NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata -w-^iaosi rocznie 2.2 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 6.

Obecny stan wiertnictwa w Niemczech, nap. F. I. Hendrich. (Ciąg dalszy.). — Nowy sposób otrzymywania węgla, posiadającego wielką siłę odbarwiania, przez Rafała Ostrejkę. (Ciąg dalszy). — Zastosowanie motorów gazowych do wiercenia. (Korespondencya). — Nowy sposób regeneracyi kwasu siarkowego z odpadków naftowych, przez p. Rafała Ostrejkę. — Protokół XXXIII. zwyczajnego Walnego

Zgromadzenia Tow. naftowego. — Kronika.

niczemu spadać swobodnie naturalną t. j. jednostajnie przyspieszoną chyźością wolnego spadu, ale go w tem powstrzymuje, czyniąc zawisłą od ehyźośei obrotu korby, której to niedogodności różne systemy w różny sposób mniej lub więcej skutecznie zaradzają, Jeden z takich mamy n. p. u nas, są nim przy kanadyjce nożyce suwające (Rutschscheere), a które zwłaszcza przy znaczniejszej chyżości obrotowej korby niedogodnośó tę całkowicie lub w znacznej części usuwają, ale one przy wierceniu z płuczką zastosowania nie znaj-dują.

Obecny stan wiertnictwa

w ISTierticzech.

Napisał

eŻT o/. ofóencAtcA.

(Ciąg dalszy.)

E. Wiercenie udarowe.

Wszystkie wiercenia udarowe, bez różnicy systemu, pracują w zasadzie samym tylko „spadem“ przyrządu wiertniczego z pewnej wysokości na dno otworu. Zastosowanie motorów hydraulicznych (Howarth, Pruszkowski, W. Wolski) umożliwiających pracować przyspieszeniem przekraczającem i to znacznie chyźośó wolnego spadu n. p. aby świder jużto siłą ekspanzyi sprężyn (działaniem motoru hydraulicznego ściskanych) jużto wprost siłą prądu wody lub udarem powstrzymanego odpływu prądu, na dno otworu świdrowego był rzuconym, jakkolwiek przechodzi obecnie próbę ogniową, to jako dojrzały system wiertniczy na razie jeszcze nie występuje; jedne wiercenia udarowe pracują pełną chyżością wolnego spadu, podczas gdy u innych połączenie przyrządu wiertniczego z motorem t. j. jego korbą lub tarczą mi-mośrodową nie dozwala przyrządowi wiert-

Wiercenia udarowe w Niemczech, zwłaszcza przy pewnej głębokości t. j. od chwili gdy dalsze wiercenie szapą jest za powolne lub niemożliwe, zaś użycie dyamentowej korony z różnych powodów albo się wprost nie nadaje, albo jeszcze nie racyonalnem by było, mają powszechne zastosowanie. Różnorodne narzędzia wiertnicze przychodzą tam w użyciu, jużto ze względu na sam pokład lub dymenzyę otworu, jużto ze względu na cel wiercenia (że wspomnę nawiasowo tylko świdry składane, zaopatrzoną ostrym butem łyżkę z klapą lub wentylem kulowym dostarczającą niezmienionych próbek wierconego miękkiego pokładu). Bo i wiercenie uda-

rowe musi częstokroć, chociaż tylko od czasu do czasu dostarczać także rdzenia z pokładu wierconego, by umożliwić tern pewniejszą ocenę geologicznego wieku danej formacyi, zwłaszcza jeżeli ta liczne skamie-nieliny lub odciski zawiera, jakoteź aby władzy górniczej, celem uzyskania udzielenia pola kopalnianego (Grubenfeld) udowodnić istnienie poszukiwanego minerału, jeżeli do tego wymaganym jest rdzeń, a nie miał wiertniczy.

dla

fakt powyższy

Rdzeń taki z twardszego pokładu, ale tylko krótki, który później łyżką szlamową się dobywa, można osiągnąć świdrem widełkowym (gabelförmiger Meissel) chwilowo i tylko ku temu celowi użytym, natomiast znacznie dłuższy rdzeń osiąga się za pomocą osobnego narzędzia wiertniczego, tak zwanego świdra rdzeniowego (Kernbohrer), również tylko od czasu do czasu ku temu celowi używanego, a rdzeń ten nawet w bardzo twardym pokładzie osiągnięty, wydobywa się odpowiednim przyrządem tak zwanym łamaczem (Kernbrecher).

Głównym jednak narzędziem wiercenia udarowego jest świder nie dostarczający rdzenia (ponieważ tu mowa wyłącznie o wiertnictwie niemiećkiem, a dostarczające ustawicznie rdzenia systemy udarowe austrya-ckich firm Fauck i Trauzl, w Niemczech nie są reprezentowane, przeto tutaj nieuwzględnio-nemi pozostają).

W użyciu będące świdry przedstawiają bardzo liczne odmiany, których tu naprowadzać nie myślę, natomiast oprócz zwyczajnego dłuta i bakowca, najpowszechniejszym jest świder krzyżowy (p. rysunki) ogólnie zastosowany, przeważnie przy pokładach twardych lub warstwach przechodzących o nierównej twardości, przy formacyi szczelinowatej itp., bardzo skutecznie celem uniknięcia nierówności- otworu lub jego skrzywienia, które zwłaszcza przy znaczniejszym wzniosie świdra luźnospadowego wiercenia, byłoby łatwo możliwe.

Wiercenie z nożycami suwającemi (Rutsch-scheere) nie jest zaprowadzone, a nożyce takie używane są tylko do łyżki szlamowej przy wierceniach bez płuczki, zwłaszcza jeżeli jest zasyp.

Wiercenie na sztywnym przewodzie bez użycia nożyc lub elastyczności nie wyszło po za granice drobnych wierceń najzwyczajniej do 20 lub 50 metrów, rzadko kiedy aż do 100 metrów głębokości.

Natomiast właściwe wiercenie świdrem w Niemczech, na większą skalę stanowił powszechnie aż do wystąpienia Vogta i Raky’ego, sposób wiercenia luźnospadowy (Freifall) z łyżkowaniem lub z płuczką, przy mniejszej głębokości a znaczniejszej dymenzyi z użyciem przeważnie nożyc luźnospadowych do zrzucania i chwytania przyrządu, przy większej głębokości nożyce luźnospadowe automatyczne.

Wiercenie luźnospadowe (wolnospado-we) przy nafcie jest nam dobrze znane, tego tutaj wcale zatrzymywać się nad jego szczegółowym opisem nie będziemy ; wszak wolnospadowe ręczne, później maszynowe z nożycami Fabiana, w końcu system De-goussć poprawiony przez Faucka, to rozwój naszych wierceń za naftą i stan ich przed wprowadzeniem kanadyjki, która to sprawiła, że u nas z poprzednich „nec locus ubi Troja“ nie pozostało; mimo to dalekim jestem od tego, aby już sam w zasadzie jako bezwarunkowy wyrok śmierci dla systemu wolnospadowego w ogólności uważać.

Dłuto krzyżowe.

Bakowiec krzyżowy.

Na wzmiankę i uznanie praktycznej wartości zasługują nożyce Fabiana, Kinda, Faucka, Zobla, Thumana i Köbricha, pod-gdy inne są wypływrem manii nożyco-

czas

Drogę tę 110 milimetrów przebywa czoło balansu względnie spoczywający na balansie przyrząd wiertniczy w czasie 0’375 części sekundy, zatem z mniejszą chyźością niż przy wolnym spadzie, przy wolnym spadzie mógłby bowiem przyrząd w tym samym czasie przebyć już nie jak tutaj 110 milim. ale 310 milimetrów; ale co najważniejsza, że podczas gdy przy wolnym spadzie przebywałby tę drogę z chyźością co raz to większą (jednostajnie przyspieszoną) końcowa t. j. w chwili udaru byłaby największą, to tutaj rzecz się ma zupełnie inaczej.

chyźość

*1:

CO

wej (podobnej jak u nas swojego czasu z roz-szerzaczami) z pomysłu i wykonania częstokroć zegarmistrzowskiej misterności, mało warte w praktyce.

O ile każdy system wiertniczy da się do pewnego stopnia rozwijać i udoskonalać, o tyle jednostronna łatanina dalsza itp. częstokroć mniej dla postępu przedstawia wartości, niż śmiałe wprowadzenie nowego czynnika, i tak kiedy w Niemczech alfą i omegą wiercenia świdrem był „Freiiall“, a wszyscy wysilali się jednostronnie nad świeżym pomysłem dla nożyc; zamiast wzbogacić wiertnictwo nową konstrukcyą nożyc, wprowadzają Vogt i Rak y wwiercenie świdrem bez nożyc, Które zastąpili elastycznością, przekształcając dotychczasowa wiertnictwo w Niemczech i wskazując mu nowe tory; oba te systemy pracujące małym wzniosem używają płóczki bezwarunkowo.

A⁷ogt ogranicza się na wiercenia za naftą i węglem w Alzacyi, a dopiero przeszłego roku zwrócił się do Rumunii, natomiast Raky od pięciu lat wierci w Westfalii, Nadreńskiem, Lotaryngii i t. p. bije w konkurencyi wszystkie firmy, które z nim do współzawodnictwa stają i jak poprzednio wspomnieliśmy jest bezwarunkowo i rzeczywiście pośród obecnych „pierwszem“ przedsiębiorstwem wiertniczem ; ale bo też i chwila zaczęcia jego działalności w ogóle bardzo była pomyślną, zwłaszcza źe „pruski fiskus“ na publicznej arenie wcale nie występuje, obecnie tylko do bardzo nielicznych drobnych wierceń otworów w celach wentylacyjnych i odwadniających kopalnie się ogranicza, a rząd zamiast zdobywać terena węglowe, w razie potrzeby kupuje kopalnie.

(Uwaga: W sejmie pruskim wr ciągu dyskusyi nad etatem górniczym, dnia 10. lutego b. r., minister handlu Möller zawiadomił Izbę,' źe prawdopodobnie w najbliższym czasie wniesie rząd przedłożenie dotyczące nabycia westfalskich kopalń węgla za sumę 50 milionów marek.)

Jaką rolę odgrywra u Vogta i Raky’ego zastosowanie elastyczności i w jaki sposób jest przeprowadzone, wrykazuje nam bliższa obserwacya.

Wspomniana poprzednio niedogodność wynikająca z połączenia przyrządu wiertniczego przez balans z motorem t. j. jego korbą lub tarczą mimośrodową, polega na tern, że chyżość spadania jest zawisłą od chyźości z jaką balans się waha.

Wziąwszy pod uwagę dymenzye z kranu Raky’ego, lecz abstrahując od jego elastyczności, widzimy, źe n. p. przy użyciu sztywnego przewodu bez nożyc, a mając balans trzy i pół metra długi, prawie równoramienny, (jednak oś obrotu nie całkowicie w środku), ramię ciężaru dźwigające przyrząd wiertniczy jeden metr 70 centymetrów długości, ramię siły jeden metr 82 centymetrów długości i połączone z korbą lub tarczą mimośrodową o 120 milimetrów wzniosu, to przy 80 obrotach na minutę otrzymamy w jednej minucie 80 wzniosów przyrządu wiertniczego na 110 milimetrów w górę i 80 spadów przyrządu wiertniczego z wysokości 110 milimetrów na dno otworu świdrowego.

Chyźośó spadu połączonego z balansem jest także niejednostajną, ale tylko do ⁸/4 obrotu korby jest przyspieszoną, zaś od ³At aż do nastąpienia udaru jest opóźnioną.

Podzieliwszy sobie bowiem ten czas jednego spadu (jednego wahania balansu) n. p. na 18 równych części, to otrzymamy, źe przebyte w tych częściach czasu drogi nie są równe, ale podczas gdy w pierwszej części czasu przebywa czoło balansu i przyrząd . wiertniczy z tych 110 milimetrów całej drogi tylko 1 milimeter, w drugiej równej części czasu 2-25 milim., w czwartej 5*5 milim w piątej 6"75 milim., w szóstej 7*75 milim

Otóż aby po wyższą niedogodność usunąć zastosowane są u Raky’ego i Vogta sprężyny. Sprężyny te u Raky’ego umieszczone jak załączony rysunek wykazuje, w ten sposób aby oś obrotu balansu była na nich zawieszoną i sprawiają, że balans pomimo stałego połączenia z korbą, może w czynności swego wahania być od korby w pewnych granicach niezawisłym i niekrępo-wanym, a mianowicie ramię jego, na którem przewód wiertniczy jest zawieszonym może się do pewnego stopnia z odmienną tj. większą ehyźością poruszać, niż ramię przez pocią-gadło z mimośrodem połączone.

Podczas gdy punkt zaczepienia pocią-gadła na ramieniu siły z mimośrodem połączonego balansu i teraz (pomimo użycia elastycznego podkładu pod oś obrotowTą balansu) odbywa tą samą drogę i ruch tego | wnego stopnia z korbą i ją niejako wyprze-

CO

-co

nafta

w siódmej 8*75 milim., w ósmej 9’25 milim., w dziewiątej 9*75 milim., w dziesiątej 9*75 milim., w jedenastej 9’25 milim., w dwunastej 8-75 milim., w trzynastej 7*75 milim., w czternastej 6⁻75 milim., w piętnastej 5⁻5 milim., w szesnastej 4 milim., w siedemnastej 2'25 milim., w osiemnastej 1 milim. Chyźośó balansu odpowiadająca każdej z tych osiemnastu części czasu jednego wahania byłaby w danym wypadku mniej więcej 48 milim., 108 milim., 192 milim., 264 milim., 324 milim., 372 milim., 324 milim., 264 milim., 192 milim., 108 milim., 48 milim.

na sekundę.

Największa zatem chyźośó spadu, bo równa prawie chyźości obrotowej korby jest w ten czas kiedy korba znajduje się w ³U części obrotu, (lecz wtenczas udar nie następuje), następnie chyźośó spadania jest co raz mniejszą od chyźości obrotowej korby, a w chwili gdy korba znajduje się w martwym punkcie, chyźośó ta spadu jest zero i następuje odwrót.

Udar z powodu absolutnej sztywności przewodu i braku „nożyc“ lub sprężyn mógłby nastąpić mniej więcej w ostatniej lub przedostatniej cząstce czasu spadu t. j., źe przyrząd wiertniczy byłby na dno otworu niemal łagodnie i ostrożnie stawianym, jakby z obawy aby tam jakiego spustoszenia nie zrządził.

Wychylenie balansu u Vogta.

Wychylenie balansu u Raky’ego.

samego rodzaju jak to poprzednio opisane, umożliwia tenże elastyczny podkład (t. j. elastyczne zawieszenie), źe czoło balansu, zatem i przyrząd wiertniczy przebiega w tym samym czasie jednego spadu t. j. 0375 części sekundy znacznie większą drogę, bo już nie 110 milim., ale 190 do 200 milim. i sprawia zatem w ogóle powiększony wznios z chy-żością znacznie większą, jakoteź umożliwia, źe pierwej naprowadzone opaźnianie w ruchu balansu, w znacznej części usunięte zostaje.

Skoro bowiem przyrząd wiertniczy w chwili SU części obrotu korby osiągnie największą chyźośó t. j. równą chyźości obrotowej korby, a balans połączony z korbą zacząłby, jak poprzednio wykazano, się opa-źniać, to przyrząd wiertniczy swoją tenden-cyą nie tylko trwania w tej raz osiągniętej chyźości dalej, ale i przejścia w jednostajnie przyspieszoną jako ciało wolno spadające, nie dozwala balansowi się opaźniaó, ciągnie go za sobą tak, źe on pokonując opór sprężyn obniża swą oś obrotu i przyśpiesza drogę.

U Vogta są sprężyny umieszczone na ramieniu siły balansu, a na nich dopiero spoczywają łożyska pociągadła, przez co balans ciągnięty przyrządem wiertniczym od ³U obrotu korby począwszy, rozluźnia się do pe-

apparat“.

nim) przyrządem wiertniczym na 75 cen

na

tymetrów.

dza odbywając drogę od niej niezawiśle, bo i większą i ze znaczniejszą chyżością niżby korba na to w razie sztywnego połączenia zezwoliła; na załączonych rysunkach znajdujemy to szematycznie przedstawionem.

Oś obrotu o, punkt zawieszenia siły s, najniższa pozycya balansu zawisła od korby (tarczy mimośrodowej) p, natomiast najniższa pozycya balansu umożliwiona przez włączoną sprężynę e.

U Vogta ilość użytych sprężyn jest mniej więcej stałą, a wynika to z ich umieszczenia.

Ponieważ część martwego ciężaru przewodu wiertniczego jest zrównoważoną ciężarem przeciwwagowym na balansie po za sprężynami umieszczonym, przeto siła sprężyn potrzebuje trochę tylko przewyższać niezrównoważoną resztę ciężaru przyrządu jakim pracujemy (czyli potrzebną siłę motoru do podniesienia niesprzeciwważonej części przyrządu wiertniczego.

Zastosowany przez RakyVgo sposób zawieszenia osi obrotowej balansu na sprężynach przedstawia nam tutaj załączony rysunek; ilość użytych każdorazowo sprężyn musi być zmienną, stosuje się bowiem do ciężaru przyrządu i przewodu wiertniczego jakim w danym razie pracujemy, aby zachować zawsze mniejwnęcej ten sam stosunek, t. j. żeby siła użytych sprężyn była dwa razy większą od całego ciężaru przyrządu i przewodu wiertniczego, a co wynika ze sposobu umieszczenia sprężyn, które dźwigać muszą nie tak jak u Vogta, tylko pewną część ciężaru, ale cały ciężar przyrządu z przewodem na jednem ramieniu zawieszony, jakoteź cały ciężar użyty jako przeciwwaga i całą siłę motoru dźwigającą resztę niezrównoważonego ciężaru (czyli krótko mówiąc muszą sprężyny każdorazowo przezwyciężać obciążenie równe podwójnej wadze całego przyrządu.

Przy zaczęciu szybu bierzemy ich początkowo tylko cztery, następnie dodajemy dalsze, a skoro przy pięciuset metrach głębokości otworu oba szeregi całkowicie są zapełnione, liczba ich wynosi 32 lub 34.

W chwili rozpoczęcia ruchu balansu musi być świder o tyle wyżej nad dnem otworu zawieszonym, aby przy najniższej po-pozycyi balansu, początkowo z nieznaczną tylko chyżością poruszanego (gdy opór sprężyn nie zostaje jeszcze przezwyciężanym), woale dna otworu nie dosięgał, a dopiero przy zastosowaniu tej ilości udarów na minutę, jaką w danym razie pracować chcemy, (a opór sprężyn całkowicie przezwyciężanym zostaje) udar następował. Po dokonanym udarze ułatwiają sprężyny niezwłoczny odwrót balansu. Zwyczajnie pracuje się u Ra-ky’ego przy nieznacznej głębokości stoma udarami, n. p. przy czterystu metrach głębokości już tylko 75, a przy 500 metrach tylko 70 udarami na minutę.

Przy systemie Raky-’ego jest głębokość mniejwięeej 500 metrów- poniekąd granicą dla wiercenia udarowego, bo i siła sprężyn i ich skuteczność od tej głębokości począwszy przekraczane zostają i przewód znaczniej cierpi, bo wypadki złamania co raz to częstsze, a instrumentacya z powodu głębokości szybu dużo czasu zabiera, tak że przejście do wiercenia rotacyjnego, o ile z innych powodów wcześniej nie było zastosowane, jest wiercenie koroną dyamentową obecnie co raz bardziej wskazanem i racyonalniejszem od udarowego, a jeżeli z jakich przyczyn przy tern ostatniem trwać dalej trzeba, to włącza się wtenczas pomiędzy przyrząd wiertniczy a przewód pewien rodzaj do płóczki zastosowanych nożyc elastycznych tak zwany „Schlag-

Na tym samym rysunku balansu elastycznie zawieszonego uwidocznionem („Na-fta“ Nr. 3. str. 40) jest także popuszczadło, które dozwala za pomocą obrotu korby Ic podnosić lub obniżać balans, nawet wraz z całym zawieszonym na nim (spoczywającym

Popuszczadło to jest również i u Vogta zastosowane, ponieważ umożliwia ono przejść kluczami do popuszczania służącemi, jak poniżej opisano, przez koniczność i mufę połączenia dwu sztang wiertniczych, a zatem dozwala od wiercąc całe pięć metrowe sztangi zamiast posługiwania się kawałkami jak n. p. przy kanadyjce; co dla wiercenia z płóczką jest nader waźnem, aby dodawanie sztang nie często i omal bez przerwy w płóczce

_p <=#=, »

90

uskutecznione być mogło, szczególnie w piaskowcach, gdzie bardzo znaczna ilość miału wiertniczego znajduje się w otworze a przez płóczkę tylko w zawieszeniu trzymaną pozostaje i podczas przerwy w płóczce z powodu wymiany kawałków juźby około 15 metrów w otworze świdrowym się osadziło zamulając przyrząd wiertniczy.

Popuszezadło to bywa także używane przy wierceniu w bardzo twardych pokładach i służy wreszcie do podnoszenia przyrządu wiertniczego jeśliby kluczami do popuszczania służącemi za wiele na raz po-puszczonem zostało. Klucze do popuszczania służące na załączonych rysunkach przedsta-

Górny klucz.

Cr

ł.--- ■ -femss

ścią koniczną, na tym kluczu leży zaś drugi klucz górny. Skoro doloy klucz silnie ujmuje i trzyma sztangę, wtenczas celem popuszczenia rozluźniamy heblem h klucz górny, a ten czterema bolczykami, na które działają sprężyny dostatecznie silnie aby ciężar klucza pokonać, o jeden centymetr podniesionym zostanie i w tem położeniu ujmujemy tym górnym kluczem silnie sztangę, a rozluźniamy heblem li klucz dolny; ponieważ sprężyny działające na te cztery bolczyki ciężaru całego przyrządu pokonać nie mogą, zatem przyrząd wiertniczy wraz z kluczem górnym opada na dolny, temsamem obniża się o jeden centymetr.

Przy twardym pokładzie chcąc po mniej obniżać przyrząd, rozluźniamy lekko i powoli klucz górny, i w chwili gdy zaledwie kilka milimetrów do góry się podsunie, już go zamykamy, przy miękkim pokładzie używszy cokolwiek silniejszych sprężyn i otwierając górny klucz szybko, otrzymamy podrzucenie nawet na kilka centymetrów w górę, gdzie go niezwłocznie zamykamy, i tak możemy sobie popuszczanie dowolnie zastosować. Przy znaczniejszej głębokości, zatem znaczniejszym ciężarze używa się jeszcze trzeciego środkowego klucza aby przez uderzenie spadającego górnego na dolny klucz, przewód przez takowe się trochę nie przesunął. Wspomniałem już poprzednio o sprzeciwważeniu pewnej części martwego ciężaru przewodu wiertniczego. Na część dolną tegoż (żelazny but) nakłada się w miarę wzmagającego się z głębokością i ciężaru przewodu, dalsze płyty i łączy je śrubami.

Ciężar buta wynosi około 500 kilogramów, ciężar jednej płyty dodatkowej około 250 kg., płyt takich używa się aż do czterech.

(Ciąg¹ dalszy nast.)

Celem zapuszczania lub wyciągania przewodu odsuwa się balans w tył, a z powodu znacznego ciężaru przeciwwagi, zawiesza się ten koniec balansu na wielokrążku różniczkowym.

Dolny klucz.

wionę nie wymagają opisu, na talerzu balansowym spoczywa dolny klucz swoją czę-

6.    Syropy, cedzone przez węgiel p. Ostrejki, podlegają fermentacyi trudniej, niź syropy cedzone przez węgiel kostny.

7.    Syropy obojętne pozostają po przecedzeniu ich przez węgiel pana Ostrejki obojętnymi.

Nowy sposób otrzymywania węgla,

posiadającego wielką siłę odbarwiania.

Wynalazek jo. Rafała Ostrejki

patentowany w różnych krajach świata cywilizowanego.

(Ciąg dalszy.)

Wyżej opisane różnorodne gatunki węgla silnie odbarwiającego były badane w różnych fabrykach i laboratoryacli. Z pięciu świadectw wydanych dla wynalazcy przytaczamy co następuje:

Z świadectwa wydanego z Krajowej Stacyi doświadczalnej dla przemysłu naftowego we Lwowie przez p. profesora Romana Załozieckiego widzimy, że próby odbarwienia wykonane za pomocą roztworów wodnych karamelu dla różnych gatunków badanego węgla dały następujące rezultaty:

1.    „Przygotowany przez p. Ostrej kę węgiel drzewny w kawałkach okazał się od 10 —12 razy silniej odbarwiającym, niż świeżo wypalony węgiel kostny i 50 — 60 razy lepiej odbarwiającym od świeżo wypalonego węgla z drzewa brzozowego.

2.    Proszek węglowy, pochodzenia zwierzęcego, spreparowany przez p. Ostrej kę, okazał się 20—25 razy silniej odbarwiającym, niź świeżo wypalony węgiel kostny i od 100—120 razy silniej odbarwiającym od świeżo wypalonego węgla z drzewa brzozowego.

3.    Proszek węglowy, pochodzenia roślinnego, spreparowany przez p. Ostrej kę, okazał się 25—30 razy silniej odbarwiającym, niź świeżo wypalony węgiel kostny i od 120 —150 razy lepiej odbarwiającym od świeżo wypalonego węgla z drzewa brzozowego“.

Z świadectwa wydanego z Dyrekcyi Centralnego Laboratoryum Cukrowniczego w Warszawie widzimy że:

1.    „Węgiel drzewny w kawałkach przygotowany sposobem p. Ostrejki odbarwia syropy cukrowe 10 —12 razy silniej, niź zwykły fabryczny węgiel kostny.

2.    Badany węgiel, w przeciwstawieniu do porównywanego z nim węgla kostnego, nie ujawniał absorbowania cukru.

3.    Osiągnięty przy użyciu węgla tego efekt oczyszczania był większym, niź efekt osiągnięty przez stosowanie węgla kostnego.

4.    Ilość popiołów w syropach cedzonych przez węgiel p. Ostrejki jest mniejszą, niź ilość ich w syropach cedzonych przez węgiel kostny.

5,    Węgiel ten nie przemienia (nie inwertuje) sacharozy tak na zimno jak i na gorąco.

8.    Syropy, cedzone przez węgiel pana Ostrejki, nie ciemnieją przy zagrzaniu na kąpieli wodnej, światło słoneczne nie zmniejsza również osiągniętego raz odbarwienia.

9.    Węgiel p. Ostrejki odbarwia silniej na gorąeo, niź na zimno.

10.    Badany węgiel dawał się bardzo łatwo wysładzać.

11.    Węgiel ten zawiera 94,6% chem, czyst. węgla (C).

12.    Po spaleniu pozostawia węgiel p. Ostrejki 5,4°/₀ popiołu.

13.    Dokładnie sproszkowany węgiel p. Ostrejki miesza się łatwo z wodą i pozostaje, przy cedzeniu, całkowicie na sączku — własności tej nie wykazał porównywany z nim zwykły węgiel brzozowy, używany przy rafinowaniu alkoholu.

14. Węgiel p. Ostrejki nie ulega de-konstrukeyi nawet pod wpływem gorącego, stężonego kwasu solnego“.

Przy próbach dwóch gatunków węgla drzewnego w rafineryi cukru p. Charyto-nienki w mieście Sumach okazało się, jak to widać z wydanego świadectwa, że: „węgiel nr. 1. użyty w ilości 2°/₀, odbarwiał syrop rafinadowy i melas w takim samym stopniu, w jakim stopniu to czyni 16°/₀ rafmadowego węgla kostnego. 2% węgla Nr. 2. zaabsorbowały z melasu o gęstości 50° Bx'a 50% ciał barwiących, a 20% węgla kostnego zaabsorbowały w tych samych warunkach 46,95%, zaś 24% węgla kostnego zaabsorbowały 56,52% barwnika. Melas o 50° Bx’a, po oczyszczeniu 2% węgla kostnego, posiadał czystość 70,92; po oczyszczeniu 2% węgla Nr. 1. czystość 71,21, a Nr. 2 — czystoć 72.07,“

Dwa gatunki węgla z wapnem, otrzymane według wyżej podanej metody, przez wypalenie bez dostępu powietrza mieszaniny torfu ze szlamem defekacyjnym, były badane na prośbę wynalazcy w laboratoryum produktów spożywczych Charkowskiego Instytutu Technologicznego przez profesora p. Jana Krasuskiego, który w ten sposób opisuje te próby :

„Doświadczenie z węglem Nr.l.

Sok buraczany, przygotowany był z buraków, tartych na tarce ; miazga oblana była wodą o 80° C. i po 15-tu min. wyciśnięta była na prasie ; otrzymany w powyższy sposób sok poddany był I-szej saturacyi kwasem węglowym, z dodatkiem 2,5% wapna (na wagę soku) ; połowa odcedzonego soku poddaną była Ii-ej saturacyi, na której dodano 0,5% wapna ; po Ii-ej saturacyi do soku dodano 5% (na wagę soku) rozdrobionego węgla kostnego rafinadowego, z którym sok skłócany przy 80° C. stał przez pół godziny ; do Ii-ej połowy soku po 1-szej saturacyi dodano 4% węgla Nr. 1 sok podgrzewał się do 80° C. i następnie był odsaturowany kwasem węglowym.

(Dok. nast.)

Korespondeneye.

Krościenko niżne, d. 8. czerwca 1902. [Zastosowanie motorów gazoivycli do wiercenia.)

Szanowna Redakcyo!

W interesie przemysłu naftowego a wrzględnie i samego wiertnictwa miło mi podzielić się z Szanowną Redakcyą, do łaskawego użytku, następującą wiadomością, która bez kwTestyi obudzi w całym kraju żywotne zainteresowanie się wśród ogółu producentów ropy i kolegów po dłucie.

Wiadomo jak ważną kwestyą ekonomicznej natury jest w dobie dzisiejszej, w obec hiperprodukcyi surowca naftowego i wynikłej z tegoż powodu niebywałej zniżki ceny tegoż, doprowadzenia kosztów wiercenia do najmożliwszego minimum; w ten tylko bowiem sposób można ocalić egzyslencyę samychźe kopalń, niemogących wysokością produkcyi konkurować z no wem „Baku ga-licyjskiem“ — Borysławiem, który o ile dla jednych stał się rogiem obfitości, o tyle wielu mniejszym właścicielom i przedsiębiorcom w mniej produktywnych kopalniach, a tem-samem i całym zastępom robotników i pracowników w przemyśle naftowym, przyniósł ruinę, redukcyę pracy i redukcyę... chleba!

Niejednokrotnie już myślano u nas w kraju nad zastosowaniem motorów gazowych do głębokich wierceń; dotychczasowe jednakże próby w tym kierunku ograniczyły się w rezultacie tylko do ruchu rygów pompowych, a to tak z powodu samejże kon-strukcyi tychże motorów, nienadających się ze względu na niebezpieczeństwo eksplozyi gazów w szybie do użycia w celach wiertniczych, jako też z powodu poważnych trudności technicznej natury.

Pan Adolf Zipperlen, prezydent Towarzystwa „The Nouveau Monde et General Minning Co. Ltd.“ w Krościenku niżnem, pierwszy uczynił w tym kierunku śmiały krok naprzód i wprowadził w kopalni po-mieuionej firmy doniosłą zmianę całego dotychczasowego planu ruchu tejże przez zastosowanie motorów gazowych nietylko do ruchu rygów pompowych i warstatu, ale także i do wiercenia otworów świdrowych. Inżynier Wiktor Amoretti z Włoch, który osobiście na miejscu całą zmianę ruchu kopalni przeprowadził z Dader pomyślnym rezultatem, jest właścicielem patentu na całe urządzenie, ułatwiające zastosowanie wedle jego wskazówek skonstruowanego motoiu gazowego do wiercenia, oraz potrzebnych po temu urządzeń.

Wynalazek ten polega na zastosowaniu specyalnego urządzenia, dającego się zastosować do każdego kranu kanadyjskiego, które umożliwia błyskawiczne niemal zatrzymanie ruchu kranu wiertniczego, bez potrzeby wstrzymania ruchu samego motoru gazowego; niemniej też na zastosowanie do tegoż motoru drugiego urządzenia, służącego do regulowania ruchu motoru gazowrego trans-misyą sznurową, na sposób przy motorach

//

zmu-

parowych praktykowany, a wreszcie na spe-cyalnern urządzeniu gazometru.

Motor sam jest tak świetnie skonstruowany, iż wyklucza zupełnie wszelką możuość zapalenia się gazów w szybach wybuchowych, co też przez Urząd górniczy w zupełności stwierdzonem zostało.

Osiągnięte dotąd rezultaty oszczędnościowe, niemniej tez techniczne, przekroczyły daleko granicę wszelkich oczekiwań, nietylko bowiem że użycie węgla, lub jakiegokolwiek materyału opałowego, zostało zupełnie wy-kluczonem, przezco koszta eksploatacyi obniżyły się do pożądanego minimum, ale nadto osiągnięte rezultaty wiertnicze w nowo założonym szybie w niespełna 20 dniach (uwier-cono 130 metrów) dają dostateczną gwaran-cyę, że użycie takiego motoru w celach wiertniczych daje prócz oszczędności w ma-teryale opałowym nieobliczalne korzyści w postępie robót wiertniczych nawet w tak trudnych warunkach terenowyh, z jakich znane jest Krościenko niżne.

Wynika stąd, że urządzenie to posiada dla przemysłu naftowego ogromną doniosłość i że jak najspieszniej powinno ono znaleźć ogólne zastosowanie, co jest tern łatwiejsze, że nie przekracza wcale kosztów sprawienia kotła i maszyny parowej.

Motory te zpotrzebowują nader małą ilość gazu naftowego, a w braku tegoż z otworów świdrowych w kopalni, można go wytwarzać za pomocą specyalnego przyrządu skonstruowanego przez p. Amoreti’ego, z małej ilości surowca naftowego lub benzyny.

Wprowadzenie w ruch motoru takiego odbywa się nader łatwo przy pomocy automatycznego urządzenia.

W interesie właścicieli kopalń i wszystkich pracujących w przemyśle naftowym nadmieniam, iż udzielę chętnie wszelkich in-formacyj w Krościenku niźnem, poczta Krosno.

Mieczysław Romanowslci.

»tfl

Nowy sposób regeneracyi kwasu siarkowgo z odpadków naftowych i temu podobnych materyałów.

Wynalazek Rafała Ostrejki, patentowany we wszystkich krajach świata cywilizowanego

ProcUikty pochodzące od destylacyi ropy jak na |rrzykład nafta świetlna, oleje smarowe, benzyna i t. p. podlegają oczyszczeniu kwasem siarkowym i ługiem sodowym.

Destylaty naftowé w specyalnyeh aparatach, zwanych agitatorami, po dokładnem zmieszaniu z koncentrowanym kwasem siarkowym przy odstaniu podnoszą się do góry a kwas siarkowy, zabrawszy różne zanieczyszczenia, opada na dół.

Wypuszczona z agitatora czarna smolista masa, posiadająca bardzo ostry, nieprzyjemny zapach, stanowi to, co w przemyśle naftowym jest znane pod nazwą odpadkowego kwasu siarkowego, względnie kwasu ponaftowego.

Takie odpadki z biegiem fabrykacyi czem dalej tem więcej nagromadzają się, zatem zjawia się pytanie: co z tym balastem zrobić i gdzie go podziać, tem bardziej, że z powodu swoich specyficznych własności odpadki te nie mogą być spuszczane ni do wód bieżących ni do stojących, bo by zatruły takowe, a gromadząc się około fabryk roznoszą w okolicy bardzo niemiłą woń. Jeżeli gdzie, to osobliwie w Baku odpadki kwasu siarkowego stanowiły istną plagę.

Należy zauważyć, że w Baku jest przedmieście, zwane „Czarnem miastem“ w którem znajduje się około stu fabryk naftowych. Można wyobrazić sobie jak wyglądało takie Czarne miasto wówczas, kiedy większa część fabryk, nie mając gdzie podziać kwaśnych odpadków, zaczęła spuszczać je na ulice Czarnego miasta.

Z tego powodu ulice Czarnego miasta były niemoźebne ni do przejazdu ni do przejścia, tem bardziej, że odpadkowy kwas siarkowy ranił nogi koniom i natychmiast niszczył obuwie tych ludzi, którzy byli szeni chodzić po tak zabrudzonem mieście.

Niektóre wielkie fabryki, nie mogąc spuszczać bardzo znacznej ilości odpadków kwasu siarkowego na ulicy Czarnego miasta,

były zmuszone kopać za Czarnem miastem się prowadzi, żeby woda z kwasu siarko-wielkie doły i do nich wywozić odpadki, wego odparowała, ale nie nastąpiło wrze-co oczywiście było bardzo kłopotliwem i po- nie, bo wówczas smoła nie oddzielałaby się łączonem ze znacznymi kosztami.    należycie od kwasu.

Zęby w jakikolwiek bądź sposób usunąć tę plagę, ciążącą nad Czarnem miastem w postaci odpadków kwasu siarkowego, zaczęto myśleć o regeneracyi kwasu lub o jakimkolwiek bądź zastosowaniu odpadków.

Z biegiem czasu technicy odnaleźli takie sposoby utylizacyi, tak że obecnie nie tylko kwaśne odpadki nie wylewają ' się na ulice Czarnego miasta, ale są poszukiwane nawet i dobrze opłacane.

Na skalę fabryczną w Baku odpadki kwasu siarkowego stosuje się do wyrobu siarkanu żelaza, do fabrykacyi sody sposobem Leblanca i do regeneracyi kwasu siarkowego.

o-

We wszystkich trzech wypadkach odpadki kwasu siarkowego rozwodnią się do około 32° B. w naczyniach wyłożonych ołowiem. Po odstaniu zbiera się z wierzchu smołę, a oddzielony na spodzie ciemno czerwony kwas siarkowy używanym bywa do fabrykacyi siarkanu żelaza lub w stanie pod-gęszczonym do fabrykacyi sody.

Przy regeneracyi kwasu siarkowego dla dokładniejszego oddzielenia się smoły od kwasu, rozwodnione powyższym sposobem odpadki ogrzewają się w wielkich zbiornikach, wyłożonych ołowiem, z lekka przez dłuższy czas ołowianemi rurami, przez które bywa przepuszczaną para wodna. Po dokładnem odstaniu oddziela się smołę od kwasu. Tak otrzymany rozwodniony i dobrze odstały kwas siarkowy idzie do wyparowania.

Z początku ogrzewa się taki kwas siarkowy w wielkich panwiach drewnianych, wyłożonych ołowiem, przez długi czas rurami ołowianemi, przez które przechodzi para

przegrzana.

W ciągu tej operacyi wydziela się jeszcze znaczna ilość smoły, która czerpakami zbiera się z powierzchni ogrzewanego kwasu. Z dołu takiej panwi prowadzi rura do drugiej panwi, postawionej nieco niżej, a z drugiej w ten sam sposób do trzeciej. We wszystkich trzech lub czterech takich panwiach podgrzewanie tak

Po przejściu kilku wyżej opisanych panwi, kwas siarkowy przechodzi kolejno do kilku panwi ołowianych, ustawionych na płytach z żelaza lanego i należycie obmurowanych.

W tych panwiach, ogrzewanych już nie parą lecz ogniem, dokonywa się należyte podgęszczanie kwasu siarkowego do 60—61° W tych ostatnich panwiach, podobnie jak i w ogrzewanych parą wodną, grzewanie prowadzi się zwolna, tak żeby nie nastąpiło wrzenie, przyczem wydzielająca się smoła zbiera się czerpakami.

Tak podgęszczony kwas siarkowy dalej koncentruje się w różnych fabrykach różnymi sposobami. Jedna fabryka taki czarny kwas domieszywała w V3 części do odpowiednio pod-gęszczonego kwasu siarkowego komorowego, tj. otrzymanego z siarki w stosunku 1:2, i koncentrowała zwykłym sposobem w aparatach platynowych. W 2-ej fabryce, podgęszczony do 60u B. czarny kwas siarkowy powtórnie rozwadniano i po ponownem zgeszczeniu do 61° B. bez żadnych dodatków stężano w aparatach platynowych do 65Va — 66° B.

W ostatnich czasach próbowano podgęszczony do 60° B czarny kwas siarkowy, bez powtórnego rozwodnienia i bez dodatku kwasu komorowego, stężać w aparatach platynowych i jakoby miano otrzymać niezłe rezultaty.

Dotychczas jednak najwięcej skoncentrowano regenerowanego kwasu siarkowego w spe-cyalnych aparatach z żelaza lanego, które wewnątrz wyłożono płytami z kwasotrwałego materyału łączonemi asbestem.

Taki aparat, zawierający około 30 cnt. kwasu, ogrzewa się ogniem w rurze płomiennej z żelaza lanego, zgiętej w postaci litery U, przechodzącej przez środek aparatu.

Aparat posiada nakrywę z żelaza lanego z dwiema rurami ; przez jedną dopływa kwas do stężania, przez drugą odchodzą pary powstające przy stężaniu kwasu. Na tej ostatniej rurze bywa urządzony ekshaustor do prędszego wydalania powstającej pary z aparatu.

w rozwodnionym odpadkowym kwasie siarkowym, bardzo trudno i powoli wydzielają się w ciągu całej fabrykacyi.

Z tego wynika, że jeżeliby odnaleść dogodny sposób szybkiego wydalenia resztek smoły, zawartej w rozwodnionym odpadkowym kwasie siarkowym, wówczas wielkich naczyń do wyparowywania byłoby nie potrzeba, nie byłoby potrzeby ciągłego zbierania smoły z panwi, robotę możnaby prowadzić prędko, używając nie wiele materyału opałowego, ostateczne stężanie takiego kwasu siarkowego mogłoby szybko odbywać się w zwykłych aparatach platynowych, przyezem i na małych aparatach w krótkim czasie możnaby otrzymywać dobry regenerowany kwas siarkowy.

Takie aparaty mają te wielką wadę, że zwykle po 3 — 4 tygodniach rura z żelaza lanego, przy pomocy której aparat się ogrzewa, przejada się wrzącym kwasem, wówczas kwas siarkowy w gorącym stanie wycieka na zewnątrz aparatu, przyezem wywiązuje się tyle nadzwyczaj gryzącej pary, że wszyscy robotnicy muszą od takiego aparatu uciekać, żeby nie udusić się parami kwasu siarkowego.

Zęby przy takich wypadkach nie było wielkiej straty kwasu siarkowego, to około takich aparatów bywają urządzane specyalne kanały, odprowadzające wyciekający z aparatów kwas do specyalnych zbiorników. Oczywiście, że fabryki z podobnymi aparatami mogą być chyba tylko w miejscach odludnych ustawione, gdzieby unoszące się z wiatrem pary kwasu siarkowego nikomu szkodzić nie mogły.

Nie wchodząc dalej w szczegóły podobnych aparatów z powodu wyżej wykazanej niepraktyczności, przyznać muszę, że otrzymywany w nich czarny regenerowany kwas siarkowy ma wielki odbyt, szczególniej do fabryk olejów mineralnych.

Z praktyki wiadomo, że regenerowany kwas siarkowy tern czystszym się staje, czem go się dłużej gotuje, bo wówczas resztki zwęglonej smoły zamieniają się na kwas węglowy według wzoru chemicznego : 2 H₂ SO4 -f- C = = 2 S0₂ + 2 H₂ O -f C0₂.

Z tego powodu, że w wielkich aparatach przy koncentracyi kwas dłużej się gotuje, niż w małych stosunkowo aparatach platynowych, dlatego też i kwas siarkowy koncentrowany w wielkich aparatach ma być lepszym, niż otrzymywany w aparatach małych.

Z powyższego opisu widzimy, że w obecnym stanie fabrykacyi dla otrzymania regenerowanego kwasu siarkowego, potrzeba bardzo dużo i wielkich naczyń, dużo roboty, wiele czasu i ogromnej ilości materyału opałowego.

Oprócz tego przez cały czas trwania obecnie stosowanego sposobu regeneracyi, jak to wskazuje powyższy wzór chemiczny, wydziela się kwas siarkawy i inne bardzo gryzące pary i gazy.

Wszystkie te niedogodności teraźniejszej fabrykacyi pochodzą z jednego powodu, a mia nowicie z tego, że resztki smoły, pozostałej

Otóż taki materyał, który momentalnie odbiera od kwasu siarkowego resztki smoły, został obecnie wynaleziony. Tym materyałem jest węgiel silnie odbarwiający.

Jeżeli do rozwodnionego ciemno-bruna-tnego odpadkowego kwasu siarkowego dodać jeden procent startego węgla silnie odbarwiającego, lub też taki kwas przepuścić przez filtr napełniony kawałkami takiego węgla, to otrzymuje się kwas siarkowy zupełnie odbarwiony, który po należytym skoncentrowaniu przedstawia się takim, jak kwas siarkowy otrzymany z siarki w zwykłych fabrykach Kwasu siarkowego.

Z tego wynika, że przy tym nowym sposobie regeneracyi kwasu siarkowego, oprócz usunięcia wszystkich wyżej wzmiankowanych niedogodności obecnej fabrykacyi, otrzymuje się i lepszy, bo nie czarny, ale prawie bezbarwny kwas siarkowy.

Protokół

XXXIII. zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Tow. naft, odbytego we Lwowie dnia 14. czerwca r. 1902.

Porządek dzienny:

1.    Zagajenie zgromadzenia.

2.    Odczytanie protokołu z trzydziestego drugiego Walnego zgromadzenia.

3.    Sprawozdanie z czynności Towarzystwa i przedstawienie zamknięcia rachunku za r. 1901

4.    Sprawozdanie komisyi rewizyjnej i wniosek o udzielenie absolutoryum za r. 1901.

członków tegoż Towarzystwa -będących równocześnie członkami Towarzystwa „Ropa“ przez to ostatnie Towarzystwo na rzecz Towarzystwa naftowego ściągane było“.

W ciągu dyskusyi, jaka się rozwinęła p. Rodakowski interpeluje Wydział, czy dodatki produkcyjne równomiernie od członków Tow. będących producentami ropy lub nafty bywają ściągane. Na interpelacyę odpowiada p. Iwo Pieniążek, że niektórzy wielcy producenci wyłamują się od płacenia dodatku i dają tylko pewne ryczałtowe kwoty, znacznie niższe od sum na nich przypadających. Po otrzymaniu tej odpowiedzi p. Rodakowski zaznacza, że nie potrzeba zupełnie zastanawiać się nad sposobami jakimi większe fundusze zebrałyby się do dy-spozycyi Towarzystwa, tylko zlecić Wydziałowi by energiczniej ściągał należne kwoty według statutu i to od wszystkich bez wyjątku firm lub osób będących członkami Towarzystwa i by odniósł się do ociągających z przedstawieniem, że przez ich niechęć byt Towarzystwa jest zagrożonym.

W dalszej dyskusyi proponuje p. Perutz by ustanowić w różnych ogniskach przemysłu naftowego osoby zaufane upoważnione do zbierania należytości od członków Towarzystwa.

P. Angermann stawia wniosek, by pozostawić Wydziałowi sposób, który uzna za najlepszy do ściągania wkładek i dodatków produkcyjnych.

5.    Wybór prezesa Towarzystwa.

6.    Wybór komisyi rewizyjnej na r. 1902.

7.    Wnioski członków.

ad 1. Przewodniczący zebrania, wiceprezes Towarzystwa, p. L Wiśniewski skonstatowawszy, że dzisiejsze Walne zgromadzenie zwołane zostało w sposób statutem nakazany, otwiera posiedzenie, na którem znajduje się 23 członków Towarzystwa naftowego i wzywa sekretarza zebrania p. Alfonsa Gostkowskiego do odczytania protokołu z ostatniego Walnego zgromadzenia.

ad 2. Odczytany protokół trzydziestego drugiego zwyczajnego Walnego zgromadzenia został przez zgromadzenie bez zmiany przyjęty.

ad 3. Sprawozdanie z czynności Towarzystwa w ciągu roku przedkłada p. Gos t-kowski podnosząc, że w zastępstwie pełni funkcye sekretarza Towarzystwa, powołany przez komisyę administracyjną po nagłym zgonie ś. p. Krasuckiego.

Przedłożone sprawozdanie zgromadzenie przyjęło do wiadomości.

ad. 4. Imieniem komisyi kontrolującej przedkłada p. Iwo Pieniążek zamknięcie rachunków za rok 1901 i stawia wniosek dania absolutoryum Wydziałowi komisyi administracyjnej i biurowi Towarzystwa.

Wniosek ten przez zgromadzenie został jednogłośnie przyjętym.

Po dyskusyi, w której oprócz stawiających wnioski brał udział i dyr. Steczkowski, Walne zgromadzenie uchwaliło :

a)    przyjąć projekt budżetu na rok 1902 referowany przez p. Iwona Pieniążka, bez tego jednak końcowego dodatku, a właściwie tylko z tą zmianą, że należytości członków mogą być przez Tow. „Ropa“ ściągane, ale tylko za zezwoleniem intesesowanych osób.

b)    rezolucyę p. Rodakowskiego odnoszącą się do Wydziału.

c)    Wniosek na końcu postawiony przez p. prof. Z ał o z i e c k iego , by wnioski w ciągu dyskusyi stawiane polecić Wydziałowi jako wskazówki.

Na jednogłośne żądanie referuje p. Iwo Pieniążek dalej wniosek ustanowienia budżetu na rok 1902 jako sprawę należącą do dalszego rozwinięcia 4-go punktu porządku dziennego. W myśl tego stawia referent komisyi kontrolującej wniosek preliminowania budżetu w tej samej wysokości jak było preliminowane w roku przeszłym t. j. w kwocie tak dochodów jak i rozchodów k. 12.000, a równocześnie z utrzymaniem tej samej normy dodatku produkcyjnego t. j. 30 halerzy od wyeksploatowanej cysterny surowca względnie nafty rafinowanej.

ad 5. Walne zgromadzenie jednogłośnie wybrało prezesem Towarzystwa proponowanego przez Wydział p. Augusta Korczak G ora y skie go.

ad 6. Wydział proponuje wybrać do komisyi rewizyjnej dotychczasowych członków t. j. pp. Stanisława Marsa, Iwona Pienią ż k a i Władysława W a chał a i stosownie do wnio-

Referent podnosi brak funduszu dyspozycyjnego, którego nieraz zachodzi potrzeba, by można czynnie udzielić poparcia zastępowanemu przez Towarzystwo przemysłowi naftowemu, czy to przez honorowanie potrzebnych w pewnych wypadkach artykułów publicystycznych, czy też przez przedsiębranie prób i doświadczeń mających na celu rozwój przemysłu naftowego — sądzi że należałoby zastanowić się nad sposobem, w jaki podobny fundusz dałby się zebrać, i wreszcie stawia wniosek by: „dodatek produkcyjny należny Towarzystwu naftowemu od sku Walne zgromadzenie powyższych panów

a se-

Na odbytym Zjeździe obrano prezesem Zjazdu p. Tadeusza Sroczyńskiego, kretarzem Inż. Klaudyusza An german na

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Dyrekcya kopalń Tow. akc. „Borysław“

kłada Zjazd:

ÎC

-i

do komisyi rewizyjnej na rok 1902 jednogłośnie wybiera.

ad 7. Z członków zgromadzenia nikt wniosków nie stawiał.

Przed zamknięciem posiedzenia p. przewodniczący poświęca kilka gorących słów pamięci ś. p. Mikołaja Krasuckiego, sekretarza To w. naftowego, który d. 27. kwietnia nagle umarł i w którym Towarzystwo utraciło bardzo pracowitego i sumiennego urzędnika.

Czcząc pamięć zmarłego przemówienie to zgromadzeni stojąc wysłuchali.

Poczem p. przewodniczący posiedzenie

zamknął.

Sprostowani^.

W polskiem wydaniu „Nafty“ nr. 5. z czerwca i w niemieckiem wydaniu „Nafty“ nr. 11. z dnia 15. czerwca podano w notatce, że dozorca Iwanicki z 20 ludźmi o 4-tej godzinie rano do szybu się spuścił i że w kwandrans później nastąpiła eks-plozya.

Mimo tylu fałszywych ogłoszeń po pismach, na które reagować nawet nie uważamy za odpo-wiedne, nie chcielibyśmy, aby w piśmie „Nafta" w naszych kołach rozprzestrzenionem, fałszywe co do wypadku tego podawano daty. A więc:

„Dozorca Iwanicki nie z 20 lecz z 19 ludźmi zjechał do kopalni na horyzont 260 m., i nie o 4-tej godz. rano, lecz na nocną, zwykłą szychtę i to o 10-tej godzinie wieczorem dnia poprzedniego. Pracowano zatem w kopalni przy reparacyi chodnika głównego już 6 godzin, zanim eksplozya nastąpiła“.

KRONIKA.

Ze Zjazdu w Jaśle. Komitet stałych zjazdów dla zachodniej Galicyi donosi, że w dniu 1. czerwca b. r. odbył się w Jaśle I. Zjazd przy udziale 32 przemysłowców naftowych z następującym.porządkiem dziennym :

1.    Sprawozdanie komitetu.

2.    Sprawa rzeczoznawców sądowych.

3.    Wnioski na następny zjazd.

I.    W sprawie rzeczoznawców sądowych wybrano komisyę złożoną z pp. K. Angermanna, R. Breitenwalda i S. Świejkowskiego, która dotyczący elaborat Towarzystwu prześle.

II.    Zgromadzenie przedsiębiorców naftowych uprasza Świetny Wydział krajowego Towarzystwa naftowego, by tenże zwołał w jak najkrótszym czasie Walne Zgromadzenie, a to w celu ukonstytuowania Wydziału. Obecna chwila wymaga, aby Krajowe Towarzystwo zajęło się energicznie wa-żnemi sprawami przemysłu, których w obecnej chwili krytycznej jest podostatkiem

Jako wniosek na Walne Zgromadzenie przed-

Wybór Wp. Augusta Gorayskiego na prezesa.

III. Świetne Towarzystwo naftowe raczy poprzeć sprawę rychłego zaprowadzenia kas brackich i w tym celu udać się do c. k. Starostwa górniczego w Krakowie.

Na porządku dziennym następnego Zjazdu będą sprawy:

1.    Sprawozdanie komitetu.

2.    Sprawa zniesienia przywilejów taryfowych upośledzających galicyjski przemysł naftowy, referat p. Władysława Wa chała.

3.    Zaprowadzenie motorów gazowych w wiertnictwie, referat p. Mieczysława Romanowskiego.

4.    Zmiana istniejącej ustawy górniczej, referat p. Ludwika S z u 1 a.

5.    Porządek obrad następnego Zjazdu i wnioski członków.

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

.A'

r~\

/Â

■!i~

Przedsiębiorstwo głębokich wierceń

Stanislaw Üursüi

Inżynier górniczy i hutniczy Lwów, ul. Zyblikiewicza, 1. 32.

Kil ii

wykonuje własnymi przyrządami:

Amerykańskie głębokie wiercenia systemem linowym zastosowanym do pokładów naftonośnych w Galicy! — najlepszy, najszybszy i najtańszy system wiercenia za naftą do największych głębokości;

Kanadyjskie

ulepszone głębokie wiercenia za naftą z pełną gwarancyą głębokości

i zamknięcia wody;

Dyamentowe głębokie wiercenia

za węglem, solą i innymi minerałami.

20 letnie doświadczenie w kopalnictwie naftowem w Galicyi, Kaukazie i Ameryce północnej.

Specyalne doświadczenie w Borysławiu przy obecnych wierceniach do wielkich głębokości poniżej 920 metrów.

Obfite w naftę otwory wiertnicze wykonane dla największych firm krajowych w Galicyi.

Wieloletni kontrahend głębokich wierceń dla c. k. Skarbu.

Hajlepsze polecenia.

‘■v:

ÇC

Pierwsze galicyjskie

fc-îj

co

wagonów i maszyn w

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. — Kotły lokomobilowe dla kopalń, tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe,

Zlecenia przyjmuje Dyrekcya fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

>ve Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe: a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych, Kraków, ul. Pijarska.

Teren naftowy 1.000 morgowy ciągnący się około 5 kilometrów, z czterema na wierzchu skałami naffco-wemi, ze szybem 500 metrowym zarurowanym rurami 6”. Jest do sprzedania lub wydzierżawienia. Bliższych wyjaśnień udzieli Józef Ożegalski wł. dóbr Kamionna, p. Trzciana, koło Bochni.

t T'tVt'T'Vt'T' t t t t t T T ▼ y T_stfc,'T_'yk T⁻ Y" T T" T T

•4M

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

|;k-

Sîlr-

w Crorlicach

-UB

53

stów. zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

Wyłączne na Galicyę i Bukowinę

fabryki rur stalowych systemu Mannesmanna, jakOtBŻ narzędzi wiertniczych firmy Wolski i Odrzywolski w Schodnicy.

ÎS

IS

fer

1S

13

ZASTĘPSTWO

pc-k-

. ajg    Cenniki na żądanie. ~^££,    ÄS*“ Cenniki na żądanie.    g.c ^

BIURO CENTRALNE LWÓW. DOM NAFTOWY.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

<►

«•

<►

<►

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

WIEDEŃ X.

Uskutecznianie urządzeń dla elektrycznego przenoszenia siły i oświetlenia we

wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, pomieszkali etc.

Dynamomaszyny i elektromotory, dla sta- ^ I* łych, zmiennych i wirowych prądów do ♦ I    wszystkich celów.    X

Elektryczne koleje drogowe dla prze- ♦ |    wozu osób i ciężarów.    ♦

Lampy łukowe, żarowe (dzienna fabry- X kacya 1.500 sztuk).

Wszelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. — Elektryczne Wentylatory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wydzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

...

IV

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

IM»

Pierwsze Galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokom obiło we dla kopalu i maszyny parowe. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Rury mułowe stojące lane.

ż s z e.

Ceny na

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Cłiorążczyzny 1. 17.

zakupuje

w* ropę -w za n.a.t37-c]ZL3ZCLia.stOT7vrq- ■\x7'37-pŁa,tq-

Dyrehcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Zaloziecki.

Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. J. Ziembińskiego.