NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata -wynosi rocznie 1.2 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Krzyżowa 1. 39., Willa „Romana“.

Treść zeszytu 8.

Motory gazowe w wiertnictwie. — O taranie wiertniczym. Napisał inż. Wacław Wolski. — Ropa w Kalifornii i jej zastosowanie. Napisał dr. Stefan Bartoszewicz. — Protokół trzeciego Zjazdu przemysłowców naftowych zachodniej G-alicyi, odbytego na dniu 24. sierpnia 1902 w Krośnie. — Program XVI-ego Zjazdu wędrownego międzynarodowego techników wiertniczych i IX-ego Walnego Zgromadzenia „Związku techników wiertniczych“, w Dusseldorfie od 15. do 18. wrześ. 1902. — Kronika.

Podajemy do wiadomości Szanownych odbiorców naszego pisma, że lokal Redakcyi i Administracyi „Nafty“ został przeniesiony na ul. Krzyżową 1. 39. willa „Romana“. Prosimy przeto odtąd dla wszystkich przesyłek posługiwać się tym adresem.

Redakcya i Administracya „Nafty“.

Motory gazowe w wiertnictwie.

W miarę wzmagającej się produkcyi ropy i coraz niższych cen były dążenia przemysłowców i techników naftowych skierowane ku temu, by ile możności obniżyć koszta wiercenia, czyli powiedziano sobie: ponieważ ropa coraz tańsza, to musimy ją co raz taniej wydobywać.

Zdążano do tego celu najpierw przez wykształcenie specyalnego personalu w zawodowej szkole wiertniczej w Bóbrce, a obecnie w Borysławiu i przez ciągłe ulepszanie przyrządów wiertniczych.

Zastosowano lepszy materyał żelazny, nadano przyrządom odpowiedniejszą formę, poprawiono konstrukcyę gwintów, drogą linę manilową zastąpiono liną stalową, na miejsce sztang drewnianych pojawiły się daleko tańsze żelazne, drogie pasy skórzane zastąpiono o połowę tańszymi a trwalszymi pasami z sierści wielbłądziej „Petrol Belting“ zwanymi, które szczególnie przy instrumentacyach znakomite oddają usługi, bo się jako zły przewodnik nie rozgrzewają i nie palą a doskonale „biorą“, słowem tak ulepszono i poprawiono całą sztukę wiertniczą, że zredukowano koszta wiercenia o jakie 40 prc., niż były przed laty dziesięciu, a o jakimś śmiertelnie zagwoźdźonym i opuszczonym szybie juz się prawie nikomu nawet nie śni.

Tylko kotły i maszyny parowe pozostały dotąd w całej swej przedpotopowej konstrukcyi nie tknięte, pożerając dalej spokojnie każda z nich za kilkaset koron miesięcznie rozmaitego materyału opałowego.

Nareszcie przyszła i na nie kolej, bo nic wiecznego pod słońcem.

Z początkiem b. roku pojawiła się od zachodu całkiem nowa, ładna, patentowana maszyna konkurencyjna

„Motorem gazowym“

zwana.

Przybyła ona do nas jako maszyna wiertnicza z Anglii, jednak nie wprost, tylko, aby się nie skompromitować, po po-przedniem odbyciu dwuletniej pi akty ki w północnych Włoszech.

Będzie zapewne nie jeden ciekawy, jak motor ten wygląda, kto go do Galicy i sprowadził, u kogo pracuje i z jakim skutkiem. Otóż nowość tę, ważną nie tylko dla przemysłu naftowego w dzisiejszem jego położeniu, ale i wszędz:e tam, gdzie taniość siły motoryczn ej wprost o egzystencyi przedsiębiorstw stanowi, po krótce opiszę.

Motorem gazowym nazywa się maszyna z wyglądu zewnętrznego do maszyny parowej podobna, a różniąca się od ostatniej głównie tern, że tu nie prężność pary, lecz ekspanzya wprowadzonych do cylindra i zapalonych gazów wybuchowych siłę motoryczną stanowi.

Podobnie jak siła maszyny parowej zależy od przekroju tłoka, od prężności pary, wywierającej ciśnienie na ten tłok, od długości skoku (Hub) i ilości obrotów w minucie, tak samo zależy siła motoru gazowego przy zresztą tych samych warunkach od prężności gazu wybuchowego, czyli ekspanzyi, jaka powstaje w cylindrze pod wpływem wysokiej temperatury w chwili eksplozyi.

Siła ta przenosi się z cylindra na wał korbowy maszyny, zaopatrzony kołem zama-chowem i tarcza pasowa, a stad na dalsze mechanizmy, wprawiając je w ruch i wykonując pracę.

Cylinder motoru gazowego jest z przodu, patrząc od korby, zupełnie otwarty a gaz wybuchowy wprowadza się między tylną jego ścianę (Deckel) i tłok, gdzie się zapala automatycznie od iskry elektrycznej, wywołanej induktorem magnetycznym, stanowiącym część składową motoru.

Jest to motor cztero-tempowy to znaczy, że eksplozya następuje w cylindrze tylko co czwarty skok tłoka, czyli co dwa obroty korby w następujący sposób :

Podczas pierwszego skok;u tłoka z tylnego punktu martwego w kierunku ku korbie tworzy się w cylindrze próżnia, w którą wchodzi gaz naftowy, świetlany lub też w ogóle jakikolwiek stały gaz palny, zmieszany w pewnym stosunku z powietrzem, tworząc materyał wybuchowy.

Stosunek powietrza do gazu zależy od ciepła spalenia gazu, jaki się używa do popędu motoru; np. przy gazach naftowych lub świetlnych, które przy spaleniu jednego metra kubicznego około 5.000 kaloryi wywiązują, wynosi ten stosunek 6:1 tj. na 1 litr gazu wychodzi 6 litrów powietrza.

Po osiągnięciu przedniego punktu martwego, a więc po jednym półobrocie korby, wentyle wpuszczające gaz i powietrze się zamykają, tłok robi pod wpływem żywej siły koła zamachowego drugi skok wstecz i kom-prymuje zamkniętą mieszaninę gazu z powietrzem. Mieszanina ta nabiera wskutek ciśnienia wysokiej temperatury, staje się łatwiej zapalną i im bardziej jest skomprymowaną, tern silniejsza następuje ekspanzya z chwilą eksplozyi tak, że ciśnienie 1 atmosfery kompresyi odpowiada 3 atmosferom ekspanzyi. Jeżeli gazy wybuchowe były ści -śnione np. na 4 atm., to z chwilą eksplozyi wynosi ich ekspanzya 3 X 4 = 12 atm.

W momencie, kiedy tłok po pierwszym całkowitym obrocie korby minął tylny punkt martwy i ma się zacząć skok trzeci, przeskakuje iskra elektryczna, wywołując eksplo-zyę i z nią połączoną ekspanzyę, której siła z tłoka przechodzi w żywą siłę koła zamachowego, regulującego bieg maszyny.

Po IV2 obrotach korby otwiera się wentyl, tłok robi skok czwarty wstecz, wytłaczając z cylindra spalone gazy do rury odpływowej (Auspuffrohr). Następnie rozpoczyna się w cylindrze ten sam cztero tempowy proces na nowo tak, że jeżeli motor robi przy swym normalnym biegu i obciążeniu np. 120 tur na minutę, to w tym samym czasie powstaje 60 eksplozyi, czyli jedna eksplozya co sekunda.

Motory, o których mowa, wyrabia angielska firma światowa „Tangyes Limited“ w Birmingham, a wprowadził je, ulepszył i już od dwóch lat ze znakomitym skutkiem do głębokich wierceń w północnych Włoszech zastosował zaszczytnie znany osobiście i naszym nafciarzom przedsiębiorczy inżynier włoski p. Wiktor Amoretii z Medyolanu.

O rezultatach p. Amorettiego dowiedział się zeszłej zimy p. Adolf Zipperlen, prezydent akcyjnego towarzystwa naftowego „The Nouveau Monde & General Minning Co. Ltd.“ w Krościenku pod Krosnem, mieszkający stale w Paryżu, który mimo podeszłego wieku pojechał natychmiast do Włoch, zbadał stan rzeczy na miejscu, sprowadził p. Amorettiego do Krosna, kotły i parówki wyrzucił a na ich miejsce 5 motorów gazowych z wiosną br. w ruch puścił.

Uczynił to pan Zipperlen dla tego, by przy co raz niższych cenach ropy nie pracować ze stratą i nie być zmuszonym do ewentualnego zastanowienia kopalni, gdyż mu maszyny parowe pożerały przy największej i wzorowej oszczędności miejscowego zarządu za 40.000 — 50.000 koron pruskiego węgla rocznie.

Jeden motor o sile 20 koni wierci jeden po drugim szyby ropne, dwa o sile po 19 koni pędzą centralne kieraty pompowe, czwarty o sile 24 koni pędzi centralną sta-eyę elektryczną, a piąty o sile 11 koni warsztat reparacyjny.

W porównaniu z innemi kopalniami posiada Krościenko stosunkowo małą tylko ilość gazu, jednak motory funkcyonują znakomicie, bo są tak dobrze skonstruowane, że zużywają przy normalnem ciśnieniu tylko 460 litrów gazu na godzinę i siłę jednego konia.

Do wiercenia dają się te motory użyć bardzo łatwo i wygodnie, ponieważ zapomo-cą pojedyńczego urządzenia reguluje się przypływ gazu do cylindra, lub się go nawet całkiem zamyka, nadając motorowi dowolną chyźość, podobnie jak się reguluje przypływ pary do maszyny zapomocą dławicy Czyli droselklapy.

Motor zapomocą siły ludzkiej lub spe-cyalnego przyrządu „Self starter“ zwanego, automatycznie raz w ruch puszczony nie potrzebuje być przez cały tydzień zastanawiany, gdyż tarcza żurawia, na którą się przenosi siłę motoryczną zapomocą transmisyi pasowej, zaopatrzona jest frykcyą żelazną, dozwalającą jednem pociągnięciem ręki za odnośną dźwignię cały żuraw w jednej sekundzie zatrzymać (lub go w ruch puścić) podczas gdy tarcza „wykopiowana“ luźno na wale się obraca.

Wstrzymuje się zatem celem wyłączenia balansu tylko sam żuraw, ale nie motor, wskutek czego postęp wiercenia motorem gazowym jest około 30 prc. większy, niż przy użyciu maszyny parowej, bo się nie traci żadnego czasu na puszczanie motoru w ruch lub wstrzymywanie go. Chcąc posmarować maszynę parową musi ją się na podstawie przepisów górniczo - policyjnych również w ruchu zatrzymać i czas tració, zaś motor gazowy smaruje się w biegu automatycznie. Żeby wszystkie te niepotrzebne stójki przy parówce na szychtę tylko pół godziny razem wyniosły, to mamy tygodniowo 6 godzin straty, które muszą mieć swoje ujemne ekonomiczne skutki.

Motor gazowy ma jeszcze i tę własnośó, że nie może nigdy stanąć na martwym punkcie, przeto odpadają wszelkie niebezpieczeństwa i znane wypadki, jakie się wydarzają przy wyprowadzaniu z punktu martwego maszyn parowych.

Ponieważ motor gazowy stałego swego kierunku ruchu zmienić nie może, przeto do nadania bębnowi zwrotu w przeciwną stronę celem odwinięcia z niego liny lub spuszczenia na dół wielokrążka, służy bardzo pojedynczy przyrząd Irykcyjny (bieda wszystkiego nauczy), który sobie każdy wiertacz sam zrobić i założyć potrafi.

Niebezpieczeństwa eksplozyi gazów szybowych niema, gdyż jak powiedziano, gaz z powietrzem zmieszany zapala się od iskry elektrycznej wewnątrz cylindra, który jest hermetycznie zamknięty.

Koszta wiercenia motorem gazowym obniżają się znacznie raz, że już samo za-kupno motoru mimo cła i odległego frachtu kosztuje znacznie taniej, niż kupione u nas kocioł i maszyna parowa o tej samej sile; powtóre, że gdzie na kopalni jest bodaj cokolwiek gazu, który się i tak zwykle puszcza w powietrze, tam odpadają wszelkie koszta opału zupełnie ; po trzecie, palacze są zupełnie zbyteczni, a wreszcie po czwarte, odpadają wszelkie koszta i komedye, jakie każdy ma z powodu kotła ze strony najrozmaitszych władz.

Motorem gazowym można wiercić i na terenach świeżych, gdzie jeszcze żadnych na-

Napisać

inż. Wacław Wolski.

turalnych gazów niema, ale wtedy trzeba je wytwarzad zapomocą specyalnego przyrządu z ropy lub benzyny, która w tym wypadku jest według ustawy wolna od podatku kon-8umcyjnego.

W Galicyi pożera jedna maszyna parowa przy dzisiejszych głębokościach i kosztach węgla pruskiego przeciętnie za 800 k opału miesięcznie, czyli okrągło za 10.000 k rocznie. Kto przeto kilkoma rygami wierci, ten może przy zastosowaniu motorów gazowych w przeciągu roku majątek oszczędzid.

Przypuśćmy, źe jedna maszyna parowa wierci rocznie nawet 800 m, co się zdarza chyba tylko w Borysławiu, to przy zastosowaniu motoru gazowego może zaoszczędzić przedsiębiorca 10.000 : 800 — 12 koron na każdym metrze, czyli może akordant przy dzisiejszych cenach 12 k na metrze więcej zarobić, ewentualnie o tyle taniej od innych wiercić.

To też p. Zipperlen, jako człowiek ekonomicznie myślący, nie bez podstawy twierdzi, źe wszystkie jego motory będą najdalej w przeciągu 10 miesięcy od chwili puszczenia ich w ruch zupełnie zamortyzowane.

O powyższym stanie rzeczy może się każdy osobiście przekonać na Krościenku, o 2 kim. od Krosna odległem, gdzie zarząd kopalni z największą uprzejmością i życzliwością wszystkich wyjaśnień udziela.

Udziela również wyjaśnień c. k. Urząd górniczy w Jaśle, który motory w Krościenku zaraz z chwilą puszczenia ich w ruch szczegółowo badał i najlepszą opinię wydał.

F. N.

6 taranie wiertniczym.

Wiercenie hydrauliczne wogóle.

Przy wszystkich znanych dotychczas udarowych systemach wiertniczych świder otrzymuje swój ruch za pośrednictwem przewodu, na którym wisi. Przewód ten bądź to masywny bądź rurkowy upięty w górze u wahacza wykonuje wraz z nim i ze świdrem ruch udarowy do góry i na dół.

Zasada hydraulicznego wiercenia polega natomiast na przenoszeniu siły za pośrednictwem prądu wody, który pod Wysokiem ciśnieniem przepływa od tłoczni przez rury aż na spód otworu i tam wprawia w ruch motor wodny; ten zaś porusza świder. Woda zużyta w motorze powraca w górę wywierconym otworem i służy równocześnie jako płóczka. Ruch obrotowy tudzież popuszczanie odbywa się za pomocą przewodu, na którym wisi motor ze świdrem.

Korzyści wypływające z tej nowej zasady są jasne: Jeżeli ogromna bo kilkuto-nowa masa przewodu rurkowego (która — zwłaszcza w głębszych cokolwiek szybach — wielokrotnie przewyższa masę świdra i obciążnika) nie bierze udziału w szybkim ruchu tychże do góry i na dół ani w towarzyszących udarowi wstrząśnięciach, zyskuje się :

1)    Większe bezpieczeństwo ruchu, bo spokojnie wiszący przewód nie jest wcale narażony na utrącenie, jak wiadomo częste i nieraz groźne przy innych systemach wiertniczych.

2)    Poprawniejsze przeniesienie siły, z której wielka cześć traci się niepotrzebnie na targanie i wprawianie w ruch zmienny ogromnej masy przewodu.

3)    Zupełną niezależność ruchu od głębokości.

4j Możność dowolnego potęgowania pracy mechanicznej przenoszonej na spód otworu przez stopniowanie siły udarów i ich ilości, co przy dotychczasowych systemach udarowych — właśnie ze względu na poruszające się masy — napotyka niebawem na pewną nieprzekraczalną a praktycznemi względami zakreśloną granicę.

5) Płóczkę uzyskaną mimochodem przez odpływającą z motoru wodę.

Pierwsze praktyczne próby wprowadzenia wiercenia hydraulicznego sięgają 20 lat wstecz (Hoppe w Berlinie). Aparat był skomplikowany i próby zawiodły.

W ostatnich dopiero latach podjęto nowe w tym kierunku usiłowania. P. Józef

121

Howart w Borysławiu rozpoczął niedawno wiercenie próbne swoim systemem, inź. Władysław Pruszkowski w Schodnicy podał nadzwyczaj oryginalny projekt „syreny wodnej“, inź. B. Wiśniewski we Lwowie patentował aparat turbinowy, p. S. J a-n i s z e w s k i wystąpił ze swoim projektem. Do rzędu hydraulicznych aparatów wiertniczych należy tez „taran wodny“ pomyślany i opatentowany przez niżej podpisanego.

tel

Taran wiertniczy.

Główna trudnośó, jaką przedstawia użycie motoru wodnego do szybkich udarowych ruchów pochodzi z samej istoty cieczy przenoszącej siłę, ciężkiej i nieściśliwej. Każdej przerwie i zmianie w kierunku ruchu towarzyszy słabszy lub silniejszy udar wody zawartej w rurach i samymże aparacie, a zjawisko to potęgujące się z szybkością ruchu ogranicza nietylko chyżość ale i ilośd udarów dającą się w praktyce osiągnąd zwykłym motorem hydraulicznym do 200, może 250 na minutę. Szybsze tempo (600, 1.000 lub więcej na minutę) można otrzymać jedynie na zasadzie zużytkowania udaru wodnego, skoro usunąć go niepodobna.

„Taran wiertniczy“ podobnie jak znany w hydraulice taran (baran) służący do pompowania wody, polega na rozpędzie i udarze słupa wodnego; udar zaś powstaje przez nagłe zatrzaśnięcie otwartego wpierw wentyla.

......

■MUESSS:

O.

æzszr.

ar-..

1IML

Fig. 1. Przedstawia szematycznie urządzenie aparatu. Woda wrpływa pod ciśnieniem przez rurę dopływową D i banię powietrzną B do rury udarowej U. Na koócu tejże przewód się rozgałęzia. Z jednej strony wypływ zamkoięty jest samodzielnym wentylem W podnoszonym t. j. otwieranym stale przez sprężynkę ft z drugiej strony tłoczkiem i zderzakiem sprężynowym Z, z trzeciej tłokiem O, który stanowi zarazem obciążnik dla ze-śrubowanego z nim świdra S. Silna sprężyna F stara się stale podnosić obciążnik ze świdrem w górę.

Jeśli tłocząca pompa poszle w rurę prąd wody, znajdzie on początkowo swobodny wypływ przez otwarty wentyl W. Skoro jednak woda osiągnęła pewien sto-

ULh

-»i

Trnr-

1    i_^______. ~.r.    ,<■

ata

czyli w przybliżeniu o jedną dwu-

1)

2)

3)

pień chyżości, wówczas wywiera ona z góry na wentyl tak wielkie ciśnienie, że przezwycięża opór sprężyny wentylowej f i rzuca nagle wentyl na siedzisko, zamykając sobie wypływ. W tej chwili następuje udar wodny. Rozpędzony słup zawarty w rurze U uderza na tłok O i rzuca go wbrew oporowi sprężyny F z wielką siłą o dno otworu. Równocześnie zderzak Z odkształca się wskutek nagłego wzrostu ciśnienia. Po krótkiej chwili wszakże, gdy siła żywa uderzającego słupa wody wyczerpała się na wykonanie tej pracy, następuje reakcya. Zderzak prostując się odbija słup wody U wstecz, znosząc w ten sposób na chwilę ciśnienie pompy względnie powietrza zawartego w bani B. Z chwili tej korzysta sprężyna wentylowa f, aby oderwać wentyl od siedziska, przez co otwiera się dla wody wypływ. Słup U cofnięty chwilowo zaczyna się teraz znowu rozpędzać wskutek panującego w bani ciśnienia, podczas gdy świder z obciążnikiem po dokonanym udarze w spód otworu cofa się pod wpływem sprężyny F, póki go ponowny udar wodny nie zawróci.

Wszakże do prawidłowego działania aparatu zderzak Z okazuje się zupełnie zbytecznym. Rolę jego obejmuje sprężystość samej wody. W chwili udaru słup kurczy się pod wpływem własnego ciśnienia udarowego, a następnie rozprężając się odskakuje od spodu wbrew ciśnieniu pompy, wytwarzając w ten sposób chwilowe rozrzedzenie potrzebne do ponownego otwarcia wentyla.

Aparat działa w ten sposób, że praca dostarczona przez pompę w formie ciśnienia zużytkowuje się najpierw na rozpędzenie słupa wodnego TJ, a potem słup ten za pomocą sprężystego udaru przenosi swą energię na obciążnik ze świdrem.

Dla celów praktyki wiertniczej kon-strukcya aparatu musiała naturalnie uledz odpowiednim zmianom (Fig. 2.). Wypływ wody musiał być nie boczny ale centryczny, co osiągnięto w ten sposób, że wentyl otrzymał kształt pierścienia zamykającego wieniec otworów wierconych dookoła cylindra C. Płaszcz P prowadzi zużytą w aparacie wodę aż na sam spód otworu, tak, aby wypływając koło świdra biła w dno i utrzymywała

je czystem od miału wiertniczego. W cylindrze C porusza się osobny tłok K połączony z obciążnikiem 0 za pomocą trzona T. Sprężyny F cofające obciążnik są narażone na ściskanie, nie na rozciąganie (jak w szema-tycznej Fig. 1.) Łopata świdra S porusza się w szparze stalowego buta R, który przenosi obrót potrzebny do wiercenia z przewodu wprost na dłuto. Siła udaru daje się dowolnie regulować przez:

1)    nastawienie wentyla;

2)    długość rury udarowej.

Udar wodny.

W nrze 23. Czasopisma technicznego z roku 1900 rozwinąłem w głównych zarysach teoryę udaru wodnego. Powołując się na zawarte tamże wywody, podaję na tern miejscu jedynie zasadnicze wyniki obliczenia.

Woda jest, jak wiadomo, ciałem sprę-żystem, które pod ciśnieniem jednej atmosfery zmniejsza pierwotna swa objętość

o 48 1,000.000

dziestotysięczną. Słup wody zawarty w sztywnej rurze przedstawia sprężysty szereg o masie jednostajnie rozłożonej. Jeśli taki słup poruszający się z chyżością c uderzy nagle o sztywną zaporę, powstanie pod wpływem udaru zgęszczenie najpierw przednich jego części, potem coraz dalszych.

Wysokość ciśnienia udarowego A w atm. jest niezależną od długości słupa, a zależną jedynie od chyżości udaru.

A = 14.5 c

Jeśli zapora nie jest stałą, ale ustępuje z chyżością v, natenczas ciśnienie udarowe będzie

A = 14'o (c— v)

Nacisk ten powstający u zapory przenosi się jako fala elastyczna na coraz dalsze części słupa wodnego, a chyżość fali

V = 1450 misek równa się chyżości głosu we wodzie.

Gdy fala elastyczna przebiegnie całą długość słupa, następuje na wolnym końcu

123

tegoż odbicie fali w tern znaczeniu, że ciśnienie udarowe, które właśnie przeniosło się od zapory do drugiego końca słupa, przemienia się tu nagle w równoważną chyźośc, odbicie końcowych cząstek, a przemiana ta udziela się coraz dalszym cząstkom od końca słupa ku zaperzę. Odbita fala przebiega wrstecz słup cały z tą samą chyźością V i znosi stopniowo przez interferencyę istniejące dotychczas ciśnienie. Gdy fala odwrotna dosięga zapory, całe udarowre ciśnienie, które istniało dotychczas w słupie wodnym, znikło już zamienione na chyźośc. Słup odbity oddala się od zapory z tą samą chyźością, z jaką poprzednio w nią uderzył.

Nacisk na zaporę trwał tak długo, jak długo potrzebowała fala sprężysta, aby prze-biedz całą długość L słupa i wrócić. A zatem udar wodny trwa :

Praca przenosząca się ze słupa wodnego na ustępującą zaporę będzie (jeśli przekrój słupa w cm² nazwiemy Q) w mkg. na sek.

7)

P — 14‘5 Q (c — v) v

Oddanie pracy będzie naj wydatniej szem, gdy wyraz (c — v) v osiągnie maximum, t. j. gdy

V = 72 c

Wtedy chyźośc odbicia będzie

9)

Słup wodny po ukończonym okresie udaru staje w miejscu oddawszy całą swą siłę żywą ustępującej zaporze (np. tłokowi)

jako pracę.

4)

— L sek.

Przebieg zjawiska przedstawia graficznie

725

Fig. 4.

Przebieg zjawiska Fig. 3. Przedstawiono tu słup wody o długości 7.25 m. w odstępach czasu szego zderzenia ze stałą zaporą. Chyźośc udaru przyjęto c — 12 mJsek. W górnym szeregu uwidoczniono graficznie wredług dołączonej skali ciśnienie panujące w słupie wodnym w każdej chwili udaru, a mianowicie po lewej stronie dodatnie ciśnienie, po prawej ujemne, czyli rozrzedzenie. W dolnym szeregu uwidoczniono (według drugiej skali) chyźości cząstek wody, po lewej stronie chy-źości ku dołowi, po prawej chyźości ku górze.

1000

sekundy od chwili pierw-

W rzeczywistości, przy taranie wiertniczym, zapora ani nie jest stałą, ani nie ustępuje z jednostajną chyźością. Słup sprężysty uderza tam o bezwładną masę świdra i obciążnika, która początkowo pędzi w górę pod wpływem sprężyny F (Fig. 1.), a następnie uderzona z góry słupem wodnym zawraca i rozpędza się stopniowo ku dołowi.

Jaki przebieg będzie miał udar wodny w tych okolicznościach, przedstawię w krótkości.

Jak widać z diagramu, słup wodny po uderzeniu o stałą zaporę nie stracił nic ze swej siły żywej, zmienił jedynie kierunek ruchu.

5)

Na zewnątrz nie oddał żadnej pracy. Inaczej, jeśli zapora ustępuje podczas udaru ze (stałą) chyźością v. Wtedy ciśnienie udarowa, jak powiedziano powyżej, wynosić będzie tylko A — 14'o (c — v), chyźośc cząstek po odbiciu

Nazwijmy :

masę bezwładną, o którą słup uderza, vü początkową chyźośc tej masy w pierwszej chwili zderzenia,

v zmienną chyźośc masy podczas trwania udaru,

A zmienne ciśnienie udarowe w atm. y zmienne wychylenie masy od miejsca w którem nastąpiło pierwsze zderzenie, t czas (w sek.), jaki upłynął od chwili pierwszego zderzenia,

Q przekrój słupa wodnego i tłoka w cm².

Przyspieszenie masy ku dołowi będzie:

10)

dv

dt

AQ

145

Sio

c-v)

9)

ć = — c -f- 2 v

z czego wynika v jako funkcya czasu t

4_

([

Twr

£.

L_

Yuf.tr.

Im-

J- i*

''/mossk

ftODsek

-r

-T&m

o—łotr zoo \ ‘ i t i ■ t 1-

500atm

irio w 3o itrsip%ell

fy/OMsek

'atm

0 <0 20 30 Ul SO "fa/,

S/mcsc/t

ii

__JL.

(.•

trnsek

"7

te

• l'a r

nfemriE]

III

m.

UnJwkvm.

■nT

■^**pnd

toTTITTfmi.

Mil I

|ii11

mgafflE]

(--------“SU

ijnamn

----^

H)

14-5 9- t

Że zaś

C — (C — V₀) e

13)

y = et — 0-069    „

J    Q

(c — vo)

12)

dy

v = —

dt

os

14 6 ~ t

więc powtórne całkowanie daje nam wychylenie y jako funkcyę czasu t

<67

0'

S_

5_

9_

40 cm

44_

42L.

4i_

9_

8_

3_

50mkg

ZJL

>G

4L

4jt

Lj

WL

W.

Fig. 6,

A«

I-*T-

hogsel

fyxsek

’it»»

fyiOOsek

Fig. 6. przedstawia obraz ruchu wynikający z równań powyższych. Przyjęto:

c = 12

Q = iO,

v₀ —    6',

m — 1.

Masa rozpędzona ku górze wskutek udaru wodnego wstrzymuje się stopniowo, osiąga (po upływie czasu Ö-OftäSo se*.) najwyższy pnnkt Ff (?/ = 0'80 cm), następnie zawraca ku dołowi, rozpędzając się coraz bardziej. Wszakże w miarę wzrostu chyżości v przyspieszenie maleje, a chyżośó masy asymptotycznie zbliża się do pierwotnej chyżości udarowej c słupa wodnego, której nigdy przekroczyć nie będzie w stanie. Wyraża się to w diagramie ruchu (Fig. 6. I.) przez skośną asymptote, w diagramie chyżości (Fig. 6. II.) przez asymptote poziomą pociągniętą w oddaleniu

C.

Trzeci diagram (Fig. 6. III.) przedstawia graficznie pracę oddaną przez słup wodny bezwładnej masie obciążnika

14) E — V2 m V*

Siła żywa masy rośnie najpierw powoli, potem coraz szybciej w miarę rosnącej chyżości tłoka ; w zrost jest najszybszy, gdy

v — V2 c (pkt W). W tem miejsca linia ma punkt zwrotny. Odtąd nachylenie jej maleje, siła żywa rośnie coraz wolniej, aby wreszcie asymptotycznie zbliżać sie do pewnej górnej granicy odpowiadającej chyźości v = c (asymptota).

Jeśli uderzający słup wody nie jest nieskończenie długim, ale kończy się w odległości L od zapory, natenczas przebieg zjawiska przedstawionego w Fig. 6. przerywa się z chwilą powrotu fali tj. po upływie czasu

W tej chwili udar się kończy, przyspieszenie ustaje. Panujący dotychczas nacisk zamienia się nagle w rozrzedzenie, pod którego wpływem wentyl otwiera się, pozwalając odbitemu słupowi wody rozpędzać się do ponownego udaru, podczas gdy świder po dokonanym udarze w spód, pod działaniem sprężyny, rozpędza się stopniowo ku górze do chyżo-ści vo, przy której trafia go nowy udar wody.

Fig. 5. przedstawia graficznie w odstępach    sek. rozkład ciśnień i rozrze-

dzeń (górny szereg) tudzież chyźości cząstek wody (dolny szereg) w pojedyńczych częściach słupa.

(Dok. nast.)

gór Tegaczani, znajdują się tylko 274 szyby; te jednak dostarczają 5,262.000 amerykanek ropy, podczas gdy 1.766 szybów w południowej części kraju produkują tylko 3,490.000 amerykanek ropy i pod tym względem zachodzi pewna analogia w produkcyi ze wschodnią i zachodnią częścią Galicyi.

Najciekawszą rzeczą jednak jest, że cała produkcya naftowa tego kraju jest zużytkowaną wewnątrz samego kraju i to głównie jako ma-teryał opałowy na kolejach i w rolnictwie.

Prawie wszystkie lokomotywy wielko-oceańskiej kolei opalane są ropą, a także wszystkie większe gospodarstwa rolne, które stosują u siebie maszyny rolnicze, zaopatrują się w ropę, jako materyał opałowy. Jedna maszyna parowa o sile 50 koni spotrzebo\\uje dziennie 12 amerykanek ropy; pług wprowadzony w ruch tą maszyną jest w stanie w ciągu 4*/4 godzin zorać 75 akrów ziemi (około 68 morgów) i przeciętnie dziennie taki pług może zorać 110 akrów; zazwyczaj takim pługiem orze się w jedną stronę kawałek pola szerokości 12 metrów. Pługi te są w użyciu we wszystkich większych gospodarstwach rolnych i powszechnie źródłem siły mechanicznej jest płynny materyał opałowy. Przykład ten jest godny naśladowania i w naszym kraju.

Dr. Stefan Bartoszewicz.

[Protokół

Iii-go zjazdu przemysłowców naftowych zacho dniej Galicyi odbytego na dniu 24 sierpnia 1902 w Krośnie.

Wobec nadprodukcyi ropy, jaka panuje obecnie w naszym kraju, i tych trudności, zja-kiemi musi walczyć przemysł naftowy, by drogą bardzo powolną zdobywać zastosowanie ropy lub jej odpadków jako środka opałowego, warto wspomnieć' o jednym z krajów, który natura również hojnie obdarzyła źródłami surowca naftowego i surowiec ten użyty jako materyał opałowy oddaje znakomite ekonomiczne korzyści temu krajowi. Mam tu na myśli Kalifornię, kraj mniej znany co do produkcyi naftowej.

W Kalifornii przy końcu ubiegłego roku według sprawozdań urzędowych było 2.040 wywierconych szybów’, które dostarczyły 8,742.500 amerykanek ropy. Ta produkcya ropy niejednakowo jest rozdzielona w⁷ całym kraju i w północnej części oddzielonej od południowej pasmem | przedniego zjazdu.

Ropa w Kalifornii i jej zastosowanie.

I.    Wyciec'ka do Krościenka niżnego.

Po wspólnem zebraniu się wyruszono pod-wodarni do Krościenka, gdzie firma Nouveau Monde et General Minniug Comp. Lt. zaprowadziła na swej kopalni motory gazowe do wiercenia.

Pan Mieczysław Romanowski oprowadził zebranych po w/orowo prowadzonej kupalni, udzielając wszelkich wiadomości dotyczących rezultatów osiągniętych pr:ez zastosowanie siły eksplozyi gazu do wiercenia, pompowania i poruszenia warstatu kopalnianego. Na tem miejscu składa się p. M. Romanowskiemu za położone trudy podziękowanie. Po zwiedzeniu udali się zgromadzeni do Krosna gdzie w sali rady powiatowej rozpoczęły się obrady zjazdu.

II.    Przewodniczącym obrano w miejsce nieobecnego prezesa zjazdu p. Tadeusza Sroczyńskiego pana Augusta Gorayskiego.

1. Imieniem komitetu zjazdu złożył p. inż. Kl. Angerman sprawozdanie z czynności po-

pomocą sprzęgacza frykcyjnego

za

Biorąc przy opalaniu kotła parowego 12 cent. m. zużytej ropy dziennie, otrzymuje się że przy motorze gazowym wystarczy l/e tejże ilości, p. inż. Angerman podniósł, że na Kaukazie od dwu lat używają do wiercenia systemem amerykańskim linowym motorów gazowych

2. Odczyt p. Mieczysława Romanowskiego „Hornsby“ poruszanych zwykłą rozpyloną ropą. o zaprowadzeniu motorów gazowych w wier- Zaprowadzenie zatem motorów gazowych jest tnictwie.

nietylko u nas ale i na Kaukazie faktem dokonanym.

Z podanych szczegółów należy podnieść.

Od dwu lat używał we Włoszech p. inż. Amoretti motory gazowe firmy Tangges z Birmingham do wiercenia i to samo urządzenie zastosował w Krościenku. Motor gaz wy 18 konny dostarcza siły do poruszenia kranu wiertniczego ;

może wiertacz w każdej chwili motor gazowy włączyć lub też kran wstrzymać. Z pomocą zwykłej rolki i sznurka może wiertacz do pewnego stopnia regulować ruch motoru.

Motor taki spotrzebowuje 4G0 litrów gazu na konia i godzinę, jedna część gazu miesza się z 6-ma częściami powietrza i eksploduje przy czwartem mkoku tłoka. Magnesy wytwarzają prąd indukcyjny automatycznie, który wywołuje zapalenie mieszaniny eksplodującej.

Oszczędność przy zastosowaniu gazu wynosi w porównaniu z siłą pary 30%, czyli około 12 koron na metrze uwierconym.

Takim motorem wywiercono jeden szyb na 176 m. głębokości w 6-ciu tygodniach, obecnie przygłębiają szyb 320 rn. głęboki.

Niebezpieczeństwo eksplozyi gazów nagromadzonych we wieży naftowej jest wykluczone, albowiem iskra elektryczna zapalająca w motorze znajduje się w szczelnie zamkniętej przestrzeni.

Pan radca Jastrzębski badał motory w tym kierunku i skonstatował zupełne bezpieczeństwo motoru nawet w atmosferze przepełnionej gazami.

Dla tych przyczyn wydal e. k. Urząd górniczy w Jaśle zezwolenie do wiercenia mo- • torem gazowym.

W ożywionej dyskusyi zabierali głos p. inż. Mołoń, donosząc że koszta 20 konnego motoru wynoszą około 5.000 koron, p. inż. Breitenwald postawił pytanie czy można użyć ten motor gdy gazów niema.

W odpowiedzi oświadczył p. inż. Mołoń, że motor ten może poruszać się ropą rozpyloną i zmieszaną z powietrzem. Dodatkowy przyrząd służący do takiego rozpylania kosztuje 250 kor.

P. inż. Szul podał, że 100 üg. oleju ra-fin. może dać 64—68 m.³ gazu, litra rozpylonego oleju 1 m.³ gazu zdolnego do eksplozyi.

Piętnastokonny motor gazowy zużywa dziennie 2 centnary ropy, również tyle zużywa ropy.

Wnioski c/łonków :

3.    Pan inż. Breitenwald postawił wniosek:

III. Zjazd przemysłowców naft. zach. Ga-

licyi, wobec niedostatecznego jeszcze zastosowania ropy i odpadków naftowych do opalania kotłów, zwraca się do Świetnego Wydziału Tow. naft. z prośbą o postaranie się wydania broszurki agitacyjnej omawiającej tę sprawę, oraz udać się do Towarzystwa Ropa, ażeby przez rozwinięcie odpowiedniej agitacyi względnie przez rozesłanie agentów, przyspieszyło użycie ropy lub odp. naft do opału“.

Wobec krytycznej obecnej chwili zebrani jednogłośnie wniosek ten uchwalili.

4.    P. inż. Angerman wniósł:

Wobec podnoszących się głosów żądających zaprowadzenia minimum powierzchni zdolnej do eksploatacyi i ważności jakieby takie postanowienie miało, uprasza się Świetny Wydział Towarzystwa naftowego by się zechciało na razie wtrzymać od powzięcia decydujących wniosków, a to do chwili w której zjazdy i spe cyalne ankiety z odpowiedniemi wnioskami do Towarzystwa się udadzą. — Wniosek uchwalono;

5.    Pan inż. Breitenwald pokazał graficzne raporta swego pomysłu, mające tę wyższość nad raportami Kaufmanowskiemi, że różne rodzaje pokładów można tu oznaczać ołówkiem, bez kolorowania, dla tej przyczyny jest prowadzenie tych łatwiejsze.

Cena formatu na pięknym papierze wynosi 1 K. 50 h. nabywać można takowe u projektanta w Zagórzu.

6.    Uchwalono porządek IV zjazdu.

a)    Sprawozdanie komitetu

b)    Sprawa zniesienia przywilejów taryfowych upośledzających galic. przemysł rafinniauy referat p. Władysława Wachala

c)    Zmiana istniejącej ustawy górniczej ref. p. L. Szul

d)    Wnioski członków

e)    Porządek obrad na dępnego zjazdu.

Inż. Klaudyusz Angerman.

sekretarz zjazdu.

Piogiam

XVI-ego Zjazdu wędrownego międzynarodowego techników wiertniczych i IX-ego Walnego Zgromadzenia „Związku techników wiertniczych“ w Düsseldorfie od 15. do 18. wrześ. 1902.

Poniedziałek 15. września:

Godz. 8. wieczór : Zebranie się i przywitanie (także panie) w miejskiej hali koncertowej.

Benrath, 6. sierpnia 1902.

Ohemik, dr. fil. od kilku lat kierownik techniczny w jednej z większych rafineryj naftowych w Ga-licyi, obznajomiony dokładnie z całym przemysłem naftowym, poszukuje odpowiednej posady, choćby jako drugorzędna siła. Łaskawe oferty uprasza się 'do Bedakcyi „Nafty“ pod D. B. 1903 przysyłać.

Wtorek 16. września.

Godz. 9. rano: Główne posiedzenie w miejskiej hali koncertowej. Przywitanie w dalszym ciągu przybyłych gości i członków. Wykłady i referaty. Podczas wykładów panie zwiedzają zakłady sztuki.

Godz 3. pop.: Obiad galowy w hali koncertowej, wieczorem towarzyskie zebranie na wystawie.

Środa 17. września.

Godz. 9. rano: Walne Zgromadzenie „Związku techników wiertniczych“ w hali koncertowej (sprawozdanie, wybory, wnioski) i dalszy ciąg wykładów, podczas których panie zwiedzają zbiory sztuki na wystawie rzemiosł i przemysłu.

Godz. 2. pop. : Zebranie u głównej bramy wystawowej i zwiedzanie wystawy grupami pod fachowem kierownictwem.

Godz. 6. wieczór: Obiad w głównej restauracyi na wystawie.

Czwartek 18. września.

Jazda koleją do Königswinter, zwiedzanie gór Siebengebirge (Skała smocza i góra Piotra). Wspólny obiad, powrót parowcem do Kolonii, stąd koleją do Düsseldorf u.

Cena biletu dla uczestników wynosi dla panów 25, dla pań 15 marek, w czem objęte są koszta obu bankietów 17. i 18. września z wyłączeniem trunków, jazda do „Siebengebirge“ tam i napo wrót wraz z obiadem tamże, jednak również bez trunków, dalej wstęp na wystawę i druki.

Zgłoszenia uczestnictwa proszę skierować zawczasu na moje ręce do Benrath koło Düsseldorfs

Proszę także Panów, zamierzających wygłosić odczyty, by zechcieli zgłosić to zawczasu. Dotychczas zgłosili wykłady:

1.    Tajny radca górniczy p. Tecklenburg z Darm-sztadu na temat „Ciekawości z techniki wiertniczej“.

2.    P. Inż. W. Wolski z Borysławia „O hydraulicznym systemie wiertniczym“.

3.    P. dr. Hans Thiirach z Heidelbergu „O występowaniu nafty w dolinie Benu“.

4.    P. inż. Pauck z Wiednia o „Problematach techniki głębokich wierceń.

Z powodu wystawy rzemiosł i przemysłu zaleca się wczesne zapewnienie sobie pomieszkania za pośrednictwem „Officielle Verkehrsbureau der Industrie-Gewerbe- und Kunstausstellung in Düsseldorf“.

Przewodniczący

Herm. Teilering.

KRONIKA.

Austryackie Zakłady Schnekertowskie we Wiedniu

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

KRONIKA.

Dr. Stefan Bartoszewicz, nowomianowany sekretarz To w. naftowego, objął już urzędowanie.

Kartel naftowy. Pertraktacye w sprawie odnowienia kartelu trwają w dalszym ciągu, komitet wykonawczy obraduje we Wiedniu i na 15. b. m. zwołane jest zebranie rafinerów celem ostatecznego rozdzielenia kontyngentu jak i co do u-mowy z producentami ropy. W sferach interesowanych istnieje przeświadczenie, że kartel obecnie przyjdzie do skutku, gdyż wszystkie trudności zostały już pokonane.

rTTrT'TrTT'T⁻TrTrT'Tr'V'TrtrTr^

Tedna z większych galicyjskich rafineryj nafty poszukuje chemiezno-teehnicznego kierownika z kilkoletnią praktyką w przemyśle naftowym, władającego językiem polskim. Reflektanci zechcą nadesłać oferty z dołączeniem świadectw i podaniem wysokości żądanej peusyi pod adresem „B. G.“ do ad-ministracyi „Nafty“.

Oazowy motor, nowszej konstrukcyi, 20 H P siły, ” używany, kupimy. Oferty z podaniem prowe-niencyi, ceny, rysunku, ilości obrotów i dokładnego opisu prosimy wystosować pod adresem : Zarząd kopalni Towarzystwa akcyjnego dla przemysłu naftowego w Borysławiu.

*******

Młody, inteli entny mężczyzna lat 31, były urzędnik, praktyką adwokacką i nota-ryalną, chrześcijanin, władający należycie językami krajowemi i niemieckim, z egzaminem państwowym z rachunkowości kupieckiej, ogólnej i państwowej, zdolny rachmistrz, obznajomiony z każdą gałęzią pracy biurowej, który pracował w koncepcie w kancelaryach adwokackich i notaryalnycb, z chlubnemi świadectwami, szuka odpowiedniej posady przy towarzystwie nafto wem jako buchalter, korespondent lub urzędnik, lub przy innej instytucyi, zarządzie dóbr, fabryce i t. p. w kancelaryi adwokackiej lub notaryalnej, lub innego odpowiedniego zajęcia w kraju lub zagranica.

OJ3 N

I®

Koks!

Zakład gazowy miejski we Lwowie

dostarcza

•N

-i

Koks

restante.

Adres: F. S. Krosno, Galicya poste-

z najlepszych węgli gazowych do opału i celów kowalskich.

$ Cena obecna — aż do odwołania

— K. 3.30 —

ttj za 10.000 kg. loco Lwów dworzec.

a ł u!

Koks!

mmi

mmmmi

mlii

)(s.

ii

Austryackie Zakłady Schnekertowskie we Wiedniu

wykonują elektryczne urządzenia dla światła i siły każdego rozmiaru, zakłady centralne miejskie, koleje, urządzenia fabryczne i prywatne, elektryczne maszyny wiertnicze, pługi elektryczne i t. d.

Zastępca dla Galicyi i Bukowiny Adolf Kastner we Lwowie ul. Trzeciego Maja 1. 11. Kosztorysy i informacye bezpłatnie.

mm

/IIP

MB!

v\.-y

TCa

TG

Ku.-'/

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Przedsiębiorstwo głębokich wierceń

Stanisław Sursfii

Inżynier górniczy i hutniczy Lwów, ml. Zyblikiewicza 1. 32.

Ni?

wykonuje własnymi przyrządami:

Amerykańskie

głębokie wiercenia systemem linowym zastosowanym do pokładów naftonośnych W Galicy! — najlepszy, najszybszy i najtańszy system wiercenia za naftą do największych głębokości;

Kanadyjskie

ulepszone głębokie wiercenia za naftą z pełną gwarancyą głębokości

i zamknięcia wody;

Dyameritowe głębokie wiercenia

za węglem, solą i innymi minerałami.

20 letnie doświadczenie w kopalnictwie naftowem w Galicyi, Kaukazie i Ameryce północnej.

Specyalne doświadczenie w Borysławiu przy obecnych wierceniach do wielkich głębokości poniżej 920 metrów.

Obfite w naftę otwory wiertnicze wykonane dla największych firm krajowych w Galicyi.

Wieloletni kontrahend głębokich wierceń dla c. k. Skarbu.

Najlepsze polecenia.

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. — Kotły lokomobilowe dla kopalń, tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe,

Zlecenia przyjmuje Dyrekcya fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe: a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych, Kraków, ul. Pijarska.

1-A.-LAA..À..Â..À..A..L.À..A..A..Â..A..L.L.A.A..L.L.L.A.A A AAAAAAAA.J

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują sic

we Lwowie, ul. Ghorąźczyzny I. 17. (Dom naftowy) I. piątro.

'TT-TTTTT'T'TT V T T T 1

-=>H»

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

Hf©-*—

13

irr

w Gorlicach

fer

21

81

stów. zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

§M*-

far

istlr

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

8!

43

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

Sa**-

is

ZASTĘPSTWO

"Wyłączne na Galicyę i Bukowinę

fabryki rur stalowych systemu Mannesmanna, jaKoteŻ narzędzi wiertniczych lirmy Wolski i Odrzywolski w Schodnicy.

13

(4-

ftt

18

13

2²

Cenniki na żądanie. "§>26

Cenniki na żądanie.

-41

BIURO CENTRALNE LWÓW. DOM NAFTOWY.

§<*-

^Pierwsze Galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokonioMIowe dla kopalń i maszyny parowe. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Rury mułowe stojące lane.

niższe.

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

WIEDEŃ X.

Uskutecznianie urządzeń dla elektrycznego przenoszenia siły i oświetlenia we

wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, pomieszkań etc.

Dynamomaszyny i elektromotory, dla sta- ^ I łych, zmiennych i wirowych prądów do ♦ wszystkich celów.

Elektryczne koleje drogowe dla przewozu osób i ciężarów.

Lampy łukowe, żarowe (dzienna fabry-kacya 25.000 sztuk).

Wszelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. — Elektryczne Wentylatory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wydzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

|f At 1f

•    «W:)

k'4

S»

'kk

.i....

Ceny

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Cliorążczyzny 1. 17.

zakupuje wmr ROPĘ -WĘ

za n.at37-cl^3^CLia,stOTX7*q- "W37-pła/tq.

Dyrekcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !