/a

swy

_____••■'Aï/

'(*#6

NAFTA

ALICYJSKIEGO PRZEMYSŁU NAFTOWEGO

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata -w^T-os-osi rocznie ±2 Isorozi.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż, J. SHOLMAN, Scliodnica, — Iriż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: ]R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 11.

Nowe przyczynki do hipotezy powstawania oleju skalnego. Nap. R. Załoziecki. — Ropa jako mate ryal opalowy. (Ciąg dalszy). — Przesilenie w przemyśle naftowym. — Przekształcenie organizacji eksportowej dla nafty w stowarzyszenie. — Oleje smarowe używane w Królestwie. — Kilka uwag w sprawie opału naftowego. Nap Józef Brykczyński. — Akcya komitetu 1 >orysławsko-drohohyckiego.— Protokół IV. Zjazdu przemysłowców* naft. zacli. Galicy i odbyty 26. paź. 1902 w sali Rady powiatowej

w Jaśle. — Kronika.

En g 1er. Aschan wychodzi także z tego samego założenia, sądząc, iż drugorzędny proces kondenzacyi zamienił częściowo zawarte w pierwotnej ropie etyleny na nafteny. Swoje odnośne zapatrywania formułuje on nastę-pująeo:

Nowe przyczynki do hipotezy powstawania oleju skalnego.

W nowszych czasach spotykamy się z ogłoszonemi zapatrywaniami bardzo wybitnych badaczy w tym przedmiocie, które swojemi prawie dyametralnie przeoiwnemi przypuszczeniami i wnioskami dowodzą, jak bardzo jesteśmy jeszcze dalecy od poznania prawdy.

W ostatnim zeszycie „Liebig’s Annalen der Chemie“ omawia szwedzki chemik Ossian Aschan w rozprawie „O genezie naftenów i kwasów naftenowych“ w związku z swym tematem także powstawanie ropy w przyrodzie. Aschan staje przytem na stanowisku hipotezy E ugier a i przyjmuje również podany przez tegoż proces powstawania, mianowicie: Destylaeya tłuszczów pod wpływem ciśnienia, powstawanie t. zw. pierwotnej ropy i następny proces kondenzacyi wzgl. polimeryzaeyi, zmieniający nienasycone węglowodory w wysoko drobinowe składniki mazi, które brakowały w pierwotnej ropie. Dla dokładności potrzeba zauważyć, że myśl tę powziął najpierw Heusler, a później rozwinął ją

„Wskutek destylacyi, odbywającej się powoli we wnętrzu ziemi, tworzy się z tłuszczu eiał zwierzęcych destylat, zawierający węglowodory, w mniejszej części także nienasycone kompleksy karboksylowe, t. zw. ropa pierwotna. Ostatnia pod wpływem silnego ciśnienia, panującego w odnośnych warstwach, wyższej temperatury lub innych kondensu-jących czynników podlega później powolnej przemianie i polimeryzaeyi, przyczem z jednej strony powstaje przeważna część naftenów i kwasy naftenowe, z drugiej składniki olejów smarowych. Nafteny w zwykłem znaczeniu uważać zatem należy za drugorzędne produkta destylacyi ropy w łonie ziemi“.

Da poparcia tego zapatrywania przedsięwziął Aschan w laboratoryum doświadczenia kondensaeyi z olefinami. Wprawdzie próba z etylenem nieudała się, zato próby z amylenem dały dodatni rezultat; doświadczenie z cykloheksanem zostało nierozstrzygnięte. Działanie chlorku glinowego na amy-

Obecnie przychyla się więcej do zdania, że nie wymienione drobnoustroje, lecz zielone glony (Algen), znajdujące się w morzach masami, uważać należy za wytwórców surowca dla ropy. Za tem przypuszczeniem przemawia i to, że te glony pokazują pod mikroskopem zawarte w nich małe kropelki oleju.

leny miało ten skutek, że wytworzyły się nasycone połączenia częścią z niewiele większym ciężarem drobinowym od materyału podstawowego, częścią szereg wyższycli produktów kondensacyjnych, ponadto wydzieliły się gęstopłynne, żółte substancye o wyglądzie i konsystencyi zwykłych olejów smarowych.

Doświadczenia te stwierdziły, że przy kondensacyi amylenu powstają nietylko parafiny, lecz także — i to w znacznych ilościach — nasycone węglowodory typu naftenowego, zatem słusznośó przypuszczeń autora została dowiedzioną, a hipoteza Englera zyskała dalszego wzmocnienia, o ile występywa-nie naftenów w ropach znalazło eksperymentalnie swoje wyjaśnienie.

Jako zwolennik hipotezy roślinnej oświadczył się obecnie prof. Krämer, który przed około 2 laty wespół z Spilker’em ogłosił zajmujące prace o destylacyi pod ciśnieniem dyatomeów czyli bakcylaryj torfowiskowych.

Krämer w ten sposób staje w przeciwieństwie do Englera, który uważa ropę za produkt destylacyi tranu rybiego. Wprawdzie możnaby zarzucić zapatrywaniu Englera, iż zwłoki ryb, jak i wyższych zwierząt, wrogóle nie znachodzą się na dnie mórz, gdyż inne zwierzęta natychmiast je sprzątają.

Dla uprawdopodobnienia jednakże wielkiej ilości małych żyjątek, zdolnych do wytworzenia ropy, można zauważyć, iż cały szereg badaczów głębin morskich znaleźli w pewnych szerokościach podbiegunowych ogromne przestrzenie dna morskiego, pokrytego tłustym mułem dyatomeów, zaś Wojciech Ch un podczas swojej obfitej w rezultaty podróży przed kilku laty wykrył niezmierne nagromadzenia zielonych glonówT na dnie morza, które podobnie jak na innych już znanych miejscach zamieniły wodę w zielony gąszcz.

Te narośle mogą powstać, gdy grunt morza z jakiejkolwiek przyczyny się podniesie, co najpierw zachodzi w zatokach. Wtedy mogą glony rosnąć w warstwy podobnie jak torf. Delikatne ściany komórek obumarłych ustrojów znikają pod wpływem bakteryj, wytwarzających tlen, bez pozostawiania węgla, lecz wytworzona w nich za życia odporna substancya woskowa pozostaje i może się nagromadzić w niezmiernych masach. Jako przykład takiego materyału może służyć wtrącony w formacye węglowe pyropisyt, zawierający ponad 50% wosku.

Jeżeli te nagromadzenia wosku zostały nakryte materyałem skalnym i mułem, zanim dno morskie wyłoniło sic z głębi o tyle, że możliwą była wegetacya roślin torfowych, zanim więc utwór czysto morski oddzielił się od lądowego, wtedy proces naznaczony mógł się rozpocząć.

Wtedy mógł nastąpić rozkład wosku na ropę, przyczem ostatnia wsiąknęła w poniżej leżące warstwy piasku, na które przyszły znów materyały nieorganiczne i pro-dukta zwietrzenia.

Odpowiednio do wieku tych warstw i obfitowania w siarkę i inne żywiczne pro-dukta powstają potem te różnorodnie złożone mieszaniny węglowodorów, które znamy pod nazwą ropy. Mała zawartość siarki, brak wyższej temperatury i potężne ciśnienie dostarczają cenne lekkie oleje, zawierające zwykle dużo stałej parafiny. Pod zwiększonym wpływem tych czynników powstają potem ciężkie, najczęściej ubogie w parafinę ropy. Dla tamtych mamy typy w ropach pensylwańskich, karpackich i nad rzeką Tegar, podczas gdy dla drugich ropy kaukazkie i z puszczy liineburskiej.

Proces powstawania ropy podobnym więc jest całkiem do tego, który wytworzył torfowiska i złoża węgla, tylko że mater yał dostarczany był li tylko z wegetacyj podwodnych glonów na najniższym stopniu stojących, które posiadają w szczególnej mierze zdolność wytwarzania wosku.

Miejscem powstawania ropy były głęboko wcięte zatoki morskie, których brzegi stały się stromo wystającemi skałami gór-

>>

u3

er.

—i

skimi, a one same przez późniejsze ewolucye stały się boeznemi dolinami tych gór.

Przenieśmy się n. p. w te czasy, w których półnoeno-niemiecka równina była pokryta morzem lodowatem, wtedy Harz, las turyngski i inne wzniesienia mogą uchodzić za szczątki brzegów, które zamy⁷kały' morza ku południowi. Puszcze liineburską natenczas można uważać za taką zatokę morską, w której odbywvały się opisane procesy rozmnażania materyału i wytwarzania ropy przez wiele set tysięcy lat. Stoimy tam w niektórych miejscach jeszcze na starym, tylko z pancerzy⁷ okrzemkowych zbudowanym gruncie morskim. Znajdujemy tu także pokłady ropy, mimo że nie zawsze w formie pierwotnej.

wzgl. ziem alkalicznych, powtóre węgliki, dające acetylen, wreszcie wolne, drobno rozdzielone metale grupy żelaznej. Natomiast hipoteza Englera operuje czynnikami, których działanie dowiedziono w miejscach tworzenia się ropy, a to ciśnienie, wyższa temperatura i materyał biologiczny, z którym geolog zwykł się liczyć“.

To samo da się jednakże powiedzieć także o hipotezie Kramera, a zwłaszcza „materyał biologiczny“ ma w jego wywodach nowe wyjaśnienie.

W Oelheim, okolicy bliżej położonej

Na ogólniejszej podstawie opiera swoją niedawno ogłoszoną hipotezę powstawania ropy Iwan A da d u r o w, którą nazwalibyśmy w odróżnieniu od poprzednich teoryą kosmiczną, chociaż autor zwie ją ewolucyjną. Zupełnie oryginalną nie jest ona, gdyż już do stromych urwisk tych dawnych brzegów, i j)rzef] }aty rosyjski uczony Sokołoff uczynił natrafiono tylko czasowo na bogate odkrywki,    podobną spekulacyę,    która miała w    sobie

zas na północ stąd w W ietze i    Sehnde wier-    ₍]użo olśniewającego.    Ale wróćmy do    Ada-

cone otwory wiertnicze stają    się coraz ob-    durowa. Co do chemicznych reakcyj    idzie

fitszemi.    on za Mendeljewem,    który w swoim    czasie

Bez wątpienia dotarto tu bliżej do potężnych pokładów glonów i prawdopodobnie z dalszem posuwaniem wierceń do głębszych miejsc zatoki, a więc dalej na północ, natrafią na wydajniejsze jeszcze odkrywki.

Wprost odmiennie wyjaśniają Sa ba ti er i Sender en s powstawanie ropy. Podstawowe długoletnie prace tych francuskich chemików omawialiśmy już na tem miejscu („Natta“ 1901, str. 91). Wnioski z nich wysnute polegają na całkiem dowolnem i sztucznem przypuszczeniu, że w łonie ziemi znajdują się wolne metale alkaliczne, wzgl. ziem alkalicznych, oraz ich węgliki (karbidy), które mogłyby rozkładać wodę tworząc wodór i acetylen, które zmieszane w różnych ilościach, pod wpływem rozdrobnionych cząstek ciężkich metalów z grupy żelaza tworzyłyby7 różne, także naftenowe gatunki ropy.

Do tych zapatrywań francuskich chemików zauważa Aschan, iż „oparte są one na nie mniej nie więcej tylko na trzech hipotezach, dla których nie posiadamy żadnych faktów, mianowicie że w głębszych wrarstwach ziemi znajdują się wolne metale alkaliczne

genialnie obmyślił hipotezę tworzenia się ropy rozkładem wody przez węgliki metalów ciężkich, ale wychodzi z założenia, że reak-eya ta musiała się odbywać w temperaturze wyższej niż 960°, t. j. dyssocyaeyjnej temperaturze wody. Ad ad ur o w odwołuje się na to, że w widmach komet i kosmicznymi) mas żarzących wykazano węglowodory, a także na małych, lecz świecących gwiazdach trzeciorzędnych. Na podstawie tych odkryć jesteśmy uprawnieni do przypuszczenia, że także na naszej płanecie około epoki, w której ziemia zaczęła przechodzić ze stanu rozżarzonego w początkowy stan ochładzania, po pierwszy raz utworzyły się bezpośrednio z pierwiastków połączenia węgla z wodorem, zatem nastąpiła synteza węglowodorów. Musimy przyjąć, że jako przerwszy produkt re-akcyd tworzy się acetylen, tosamo ciało, które tworzy się bezpośrednio z pierwiastków także przy żarzeniu węgla w atmosferze wodoru jak n. p. w lampach łukowymh Davy’ego. W samej rzeczy Scheiner znalazł, że długości fal odnośnych spektr ciał niebieskich, a w szczególności 563 —516 6 i 47T9 mikromilim. odpowiadają liniom początkowym widm we-

glowodorów, (użyto acetylenu), które oznaczono na 563*5, 516*3 i 473*8 mikromm.

Gdy wiec na ciałach niebieskich odkryto występywanie acetylenu, można analogicznie wnioskowad, iż znajdował on się także na ziemi w pewnem stadyum jej rozwoju. Podług znanych reakcyj mógł acetylen podlegać dalej rozmaitym przemianom na inne węglowodory. Autor dołącza kilka równań te reakcye, które częścią były już znane, częścią są dowolne, więc je pomijamy, ograniczając się do wyjaśnienia, iż w dalszem stadyum rozwoju ziemi, gdy proces oziębiania tak dalece postąpił, że na powierzchni ziemi opadła woda w stanie skroplonym, skondensowały się także węglowodory. By-łato epoka, w której morza i jeziora płynnych węglowodorów gromadziły się na powierzchni ziemi i z postępującem kształceniem się gór wnikały przez szczeliny i pęknięcia do wnętrza pokładów górskich. Na tem polegać ma właśnie równoległość pomiędzy tworami górskimi i występywaniem ropy.

na

O tej hipotezie na razie można powiedzieć tylko to, że niema równej sobie co do prostoty i ogólności, gdyż w samej rzeczy trudno pomyśleć sobie coś prostszego, jak powstanie ropy podobnie do wody przez syntezę wolnych pierwiastków chemicznych, zna-chodzących się w pierwotnej atmosferze naszego planety. Na tem miejscu nie chcemy także wysnuwać żadnych dalszych powątpiewać przeciw słuszności zapatrywań, prócz tej. iź węglowodory lżejsze są od wody, zatem byłyby się nagromadziły na powierzchni wody i na niej zostały po dziś dzień, gdyż podług zasad dyssocyacyi i kondenzacyi nic można chyba przypuścić, że węglowodory utworzyły się i opadły przed wodą, zatem najpierw wsiąkły w skały a następnie dopiero pokryte zostały wodą.

Na zakończenie zwracamy uwagę na zajmującą konsekwencye tej hipotezy. Podług niej nasze składniki ropy byłyby świa-tłodawcami wszechświata, ewentualnie na sposób palników inkandescencyjnych, rozumie się tylko w pewnym okresie ciał niebieskich, w tym mianowicie, gdy granice dyssocyacyi połączeń węglowodorowych przy powolnem oziębianiu osiągnięte zostały. Naf' ciarze mogliby być dumnymi, iź w niezmierzonym wszechświecie odszukaćby można wszędzie pierwowzory skromnej lampy naftowej.

Załoziecki.

Ropa jako materyał opałowy.

(Ciąg dalszy.)

Po raz pierwszy została zastosowaną ropa do celów opałowych w Ameryce przed laty pięćdziesięciu, w czasie, kiedy trysły obfite źródła ropy w Ameryce i cena jej spadła bardzo znacznie. Początkowo spalano ropę w płaskieli otwartych naczyniach, lecz w ten sposób ropa tylko na powierzchni swojej i to niedostatecznie stykała sic z powietrzem niezbednem do palenia i nastepywało spalenie niedokładne, połączone z wydzieleniem wielkiej ilości sadzy; oprócz tego przy takim sposobie spalania następowała częściowa destylacya ropy, rezultatem której było, iż po spaleniu pozostawała w naczyniach trudnopalna zbita masa koksu.

Obecnie przyrządy do spalania ropy lub odpadków naftowych pod kotłami są udoskonalone, a wszystkie polegają na rozpylaniu ropy powietrzem lub przegrzaną parą woduą, przez co zamienia się ona w strumień drobninikich kropelek i w tym stanie ropa, mając wielką powierzchnię stykającą się z powietrzem raz zapalona spala się dokładnie bez dymu.

Regulowanie dopływu ropy do paleniska i pary odbywa się za pomocą wentyli umieszczonych zewnątrz paleniska i w ten sposób cała obsługa kotła przy paleniu ropą jest nadzwyczaj prostą, łatwą i dogodną i' dla tego trzeci warunek, jaki dobry materyał opałowy posiadać powinien (łatwość i dogodność przy spalaniu) ropa przy obecnych przyrządach do palenia posiada w większym stopniu, niż inne materyały opałowe.

O samem urządzeniu opalania ropą pomówimy nieco niżej, obecnie rozpatrzymy jeszcze te korzyści, jakie przedstawia dokładne spalenie ropy, jako płynnego matę-

Przy paleniu węglem. Przy otwart. drzw. pal.

9%

fo

Przy zamkn. drzw. pal.

Tlenu

169

ryału opałowego, w porównaniu z pewnem upośledzeniem, z jakiem jest połączone palenie materyału opałowego w formie stałego skupienia.

W tym celu wypadnie nam cokolwiek obszerniej zastanowić się nad samym procesem palenia przy opalaniu kotłów, który u nas odbywa się bez wszelkiej kontroli i przez to znaczna ilość paliwa zostaje zużytą nieekonomicznie.

Wiadomem jest powszechnie, że proces palenia polega na łączeniu się pierwiastków zawartych w materyałe opałowym z tlenem powietrza. Ponieważ jednak w powietrzu ilość tlenu stanowi mniej więcej Vö część, a % stanowi azot, który w procesie palenia nie przyjmuje żadnego udziału, przeto, chcąc doprowadzić do paleniska niezbędną ilość tlenu do spalenia danego materyału opałowego, doprowadza się razem z nim cztery razy więcej azotu, zawartego w powietrzu. Jest to konieczne i nieuniknione zło, które wpływa ogromnie na obniżenie temperatury gazów spalenia, rozrzedzając je taką wielką ilością nieczynnego a zimnego azotu.

Z tego jednak zrozumieć można z łatwością, że zło to trzeba ograniczyć tylko do niezbędnych rozmiarów, czyli niedopuszczać do paleniska więcej powietrza, niż tyle tylko, aby tlen jego wystarczył do spalenia danego materyału opałowego, gdyż każdy nadmiar tlenu doprowadza do paleniska cztery razy większą ilość azotu, przez co temperatura się obniża. Otóż regulowanie dopływu powietrza do paleniska przy paleniu ropą jest o wiele łatwiejsze i łatwiej może być ograniczone do niezbędnej ilości powietrza, niż przy paleniu węglem lub drzewem. Palenie ropą może się odbywać przy zamkniętych drzwiach paleniska, w których może być tylko mały otwór dla umieszczenia przyrządu do palenia (rurki, przez którą przepływa ropa) i dopływu powietrza, podczas gdy przy paleniu węglem trzeba otwierać od czasu do czasu drzwi na oścież dla dorzucenia węgla na ruszta, a następnie wzkutek tego, iż węgiel posiada mniejszą powierzchnię stykającą się z powietrzem, n:ż rozpylona ropa, dla spalenia węgla niezbędny jest pewien nadmiar powietrza, gdy przy paleniu ropą ten nadmiar może być ograniczony do minimum.

Dokładne i ekonomiczne palenie da się kontrolować za pomocą od czasu do czasu dokonywanej analizy gazów spalenia, które dają wyobrażenie o procesie palenia, czy jest on dokładnym i czy regulowanie dopływu powietrza jest odpowiedne.

W centralni elektrycznej lwowskiej, gdzie pod kotłami parowymi jest już zaprowadzone opalanie ropą, została wykonaną analiza gazów spalenia przy paleniu ropą i przy paleniu węglem. Gazy spalenia, zaana-lizowane w krajowej stacyi doświadczalnej dla przemysłu naftowego we Lwowie, wykazały następujące składniki :

Przy paleniu ropą.

4-1% Kwasu weg. 12‘4 ,,

Analiza ta świadczy ogromnie na korzyść opalania kotłów ropą i to dla⁻ następujących łatwo zrozumiałych powodów:

Widzimy z niej, że przy paleniu ropą ilość tlenu, który nie został zużyty do spalenia wynosi tylko 4*1%, podczas gdy przy paleniu węglem przy drzwiach paleniska zamkniętych 7%, zaś przy otwartych 9%.

Jeśli uwzględnimy, ze wraz z nadmiarem tlenu zostało jeszcze 4 razy więcej doprowadzone do paleniska azotu, zawartego w powietrzu, to jakkolwiek przy paleniu ropą w centralni elektrycznej • nadmiar zimnego powietrza stanowi

4 X 4 = 16 (azot) -f~ 4 (tlen) — 20%,

przy paleniu węglem stosunek ten jest o wiele niekorzystniejszym, gdyż przy zamkniętych drzwiach paleniska wynosi

7 X ^ = 28 (azot) -f- 7 (tlen) = 35%,

a przy otwartych nawet

9‘2 Y4 = 36‘8 (azot) -f- 92 = 40%,

co w tym samym stosunku wpływa na obniżenie temperatury gazów spalenia.

Z analizy tej widzimy dalej, że przy paleniu ropą tworzy się 12‘4% kwasu węglowego, zaś tylko 11% i 9’2% przy paleniu węglem.

I ten stosunek znów świadczy o korzyści opalania ropą.

Przeciętnie węgle górnośląskie zawierają 74% węgla, 5% wodoru, a reszta stanowi tlen, azot i popiół; natomiast ropa w swoim składzie zawiera 73% węgla i do 17% wodoru. Ilośd więc węgla, jako takiego, czyli pierwiastku węgla w węglu kamiennym i w ropie jest prawie ta sama, a nawet w węglu jest pierwiastku węgla cokolwiek więcej, niż w ropie, mimo to kwasu węglowego, który jest rezultatem spalenia się węgla, przy paleniu ropy tworzy się więcej, niż przy paleniu węgla, świadczy to o dokładnem paleniu się ropy, Czyli o tern, że cały węgiel w ropie zawarty spala się na kwas węglowy, podczas gdy przy paleniu się węgla część jego nie zostaje spaloną i uchodzi w postaci sadzy i dymu, a tern samem część ciepła zostaje straconą.

Wielka zawartość w ropie pierwiastku wodoru (blisko 15%) ogromnie podnosi wartość opałową ropy, gdyż wodór zawarty w ropie przy paleniu spala się, łącząc się z tlenem powietrza, na parę wodną, a to łączenie się wodoru z tlenem wywiązuje znacznie większą ilość ciepła, niż łączenie się pierwiastku węgla z tlenem i w tern właśnie dokładnem spalaniu się ropy i wielkiej zawartości wodoru leży ta wysoka wartość opałowa, jaką posiada ropa w porównaniu z węglem.

Te teoretyczne naukowe dowody i rozumowania znajdują kompletne potwierdzenie w praktyce.

W tej samej centralni elektrycznej lwowskiej, gdzie przeszło przed pół rokiem zostało zaprowadzone opalanie kotłów parowych ropą zamiast węglem, robiono cały szereg innych praktycznych spostrzeżeń i pomiarów, by się przekonać o korzyściach opalania ropą.

Z całego szeregu tych dokładnych i codziennych obliczeń i pomiarów, dzięki

uprzejmości pana inżyniera Tomickiego, dyrektora lwowskiej kolei elektrycznej, jestem w posiadaniu przeciętnych wyników tych sześciomiesięcznych doświadczeń.

Według tych doświadczeń stosunek ilości odparowywanej wody w kotle parowym przy opalaniu ropą i węglem jest 11*6 : 6*8 czyli 1*71 : 1; stosunek wytworzonej siły elektrycznej w hektowatach przedstawia się jeszcze korzystniej 'dla ropy, a mianowicie, jak 6'07 : 3T6 czyli T92 : 1.

Z tego też widzimy, że przyjęty przez nas stosunek wartości opałowej ropy do węgla 1*8 : 1 odpowiada prawie zupełnie rzeczywistości.

Następnie opalanie ropą ma jeszcze tą wyższość nad węglem kamiennym, że kotły parowe, opalane ropą pracują intenzywniej, zdolne są wytworzyć większą siłę motoryczną niż przy opalaniu węglem, lub taką samą w krótszym czasie. Od czasu zaprowadzenia opału ropnego w centralni elektrycznej lwowskiej wystarcza jeden kocioł parowy dla utrzymania ruchu w dzień, podczas gdy przy opalaniu węglem potrzebne były dwa; dzięki tej samej właściwości ropy na kolejach przy opalaniu ropą lokomotyw można osiągnąć większą szybkość jazdy.

Ekonomiczny rezultat opalania ropą w centralni elektrycznej wykazał 20% oszczędności na opale, licząc ropę 4 korony a węgiel 2 korony i GO halerzy za cetnar loco Lwów.

Widzimy więc i z czysto teoretycznych wywodów i z rezultatów osiągniętych w praktyce, że opalanie ropą leży w interesie naszych przemysłowców i tylko lękliwość naszych przemysłowców przed wszelkiemi inno-wacyami i pewien brak rzutkości powoduje, iż naturalne bogactwo naszego kraju, jakiem jest ropa, marnuje się nagromadzona w re-zerwoarach lub bywa sprzedawana za bezcen obcym rafineryom zamiast być zużytkowana w kraju, jako dobry i tani opał. Oprócz lwowskiej centralni elektrycznej, gdzie opalanie ropą kotłów parowych jest zaprowadzone już od marca b. r. w budowie jest już instalacya na opał ropą: w stacyi oświetlenia elektrycznego dworca kolejowego w Stanisławowie, we fabryce cementu i wapien-

namiętne, rezolucye natomiast powzięte uchwały nacechowane powagą i świadomością; najlepiej świadczy o tern treść takowych, która opiewa jak następuje :

„We wszystkich galicyjskich kopalniach natty wstrzymano nagle ruch. Ogromne ilości ropy, których dowiercono się w Borysławiu, spowodowały tak niską jej cenę i taką trudność zbytu, że przedsiębiorstwa zagrożone własną ruiną w przeważnej części zaprzestały już robót,

wstrzymane ostatnie rygi wiertnicze i warsztaty.

nikach p. Józefa Wolgnera w Komarówce, w gorzelni p. Juliana br. Brunickiego w Podli orcacli pod Stryjem, w gorzelni p. Markusa Barttelda w Muszkatówee, w dachówkami w Kołomyi. Pertraktują o zaprowadzenie opału ropą: młyn parowy pp. Frenkla i Ski w Przemyślu, fabryka papieru p. Zygmunta Weisera w Sassowie, staeya centralna ektrycz-na w Czerniowcach, cukrownia w Przewor-

y

sku i Zuczce, fabryka spirytusu Leopolda Baczewskiego we Lwowie i wiele innych.

Dr. Stefan Bartoszewicz.

Przesilenie w przemyśle naftowym.

Jak można było przewidzieć przybiera przesilenie coraz ostrzejsze formy, brak zbytu większego na ropę przy wielkich zapasach zdeprycyo-nował towar do tego stopnia, że o jakiejkolwiek cenie mowy nie ma. Drobni a nawet i więksi przedsiębiorcy nie związani interesami z rafineryami starają się pozbyć swoją ropę za jakąbądź cenę ażeby utrzymać swoje przedsiębiorstwa, ograniczając naturalnie pro-dukcyę do możliwego minimum. Ruch wiertniczy ustał, w Borysławiu gdzie wrzało i tętniło rozbudzone życie wiertnicze, zapanował złowrogi spokój, zwiastun ruchu innego rodzaju — ruchu głodnych i pracy pozbawionych robotników. Niestety każde przesilenie przemysłowe jednymi kroczy drogami, powala o ziemię najprzód pracodawców a następnie pracowników — jest to solidarność nieszczęścia i klęski ekonomicznej, która aż nazbyt głośno przypomina, że interesa tego co pracę daje i tego co prace bierze są wspólne. Ta wspólność zaznaczyła się na odbytym 27. b. m. w Schodnicy wiecu robotników naftowych, którego przebieg świadczy wymownie o dobrym, rzecz można idealnym stosunku robotników do swych pracodawców. W tym objawie leży dodatnia strona, bo tło na którym się wiec odznaczał było aż nazbyt ponure i czarne.

Wiecowi przewodniczył p. W a c ł a w Wolski a między uczestnikami znajdywali się starosta drób oby cki p. Bobrzyński i poseł 5tej kury i do rady państwa p. G i-żowski. Obrady były gorące a chwilami

w najbliższym czasie zostaną

„Rozpuszczono naraz wszystkich niemal robotników. Z wielu tysięcy pracujących w Borysławiu i Schodnicy, piąta część pozostanie przy robocie, reszta stała się zbyteczną. My, ludność prawie bezrolna, z najbiedniejszych, podgórskich okolic, od dziesiątka lat z pracy górniczej żyjąca i na nią wyłącznie zdana, znaleźliśmy się nagle tuż przed długą zimą bez pracy, bez środków dó życia — bez dachu nad głową. Postrach głodu i ostatecznej nędzy zaziera nam w oczy — nam i rodzinom naszym.

„Stoimy bezradni i patrzymy na straszną zbliżającą się nędzę, nie wiedząc, jak się przed nią uchylić. Ostatnie dwutygodniowe wypowiedzenia upływają, potem za kilka dni wyczerpią się zapasy — a potem Bóg jeden wie co będzie. Utraciwszy robotę górniczą do którejśmy się włożyli, nie znajdując w tej porze roku żadnego innego chociażby tymczasowego zarobku znajdujemy się w położeniu, które jednym do reszty siły, innym rozum odbierze.

„Rozpacz złym jest doradzcą. Poczucie niezasłużonej krzywdy, o którą nie ma się nawet z kim prawować i gorycz głęboka mogłyby nawet doprowadzić do wypadków na razie nieobliczalnych, a poważnych, szalonych jakichś zbrodniczych czynów, na jakie tylko ludzie nieszczęśliwi, nie mający już nic do stracenia porwać się mogą. Na kogokolwiek potem spadnie wina i stąd nieszczęście zacięży na kraju całym.

„Wiemy, że radzono i pisano już wiele o środkach, któreby miały usunąć lub złagodzić klęskę : o opalaniu kolei naftą, budowie nowej rafineryi, wywozie za granicę itp.

Rozumiemy też, że rzecz nie jest łatwą, ale także i to rozumiemy i widzimy jasno:

I aż do roku 1900 nie uczynił nic, przeciwnie stawiał tamy i przeszkody; wystarczy wskazać na import falsyfikatu rosyjskiego, na udzielone ulgi dla założenia rafineryi nafty w Tryeście, wymierzonej wprost przeciw nafcie galicyjskiej. Śmiało dzisiaj można powiedzieć, że polityka rządu zmarnowała najlepsze czasy (od roku 1880—1900) dla przemysłu naftowego, bo gdyby wówczas były stworzono warunki rozwoju galicyjskiej pro-dukcyi jak w r. 1899, stanęłaby ona dzisiaj na silniejszych podstawach, posiadałaby była zorgauizowany eksport i zbyt i uniknęłaby obecnego przesilenia.

Z tych względów tem bardziej ma przemysł naftowy prawo liczyć na pomoc państwa, mają robotnicy naftowi prawo domagać się od rządu, który dla wszystkich powinien być ojcem i opiekunem, ażeby ratował zagrożoną sytuacyę, czy to przez udzielenie zwrotnych a bezprocentowych zasiłków dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstw, czy to w formie inwestycyjnej budowy zbiorników, względnie udzielanie zaliczek na ropę aż do czasu, gdy zdwojonym obecnie usiłowaniom otwarcia nowego zbytu uda się zażegnać obecne przesilenie, a w każdym razie zapo-moźeniem biednych i pracy pozbawionych robotników.

że to niesłychane źródło bogactwa krajowego, do otwarcia którego pracą naszą dopomogliśmy, nie powinno stać się przyczyną naszej nędzy ;

że społeczeństwu, któremu przed miesiącem jeszcze niezbędnie byliśmy potrzebni nie godzi się dziś rzucić nas na zagładę ;

„że pracowaliśmy uczciwie i z całych sił naszych, a dziś bez własnej winy możność pracy i zarobku tracimy.

„Przedewszystkiem zaś rozumiemy, żeśmy zagrożeni głodem i że nas czeka nędza ostatnia i poniewierka.

„Z prośbą o pomoc zwracamy się dziś tara, gdzie mamy prawo domagać się sprawiedliwości i ratunku, ufni, że ten krzyk nasz nie przejdzie bez echa i że odpowie mu światła jakaś porada i pomoc skuteczna, na-dewszystko zaś szybka“.

Sprawę opalania naftowego na kolejach traktujemy osobno, bo to nie jest łaska, tylko interes i potrzeba było albo złej woli albo nierozumienia rzeczy, aby dojście do skutku tego interesu tak długo odkładać. Próby opalania olejami naftowymi rozpoczęły się jeszcze na początku 1895 roku i już wówczas zostały pomyślnym uwieńczone skutkiem i tylko wysoka ówczesna cena dla olejów naftowych była powodem, że ten system opalania nie został wtedy jeszcze zaprowadzonym. Z końcem zeszłego roku stosunki się zmieniły, producenci byli w możności dostarczać olejów w cenie konkurencyjnej z węglem, nawiązali przeto ponowne rokowania z koleją państwową i mimo żo już od tego czasu rok upłynął i że od pół roku robiono nowe próby opalania parowców kolejowych olejami naftowymi sprawa je-

Uchwały te nie z własnej winy robotę i chleb postradanych robotników powinne stanowić najsilniejszą broń dla naszych posłów w parlamencie, jeżeli pomni obowiązków swoich w obec kraju podniosą głos ażeby się od państwa domagać pomocy dla jedynego' naszego przemysłu. Zapytać się jednak może ktoś, skąd przychodzi państwo do tego, ażeby ratować przemysł, który z natury rzeczy podlega prawom ekonomicznym przez niego samego stwarzanym ? Zapewne trudniej by było uzasadnić taki obowiązek ze strony państwa, jeżeliby państwo wysilało się w niesieniu pomocy i poparciu tego przemysłu, chociaż i w takim wypadku obowiązek ten nie ustaje, bo wszak państwo zapomaga rolników w czasie nieurodzajów i klęsk elementarnych, wszak ratowało państwo przemysł austryacki po skutkach krachu finansowego w r. 1873, wszak kosztem konsumentów popierał rząd przemysł cukrowniczy wyznaczając wysokie premie eksportowe na wywóz nadmiaru produkcyi cukru za granicę, wszak udzielał rząd wsparcia i zasiłków producentom wina w czasach gdy phyloxera zniszczyła większą część winnic,' wszak zaopiekował się rząd również produkcyą jedwabiu na południu kraju, gdy pegryna niszczyła hodowle szcze nie została załatwioną a dyrekeya, ko-edwabników. Dla przemysłu naftowego rząd lei państwowych postawiła na domiar takie

173

Warunki te przyjęła dyrekeya „Ropy“ jednomyślnie, jako leżące w interesie mniejszych wytwórców ropy, a konieczne do uzdrowienia samego związku „Ropa“ i sytuacyi zmienionej obecnie wskutek nadprodukcyi

Popołudniu odbyło się w Domu nafto

warunki, źe ich spełnienie w obecnej chwili staje się niemoźebnem. Kolej żąda mianowicie od związku producentów „Kopa“, z którym rokowania się toczą, przeprowadzenia wszystkich połączonych z zastosowaniem oleju opałowego adoptacyj, jakto: budowy zbiorników na większych stacyach i przekształcenia lokomotyw na opał naftowy, co razem czyni wydatek około 400.000 koron. Zadać dzisiaj od producentów naftowych, walczących o byt, 400.000 koron, to znaczy sprawę pogrzebać, tem więcej źe żądanie takie niczem nie jest usprawiedliwione, bo kto chce mieć korzyści, a zarząd kolejowy nie czyni tego bez widoków korzystnych dla siebie (zresztą do tego przekonania doszły zarządy kolejowe w innych częściach świata w praktyce już dawno) musi także coś dla sprawy uczynić, tem więcej, że z tymi adoptacyami nie jest połączone żadne ryzyko, bo jeżeli chodzi o obawę, że po pewnym czasie ropy może zbraknąć, toć odpowiada to bardziej kupieckiemu sposobowi załatwienia sprawy, że amortyzuje się te wkłady w cenie kupna materyału, albo nakłada się obowiązek zwrotu tych wydatków, jeżeliby do pewnego czasu strona pzreciwna nie mogła zobowiązań dotrzymać.

Sprawą tą zajęło się już Koło polskie w Wiedniu, deputacya Koła z prezesem i hr. Wodzickim była u p. ministra Witteka ażeby usunąć przeszkody jakie zastosowaniu nafty do opalania na kolejach stoją na drodze. Mamy nadzieję, że interweneya ta przyniesie pożądany skutek, jak również że zajęcie sic Koła polskiego przemysłem naftowym wyjdzie temu ostatniemu na pożytek. Jak dzienniki donoszą wybrano w Kole polskim stałą ko-misyę naftową wskład której wchodzą posłowie : Eugeniusz Abrahamowie z, G i-żowski, J ę dr z ej o w i c z, St wiertni a i hr. W odzicki. Naszym obowiązkiem jest dostarczać owej komisyi potrzebnych mate-ryałów i informacyj, ale równocześnie pamiętać o tem, że starania o pomoc państwową nie zwalnia nas od użycia wszystkich środków samoobrony i samopomocy.

Jednym z takich środków jest reorga-nizacya Tow. producentów „Kopa“, zainicyo-nowana przez p. dyrektora K. Gąsiorowskie-go konferencyą producentów w Drohobyczu dnia 27. b, m., na której uchwalono gremialne przystąpienie wszystkich mniejszych producentów ropy do Związku producentów oraz warunki przystąpienia. W następnym dniu udała sie delegacya zawiązanego ad hoc komitetu drohobycko-borysławskiego, złożonego z panów Gąsiorowskiego, dr. Pachtmana i dr. Segala, ażeby sprawę przedłożyć „Ropie“.

Borysławia.

wym liczne zebranie producentów ropy, za-inieyonowane przez inż. Łaszcza, dyr. Ło-dzińskiego i Tadeusza Sroczyńskiego, na któ-rem inż. Łaszcz przedstawił projekt zlania wszystkich kopalń ropy w towarzystwo akcyjne. Nad wnioskiem tym nie toczono szczegółowej dyskusyi, lecz przekazano go do roz ważenia wybranemu komitetowi, do którego wchodzą : dyrektor Steczkowski, dyr. Łodziński, inż. Łaszcz, inż. Gąsiorów s k i, hr. Zamoyski, dr. Pachtmann, dr. Segal z prawem kooptowania dowolnej ilości członków.

Komitet ten, stale urzędujący we Lwowie, ma także badać wszystkie kwestye, odnoszące się do przemysłu naftowego i w krótkim czasie przedłożyć ogółowi producentów ścisłe propozycye co do urzeczywistnienia rozmaitych postulatów podniesionych przez wytwórców. Następnie komitet wytwórców niezorganizowanych przedstawił projekt ogólnego zjednoczenia wszystkich producentów ropy w ramach istniejącego stowarzyszenia „Ropa“ przy równoczesne] reorganizacyi tego stowarzyszenia na zasadzie równości i solidarności. Po ożywionej dyskusyi i po oświadczeniu dyrekcyi „Ropy“, że projekt ten wita jako jedynie możliwy do radykalnego uzdrowienia prowadzący środek, zebranie producentów jednomyślnie powzięło uchwałę, mocą której wezwano dyrekcyę „Ropy“, aby w jak-naj krótszym czasie przedsięwzięła kroki proponowane przez komitet drohobycko-bory-sławski.

Zarazem ze względu, iź doraźna pomoc jest konieczną, uchwalono wysłać deputacyę do Wiednia, aby postulaty producentów ropy przedstawiła miarodajnym kołom.

pewne będziemy mieli sposobność wrócić jeszcze do tej aktualnej sprawy w krótkim czasie.

R. Z.

Przekształcenie organizacyi eksportowej dla nafty

w stowarzyszenie.

W skład tej deputacyi weszli : August Korczak G o r a y s k i, dyr. Steczkowski, dyr. Łodzi ński i adw. dr. Segal.

Obecnie organizacya eksportowa dla nafty jest luźnem połączeniem rafineryj, które zobowiązały się sprzedawać swoją naftę za granicę za pośrednictwem centralnego biura sprzedaży, a zysk dzielić równomiernie. Ta umowa ważną jest do kwietnia 1903. Każdy członek ma prawo zaproponować rozwiązanie,

Naszem zdaniem odgrywa się obecnie bardzo ważna sprawa, której wynik decydować może o tern, czy produkcya naftowa ma

i amerykańskie, dowiedziawszy się o tem, sprowadziły z pośpiechem na rynki niemieckie możliwie wielkie ilości nafty. Gdy organizacya weszła w życie, brakowały dalej wszelkie potrzebne urządzenia. Właśnie te obszary zbytu jak Bawarya i Szwajcarya, w których najwyższe ceny osiągnąćby można przy stosunkowo małych kosztach transportu,

położenia, w jakim on doprowadzili go może nawet w przypuszczeniu, że przez pognębienie go stworzą dla swoich kapitałów łatwy i obfity łup. Do tego dopuścić nie śmiemy, zwłaszcza, że w obec klęski ekonomicznej przejrzeliśmy dokładniej i staliśmy się o niejedno doświadczenie bogatsi. Może to doświadczenie pozwoli dojrzeć u nas obowiązkiem jest wyzwolić produkcyę naszą od obcego wpływu, a przynajmniej przeszkodzić gospodarowaniu na naszą szkodę. Mamy zatem obowiązek bronić najważniejszego posterunku, którym jest Związek producentów,— badajmy jego podstawy dokładnie, a skoro się okażą dobre wzmacniajmy je, a skoro potrzebują naprawy nie zwlekajmy z rekon-strukcyą, kierując się tą przewodnią myślą, że ma to być instytuoya działająca w pierwszej linii dla dobra produkcyi krajowej. Za-

pozostać w znacznej przynajmniej części w rękach krajowych, czy też wymknąć się z pod naszego wpływu i zupełnie w obce przejść posiadanie. Warunki same składają się korzystnie dla nas, bo w Borysławiu, tej decydującej kopalni, większość produkcyi jest jeżeli do lutego 1903 conajmniej 75 prc. w posiadaniu firm krajowych, rozchodzi się przeznaczonej dla eksportu nafty nie zosta-więc o to, ażeby tę chwilową przewagę wy- nie sprzedanych. Kwestya eksportu napoty-zyskać i póki czas stworzyć taką organiza- kała dotychczas same trudności. Organizacyę cyę, któraby zapewniła krajowcom przewagę zawarto dopiero w lipcu, a firmy rosyjskie w kierownictwie losami przemysłu naftowego także i w przyszłości. Dotąd niestety było inaczej, losami naszej produkcyi naftowej kierowali ludzie nie związani moralnie z krajem, którym też nie chodziło o dobro jego, mimo czerpania krociowych zen dochodów, a którzy zasobni w środki materyalne wyzyskiwali swój interes bezwzględnie, nie oglądając się na nic. Tacy ludzie doprowadzili w końcu już przedtem całkowicie zostały zaopatrzone nasz przemysł naftowy do tego rozpaczliwego przez firmy rosyjskie, lak iż organizacya eks-się obecnie znalazł, a portowa zmuszoną jest skierować swój towar

ku północnym portom. Te wysyłki nafty muszą iść drogą wodną i to w braku odpowiednich urządzeń beczkami, co połączone jest z trudnościami. Przeszkodą w rozwoju eksportu jest także okoliczność, że otwarta żegluga trwa zwykle tylko do listopada, gdy tymczasem listopad, grudzień i styczeń są przekonaniu, że naszym najważniejszymi miesiącami dla zbytu. Rafi-

nerye pracujące dla eksportu muszą zatem postarać się, by od lipca do listopada osią-gły wielki zbyt, i obesłać składy w teń sposób, aby towar wystarczył na te miesiące, w których żegluga jest zamkniętą. Przezto, iż dotychczas wywóz odbywał się w beczkach, tylko pewna część przeznaczonej dla eksportu nafty mogła być zrealizowaną. Organizacya postanowiła zatem utworzyć stowarzyszenie z kapitałem jednego miliona koron, z celem użycia go na budowę rezerwuarów i łodzi

cysternowych. W projekcie jest budowa re-zerwoarów w Bregencyi, Schönpriesen, Ra-tyzbonie, Hamburgu, Magdeburgu, Koźle i Szczecinie i łodzi na Dunaju, Odrze i Łabie. Rezerwoar w Hamburgu już jest gotowy, natomiast w Schönpriesen do dziś dnia władze lokalne nie udzieliły koncesyi na budowę takowego. W Schönpriesen muszą wiec łodzie cysternowe czekać, aż wagony cysternowe doprowadzą im naftę, co jest wielce niedogodnem. Gal. karpackie tow. naft. przed-sięweźmie bndowę rezerwoarów w Koźle i Ratyzbonie i odda je gotowe stowarzyszeniu. Organizacya mimo wszelkich trudności wywiozła w ostatnich trzech miesiącach 180.000 m. c. o przeciętnej cenie sześciu koron loco Borysław (?). Specyalnie w Szczecinie i Hamburgu zdołała austryaeka organizacya eksportowa zmierzyć się pomyślnie z konkurencyą amerykańską, czynną tamże od lat wielu. Sądzą, iż po ukończeniu budowy rezerwoarów i okrętów bedzie można wywieść rocznie milion metr. centn. Statuty nowego stowarzyszenia znajdują się teraz w opracowaniu.

Podług statystycznych wykazów za wrzesień 1902 wynosił eksport z Austro-W egier :

OiOU

GO Ö W ił-O CD i— GC “O 05 CD GC

Kopa .    .    .    4.091 mc. w porównaniu do

5.880    ..

7.783    „

Nafta .    .    .    58.718    „    „

Olej o smarowe Benzyna .

Za cały czas od stycznia do września 1902:

.    .    18.035 mc. w porównaniu do IG.325 mc. w. r. 1901

77.486 66.832 131.062

Kopa Nafta

Oleje smarowe 46.653    „

Benzyna

. . 157.868    „

.    105.526    „

Oleje smarowe używane w Królestwie.

Nowy rezerwoar naftowy

Podaję ceny płacone przez pojedyńczych odbiorców. Dla hurtowników ceny muszą być o 25% niższe. Ceny podane loco Łódź z dostawą do fabryki, z beczką na detail.

Oleje smarowe używane w Królestwie.

Dla informacyi naszych fabrykantów podajemy następujące wiadomości o olejach smarowych, pochodzące od znawcy tych artykułów, zamieszkałego w Warszawie.

Odnośnie do smarów, używanych w Królestwie, są one dwóch gatunków:

a)    smary z Baku o punkcie zapalności do 230°;

b)    smary amerykańskie od 260° do

400°.

Pierwsze t. j. bakińskie nie mogą być zastąpione przez, żadne inne, gdyż sprzedawane są po 2 rb. 20 kop. za 1 pud (do 2 rs. 80 kop.) loco Warszawa, a cło na importowane smary wynosi 1 rb. 80 kop. Pozostawałoby więc jako wartość smaru, nie licząc przewozu, 40 kop. do 1 rs. na pudzie (resp. 1 korona do 2V2 koron za 16 kilogr.), co jest poniżej wartości. Analiza ich jest znana, więc nie przytaczam.

Amerykańskie smary zato idą u nas tam, gdzie od smaru wymagany jest wysoki punkt zapalności, a zatem dla maszyn wysokiego ciśnienia, dla maszyn o parze przegrzanej (ca. 350—400°) etc., wogóle tam, gdzie smary łatwo palne użyte być nie mogą.

Sprzedawane więc są oleję „Tide Water Oil C. 7.“ i Twa. „Hekla“ w bardzo dużej ilości i po bardzo wysokich cenach. Meteor FFF a 7 rb., nawet niektóre po 9 rb. pud (1 pud — 16 kg., 1 rubel = 2V2 koron). Cena najniższa najgorszych jest 4 rb. pud.

Już samo to, że są to smary przywiezione z Ameryki, rozlewane w Hamburgu, transportowane w beczkach i płacące cła 4 kor. 50 hal. za 16 kilogr. (1 pud) wskazuje, że gdyby w Galicy i smary takie pro-

t.

dukowano, w zysku mogłaby zostać cała również zarobek hainburskich reprezentantów różnica przewozu Ameryka-Hamburg i więk- i składów.

sza część przewozu Hamburg-Warszawa, jak Podaję dane dla olejów „Tide Water Oil Co.“

Ciężar gatunkowy Punkt zapłonienia „ zapalności Płynność (Viscosität)

357

393

::

9* oo cc O¹ £ ÇO

-j § o o

9.915

236

267

4.74

ibmarliwośó nie wykazana :

St. raf. Val vol. Val vol. Meteor Valve

F. T.

Cyl. Oil A. A. AA. Ext.

Cena sprzed, dedailiczna 1 pud rub. 4.50 (minimum)

Nazwa handlowa

N.

5.60    8.60    6.40    9.00—7.90    5.60

Bayonne

B. S.

przeważać.

Kilka uwag w sprawie opału naftowego.

Ostatni ten sposób zdaje się ostatecznie

trzem;

Towarzystwo „1 Est Asiatic Français“ 4. Rozpylanie. Oleje rozpylają się w zaprowadziło na swoich parowcach ogrzewa-palenisku zapomocą strugi pary a palnik nie naftowymi olejami naprzód na parowcu jest tak zbudowany by przepuszczał stosowną „Cambodge,“ co się ogromnie opłaciło tak co

do oszczędności na opale jak i na robotui-

Czytamy w specyalnych dziennikach francuskich: Wiadomo wszystkim, że odpad-ui wynikające z destylacyi nafty, używane są jako opał tak na wschodzie Europy jak i w Ameryce, tam bowiem nafta jest najtańsza. Wszystkie węglowodory płynne, wydające wielki skutek opałowy, mogą być z wielką oszczędnością używane jako opał. Głównie wszystkie oleje ciężkie, mazie, gu-drony i pozostałości przy wyrobie gazu.

Liczne próby, wykonane płynnym tym opałem, tak na kolejach żelaznych, jak i przez towarzystwa nawigacyjne, dają już pewność o oszczędnościach otrzymanych, przez używanie tego nowego sposobu wytwarzania pary.

Kilka mamy sposobów do spalania tych płynnych opałów:

1. Wstrzykiwanie ścieśnionem powie

2. Przepuszczanie przez warstwy gąbczaste ;

3. Parowanie. Oleje zamieniają się w parę zapomocą alembiku ogrzewanego w piecu stosownym, a czasami w specyalnym ognisku ;

ilość powietrza.

W Rosyi okazało się, iż używanie płynnych tych opałów daje 41 pic. oszczędności na wadze i 55 prc. oszczędności na wydatkach, w stosunku do antracytu. W stosunku do węgla kamiennego bitumicznego było 49 prc. oszczędności na wadze i 61 prc. oszczędności w wy datkach. „Canadian Pacific Raił w a y“ dowodzi, że płynny ten opał zapewnia 56 prc. oszczędności w kosztach w stosunku do ogrzewania węglem. „Son tli Eas tern“ jak i inne koleje angielskie zaprowadzają już ogrzewanie maszyn tylko za pomocą tego płynnego materyału.

Wymienimy tutaj podróż parowca angielskiego „Murex“. Zawinął on do Anglii w marcu tego roku, a przybył z Borneo via Singapore - Cap. Przepłynął ten parowiec 11.830 mil ang. zużywszy 800 tonu płynnego opału. Dzienna konsumcya opału wynosiła 17 do 18 ton, w czasie gdy tenże sam parowiec zużywał 24 do 25 ton węgla, Personal użyty do ogrzewania zmniejszył się z 20 ludzi na trzech. Ta podwójna oszczędność na opale i robotnikach jest przecież bardzo ważną.

kach. Dlaczego u nas w Austryi mimo licznych ]>rdb i wysadzan y o li komisyi żadnym sposobem przeprzyé nie można ogrzewania kolei i parowców za pomocą olei naftowych, których przecież tak dużo sic niszczy i idzie na marne, nie pojmuję. Czy to nasze niecło-łęztwo, czy krótkowidzenie i nieudolność spe-Cyalnych czynników, czy też złoto baronów węglowych? Czyżby złoto baronów naftowych niemogło być użyte w celu wysłania inżyniera specyalisty do Francyi i Anglii dla odpowiednicli studyów. Czyżby pieniądze krajowe nawet, na ten cel poświęcone nie lepiej by były użyte i nie dały konkretniejszych rezultatów jak koszyki, koronki a choćby nawet i kilimki? A grzech to i grzech śmiertelny wobec biednego kraju naszego, mogąc nie korzystać z naturalnych jego bogactw.

Józef Bi•y'kczyńslci.

Akcya komitetu torysławsko-drohobyckiego.

Stowarzyszenie zjednoczonych producentów ropy ma mieć stałe zastępstwo w dy-rckeyi i komitecie wykonawczym „Ropy“ i zapewni sobie to zastępstwo przez zmianę statutów i reorganizacyę „Ropy?.

Gdyby powołanie do życia tego stowarzyszenia w jak najkrótszym czasie z technicznych i innych powodów spotkało się z truduożciami, wejdą zjednoczeni producenci ropy na powyższych zasadacli w kontraktowy stosunek z „Ropą“.

Komitet uchwalił dalej bezzwłocznie rozpocząć rokowania z „Ropą“ w powyż wytkniętym kierunku, a w wypadku przyjęcia powyższych zasadniczych warunków bezzwłocznie przystąpić do założenia stowarzyszenia, ewentualnie zaś tymczasowo do zawarcia wyżej wspomnianych kontraktów.

W Drohobyczu, d. 21. listopada 1902. Komitet: dr. Adolf Segal przewodniczący, Adolf Kiesler sekretarz, dr. Maurycy Pach-man, Noe Schauder, Juliusz Sussmann, Abraham Waldinger, Józef Liebermann.

Przewodniczący p. Tadeusz Sroczyński.

1)    P. inż. Angerman odczytał protokół ostatniego posiedzenia i zdał sprawozdanie z czynności komitetu Zjazdów.

2)    Referent p. Władysław Wachal od-Stowarzyszenie zjednoczonych producen- czytał obszerny memoryał w sprawie taryfo-

tów ropy uczystniczy w uzyskać się mającej wej, podający przez „Ropę“ nadwyżce ceny, i przyczynia się w całej pełni do kosztów spowodowa rzyć własny wielki przemysł rafineryjny, nych krokami przedsięwziętymi dla uzyska- Trwonimy surowiec by zagranica zyskała na nia tej nadwyżki.

zniesienia przywilejów tn-

Wybrany na walnem zgromadzeniu producentów ropy w dniu 18. listopada b. r, Komitet uchwalił jednogłośnie przedłożyć producentom ropy Borysławia i okolicy następującą rezolucyę do przyjęcia:

Zjednoczeni producenci ropy Borysławia i okolicy są gotowi założyć stowarzyszenie, które w tej formie połączyć się ma z „Ropą“, że zobowiąże się całą produkcye ropy swoich członków w całości „Ropie“ do rozporządzenia zostawić, w zamian za to zaś „Ropa“ zobowiąże się całą produkcye ropy aż do ustalić się mającej maksymalnej ilości, a mianowicie odpowiedną cześć w stosunku do konsumcyi krejowej po oznaczyć się mającej prowizorycznej cenie, zaś resztę dla eksportu i na inne cele po ustalić się mającej prowizorycznej cenie przyjąć i zapłacić.

Protokół

IV. Zjazdu przemysłowców naft. zach. Galicy i odbyty 2B. października 1902 w sali Rady pow.

w Jaśle.

Porządek dzienny:

1.    Sprawozdanie komitetu.

2.    Sprawa

ryfowych, upośledzających galicyjski przemysł rafineryjny, ref. p. Władysław Wachal.

3.    Zmiana istniejącej ustawy naftowej, ref. j). Ludwik Szul.

4.    Wnioski członków.

5.    Porządek obrad następnego posiedzenia.

Pora obecna jest najwyższą, by stwo-rafinowaniu, w Czechach i Węgrzech prze-

Należało już dawno utworzyć w kraju wielkie rafinerye naftowe, to był błąd, który naprawić trzeba koniecznie, do czego jest pewna organizacya i pomoc kraju konieczną.

Jako prezes Gal. Tow. naft. oświadcza, że Tow. naft. będzie w sprawie konkurencyi taryfowej czynić co tylko będzie moźebnem.

Dr. Bartoszewicz podnosi, że dziś jest najwyższy czas, by stworzyć większą rafineryę w kraju, wykazuje, że taryfy kolejowe dla nafty są i z innej strony upośledzające. Transport węgla z granicy do Kołomyi ko-

sztujc o 13 kor. mniej, niż wagon ropy z Borysławia do Kołomyi. Z tej przyczyny nawet we wschodniej Galicyi trudno konkurować z węglem, w tej sprawie wniosło Gal. Tow. naft. podanie do ministerstwa kolejowego.

puszczą.

czasach na dprodukoy i

nam w

rabiają 56.000 cystern naszej ropy, my ledwo 15.000. Rafinerye w ogóle opłacają się, interes ten godzien jest ogólnego poparcia. Węgrzy ustanowili niestosuukowo niską cenę transportu dla ropy, a to jedynie dla tego, by wytworzyć u siebie przemysł rafinerniany, tak sztucznie powołali do życia przemysł zupełnie na nienaturalnej podstawie, tam bowiem ropy nie produkują.

Przemysłowcy galicyjscy powinni dążyć wszelkiemi siłami, by cena transportu ropy była wymierzoną w stosunku do zawartości rafinatu, w ten sposób niebyłyby rafinerye galicyjskie upośledzone i korzystałyby z tych samych dobrodziejstw taryfowych

jak ropa.

W tej myśli stawia wniosek „Świetne galicyjskie Tow. naftowe raczy się postarać, by rząd zniżył taryfę dowozową do Węgier dla nafty galicyjskiej, to jest by zniósł to podwyższenie, które od roku 1900 zaprowadził, a to w interesie rozwoju przemysłu ra-finernianego w Galicyi, przechodzącego obecnie kryzys ogólną. Dalej Świetne Gal. Tow. naft. raczy swe uchwały hektografować i członkom do wiadomości przesyłać, a to celem utrzymania ciągłego kontaktu między j Towarzystwem a członkami. Tego wymaga wspólna praca czekająca przemysłowców.

W rozwiniętej dyskusyi brali udział p. A. Goiayski: Galicya powinna wytworzyć swój własny „wielki przemysł naftowy“ dotychczas wegetuje ten kraj swemi lasami i kredytem. W przemyśle i handlu daje się zawsze odczuwać wielki brak kapitału i ludzi — jedyny przemysł naftowy, który ludzi sobie wytworzył i też dziś tęgich ludzi posiada.

Ubolewa, że sprawy taryfowe tak bardzo ciążą na przemyśle naftowym i tu jest pozytywna akcya konieczną,

P. A. Gorayski podnosi, że sprawa założenia dużej rafineryi jest bardzo spieszną, bo inaczej powstaną rafinerye w Niemczech, a kapitałów znajdzie się tam pod dostatkiem.

Inż. Niekrasz podaje, że w Niemczech przemysł solarowy i parafinowy jest wysoko rozwinięty, dowóz ropy do Niemiec zabiłby ten przemysł, więc też surowca tam nie do-

Nic mając własnej ropy byliby zawiśli od Galicyi, a również i my od nich, gdyż dyktowaliby

ceny na ropę.

Gdybyśmy dopuścili do niemieckiego przemysłu rafinernianego musielibyśmy w przyszłości bronić producentów przed wyzyskiem rafinerów.

P. T. Sroczyński przedstawia, że dzisiejszy eksport nafty do Niemiec odbija się bardzo na skórze producenta, gdy rafinerye ładnie zarabiają, radzi postawić jak najprędzej własną większą rafineryę.

Dr. Bartoszewicz : Według dzisiejszych stosunków oszczędzałoby się przy destylowaniu w Niemczech jedną markę, z czego by wynikało, że tam trzeba rafineryę postawić, co jednakowoż przy odpowiedniem ta-ryfowem traktowaniu mogło by się zmienić.

Inż. Angerman podaje : naturalniej jest przewozić na większe odległości produkt szlachetny, gotowy niż surowy, trzebaby tylko koniecznie poinformować naszą reprezen-tacyę, co ma być przy układach cłowych z Niemcami wymagane, a w każdym razie wymagać, by droga dla rafinatu do Niemiec była otwartą.

W tym samym kierunku będą pewnie pracowały koła handlowe wiedeńskie, tamtejsze bowiem rafinerye już dziś dużo eksportują. Producenci muszą w jak najkrótszym czasie postarać się o wspólną rafineryę;

podnosi źe :

Sekr. Zjazdu Tnz. Angerman.

także i pozostałe gałęzie

jeżeli przemysł ten ma pozostać w polskich rękach i ma się nadal rozwijać.

W końcu ]>. Waehal prosi o przyjęcie jego wniosku, radzi nie wypuszczać interesu rafinera i an ego z kraju, ten bowiem daje często większe zyski jak górnictwo naftowe, poczerń zgromadzeni wniosek p. Waehala przyjęli.

3) Wobec nieobecności referenta p. L. Szula sprawę zmiany ustawy naftowej odłożono do następnego zjazdu.

Inź. Angerman przypomniał swój uchwalony wniosek na Zjeździe z 24. sierpnia 1902, gdzie Gal. Tow. naft. zostało proszone, by w sprawach nowej ustawy naftowej wstrzymało sic tak długo z rozstrzygnięciem, póki Zjazdy i speeyalne ankiety sprawy tej krytycznie nie rozstrzygną, poezem przedstawił w ogólnych zarysach braki dzisiejszej ustawy górniczej.

C. k. komisarz górniczy pan Mokry

sprawa ta trudną jest do przeprowadzenia, należałoby może ustanowić minimum powierzchni i tak zapobiedz hiperprodukcyi.

P. A. Gorayski mówi, że takie roz-strzygnięcieJ sprawy równałoby się nowym utrudnieniom, a tu właśnie rozchodzi się o usunięcie dzisiejszych trudności i wyzyskiwania producentów.

5) Nowych wniosków na następny Zjazd nikt nie podniósł, wobec czego przewodniczący obrady zamknął.

KRONIKA.

Dr. Stefan Bartoszewicz, sekretarz Tow. naftowego, wyjechał na dłuższy czas do Niemiec w sprawie badania warunków budowy rafineryj nafty dla ropy galicyjskiej na cłowym obszarze niemieckim.

Zjazd producentów nafty. W Drohobyczu odbyła się 27. b. m. konforencya producentów nafty pod przewodnictwem p. dyrektora Gąsiorowskiego. W konferencyi wzięło udział około 30 przedsiębiorców, oraz posłowfie Wiśniewski i Griżow^ski. Uchwalono przedłożyć Kołu polskiemu obszerny memoryał w sprawie sanacyi stosunków' przemy-

sin naftowego. U zebranych przeważała opinia, że pomyślne załatwienie wdrożonej przez Koło polskie sprawy opalania lokomotyw ropą. mogłoby głównie przyczynić się do sanacyi stosunków.

Wiec przemysłowy. Pan Misiągiewicz, dyrektor fabryki maszyn w Sanoku, poruszył myśl zwołania wiecu przemysłowego do Lwowa. Celem tego ma być zastanowienie się nad obecnem położeniem i potrzebami przemysłu fabrycznego w kraju, oraz uchwalenie tych postulatów, które dla utrzymania '' i rozwoju pojedynczych gałęzi przemysłu okażą się potrzebne. Chodzi o to także, ażeby na wzór przemysłowców prowincyj , zachodnich domagać się także dla naszego przemysłu opieki i uwzględnienia specyalnych życzeń, bez których i ten skromny początek, j aki w dziedzinie przemysłowej zaznaczył się w naszym kraju, ostać się nie potrafi. Przesilenie, w jakie pogrążono przemysł naftowy, uważa wnioskodawca za najważniejszy powód zastanowienia się nad położeniem krajowego przemysłu, gdyż w chwili gdy ten przemysł przejdzie w obce ręce straci także przemysł maszynowy, konstrukcyjny, rękodzielniczy i inne grunt pod nogami,

przemysłu znajdą się w mniej korzystnem położeniu. Zwołaniem wiecu ma się zająć stała dele-gacya, wybrana na 1. Zjeździe w Krakowie, względnie komitet miejscowy przez delegacyę na ten cel do życia powołany. Jesteśmy przekonani, że w sferach naftowych obudzi ten projekt żywe zainteresowanie, na razie popiera go p. dyrektor Mars bardzo gorliwie.

Pożar w Borysławiu. W nocy z dnia 23. na 24. listopada nad ranem o 2J/3 zapaliła się ropa wybuchowa szybu nr. 16. Towarzystwa akc. dla przemysłu naftowego. Pożar objął z szaloną szybkością sąsiednie szyby, zabudowania i zbiorniki w kopalni na potoku. Łupem ognia padły dalsze trzy szyby Towarzystwa akcyjnego, 1 szyb p. T. Łaszczą, 2 szyby kop. „Wezuwiusz“, 8 szybów Bogusza i Ski., 2 fh'my Sroczyński i Ska. i 1 szyb kopalni „Piekła“, razem 16 szybów, prawie wyłącznie wybuchowych i kilka rezerwoarów, obok wielu budynków mieszkalnych, przeważnie drewnianych, aż wreszcie z wielkim wysiłkiem i poświęceniem udało się opanować pożar, to znaczy zlokalizować go około czwartej popołudniu. Największa w tern zasługa p. inż. Jurskiego. Szkody wynoszą około pół miliona koron, a to w połowie w spalonych urządzeniach wiertniczych, w połowie w surowcu. Z tego główna część była ubezpieczoną, dlatego największą stratą jest przerwanie ruchu w dotkniętych pożarem szybach. Jako przyczynę nieszczęścia podają zetknięcie się przewodów elektrycznych w wieży szybu nr. 16, gdyż robotnicy zatrudnieni tamże zauważyli na samym początku płomyk w górnej części wieży, gdzie znajdujący się robotnik stracił życie skutkiem eksplozyi. Szczęściem obeszło się bez dalszych ofiar.

Podobne katastrofy są prawie nieuniknione wobec tak gęstego skupienia szybów i formalnego przesycenia powietrza i ziemi materyałem palnym i eksplozywnym, i muszą się zdarzać w Borysławiu tak dobrze jak w Baku lub Texas. W każdym razie jednak wypadek ten powinien przyczynić się do lepszego zorganizowania ratunkowości, gdyż w ostatnim względzie Borysław dużo pozostawia do życzenia.

Nowy rezerwoar naftowy

na 30 wagonów pojemności, 8.200 m. średnicy, 7.000 m. wysokości. Przybliżona waga 14.800 kg. Zaraz do sprzedania na stacyi kolejowej w Morawach.

Łaskawe oferty pod:

Kok §!

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

Sfofis

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

Cena obecna — aż do odwołania

H. V. 350

za

10.000 kg. loco Lwów dworzec.

K o k §!

do Administracyi j)isma.

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Chorążczyząy I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul Kościuszki 7.