NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Pren-amerata -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 10.

Przesilenie w przemyśle naftowym i środki zaradcze. Napisał Roman Zatoziecki. — Ropa, jako ma-teryał opalowy. Nap. dr. Stefan Bartoszewicz. — Motory na Kaukazie. — System wiertniczy „Rapid“

w Alzacyi. — Kronika.

Przesilenie w przemyśle naftowym

i środki zaradcze.

Napisal Roman Załoziecki.

W niepomyślnej sytuacyi, w jakiej zna lazł się galicyjski przemysł naftowy z powodu nadprodukcyi ropy w kraju, nastąpił przez zerwanie pertraktacyj kartelowych jeszcze niepomyślniejszy zwrot, mogący się bardzo dotkliwie odbić na ekonomicznych stosunkach w pierwszym rzędzie producentów krajowych, tych w szczególności, którzy nie związani interesami z przedsiębiorstwami rafineryjnymi znajdą obecnie bardzo trudne warunki zbytu dla swego surowca. Nie należy się bowiem łudzić, wytworzona sytuacja jest krytyczna, mamy z jednej strony przepełnione rezerwuary i brak pomieszczenia dla dobywanej ropy — której produkcyę nie można od razu powstrzymać — z innej strony niema i nie będzie! popytu na ropę w większych rozmiarach w bliższej przyszłości. Od tego stanu rzeczy ucierpią najmniej albo też wcale nie ci producenci, którzy są równocześnie właścicielami większych zakładów fabrycznych, jak: Tow. karpackie, Tow. akc. „Schodnica“, Schreier i Gartenberg, Anglo-Gali-cian i t. d., gdyż ci przerabiać mogą własną ropę, względnie, o ile by jej nie starczyło, tanio zakupioną i zarabiać będą na przeróbce, względnie na nafcie eksportowej, tem więcej iż ropa będzie tanią; natomiast odbije się cały ciężar położenia na przedsiębiorstwach nie mających własnych rafineryj, do której to kategoryi zaliczyć potrzeba prawie wszystkich naszych krajowych producentów. Niestety jest to taktem sprawdzonym, że rafinerye nie posiadające własnych kopalń zaopatrzyły się już po większej części na kampanię zimową w ropę. Stało się to wbrew przyjętym na siebie zobowiązaniom, gdyż rafinerye tej kategoryi korzystały z przewle-kłych i jałowych pertraktacyj kartelowych, których jedynym wynikiem było stałe obniżanie się ceny ropy, ażeby zakupić ropę w pierwszej linii od nieCzłónków Związku t. z w. „outsiderów“, a następnie także i od członków „Ropy“ po cenach niskich, gdyż demoralizacya handlowa, na której całe to postępowanie się opierało rozpowszechniła się w końcu na cały przemysł naftowy. Nie w czem innem tylko w demoralizacyi handlowej należy też upatrywać przyczyn rozbicia się rokowań kartelowych, gdyż jak wiadomo ostatecznym powodem było również złamanie

ilości ropy.

na magazynowaną ropę w takiej wysokości ażeby umożliwić przedsiębiorcom dalsze prowadzenie robót

P. B.

przyjętych przez kontrahentów zobowiązań : nie zawierania umów terminowych co do sprzedaży nafty podczas trwania pertraktacyj kartelowych.

Nie daleko odbiegniemy od prawdy jeżeli całą obecną farsę kartelową sprowadzimy do tych samych pierwiastków etycznych, które tak charakterystyczne na niej wycisnęły piętno. Nie pomylimy się zbytnio, jeżeli w całych tych kilkumiesięcznych targach i machinacyach upatrywać będziemy tendencyi nielitościwego wyzyskiwania pro-dukcyi krajowej, która w nierównej walce przy nierównych środkach walki ostatecznie uledz musiała. Nie znaczy to jednak ażebyśmy naszych producentów z wszelkiej chcieli zwolnić winy; tam gdzie się dzieje wyzysk muszą być także wyzyskani, a rzeczą ostatnich jest nie dopuścić do tego, ażeby się stać ofiarami wyzysku. Dobra wiara jest w stosunkach handlowych tylko tara dopuszczalną, gdzie się nabędzie przekonania niezbitego, że po stronie przeciwnej na wzajemności oprzeć się można. Inaczej przemienia się dobra wiara w łatwowierność, wadę kardynalną, tam gdzie bez względny business i zysk jest jedynym motywem działania. Łatwowierność z jednej strony, a brak sprytu z drugiej spowodowały wydanie producentów galicyjskich¹) na łaskę i niełaskę wytrawnych „geschaftsmanów“ i spekulantów i sprowadziły katastrofę, którą przy większej przezorności, większej rzutko-ści i większej energii można było jeżeli nie sparaliżować, to przynajmniej w znacznym stopniu złagodzić. Wszak katastrofa nie przyszła nieprzygotowaną, wszak już od roku zanosiło się na znaczne powiększenie się pro-dukcyi ropy, wszak już od roku zapełniały się będące do dyspozycyi rezerwoary, a jednak nie zdziałano nic poważnego ażeby grożącej katastrofie zapobiedz. Pominąwszy lichy interes z ropą eksportową, który swego czasu napiętnowaliśmy, nie zrobili producenci żadnego poważnego kroku ażeby zapewnić sobie zbyt nadmiaru produkcyi. przytłaczającej ich coraz bardziej. Całą swoja nadzieję pokładali w dojściu do skutku kartelu i przez blisko 8 miesięcy wyczekiwali tego zdarzenia jak deski zbawienia, nie zdając sobie sprawy z tego, że w najlepszym nawet razie byliby się rozczarowali, gdyż proklamowany obecnie kartel, kiedy rafinerzy wyzyskawszy już swoją przewagę nasycili siÇ ropą, byłby prawdziwą musztardą po obiedzie.

Klęską dla producentów nie jest tfr"co się obecnie stało, ale klęską było przewlekanie w nieskończoność nieszczęsnych obrad kartelowych szerzących dezorganizacyę w szeregach producentów, klęską było zaaranżowanie tego majstersztyku usypiającego czujność a żywiącego łatwowiernych nadzieją i obietnicami zamiast powszednim chlebem.

W poważnych transakcyach kupieckich nie należy nigdy stawiać wszystkiego na jedną kartę — jest to bowiem znamię czysto hazardowej spekulaeyi — tylko należy mieć w pogotowiu rozmaite środki działania, potrzeba przygotować się z góry na rozmaite ewentualności i obliczyć dokładnie wszystkie szansy pro i contra. Śmiało można twierdzić, że gdyby producenci ropy uczynili byli przygotowania poważne do jakiegokolwiek bądź zbytu swej ropy, choćby chwilowo nawet mniej zyskownego, to rokowania byłyby zupełnie inny obrót wzięły. Że środki zaradcze były możliwe tego dowodzą rozolucye powzięte na Zgromadzeniu producentów krajowych, zwołanem przez dyrektora Steczkowskiego w dniu 27. października, pod pierw-szem wrażeniem katastrofy. Rezolucye te, którym we wielu względach trafności odmówić nie podobna, znane zresztą czytelnikom z pism codziennych, obejmują:¹)

1. Dobrowolne ograniczenie dobywanej

2.    Budowę rezerwuarów dla magazynowania ropy w celach regulowania ceny.

3.    Udzielanie zaliczek wiertniczych.

*) Podajemy te rezolucye być może nie w dosłownem brzmieniu ale w sensie zamierzonym, a to z tego powodu, że ze strony kompetentnej nie dostaliśmy ani autentycznego komunikatu ani zaproszenia na zebranie.

4. Stworzenie nowej ustawy naftowej w miejsce obecnie obowiązującej, która dla przeszkodzenia rozwinięcia się rabunkowego przyszłość. Rezolucye dzisiaj uchwalone od-systemu eksploatacyjnego okazała się nie wystarczającą.

nastąpiło i rozchodzi się o ograniczenie jeg skutków i zabezpieczenie od wstrząśnięć n

najdujemy we wniosku sejmowym p. Płockiego z przed niespełna rokiem postawionym i w motywach do niego czytamy między innymi :

5.    Założenie własnej udziałowej rafi-neryi celem wyswobodzenia się od wyzysku ze strony obcych rafineryj.

6.    Rozwinięcie eksportu do Niemiec

.....„Głównym powodem peryodycznie

dowa takowych w dostatecznej ilości. Nie jest to co prawda jedyny, ale najpilniejszy środek zaradczy, bo innym środkiem również

powtarzających się kryzysów jest głównie przez dążenie do zniżenia eła, względnie do brak zbiorników, a środkiem zaradczym: bu-ustanowienia podwójnego cła w Niemczech

dla nafty i surowca celem stworzenia możliwości zakładania rafineryj nafty w obrębie niemieckiego obszaru cłowego.

Co do poszczególnych uchwał należy krótko zauważyć, że uchwała 1. jest czysto teoretyczną, bo nikt dobrowolnie nie ograniczy produkcyi z bardzo słusznej obawy, że ropę którą sam nie dobędzie, zabiorą mu są-siedzi, a do akcyi wspólnej braknie potrzebnej solidarności no i ufności.

Punkt 2. i w związku z nim stojący punkt 3. uważamy obecnie za najważniejsze, a to z tego powodu, że dostateczna ilość zbiorników i połączona z tym możność lom-bardowania magazynowanej ropy są najlepszym regulatorem ceny. Sprawa ta pokutuje także już od roku, wywołała rozmaite pro-jekta, ale bądź co bądź nie posunęła się ani o krok naprzód, bo zbiorników w dostatecznej ilości jak uie było tak niema, a pro-dukcya wzrasta w szybszym tempie jak stworzoną została możność jej magazynowania.

W roku ubiegłym zainicyował poseł pan Wł. Płocki w tym kierunku akeyę ratunkową w sejmie przedstawiwszy obszernie umotywowany wniosek tej treści:

ważnym jest organizacya kredytu na ropę. Ponieważ sprawa ta tylko w związku z tamtą, a raczej po niej może być załatwioną, przeto bez zastrzeżeń można powiedzieć, że sprawa budowy zbiorników dla ropy jest w obecnym stadyum rozwoju przemysłu naftowego sprawą najważniejszą.“

Przytoczyliśmy dosłownie ten ustęp jedynie tylko dla wykazania, że nie brak nam zdolności w ocenianiu sytuacyi i w poznaniu środków zaradczych, natomiast brak przede-wszystkiem zdolności wcielenia projektów czyn, tego co Anglik nazywa „activity“, Francuz „activité“, a na co w języku polskim nawet wyrazu niema.

daną była na usługi przemysłowi naftowemu. Sprzedaż ropy, magazynowanie, lombardo-wanie, roboty eksploatacyjne i tym podobne operacye związane z wykonaniem górnictwa i przemysłu naftowego muszą znaleść w kraju o tak nieruchomym i ciężkim kapitale (dodajmy do tego także i szczupłym) ułatwienie przez fundowanie osobnego banku naftowego na akeyach opartego, rozporządzającego do-

Oby się podjęta w rezolucyach ta sama myśl doczekała lepszego losu, jak wniosek p. Płockiego, który przebrzmiał niestety bez echa i zanim fundusze krajowe przyjdą mocno uciśnionemu przemysłowi naftowemu w pomoc, znalazła w prywatnej inicyatywie i w prywatnej przedsiębiorczości szybkich i bystrych wykonawców. Potrzebną nam jest, o czem się już kilkakrotnie wspominało, „Poleca się Wydziałowi krajowemu, by instytucya finansowa, któraby wyłącznie od-zasiągnąwszy opinii najpoważniejszych w kraju producentów ropy i finansistów zbadał wszechstronnie kwestyę budowy krajowych zbiorników ropy, względnie krajowej gwa-rancyi oprocentowania wyłożonych na budowę takich zbiorników prywatnych kapitałów i na najbliższej sesyi sejmowej sprawozdanie swe, względnie wnioski Sejmowi przedłożył.“

Obecnie przypominamy ten wniosek,

gdyż nigdy bardziej nie był on na czasie jak    statecznym    kapitałem,    a    zarządzanego    umie-

teraz, tern więcej, że przepowiedziane w    jętnie    i    ostrożnie.    Potrzeba    takiego    banku

motywach do tego wniosku przesilenie już naftowego jest nawet w czasach normalnych

wielką, w chwili przesilenia niezbędną i dla tego powinni poważniejsi przemysłowcy naftowi i kapitaliści krajowi wystąpić jak najprędzej z inicjatywą założenia takiego banku.

Do wprost zdumiewających dochodzi się rezultatów, jeżeli się obliczy jakimi środkami pieniężnymi można by było zażegnać obecne przesilenie, bo przyjąwszy, że w obecnej chwili uciążliwy, swobody ruchów krępujący nadmiar ropy wynosi 10.000' cystern, to licząc lombardowanie zapasu tego po 3 korony za cm. nawet dochodzi się do 3 mil. koron, to jest do kapitału małego w porównaniu do pieniężnej wartości naszej obecnej produkcyi.²) Powiedzmy dalej że przetrzymanie podaży wskutek tego podniesie cenę ropy do 4 koron tylko, zaś natychmiastowy zbyt za każdą cenę obniży jej wartość do 2 koron, to jedna taka transakeya ratuje 2 miliony koron majątku krajowego. Nie są to bynajmiej fantazye, tylko dowodzenia oparte na realnych podstawach, bo pomyślmy sobie wręcz odmienną sytuacyę od dzisiejszej. Rafinatorowie austro-węgierscy znajdują się przed sezonem zakontraktowania ropy, a galicyjscy producenci z powodu możności magazynowania swoich zapasów' i poparcia finansowego ze strony baku naftowego nie są przyciśnieni do muru, oprócz tego silna organizacya handlowa, opierająca się ewent. również o siły finansowe tej instytucyi, stworzy odpływ nadmiaru surowca bądź to za granicę, bądź zużytkowuje go na inne cele, n. p. opałowe, to zrozumiałem się stanie, że panami sytuacyi staną się wówczas producenci galicyjscy a nie jak obecnie rafinatorowie. W takich warunkach złożyć się musi zwyżkowa kombinacya dla cen ropy, bo rafinatorowie włożywszy w swoje przedsiębiorstw' mdionowe kapitały muszą sie za-o p a tr y w a ć w ropę, której minimum za-potrzebywania określa wewnętrzna konsumeya nafty, po prostu z tego powodu, że w swo-ich zakładach fabrycznych nie mogą żadnego surogatu zużytkować, ani też swoje zakłady przerabiać lub dla innych celów przeista-

czać, a kapitał włożony nie może zostać bezczynnym. Tylko w takich warunkach mo-żliwem będzie podniesienie ceny ropy do tego stopnia, że górnictwo naftowe w kraju znajdzie znów pomyślne podłoże ekonomiczne. Jeżeli uwzględnimy że różnica ceny ropy w dobrych i złych latach wynosić może 3 i

4    korony, jak n. p. na początku r. 1901 i obecnie, to korzystna polityka handlowa ze strony producentów galicyjskich potrafi w jednym roku uzyskać plus w ilości 12—15 milionów koron licząc ropę przeciętnie po

5    koron a jej produkcyę w roku na 6 milionów cm., z czego blisko 4 miliony idzie na potrzeby wewnętrzne. Z tego nawet pobieżnego przedstawienia widzimy jakie poważne cyfry rocznego bilansu wchodzą tu w grę, a z tego wmiosek bardzo prosty : mają producenci galicyjscy tracić rok rocznie kwotę kilkunastu milionów koron z powodu dezorganizacji handlowej, toż wskazanem jest część tej inaczej nieuniknionej straty poświęcić na cele instytucyi finansowej: projektowanego banku naftowego i użyć to jako środek do sanacyi targu ropnego a przez to i całego przemysłu naftowego w kraju, tern więcej że kapitał włożony w banku takim nie tylko służyć będzie użyteczności publicznej, ale wcale pokaźne może dawać zyski. Nad tą kwestyą rozpisaliśmy się więcej niż usprawiedliwiają zakreślone ramy artykułu, ale stało się to ze względu, że sprawę tą uważamy za najważniejszą, bez której pro-dukeya krajowa nigdy od obcej zależności się nie wyzwoli.

Przystępując do czwartej rezolucyi tyczącej się zmiany ustawy naftowej, musimy naznaczyć, że jest ona zbyt ogólnikowo załatwioną. Robi to takie wrażenie, że zebrani czuli, że należy dążyć do naprawy stosunków, ale na razie nie zdali sobie sprawy jak to należy uczynić i dla tego ubrali całą kwre-styę w' tak ogólnikowe formy. Świat naftowy przyszedł do przekonania, że to co się dzieje w Borysławiu jest ze stanowiska ekonomicznego marnotrawstwem, że wytworzył się tam system rabunkowej eksploatacyi, który głównie przyczynił się do niepożądanej hy-perprodukcyi ; innemi słowy, gdyby obfite terena naftowe znalazły się były w posiada-

niu kilku większych przedsiębiorstw iteroz- rozwoju górnictwa naftowego w kraju uźy-łożyły sobie eksploatacyę racyonalnie na dłuższy przeciąg czasu, to zmniejszyłyby się raz znacznie ogólne koszta eksploatacyi, a po wtóre moźnaby było należycie opanować pro-dukcyę i takową według potrzeby regulować.

Jest lo niewątpliwie słuszne twierdzenie i dzisiaj kiedy trądycya borysławska tak niefortunne piętno wycisnęła na charakterze eksploatacyi tamże, byłyby lokalne utrudnienia bardzo pożądane. Nie zapominajmy jednak, że zaostrzenia i ścieśniania w robotach eksploatacyjnych to obusieczne narzędzie, które w niektórych wypadkach korzyści, we wielu zaś szkodę przynosićmoże. Nie zapominajmy, że mając wTpływ na ustawodastwro w kraju, winniśmy go tak używmó ażeby w pierwszej linii z tego korzystać mógł kraj i krajowi przedsiębiorcy, nie przykładajmy ręki do tego ażeby umożliwiać prosperowania tylko dużych i w kapitały zasobnych przedsiębiorstw ze szkodą mniejszych i średnich, które głównie się rekrutują z krajowców, bo pamiętać wdnniśmy, że każde ograniczenie czy to z wymiarów terenowych, czy z większych wymogów" górniczo policyjnych wypływające trafia przede-wszystkiem swoich. Przypuszczamy że właśnie o te momenty chodziło wnioskodawcom, bo nie możemy żadną miarą przyjąć ażeby wnioskiem swoim dążyć chcieli do zmian zasadniczych ustawy naftowej, tyczących się prawa rozporządzalności właściciela gruntu, wymienionych §. 1. ustawy krajowej z dnia 17. grudnia 1884 minerałów. Wymieniona ustawa krajowa po 25-letniem istnieniu kwalifikować się zapewne może do pewnych poprawek i uzupełnień, jak n. p. w ustępach tyczących się postanowień o polach naftowych, względnie o gwarectwach, które z tego względu, że tak mało się w praktyce przyjęły, wymagać mogą po długiem praktycznem doświadczeniu pewnych przeróbek, ażeby je rozpowszechnić i uczynić ponętniejszymi, ale utrudnień od ustawy górniczej nie powńnno się domagać. Na to są przepisy górniczo-policyjne, względnie władze górnicze, które w wykonaniu ich mają środek zaradczy, co do którego nie można z doświadczenia powiedzieć, ażeby go w sposób szkodliwy dla

wały, bo nawet tendencya przeciwdziałania systemowi rabunkowemu w Borysławiu wyszła pierwsza od nich, chociaż co prawda spotkała się wówczas z opozycyą samych producentów. Ażeby jednak wykluczyć prawnie możliwe nadużycia, wskazanem by było żądać w ustawie naftowej postanowienia o powoływanie mężów zaufania z grona producentów, przed wydaniem zasadniczych orzeczeń ze strony kompetentnych władz górniczych ścieśniających swobodę eksploatacyi. Z tego dochodzimy do wniosku, że zmiana ustawy naftowej nie zasadnicza, tylko uzupełniająca może być wskazaną, ale nie jest to środek do zażegnania kryzysu podobnego do obecnego, bo przyczyny jego nie wypływają z zasadniczych postanowień ustawy, ale z natury eksploatacyi samej.

Praktyka eksploatacyjna za naftą czy to w krajach które mają bardzo ostre ustawy górnicze jak w Rosyi, czy prawie żadnych jak w Ameryce, stwarza często niezdrowe ekonomiczne stosunki, bo ropa ma taki pociąg jak złoto i tą samą poszukiwawczą gorączkę sprawia u zimnych yankeesów jak i gorących 'południowców. Nie można też żądać od Polaków z ich żywszym i wrażliwszym temperamentem powściągliwości wtedy gdy z wytężeniem swojego całego intelektu borykają się z przeciwnościami, ażeby łonu ziemi wydrzeć ukryte w niej płynne skarby. Nie jest to żądzą zysku samego, która każe naf-ciarzowi całe życie tej żmudnej i denerwującej pracy się oddawać, lecz jakaś siła magiczna, nakazująca mu tajemnice ziemi badać.

Temu psychicznemu momentowi zawdzięczamy przy wrodzonej inteligencyi i zręczności naszych krajowych pracowników udoskonalenie techniki wiertniczej, nadzwyczajne postępy w robotach i świetne rozwinięcie górnictwa naftowego wśród bardzo trudnych warunków — temu także przefor sowanie, które z tego powodu fatalnie odbiło się na całem położeniu, że praca górnicza pochłonęła zbyt jednostronnie całą dodatnią czynność naszych natciarzy. Nafciarze nasi byli za nadto producentami a za mało kupcami, wiercili za dużo a sprzedawali za mało, potrafili rozwinąć w sposób znakomity

sztukę wiertniczą, ale nie potrafili umiejętnie zorganizować sprzedaż swego produktu. Przed niedawnymi czasy zrobiono rosyjskim nafcia-rzom zarzut, że dbali tylko o powiększenie produkcyi

bywałych w tym względzie rozmiarów — lecz nie dbali o należyte spieniężenie swojej pracy. To samo można powiedzieć i o naszych nafciarzach. W przyszłości potrzeba naprawić i ten błąd intenzywniejszem jak dotąd ob-znajomieniem się z umiejętnościami haudlo-wemi, nabywaniem specyalnej praktyki handlowej, oraz nieustannem informowaniem się o położeniu ekonomicznem światowej produkcyi nafty i związanych z nią gałęzi wytwórczych.

odpowiedniem, to

wienie traktatów handlowych

przeciwników tego projektu twierdzeniami, źe | które ekspirują

i rzeczywiście doszli do nie-

Stroną ujemną ze stanowiska ekonomicznego jest rozdrobnienie produkcyi, są owe procenta, procenciki i ułamki procentowe przy indywidualnej a nie zbiorowej formie produkcyi. W przemyśle naftowym, który bądź co bądź podpada pod rubrykę wytwórczości ryzykownej, zwłaszcza, jak to już w innem miejscu zaznaczyłem (Stan ekonomiczny przemysłu naftowego w Galioyi, wykład na I. Zjeździe przemysłowym w Krakowie) dla przedsiębiorstw małych, jest forma asocyacyjna jedynie odpowiednia. To co się okazało w Ameryce — w tym kraju par excellence praktycznym jest zlewanie drobnych ale licznych kapitałów w potężne towarzystwa, (bywają milionowe przedsiębiorstwa z 1-dolarowymi udziałami) powinno być i u nas wzorem do naśladowania. Utrudnia nam ustawodastwo two-rżenie spółek akcyjnych, zwłaszcza o małych udziałach, to dążmy do zakładania gwarectw względnie do możności przeniesienia formy asoeyacyjnej spółek udziałowych o ograniczonej poręce na grunt przedsiębiorstw naftowych.

Rezolucyi 5-tej można bez zastrzeżenia przyklasnąć. Przez założenie dużej rafineryi nafty o wielkiej sprawności na udziałach producentów naftowych opartej, można stworzyć skuteczną przeciwwagę przeciw monopolowi dużych obcych rafineryi a względnie regulator cen dla produktu surowego. Nie należy się odstraszać rozsiewanymi przez

w Austro-Węgrzech jest raczej za dużo niż za mało destylarń i źe budowa nowej dużej rafineryi tylko powiększyć może i tak zbyt ciężkie położenie austro-węgierskiego przemysłu rafinatorskiego. W odpowiedzi na to jest jeden tylko ale wystarczający argument, mianowicio: mają producenci ropy tracić na sprzedaży ropy a obcy fabrykanci zarabiać na przeróbce z niej nafty — bo o złem położeniu interesów destylarni mowa mogła być wówczas kiedy była droga ropa a tania nafta, zaś nigdy kiedy jest ropa tania a nafta droga (bo w stosunku straciła ropa obecnie bez porównania więcej na cenie jak nafta) — toż rozsądniej jest przerobić tanią ropę we własnym zarządzie i na cenach nafty odbić sobie straty produkcyi surowca. Jeżeliby się temu rozumowaniu zarzuciło, że rafinerye obecne wyrabiają już, i tak za dużo nafty, a nowa rafinerya ścieśni jeszcze bardziej jej odbyt w monarchii, to wskazać należy na eksport nafty, na którym jak się obecnie pokazuje, robią duże rafinerye wcale dobre interesa, nabywszy na ten cel ropę bardzo tanio.

Związanie interesów produkcyi surowca z przemysłem destylarnianem wydaje w Rumunii naprzykład bardzo dobre rezultaty. Tam istnieje stosunek jednych do drugich coś na kształt udziałowych cukrowni w Czechach i Morawii, przyczem rafinerye ustawiają pewną cenę dla ropy związanych z niemi udziałowo kopalniami i dzielą się następnie z niemi zyskami w miarę udziałów. Ten modus pozwolił egzystować jednym i drugim nawet w tak trudnych warunkach ekonomicznych, z jakiemi walczy przemysł naftowy w Rumunii.

Pozostaje jeszcze ostatnia rezolucya o stworzeniu warunków eksportu ropy do Niemiec w związku z staraniem o zmiany niemieckiej ustawy cłowej, umożliwiającej zakładania destylarfi tamże dla przeróbki ropy galicyjskiej. W tej formie uchwalona rezolucya wymaga do jej przeprowadzenia dużo czasu i starań, gdyż zrozumiałem jest, źe może być tylko zrealizowaną na drodze dyplomatycznej przy rokowaniach o odno-

z Niemcami, w r, 1903. Rozumie się samo

przez się, że tak ważnej okazyi nie należy zaniedbać i za pośrednictwem rządu i ministerstwa spraw zagranicznych starać się usilnie o zmiany dotyczące różniczkowania cła na ropę i rafinadę, jednakowoż z góry potrzeba sobie powiedzieć, że uzyskanie takich koncesyj dla galicyjskiej produkcyi będzie zadaniem trudnem, gdyż kwestya ta, podnoszona dawniej już kilkakrotnie w Niemczech samych spotkała się z silną opozycyą, podsyconą tymi wpływowymi sferami, których interesa na tern cierpieć muszą, a są to : sasko-turyngski prźemysł destylarniany węgli bitumicznych, monopol amerykański handlu naftą, ów potężny Standard Trust, a w ostatnich czasach także budzący się do życia rodzimy przemysł naftowy w Alzacyi i Hanowerze, który w ostatnich 2 latach zaznaczył się takiemi sukcesami, że budzić pozwala świetne nadzieje na przyszłość. Są to wszystko czynniki, utrudniające w wysokim stopniu korzystne załatwienie tej bezprzecznie ważnej kwrestyi dalszego rozwoju naszej produkcyi naftowrej i nie pozwalające obecnie rozstrzygnąć jej rozwiązania i dlatego można się liczyć tylko z ewentualnością, ale nigdy na tem opierać kombinacye na przyszłość. Natomiast możliwem ewent. jest, jak to swego czasu w opracowanym memoryale wykazałem, założenie rafinery i naftowych w obrębie państwa niemieckiego przy uwzględnieniu projektów dla nowej ustawy ciowej, dopuszczających w Niemczech czasowe uwolnienie od cła produktów ulegających w obrębie państwa przeróbce, i ocleniu przy wywozie z zakładu fabrycznego (Veredlungverkehr), zatem w podobny sposób jak to się już w Niemczech obecnie praktykuje dla destylarń przerabiających mazie naftowe na oleje i produkta smarowe, lub benzynę surową na produkta rafinowane. Korzyści ekonomiczne wynikające z ewentualnego wykorzystania tych postanowień są, jak to obliczyłem dosyć znaczne, ażeby usprawiedliwić możność zakładania destylarń w graniczących z Austryą prowincyach niemieckich. Na ten wypadek jednak, który dużo prawdopodobieństwa ma za sobą, radziłbym producentom krajowym w dobrze zrozumiałem interesie przystąpić udziałami swymi, czy to pieniężnymi czy in natura, to jest ropą, do

tych ewentualnie zawiązać się mających przedsiębiorstw, ażeby podzielić się nie tylko ryzykiem, bo bez ryzyka nie ma w ogóle żadnej akcyi przemysłowej, ale także korzyściami i umożliwić w ogóle powstanie takich zakładów przemysłowych. Tą sprawą zresztą zajęło się już krajowe towarzystwo naftowe i wybrało z swego łona komisyę, której po-ruczono przygotowanie całej akcyi.

Jeżeli mowa o eksporcie ropy, to wspomnąć tutaj należy, że jest w Europie duży kraj importujący prawie wyłącznie ropę, a tym krajem jest Francya, posiadająca kilkanaście dużych rafineryj, przerabiających wyłącznie tylko ropę obcą, (bo własnej nie mają), sprowadzanej po większej części z Ameryki, po mniejszej z Rosyi. Jeżeli zatem opłaca się taki handel amerykańskim i rosyjskim eksporterom, to dla czego nie ma się on opłacać także galicyjskim przy bez porównania krótszym transporcie. Z rozmaitych powodów nie uważam za wskazane rozwijać ten pomysł dalej, także i z tego, że celem obecnego artykułu było omówienie tych środków zaradczych, jakie producenci sami na zebraniu uznali za potrzebne. Z tych powodów nie podnoszę też kwestyi opałowej, chociaż mojem zdaniem należała ona do rzędu najpilniejszych a zarazem najradykalniejszych środków pomocy w dzisiejszem przesileniu, a stać się może ewent. jedynym w przyszłości, gdyż nie powinno się zamykać oczu na to co się w świecie dzieje i pogodzić się trzeba z myślą, jaka świat techniczny za granicą przenikła, że w ropie i jej produktach upatrywać należy nie światła lecz opału przyszłości.

Ropa, jako materyał opalowy.

W życiu przemysłowem naszego kraju w ostatnim roku zaszedł fakt niezmiernej doniosłości, który może wpłynąć na inne ukształtowanie się stosunków ekonomicznych i przemysłowych, jeśli nasz świat przemysłowy potrafi w porę wysnuć z tego odpowiednie konsekwencye. Faktem tym jest odkrycie bardzo obfitych źródeł ropy w Borysławiu i okolicy, które dotychczasową pro-

ryały opałowe. Do niedawna pojęcie tych materyałów opałowych było bardzo ograniczone. Drzewo, węgiel, torf były przeważnie uważane za materyały opałowe. Właściwie jednak materyałem opałowym, a więc źródłem pracy mechanicznej może być wszystko bez wyjątku, co się da spalić, wytwarzając znaczniejszą ilość ciepła. Niedawne badania Roberta Austena wykazały, że nawet niektóre metale można zaliczyć do materyałów opałowych : glin i magnez n. p., spalając się, wywiązują mało co mniejszą ilość ciepła, niż czysty węgiel. Miarą więc właściwie tego, co w danym kraju byłoby najstosowniej i naje-konomiczniej użyć jako materyał opałowy, może być tylko wzgląd na jego cenę w porównaniu z innymi materyami opałowymi, zależną od obfitości, w jakiej się on w kraju znajduje, dalej jego wartość opałową i wreszcie łatwość i dogodność przy samym spalaniu się.

dukcyę Galicy i powiększyło prawie w dwójnasób; zostaliśmy zalani ropą i teraz powstaje pytanie, jak najekonomiczniej byłoby zużytkować ten nadmiar ropy.

W każdym innym kraju, który posiada już szeroko rozwinięty przemysł, fakt powiększenia naturalnego bogactwa kraju byłby powitany z radością i byłby źródłem powstania nowych gałęzi przemysłu, nowych przedsiębiorstw, towarzystw akcyjnych lub spółek handlowych, jak to ma miejsce n. p. w Texas w Ameryce, gdzie niedawno również odkryto bardzo obfite źródła surowca naftowego. Nas zaszedł ten fakt niespodziewanie i zastał nas nieprzygotowanych i jak zwykle, niezasobnych w kapitały, by przetrzymać okres nadprodnkcyi, nim kwestya zbytu ropy nie zostanie uregulowaną. Eksport ropy i produktów naftowych jest utrudniony cłami ze strony innych państw, a na zmianę ustawodawstwa w tym kierunku wpływ naszego narodu i jego przedstawicieli, jako tylko części składowej całej monarchii, jest ograniczony; zresztą zmiana ustawodawstwa odbywa się bardzo powoli, a tutaj potrzeba środków zaradczych natychmiastowych dla usunięcia nadprodnkcyi. Trzeba więc szukać zbytu na ropę w samym kraju i jakkolwiek kraj nasz przemysłowo jest ubogi, to jednak znaezny nadmiar ropy dałby się usunąć, gdyby wszystkie przedsiębiorstwa przemysłowe (młyny parowe, cegielnie, cukrownie, browary, gorzelnie) we własnym dobrze zrozumianym interesie i w interesie kraju zechciały się zaopatrywać w ropę, jako materyał opałowy, i gdyby w tym wypadku porzuciły zwykły konserwatyzm na polu wprowadzenia inowacyj, tembardziej, że taka inowacya jest zupełnie słuszną i uzasadnioną.

Celem niniejszej rozprawy jest objek-tywne przedstawienie korzyści, jakie wynikają z opalania ropą lub odpadkami naftowymi w obecnych warunkach w porównaniu z powszechnie praktykowanym opalaniem kotłów węglem.

Podstawą rozwoju każdej gałęzi przemysłu w kraju jest pewien zasób tych materyałów, które przy spalaniu są w stanie wytworzyć siłę mechaniczną czyli są źródłem pracy mechanicznej. Są to tak zwane mate-

Gdyby n. p. w jakimkolwiek kraju były ogromne i łatwo dostępne pokłady glinu (aluminium), który przy spalaniu daje ' o wiele więcej ciepła niż drzewo a mało co mniej od węgla i przytem byłby to materyał łatwo zapalny, to niezawodnie naj właściwiej byłoby użyć w tym kraju aluminium, jako materyału opałowego.

Dla określenia wartości opałowej czyli tej ilości biepła, jaką dany materyał przy spalaniu wytwarza, w nauce i w praktyce jest już ustalona pewna miara. Jest nią mianowicie ta ilość ciepła, która potrzebną jest do podniesienia temperatury 1 kilograma wody o 1° Celsiusza, ta ilość ciepła czyli ta jednostka ciepła nazywa się kaloryą.

Ponieważ w przeważnej części wypadków, ciepło wywiązujące się przy spalaniu materyałów opałowych, bywa zużytkowane do podgrzewania wody w kotle parowym, która zamieniając się w parę, daje siłę mechaniczną, przeto ilość kaloryj, jaką dany materyał przy spalaniu zdolny jest wytworzyć, czyli innemi słowy jego wartość opałowa jest także miarą pracy mechanicznej, jaką przy zastosowaniu tego materyału wykonać można.

Jeśli więc w praktyce mówimy, że wartość opałowa drzewa stanowi 3000 kaloryj,

węgla 6500, a ropy 11.000, to stąd można wysnuć zupełnie słuszny i logiczny wniosek, źe ta sama ilość drzewa, węgla i ropy spalona pod kotłem parowym wykona różną pracę lub też dla wykonania jednakowej pracy dla utrzymania n. p. fabryki w zwykłym ruchu trzeba spalić najwięcej drzewa, mniej już węgla, a jeszcze mniej ropy w stosunku odwrotnym do ilości wytwarzanych przez każdy materyał kaloryj.

Przy ocenaniu więc każdego materyału opałowego miarodajną powinna być obok ceny jego wartość opałowa; właściwie należy płacić i wypośrodkowywać ceny nie za wagę materyału opałowego, lecz za ilość kaloryj, czyli jednostek ciepła, jakie dany materyał, spalając się, jest w stanie wytworzyć.

Dzisiaj jest już zbadanem i obliczo-nem, jaką ilość kaloryj wytwarzają przy spalaniu rozmaite gatunki drzewa, węgla ropy} mazi i t. d. Nie miejsce jest tutaj wyłit-szczać w jaki sposób i na jakiej naukowej podstawie te badania i obliczenia wykonane zostały; dodać tylko należy, źe te obliczenia i badania ścisłe w laboratoryach wykonane z małemi ilościami drzewa, węgla, lub ropy dają doskonały obraz porównawczy co do wartości opałowej rozmaitych materya-łów.

Trzecim warunkiem

ocenianiu

przy

materyału opałowego obok ceny i wartości opałowej lub ceny wypośrodkowanej na podstawie wartości opałowej powinien być wzgląd na łatwość i dogodność palenia się danego

mienionych warunków przedstawia się ropa, jako materyał opałowy, w porównaniu z innymi dotąd używanymi materyałami opałowymi. Przedewszystkiem jednak należy zadać sobie pytaute, czy zapas tego materyału jest w kraju dostateczny. Roczna produkcya ropy w Galicyi może być dzisiaj szacowaną na 6,000.000 cetnarów metrycznych. Ponieważ na przeróbkę naftową dla wewnętrznej konsumeyi A us t ro-węgiers k i ej monarchii zużywa się rocznie 3V2 milionów cetnarów metrycznych, przeszło 2 miliony cetnarów mogą być rocznie zużyte na opał. Uwzględniając wartość opałową ropy, ilość ta stanowi tyle, co prawie 50.000 wagonów węgla, doliczając do tego jeszcze do 200.000 cetnarów odpadków naftowych z ropy przerobionej na naftę w Galicyi. Zasób więc tego materyału jest dostateczny. Chcąc mieć dokładne porównawcze pojęcie co do ceny ropy, jako materyału opałowego, trzeba uwzględnić jej wartość opałową w porównaniu z innymi dotąd używanymi materyałami, gdyż, jak wzmiankowałem, trzeba płacić za wagę materyału opałowego w stosunku do ilości kaloryj jakie dany materyał przy spalaniu się jest w stanie wytworzyć.

Poniższe zestawienie oparte na ścisłych badaniach, podaje ilość kaloryj, jaką wytwarzają przy spalaniu rozmaite gatunki drzewa, węgla ropy i odpadków naftowych.

1)

materyału. Metale n. p. nie mogą być materyałami opałowymi gdyż, jakkolwiek dadzą się palić, to jednak do spalenia należałoby je uprzednio drobno sproszkować, zamiast powietrza dopuszczać do paleniska czysty tlen, a oprócz tego samo palenisko najpierw rozgrzać innym materyałem do bardzo wysokiej temperatury, to są za wielkie niedogodności.

Drzewo bukowe

3.100

2.700—3.700 dębowe 3.000—3.400 klonowe 3.600

jodłowe

2)

Węgiel z Sierszy gruby 5.289 (analiza prof. Steingrobera).

Dobry materyał opałowy po wanien się zapalać przy zwykłej temperaturze i palić się bez przerwy, spalać się dokładnie i przy spalaniu się potrzebować jaknajmniej obsług i zachodu.

„ z Jaworzna 1) 6.343 2) 5.284

górnoszląski z Mysłowic 6.213 (analiza prof.

Schwachhofera).

Rozpatrzmy teraz, jak wobec tych wy-

3)

Ropa z Uryoza

Badania wykonane w kr. stacyi doświadczalnej dla przem. naft. przez p. Wieleżyńskiego.

Orowa

11.092

11.088

Kopicy rusk. 11.020 Krygu Starej wsi Kaukazka

z Orowa

10.675

5) Olej odparafinowany

na

11.092

Borysławia 11.064 11.130

Harklowej 31.117 Kosmacza

Sohodnicy

11.446

11.394 11.054

4) Maź z ropy bory sławskiej 10.945

10.943

„    z Harklowej r 10.749

„    z Uryoza

1)    11.043

2)    11.013

Z tych cyfr widzimy, że co do wartości opałowej między ropą n. p. borysławską, węglem górnośląskim a drzewem zachodzi stosunek 11 : 6⁻2 : 3 czyli innemi słowy ropa może wytrzymać konkurencye z węglem w cenie, jeśli w danej miejscowości cetnar ropy będzie kosztować 1*8 razy więcej, niź cetnar węgla pruskiego. Poniższa tablica wykazuje ceny węgla pruskiego i ropy borysławskiej w rozmaitych miejscowościach Galicyi przy uwzględnieniu obecnie obowiązujących taryf przewozowych za węgiel pruski od pruskiej grenicy do danej miejscowości i taryf za ropę z Borysławia do tychże miejscowości. Cena ropy jest podaną z uwzględnieniem ładunków cysternowych i beczkowych, w tym ostatnim wypadku uwzględnione są koszta przewozu beczek z ropą i próżnych beczek z powrotem, co podnosi koszta transportu o ¹/s.

W następnych kolumnach podane są ceny ropy w tychże miejs *owościach Galicyi przy projektowanej zniżce taryfowej, jaka obowiązuje już dzisiaj przy przewozie ropy do stacyj, około których ugrupowane są rafinery e. Odnośne należycie umotywowane podania o uzyskanie takiej zuiżki do wszystkich stacyj w Galicyi są już wniesione do ministeryum kolejowego ze strony krajowego towarzystwa naftowego i związku galicyjskicli producentów „Ropa¹' i jest wszelkie prawdopodobieństwo, że ministeryum na projektowaną zniżkę zgodzi się.

Jako podstawową cenę zopy przyjęto 250 halerzy za cetnar loco Borysław, jako podstawową cenę dla węgla 140⁻8 halerzy za cetnar loco kopalnia (Cleofasgrube) według ostatnich notowań.

Dla lepszego orjentowania się w cenie cena węgla podana jest nie za cetnar, lecz za 18 cetnara z uwzględnieniem kosztów przewozu takiej ilości, gdyż wartość opałowa takiej ilości węgla odpowiada wartości opałowej jednego cetnara ropy borysławskiej.

Wreszcie w tych stacyach galicyjskich kolei, około których grupują się rafinerye, cena ropy jest podana z uwzględnieniem już obecnie obowiązującej zniżki taryfowej. (Patrz Tabela, strona nast.)

Z tablicy powyższej łatwo się przekonać, że przedewszystkiem ropa już dzisiaj łatwo wytrzymuje konkurencye z węglem nawet przy ładunkach beczkowych prawie we wszystkich miejscowościach ugrupowanych koło stacyi transwersalnej kolei, gdyż prawie do wszystkich stacyj na tej linii obowiązuje zniżona taryfa dla przewozu ropy i odpadków naftowych ; następnie ropa z łatwością jeszcze konkurować może nawet przy droższej taryfie przewozowej na linii Karola Ludwika w okolicach Przemyśla, Gródka, Lwowa, Krasnego, Brodów i w okolicach Złoczowa, Cliodorowa, Halicza, Tarnopola, Stanisławowa i Kołomyi t. j. w całej wschodniej Galicyi. Jeszcze nawet w Rzeszowie przy ładunkach cysternowych ropa wypada taniej od węgla; przy projektowanej zaś zniżce taryfowej nawet w Krakowie ropa może być tańszą od węgla. Nie od rzeczy będzie tutaj wspomnieć, że w obecnych warunkach węgiel pruski opłaca fracht prawie cztery razy mniejszy, niż ropą, co sprawia, że fracht za węgiel z pruskiej granicy do Kołomyi czyli na sam kraniec Galicyi mniej wynosi, niż fracht ropy z Borysławia do Kołomyi. Jeśli się osiągnie zniżkę przewozową ropę do celów opałowych według klasy C czyli tej samej, jaką opłaca ropa używana do celów rafineryjnych, według której jednak przewóz ropy będzie jeszcze prawie dwa razy droższy od węgla, to wtedy nawet przy cenie 3—4 koron za cetnar ropy loco Bo

Cena 1 mc. ^°Py|Qena ^ mc. ropy Cena 1 mc, ropylCena 1 mc. ropv bor. przy ładun-i ,    .    . 1 ,    , , L J

Cena 18 m. c. węgla (Cleofas) (cena za cetnar loco kopalnia 140-8 h.)

Miejscowość

kach^yySternów,    E- KffiKÄ

przy obecnej tar. ko h y w ładunkach j w ładunkach

Borysław 250° h° obecneî tar.vlie cysternowych j beczkowych

Kraków

Tarnów

Kzeszów

Przeworsk

Jarosław

Przemyśl

Sądowa Wisznia

Gródek

Lwów

Krasn e

Brody

Złoczów

Chodorów

Halicz

Tarnopol

Stanisławów

Kołomyj a

Sniatyn

Stryj

Drohobycz

Sambor

Sanok

Krosno

Jasło

Gorlice

Grybów

Nowy Sącz

C7<tj;tO-J05GOÜ<(JlCaMOOrf^rf^Cr<Ohe-CDCDte.O'>OOOiJil—‘■OOCOOi

-]QO<COOOłM3<COOCOOCOCTOi-Ja)0<tO|fi.CtaiOKOOa)S

574

hal.

525

469

442

424

383

433

415

469

451

352

385

478

424

478

505

301

272

322

424

355

370

379

386

545

œcooocococorototocococooocoi>ooocooocococooocococooorn

«6»888S8®5I3*65*888!858US8bIIS|

§1§1!IIliii!g!siI111Iiiiülg

Ï--

(Dokończenie będzie.) Br. Stefan Bartoszewicz.

rysław, ropa będzie mogła konkurować miejscowościach wschodniej Galicyi. z pruskim węglem prawie we wszystkich

Motory na Kaukazie.

sze

na

Dlatego tylko chcę dorzucić jeszcze parę słów do wyczerpanej już kwestyi motorów, że u nas przyjmuje się każdą nowość bardzo niedowierzająco i dużo walki potrzeba zanim ogół ją akceptuje.

Spotykam się z doniesieniami dzienni-karskiemi, że nareszcie zarządy kolejowe zdecydowały się na próbę opalania lokomotyw ropą, zamiast przyjąć już kilkuletniem doświadczeniem wypróbowane wyniki na kolei władykaukazkiej, długość której wynosi przeszło 1500 kim. a niespotkasz jednej lokomotywy opalanej węglem. Ceny tych odpadków naftowych wynoszą i przy tutejszej taniości, około 1 Rb. za cm., a chybaż o wyższości tegoż opału nad innymi nie potrzebuję się rozpisywać.

Przejdźmy dalej do motorów gazowych, które na Kaukazie pracują już od przeszło 4 lat i przeważnie na terenach nowych, gdzie nie opłaci się stawiać kotłów, opalanych ropą.

Taki system powinien u nas tern wiek-naleść zastosowanie, ponieważ jeden ko-ciół służy do popędu jednego żurawia, gdy Kaukazie przeważnie jest w użyciu centralne ogrzewanie.

Dawniej używano motorów do wolnego spadu i liny, gdzie przeważnie wymaga się mniej więcej jednostajnego ruchu, co łatwo osiągnąć przez odpowiednią średnicę tarcz.

Gdy jednak w styczniu 1901 roku przyszło się wiercić systemem kanadyjskim, stanęliśmy przed trudem „na oko“ zadaniem, gdyż musieliśmy liczyć się z kosztami. Muszę nadmienić, że używane na Kaukazie motory są wyrobem niemieckim firmy Otto Deutz i z jednostajnym ruchem obrotowym

Ib

180 lub 200 obrotów na minutę. Zamiana zresztą obrotów wymaga czasu.

„Bieda wszystkiego nauczy“, jak wspomniał autor artykułu „Motory w służbie wiertniczej“, wzięto się więc w ten sposób do pokonania trudności (zobacz rysunek).

Siłę motoru A. przeniesiono zapomocą t. u. tu peredaczy (przenośni) B. na żuraw wiertniczy C. Pas tarczy b. przechodzi na swobodne koło a, które luźno obraca się na wale, na którym zaklinowane jest aa. Za pociągnięcie rączki e, pas przesuwa się z a, na aa wprawia również stale o-sadzonę na wale tarczę c i d, t. j. transmisyjną żurawia. Najzwyklejsze a zupełne cofnięcie rączki e wstecz sprawia natychmiastowe zatrzymanie się żurawia.

Dla osiągnięcia rozmaitych szybkości, manipuluje się odpowiednio rączkę a tern samem i pasem, ustawiając go po połowie na obu kołach ai i aa, bądź też na jedno więcej na drugie mniej. W tem i cały sekret, prawdziwe „jajo Kolumba“.

Półgodzinne ćwiczenie pozwala wiertaczowi być najzupełniejszym panem ruchu żurawia.

Naturalnie potrzeba zachować odpo-wiedny stosunek wielkości między tarczami b, c, d, by nie przekroczyć granic.

Motor, który używano przy kanadyjce był o sile 25 koni, zużywał około 4 kg. benzyny na godzinę i spoczywał na drewnianym fundamencie. Ten ostatni wystarczył najzupełniej, czego miałem dowód, bo wiercono do 560 m.

Rozumie się, że potrzeba go odpowiednio silnie zbudować.

Jeżeli należycie obchodzi się z motorem, to najwyżej rocznie 6 do 8% należy⁷ stawiać na zużycie.

Stanowczo zgadzam się z autorem artykułu „Motory“, że one pobiją zupełnie maszyny, jeżeli zapotrzebowanie ich wzrośnie, co zmniejszy koszt wyrobu.

Na koniec zaznaczę, że na Kaukazie coraz ich więcej mimo szalonego cła i wielkich kosztów transportowych.

J. 8.

System wiertniczy „Rapid“ w Alzacyi.

Rok upłynął, jak wymieniony system wiertniczy zaprowadzono w alzackim terenie naftowym, mianowicie w kopalni alzackiego Towarzystwa naftowego w Walburgu. Będzie może na miejscu podzielić się z uczynionemi spostrzeżeniami z kołami fachowemi, czy sy⁷-stem ten sprostał tutaj stawianym do niego wymaganiom.

Jak w wielu innych miejscach, tak też i tutaj naturalnym biegiem rzeczy po wyeksploatowaniu znanych, płyciej położonych horyzontów, okazała się potrzeba uwiercenia głębszych, dla dalszego wyzyskania istniejących instalacyj wiertuiczych. Aż dotychczas był w użyciu system kanadyjski, zaprowadzony⁷ w początkach dziewiątego dziesiątka minionego stulecia, i przy ówczesnych głębokościach około 250 metrów spełniał należycie swe zadanie, Gdy potrzeba bydo wiercić głębiej, natenczas znajdowano się w niezbyt przyjemnem położeniu, ponieważ musiano ustalić granicę, do której praca była jeszcze ekonomicznie możliwą.

Wiercenia odby⁷wają się w trzeciorzędnej formacyi zagłębia reńskiego, a w szczególności w marglach oligoceńskich i iłach, w których są wtrącone wapienie, rzadziej piaskowce, gips, anhydryt i t. d. Wiercenie suche utrudniają grząski muł i silne sypanie, a chociaż szlamowania liną jeszcze mogą temu zaradzić, to jednak przy 400 metrach kończy się ich użyteczność, jeżeli nie chcemy zadowalać się całkiem nieznacznymi wynikami.

stępująco :

100

200

440

do 100 m.,

Ponieważ zaś przypuszczano na podstawie badan istnienie głębszych horyzontów na terenie omawianym, a głębokość ich oznaczono na 450—500 metrów, postanowiono nabyć ryg „Rapid“ celem ich uwiercenia. Ryg ten postawiono na tym samym terenie, gdzie przedtem pracowano kanadyjką i w ten sposób mamy teraz dane, umożliwiające zupełnie dokładne porównanie pracy obu systemów w tych samych warunkach.

Wygotowanie szybów odbywa się na

Górny żwir i piasek ruruje się zapo-mocą blaszanki o średnicy 325/300 mm. Następują rury hermetyczne, a mianowicie:

10 metrów 229/216 mm 190/190    „

159/150 127/117    „

wreszcie 20—30 metrów tracone rury perforowane 97/90 milimetrowe do rurowania pokładów ropnych. Z tego rurowania mo-źnaby ewentualnie zaoszczędzić turę 8”, jednakże musimy tak postępować z powodów, stojących w związku ze szczególnem wystę-pywaniem ropy. Rurowanie zakłada się tak, by można po ukończeniu wiercenia wyciągnąć wszystkie pasma rur, z wyjątkiem zamykającego wodę.

Pokład ropny leży przy okrągło 450 m, tak że tura 127/117 mm zamyka wodę i jako taka pozostaje w otworze wiertniczym.

„Rapidem“ zaczyna się wiercić w bla-szankaeh sucho, wzniosem 240 mm i 60 udarami w minucie, a kontynuuje się po założeniu rur 9” wierceniem płuczkowem, przy wzniosie 80 mm i 125—150 udarach na minutę. Płuczkę utrzymuje się ze względów łatwo zrozumiałych w stanie możliwie rozcieńczonym. Podczas gdy systemem kanadyjskim można było wiercić pod rurami co najwyżej 25 m., dochodzi się teraz wygodnie co naprzykład jest bardzo ważne przy podwiercaniu pod rurami zamykającemi wodę. Narzędzia zużywają się nieznacznie, tak n. p. nieraz uwiercono, rozszerzono i za-rurowano wygodnie 130—150 m., nie wyciągając dłuta i rozszerzacza, a ostrza zużyły się na mniej więcej 5 mm. Że w tych warunkach także zużycie przyrządów wydźwi-gowych jest minimalne, rozumie się samo przez się, nieznane jest nam także dotychczas złamanie przewodu (11/2” przewód pusty uniwersalny), mimo że „Rapid“ uwiercił już około 3.000 metrów.

Ustawienie i transport wymagają mniej-więcej tego samego czasu, co przy rygu kanadyjskim, lecz „Rapid“ nadaje się znakomicie także do dalszego przesuwania w zmontowanym stanie.

W dalszym ciągu dajemy porównanie tego, co zdziałano obu systemami, dopełniając końcowemi uwagami, stąd wysnutemi i przeciwstawimy liczby, które pozwolą nam osądzić stosunek kosztów ruchu.

A. Rezultaty.

1. Przeciętny czas pracy (wszystkie roboty).

Głębokość 250 m.

41 dni 16 „

Oszczędność w czasie 607o.

Głębokość 400 m. 140 dni 29    „

Oszczędność w czasie 80%.

Pierwsze wiercenie Rapidem do 400 m głębokości wymagało 43 dni, w porównaniu do przeciętnie 140 dni pracy dotychczasowych wierceń kanadyjskich. Po dziewięciomiesięcznej praktyce spotrzebowano dla uwiercenia 457 m głębokiego szybu zapomocą żó-rawia „Rapid“ już tylko 28 dni roboczych.

2. Przeciętny dzienny postęp wiercenia.

(Wiercenie i rozszerzanie.)

Głębokość 250 m. 6 m 15-6 m.

System kanadyjski Rapid

/■

a)

System kanadyjski Rąpid

b)

System kanadyjski Rapid

a)

System kanadyjski Rapid

Efekt „Rapidu“ większy o 1557p, w całości 272 krotny.

Głębokość 400 m. 2-85 m.

b)

17-60 m

54

Efekt „Rapidu“ większy o 400%, w całości 5-krotny.

3. Maksymalny efekt dzienny.

Po kanadyjsku Rapidem

ostatn; system przewyższa o 200%, w całości więcej niż 3-krotnie.

metrowem wierceniu robi się pięć razy tyle, wtedy owi 60% nadwyżka zużytej pary przemienia się w 68°/c zaoszczędzenia.

Stosunek kosztów bieżącego metra dla całkiem wykończonych otworów podają następujące tabele:

Otwory wiertnicze do 250 metrów.

4. Całkowita praca wykonalna w roku j e d n y m ry gi em.

Po kanadyjsko 5 otw. wiert. 250 m głęb. Rapidem

CÖ

g

-s

:g

§g

.

Pn O

Ph

cô

Większe koszta Rapid.

albo

paliwo

płaca

amortyzacya

100 63 37% 100 42 58% 100 145 —

45%

„    450 „    „

100 40 60 prc. — 100 40 50    „    —

100 48 52    „    —

a)

b)

6 „ „a 40 Oszczędnośó Rapidem 60 prc.

Po kanadyjska 2    „

Rapidem

B. Koszta wiercenia.

Przy porównywaniu kosztów wiercenia uwzględniano trzy głównie decydujące czynniki, a to : a) amortyzacyę, b) płacę robotnika, c) paliwo.

Ad a) należy przyjąć cenę kupna rygu „Rapid“ o 20% wyżej niż cenę kanadyjskiego, wskutek czego i amortyzacya również wyższą jest o 20%.

Ad b.) W dotyczącej kopalni pracuje tensam personal, co dawniej rygiem kanadyjskim, a więc 2 majstrowie wiertniczy, 2 palacze i 4 pomocnicy na podwójną szychtę (24 godzin.)

Ad c.) Paliwa wychodzi przy systemie Rapid bez porównania więeej, niż przy systemie kanadyjskim. Trzeba jednak dodać, że do pracy Rapidem służą tylko machiny parowe dawnych rygów kanadyjskich, i są niepotrzebnie wielkie dla nowego systemu ze względu na jego wyższą cyfrę chodową (Tourenzahl). Wskutek tego zużywa się pary o 60% więcej. Gdyby jednak uwzględniono małe zużycie siły motorycznej Rapidu podczas właściwego wiercenia, które zabiera około 75% całego czasu pracy, a to przez ręcznie kierowaną ekspanzyę albo prostą przekładnię, to zużycie pary dałoby się znacznie zredukowaó.

Jeśli się przytem weźmie pod uwagę, że w tej samej jednostce czasu przy 450-ciu

Otwory wiertnicze do 450 m. paliwo płaca

amortyzacya

Stosunek pełnych kosztów w i erc enia.

do 250 metrów głębokości, po kanadyjsku 5 na rok a 100 Rapidem 12 „    „ a 45

Oszczędnośó Rapidem 35 prc.

do 450 metrów głębokości po kanadyjsku 2 na rok a 100 Rapidem

W ten sposób wyjaśnia się, że w rok po zaprowadzeniu Rapidu na tej kopalni, przekształciwszy z 4 rygów kanadyjskich dopiero 2 w rygi nowe, z których pierwszy był w ruchu przez trzy kwartały, zaś drugi zaledwie jeden kwartał, produkcya kopalni wzrosła o 100 prc. Ze wobec tego dostosowanie urządzeń dotychczasowych do potrzeb systemu „Rapid“ odbywa się w dalszym ciągu, nie potrzeba dodawań.

Zanim zakończymy te uwagi, nie możemy nie poruszyó kwestyi, która co prawda nie jest już wcale kwestyą, mianowicie czy płuczka może uszkodzić teren ropny, a po drugie, czy nie może stań się przyczyną przewiercenia warstw ropnych bez ich zauważania.

Co się tyczy pierwszego, to o tem nie ma najmniejszej mowy; szyby, założone w dosyć małych odległościach od siebie są zaraz suche po wypompowaniu mułu i zostają suchymi.

6r.

skiego.

7.

Co do drugiego punktu, to warunki w Alzacyi w tym względzie są jak najniekorzystniejsze. Gazy nie występują wcale albo nadzwyczajnie rzadko, a nawet bardzo obfite fontany wypływają bardzo spokojnie, przyczem ropa wylewa się przez rurę. Przeciwnie skonstatowano przy wierceniu płuczką ślady ropy, które po próbnem pompowaniu okazały się całkiem nieznacznemu Prawdopodobnie ślady te byłyby o wiele łatwiej niezauważone w gęstym mule suchego wier-

cenią.

Natomiast był wypadek, że dłuto weszło w pokład ropny na 2 metry. Ropa bynajmniej nie została cofniętą przez 400 m wysoki słup wody płuczkowej, lecz przeszła w otwór wiertniczy, zmieszała się z wodą, która wyniosła ją na powierzchnię. Na podstawie naszych odnośnych spostrzeżeń zyskaliśmy mocne przekonanie, że w podobnych warunkach, przynajmniej przy uważnem śledzeniu roboty, jedeu system nie ustępuje drugiemu na pewno w tym względzie. Nie możemy więc przyznać pierwszeństwa żadnemu z obojga, co się tyczy skonstatowania warstw ropnych.

KRONIKA.

Posiedzenie Wydziału kraj. Tow. naft. z dnia 4. paźdz. 1902 we Lwowie pod prezydyum p. A. Glo-ray skiego i w obecności pp. F i b i c h a~ Ł a-szcza, Łodzińskiego, Marsa, Iwa, W. Pieniążka, Sroczyńskiego, Zeit lebe na i Załozięcki ego. P. Mac G-arvey’a zastępuje H. Szydłowski.

1. Sekretai'z Tow. dr. Bartoszewicz zdaje sprawę z czynności od ostatniego posiedzenia Wydziału. Z ważniejszych spraw należy podnieść: Petycye Izby handlowej i przem. we Lwowie o zaprowadzenie bezpośredniego połączenia towarowego do stacyj francuskiej kolei północnej, z czem połączoną będzie analogiczna petycya do belgijskich kolei ze względu, że wywóz produktów naftowych do Belgii zapowiada się lepiej, niż do Francyi, oraz urgens do starostwa górniczego

w Krakowie w sprawie niezałatwionego dotychczas statutu kas brackich. Przy tym punkcie u-chwalono prośbę do sejmu o podwyższenie sub-wencyi dla opracowania statystyki ruchu naftowego do dawniejszej kwoty 1.600 koron.

2. Przyjęto rezygnacyę p. Juliana Fabiań-

3. W sprawie rozpowszechnienia ropy w celach opalania w przemyśle prywatnym uchwalono zwrócić się z prośbą do ministerstwa kolei o zniżkę taryf kolejowych dla przewozu tych produktów naftowych, podobnie jak uczyniło to już To w. producentów „Kopa“; również wyrażono życzenie, by dla skutecznego poparcia tej gałęzi zbytu obniżono jeszcze więcej cenę ropy opałowej.

4 Postanowiono ogłosić popularną broszurę o zastosowaniu ropy do opalania w technice, a jej ułożenie poruczono dr. Bartoszewiczowi.

5.    Budowę połączenia telefonicznego pomiędzy Lwowem a Drohobyczem odkłada się do lepszych czasów, gdyż w obecnem'ciężkiem położeniu nie może być zrealizowaną dotacya 20 000 koron, postawiona przez rząd za warunek konieczny.

6.    Przyjęto kosztorys pomnika ś. p. Szcze-panowskiego w kwocie 13.600 kor., a dla zebrania brakujących 3,715 kor. rozpisze się ponownie sub-skrypcyę

Nader żywa dyskusya wywiązała się nad projektem eksportu galicyjskiej ropy do Niemiec w związku z budową rafineryj w obrębie niemieckich granic cłowychj któreby przerabiały nasz surowiec. Dla należytego przygotowania tej kwe-styi uieziftiernie ważnej dla gal. przemysłu' naftowego wysadzono komisyę z pp. dr. Bartoszewicza, Łodzińskiego, Łaszcza i Załozieckiego, która ma zebrać potrzebne materyały a względnie rozpocząć wstępne rokowania.

Z Tow. akcż „Schodnica“. Księżna Marya Lu-bomirska wystąpiła z Rady nadzorczej Tow., również p. Elissen¹ złożyFgodność wiceprezesa Rady nadzorczej. Towarzystwo wydało już drugi uspakajający komunikat, w którym tłumaczy zmniejszenie swojej produkc.yi stagnacyą handlową, wy-wyłaną hyperprodukcyą w Borysławiu.

Zastanowienie ruchu. W kopalni belgijskiego towarzystwa „Société anonyme“ z siedzibą w Paryżu, wszyscy robotnicy zastanowili robotę. Kopalnia, pięć szybów, stanęła. jOd trzech miesięcy nie wypłacono nikomu, a wszelkie prośby, wnoszone na ręce dyr. Oktéwiusza Maggiara w Paryżu, pozostawały bez skutku. Pełnomocnik towarzystwa Joachim" Bartoszewicz, urzędnik Wydziału krajowego, złożył przed tygodniem pełnomo-|cnictwo*Przedwczoraj ogłoszono sekwestr Towarzystwa. Robotnicy wysłali deputacyę do urzędu górniczego w Drohobyczu.

•m

Podajemy do wiadomości Szanownych odbiorców naszego pisma, że lokal Redakcyi i Administracyi „Nafty“ został przeniesiony na ul. Krzyżową 1. 39. willa „Romana“. Prosimy przeto odtąd dla wszystkich przesyłek posługiwać się tym adresem.

Redakcya i Administracya „Nafty“.

Koks!

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

to

Dr Tomasz Gawlik

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

¹

Mam na myśli zbiorową całość, względnie zbiorową akcyę zarówno w tym jak i we wszystkich podobnych razach.

²

-Do podobnego wniosku doszedł dr. Bartoszewicz w artykułach swoich w „Słowie Polskim“ pod tytułem „W sprawne zerwania kartelu naftowego.“

to

Dr Tomasz Gawlik

otworzył kancelaryę adwokacką

w DROHOBYCZU ul. Słowackiego.

z najlepszych węgli gazowy cli do opału i celów kowalskich.

Cena obecna — aż do odwołania

— K. 230 —

Ordynowany ] buchalter, z praktyką 20-letnią, O poszukuje posady w kopalni nafty.

Łaskawe zgłoszenia przyjmuje Administracya „Nafty“ pod L.

za 10.000 kg. loco Lwów dworzec.

Koks!

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzriy I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego mąteryału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.