niejaki inź. Leon Gaster zwiedził tereny rumuńskie i opisał je w londyńskiej „Petroleum Review“, ze szczególnem uwzględnieniem elektrycznych instalacyj.-

Centralna stacya znajduje się w Sinaia, gdzie są także elektrycznośś wytwarzające turbiny. Instalacya ta leży na IV2 kilometra od źródła siły wodnej, która tunelem przechodzi przez pasmo górskie. Siły dostarcza wodospad 20 metrów wysoki o 6 m³ przypływu na sekundę. Turbiny sprzęgnięto do dynamów o sile 250 kilowattów i tak wytworzona siła idzie do Doftana na odległość 34 km. Doftana jest jakoby stacya rezerwową, tam prąd gromadzi się i uzupełnia wytworzonym w Sinaia. Z Doftana prąd elektryczny idzie do Kampiny (6 km.) i Bustenari (10 km. odległości). Cała siła wynosi 1.500 sił koni, prąd ma 3.000 wolt, a zamienia się w 4 transformatorach na 11.000 wolt i tak dalej bywa podawany. W Kam-pina i Bustenari prąd ten przekształcony zostaje na 500 wolt.

Stacya elektryczna w Sinaia stoi na usługi nie tylko pól naftowych, lecz także dostarcza światła w miejscowościach Królewski Hradec, Pelesin i w samem mieście Sinaia, gdzie pali się na ulicach 250 lamp łukowych i 500 żarowych, reszta zaś służy do celów wiertnictwa. W tym celu zastosowuje się prąd trójfazowy najkorzystniejszy z tego powodu, iż machiny muszą wejśó w ruch z pełną wydatnością, a wielkie odległości są do zwalczenia. W samej rzeczy jest to naj-dpowiedniejszy system dla robót tego ro-

u.

Dotyczące towarzystwo zarządziło liczne środki ostrożności dla zapobieżenia niebezpieczeństwa pożaru. Motory są starannie osłonione, a izolowane kable leżą co najwyżej 20 metrów od wieź wiertniczych. Także zapomocą specyalnego przyrządu może wiertacz w jednym momencie puścić motor w ruch, zastanowió lub przestawić go. Dawniej niebezpieczeństwo piorunu niepokoiło, obecnie istnieją praktyczne gromochrony. Towarzystwo chce zaoszczędzić w wydadkach 40°/o przez zaprowadzenie elektryczności, co

•trzebDego do nadzorowania instalacyj'. W Kam-pina sześciu ludzi dozoruje 30 motorów.

też osiąga dzięki' małej liczby personalu po- paliwo służy dostarczana z szybów Steaua

Romana ropa.

Obok motorów Diesla stoją kotły parowe, pędzące machinę parową o sile 150 koni, zaś druga o sile 600 koni niebawem będzie gotową i połączoną z trójfazową dynamo o 11.000 woltach. Podczas mojej obecności czyniono próby z motorami Diesla z widocznie pomyślnym wynikiem. O ile mogłem wnioskować, przy tych próbach wychodziło Vé litra ropy na jedną wytworzoną siłę konia.

-'Stacya rezerwowa w Doftana ma więc za zadanie dostarczać w pewnych miesiącach roku siły motorycznej potrzebnej w Kampi-na i Bustenari, będzie ona tak obszerną jak stacya centralna, a nawet kosztowniejszą.

Wszystkie kable prowadzone są ponad ziemią aż na 20 do 30 metrów od wiercenia, tam zakopywane są w ziemię w izolowanych rurach. Instalacye w Sinaia i Doftana urządzone są w ten sposób, że mogą dostarczad siły wspólnie lub pojedynczo.

Każdy motor zaopatrzony jest osobnym włącznikiem i wyłącznikiem, a siła wytworzona przenosi się zapombcą pasa, przymoco^ wanego do wieży wiertniczej. Tempo według potrzeby można przyspieszyd lub zwolnic.

Instalacya jest już w ruchu od półtora roku, a jeszcze dotychczas elektrycznośd nie była przyczyną żadnego poważnego wypadku. Ta okoliczność przemawia bardzo na korzyść motoru, że można go wszędzie ustawić, gdzie odbywa się wiercenie, można go zbliżyć bardzo do otworu wiertniczego, dlatego nie następuje utrata siły przez kondensacyę lub uchodzenie, jak to ma miejsce przy użyciu pary lub ścieśnionego powietrza. Motory pompują tu także ropę i wodę do płuczki.

Zanim zastosowano elektryczność wynosiła ilość spalonej w kotle ropy IV4 do IV2 ton na jedno wiercenie, wobec żądanych przez firmę Lohmayer & Co. 250 franków za jedną siłę konia (za jaki czas? — dop.

nie najpośledniejszą z nich jest

Red.), z nieznaczną podwyżką przy rosnącej konsumcyi ma się znaczne oszczędności. Machiny są w ruchu przez 360 dni po 24 godzin w roku, i mimo że instalacye elektryczne przewyższają korzyściami zwykły system, używany przez towarzystwo „Steaua Romana“, opłacają się tylko wtedy, gdy pszedsię-biorstwo zastosowuje elektryczność w wieł-kich rozmiarach; oszczędności mogą być robione tylko przy conajmniej 8 szybach, rozrzuconych daleko od siebie. Należy także uwzględnić warunki lokalne, mogące przychylić szalę na stronę elektryczności, n. p. w okolicy górzystej z obfitą siłą wodpą w nie-wielkiem oddaleniu od miejsca wierceń, elektryczność jest głównym warunkiem ekonomicznej pracy i daje prócz tego inne korzyści,

zmniejszone niebezpieczeństwo ognia. Można też ustawić motor w każdem miejscu bez znacznych kosztów, gdy tymczasem transport ciężkich kotłów i machin jest trudny.

Instalacya w Kampina jest w ruchu od lipca 1901, a centralna stacya w Sinaia została kreowaną w celu oświetlenia miasta.

Wiercenia naftowe są oświetlone w nocy także elektrycznością, co naturalnie pracę ułatwia, czyni ją ekonomicznie wydatniejszą i pewniejszą, niż dawniej.

Steaua Romana posługuje się w Kam-

Mimo że instalacya w Sinaia wytwarza dostateczną ilość siły na większą część roku, przypuśćmy 1.400 sił koni, pokazało się, zwłaszcza w porze zimowej, że nie wystarcza ona na potrzeby Kam piny i Bustenari. Urzą-    pina 30-ma, w Bustenari 27-ma motorami

w pewnych wypadkach, mianowicie przy wielkich głębokościach n. p. w 800 m. dostarczają potrzebnej siły n. p. do ciągnięcia rur dwa sprzęgnięte motory. Razem wziąwszy jest w Kampina około 60 wierceń elektrycznych, pomiędzy tern tylko 30 w ruchu, zaś w Bustenari liczba ich wynosi 30, z tego 27 produktywnych.

dzono tedy w Doftana staoyę rezerwową o sile 30 koni, z trzech motorów Diesla o sile 100 koni

każdy. Machiny te są konstrukcyi towarzystwa Danubius w Budapeszcie. Każda z nich sprzężoną jest z trójfazową dynamo o 250 woltach, transformowanych w celu przeniesienia na 10.000 wolt. Te motory Diesla należą do największych tego rodzaju, a za

Koszta elektrycznej snstalacyi obliczają na którym się wierci, niestety w praktyce się na 12—15.000 franków dla jednego szy-    nie jest to wykonalnem, gdyż w takim razie

musianoby sprowadzaó parę dla machin wiertniczych, pomp i innych przyrządów z odległości kilku wiorst. W tych warunkach nic naturalniejszego, jak myśl pędzenia potrzebnych przyrządów zapomocą energii elektrycznej; lecz pierwsze próby w tym kierunku niezbyt wypadły pomyślnie.

Pierwszą stacyę elektryczną urządził przed 3—4 laty v. Beńkendorff w Bałacha-nach. Kilka małych otworów gazowych obracało jeden główny wał, co podług zdania techników z Baku musiało byó główną przyczyną niepowodzenia. Stacya nie opłacała się i upadła. W tym czasie urządziła także firma Nobel stacyę elektryczną; pięć motorów gazowych o sile 100—125 koni pędzą dynamo maszyny. Gazu dla motorów dostarcza specyalnie w tym celu wybudowana fabryka gazu. Stacya ta funkcyonuje dotychczas ku zupełnemu zadowoleniu, lecz nie wystarcza dla wszystkich wierceń Nobla, dostarczając siły tylko dziesięciu motorom. Resztę zapotrzebowania dla tych prac pokrywa towarzystwo „Elektryczeskaja syła“, które podjęło się również dostarczania energii dla wszystkich machin na wypadek, gdyby motory własne Nobla podlegały remoncie.

Następnie w roku 1898 rozpoczęto budowę stacyi elektrycznej dla Towarzystwa kaspijsko-czarnomorskiego (Rotszild) w Sab-raszu, ukończoną w r. 1901. Trzy motory gazowe o sile 350 koni pędzą dynamo. Stacya ta walczyła przez pół roku z wielkiemi trudnościami, a wreszcie została zastanowio-ną, ponieważ motory gazowe były całkiem nieużyteczne dla gazu naftowego i musiano je z gruntu przebudowaó. Obecnie stacya nie jest czynną.

Pierwszą stacyą elektryczną do celów komercyalnych w Baku postawiło wiosną r. 1901 Towarzystwo Apszerońskie. Do pędzenia dynamo maszyn służą tu dwie machiny parowe, każda o sile 750 koni, i obecnie dostarczają energii 16 motorom na terenach balachańskich.

bu, licząc w to motor i wszystkie inne akce-sorya. Nie ulega kwestyi, że początkowy wydatek jest daleko większy, niż na urządzenie parowe. Ze względu jednak, iż z tego samego centrum większa liczba wierceń może byc wykonaną, wynika wielkie zaoszczędzenie.

Faktem znanym jest, że wytwarzanie siły na pewnej stacyi centralnej i następne doprowadzenie jej do miejsca pracy przedstawia się ekonomiczniej niż ustawianie całego szeregu pojedynczych machin na wielkiej przestrzeni.

Tam, gdzie kopalnia dobrze już się rozwinęła a zapas surowca w ziemi jest pewny, zastosowanie elektryczności daje wiele korzyści (n. p. w Borysławiu. Dop. Red.).

Zastosowanie elektryczności przy wierceniach naftowych w Baku omawiają rosyjskie fachowe gazety. W Baku niebezpieczeństwo ognia, nieodłączne od pracy naftowej, spowodowało przemysłowców już dawno do zastosowania siły elektrycznej w wielkich rozmiarach. Nietylko wieże wiertnicze i fabryki nafty mają oświetlenie elektryczne prawie wyłącznie, lecz także pomieszkania prywatne, kantory i magazyny. Towarzystwo „Elektryczeskaja syła“ wyrabia rocznie 20.000 lamp żarowych (16 świecowych), lecz nie jest to wcale jeszcze jedyne źródło światła elektrycznego, gdyż wiele firm posiada własne motory do celów oświetlenia.

wobec prymitywnego systemu

Samo usunięcie lamp naftowych jednakże nie zdoła uchronió instalaeyj, produkcyi i ropy od pożarów, gdyż mimo elektrycznego oświetlenia instalacye te nie obywają się bez licznych ognisk. Przy jednej takiej in-stalacyi jest n. p. przeszło 3.000 machin parowych,

Wreszcie w najnowszym czasie powstała największa organizacya dla wytwarzania energii elektrycznej, wymieniona już „Elektry-

kotłów parowych, powszechnego w Baku, do wytworzenia tak kolosalnych ilości pary potrzebną jest ogromna liczba palenisk, które przeważnie są tego rodzaju, że komisya dla bezpieczeństwa ogniowego fabryk nazywa je w swoim referacie złem dotychczas nieuni-knionem i stawia w związek z częstymi pożarami w Baku. Ze stanowiska bezpieczeństwa urządzeń wiertniczych niebyłoby ofiary, którejby ponieśó- nie można w celu wy-transportowania ognisk poza obręb terenu,

cyę, i wydatków na eksploafacyę, ostatnie zaś w największej części są wydatkami za opał. Przy tern kapitały instalacyjny i popę- * dowy mają się do siebie odwrotnie ; im urządzenie wiertnicze i eksploatacyjne jest doskonalsze, a temsamem droższe, tern mniej spotrzebuje opału, i naodwrót. Z tego jasno wynika, że w tych warunkach cena opału wywiera wpływ stanowczy na koszta, a więc i jakośó urządzenia. Im droższe jest paliwo, tern oszczędniej producent będzie go używał.

czeskaja syła“, która wyłożyła już na urządzanie staeyj elektrycznych kapitał 7¹/2 mil. rubli. Towarzystwo zaraz z początku zakupiło w Bałachanach, Bibi-Ejbat i mieście Baku stacye dla światła, należące do tego czasu Towarzystwu „Świt“, i postawiło prócz tego dwie stacye, jedną w Bibi-Ejbat dla tamtejszych kopalń i samego miasta, drugą w Białem Mieście (Baku, dla odróżnienia od czarnego miasta, centrum rafineryj nafty) i dla reszty pól naftowych.

W Bibi-Ejbat rozpoczęła się budowa stacyi w r. 1900, w ruch weszła w czerwcu 1901. Dynamo poruszają się pod działaniem czterech machin parowych o sile 500 koni . każda. Stacya dostarcza siły 21 motorom na polach naftowych w Bibi-Ejbat. mieście budowa rozpoczęła się w tym samym czasie i ukończyła w lutym 1902. Stacya ma jedną machinę parową o sile 125, 4 o sile 1.000 każda, jedną o sile 2.000 koni i zasila obecnie 46 motorów.

W obowiązujących normach producent nie znajduje takiej pobudki, paliwo prawie nic go nie kosztuje, więc nie dąży do doskonalszych urządzeń.

W białem

Te rozporządzenia o produkcyi siły mo-torycznej dla terenu wiertniczego spowodowały powstanie osobnego paleniska na każdej parceli wydzierżawionej przez państwo, skutkiem czego tereny owe pokryte są mnóstwem ognisk, zwiększających niebezpieczeństwo pożaru w straszliwy sposób. Tak więc obser-Niestety skonstatować musimy w Baku    wator ma przed sobą szczególny obraz:

niedołężną instalacyę, wystawia na terenie swoim pod względem pożaru niebezpieczne paleniska i gorliwie konsumuje jak największą ilość należnej państwu nafty. Nie leży w jego interesie, zwrócić się ku elektryczności, wytwarzanej poza jego parcelą, gdyż tern samem podwyższyłby sobie wydatek na paliwo.

bardzo powolne tempo w usuwaniu pary Dzierżawca skarbowy dostaje siłę motoryczną i zastępywanie jej elektrycznością, chociaż prawie darmo i jakby premię za technicznie wszyscy uznają niebezpieczeństwo ogniowe dotychczasowych palenisk i konieczność zastąpienia ich elektrycznością. Ważnym powodem tego leniwego postępu jest okoliczność, że oba Towarzystwa rorpoczęły czynność w czasach prawie najkrytyczniejszych, gdy robienie nawet najkonieczniejszych nowych wydatków było bardzo trudne. Najważniejsza

przeszkoda atoli polega widocznie w warun-    Celem usunięcia ognisk z pól nafto-

kach dzierżawy na skarbowych obszarach wych i rozpowszechnienia siły elektrycznej naftowych, w myśl których dzierżawcy wolni    wymieniona    komisya uznała za stosowne

są od opłaty za ilość tej    nafty, którą zuży-    uczynić do    ministerstwa domen wniosek

wają jako paliwo na samej parceli dzierżą- o zmianę warunków dzierżawienia w tym wionej, zaś uwolnienie nie    ma miejsca, jeżeli    kierunku, że    pewien procent wydobytej nafty

nafta, choćby do celów    motorycznych dla    byłby wolny    od podatku, bez względu na to,

tej samej parceli, użytą zostaje poza obre- czy użytym jest do celów motorycznych na bem tejże.    samej parceli, czy poza jej obrębem. Udział

Wadliwość tego punktu przepisów, do- ten wynosi według doświadczeń dla pól naf-tyczących rządowe tereny naftowe, motywuje towych w Bałachanach 12%, w Sabuntschy-obszernie komisya dla bezpieczeństwa ognio- Romany 9%, w Bibi-Ejbat 8%. wego na terenie wiertniczym, i dochodzi do następujących wniosków: Koszta wszelkiej siły motorycznej powstają w miejscowych warunkach głównie z dwu czynników, a to z amortyzacyi kapitału włożonego w instala-

obie połowy

Kompresory powietrzne przy dobywaniu ropy.

I.

Na obszarze naftowym w Baku dużo zajęcia budziły ostatniemi czasy kompresory powietrzne, czyli przyrządy służące do dobywania ropy z szybów zapomocą ścieśnionego powietrza. Metoda ta weszła w Baku w użycie przed dwoma laty na kilku przedsiębiorstwach, lecz dotychczas zbyt mało znalazła zwolenników, i na ogół dobre i złe strony jej, budowa i funkcyonowanie aparatu, mało są znane. Rozświetleniu tych kwestyj poświęcił więc inź. Nagel swój odczyt w ba-kuskiej sekcyi ros. ces. Tow. Technicznego.

Przyrząd składa się z dwu rur wsuniętych w siebie, dolna częśó rury zewnętrznej jest węższą niż górna, łączą się mutą przejściową. Dolny koniec rury wewnętrznej zaopatrzony jest w but z wycięciami na brzegu, lub małemi dziurkami blisko dolnego brzegu. Butem tym opiera się rura na pierścieniu z dylą, znajdującym się na wewnętrznej stronie mufy znajdującym się tam płynem pewien rodzaj piany, która burząc się idzie w górę rurą wewnętrzną i przelewa się na powierzchni. Równocześnie nowa fala płynu dostaje się z otworu wiertniczego do rury wewnętrznej przez but.

Ciśnienie powietrza u otworów buta musi, nieuwzględniwszy sumy oporów, równaó się ciśnieniu słupa cieczy ponad butem, a dalej także ciśnieniu słupa piany. Z tego wynika, że wysokośó, do której piana sięga, zależy od głębokości, w której znajduje się but niżej powierzchni cieczy w otworze. Stosunek ten wzajemny wynika głównie z gęstości piany i pompowanej cieczy, jakoteź fizykalnych własności ostatniej. Przy aparacie, który autor poddał swej obserwacyi, stosunek pomiędzy obu słupami cieczy był 8:5 do 2:1. Jeżeli zmniejszał się, natenczas rósł efekt przyrządu. W ogólności przyrząd może funkeyonowaó tylko wtedy, gdy słup cieczy wynosi ⁵/s do V2 całej głębokości otworu. Dla otworów głębokich z małym słupem płynu nie ma wartości.

przejściowej. Na górnym końcu rury zewnętrznej jest nasadka w kształcie litery P chanach dało następujące wyniki: Podwójnie z krążkiem tłokowym, przez który przechodzi górna część rury wewnętrznej, zaś do nasadki T przyśrubowaną jest rura, doprowadzająca ścieśnione powietrze pomiędzy zewnętrzną i wewnętrzną rurę. Rura wewnętrzna wystaje trochę poza krążek tłokowy i przechodzi w kolanko.

Studyum podobnej instalacyi w Bała-

Przyrząd spuszczamy w otwór wiertniczy, tak iż mufa przejściowa rury zewnętrznej lub, co na jedno wychodzi, but wewnętrznej znajdzie się na pewną głębokość pod powierzchnią płynu w otworze wiertniczym. Głębokość ta zawisła od warunków otworu. Nasadka T i krążek tłokowy pozostają na powierzchni płynu.

Jak długo ciśnienie pomiędzy wewnętrzną a zewnętrzną rurą równa się ciśnieniu atmosferycznemu, tak długo stan płynu w obu rurach i samym otworze będzie taki sam. Gdy kompresor zaczyna pracować, opada płyn między rurami i wypływa zupełnie do otworu przez otwory w bucie rury wewnętrznej. Wtedy wpływa powietrze przez but do rury wewnętrznej i tworzy w połączeniu ze

działająoa machina parowa z 14l/2 calowym cylindrem, 18 cal. skokiem tłoka i 120 obrotami w minucie dostarczała siły dla kompresora o 15 atmosferach ponad atmosferycznem ciśnieniem w komorze. Wynika z tego, iż wykazany efekt machiny wynosił 40 sił koni. Kompresor funkcyonował doskonale w otworze wiertniczym, który pompował bezustannie i wydobywał w 24 godz. 4.000 pudów ropy i 1.000 pudów wody; powierzchnia płynu leżała 315 do 350 stóp poniżej wypływu przyrządu. Stąd oblicza się praca dobywania płynu na Współczynnik pożytecznej pracy tego przyrządu był więc :

1-5 do 1 *67 sił koni.

— = 0-035 do

1*67

40

40

= 0-042

t. j. 3-5 do 5-2°/o.

Przy drugiej instalacyi pracowały dwie machiny parowe o powyższych dymensyach, lecz ciśnienie pary było 55 atm. i 100 obrotów w minucie, razem więc skuteczność obu

6.600 9.900 5.000 pud. 2-4    5    1*77 sił k-

urządzenia :

2-4 + 5*0 + 1.77

283

= 0 502 t. j. 50*2 prc.

chociaźbyśmy przyjęli

66 rubli

252 „

wynosiła 283 sił koni. Machiny pędziły dwa kompresory, pompując trzy szyby, w następujących warunkach:

Odległość powierzchni

cieczy do wypływu 490    630    448 stóp

Wypompowana ciecz w 24 godz.

Skutek pompowrania

Współczynnik pracy użytecznej tego

— 0-0325 t. j. 3-25%.

Na podstawie powyższych przykładów można powiedzieć, źe dobywanie ropy zapomocą ścieśnionego powietrza i opisanego przyrządu przedstawia się nadzwyczaj niekorzystnie, ponieważ praca użyteczna takiej instalacyi wynosi w najlepszym razie 4 prc., zaś 96 prc. włożonej siły pary idzie na marne.

Dla porównania obrachował autor współczynnik użytecznej- pracy przy zwykłem czerpaniu ropy zapomocą t. zw. źelonki (wielkiej łyżki, używanej w Rosy i zamiast pompy, z powodu obfitych i ostrych piasków do dobywania ropy, z szvbôw niepłynących), posługując się instrumentem o 10 calach przekroju i 35 stopach długości. Taką źelonką czerpać można naraz 30 pudów czyli mniej-więeej pół tony cieczy, w równej części wodę i ropę. Przyrząd sam waży 7 pudów* czyli 250 kg. Otwór głęboki jest dla przykładu 200 sążni, płyn stoi na 150 sążni czyli 320 metrów, zatem oddalenie pomiędzy powierzchnią a zwierciadłem cieczy jest 110 m. Bieżący sążeń liny ⁵/s calowej waży około 0‘0935 pudów czyli 7 kg. na bieżący metr. Czerpiąc z takiego otwroru otrzymujemy na każdy wznios źelonki 500.110 = 55.000 kgm. użytecznej pracy, a praca wydobycia pełnej źelonki i pół ciężaru liny będzie:

(500 + 112). 110 + 112,7110 = 109670 kgm.

2

Odpowiednia użyteczna praca źelonki przy czerpaniu od góry wyraża się:

55000

109670

Przy czerpaniu od spodu sprawa się komplikuje, ponieważ do wyciągania źelonki i liny przychodzi jeszcze opór, który płyn

stawia przechodzącemu przezeń przyrządowi. Dla oznaczenia tej pracy w przybliżeniu posługuje się autor cyframi o oporze poruszanych w cieczach stałych ciał, który to opór proporcyonalnym jest do trzeciej potęgi chy-źości ruchu. Wziąwszy czas dźwigania źe-lonki od pokładu na dwie minuty dojdziemy na podstawie oporu stałych ciał poruszanych w nieograniczonych ilościach wody do wniosku, źe użyteczna praca czerpania od spodu wynosi 12 prc. Przyjąwszy, źe czerpanie dzieje się dwa razy od spodu a raz od góry, natenczas użyteczna praca źelonki jest w przecięciu 27T prc.,

0‘6 prc. jako użyteczną pracę machiny i bębna wyciągowego, otrzymamy w całości 16'3 prc. pracy czerpania.

Przy mniejszej kolumnie cieczy i czerpaniu raz od dołu, raz od powierzchni, użyteczna praca jest większą, można więc powiedzieć, źe na bakuńskich polach naftowych praktykowane czerpanie daje 15 do 20 prc. użytecznej pracy.

Porównując tedy zwykłe czerpanie z pompowaniem zapomocą ścieśnionego powietrza ze stanowiska mechaniki, widzimy, źe ostatni sposób stoi bardzo w tyle poza pierwszym, ponieważ daje tylko czwartą lub piątą część użytecznej pracy. Wynika z tego, źe zresztą w tych samych warunkach kompresory spotrzebują 4 do 5 razy tyle paliwa co czerpanie, a praktyka potwierdza to zupełnie.

Dla zestawienia kosztów obu metod pompowania autor przyjął szyb z dzienną produkcyą 4.000 pudów ropy i 2.000 pudów wody.    »

Przy czerpaniu koszta eksploatacyi byłyby następujące:

1.    Trzech pompierów z miesięczną płacą 22 rubli

2.    Lina 250 sążni długa i 26+

pudów ważąca, licząc pud po 11 rubli, kosztuje 293+0 rubli, trwa 4 mieś., zatem miesięcznie 73    „

3.    120 pudów ropy do palenia na 24 godzin po 7 kop. = rubli, miesięcznie

razem 391 rubli,

1.108 do 1.360    „

1.208 do 1.360    „

na jeden pud ropy wypada 0*92 do l*14kop.

czyli wypada na jeden pud uzyskanej ropy 0 326 kopiejek.

Posługując się kompresorem, odpadają robotnicy przy pompie i linie, machina pozostaje. Koszta eksploataeyi wyniosą:

1.    Instalacya (rury, kompresor i potrzebne budowle, wyłącznie machin parowych) około 12.000 rubli, rozłożywszy amortyzacyę

na 10 lat wypada na miesiąc 100 rub.

2.    Ropy do palenia 4 do 5 razy tyle co przedtem

Tak więc koszta pompowania ścieśnio-nem powietrzem są daleko wyższe, niż zapo-mocą czerpania. Podług naszej kalkulacyi zwyżka kosztów wynosi dla przyjętego szybu 717 do 929 rubli miesięcznie, czyli 0*594 do 0*814 kop. na pud produkowany, w rzeczywistości ta zwyżka jeszcze większą będzie, gdyż 10-letnia amortyzacya urządzenia trwałaby za długo i nie powinna przekraczać pięciu lat.

Ponieważ ten wydatek dodatkowy leży w mniejszej pracy użytecznej, to jest w zbyt duźem spotrzebowaniu opału na jednostkę uskutecznionej pracy, nie może być on wyrównany żadnem podniesieniem produktywności szybu. Może stać się to tylko przez zredukowanie ogólnych wydatków przedsiębiorstwa, przypadających na każdy pud zyskanej ropy. Prosta kalkulacya powie, że gdy ogólne wydatki urosną do 3, 4, 5 kop. na pud. a kompresor nie ma przynosić strat* produkeya ropy musi wzróść o 44, 30 i 22 prc., przyjęty szyb musiałby więc produkować, i to przez długi czas, zamiast 4.000 — 5.750, 5.200, 4.900 pudów w 24 godzinach.

Z powyższego wynika, że eksploatacya szybów ropnych zapomocą ścieśnionego powietrza z punktu finansowego tylko wtedy może być korzystną, jeżeli zapomocą źelonki z jakiegokolwiek powodu niemożna wyczerpać więcej jak ²/3 przypływu. Można więc użyć kompresorów w wypadkach następujących :

1.    Jeżeli otwór wiertniczy ma za małą dymensyę lub jest skrzywiony.

2.    Jeżeli razem z ropą przypływa wielka ilość wody.

3.    Jeżeli przy zredukowanem pompowaniu wody otrzymuje się ślady ropy, któ-rychby inaczej zyskad nie można.

Przy tych wnioskach jest ten warunek, by płyn ustawicznie stał na nie mniej jak ⁵/8 do ‘A całej głębokości otworu i nie okazywała się skłonnośd do zatykania.

Kompresory używane w Baku sporządzono w Ameryce według zasady prof. Ri-dlera, polegającej na wielokrotnem ścieśnianiu wraz z oziębianiem. Powietrze w pierwszym wielkim cylindrze podlega pewnemu ciśnieniu, wchodzi potem do zbiornika i oziębia się oziębiaczem, przez który płynie zimna woda. Następnie mniejszy cylinder wciąga to powietrze, komprymuje dalej i t. d. Ilość cylindrów stosuje się do wymaganego ciśnienia. Z każdym obrotem kompresora wchodzą do wielkiego cylindra jedna lub dwie objętości świeżego powietrza.

Korzyści tej metody polegają w tern, że 1. przestrzenie są mniejsze niż przy zwykłym kompresorze, dlatego współczynnik użytecznej pracy jest znacznie większy, 2. proces ścieśniania odbywa się ze stosunkowo małem wychyleniem od kompresyi izotermicz-nej, podczas gdy przy użyciu jednego kompresora otrzymujemy mimo wszelkiego oziębiania prawie pełną adyabatyczną kompre-syę z pełnem wytworzeniem ciepła. Dzięki tym okolicznościom użyteczna praca ścieśniania wynosi 80 prc. i wyżej, podczas gdy przy jednym cylindrze osięga zaledwie 55°/o.

Instalacye w Bałaehanach i Bibi-Ejbat, zwiedzone przez autora, mają wymiary następujące: Średnica wielkiego cylindra 12 cali, liczba obrotów podwójnie działających kompresorów 100—120 na minutę, końcowe ciśnienie powietrza 12—20 atmosfer. Wielki cylinder komprymuje powietrze na 58 atm., ścieśnianie powtarza się dwa razy przy oziębianiu cylindrów wodą. W zbiorniku środkowym oziębiacz ochładza powietrze.

Przy 120 obrotach kompresory te zdołają dostarczyć 0-08 m³ powietrza co sekundę, mierząc przy ciśnieniu atmosferycznem.

= 0-61 = 61%

Ten współczynnik stosunkowo wielki wobec zwykłej machiny, jakiej używają do wierceń naftowych, mówi, że kompresor nie jest jedyną przyczyną złej pracy całej instalacyi.

wydaj e u źy teczn ej

sama

1-5

225

2.    Zgromadzenie uznaje za wskazane zwrócić się da związku producentów „Ropa“ z przedstawieniem, aby okazał się skłonnym do porobienia terminowych umów w kwestyi dostarczania ropy na opał i wypośrodkował przystępną cenę na surowy produkt.

3.    Zgromadzenie uznaje potrzebę zwrócenia się do ministerstwa kolei za pośrednictwem Koła polskiego o uzyskanie dalszej 50 prc. zniżki taryf przewozowych tak, aby ropa jako materyał opałowy mogła skutecznie konkurewać z węglem pruskim w Galicyi zachodniej.

5. Zgromadzenie uznaje za właściwe zwrócenie się do ministerstwa skarbu za po-

Kompresor instalacyi w Bała oba nach pracował końcowem ciśnieniem 9‘3 atm. czyli 10-3 absolutnych atmosfer. By przyprowadzić 0'08 m³ powietrza do takiego ciśnienia, teoretycznie byłoby potrzeba siły 22*5 koni, machina tymczasem dostarczała ich 40. Z tego pożyteczna praca machiny i kompresora razem oblicza się na 22-5

40

Wymiary rur były następujące: Dolny koniec rury zewnętrznej miał 2V2—3 cali. Długość dolnej części rury zewnętrznej jest zmienną, zwykle wynosi 70 stóp, czasem nawet 560 stóp. Długość ta nie posiada też żadnego szczególnego znaczenia i stosuje się głównie do głębokości, z której ropę dobywać potrzeba. Prócz tego długość tej rury musi być taką, by w razie spotęgowanego ciśnienia powietrza ostatnie nie zostało wyrzucone przez nią.

Do ścieśnienia 0‘08 m³ w sekundzie potrzeba teoretycznie 22⁻5 sił koni. Praca pompowania, otrzymana tym przyrządem, wynosiła D5 do 1'7 sił koni, a ponieważ efekt teorytyczny kompresyi równa się ekspansyi, więc instalacya pracy

do ä = 6'6 _ 7'540/»’

to znaczy, że 92 do 93 prc. siły zawartej w ściśnionem powietrzu gubi się.

Po wywodach powyższych autor powiada na zakończenie, że przyrządy ze ściśnionem powietrzem dla pól naftowych w Baku wymagają jeszcze ważnych ulepszeń. Przyrząd sam musi dawać 35 prc. użytecznej pracy, jeżeli pompowanie skomprymowanem powietrzem ma stanąć na równi ze zwykłem pompowaniem. Oprócz tego jeżeli kompresor ma zastąpić wiadro (źelonkę), musi pracować przy każdym stanie cieczy w otworze wiertniczym.

Walne Zgromadzenie „Pomocy wzajemnej"

odbyło się 4. b, m. w Schodnicy w sali „Sokoła“ przy udziale około 60 członków.

Przewodniczył p. Sholman, zastępcą przewodniczącego był p. Morgulec, sekret, p. Jakubowski. Rrzy stole zajęli miejsce pp. Ramuszyński, skarbnik i Matukiewicz, wydziałowy. Obecnym był także komisarz górniczy p. Emil Czerlunczakiewicz.

Przewodniczący otworzył zgromadzenie krótką okolicznościową przemową i po odczytaniu telegramów od pp. Gorayskiego, hr. Skrzyńskiego i posła Głąbińskiego, usprawiedliwiających swą nieobecność, polecił odczytanie protokołu z ostatniego posiedzenia. Poczem sam zabrał głos do odczytania referatu o obecnem położeniu przemysłu naftowego i jako wynik ostateczny swych wywodów, postawił następujący szereg 28 rezolucyj :

1. Zgromadzenie uznaje za konieczne zorganizowanie komitetu, którego obowiązkiem będzie wydanie popularnej broszury „O opalaniu ropą“ i rozsyłanie monterów po wschodniej Galicyi dla porobienia potrzebnych urządzeń i przygotowań. Uwzględnić trzeba w pierwszej linii gorzelnie, młyny i browary.

4. Zgromadzenie wyraża opinię, że jednolita organizacya producentów surowca urzeczywistniona bezzwłocznie jest konieczną dla zapewnienia przemysłowi naftowemu swobodnego rozwoju, nietamowanego fluktuacyą cen, wynikającą z drobnej konkurencyjnej sprzedaży.

rzy utracili lub niebawem utracą możność zarobkowania

średnictwem Koła polskiego z żądaniem przeprowadzenia prób z opalaniem ropą w 9 krajowych salinach.

6.    Zgromaozenie zaleca dla wzmocnienia i skoncentrowania rozprószonych sił gremialne wpisanie się do „Pomocy wzajemnej“, dla podjęcia skutecznej obrony poważnie zagrożonych interesów drobnych pracowników przemysłu naftowego.

7.    Z uwagi na to, że w skutek zastoju w wykonywaniu robót wiertniczych drobni przedsiębiorcy wiertniczy stracili podstawę bytu, zgromadzenie zaleca stowarzyszenie się tychże w przedsiębiorstwa związkowe na za-zadzie spółek zarobkowo gospodarczych.

8.    Aby chociaż częściowo zażegnać bezrobocie zgromadzenie uznaje za potrzebne zwróció się do przedsiębiorstw przemysłowych w kraju, dalej do przedsiębiorstw robót przy trasach kolejowych, kanalizacyi i drogach, aby dały przytułek i pracę robotnikom naszym, popierać uchwały wieców robotniczych i pośredniczyć u firm w kwesty i pozostawienia w granicach możliwości tracącym zarobek wolnych mieszkań i opału wśród zimy.

9.    Zgromadzenie uznaje potrzebę dobrowolnego powszechnego opodatkowania się w wysokości 1% na rzecz urzędników, któ-

pozostaną bez środków do życia; dalej uwaźn za właściwe wezwać wszystkie firmy naftowe do składania jednorazowych datków na ten cel.

10.    Zgromadzenie poleca wydziałowi „Pomocy wzajemnej“ zwrócić się bezzwłocznie do Wydziału krajowego z prośbą o wydatną pomoc w formie subwencyi dla Towarzystwa, które pracując pożytecznie przy szczupłych funduszach nie jest w możności sprostać przyjętym na siebie obowiązkom.

11.    Zgromadzenie uznaje potrzebę nawiązania ożywionych stosunków z zagrani-eznemi firmami, celem umożliwienia emigra-cyi do Niemiec, Francyi, Belgii, Rumunii, Rosyi, Stanów północnych, Indyj, Porsyi i Afryki, słowem wszędzie, gdzie przedsiębrane są prace na większą skalę w dziedzinie wiertnictwa.

12. Zgromadzenie uznaje za właściwe zwrócić się z przedstawieniem do namiest-

nictwa, by w myśl ustawy przemysłowej wykonywanie robót wiertniczych w przedsiębiorstwie poruczone było jedynie tym, którzy na wzór innych przedsiębiorców uzyskają koncesyę jako posiadający wymagane kwali-fikaoye.

13. Zgromadzenie uznaje za właściwe podjęcie rychłej akcyi celem przeprowadzenia pertraktacyi z prywatnemi kolejami wę-gierskiemi w kwesty i dostarczania tymże ropy jako materyału opałowego. Rolę tę powinno wziąć na siebie krajowe Towarzystwo naftowe.

14.    Zgromadzenie uznaje konieczność zwrócenia się do władz górniczych i politycznych w sprawie gwałcenia ustawy przez pomijanie urzędników przy ubezpieczeniach od wypadków.

15.    Zgromadzenie uznaje konieczność natychmiastowej zmiay obowiązujących od dnia 9. lipca 1898 przepisów policyjno-górniczych z specyalnem uwzględnieniem §§. 6, 7 i 12, a to w ten sposób, by w ankiecie układającej projekt zasiedli przeważnie wybitni technicy naftowi.

16.    Zgromadzenie uznaje konieczność zmiany ustawy krajowej naftowej z r. 1884 z szczególnem uwzględnieniem §§. 1, 15, 23. Zasadą nowej ustawy powinien być regal górniczy po myśli powszechnej ustawy z r. 1854.

17. Zgromadzenie poleca wydziałowi „Pomocy wzajemnej“ bezzwłoczne wniesienie memoryału do władz górniczych z przedstawieniem projektu zmian, jakie czy to w przyszłości w projekcie ustawy, czy z okazyi układania nowych przepisów, czy też przy istniejącej już ustawie i przepisach w interesie kierowników ruchu kopalń uwzględnićby należało.

18. Zgromadzenie wyraża opinię, że z okazyi najbliższej sesyi sejmowej wznowiony powinien być wniosek posła Płockiego w kwestyi budowy krajowego zbiorniku na ropę. Krajowi producenci powinni w tej sprawie wnieść należycie umotywowaną petycyę, do której przyłąezyćby należało opinię krajowego Towarzystwa naftowego i Izby handlowo przemysłowej.

25. Zgromadzenie ubolewa nad tern, źe pracownicy tego przemysłu zbyt jednostronnie absorbowani, zaniedbują swoje obowiązki obywatelskie i nie wykonują praw wyborczych w trzech przystępnych dla siebie ku-ryach.

Po bardzo

19.    Zgromadzenie wyraża opinię, źe budowa rafineryi związkowej w kraju przyczy-nićby się mogła znakomicie do wyzwolenia naszego przemysłu z pod przewagi obcych kapitałów, dałaby nam do rąk broń przeciw wszechwładztwu karteli naftowych i położyłaby tamę uprawianemu dotychczas rozbojowi giełdowemu.

20.    Zgromadzenie uznaje ważność eksportu do Niemiec i upatruje w nim zapoczątkowanie poważnego wprowadzenia produktu naszego na rynki światowe i możliwość skutecznej konkurencyi z wszechwładnym monopolem „Standardu“.

21.    Zgromadzenie zaleca porobienie starań z okazy i odnowienia traktatów handlowo-cłowych z Niemcami, celem umożliwienia wprowadzania ropy bez cła, którą to możliwość przewiduje ustawa niemiecka. Zwrócić się z tern należy do rządu za pośrednictwem Koła polskiego przy równoczesnem porozumieniu z pruskiemi i bawarskiemi Izbami handlowo- przemy słowemi.

22.    Zgromadzenie wyraża opinię, że z powodu zupełnego braku rafineryj w Niemczech środkowych i południowych byłoby wskazanem rafinerye związkowe i tam tworzyć lub się w nich z udziałami w zyskach angażować, jeżeli powstaćby miały z pomocą miejscowych kapitałów. Dla celów takich najwięcej nadają się Prusy wschodnie i Ba-warya. Krajowe Towarzystwo naftowe wysłało ze swego ramienia sekretarza dra Bartoszewicza, więc akcya jeżeli nie jest w toku, to już się przygotowuje.

23.    Zgromadzenie uznaje doniosłość stworzenia instytucyi finansowej, pozostającej w wyłącznych usługach przemysłu naftowego.

24.    Zgromadzenie mniema, że redukcya robót w kopalniach odkrytych jest momentalnie jako malum neeessarium wskazaną; byłaby jednakowoż ogromnie szkodliwą i niebezpieczną, gdyby miała trwać a la longue i obejmować jak dzisiaj wszystkie odkryte i nieodkryte pola naftowe Podkarpacia. W poszukiwaniach za ropą, niebezpiecznych dla drobnych kapitałów wskazaną jest asocyacya; nigdy jednak nie należy pozwalać na wydarcie sobie z rąk terenów przyszłości.

które dopiero po odkryciu korzystnie finansować można.

26.    Zgromadzenie wyraża opinię, źe podatek konsumcyjny, nałożony na naftę w r. 1882 jest za wysoki i w'zmienionych w ciągu lat 20 stosunkach jest anachronizmem, dziwolągiem, tamującym postępy przemysłu ; należy robić starania u rządu za pośrednictwem Koła polskiego, aby podatek ten zniżono z 13 do 8 koron, co odpowiadać będzie pewnej wykalkulowanej równowadze.

27.    Zgromadzenie wyraża opinię, źe naszego przemysłu przed możliwą zagładą nie zabezpieczają cła ochronne, bo te, które ustalono w r. 1900, za takie w ścisłem słowa znaczeniu nie mogą być uważane; przy oka-zyi ugody węgierskiej powinnoby cło na rosyjskie oleje surowe lekkie być podniesionem z 7 na 10 koron, a wprowadzenie falsyfikatu zabronionem, cło na surowiec rumuński pod-niesionn z 136 na 3 k.

28. Zgromadzenie opiniuje, źe przemysł naftowy powinien wziąć żywy udział w akcyi, jaka się toczy w interesie wszystkich gałęzi wytwórczych w Galicyi za upaństwowieniem kolei północnej a w następstwie południowej.

namiętnych dyskusyach, w których brali udział prawie wszyscy obecni przyjęto przedstawione rezolucye, uzupełniwszy je następującemu uchwałami:

a)    wezwać władze do reorganizacyi bo-rysławskiej szkoły górniczo-wiertniczej, w duchu innych średnich szkół przemysłowych ;.

b)    Patenty na kierowników mają być udzielane tylko ukończonym technikom lub akademikom górniczym;

c)    Kierownik w Borysławiu nie może zarządzać więcej niż dwoma rygami lub kieratami pompowymi.

Redakcyę i wniesienie memoryału do odnośnych władz poruczono prezydyum „Pomocy wzajemnej“.

Napisanie broszury o zastosowaniu ropy w przemyśle poruczyło zgromadzenie p.

do stacyi:

Borki wielkie Brody

> Czerniowce Gródek J arosław Korościatyn Kraków Lwów Łużany Przeworsk Sokal Tarnopoł

Tłumacz-Pa 1 ahicze

Wygnanka

Złoczów

Romanowi Bachowskiemu, zajmującemu się opalaniem ropą, zaś wydział „Pomocy wzajemnej“ ukonstytuował się jako komitet, do którego kompetenci z kraju i zagranicy, mający zamiar wprowadzić ropę do swych fabryk — mają się zwracać.

KRONIKA.

Ulgi taryfowe. Na skutek starań związku producentów „Ropa“ i Towarzystwa naftowego c. k. Ministerstwo kolejowe ogłosiło w dzienniku rozporządzeń z dnia 13. grudnia 1902 nr. 142 następujące ulgi taryfowe dla surowej naffy (nafty opałowej) na c. k. kolejach państwowych w G-alicyi: aż do odwołania względnie do unormowania i przeprowadzenia w drodze taryfowej, w miejscu opłaty frachtu przewozowego według wyjątkowej taryfy III. c ma być pobierana opłata frachtu według klasy C

ze stacyi:

Biecz Borysław Drohobycz Gorlice Hatna trs.

Itzkany trs.

Iwonicz

Jasło

J edlicze

Kołomyja

Krechowice

Krosno

Lubieńce

Marcinkowice

Nadworna

Nowosielec Gniewosz Olszanica

Posada Chyrowska

Rymanów

Skole

Skołyszyn

Stanisławów

Ustrzyki

Wola łużańska

Zagórz

Zagórzany

Ponieważ te koncesye nie zadowoliły producentów nafty, czynią dalsze starania, ażeby przyznane dla pojedyńczych stacyj ulgi kolejowe stały się ogólnie obowiązującemi, gdyż jak w poprzednich numerach „Nafty“ wykazaliśmy rozpowszechnienie oleju opałowego zależy przedewszystkiem od taniego jego przewozu.

Konferencye. Na 7. b. m. zaprosiło stowarzyszenie rafineryj eksportowycłi reprezentantów „Ropy“ na konferencyę tyczącą się pertraktacyj za-kupna ropy na cele eksportowe. Słychać że równocześnie odbędą się także narady między reprezentantami rafineryj austryackich celem porozumienia się nad możnością powtórnego nawiązania rokowań kartelowych.

Oeputacya ze Schodnicy, wysłana z ramienia komitetu ratunkowego, zawiązanego celem niesienia pomocy robotnikom naftowym, zagrożonym w swym bycie przez przesilenie naftowe, przybyła do Lwowa i uda się dzisiaj zarówno do namiestnika jak do marszałka kraju i Wydziału krajowego z prośbą o udzielenie już teraz wydatnej pomocy pieniężnej pozbawionym pracy, a skazanym na dotkliwy niedostatek. W piśmie do namiestnik komitet powołuje się na przyrzeczenie pomocy pieniężnej, dane przez niego w Sejmie, zaś w piśmie do Wydziału krajowego zwraca uwagę, że już teraz pozbawieni pracy robotnicy naftowi żyją z dobroczynności publicznej, jak o tern świadczą dołączone do pisma wykazy handlowe „Kółka rolniczego“ w Schodnicy.

Jak się dowiadujemy postanowił marszałek wysłać specyalnego delegata do Borysławia i Schodnicy celem naocznego przekonania się o stanie rzeczy i zdanie sprawy marszałkowi. Referat ten posłużyć ma ewentualnie do zwołania ankiety dla zaradzenia biedzie robotniczej i brakowi pracy.

Pożar w Borysławiu. W ostatniej chwili przychodzi wiadomość o wielkim pożarze w kopalni borysławskiej. Pożar wybuchł 9. stycznia po godz. 10 wieczorem w południowo - zachodnim zakątku Borysławia przy cerkwi. Rozpoczął się od kopalni Duczyńskiego, w szybie zamkniętym od dwóch miesięcy. A więc ogień rozpoczął się mniej więcej w tern samem miejscu, co ostatni niedawny wielki pożar, z tą jednakże różnicą, że kiedy poprzednio pod wpływem wiatru, posunąwszy się nieco na północ, skręcił potem na prawo i przerzucił się na drugą stronę potoku, obecnie gnany silnym wiatrem południowym, posuwał się równo na północ przestrzeniami usianemi najobfitszymi właśnie wybuchowymi szybami.

O ile do tej chwili dokładnie wiadomo, spaliło się szybów: Duczyńskiego 1, Towarzystwa „Nafta“ 1, firmy Męciński, Płocki i Sp. 2, Miku-cki i Perutz 4, „Etna“ 2, Łaszcz 5, firmy „Karpaty“ 5, Perkins i Mac Intosh 3, Kasy oszczędności 2, Zeitleben 2, lwowskiej spółki naft. 2.

Dalej spaliły się warsztaty firmy Mikucki i Perutz, tłocznie tej samej firmy i magazyny Tow. „Dla handlu i przemysłu“⁻

„Do tego numeru załącza się prospekt znanego specyalisty Th. Konetzky’ego, Säckingen, W. Księstwo Badeńskie w Niemczech“.

rrTTTTTTTTTTTTTTI

Nowy rezerwoar naftowy

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Nowy rezerwoar naftowy

na 30 wagonów pojemności, 8.200 m. średnicy, 7.000 m. wysokości. Przybliżona waga 14.800 kg. Zaraz do sprzedania na stacyi kolejowej w Morawach.

Łaskawe oferty pod:

H. V. 350

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Cena obecna — aż do odwołania

— Ii. 330 —

10.000 kg. loco Lwów dworzec.

fi-

za

Ogólna geologia naftowa

Koks!

podstawy do badań terenów naft.

przez inż. KI audyusza Angermana.

Cena 6 koron.

Do nabycia w księgarniach, lwowskich.

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

PŚ

kS'

1-10

SCofis

do Administracyi pisma.

L A. A. A^A. A^A.A^A^AAJLA.A.AJ

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzriy I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NÄ SKŁADZIE,

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.