NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz aa miesiąc.

ZEPreiŁ-anaera-ta,    rocznie 3.2 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 4.

Nowy sposób otrzymywania węgla, posiadającego wielką siłę odbarwiania, przez p. Rafała Ostrejkę. — Nafta jako opał dla przemysłu, odczyt p. inż. Rodakowskiego. — Statystyka kopalń naft. w Galicyi w r. 1901. — Sposób otrzymywania węglowodorów aromatycznych z nafty. — I. Zjazd przemysłowców naftowych (dokończenie). — Pogrzeb śp. St. Szczepanowskiego. — Spis kopalń nafty (d. c.) — Kronika.

Nowy sposób otrzymywania w|la,

posiadającego wielką siłę odbarwiania.

Wynalazek p. Rafała Ostrejki

patentowany w różnych krajach świata cywilizowanego.

W przemyśle chemicznym bardzo często się zdarza, źe surowe fabryczne produkty podlegają oczyszczeniu n. p. cukier, spirytus, wazelina, gliceryna, nafta, oleje mineralne i roślinne i t. d.

Produkty, na które mocne kwasy i ługi szkodliwie nie działają (nafta, oleje mineralne, wazelina, parafina) podlegają oczyszczeniu kwasem siarkowym i ługiem sodowym.

Są jednak takie gałęzie przemysłu chemicznego (fabrykacya cukru, spirytusu i t. p.) gdzie ni kwas siarkowy, ni ług sodowy zastosowanymi być nie mogą. Do rafineryi tych ostatnich produktów w różnych czasach proponowano setki rozmaitych sposobów, lecz dotychczas lepszego materyału od węgla nie znaleziono.

Należy zauważyć, źe różne mineralne odbarwniki, używane do czyszczenia cerezyny i olejów mineralnych, prawie zupełnie nie działają na rozczyny wodne, wówczas gdy węgiel odbarwia rozczyny wodne i bezwodne.

Węgiel ma jeszcze tę wielką zaletę, źe przy czyszczeniu surowych produktów za biera ze sobą ciała barwne, pachnące i ró źne mechaniczne zanieczyszczenia, wówczas gdy niektóre inne odbarwniki tylko reagują na ciała barwne, zamieniają takowe na bezbarwne, lecz nie wydzielają ich z płynu poddanego czyszczeniu.

Węgiel w postaci zwykłego węgla drzewnego po raz pierwszy zastosowany był przez Lowitz’a w r. 1798 w rafineryi cukru do odbarwiania melasu. Fuguier w r. 1811 odkrył, ze węgiel kostny posiada silniej odbarwiające własności, nié zwykły węgiel drzewny.

Od 1812 roku, kiedy Derosne pierwszy wprowadził czyszczenie soków cukrowych węglem kostnym, takowy jest używany i w teraźniejszym czasie.

Z tego, źe węgiel kostny używa się do czyszczenia cukru, nie należy jeszcze sądzió, źe on jest bardzo dobrym środkiem odbarwiającym, przeciwnie węgiel kostny posiada bardzo dużo wad, tak n. p. pochłania cukier z rozczynów, podlega destrukcyi przy działaniu na niego kwasów i kwaśnych rozczynów; z powodu stosunkowo nie wielkiej siły

W ostatnich czasach na widowni publicznej pojawiły się nowe rodzaje węgla, otrzymywane według patentowanego sposobu pana Ostrej ki, które od 10 do 30 razy silniej odbarwiają, niż zwykły świeżo wypalony węgiel kostny i od 50 do 150 razy silniej niż zwykły świeżo wypalony węgiel brzozowy, przyczem te nowe rodzaje węgla mogą być stosowane do płynów wodnych i bezwodnych, obojętnych, zasadowych i kwaśnych.

Zamiast doprowadzania przegrzanej gotowej pary wodnej lub gotowego kwasu węglowego, można do materyału podlegającego przeróbce na węgiel o wielkiej sile odbarwiającej, dodać takie substancye, z których para wodna lub kwas węglowy (albo oba razem) wydzielają się w wielkiej ilości w wysokiej temperaturze.

Dla lepszego wyjaśnienia ogólnej metody otrzymywania węgla o wielkiej sile odbarwiającej przytoczymy tu kilka przykładów :

odbarwiającej musi być używany w wielkich ilościach. Odżywianie węgla kostnego jest ko-sztownem i bardzo kłopotliwem, tworząc oddzielną fabrykę w fabryce.

Do tego wszystkiego należy dodać, że w fabrykach cukrowych węgiel kostny przy regeneracji oprócz niektórych innych opera-cyi poddaje się fermentacyi i przemywce wodą, przyczem takie wody posiadają ogro mne ilości mikroorganizmów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, tak że wydalanie takich wód z fabryk do wód bieżących lub stojących powoduje rozszerzanie w okolicy nieprzyjemnej woni, a z tego wynikają skargi, procesy i t. d.

Z tych i tym podobnych powodów cukrownicy oddawna wszelkimi sposobami starają się wyrugować z fabrykacyi cukru węgiel kostny, ale i do dziś dnia, przynajmniej w rafineryach bez węgla obejść się nie mogą.

I nie tylko w cukrownictwie, ale i w bardzo wielu gałęziach przemysłu chemicznego brak dobrych i tanich odbarwników stoi na przeszkodzie przy otrzymywaniu czystych produktów.

Sposób p. Ostrej ki otrzymywania węgla, posiadającego wielką siłę odbarwiania, polega na tern, że wilgotne i rozdrobione, węgiel zawierające substancye, poddają się bardzo szybkiej suchej destylacyi przy temperaturze czerwoności, przy jednoczesnem działaniu odpowiednich związków chemicznych zawierających tlen (n. p. pary wodnej, kwasu węglowego i t. d.) które, rozkładając się przy wysokiej temperaturze, powoli działają swoim tlenem na węgiel zawierające substancye i na produkty pochodzące z rozkładu takowych. Jeżeli przy tern używa się pary wodnej lub bezwodnika kwasu węglowego, to takowe przed wprowadzeniem do odpowiedniego aparatu powinne być ogrzane w rurach przegrzewacza do temperatury jasnej czerwoności. Po ukończeniu właściwej suchej destylacyi, dla nadania dla pozostałego węgla większej siły odbarwiającej, przepuszcza się przez niego w temperaturze czerwoności dalej silnie przegrzaną parę wodną (lub kwas węglowy) mniej więcej przez przeciąg czasu wynoszący drugie tyle, ile było potrzeba do właściwej suchej destylacyi użytej materyi organicznej. Tak otrzymany węgiel, po ochłodzeniu bez dostępu powietrza, posiada wielką siłę odbarwiająca.

J c c

1) Drzewo, (lepiej bez kory i sęków) popiłowane na kawałki, tak żeby jedno poprzeczne przecięcie było oddalone od drugiego mniej więcej na jeden centymetr, (torf i t p.) po zwilżeniu wodą, lub przeparowa-niu zwykłą parą wodną daje się do aparatu ogrzanego do czerwoności i jednocześnie z dołu tego aparatu wpuszcza się w wielkiej ilości przegrzaną parę (lub kwas węglowy), która przeszła przez rury ogrzane też do czerwoności. Dopływ przegrzanej pary i temperaturę tak się reguluje, żeby w czasie suchej destylacyi, wychodzące z aparatu pary i gazy przy zapaleniu dawały płomień słabo świecący błękitny lub nieco żółtawy nie kopcący, co jest wskazówką, że zwykłe produkty suchej destylacyi zostały rozłożone na wodór (H), tlenek węgla (CO) lekkie węglowodory i t. p. Przytein węgiel pod wpływem wysoko przegrzanej pary wodnej tworzy kwas węglowy (C -f- 2H₂0= C0₂ -f-4H), a kwas węglowy z węglem przy tych warunkach daje tlenek węgla (C -f- COs = 2CO). Im dłużej na pozostały w retorcie węgiel będziemy działać przegrzaną parą wodną w wy-

a)    Należyte rozdrobienie materyału, przeznaczonego do wyrobu węgla.

b)    Wilgotność materyału.

c)    Wielkość prądu, wpuszczanej do aparatu

daje im możności zwężać się, z tego powodu otrzymuje się węgiel bardzo porowaty, przez który z łatwością przenika przegrzana para i kwas węglowy w czasie przygotowywania węgla.

ryalnych.

zna-

>■

>■

żej podanych warunkach, tem więcej ilość węgla będzie się zmniejszać. Wówczas gdy ilość węgla dojdzie do 10 — 8% ("stosownie do ilości użytego drzewa), to po ochłodzeniu bez dostępu powietrza otrzymuje się węgiel, który około dziesięciu razy silniej odbarwia melasę i syropy cukrowe, niż zwykły świeżo wypalony węgiel kostny.

Jeżeli przy otrzymaniu węgla powyższym sposobem będziemy jeszcze dalej przepuszczać prąd wysoko przegrzanej pary wodnej, to ilość węgla będzie się stale zmniejszać, natomiast własność odbarwiająca otrzymanego węgla będzie się stale powiększać.

Należy zauważyć, że jeżeli na zwykły węgiel drzewny w małych kawałkach działać przegrzaną parę przy wyżej podanych warunkach, to siła odbarwiająca takowego węgla też będzie się powiększać, ale daleko trudniej, niż działając na węgiel otrzymany wprost z drzewa powyżej opisanym sposobem.

Przy otrzymywaniu węgla według nowo-wynalezionego sposobu główną rolę odgrywają następujące warunki :

przegrzanej pary.

d)    Temperatura suchej destylacyi.

e)    Przeciąg czasu działania przegrzanej pary w czasie właściwej suchej destylacyi i po ukończeniu takowej.

Jeżeli przy wszystkich innych odpowiednich warunkach, użyjemy drzewa nie należycie rozdrobionego, n. p. w postaci zwykłych polan, to otrzymuje się węgiel o słabej sile odbarwiającej. Z tego wynika, że odpowiednie rozdrobienie drzewa nato jest potrzebne, żeby użyte odczynniki (para wodna) kwas węglowy i t. p.) mogły lekko nawskroś przenikać każdy kawałek użytego materyału.

Moczenie lub parowanie drzewa przed suchą destylacyą ma na celu powiększenie objętości oddzielnych kawałków. W wysokiej temperaturze używanej przegrzanej pary wodnej kawałki użytego drzewa natychmiast zwęglają się na powierzchni, tak że tworzy się skorupa z węgla, która przy dalszym zwęglaniu środkowych części drzewa nie

Jeżeli zamało użyjemy przegrzanej pary wodnej, to produkty suchej destylacyi nie zostaną należycie rozłożone, wówczas wychodzące pary i gazy po zapaleniu, dają płomień jasny, kopcący, przytem otrzymuje się węgiel o słabej sile odbarwiającej.

Jeżeli temperatura suchej destylacyi jest za nizką, wówczas para wodna i kwas węglowy chemicznie nie będą działać swoim tlenem, wskutek tego otrzymuje się węgiel o małej sile odbarwiającej. Jeżeli temperatura suchej destylacyi będzie za wysoką n. p. doprowadzona do białości, wówczas węgiel w retorcie znika bardzo prędko, zamieniając się przegrzaną parą i kwasem węglowym na tlenek węgla.

Jeżeli w normalnej temperaturze przepuszczać przegrzaną parę przez bardzo długi czas, to ilość węgla bardzo znacznie się zmniejsza, co jest niedogodnem ze względów mate-

Chcąc mieć należytą ilość węgla w dobrym gatunku, potrzeba dokładnie przestrzegać wyżej podane warunki.

Przykład pierwszy przedstawia sposób otrzymywania węgla o wielkiej sile odbarwiającej, używając gotowej pary wodnej lub kwasu węglowego, w następnych przykładach będą przedstawione sposoby otrzymywania węgla w tych wypadkach, gdzie para wodna i kwas węglowy wydzielają się z produktów umyślnie na ten cel dodanych do materya-łów, przeznaczonych do otrzymywania węgla o wielkiej sile odbarwiającej.

2) Jeżeli dokładnie zmieszać proszek torfu, trociny drzewne i t. p. z wytłoczynami buraczanemi (otrzymywanemi jako odpadek przy fabrykacyi cukru) i w stanie wilgotnym w niewielkich ilościach poddać bardze szyb-k i ej suchej destylacyi w temperaturze czerwoności, to pozostaje węgiel, posiadający czną siłę odbarwiania. Jeżeli taki węgiel przemyć rozcieńczonym kwasem solnym, a potem wodą i wysuszyć, to po tych operacyach odbarwiająca siła węgla jeszcze się powiększa.

Podobne rezultaty otrzymuje się, jeżeli suchej destylacyi wapno gaszone pochłania

kwas węglowy, wywiązujący się z rozkładu organicznych materyi; który w wysokiej temperaturze na nowo wydziela. A więc widzimy, że używając w powyższym sposobie wapna gaszonego, na powiększenie siły odbarwiającej otrzymywanego węgla i tu wpływa para wodna i kwas węglowy.

4) Drzewo popiłowane na kawałki, tak żeby jedno poprzeczne przecięcie było odda-dalone od drugiego około jednego centymetra (lepiej bez kory) w odpowiednim kotle oblewa się wodnym rozczynem eteru wapniowego Ca (Ca H3 O2) 2 i gotuje się tak długo, dopóki niezaczną się wydzielad kryształy. Tak nasycone kawałki drzewa wyjmuje się z kotła i w wilgotnym stanie poddaje się szybkiej suchej destylacyi przy temperaturze czerwoności. Chcąc otrzymaó czysty węgiel o wielkiej sile odbarwiającej, należy węgiel otrzymany powyższym sposobem po ochłodzeniu bez dostępu powietrza przemyó rozwodnionym kwasem solnym i wymywszy czystą wodą, wysuszyó.

trociny, proszek przemytego torfu i t. p. zwilżyć 1—2 procentowym rozczynem krochmalu i w niewielkich ilościach poddać bardzo szybkiej suchej destylacyi w temperaturze jasnej czerwoności.

Z ma^eryałów użytych w obydwóch wypadkach przy ogrzewaniu woda z trudnością wydziela się w postaci pary. Podczas gdy ścianki retorty są ogrzane do czerwoności, to we środku materyału użytego do suchej destylacyi jeszcze znajduje się woda, która powoli paruje. Powstająca para wodna styka się z silnie ogrzanemi ściankami retorty i przegrzewa się. Takim sposobem mamy tu szczegółowy wypadek, gdzie wytwarzanie się pary, przegrzewanie takowej i sucha dcstyłacya odbywają się w jednym i tym samym aparacie.

Wypełniając należycie wyżej podane warunki suchej destylacyi można z materyałów wilgotnych, wziętych w niewielkich masach, osobliwie posiadających własność zatrzymywania wody w wielkiej ilości jak n. p. wy-studziny buraczkowe, niektóre rodzaje torfu i t. p.) wprost bez żadnych domieszek otrzymywać węgiel siniej odbarwiający, niż Avegiel kostny, ale jednak o wiele słabiej odbarwiający, niż stosując metodę opisaną w przykładzie pierwszym.

3) Mieszanina proszku przemytego torfu (trocin lub dokładnie zmielonego węgla kamiennego i t. p. z szlamem defekacyjnym, (sproszkowaną kredą, gaszonem wapnem itp.) oblewa się niewielką ilością Avody i dokładnie miesza. Otrzymaną Avilgotna mieszaninę av nieAvielkich ilościach poddaje się szybkiej suchej destylacyi av temperaturze czerwoności. Tak otrzymany węgiel razem z Avapnem przydatnym jest do czyszczenia av takich gałęziach fabrykacyi, gdzie Avapno nie jest szko-dlnve, jak n. p. przy defekacyi i saturacyi sokÔAV eukroAvych.

Należy zauAvaźyć, że kAvas wçgloAvy i inne kwasy, działając razem z Aveglem, wpłyAyają na poAviekszenie siły odbarwiającej takowego.

OtrzymyAvanie węgla o wielkiej sile odbarwiającej przy pomocy Avapna gaszonego objaśnia się tern, że ono ma Avłasność absor-boAvania AArody, którą przy Avysokiej temperaturze Avydziela. Oprócz tego przy początku

Należy zauważyć, że jeżeli av powyższy sposób nasycone drzeAVO poddać szybkiej suchej destylacyi, to otrzymuje się węgiel o wielkiej sile odbarwiającej, jeżeli zaś poddać po-Avolnej suchej destylacyi, lub przedtem tak nasycone drzewo wysuszyć av 120° C., to otrzymuje się węgiel o znacznie mniejszej sile odbarwiającej.

Chcąc tym sposobem otrzymywać węgiel o Avielkiej sile odbarwiającej na większą skalę, należy używać do nasycania drzewa suröAvego kAvasu drzeAvnego, zneutralizowanego Avapnem.

5) Mając na celu OtrzymyAvanie węgla o bardzo Avielkiej sile odbarwiającej (n. p. av celach naukowych), nie licząc się z ceną takowego, można to uskutecznić av ten sposób : bierze się mieszaninę dwu procentowego rozczynu krochmalu i gaszonego wapna (lub innych Avyżej opisanych odpOAviednick materyałów) i wyparoAvuje się do tego stopnia, żeby pozostałość była z lekka Avilgotna. Taką masę poddaje się szybkiej suchej destylacyi przy ogrzewaniu do czerwoności. Pozostały Avegiel po ochłodzeniu wyjmuje się z retorty, Avymywa się kwasem (n. p. solnym) i czystą wodą, zatem trochę suszy i poAvtôrnie Avy-

Przy otrzymywaniu węgla drzewnego bez dostępu powietrza w zakrytych aparatach otrzymują się jeszcze i inne cenne produkty, jak n. p. kwas drzewny, alkohol metylowy, smoła i t. d.

pala bez dostępu powietrza. Taki węgiel odbarwiał rozczyn .karamelu 30 razy silniej, niź świeżo wypalony węgiel kostny i około 150 razy silniej, niź zwykły świeżo wypalony węgiel brzozowy.

Zamiast rozczynu krochmalu do otrzymania węgla były brane: rozczyn kleju stolarskiego, [melasu, odpadki ponaftowe i t. p. We wszystkich tych wypadkach otrzymywano węgiel o wielkiej sile odbarwiającej, jednak dotychczas pod względem odbarwiania kara-melu, krochmal dał najlepsze rezultaty.

Węgiel otrzymywany różnymi sposobami posiada i różne własności. Niektóre gatunki węgla silnie odbarwiają rozczyn karamelu a słabiej melasę, inne znów na odwrót doskonale odbarwiają melasę, a słabiej rozczyn karamelu.*) Dlatego też, przygotowując węgiel o wielkiej sile odbarwiającej, należy wcześniej wiedzieó do jakiego celu on będzie użyty, żeby, przy otrzymywaniu takowego, uźyó należytej metody, przyczem mogą byó zastosowane nie tylko wyżej podane sposoby otrzymywania węgla o wielkiej sile odbarwiającej, ale także i ich kombinacye. Na-przykład można kawałki drzewa najprzód na-syció eterem wapniowym, a potem w stanie wilgotnym poddaó suchej destylaoyi przy pomocy silnie przygrzanej pary wodnej i t. p.

Sposoby regeneracyi zużytego węgla kombinują się odpowiednio do tego materyału, do którego oczyszczenia węgiel był użyty. Wogóle zaś regeneracya polega na wydaleniu zanieczyszczeń z węgla i ponownem wypalaniu bez dostępu powietrza, przyczem praktycznem jest poddawanie węgla w czasie regeneracyi krótko trwałemu działaniu wysoko przegrzanej pary wodnej, która, jak wi-

*) O ile własności węgla mogą się zmieniać przy różnych warunkach doskonale przedstawia następujący przykład: Węgiel kostny zwykły odbarwia rozczyn karamelu. Jeżeli zaś węgiel kostny wyługować kwasem solnym, pozostały nierozpuszczalny proszek wysuszyć destylowaną wodą i wypalić bez dostępu powietrza, to otrzymamy węgiel bardzo słabo odbarwiający rozczyn karamelu, a do. brze odbarwiający melasę. Jeżeli do rozczynu ka ramelu dodać nieco kwasu n. p. siarkowego,solnego lub szczawiowego, wówczas ten węgiel doskonale odbarwia i rozczyn karamelu.

dzieliśmy wyżej, przy odpowiednich warunkach nawet z słabego węgla wytwarza węgiel o wielkiej sile odbarwiającej.

Wyźej podano, że z płynnych organicznych substancyj można otrzymywać węgiel o wielkiej sile odbarwiającej, przyczem niektóre z nich, (jak n. p. rozczyn krochmalu) same służą za materyał, przy pomocy którego otrzymuje się węgiel o wielkiej sile odbarwiającej. Jeżeli takiemi płynnemi substan-cyami zawierającemi wodę lub odpowiednie związki tlenowe, nasycić gotowy już węgiel (drzewny lub kostny), i poddaó suchej de-stylacyi, to w porach użytego węgla osiądą drobne cząsteczki węgla, pochodzące z rozkładu użytego do nasycania materyału. W ten sposób można powiększać siłę odbarwiającą słabego węgla. Oczywistą jest rzeczą, że takie operacye najdogodniej przeprowadzać podczas regeneracyi węgla.

Wiedząc już, jak się otrzymuje węgiel o wielkiej sile odbarwiającej, porównajmy sposoby otrzymywania takowego, ze sposobami otrzymywania węgla zwykłego, spisanymi w odnośnej literaturze.

Dotychczas są znane różne sposoby otrzymywania węgla zwykłego jak n. p. w dołach, mieleżach, retortach i tym podobnych aparatach.

Dla powiększenia ilości cennych płynnych produktów suchej destylaoyi drzewa proponowano używanie słabo przegrzanej pary wodnej (z początku około 300° a pod koniec 400° C.

Przy tym sposobie osiąga się jednostajne ogrzewanie materyału, poddanego suchej destylaoyi i zmniejsza się rozkład cennych płynnych produktów. Ale ten sposób posiada tę wielką wadę, że przegrzana para wodna kondenzując się razem z produktami suchej destylaoyi bardzo rozcieńcza takowe.

Dla usunięcia tej wady proponowano zamiast przegrzanej pary wodnej używać takie gazy, które nie wywierają szkodliwego wpływu na otrzymane produkty suchej desty

(C. d. n.)

Nafta jako opał dla przemysłu.

lacyi jak n. p. woda, azot, tlenek węgla, gaz wodny, gaz generatorowy i powietrze, pozbawione wolnego tlenu.

Wykład p. inż. Rodakowskiego w Towarzystwie politéchnicznem.

Galicyjski przemysł naftowy przeszedł w ostatniem dziesięcioleciu kilka faz : do 1895 r. miała produkcya ropy galicyjskiej znaczenie prawie lokalne, dopiero gdy Szcze-panowski tchnął w nią nowe życie, oddał tej produkcyi całą swoją energię i ofiarność, stosunki zmieniły się nie do poznania. Od 1895 r. produkcya ropy w Galicyi pokrywa prawie całe zapotrzebowanie monarchii.

Wywóz ropy z Galicyi jest minimalny, 800—1000 cystern rocznie. Od 1901 r. datuje się jednak niezwykły rozkwit przemysłu naftowego w Galicyi ; produkcya samego Borysławia wzrosła nadspodziewanie, Galicya dać może dziś 45.000—50.000 cystern rocznie, na rok 1902 spodziewana jest produkcya 48.000 cystern. I nie jest to cyfra dla jednego roku, otworzyły się nowe źródła obfite, produkcya wzrasta stale i na szereg lat jest zapewnioną. Jeśli, jak dotychczas, monarchia zapotrzebuje na olej świetlny 36.000 cystern, to mamy w 1902 r. prze-wyźkę 12.000 cystern ropy, która musi być albo wywiezioną, albo w inny sposób zużytą.

Związek przemysłowców naftowych „Kopa“ poczynił starania, aby zamiast eksportowania tej ropy i konkurowania na targach zagranicznych, zastosować ją do opału w Galicyi wschodniej dla przemysłu, w miejsce opalania węglem.

Opalanie destylatem ropy nie jest rzeczą nową, Ameryka już dawno to zastosowała, na Kaukazie również opala się naftą kotły parowe ; w Galicyi zwrócono się najpierw do zarządu dr. żel. państwowej, proponując opalanie parowozów naftą. Propozy-cya przyjętą została, i próby są właśnie w toku. O wiele ważniejszem jednak jest zastosowanie tego opału dla budzącego się przemysłu krajowego.

Dla zyskania dat porównawczych, prelegent wraz z dyrektorem miejskiej kolei elektrycznej przeprowadzili próby opalania naftą i węglem w stacyi centralnej, które dały następujące rezultaty: Węgiel spalany był najlepszy pruski o 7656 oiepłostkach, destylat ropy miał c. g. 0.922, temperaturę zapalności 720°, wartośó cieplikową 9728 ciepł. Stosunek wartości opałowej był więc 1: 12.7, nie przedstawia jednak cyfra ta dokładnego stosunku użyteczności paliwa, gdyż nafta spala się o wiele dokładniej ; przeciętna sku-tecznośó kotła opalanego węglem jest 0.56, opalanego destylatem ropy 0.8, tak, że w rzeczywistości wartośó opałowa ropy wypada 1.7 wartości węgla. W rafineryi w Ma-ryampolu, gdzie palą odpadkami ropy, wypadł stosunek 1.78—1.8.

Doświadczenia w centrali trwały przez 16 godzin jednego dnia przy opalaniu węglem i 16 godzin dnia drugiego przy opalaniu ropą; palenisko odpowiednio adaptowano prowizorycznie, co zmniejszyło właściwy rezultat opału naftą.

Na 1 kg ropy odparowano wody 10.2 kg, na 1 kg węgla 6.68 kg. Pary na jednego konia i godzinę zużyto przy opalaniu węglem 11.2 kg, ropą 10.63 kg. Stosunek lepszej wydajności opału ropą dla wytwarzania pary =1.53 kg, 1 k. p. na godzinę = 1.05. Porównując rezultat opału ropą, otrzymano stosunek = 0.683 na tym samym kotle.

Wobec tego, że Galicya na węgiel wydaje 4 miliony rocznie, przyznaó trzeba, że wyrugowanie węgla, gdzie to będzie możliwe, przyczyni się do zatrzymania kwoty tej w kraju. Destylat będzie miał stałą kontrolną markę, stanowiącą pozostałość po oddestylowaniu benzyny i 27°/o oleju świetlnego; opalanie nim przedstawia nietylko korzyści ma-teryalne, ale i ułatwienie techniczne, mianowicie: 1) opał bezdymny, 2) wygoda i czystość, 3) oszczędność na personelu. Destylat będzie stały, o jednakiej wartości opałowej, a przeróbka kotłów dla opału nie jest wielką.

kopalń naftowych w Galicyi w roku 1901.

Liczba

porządkowa

Miejscowość

Ilość

Ilość otworów świdrowych

kopalń

wierceniu

produkty

wnych

razem

Okręg górniczy Jasło:

coco-noocirfÄ-cctoi-k

«6Sft888îS88888S888!SS8S£88B8SSS5SSSSCS

Bobrka

Brzozów (na Widaczu)

Dominikowice

Grabownica

Harklowa

Huinniska

Iwonicz

Jaworo > a wola

Jaszczew

Klęczany

Klimkówka

Kobylanka

Kobylany

Krasna

Krościenko niżne

Krościenko wyżnę

Kryg

Lal in

Łęki

Łężyny

Libusza

Lipinki

Małastów

Męcina wielka

Posadowa

Potok

Pzeczyca

Rogi

Ropianka Ropica ruska Równe Sękowa Siary

Stara wieś Strachocin Szymbark Toki

Toroszówka Turze pole Węglówka Wietrzno Woj to w a

Załawie ad Korczyna

Zagórz

Zmienni ca

^HHCQCOiO

M GO H Cv CC I CO. ł—*• tO

C'l rH rH rH rH rH CD rH

"T CN] I HHHH | H l> ' ] (MW

CO

co

co co o

i ssr ISIS

<03 CNI 03 UO CO t- CO O CNI CO CNI 03 O    T—I    CD T—I LO

rH

CD Dd b— rH

CO r—i

CO CC M- ^

^ to CO ^ I 05 I    I ^ OT

I Ol    I O O

b- 'H H >C lO rH rH

CW

CD CD rH

CO CsS INS CO 03

CHOMES

Razem

101

77

852

929

Okręg górniczy Drohobycz:

03 Zn rf*. CO INS I-¹

Berstny dolne

Borysław

Broczków

Dolina

Grąziowa

Koziowa

41

78

160

Do przeniesienia

46

‘ 81

168

Liczba

porządkowa

Miejscowość

Ilość

kopalń

Ilość otworów świdrowych

wierceniu

produk

tywnych

razem

Z przeniesienia

co

oo

168

ts- 00 CD

tc to M M 1.0 DO M M M MM M M 1-1 M H M O Ol 4^ Cv DO h* O C GO -s] Ci Cl OO tC M O

Łodyna

Mrażnica

Nahujowce

Orów

Paszowa

Podhorodce

Polana

Pohar

Rayskie

Rossochy

Ropienka

Rypne

Rudawska

Schodnica

Strzelbice

Tarnawa doi.

Truskawiec

Tustano wice-W olanka

Urycz

Wańkowa-Brelików

Cï t-H LO rH rH tH rH rH tH tH CO tH

05 00 td 00 OT

15

to cn>

11

h-*

Ot

Ol CO Ol

51

19

Razem

rH

§1 H GC 4^ H IO H S

CO

CO

428

18

93

54

152

76U

912

Okręg górniczy Stanisławów:

rH CM CO rtl lO CO

Bitko w

Dźwiniacz

Kosmacz

Majdan

Pasieczna

Słoboda rungurska

Starania

co rc ^ cc

Razem

cci t—

o OT O

128

148

Zestawienie sumaryczne:

IC co t- co rtl CN t-

Jasło

Drohob}'cz

Stanisławów

101

105

34

77

152

20

852

760

128

929

912

148

Razem

240

249

1.740

1.989

Rurociągi bez zmiany.

Zbiorniki:

W okręgu górniczym Jasło

yy

Drohobycz 784 „ Stanisławów 199

698 o pojemności 756 000 mti\ ctr.

1,208.100 „

45 000    .

Razem 1.681 „

2,009.100

Nowe przedsiębiorstwa naftowe górnicze powstały w roku 1901.

Liczba

porządkowa

Miejscowość

F IRMA

Okręg górniczy Jasło:

Domimkowice

Krasna

Humniska

Małasłów

Wojtowa

W. Pieniążek i W. Stawiarski V Macher i Angermann

Gal. Karp. akc. Tow. naft. przedtem Bergheim i Mac Garwey.

v Perkins, Mac Intosh i Perkins Wikforowa i dr. Arnold Rappaport W. Pieniążek i W. Stawiarski.

Okręg górniczy Drohobycz:

10

11

■'s

12

13

14

33!:

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

(Popiele)

(Wolanka)

27

28

(Ratoczyn)

29

30

31

Urycz

Podhorodce

Truskawiec

32

Tustanowice

Spółka Lwowsko-Drohobycka Dr. Stefan Freund Zygmunt Duczyński i Sp.

Bogusz i Sp.

Leon Mikucki i Sp.

Szymon Diesche i Sp.

Elgin Scott

Czerwiński i Wł. Hoenig Abraham Backenroth syn Herscha Samuel Rokach i Sp.

Wechsler, Segal i Sp.

Ch.H. Wechselberg i Sp.

Zawada, Schutzmann i Sp.

Jan Kanty Fibich i Sp.

The Anglo-Galician Oil Comp. Ldt.

Eismont i Gawroński Kopel Wang

Stan. Nowak i Werdinger Dr. Władysław Szujski Edward Torosiewicz Tomasz Łaszcz

Jan Zeitleben (dawn. dr. Maciejowski)

Ignacy G arten b erg

Uryckie Tow. dla przem. naft. w Drohobyczu Galie. Karjackie akc. Towarzystwo naftowe przedtem Bergheim i Mac Garwey dto., dto., i Izrael Ber Wagmannn

Okręg górniczy Stanishiwow:

33

Pasieczna

34

35

Słoboda rungurska

Leon i Tomasz Gorgon Naftali Petro wer i Sp.

Boruch Hoffmann i Józef Nosek

Kekapitulacya :

W Galicyi istniało w roku 1901 240 górniczych kopalń naftowych w 78 miejscowościach z tych eksploatowało ropę 166, wiercić rozpoczęło 35, zaś ruch zastanowiło częściowo lub całkiem 39.

Stacye nadawmze i ich okręgi

Marcinkowice

Grybów

Gorlice

Zagórzany

Biecz

Skołyszyn

Jasło

Jedlicze

Krosno

Iwonicz

Rymanów

Nowosielce Gniewosz

Zagórz

Olszanica

Ustrzyki

Posada Chyrowska

Drohobycz

Borysław

Lubieńce

Skole

Krechowice Nadworna Stanisławów Słoboda rungurska

yV y k a z

wywiezionej ropy galicyjskiej w roku 1901.

Koleją do raflneryi w

Floridsdorf, Wiedniu, Bo-guminie, M. Ostrawie, M. Scbönbergu, Pardubicach, Tryeście itd.

Węgrzech i Bosna Bród

Galicyi i na

Bukowinie

Za granicę

Kołowo i rurociągami

Razem

w cysternach po 10 000 kg.

163

246

21

118

1.151

642

26

84

1.276

1.041

11.783

16.837

15.407

12.613

14.575

12.941

'NI CM CD , rH

CD

CD

1.021

31

41

10

80

668

6.190

41

80

■MÆiOrf O

X r! O I- 1"

CO CD OD tZ O

00-^05

62

265

286

166

22

617

3.155

392

36

383

156

188

4.651

28

11

140

298

QO (M -M CM O t' CÛ CD OO ^ CD-03

ooót>i>i6

Produkcya ropy w roku 1901 wynosiła w okręgach górniczych:

Jasielskim . . . 1,087.800 q Drohobyckim . . 3,317.300 „ Stanisławowskim .

116 9C0 ..

Razem 4,522.000 q

1.363

340

86

63

70

846

697

32

225

63

402

3.301

3.897

4.108

4.506

128

440

1.899

30

350

22

3.129

3914

73

708

40

103

1.802

70

161

2.743

23.321

32

52

35

447

67

7C0

40 270 36.666 32.036 34.094 28.916

Ekspedycya ropy galicyjskiej w r. 1901 wynosiła 4,027.000 q z tego wypada na okręgi górnicze :

Jasielski .    . . 1,084 000 q

Drohobycki .    .    2,821.600 „

Stanisławowski.

121 400 ..

Razem 4,027.0o0 q

Porównawcze zestawienie produkcyi z ostatnich 10 lat:

cetr. mtr.

898.713 1,200.000 1,320.000 2,148.000 3,397.650 3,096.263 3,231 420 3,216.810 3,263.340 4,522.000

Rok

1892

1893

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1901

Destylacya pod ciśnieniem okazuje się jako właściwie działający środek przy zamianie węglowodorów- naftenowych na aromatyczne; ona daje 10'9% (z ropy) destylatu wrzącego między 75—140°C. i 3‘2% między 140 — 180°C; zatem razem 144 A> produktów, które składają się z 58% benzolu, 28% tol-uolu, a oprócz tego zawierają ksylole (meta, para i ślady orto) dalej pseudokumol i małe ilości jakiegoś tetrametylbenzolu o nieznanej jeszcze budowie. Pozostałość wrząca ponad 180°C. zawiera naftalinę IVa — 2%) i według wszelkiego prawdopodobieństwa antracen. Fra-kcyę aromatycznych węglowodorów otrzymuje się w tak czystym stanie, że ich bezpośrednio w fabrykacyi chemicznych preparatów i farb użyć można; dają one prawie że teoretyczne wydatki nitropołączen i innych pochodnych.

Jeżeli materyał przeczyścimy przed rozkładem zgęszczouym kwasem siarkowym i ługiem sodowym, otrzymamy jeszcze czystsze aromatyczne produkta, które wykazują 65-5% wrzenia 85 —95°C., która przy destylacyi bez w 80—81° wrzącego benzolu i 29% toluolu

Sposób otrzymywania węglowodorów aromatycznych z nafty.

Na 11. zjeżdzie rosyjskich przyrodników i lekarzy w początkach stycznia b. r. ■wygłosił p. Zelińsky, profesor chemii na uniwersytecie w Moskwie, wykład o nowym sposobie otrzymywania aromatycznych węglowodorów z ropy, o sposobie, który jako wynik dwudziestoletnich studyów nad tym przedmiotem przez p. A. N. Nikiforowa opracowanym i opatentowanym został.

Ten sposób polega na rozłożeniu produktów naftowych za pomocą silnego ogrzania (do żaru czerwonego) i wyższego ciśnienia.

Prof. Zelińsky robił doświadczenia małym aparatem Nikiforowa, o objętości 6—8 1. w swojem laboratorym wraz z p. K;tschirinem i otrzymał z ropy przez podany rozkład destylat, który znaczne ilości aromatycznych węglowodorów zawierał.

Sposób postępowania polegał na tem, ie przeprowadzono naprzód cienkim strumieniem ropę przez silnie rozgrzaną rurę żelazną i skondenzowany destylat poddano destylacyi pod ciśnieniem, (użyto przytem ciśnienia 4 atmosfer.) wrzącego przy 109—lll°C. Benzol otrzymany z ropy odznacza się zupełną nieobecnością tiofenu i nie zawiera żadnych hydroaro-matycznych węglowodorów, o czem się rea-kcyami bromu i nadmanganianem przekonano.

Przy przeróbce ropy według sposobu Nikiforowa otrzymuje się około 30% gazów, pozostaje zaś 2*9% węgla, częścią w zbitej formie jako koks w rurze służącej do rozkładu, częścią zaś jako sadza przy destylacyi pod ciśnieniem. (Co sic z resztą stało, nie powiada sprawozdanie o wykładzie prof. Zelinsky’ego; jednakowoż ponieważ 30°/o gazów się wytwarza, 29% węgla pozostaje a tylko 14'l°/₀ łatwo wrzących frakcyj otrzymujemy, to pozostałości będą mm'ej więcej 53°/₀ wynosiły; będą to podobno wysoko wrzące produkta (ponad 180° C.), z których wydzielono naftalinę, uwzględniając stratę wynoszącą 8%, o której niżej będzie mowa. P. R.) Ł

Co się tyczy procesu tworzenia się aromatycznych węglowodorów z ropy, to trzeba według prof. Zelinsky’ego przyjąć, że ponieważ rosyjska ropa z uwodorodnionych aromatycznych węglowodorów się składa, proces ten tylko nu :d odwodorodnieniu tj. na odszcze-pieniu się wodoru polegać może. Przy przeróbce ropy według sposobu Nikiforowa otrzymano nawet przy skrupulatnych obliczeniach stratę wynoszącą 8%. Tę stratę można tylko w ten sposób wyjaśnić, że wodór odszczepia-jący się od hydroaromatycznych węglowodorów przedyfundował przez rozpalone żelazne ściany rury, a to uchodzenie wodoru z przestrzeni, w której reakcya się odbywa, uważa się za warunek korzystny. Rozpadanie się hydroaromatycznych węglowodorów w ten sposób zgadza się także z doświadczeniami Zelinsky’ego o polymetylenach, gdyż przy suchej destylacyi kwasu heksahydroftalowego z wapnem, nie otrzymano hexahydrobenzolu (heksametylenu) ale benzol, z czego wynika, że heksamytelen i jego homologi mniej się opierają działaniu wysokiej temperatury aniżeli benzol, wskutek czego odszczepiają wodór i przechodzą w benzol. Potwierdza to także doświadczenie z benzyną o temperaturze ciśnienia według sposobu Nikiforowa prawie

w Kineschma fabrykę dla tego celu założyć zamierza.

we Lwowie, w Domu naftowym 25. marca 1902. (Dokończenie)

wcale się nie zmieniła, natomiast przy desty- Niemczech, Szwajcaryi telefony szybko się-lacyi pod ciśnieniem 4 atmosfer swój ciężar rozwijają, w Rosyi oddają koncesyę na wpro-gatunkowy z 0’7 na 0#8 podniosła i znaczne wadzenie telefonów w miastach temu, kto za

najniźszem wynagrodzeniem podejmie się wydzierżawiać publiczności telefony. Jest to zatem licytacya w dół. Ztąd tam telefony mało-kosztuia i szybko sie rozwijają.

W Austryi zrobił rząd z tego drucika dla siebie monopol, wydatki co raz większo nie pozwalają w budżet wstawiać na ten cel większej kwoty, zatem ludność musi się obejść bez tego nowożytnego środka komunikacyjnego. Czyż nie byłoby rozsądniej, gdyby fiskus prywatne kapitały do tego dopuścił,, gdyby wydał akcye po pewnym kursie i tą droga uzyskał większa kwotę, za która mo-źnaby co potrzeba zaraz wykonać, a akcye te z czasem amortyzować. Prywatne kapitały zastąpiłyby to, czego nie mogą uczynić rządowe, a mimo to byłby rząd z czasem właścicielem wszystkich linij. Sprawę zaprowadzenia telefonów uważa się za rzecz mającą tyle czasu, że gdyby tym tempem co dziś idzie miano zaprowadzać te linie, które są konieczne, to i nasze dzieci by się tego nie doczekały.

ilości benzolu wykazała.

Wywody prof. Zelińsky^ego doznały na kongresie niejednego zarzutu, tak np. twierdzono, że rosyjska ropa już sama przez się pokaźne ilości aż do 5°/₀ benzolowych węglowodorów zawiera i że także naftalinę, mono, di, tri i tetranaftałinę w niej znaleziono, że nareszcie ważnym czynnikiem przy pyrogene-tycznych rozkładach jest działanie powierzchni, na podstawie czego Markownikow i Wasyliew do podobnych wyników doszli jak Zelińsky.

Według czasopisma „Chimik, wiestnik chimiczeskoj tiechnologii“ J. 2. S. 281, zkąd sprawozdanie to mamy, zawiązało się już towarzystwo z kapitałem 400.000 rubli w celu eksploatowania wynalazku Nikiforowa, które

E. Z.

1, Zjazd przemysłowców naftowych

Następuje referat inż. Angermana w sprawie telefonów:

Jeszcze w r. 1898 zbierano podpisy w Jaśle o to, by Towarzystwo naftowe zajęło się sprawą budowy linii telefonicznej Gorlice-Kro-snoi Jasło-Rzeszów. Interesowani chcieli ponosić część kosztów budowy. C. k. dyrekeya poczt we Lwowie odpisała urzędowi górniczemu w Jaśle, że dla braku funduszu w budżecie 1901 nie mogła być ta linia wykonaną i budowa musi być odłożoną do r. 1902. Nie jest tu jeszcze powiedziane, że w r. 1902 budowę wykonają; jest to zatem wykręt zielonego stolika. Kawałek załatwiony leży pewnie w stosie kawałków innych, zatem rzecz skończona. Ze przemysłowcy, którzy o ten biedny drucik u rządu kołatali, na tern cierpią, że przemysł nowożytny bez tego taniego pośrednika należycie rozwijać się nie może, tego referent tego kawałka nie uwzględniał.

Weźmy inne państwa, w Ameryce w miastach co czwarta familia ma telefon, w

Dobre i tanie komumkacye, wygodne i tanie urządzenia porozumiewawcze są jedną z podstaw do należytego szybkiego rozwoju przemysłu naftowego. Wzdłuż całej linii kolei transwersalnej od Gorlic po Kołomyję znajdują się porozrzucane kopalnie naftowe i interes przemysłu naftowego wymaga, by wzdłuż tej kolei położono drut telefoniczny. Każdy właściciel kopalni, mieszkający w oddaleniu, chociażby tylko kilka mil, uie-ma należytych prędkich wiadomości ze swej kopalni. Mniej czy więcej musi się spuszczać na swój personal, przy wprowadzeniu tej dogodności byłby o wszystkiem natychmiast poinformowanym. Co znaczy w kopalni ciągła styczność właściciel z wykonawcami wie i oceni każdy nafciarz. Może mało który inny przemysł wymaga tak rychłego i dokładnego porozumiewania się jak przemysł naftowy.

Dziś doszło do tego, że kopalnia trochę dalej oddalona od kolei już traci wartość, bo środki, które świat cywilizowany posiada są dla Galicyi niedostępne. Od ko-

lei transwersalnej konieczne jest połączenie

Jak Panom wiadomo krajowe Tow. na-do głównej linii Lwów-Wiedeń, tak ze prócz ftowe wydawało w swoim czasie czasopismo ruchu wewnętrznego mógłby powstać i ruch

łączący kraj z zagranicą. Izba handlowa lwowska wniosła była jeszcze w przeszłym roku memoryał do ministerstwa handlu w sprawie budowy drugiej linii telefonicznej ze Lwowa do Wiednia i połączenia Drohobycza i Jasła z główną linią. Starania są, ale te starania powinni przemysłowcy naftowi energicznie poprzeć. Pamiętajmy, że u nas trzeba latami kołatać o to, co gdzie indziej rząd sam inauguruje, że jeżeli nie będziemy żądać energicznie, to może ledwo za kilka lat się jej doczekamy. Kto chce coś dla przemysłu i w ogóle uzyskać, musi kołatać u rządu wszelkimi sposobami, niechże więc zjazd przemysłowców raczy łaskawie uchwalić:

Świetne Tow. naftowe raczy w imieniu przemysłowców naftowych rozproszonych na całem podnóżu Karpat, przesłać memoryał do Izb handl. w Galicy i z prośbą o wystosowanie takich samych memoryałów do Koła polskiego i do ministerstwa handlu w sprawie jak najszybszej budowy linii telefonicznej Gorlice-Kołomyja wraz z połączeniami I)rohobycz-Lwów i Jasło-Rzeszów.

Celem wypracowania memoryału i przedłożenia Tow. naftowemu wybiera się komisyę z trzech.

Zgromadzenie wniosek przyjmuje i wybiera do komisy i pp. J u r s ki e g o, A n g ermann a i P e r u t z a.

Punkt 4. i 5. po rządku dziennego z powodu nieobecności referenta odpadł.

6. Prof. Załoziecki stawia wniosek o za

łożenie drugiej katedra technologii chemicznej z szczególnem uwzględnieniem przemysłu naftowego w c. k. Szkole politechnicznej we Lwowie. Po krótkiem umotywowaniu przez referenta potrzeby tego, zgromadzenie uchwala jednogłośnie przyjąć wniosek jako rezolucyę, mającą się przedłożyć Wydziałowi krajowemu z prośbą o dalsze przedłożenie Sejmowi. Jednocześnie uprasza Zgromadzenie prof. Za-łoziec kiego, by motywa do tego należycie przygotował.

„Nafta“ we własnej administracyi i udzielało takowe bezpłatnie swoim członkom w tej nadziei, że liczba członków Tow. tak się wzmoże, że wkładki wystarczą na pokrycie wydawnictwa i administracyi Tow. naft. Niestety spotkał Tow. zawód, gdyż ilość członków systematycznie bądź ubywała bądź też z opłatą wkładek mimo licznych urgensów ociągała się. Ponieważ wydawnictwo musiało swoim obowiązaaiom na papier, druk, honorarya autorskie, portorya, podatki i t. p. punktualnie zadość czynić, więc w braku wpływów musiało Tow. naft. uciec się do kredytu, który zaciągnąwszy, nie było ozem pokryć, nie pozostawało więc nic innego jak wydawnictwa czasopisma zaprzestać. Stało się to z początkiem 1900 r. Wówczas na Walnem Zgromadzeniu w marcu 1900 r. spotkał Tow. naftowe bardzo srogi, chociaż zupełnie niesłuszny zarzut, że Tow. naftowe nie odznacza się wybitniejszą cechą narodową, bowiem zaniechało wydawać polskie czasopismo „Naftę“. Liczne w tym duchu podnoszone głosy spowodowały Tow. naftowe oddać wydawnictwo w prywatne przedsiębiorstwo i sub-wencyonować je kwotą 4.000 koron rocznie, w tern przeświadczeniu, że liczba prenumeratorów tak się wzmoże, że przedsiębiorcy wydawnictwo to jako tako opłacać się będzie. Lecz i tym razem przewidywania się nie sprawdziły — gdy bowiem niemiecka „Nafta“ wychodzi 2 razy na miesiąc i ma przeszło 300 prenumeratorów i znaczną ilość inseratów, to „Nafta“ w polskim języku mając tylko około 50 prenumeratorów i prawie żadnych inseratów, zaledwie raz na miesiąc i to z wielkim wysiłkiem wychodzić może. Smutna ta okoliczność jak dotychczas nie-'~N^ wróżąca lepszej przyszłości powoduje nas zaapelować do Szanownego Zgromadzenia z prośbą o poparcie polskiego wydawnictwa. Mamy w kraju około

yj

180 przed. kop. nafty i wosku ziem. przeszło 60 Rafineryj nafty

,,    30 przedsięb. wiertniczych, czyli

8. P. sekretarz Towarzystwa naftowego razem 270 przedsiębiorstw, referuje w dalszym ciągu o czasopiśmie „Na- Gdyby więc przedsiębiorstwa te tylko po

fta“, co następuje:

jednym egzemplarzu zaprenumerowały, to pi-

Mimo że świat oficyalny żadnego w obrzędzie me przyjął udziału, stał się on nadzwyczajną manifestacyą społeczną tej św.adomej części społeczeństwa, u której nie dostojeństwa i urzędy ale zasługi i czyny wymuszają uwielbienie i przywiązanie. Podobnej manifestacyi stolica kraju nie widziała jeszcze, tem więcej otuchą napawać musi to przekonanie, które z pośród tych tłumów dusza wchłonąć musiał i, 9. Postanowiono, by wnioski i referaty że posiew hojnie czarodziejską ręką śp. Szcze-na przyszły Zjazd przesłane zostały przez wnioskodawców wybranym delegatom.

P. Krasucki podnosi fakt braku zainteresowania się przemysłowców naftowych przy wyborach do zarządu Towarzystwa ubezj). robotników w wypadkach. P. Gąsio-rowski przypomina, że 17. maja otwartą będzie jubileuszowa wystawa Towarzystwa politechnicznego we Lwowie i że dotąd ze sfer naftowych tylko trzech wystaAvcôw się zgłosiło.

Po wyczerpaniu porządku dziennego p. przewodniczący posiedzenie zamyka.

smu temu juz ułatwiłyby egzystencyę i możność okazywania się 2 razy na miesiąc o treści wiele obszerniejszej jak obecnie. Prosimy więc obecnych tu PP. Dyrektorów i kierowników, by apel do nich tu wystosowany raczyli wziąć tem bardziej pod rozwagę, ile że kraj. Tow. naft subweneyouując to pismo kwotą 4.000 K. zamieszcza w niem bardzo często dla przemysłu naftowego ważne i cenne komunikaty, które zaledwie cząstka przemysłowców naftowych, bo niespełna 50 prenumeratorów czyta. Ztąd też pochodzi, że Tow. naftowe bywa często interpelowane o sprawy, które już kilkakrotnie w czasopiśmie były poiusza-ne, lecz niestety nie były czytane. Od Panów więc zależy, ażeby to polskie i jedyne pismo fachowe niespotkał znowu los, jaki go w 1900 roku dosięgnął.

Zgromadzenie uchwala na wniosek inż. Angermana, by redakeya „Nafty“ odniosła się jeszcze raz do osób interesowanych w przemyśle naftowym z prośbą o poparcie, z powołaniem się na dzisiejszą rezolucyę Zjazdu.

Pogrzeli ś. p. Stanisława Szczepanowskiego.

Myśl rzucona zaraz po zgonie Szczepanowskiego w Nauheim przyoblekła się w czyn. Krajowe Towarzystwo naftowe spłaciło jako wykonawca tej myśli dług wdzięczności jaki przemysł naftowy a jeszcze więcej jego pracownicy zaciągnęli wobec Szczepanowskiego. Wygnaniec formalnie z ziemi rodzinnej wracał do niej jako tryumfator, jak poległy w boju bohater. Bohaterem też był — bohaterem pracy — a niezliczone tłumy, które w podniosłym nastroju towarzyszyły jego zwłokom, to armia, którą on

do boju wychował. Nie do tego boju, co w chwili uniesienia mierzy się pierś z piersią, file do tych zapasów, które wymagają ciągłego wyprężenia umysłu i napięcia sił fizycznych, do boju z marą biedy, głodu i niedostatku, przeciwnika stokroć gorszego, bo pijącego krew ludzką, toczącego soki żywotne, odbierającego siłę, energię i sprężystość całym pokoleniom.

W dniu pogrzebu zgromadził Lwów w swoich murach armię pracowników, a armii tej przewodniczyli przodownicy przemysłu naftowego, spadkobiercy haseł śp. Stanisława, świadomi wcieliciele programu życiowego nieboszczyka, to też wypadł ten obchód godnie i poważnie i siał się tein czem był być powinien — zadośćuczynieniem pamięci Szczepanowskiego i zadokumentowaniem żywotności tej idei, jakiej nieboszczyk poświęcił swoje bogate dary.

panowskiego rzucony, tak szybko w plon się zamienił.

Podziwiać wypadało te karne tłumy, które na przeszło kilometrowej przestrzeni utrzymać potrafiły bez żadnej zewnętrznej pomocy wzorowy porządek orszaku żałobnego. Snąć duch organizacyi, zapoezęty w wielkiem dziele nieboszczyka wcielał się w sposób widomy w te różnobarwne niezliczone zastępy, których powaga chwili i pietyzm bezwiednie zszeregował w prawdziwą arm ę pracy, która wie czego żąda i wie co się od niej należy, gdyż tak wyuczono ją w samowiednem dążeniu do celu.

O godz. 4 tej rozpoczęli księża z konwentu OO. Bernardynów obrzęd pogrzebowy odśpiewaniem modłów nad trumną wyjętą z wagonu, poczem imieniem Krajowego Towarzystwa naftowego przemówił jego wiceprezes p. Leonard Wiśniewski w następujące słowa:

Zgromadziliśmy się tutaj tak licznie, aby odprowadzić na wieczny spoczynek zwłoki śp. Stanisława Szczepanowskiego. Kim był śp. Stanisław, wiemy wszyscy i poruszać tu nie będę ogólnej działalności tego wybitnego i powszechnie znanego męża — uczynią to prawdopodobnie usta daleko wymowniejsze, lecz tutaj jako reprezentant Krajowego Towarzystwa naftowego, wspomnę w kilku słowach o niespożytych zasługach śp. Stanisława około przemysłu naftowego.

Jakkolwiek u nas w Galicyi naftę kopano od dawna, to jednak tych robót przemysłem nazwać nie można było i dopiero Śmiałej ini-cyatywie śp. Stanisława i jego niezmordowanej pracy zawdzięczamy, że ten nasz prawie jedyny przemysł krajowy rozwinął się, spotężniał i stał się prawdziwie europejskim, mogącym w razie potrzeby konkurować z Ameryką i Kauwazem.

My, jako zawodowi koledzy śp. Stanisława, wiemy najlepiej, że taka praca nie łatwą była — tu trzeba było z niczego stworzyć — wszystko! Udoskonalić technikę wiertniczą, urobić sobie siły fachowe i natchnąć je poczuciem obywatelskiem, natchnąć zapałem pracy dla kraju. I tu błyszczy w całej pełni obywatelska i bezinteresowna działalność śp. Stanisława, która na zawsze pozostanie w pamięci tysiącznej rzeszy pracowników przemysłu naftowego i będzie długotrwałym pomnikiem jego ekonomiczno-społecznej działalności.

Śp. Stauisłdw umarł w obcym kraju. Wydział krajowego Tow. naftowego w uznaniu niespożytych zasług Jego dla przemysłu naftowego, postanowił sprowadzić Jego zwłoki i złożyć w ojczystej ziemi i uczynił to w tern przekonaniu, że było to świętym jego obowiązkiem. To było obowiązkiem tysiącznej rzeszy naftowych pracowników, która byt swój, przyszłość swoją zawdzięcza śp. Stanisławowi. Na tem kończę krótkie moje przemówienie w tem przekonaniu, że jakkolwiek śp. Stanisław już umarł, przecież żyć będzie w naszych sercach, żyć będzie w naszej pamięci.

Po tem przemówieniu orszak zaczął się szykować i zwolna ruszył naprzód, na czele szły deputacye niosące wieńce, których było przeszło 200, zatem Towarzystwo naftowe, dalej bardzo licznie zastąpiona młodzież technicka i akademicka i sp ry '/astęp młodzieży gimna-zyalnej, za trumną zaś rodzina, przyjaciele, wszystkie zarządy tutejszych kół szkoły ludowej i tysiączne tłumy publiczności. Cały orszak przewijał się w swoim blisko dwugodzinnym pochodzie przez kilkakrotnie wzdłuż całej swojej drogi ustawione szeregi publiczności i stawał się potężną manifestacyą uczuć, której doniosłości w pamięci uczestników nikt zatrzeć nie potrafi.

.Miało się już z wieczora, jak stanęli nad otwartą mogiłą, nad grudami świeżej rodzinnej ziemi, co miała do łona swego przygarnąć Tego, co ją nadewszystko umiłował, co pierwszy pokusił się siągnąć głęboko w jej łono i wydobyć z niej to, co Opatrzność przeznaczyła dla jej biednych mieszkańców. Garść tej szarej rodzinnej ziemi stała się nagrodą Tego, co nauczał korzystać z jej dobrodziejstw, lecz garście tej ziemi stawały się w tej podniosłej chwdi pod tchnieniem westchnień i gorących modłów narodu błogosławieństwem i hołdem pośmiertnym zarazem.

Nad otwartą mogiłą przemówił imieniem Towarzystwa politechnicznego, którego zmarły był prezesem, profesor T. Fiedler, imieniem Związku towarzystw gospodarczych i zarobkowych pan dr. Ulmer, a imieniem młodzieży słuchacz politechniki p. Piotrowski, a słowa ich echem się odbiły w piersiach słuchaczów.

„Non omnis moriar!“

Spis kopalń nafty

zestawiony według okręgów górniczych: Jasło, Drohobycz, Stanisławów.

03 CO    łO

CO CO CO CO CO

The Noveau Munde et General Minning Krościenko niższe Co. Ldt.

Stefan hr. Gostzendorf-Grabowski Galie. Karpackie akc. naft. Tow. przedtem Bergheim i Mac Garvey Bracia Fanto i Sp.

Kazimierz Wilusz i Sp.

»

Kry g

wyższe

w zarządzie Karpackiego Towarzystwa.

Marya Sokołowska

Węgiersko-galicyjslde Towarzystwo naft. Jasielska Spółka i Trój kont Reinhold Pinder i Sp.

Galie. Karpackie akc. naft. Tow. przedtem Bergheim i Mac Garvey Galie. Karpackie akc. naft. Tow. przedtem Bergheim i Mac Garvey Galie. Karpackie akc. naft. Tow. przedtem Bergheim i Mac Garvey.

La lin Łęki

Łęźyny

Libusza

CO ^ lO

Ü> Oi    ^ ^ ^

O CD CO —U Ci

O¹ O"! O¹ O* c —1 Ci C    Oi fcC

Adam hr. Skrzyński

Dr. Arnold Rappaport i Sp.

Gale. Karpackie akc. naft. Tow. przedtem Bergheim i Mac Gervey Stawiarski i Straszewska „na Furusikowem“ W. Stawiarski i W. Pieniążek Société anonyme des Pétroles (FIwonicz Jan Gromadzki i Sp.

Hersch Rubin Wojciech Biechoński i Sp.

W. Pieniążek

I. Znamierowski Fedorowicz Kaz. i Sp.

Kanty Edward

Dr. Arnold Rappaport i Sp.

Spira Izaak

Libusza

Lipinki

Męcina wielka

wiercenie zastanowiono.

dalszy ruch kopalni czasowo zastań owiony.

kopalnia wydzierżawiona włościanom.

kopalnia zgłoszona, roboty nie rozpoczęte.

(Ciąg d. n.)

KRONIKA.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

KRONIKA.

f Mikołaj Krasucki. W 3 dni zalodwo po pogrzebie Szczepanowskieg’o odprowadzili nafciarze ha wieczny odpoczynek ś. p. Mikołaja Krasuckiego Ś. p. Krasucki dawniej sekretarz Tow. wzajemnych ubezpieczeń i dyrektor biura filii we Lwowie pełnił od dwuch lat funkcye sekretarza Towarzystwa naftowego i potrafił sobie na tern stanowisku zaskarbić powszechne uznanie sumiennem i poświęcającem pełnieniem swoich obowiązków i nadzwyczajną gospodarnością, dzięki której pozostawił po sobie sprawy wzorowo uporządkowane. Nieboszczyk liczył lat 59 a zmarł w pełni sił i zdrowia nagle na ańewryzm serca, przedwcześnie dla licznej swojej rodziny i dla zapału i chęci do pracy, które go zawrsze cechowały.

Cześć jego pamięci!

Fryderyk Zechner. Szef sekcyjny w ministerstwie rolnictwa, długoletni kierownik departamentu górniczego w temże ministerstwie, zmarł 10. kwietnia nagle we Wiedniu. Pan Zechner należał do rzędu inteligentnych i sprężystych urzędników ministeryalnych, a jako górnik zawodowy znał wyśmienicie sprawy górnicze prowincyj zachodnich. Mniej natomiast obznajomiony był z naszymi stosunkami i to tłumaczy nam dlaczego wyprowadzenie w życie nowych przepisów górniczo-policyjnych w kopalniach wosku ziemnego, w której to akcyi nieboszczyk osobisty brał udział, spotkał się mimo najlepszych intencyj rządu z tak zawziętą opozy-cyą. Za rządów Zechnera doznało ustawodastwo górnicze bardzo w^ażnych^uzupełnień w duchu nowoczesnym, dosyć wspomnąć o roorganizacyi stowarzyszeń górniczych, o wprowadzeniu inspekcyi górniczej, reformie statystyki górniczej i przygotowaniu ustawy o 9 godzinnej pracy w kopalniach węgla i wiele innych.

Przez śmierć Zechnera straciło górnictwo austryackie wpływowego i potrzeby jego znającego a interesom życzliwego zastępcę w rządzie, którego jak powszechnie w kołach górniczych utrzymują trudno będzie zastąpić.

Opalanie lokomotyw naftą a min sterstwo kolejowe. Jak się prywatnie dowiadujemy miał z ministerstwa kolejowego nadejść reskrypt w sprawie użycia oleju opałowego w parowozach kolejowych, który bynajmniej zadowolić nie potrafi oczekiwa nia nasze w tej sprawie. Ministerstwo kolejowe bowiem miało zbyt jednostronnie uwzględnić w nim wymagania ministerstwa wojny, które ze względów strategicznych okazało mało zaufania do ga-lieyjskiego przemysłu naftowego, obawiając się przejść do czystego opalania naftowego, rzekomo z obawy braku materyału opałowego w razie wojny. Z tych względów postanowiono dopuścić olej opałowy tylko razem z węglem do opalania lokomotyw i tylko w tym kierunku urządzić próby, które odbyć się mają na przestrzeni Lwów-Prze-myśl w jednej do tego celu przystosowanej lokomotywie pociągu pospiesznego. Lokomotywa wprawdzie nie będzie wcale zmieniona, tylko nad zwykłym rusztem węglowym zostanie zaopatrzona rozpylaczem, prawdopodobnie systemu Holebena, który dla mieszanego opalania olejem i węglem bywał już używany. Jest to gorzej jak połowiczne załatwienie sprawy, gdyż nie ulega żadnej wątpliwości, że w takich warunkach traci się wszelkie techniczne korzyści płynnego mateiyału opałowego, które właśnie polegają na tern, że spala się olej rozpylony tylko niezbędnym nadmiarem powietrza i uzyskuje się w ten sposób blisko teoretyczny skutek opałowy w każdym razie 2 razy tak korzystny jak węglem. Jeżeli jednak zostanie ruszt i palenisko to samo i spalać się będzie równocześnie na nim węgiel, to prąd pary rozpylacza wciągnie jeszcze większy nadmiar powietrza, bo wytworzy jeszcze silniejszy ciąg i zredukuje praktyczny efekt opałowy do minimum. Po wyniku takich prób niemożna się będzie wielkich rezultatów spodziewać.

To niewłaściwe załatwienie sprawy musimy tern więcej wytknąć, że była możność załatwienia jej w sposób zgodny z wymaganiami zarządu wojennego, a to mianowicie tak, że obecne ruszty węglowe można było sklepieniem z cegieł szamotowych zakryć i nad tern sklepieniem umieścić rozpylacz dla wyłącznego opalania naftą. Takie urządzenie miałoby podwójne korzyści, bo dozwalałoby na wyłączne, a zatem ekonomiczne użycie opału naftowego i umożliwiało zarazem na spalenie nawet cięższych olejów, które z powodu swojej trudniejszej zapalności wymagają nawet wy-ściółki szamotowej, ażeby w rozgrzanej w ten sposób przestrzeni chwilami nie gasnąć, a następnie dozwalałoby na łatwy powrót do pierwotnego ogrzewania węglami przez wyjęcie fersunki i odsłonięcie rusztu. Powyższe zarządzenie nie może także usprawiedliwiać wzgląd na puszczenie lokomotywy w ruch, gdyż rozpala się je nie w drodze na polu, tylko na stacyi większej, gdzie są ogrzewalnie a zatem i łatwość dostarczenia pary na samym początku ogrzewania dopóki sama maszyna pary nie wytworzy, co jak wiadomo nie wymaga więcej czasu jak kilka, względnie kilkanaście minut, w każdym razie daleko mniej jak węglem.

W tych przeto zarządzeniach ministerstwa kolejowego nie możemy dopatrzyć ani racyonal-ności ani celowości, udajemy się przeto do dyrektora kolei państwowej we Lwowie, radcy dworu p. Ludwika Wierzbickiego z prośbą, by w swojej wypróbowanej życzliwości dla interesów przemysłowych w kraju zwrócił uwagę sfer wyższych na niewłaściwość i zbędność postanowień, które sprawie nie pomagają, tylko sztuczne trudności czynią.

Zmiana w naczelnem kierownictwie. W naczelnej dyrekcyi Towarzystwa akcyjnego dla przemysłu naftowego zaszły zmiany osobiste, gdyż p. Ar-pad Csonka wystąpił z niej a jego miejsce zajął p. Liebermann, dotychczasowy dyrektor Anglo-Galieian Oil Co. w Drohobyczu. Pan Csonka ma się nosić z zamiarem założenia nowego Towarzystwa magazynowego dla produkcyi naftowych z siedzibą w Borysławiu.

Kontyngent ropy eksportowej. Gazety przyniosły wiadomość, że Związek producentów „Ropa“ zawarł z grupą większych rafineryj nafty, w skład której wchodzą rafinerye w Trzebini, Drohobyczu, Jaśle, Maryampolu, Dziedzicach, Pardubicach, Schön-bergu i Ostrawie układ, na mocy którego miałyby te rafinerye podzielić między siebie nadmiar produkcyi ropy ponad potrzeby monarchii w przypuszczalnej ilości 15.000 cystern dla wyrobu nafty eksportowej na podstawie dowodu wydajności-Jest to wiadomość w każdym razie przedwczesna» chociaż nie pozbawiona podstawy a sprawdzenie jej może nastąpić wówczas, jeżeli inne sposoby zużytkowania, któreby miały lepsze szanse mate-ryalne, natrafiłyby na poważne przeszkody.

D= Tomasz Gawlik

otworzył kancelaryę adwokacką

w DROHOBYCZU ul. Słowackiego.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów', z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE

Fabryką kieruje inż. Władysław Zdanowicz. Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

:v

pj

■irJ~

Przedsiębiorstwo głębokich wierceń

Stanisław 3ursüi

Inżynier górniczy i hutniczy Lwów, ni. Zyblikiewieża 1. 32.

wykonuje własnymi przyrządami:

Amerykańskie

głębokie wiercenia systemem linowym zastosowanym do pokładów naftonośnych w Galicyi.

najlepszy, najszybszy i najtańszy system wiercenia za naftą do największych głębokości;

Kanadyjskie

ulepszone głębokie wiercenia za naftą z pełną gwarancyą głębokości

i zamknięcia wody;

Dyamentowe głębokie wiercenia

za węglem, solą i innymi minerałami.

20 letnie doświadczenie w kopalnictwie nafto wem w Galicyi, Kaukazie i Ameryce północnej.

Specyalne doświadczenie w Borysławiu przy obecnych wierceniach do wielkich głębokości poniżej 920 metrów.

Obfite w naftę otwory wiertnicze wykonane dla największych firm krajowych w Galicyi.

Wieloletni kontrahend głębokich wierceń dla c. k. Skarbu.

Najlepsze polecenia.

MM

NAFTA

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe,

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. — Kotły lokomobilowe dla kopalń, tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze.

Zlecenia przyjmuje Dyrekcya fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe: a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe. Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych, Kraków, ul. Pijarska.

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorąźczyzny I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

--•    i>*-

-*°m    m«*-

-^<>m    ______ ______________________ ^    §si<h~

m

81

4;i

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

IF-

§F

fer

w Gorlieiek

-h>1

. <Ł)_

'

—H»l|

-»S>—

81

stów. zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak;

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

Wyłączne na Galicyę i Bukowinę

fabryki rur stalowych systemu Mannesmanna, jaKOteŻ narzędzi wiertniczych firmy Wolski i Odrzywolski w Schodnicy.

ZASTĘPSTWO

EŁ>

18

18

§f**-

*r^

Sse-?~-

ip-

feir

i

Ęa>

Cenniki na żądanie. *y£L

Cenniki na żądanie.

BIURO CENTRALNE LWÓW. DOM NAFTOWY.

aV A F T A

OC

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦»♦♦♦♦♦♦♦

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

WIEDEŃ X.

Uskutecznianie urządzeń dla elektrycznego przenoszenia siły i oświetlenia we

wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, pomieszkań etc.

Dynamomaszyny i ełektromotory, dla sta- ^ łych, zmiennych i wirowych prądów do ♦ wszystkich celów.    2

Elektryczne koleje drogowe dla prze- ♦ wozu osób i ciężarów.    ♦

Lampy łukowe, żarowe (dzienna fabry- % kacya 1.500 sztuk).

Wszelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. — Elektryczne Wentylatory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wydzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

mi

IlisiS

fi

i\

pi

i.1:,

GtußMOM-raMü-rvpt.M:

Pierwsze Gralicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomofoilowe dla kopalu i maszyny parowe. — Kompletne rygi wierdnicze. — Sikawki pożarne. — Rury mufo we stojące lane.

niższe.

Ceny

[ÄT

■mm

\ÊÉÈÊ.

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Cliorążczyzny 1. 17.

zakupuje

za rLa,t37'Cł^m.iastO‘wą-    a/tą,

Dyrekcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. Z. Hałacińskiego.