**

tâ

■,%

a#-

if;

»,

«j

La

ür»

ffi

£7<S *v^

ssk«

V¹

isy

wt

IT I __.

'krté£\

Ir*

>y

«.■i

T' *> f

*aàfSfê

y J

p*

E&

Çfi

fJK

»«T?

tri

*3

r.‘#j

Sà

Sl<

a*

r#L

«BS

3SŁ €1

*»

bsJkti

xllr⁰** 4'

U*

>1

Ti

’r^s- Fi-*.

,-k

'*m

ÎM*

m*[

Ę&1

.f*

-ja

5»K

Vkjj

gM

**>*-

Lfüi

39

aïKkp

LHÜmStsn.

„*3

VâÆ

w,‘

S*3

g.

léi

Sa

uS *

r«&

5F

’M

ci

\%L-wSl

*ZÀ

JÈ

£>K

•-

fi

S0TO4W

:#J

►V

•g&jH

(U

M\

&aa

P€!

r-

i’.j-

vWêÆ

lÉWfr.UaM

^saar .■**$'*

y®- «y?

9ïï&&-*f4j§rNF

h <4

»âï

Ni

*1

[St

-AJÂ--A

V«',

<iy@s

dj

ra»-i

«al

99

►*

Si

|W j

&î *A‘

Kj

[*<

,«•

lV

i®

r*i

flK

QÜyj

?sg

r4

i?<

sg%l

S? A¹

l*

Es*!

ŁfM

W3É

>j|

SH

*Ms

'vjj

r ",

^•Ij

£2^ê!

ssv^i

Sir.*

''Tj

*&

A!

LJ?

Wÿ

I»

s»-’«#-

[f

>;

<ÿw

ô» Sas»;

IF

tai i

.•

.*(

wg

mm

i*»jK5g

r.i

É*,'>Sd

niâ^L^ZrZ

'

I

\

N

/

*

■

'

J

' ł

/

\

, >

4

«

,V*

fi

1

■

r

V

/

■r

s, *

I

/

■■

i

■

ï

i

xf.

\

i

■

■k’ V

>

>

A

N .

«

■

\

- >

\

Kok 4302

\

\

/

*

ł

\

\

/

/

>

P

\

/

V

>

\

#

i

t

«

r; ■

t

\

)

/

%

/

I

/

Y

r

t

\

\

\

\

c:-

!

\

-

V,

/

i

<

/

\

#

\

\

%

+ ■

:

'

î^ok X.

AWl

Lwów, w styczniu 190 L

Zeszyt i.

NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemyślu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata ■wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 1.

O zastosowaniu olejów i odpadków naftowych do opalania, przez R. Załozieckiego. (Dokończenie) — Zapowdedź obostrzenia w zastosowaniu przepisów górniczo policyjnych. — Obecny stan wiertnictwa w Niemczech, nap. F. I. Hendrich. — Oleotermiczny kocioł Makia i de Nittisa. — Rzut oka na stan przemysłu naft. w ubiegłym roku, n. R. Załoziecki. — Kronika. — Lista skł. na ucz. Szczepanowskiego.

0 zastosowaniu olejów i odpadków naftowych

do opalania

Napisał

Słowian- %9a£oziecizi

(Dokończenie.)

Nadwyżka wynosi więc 2.65 kor. i przedstawia zysk przy przerabianiu ropy na olej opałowy, zmniejszony o różnicę uzyskanego oleju opałowego w przeciwstawieniu do użytego surowca. Wartość płynnego materyału opałowego w miejscu jego fabrykacyi można przyjąć na conajmniej 3 korony, eo wynika z poprzednich ofert kolei państwowej jak również ze stosunku wartości opałowej oleju i węgla kamiennego, którego najlepszy śląski gatunek posiada średnio o 60% mniej siły opałowej jak olej naftowy.

Zatem 67'5 kg. oleju opałowego z borysławskiego surowca mają wartość 2¹02 kor., co razem z powyżej na kor. 2-65 obliczonym zyskiem wytwarzania oleju opałowego wynosi 4⁻67 koron.

Odejmijmy z tego 1 koronę na premię rafineryi za 1 metr centn, przerobionej ropy,¹ a wtedy jako wartość ropy pozostaje jeszcze 3¹67 kor., albo licząc niekorzystnie, 3 V2 kor.

Takiesame a nawet wyższe ceny wynikają, jeżeli za podstawę weźmiemy nie silnie parafinową, a więc cenniejszą ropę borysław-ską, lecz mniej wartościowe ropy bezparafi-nowe i zachowamy ten sam modus przerabiania, t. zn. do destylacyi I. użyjemy ciężkiego i wolnego od parafiny gatunku ropy, odpadki stąd otrzymane po wydaleniu benzyny i małego procentu destylatu naftowego zmieszamy z olejem opałowym czyli olejem ciężkim ze surowca borysławskiego, pozbawionego przedtem całej L .«.lny. Weźmy naprzykład ropę z Uryeza, co i z tego względu jest odpowiednie, że roczna jej produkcya wynosi 5 — 6.000 metr. centn.

Ropa urycka poddana destylacyi I. dostarczyłaby ze 100 kg. :

dla rafineryi nie najgorsze widoki, zwłaszcza, że przy postępowaniu zaproponowanem rafinerya może przetworzyć dwa razy większą ilość ropy, niż da. wniej, n. p. w czasach kontengyntu, ponieważ połowa surowca podlega całkiem uproszczonej mani-pulacyi, co która zapewne nie zabierze połowy tego czasu przy całkowitej destylacyi. Przez to zysk rafineryi, wynoszący podczas kontygentu także niewiele ponad 2 koron, znajdzie dostateczne wyrównanie.

benzyny 8 kg. â 14 kor. za nafty 17 „    „ 12    „

odpadków 75 kg. ä 3    „    „

10 kg. â 14 k. loco fabryka R40 k. 20 „ „ 12 „ „

5 „ „ 50 „ ,,

w zastosowaniu przepisów górniczo-policyjnych.

100 kg. 1T2 k. „ „ 2-04 „

„    „ 2-25 „

Razem 5'41 k. Odjąwszy od tego 1 kor. jako koszta fabrykacyi na 1 metr centn. a 1 kor. jako premię dla rafinery i, t<> pozostaje dla ropy 3-40 kor.

Równorzędna przeróbka ropy borysław-skiej na olej opałowy dałaby: benzyny nafty parafiny

oleju opał. 55 „

Razem 7'95 k.

Koszta fabrykacyi przyjmijmy na 3 k. a premię za rafinowanie takąsamą jak dawniej, to pozostaje nam 3-95, okrągło 4 kor. za ropę a w repartycyi z ropą urycką 3²70 koron.²)

W praktyce mogłaby być wykonana podobna manipulacya tylko w najbliźszem sąsiedztwie centr produkcyjnych, n. p. rafine-rye, położone w Drohobyczu, Jaśle i okolicy, mogłyby się całkiem lub częściowo na to urządzić i dostarczać oleju opałowego krajowi, w pierwszym rzędzie galicyjskim kolejom państwowym. Wysoka cena węgla kamiennego, zwłaszcza w Galicyi środkowe!1 i wschodniej, daje upatrywać w płynnym ma-teryale opałowym, którego krajowy przemysł naftowy w wielkich ilościach mógłby dostarczać, bardzo ważny ekonomiczno - techniczny czynnik w przemysłowym rozwoju Galicyi,— tak, jak się to stało na Kaukazie i w Kalifornii.

Podług ludzkich obliczeń w następnym roku byłoby 1 — p/2 miliona metr. centn. ropy do rozporządzenia w kierunku przerabiania jej na olej opałowy, to dałoby w myśl rozwiniętego planu 675-000 — 1,012-000 m. centn. oleju opałow-ego, który zastąpiłby, lekko

licząc, 1,080.500 do 1,619.200 m. c. węgla. Wobec tego, że prawie wszystek węgiel przychodzi do nas z poza granic kraju ,przez zwrócenie się do palenia naftą moźnaby dla ekonomii kraju zaoszczędzić 10.805 — 16.192 wagonów węgli.

Obliczywszy na tych samych zasadach wpływ cen ropy przeznaczonej dla celów opałowych na unormowanie przeciętnych cen galicyjskiej ropy, musimy 1 — ll/2 miliona ropy do celów opałowych po kor. 4 przeciwstawić 3 — 3V2 mil. m. c. ropy dla nafty w cenie 7 koron . Z tego wynika przeciętna cena 6 do 6⁻25 koron za 1 metr eentn., jest to cena, przy której górnictwo naftowe normalnie rozwijać się może.

Zapowiedź obostrzenia

Ogłoszony w 10. zeszycie czasopisma „Nafta“ z października 1901 artykuł pod tytułem „Zapowiedź obostrzenia w zastosowaniu przepisów górniczo-policyjnych“ zawdera nietylko błędną interpretacye postanowienia §. 15. kraj. ustawy naftowej z 17. grudnia 1884, lecz także wdele zapatrywań j twierdzeń, nie uzasadnionych wr faktycznych stosunkach, albo im nie odpowiadających. Takie twierdzenia i zapatrywania mogłyby w⁷ ko • łach interesowanych osób wywołać nieuzasadnione zaniepokojenie i zachwiać ich zaufanie w sumienne, przedmiotowe i konsekwentne urzędowanie władz górniczych, zwłaszcza c. k. urzędu górniczego okręgowego w Drohobyczu, tam gdzie idzie o zastosowanie ustaw i przepisów^ górniczo-policyjnych, odnoszących się do kopalnictwra naftowego.

C. k. Starostwro górnicze poczuwa się wrobec tego do obowdązku, sprostować wspomniany artykuł i przyczynić się w ten sposób do wyjaśnienia stan a rzeczy, celem wykluczenia wszelkich nieporozumień.

Już z góry zaznacza się, że idzie tu wyłącznie o kopalnictwa nafty w Borysławdu i najbliższej okolicy, w przeciwstawieniu do znaczniejszej o wdele ilości przedsiębiorstw' oleju ziemnego w kraju.

Jak w swoim czasie w kopalnictwie wosku ziemnego, wytworzyły się niestety także w kopalnictwie oleju ziemnego w⁷ Borysławiu i najbliższej okolicy stosunki,. które wprost szkodliwe i niewłaściwe ze stanowiska ekonomicznego oraz ze stanowiska spokojnego i zdrowego rozwoju galicyjskiego przemysłu naftowego, utrudniają władzom górniczym w wysokim stopniu zastosowanie krajowej ustawy naftowej i powodują ciągłe wkraczanie tych władz w kierunku górniczo-policyj-nym, co zwłaszcza ci uprawnieni do wydobywania nafty lub posiadający udział w kopalni i kierownicy ruchu, u których nawet najprymitywniejsze środki bezpieczeństwa trzeba dopiero wymuszać, uważają za niewygodną opiekę i przedstawiają zwykle jako narażanie interesów i wogóle bytu całego galicyjskiego kopalnictwa naftowego na niebezpieczeństwo.

Główne zło tkwi w powstawaniu licznych drobnych przedsiębiorstw na terenach o bardzo małej powierzchni. Jest ono następstwem niemal bezmyślnego rozdrabniania gruntów, faktu, że małe parcel ki są współwłasnością bardzo nieraz wielu osób, dalej następstwem spekulacyi terenami, przynoszą-cej pewnie korzyść głównie rozlicznym pośrednikom ; niemniej następstwem gorączki objawiającej się w tem, że nawet przy najskromniejszych środkach nabywa się udziały t. zw. procenta brutto lub netto, w jednem lub w większej ilości przedsiębiorstw. Bardzo wiele takich drobnych przedsiębiorstw zdoła tylko z trudem i od biedy przestrzegać przepisów górniczo-policyjnych, wymagających pewnych odległości między przedmiotami kopalni; a trudności te rosną, gdy ze względów bezpieczeństwa i ze względu na powtarzające się w Borysławiu, zwykle gwałtowne wybuchy gazów i ropy, zajdzie potrzeba przewidzianego w przepisach górniczo-policyjnych przesunięcia pewnych objektów na większe niż ustanowione przepisami górniczo-policyj-nymi minimalne odległości, które to środki ostrożności władza górnicza jest zresztą uprawnioną zarządzić na podstawie §§. 34 i 36 naft. ust. kraj.

Wobec szybkich zmian rodzaju ruchu kopalni, gdzie z wiercenia przechodzi się na

używaną w Borysławiu prostą bardzo eks-ploatacyę ropy; następnie wobec małej, od sposobu ruchu zawisłej i tem samem bardzo zmiennej ilości robotników, jakoteż wobec braku poczucia łączności, są owe drobne przedsiębiorstwa główną przeszkodą pomyślnego ułożenia się stosunków i przeprowadzenia środków, które w interesie ochrony robotników już zarządzono albo się zamierza, przyczem wystarczy wskazać tylko na przykre bardzo stosunki mieszkań robotników kopalń oleju skalnego w Borysławiu.

Z tymi faktami liczy się zresztą wspomniany na wstępie artykuł, gdyż jest w nim mowa o szczególnym różniczkowym charakterze kopalń bory sławskich, o panującej właśnie gorączce naftowej, skutkiem której płaci się za małe kompleksy znaczne sumy, o go-dnem potępienia rozkawałkowaniu parcel kopalnianych, którego następstwem jest niesto-sunkowo wielki koszt eksploatacyi a zmniejszony zysk przedsiębiorców, o niezdrowej spekulacyi terenami, o pożądanem połączeniu terenów w większe kompleksy, wreszcie o tem, że obecny żywy ruch wiertniczy stwarza więcej otworów świdrowych, niżby to ze stanowiska ekonomicznego dało się usprawiedliwić.

Dodana do tego ostatniego twierdzenia uwaga, że taki ruch wiertniczy jest znowu dobrodziejstwem dla ludności i dla różnych dostawców i tabryk, wymaga niewątpliwie znacznego ograniczenia ze względu na skutki, które się tak dla całej gałęzi przemysłu, jak i dla sfer stosunkami z nią związanych z nagłego w okolicach odbywającego się rozwoju, z produkcyi nie pozostającej w stosunku do zbytu i z opartej na tego rodzaju podstawach konkurencyi wyłaniają.

Dopóki w Borysławiu tego rodzaju przedsiębiorstwa na terenach o małym obszarze tylko sporadycznie zgłaszano i dopóki nie było bezpośrednich sąsiadów, a ruch kopalni oleju skalnego odbywał się więcej na obwodzie tej miejscowości, poza obrębem zabudowanej jej części, przedstawiały się stosunki korzystniej, tak co do zarządzeń górniczo-policyjnych, wskazanych zaraz w początkach ruchu, jak i co do tych, które później wydać wypadało. Dlatego też rozpoczę-

eie ruchu kopalni nie napotykało zwykle na niach, ze §. 12. i pozostające z nim w bez-żadne trudności. Gdy jednak kopalnictwo pośrednim związku §§. 24. i 34. przepisów naftowe w Borysławiu w stosunkowo krót- górniczo-policyjnych dla wierceń na terenach

kim bardzo czasie, wskutek nader pomyślnych wyników wierceń, rozwinęło się w sposób przedtem nie przewidziany, gdy kopalnie powstały j^dna obok drugiej i także w obrębie zabudowanych przestrzeni obszary pod kopalnie zajmować zaczęto; gdy następnie sąsiedzi zaczęli sobie nawzajem w wysokim stopniu przeszkadzać, to przez ustawianie w ciągu jednej nocy umyślnie w tym celu wybudowanych domków mieszkalnych, to przez urządzanie ognisk w szopach i stajniach, przesuwanie kotłowni, kuźni, kancela-ryi i t. p., zwiększyły się oczywiście także trudności rozpoczęcia ruchu na małych terenach.

Gdyby władza górnicza dopuszczała do otwarcia ruchu takich kopalń, które wymogom przepisów górniczo-policyjnych tylko co do minimalnych odległości zadość uczynić są w stanie , jakież ma wydać zarządzenia jeżeli zajdzie niebezpieczeństwo w kierunkach §. 34. naft. ustawy kraj. wskazanych, albo jeżeli się okaże bezwarunkowo konieczna potrzeba przesunięcia kotłowni lub instalacyi elektrycznej, a te Środki ostrożności nie dadzą się wykonać z powodu małego obszaru terenu, albo z powodu przeszkód na własuej lub na sąsiedniej kopalni? Czyż władza górnicza ma wstrzymać po prostu ruch takiego otworu wiertniczego, który sam grozi niebezpieczeństwem, albo któremu grozi niebezpieczeństwo i narazić tern uprawnionego do wydobywania na znaczną stratę materyalną ; czy też ma na kopalnie sąsiednie, które ruch wcześniej rozpoczęły, nałożyć ograniczenia (jeżeli się jakie w ogóle dadzą zastosować) ewentualnie bez uwzględnienia praw dawniej nabytych i dać tern powód do długich kosztownych procesów ?

oleju skalnego mówią o odległościach „co najmniej 10 m.“, „co najmniej 30 m.“, że dalej te ostatnie §§. wymagają na wypadek pojawienia sie większej ilości gazów ropnych albo wybuchu ropy, „natychmiastowego“ odsunięcia niektórych przedmiotów na taką odległość od otworu wiertniczego, aby wykluczone było niebezpieczeństwo zapalenia się gazów lub ropy; ze wreszcie także inne okoliczności, jak np. sąsiedztwo większych kompleksów domów mieszkalnych, przedmioty grożące w wysokim stopniu niebezpieczeństwem pożaru, ożywiona komunikacya i t. p. uczynić mogą koniecznem ustanowienie większych odległości przedmiotów, po myśli po-Obszary, które początkowo byłyby wy- stanowień §§. 34. i 36. krajowej ustawy na-starczyły na rozpoczęcie ruchu kopalni oleju ftowej. skalnego, okazały się później same przez się zanadto małymi, a to wskutek dopieroco przedstawionych stosunków i przeszkód ze względów bezpieczeństwa. Na otwarcie kopalń w takich stosunkach władza górnicza zezwalać nie mogła. Nie potrzeba więc było wcale obostrzenia w zastosowaniu przepisów górniczo-policyjnych, nie potrzeba też było, aby urząd górniczy okręgowy w Drohobyczu „stawiał uprawnionym do eksploatacyi trudności, które nie są uzasadnione przepisami i ograniczają wykonanie prawa własności lub też przynoszą mu dotkliwe straty“.

Odmówienie zezwolenia na rozpoczęcie ruchu zaraz w pierwszej chwili jest w takich wypadkach bez wątpienia najmniej uciążliwym środkiem zaradczym i nikt z pewnością temu nie zaprzeczy, że właśnie w Bo -rysławiu uzasadnionem jest szczególniej ostro-

Autor wspomnianego artykułu powołuje się na to, że zakwestyonowane tereny, a więc w każdym razie te, na których urząd górniczy okręgowy w Drohobyczu wzbronił rozpoczęcia ruchu kopalnianego na naftę, odpowiadały „w zupełności“ postanowieniom przepisów górniczo-policyjnych z 9. lipca 1898, gdyż wymaganiom §. 12. względem minimalnych odległości zadość uczyniono, a zachowaniem tych odległości zastosowano się do żądania władzy górniczej; że więc odnośn uprawnieni do eksploatacyi „mają także prawo na pozwolenie urzędowe do rozpoczęcia robót, jakąkolwiekby konfiguracyę zresztą ich teren posiadał“. Ta argumentacya już z tego powodu nie wytrzymuje krytyki, że est wyraźnie mowa o minimalnych oddale-

na otwarcie ruchu, z powodu że silne wy- dnym warunkiem uznać racyonalnym. To też buchy gazów i ropy powszechnie występują    zastosowanie §. 15- naftowej ustawy krajo-

żne postępowanie przy udzielaniu pozwoleń zadość uczynię, nie można przecież pod ża-

i najróżnorodniejsze inne stosunki tego wy-    wej do takich kopalń jest pod każdym wzglę

magają.

dem uzasadnione i usprawiedliwione.

Kilkakrotnie wspomniany artykuł stara się następnie wykazać, że §. 15. kr. ustawy naftowej, na podstawie którego władza górnicza powinna zakazać otwarcia robót w kopalni, jeżeli wymiar płaszczyzny terenu pod względem kształtu i rozległości obszaru nie dozwala wprowadzenia racjonalnego ruchu, nie może mieć zastosowania przy czystem tylko wierceniu, które do racjonalnego swego popędu potrzebuje minimalnego obszaru, a to tem mniej, że dalszy §. 34. tej ustawy zawiera w tym względzie bliższe postanowienia.

Także i ta argumentacya nie wytrzymuje krytyki, albowiem §. 15. nie normuje dla wierceń na olej ziemny żadnych wyjątków, lecz traktuje o „kopalni“ w ogólności, a więc o każdym, poszukiwanie i wydobywanie wymienionych w §. 1. naftowej ustawy kraj. minerałów na c du mającym ruchu bez wyjątku i właśnie §. 34. jest najsilniej decydującą podstawą postanowień w §. 15. naftowej ustawy kraj. zawartych.

Powyżej omówiono wyczerpująco takie wypadki, w których kopalnie z powodu małego i niekorzystnie ukształtowanego terenu mogłyby wpraw⁷d/.ie przy początkowem założeniu otworów świdrowych zachować przepisane minimum odległości, ale z innych również bliżej omówionych powodów’ nie byłyby w stanie zastosować się w zupełności do postanowień krajowej ustawy naftowej i przepisów górniczo-policyjnych.

Takiego ruchu kopalnianego, polegającego czy to na czystem wierceniu lub też na wydobywaniu minerałów „za pomocą szybów i sieci chodnikowych“, kryjącego w sobie niezaprzeczenie niebezpieczeństwa i niezdolnego z powodu kształtu oraz rozległości obszaru swego terenu, by wymogom ustawy co do bezpieczeństwa robót, opieki nad życiem i zdrowiem robotników, ochrony powierzchni gruntu w⁷ interesie bezpieczeństwa osób, mienia i publicznej komunikaCyi i co do zabezpieczenia przeciw szkodliwemu dla ogółu oddziaływaniu kopalni w zadawalniający sposób

Pomimo takiego pojmowania rzeczy, rozstrzygnęło c. k. Starostwo górnicze rekurs wniesiony przeciw wydanemu na podstawie §. 15. krajowej ustawy naftowej odmownemu załatwieniu zgłoszenia ruchu kopalni w ten sposób, że w interesie jak najdalej idącej gruutowności postępowania, rekursem zaczepioną rezolueyę urzędu górniczego okręgowego zniosło. Urzędowi górniczemu okręgowemu nie był bowiem znanym plan ruchu kopalni, a rozstrzygnięcie kwestyi, czy ruch kopalni można lub nie można nazwać racyonalnym, jeżeli ma być wolne od zarzutu, opierać się powinno przedewszystkiem na wywodach planu ruchu, z równoczesnem uwzględnieniem wszelkich dla sprawy ważnych stosunków własnej kopalni i sąsiednich kopalń, i plan ruchu powinno się w razie potrzeby zbadać przez dochodzenia na miejscu kopalni, z przyzwaniem wszystkich stron interesowanych.

Galicyjskie władze górnicze są dalekie od zamiaru stawiania nieuzasadnionych przeszkód kopalniom, muszą jednakże domagać się z całą stanowczością, by wszelkie, we własnym interesie kopalń wydane ustawowe i górniczo-policyjne zarządzenia jak najdokładniej wykonywano, gdyż nie mogą się robić współwinnymi niebezpieczeństw i katastrof, których, osobliwie w Borysławiu, nie dałoby się uniknąć, gdyby policyę górniczą w sposób zbyt łagodny wykonywano.

Przyczyniłoby się to niewątpliwie bardzo do korzystniejszego ukształtowania się stosunków borysławskich, gdyby niektórzy z przedsiębiorców, ze sobą sąsiadujących, nie przeszkadzali sobie nawzajem wszelkimi możliwymi sposobami w wykonywaniu ruchu kopalni, gdyby natomiast przywiązywano większa wage do dobrych stosunków sasiedz-kich i gdyby postępowaniem swem dali dowody ducha łączności, tak potrzebnego zwłaszcza w Borysławiu.

Nie da się temu niestety zaprzeczyć, że postanowienia §. 12. przepisów górniczo-

Gruntowna znajomość tego systemu bardzo wielkie rozmiary, wskutek czego umieszczać ją będziemy rozdziałami przez rok cały, dając w ten sposób bogato ilustrowany przegląd naj-*) Rozpoczynamy w tym roczniku druk bar- nowszych postępów -wiertniczych dla Szanownych dzo gruntownej pracy p. Eîéndricha, zakrojonej na Czytelników „Nafty“.

policyjnych, które zezwalają na 10 m. oddalenie otworów świdrowych od granicy obcego gruntu, wzajemne zaś oddalenie otworów świdrowych normują na 30 m., przyczyniły się w znacznej części do tego, że sąsiad stara się odepchnąć sąsiada od granicy i wykorzystać dla siebie tę minimalną 10. m. odległość. Rozliczne ztąd wynikające niedogodności są przyczyną, że wybitne koła interesentów objawiły wielokrotnie życzenie jak najrychlejszej zmiany odnośnych postanowień §. 12. przepisów góruiczo-policyjnych w tym kierunku, żeby obecnie obowiązujące, na podstawie opinii tych właśnie kół interesentów uuormowane, 10. m. minimalne oddalenie otworu świdrowego od granicy, na połowę przepisanej odległości otworów świdrowych od siebie, tj. na 15 m. powiększyć, tak jak to władza górnicza pierwotnie przepisać zamierzała, jednak w obecnym stanie rzeczy takowa dla

bardzo wielu jest do zrealizowania wprost niemożliwą, więc się natomiast nader ważnem staje zapoznanie z innemi współczesnymi systemami i uzyskanie na takowe ile możności dokładnego poglądu drogą odnośnej literatury.

Bezpodstawną i nieusprawiedliwioną jest pod każdym względem zawarta w owym kilkakrotnie wspomnianym artykule insynua-cya, że c. k. urząd górniczy okręgowy w Drohobyczu stosowaniem §. 15 krajowej ustawy naftowej „sprawić sobie chce ulgi w żądaniach do niego stawianych, które wprost nienaturalnie są wyśrubowane“.

Galicyjskie władze górnicze są sobie w zupełności świadome swych obowiązków i staraniem ich będzie zawsze, chwilowo zwiększonym wymogom, przez możliwe wytężenie sił godnie odpowiedzieć. Trwałe zwiększenie się czynności urzędowych uwzględniła wyższa władza górnicza, pomnażając w Galicyi, osobliwie w ostatnich latach, ilość urzędników w sposób odpowiedni i w miarę sił, które miała do dyspozycyi.

Pewnemjest zatem, że także i na przyszłość na równe uwzględnienie stosunków liczyć można.

Obecny stan wiertnictwa

w Niemczech.*)

Napisał

<?JT AT' cMnc/uct.

A. Wstęp.

wiertniczego, w którym mamy bezpośrednio

pracować, jest dla każdego z nas zasadniczą; a tego nie można wyczerpująco nauczyć się ani w szkole wiertniczej, ani z książek (co prawda nie istniejących, ale tez i zbędnych), ani z artykułów czasopism fachowych, lecz trzeba długoletnią zdobywać praktyką i uzupełniać doświadczeniem w pracy zawodowej ; tym elementarnym systemem dla nas techników naftowych jest Kanadyjka.

Mimo to nikt przecież wątpić nie będzie, że krótka praktyka w innych współczesnych systemach wiertniczych, chociaż nie konieczną, byłaby dla każdego z nas (nie mając bynajmniej wyłącznie tych na myśli, którzy za granicami kraju zajęcia szukają, ale przeciwnie ogół w kraju pracujących) nader pożyteczną, tak dalece, że uzasadnienie tego twierdzenia za zupełnie zbędne uznaje; gdy

Skoro nasze czasopismo „Nafta“ rozprawy tego rodzaju chętnie przyjmuje, przyrzeka ze swej strony nie szczędzić kosztów na reprodukcyę potrzebnych rysunków technicznych, a do współdziałania nas wszystkich zachęca i zaprasza, przeto nie od rzeczy będzie poddawać tutaj bliższej obserwa-cyi współczesne nam systemy wiertnicze, we większych ogniskach kopalnictwa zastosowane. Niech każdy niesie co może.

Spodziewać się należy, że technicy nasi za granicami kraju w poważnej liczbie pracujący, ze swojej strony także nie będą szczędzili już to obszerniejszej pracy, jużto kilku uwag i spostrzeżeń ze swojej dziedziny, a korzyść bedzie doniosła.

J    c    c

Zaczynam niniejszem skreśleniem obecnego stanu wiertnictwa w Niemczech, zwłaszcza że luźne ztamtąd pochodzące wiadomości głoszą na chlubę tam rozwiniętej te-

Pośród tych znacznych przedsiębiorstw wiertniczych państwa niemieckiego królował za czasów Kóbricha „pruski fiskus“ i był dla reszty postrachem jako nader niebezpieczny, bo w konkurencyi niezwycięźalny.

chniki bardzo doniosłe rezultaty, ólśuiewając ją potężnym blaskiem podziw wzbudzających postępów, idealizują po prostu współczesne wiertnictwo niemieckie, które ja z bliska poznawszy, lecz uie zaślepiony jednostronnym zachwytem, ani nie uprzedzony ubocznemi tendencyami (zwłaszcza zdała od wszelkiej polemiki) mam zamiar poddać objektywnej i ściśle rzeczowej obserwacyi, aby przez to osiągnąć jasną i gruntowną ocenę jej istotnych zalet, czyli krótko mówiąc, wartość i znaczenie dla techniki wiertniczej w ogólności.

Różne są w Niemczech reprezentowane systemy i po kolei będziemy je przechodzić, ale na wstępie zwrócić trzeba wpierw naszą uwagę na inną okoliczność, a mianowicie, że roboty wiertnicze w ogóle, bez względu na to jakim systemem, mogą być prowadzone albo we własnym zarządzie, albo w akordzie, a który modus ma raeyonalniej znaleść zastosowanie, o tem wiele rozstrzyga przyczyn, w naturze rzeczy mając swe ugruntowanie, i tak n. p. wiercenia za naftą gdziekolwiek bądź byłyby podjęte, przeważnie (a w obec nielicznych wyjątków), rzec można prawie wyłącznie we własnym zarządzie są prowadzone, podczas gdy wiercenia za węglem, kruszcami, solą i wodami czy to mineralnemi czy zwykłemi użytkowemi, znowu przeważnie akordowo są wykonywane. Ta ostatnia okoliczność umożliwiła n. p. w Niemczech silny rozwój akordowych przedsiębiorstw wiertniczych, podczas gdy druga okoliczność, a mianowicie oddzielność prawa własności powierzchni od własności pod nią nagromadzonych minerałów i w związku z tem stojące prawo nabywania własności do tych minerałów przez tego, kto ich egzystencyę pierwszy odkryje i udowodni (Muthungsrecht) wprowadziła w życie „konkurencyjne wiercenia“, a tem samem wyeliminowała drobne przedsiębiorstwa wiertnicze na rzecz większych, przeważnie silnych w kapitały towarzystw akcyjnych.

Obecnie zaś zdobyło sobie tamże dominujące, a dla reszty przedsiębiorstw tak zgubne stanowisko „Internationale Bohrgesellschaft Actien Gesellschaft Strassburg-Erkelenz“ za pomocą systemu Raky’ego.

Proszę mi nie brać za złe, że z szerokiego tematu o obecnym stanie wiertnictwa w Niemczech, spadłem od jednego razu tak nisko, bo aż na Raky’ego.

O Raky’m nikt u nas słuchać nie ciekaw, wszak system ten po kilku nieudałych próbach zasypał się u nas kompletnie, w obec czego został w Galicyi definitywnie pogrze-bion i to raz na zawsze, a o wskrzeszeniu go do ponownych prób nieudałych, ani najśmielszy nie będzie marzył Rakista, czyli chciałem powiedzieć: utopista.

Czyż w obec tego nie stały się anachronizmem wszelkie traktujące jeszcze o nim artykuły, czy mają w ogóle cel jakiś i wartość, czy może lepiej by go było przemilczeć, niech sobie spokojnie: „requiescat in pace“.

Bynajmniej, zastrzegam się z góry, że Rakista nie jestem, a mimo to sądzę inaczej i mówiąc o wiertnictwie niemieckiem będę mimowoli zmuszonym wiele mówić i o Raky’m, a nawet w sposób nader szczegółowy i dokładny, a sądzę, że nawet dla najuprze-dzedszego będzie nader ciekawem poznać, jak to ten u nas tak haniebnie i bezpowrotnie zasypany, żyć potrafi w swej niemieckiej ojczyźnie pełnią siły i energii, wiercąc za węglem, solą, kruszcami i wodami w Lotaryngii, Westfalii, Nadreńskiem, Belgii itp., osiąga bez szczególniejszych trudności głębokość 800 do 1.000 metrów i ponadto, potrafił zdobyć sobie sławę „niepokonanego w konku-rencyi“, wiercąc jak sam pisze po 100 metrów na dobę i ciągnie stąd kolosalne korzyści, oznaczając sobie po dyktatorsku niebywałe ceny i otrzymując takowe n. p. po 250 marek od metra, czyli za 600 metrów głęboki otwór bez rur 90 tysięcy guldenów (złr. w. a.) i stoi na czele całego współczesnego wiertnictwa w Niemczech.

W obecnym stanie jest system Raky’ego jako używający ochrony patentowej w wy-łącznem użyciu wynalazcy, to jest tych przedsiębiorstw akordowych, które Anton Raky założył, a po za tem bezwarunkowo nikt

niczych, przy równoczesnej pewności i taniości, a systemowi temu przebojem zdobyć sytuacyę.

w Niemczech systemem tym wiercić ani rygów nabywać nie może.

Internationale Bohrgesellschaft Actien-gesellschaft Strassburg & Erkelenz, przedsiębiorstwo akordowe, posiada około 16 kompletnych rygów, główne warstaty w Erkelenz, prowincya Nadreńska i warstat reperacyjny w Lotaryngii (St. Avold). A Raky jest współakcyonaryuszem i technicznym dyrektorem.

Co do tego punktu zasadniczego, który miał batalię rozstrzygnąć, nastąpiło jak nam wiadomo haniebne fiasko i rozczarowanie.

Do Francy i sprzedano za ciężkie pieniądze licencyę systemu Raky’ego towarzy-śtwm akcyjnemu: Société française de Forages & de Recherches Mineres (Brevets Raky) Paris, które jako przedsiębiorstwo wierceń akordowych nie lepszym cieszy się podobno losem jak u nas w Galicyi przez Ra-ky’ego zakładane bł. pamięci przedsiębiorstwa akordowe, „Société anonyme de Forage“ później znów „Akcyjne towarzystw⁷o dla wierceń systemem Raky“. Mylnem byłoby, gdyby kto n. p. sądził, że przeznaczeniem warsta-tów tego ostatniego w Krośnie miało być budowanie rygów i wieży Raky’ego celem ewentualnej sprzedaży takowych w Galicyę warstat ten w połączeniu ze składem z Niemiec importowanych kranówy rur i przyrządów miał służyć li tyko wspomnianemu akcyjnemu towarzystwu akordowych wierceń do własnego użytku.

W obec zupełnie uzasadnionej tenden-cyi u nas przy nafcie w Galicyi do wierceń wre własnym zarządzie, już z góry nie mógł liczyć na łatwe przyjęcie się system, któryby miał stale pozostać w ręku jednego towarzystwa akordowego, jeżeli jednak pomimo tego dwukrotnie czyniono kosztowme próby wprowadzenia go do nas, musiano niezawodnie rachować na jakąś okoliczność, która wszystkie powyższe przeszkody miała pokonać (gdyż nie przypuszczamy, aby to była wyłącznie li tylko zwyczajna arogancya i zaślepienie odpisujące wezelką wartość kanadyjce, ponie-wraż mimo przeceniania swego systemu Raky z drugiej strony bardzo się naszych nowrych systemów płóczkowych obawńa, zwłaszcza W. Wolskiego, a w najnouezym czasie Howarda, drżąc na myśl wprowadzenia ich do Niemiec)

Właśnie ta okoliczność, że system Rą-ky’ego, ten sam który u nas ani nawet nędznie wegetować nie potrafił, w Niemczech zdobył sobie palmę pierwszeństwa, tern pilniejszą każe nam zwrócić uwagę na stan wdertnictwa w Niemczech ; bo albo system ten jest dla pewnych warunków terenowych pysznie dostosowany i posiada względną t. j. lokalną wysoką wartość, a poznać to nie jest dla technika rzeczą obojętrą, albo stwierdza przysłowie: „między ślepymi jednooki królem“, co by dla austryackich firm akordowo wiertniczych ewentualnie nie obojętnem było może poznać, zwłaszcza że o 250 marek od metra wartało by się pokusić. Jak zaś jest istotnie, o tem niech nas bliższa ob-serwacya pouczy.

Wiertnictwo dzisiejsze Niemiec jest rozwojem ostatnich lat 30, gdyż przed 30 laty wiercenia maszynowego prawie jeszcze nie znano, a wiercenia ręczne za pomocą narzędzi w kuźni kowalskiej z grubego odkutych, na bardzo prymitywnym znajdowały się stopniu, osiągalne głębokości, jak samo z tego wynika, wcale nie największe.

Francuskie firmy wpłynęły najpierw w Westfalii na rozpowszechnienie wiercenia maszynowego, następnie posuwając się w głąb Niemiec pobudziły niemieckich przedsiębiorców do zaprowadzenia wiercenia maszynowego, a prawie równocześnie weszło z Anglii wiercenie dyamentową koroną. Dyamentowe wiercenie przyniosło ze sobą płóczkę, a inżynier Przibilla pierwszy zastosował w Niemczech w sposób praktyczny płóczkę i do wiercenia śwńdrem, a osiągając bardzo pomyślne rezultaty, znalazł niezwłocznie w całych Niemczech naśladowców i ogólne zastosowanie, zwłaszcza że podówczas nie było jeszcze ochrcny prawa patentowego. Fabryki maszyn zastąpiły w wryrobie narzędzi dawne i spodziewano się bezwarukowm zaimpono- miejsce kowali, a firmy wiertnicze powsta-wrać nam kolosalnymi postępami robót wiert- I wały i wzrastały w miarę z rozrostem wier-

1. Internationale Bohrgesellschaft Actien

Gewerkschaft

tnictwa, a większe z nich urządziły sobie własne warstaty.

Nie jest moim zamiarem podawać tutaj wyczerpującą statystykę wszystkich współczesnych przedsiębiorstw wiertniczych, wykonujących roboty akordowe (jest ich w Niemczech około 20), przytoczę tylko większe a mianowicie:

Gesellschaft System Raky Strassburg (Eisass) & Erkelenz (Rheinland).

2. Tief bohr - Gesellschaft

Gute Hoffnung Vogt & C. Niederbruck in Eisass.

3.    Heinrich Lapp Actiengesellschaft für Tiefbohrungen, Aschersleben.

4.    Deutsche Tiefbohr Actien Gesellschaft Nordhausen am Harz.

5.    C. Jtd. Winter, Camen, Westfalen.

6.    Berliner Tiefbohrgesellschaft G. m. b. H. Berlin W.

7.    Tiefbohr Actiengesellschaft vorm. Hugo Lubisch, Düsseldorf.

8.    H. Thumann in Halle an der Saale.

9.    Actien Gesellschaft für Tiefbohrung in Neuwied am Rhein.

10.    Max Landgraf & C. Naumburg a/S.

11.    Bayrische Tiefbohrunternehmung Franz Stutz, Nürnberg.

12.    Emil Wilsgale Tiefbohrunternehmung Berlin S. W.

13.    R. Wolf, Magdeburg-Buckau.

14.    R. I. Eisenecker Breslau

i t. d. Oprócz tego wiele fabryk wyrabiających rygi wiertnicze przyjmuje również w akord wykonywanie robót wiertniczych.

Nie chcę bynajmniej powiedzieć, aby tam wierceń we własnym zarządzie nie było, owszem niektóre kopalnie węglowe wykonują sobie drobne i podrzędne wiercenia, ale takowe rzec można giną prawie w porównaniu z wpierw przytoczonemu

(C. d. n.)

Oleotermiczny kocioł Makia i de Nittisa.³) (Z rysunkiem w tekście.)

Znaną jest rzeczą, że kocioł parowy pracuje tern ekonomiczniej, im prężność pary jest większą. Dlatego wielokrotnie próbowano spotęgować znacznie ciśnienie w kotle. Jednakże wszelkie w tym kierunku przedsięwzięte usiłowania były do niedawna bezskuteczne. Przy zwykłych systemach chciano umożliwić wysokie ciśnienia przez zastosowanie bardzo grubych ścian, lecz pokazało ■ się, że i najgrubsze nie potrafiły oprzeć się trwale działaniu ognia. Całkiem nową drogą poszli Mahl i de Nittis, a wymyślony przez nich kocioł oleotermiczny (patent niemiecki nr. 107.257) zdaje się być trafnem rozwiązaniem tego problemu, by wysokie ciśnienia kotłowe wywoływać bez niebezpieczeństwa.

Niemożność osiągnięcia wysokich ciśnień przy bezpośredniem działaniu ognia na kocioł zrodziła u wymienionych badaczy myśl, by otoczyć kocioł płynem o bardzo wysokiej temperaturze wrzenia. Takim płynem jest nafta, którą przy nieznacznej kom-presyi ogrzać można do 300° C. bez wytwarzania się pary. Zasada główna wynalazku Mäbl- de NittiVowskiego polega więc w tem, że kocioł parowy zamurowanym zostaje w naczyniu zawierającem naftę. To ostatnie poddaje się na działanie ognia, tak iż nafta pośredniczy w oddawaniu ciepła pomiędzy paleniskiem a kotłem.

W listopadzie 1898 francuski minister marynarki Lockroy mianował komisyę z p. Guy ot jako sprawozdawcą, która miała ocenić próby, robione wtedy po pierwszy raz z nowym kotłem. Badania komisyi wykazały zajmujące wyniki prób z nowym wynalazkiem. Kocioł oleotermiczny funkcyonował dobrze, jak skonstatowano, i w największym ogniu. Otrzymywano regularnie całkiem suchą parę. Ciepłota nafty stała niezmiennie o jakie 100° C. wyżej od temperatury otrzymanej pary, przy jakiemkolwiek bądź działaniu ognia. Przy wywieraniu miernego ciśnienia na po-

Fi

'pa

, '737;=

W zakresie przemysłu tak doniosłego pod względem gospodarczym jak naftowy nie upływa żaden rok bez ważnych zdarzeń, których wpływ odbija się często dopiero na dalszym rozwoju. Z tego powodu pouczającym i ciekawym jest przegląd najważniejszych zjawisk, które jak zawsze chcemy ocenić w związku z interesami naszego krajowego przemysłu.

To,

wierzchnię natty celem opaźniania stopnia wrzenia, dały się uzyskać wysokie ciśnienia 100 — 200 atmosfer. Można było podnosić ciepłotę nafty do 500° C , a przecie ściany kotła pod wielkiem ciśnieniem się znajdujące nie zostały uszkodzone. Ciepłota pary wytworzonej wynosiła 400° C., jej prężność 200 atmosfer.

IZ

T|

SU

jeSlISi

Pil a.

IgfggS,¹

71

‘W nr i=r.

CÛ

kie. Rury Fielda, w których tylko niezna-ozne panuje naprężenie, także posiadać mogą małą grubość ścienną. Jednym końcem rur wodnych wchodzi woda wspomnianym już przyrządem zasilającym, drugim wychodzi para do zbiornika B. Termometr H wskazuje ciepłotę, panującą w kąpieli naftowej. Za pośrednictwem odgałęzienia rurowego od rury na parę do kąpieli naftowej, dławionego kurkiem 6r, para wywiera na naftę mierne ciśnienie, celem opaźniania wrzenia. Klapy bezpieczeństwa są dla kotła parowego F, dla kąpieli olejnej E. Manometr J pokazuje ciśnienie pary.

Wynalazek M ä h 1 a i de N i 11 i s a posiada bez wątpienia wielką przyszłość, o ile dopisze w praktyce. Z kotłem oleotermicz-nym nietylko zaoszczędza się znacznie na pa li wie, lecz także machiny, zaopatrywane wysokoprężną parą takich kotłów, mogą mieć małe rozmiary.

Jedną praktyczną formę kotła Mähl-de Nittis’a z ulepszeniami szczegółów w najnowszym czasie widzimy na załączonym rysunku. Nafta rozgrzewa sic w rurach systemu Fielda D, umocowanych na podstawie naczynia z naftą i przy wznoszeniu się udziela swojego ciepła rurom C, wsadzonym w naczynie. Przyrządem zasilającym A wprowadza się wodę do rur C. Gdy nafta ochłodnie, spływa na dół, rozgrzewa sie ponownie i odbywa krążenie. Para, przegrzana w gorącym oleju naftowym staje sic zupełnie suchą. Rury z wodą są płaskiemi węźownicami, a ponieważ nie wystawione na bezpośrednie działanie ognia, muszą być wytrzymałe tylko na ciśnienie, zresztą ściany ich mogą być cien-

Rzut oka na stan przemysłu naftowego w ubiegłym roku.

co zaznaczyliśmy w przeszłoro-cznym przeglądzie (Nafta 1901, s. 33.), dojrzewa powoli. Przesunięcie ognisk produkcyjnych, szczególnie starych renomowanych, odbywało sie w dalszym ciągu, a równorze-dnie z tern także następuje zmiana w najważniejszych zastosowaniach surowca. Ostro zarysowało się to zjawisko przedewszystkiem w półn. Ameryce w stanie Texas, gdzie w sąsiedztwie miasta Beaumont niedaleko zatoki meksykańskiej, a więc w pobliżu wybrzeża, poczyniono niezwykle bogate odkrycia ropy. Od wiosny przeszłego roku zadziwiały świat wieści z Ameryki o tych cudownych polach naftowych. Wywiercenie sławnego geyzeru Lucasa na pagórku Spindle top o dziennym przypływie tysiąca beczek spowodowało gorączkę, która dotychczas jeszcze się nieuspokoiła, mimo że wygórowane nadzieje spełzły na niczem w niejednym wypadku.

Mimo że niezbłądzimy, jeżeli szumne sprawozdania amerykańskie, głoszące o dziennej wydatności terenu ropnego w Texasie od 2V2 do 3 milionów metr. centn., zaliczymy do bajek, to przecie z tym faktem musimy się liczyć, że zaczyna się tam eksploatacya na wielką skalę, która może prześcignąć stare pola Pennsylwanii i Ohio. Jeżeli uznamy za prawdziwą tylko ¹/io częć tej produkcyi, którą optymiści silą się wykazać światu za rok ubiegły, to zawsze jeszcze wynosi ona zaraz w pierwszym roku połowę tej produkcyi, jaką Stany Zjednoczone osiągnęły dopiero po 40-sto letnim rozwoju. W kierunku fabrykacyi nafty ropa teksańska nie potrafi współzawodniczyć na seryo z ropą starych terenów amerykańskich, gdyż jest do tego zbyt ciężką i zawiera dużo siarki. Z tego względu produkt ten zwraca się do kwestyi opałowej i w tym względzie ma przed sobą wielką przyszłość. Ze stosownem rozwiązaniem tej kwestyi (nadzwyczajnie wielka, bo 2’73% domieszka siarki stoi tutaj jeszcze na przeszkodzie) nastąpiłby niezmiernie doniosły przewrót ekonomiczny, tem więcej, że kolosalny ten basen ropny zuajduje się blisko wybrzeża morskiego. Interes ten zaiuicyo-wano już na sposób iście amerykański w wielkim stylu, przez utworzenie syndykatu „The Hog Swain Syndicale“ z kapitałem 25 mil. dolarów dla eksploatacyi tych terenów. Sądzimy, iż przedsiębiorstwo to niesłusznie uważają za konkurenta dla Standard Oil Co., raczej ta ostatnia uczyniła krok zaczepny przeciwko nowo powstałemu syndykatowi, łącząc się z tow. „Shell linę and trading Co.“ z p. Markusem Samuelem na czele, które posiada kopalnie nafty oraz ra-fineryę na wyspie Borneo i zajmuje się przewozem płynnego materyału opałowego na swych licznych, naftą opalanych parowcach. Zatrzymaliśmy się dłużej przy terenach teksańskich, gdyż naszem zdaniem przyszłość ich polega w przełomowem zastosowaniu płynnego materyału opałowego nietylko w Ameryce i w żegludze morskiej, lecz także w Europie. Wszakże już obecnie w Anglii wystawiają naftę opałowa z tam-

O    *1    Jo    «.I    O

tych stron na sprzedaż.

Rosyjski przemysł naftowy miał złe czasy, które przeszły także i w nowy rok. Zaraz na początku roku 1901 wybuchła ostra kryzys, a jej następstwa, a także przyczyny trwają dotychczas. Mówiono ogólnie, że nadmierna produkcya spowodowała silny spadek cen, w gruncie rzeczy dwie przyczyny spowodowały takowy, a to zastój, prawdopodobnie czasowy, w rosyjskim przemyśle górniczym i fabrycznym, który to przemysł jako najgłówniejszy odbiorca nafty opałowej stał się ważnym regulatorem interesów ekonomicznych przemysłu naftowego, a powtóre rozluźnienie produkcyi i brak najmniejszej orga-nizacyi kupieckiej. Ostatniej okoliczności należy przypisać, że rosyjscy producenci, mimo że są w posiadaniu najbogatszych kopalń w świecie, nie zdołają stąd wykorzystać należycie, a nawet czasem pracują z dotkliwe-mi stratami. Bardzo słusznie zauważono, że rosyjscy producenci dążą jedynie do jak największej produkcyi, nie troszcząc się o korzystne zbycie produktu. Zarzut ten tyczy się również przedsiębiorców angielskich, którzy w ostatnich latach jak wiadomo włożyli w kopalnie na Kaukazie bardzo znaczne kapitały. Brak ten w rosyjskim przemyśle naftowym uwydatni się dobitnie, jeżeli porównamy ceny surowca rosyjskiego i amerykańskiego. Producent amerykański zyskuje za beczkę ropy przeciętnie 6‘A koron, natomiast rosyjski zaledwie llU kor. W następstwie tego amerykański właściciel kopalń wychodzi dobrze nawet przy szybach o małym przypływie, kiedy tymczasem przemysłowiec rosyjski przy szybach 100 beczkowych, podług naszych pojęć nadzwyczajnych, zaledwie potrafi się utrzymać w krytycznych czasach, jak obecnie. Najnowsza kryzys w rosyjskim przemyśle naftowym datuje swój początek jeszcze około schyłku roku 1900, gdyż ceny za ropę, wynoszące na początku owego roku I6V4—16³/4 kop., spadły pod koniec grudnia na 10³/4 —11 kop., za naftę w cysternach

z 5OV2 na 21 kop., a za 1674 na 13V2—14 kop. r. 1901 obniżenie trwało dalej, aż na wiosnę ceny stanęły najniżej, 6—62/¹ k. za ropę, a 8-—9 k. za naftę loco Baku. Od tego czasu sytuaoya polepszyła się nieco, lecz nie na długo, gdyż z końcem roku ceny znów zaczęły iść w dół, co jest tern dziwniejsze, ile że właśnie w tym czasie rosyjscy producenci zaczęli się organizować, zakładając syndykat eksportowy dla nafty i syndykat dla ropy; ostatni obejmuje 70°/o produkcyi z pominięciem braci Nobel i Rotszyldów, którzy obaj od dawna oparli swoje interesa na dobrych podstawach. To połączenie się producentów ropy skierowane jest przeciw opanowaniu całego rosyjskiego rynku naftowego przez wymienione dwie firmy zasobne w kapitały, które w każdym razie korzystały z krytycznego położenia całego przemysłu, a nawet, jak niektórzy twierdzą, takowe wprost wywołały. Czy zabiegi syndykatów naftowego i ropnego odniosą rezultaty, pokaże przyszłość, to pewna, że musianoby pokierować sprawami bardzo umiejętnie i oględnie, ażeby głęboko wkorzenione wady, pod któremi cierpi tak obficie z natury wyposażony naftowy przemysł rosyjski, usunąć i uczynić przemysł ten użyteczną ogółowi dźwignią gospodarczą.

za

Mimo złego stanu targowego rosyjska produkeya ropy wzmogła się i w tym roku znacznie. Za pierwsze półrocze 1901 wykazano produkcyę 321,149.504 mil. pudów (okrągło 52,668 000 m. c.) w przeciwstawieniu do 270,934.935 pudów (45,417.340 m. c.) pierwszego półrocza 1900 (jeżeli weźmiemy pod uwagę same tereny na Apscheronie). W porównaniu do okrągło 31,816.000 m. c. ropy, które dostarczyła Ameryka w tym samym przeciągu czasu, rosyjska produkeya góruje znacznie, i potwierdza się tylko fakt, że Ro-sya tym swoim skarbem naturalnym źle g;o-spodaruje.

Na archipelagu Śunda widzieliśmy normalny postęp przemysłu naftowego, przede-wszystkiem na Sumatrze, gdzie wykryto dwa nowe obfite rejony naftowe, a to w Siak na wschodniem wybrzeżu środkowej części wyspy i stąd w kierunku południowym w Djambi.

odpadki z 15¹/2 do j Na wyspie Borneo interesa naftowe pozostały pud. W ciągu w tyle poza oczekiwaniami. Wielka rafinerya tow. „Shell lining and trading Co.“ w Koetei, urządzona z wielkiemi ofiarami pienięźuemi i jeszcze większą reklamą, nie posiada wystarczającej ilości własnej ropy i musi takową sprowadzać z Jawy i Sumatry. To tez spółka pozawierała kontrakty z wieloma ho-lenderskiemi towarzystwami na dostarczanie surowego produktu. W roku zaprzeszłym szacunkowo wydała Sumatra 3ł/2 a Jawa 2 mil. m. c. ropy.

Nader pomyślnie rozwija się przemysł naftowy japoński w prowincyi Echigo, gdzie wydobyto w kilku okręgach około 1,141.000 m. c. ropy. Ponieważ, jak wiadomo, w przeszłym roku Standard Oil Company nawiązała stosunki z przemysłem naftowym w tym kraju, spodziewać się można na przyszłość znacznego spotęgowania produkcyi, eo ma tern większą doniosłość, iż kraj sam konsumuje dużo nafty. Pokaźną ilością ropy wykazała się także w ostatnich dwu latach Burmah w Indyach, mianowicie IV2 mil. m. c., czyli dwa razy tyle co dawniej.

W naszym przeszłorocznym przeglądzie pisaliśmy o Rumunii co następuje: „Głośne wieści, rozsiewane o nadzwyczajności rumuńskich pokładów nafty wybiegają naszem zdaniem poza cel, gdyż może się chyba rozchodzić tylko o szczęśliwą etapę w normalnym zresztą pochodzie tej gałęzi górnictwa, w rodzaju galicyjskiej, a do tego zdania uprawnia nas analogia obydwu“. Fakta przyznały nam słuszność, gdyż obecnie u naszych sąsiadów uciszyło się. Można raczej mówić o pewnym zastoju, niż o postępach. Nie podlega kwe-styi, że kapitały amerykańskiego trustu, o ile myślał na seryo o podźwignięciu rumuńskiej produkcyi, byłyby takową pchnęły naprzód, lecz prawdą jest także, iż nadzwyczaj szczęśliwe etapy nie dadzą się wymusić, lecz przychodzą same i to często wówczas, gdy ich sie najmniej spodziewa. Rumunia osiągnęła piękny szczebel rozwoju, i powinno być na razie jej głównem staraniem, utrzymać się na nim i ustalić. Jak również zaznaczyliśmy rok temu, Galicya była w r. 1896 w rozwoju swego przemysłu naftowego tam, gdzie w zaprzeszłym roku znajdowała się Rumunia, tylko

3,397.650 m.

że u nas rzecz przedstawiała się pomyślniej, ponieważ wtedy ilość ropy wydobytej podniosła się z 2,148.000 w roku 1895 na c., podczas gdy w Rumunii 1,825.400 za rok 1899 przeciwstawić można w roku 1900 tylko 2,247.600 m. c. według wykazu rumuńskiego ministerstwa kopalń i domen.

Po galicyjskiem maksymum z r. 1896 nastąpił szereg lat, w których produkcya nie szła w górę, lecz nawet, acz nieznacznie, obniżała się, aż znów ubiegły rok przyniósł z sobą nowy rozpęd produkcyi, spowodowany, jak zawsze w takich razach, szczęśliwem napotkaniem szczególnie błogosławionego kompleksu kopalń ; rok ten rozpoczął w przemyśle galicyjskim nową erę.

Charakterystyką tej nowej ery jest nadmiar ropy galicyjskiej ponad potrzeby monarchii co do nafty, wskutek tego wyłania się kwestya najkorzystniejszego ulokowania tegoż. Do nadmiernej ilości nafty, wyrabianej w Austro-Węgrzech, co spowodowało rozwiązanie kartelu, przyłącza się zwyżka ropy. Szczęściem ostatnia nie sprawiła rozłamu pomiędzy producentami, lecz przeciwnie skuła ich silniej ze sobą w istniejącej już od lat organizacji, a okoliczność ta napawa każdego otuchą, mimo bezprzecznie trudnego stanu rzeczy.

Z górą 96°/₀ całej produkcyi znajduje się w obozie producentów ropy „Ropa“, a połączona z przyjęciem nowych członków zmiana w prowadzeniu interesów otrzymała sank-eyę na walnem zgromadzeniu d. 3. b. m. Zbytecznem byłoby długie rozwodzenie się nad doniosłością tego faktu,gdyż oceniliśmy go już należycie, lecz nie będzie od rzeczy, jeżeli nadmienimy, iż niektórzy uważają to zespolenie, względnie wzmocnienie producentów ropy, za wstęp do porozumienia pomiędzy rafineryami austryackiemi i węgierskiemi. Zapatrywanie to nie jest wprawdzie bez uzasadnienia, jednak widoki na zrealizowanie są małe, gdyż w obecnej chwili brak jakiegokolwiek zbliżenia się interesów. Bądź co bądź porozumienie pomiędzy rafineryami jest obecnie jak i przedtem bardzo pożądanem i nie pozbawionem widoków, jakby się niekiedy zdawać mogło. Austryacko-wegierski rynek naftowy jest dzięki ochronnemu cłu na ropę dosyć niezawisłym od koustelacyj rynku światowego i może sam regulować swoje stosunki. Ten stan pomyślny należy wyzyskać we własnym interesie im prędzej tein lepiej, zanim mogłyby zajść okoliczności utrudniające. Na razie widzimy otwarte dwie drogi dla nadmiernego produktu : wywóz i spalenie. Jeden i drugi sposób zużytkowania jest w stanie pochłonąć ogromne ilości produktu, dlatego naszemu przemysłowi naftowemu nie grozi niebezpieczeństwo, chociażby produkcya rosła jeszcze w szybszern tempie, o ile te dwie kwestye rozwiązane zostaną pomyślnie. Od takiego rozwiązania zawisło także porozumienie się rafinerów, które może polegać jedynie na racyonalnyin i konstelacji targowej odpowiadającym rozdziale surowego produktu podług kategoryj zastosowania jego, przy równoczesnem rozłożeniu wynikających stąd obowiązków i ciężarów na barki wszystkich uczestników Miejmy nadzieję, że tak się stanie, i nieszczęsna walka szkodząca wszystkim stronom, zakończy się sprawiedliwym pokojem jeszcze w tym roku.

Zaloziecki.

KRONIKA.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

¹

1 kor. zysku na każdy metr centn. przerobionej ropy w obecnych warunkach przedstawia

²

Tę cyfrę otrzymaliśmy na podstawie su-pozycyj najniekorzystniejszych. Nie podlega wątpliwości, że przez polepszenie się całego położenia na rynku naftowym, jakieby nastąpiło z rozwiązaniem kwestyi płynnych materyałów opałowych, obliczenie nasze przedstawiłoby się o wiele korzystniej, tak, że za ropę opałową uzyskanoby 4 ko rony loco kopalnia.

³

Scient. Amer. cl. Dingl. Journ.

KRONIKA.

f Adolf Jastrzębski, dyrektor strzeszyńskich kopalń nafty ake. gal. karpackiego Tow. naftowego, umarł we Lwowie d. 6. stycznia 1902, w wieku lat 57.

Bal górniczo-naftowy odbędzie się w Drohobyczu w sobotę dnia 8. lutego w sali Sokoła. W skład komitetu wchodzą pp. Stanisław Bogusz, dr. Czapliński, Władysław Długosz, Kaz. Gąsiorowski Wacław Przetocki, Karol Rogawski, Kaz. Sulimir-ski, Kaz. Szumski, dr. Tarasiewicz i Bronisław Wygauowski. Bilet familijny na 8 osoby 20 kor., pojedyńczy 10 koron. Zgłoszenia przyjmuje dr. Czapliński, Drohobycz.

Sprostowanie. W ostatnim, 12 numerze przeszłego rocznika umieściliśmy notatkę, że do ankiety taryfowej dla nafty, zwołanej przez ministerstwo kolei, wysłanym został z ramienia Tow. naftowego p. dyr. Brunner. Wiad mość tę uzupełniamy o tyle, że oprócz p. Brunn era ebecnym był na ankiecie p. generalny dyr. Herzl, w zastępstwie zaproszonego ex offo stałego członka państwowej rady kolejowej, p. radcy komercyal-nego Z i 11 ich a, wybranego przez krajowe Tow. naftowe.

Biesiadecki Z. 50 K, Szymański W. 50 K, Głowiński I. I K, Więcek M. 20 H, Dyląg M. 40 H, Uram J. 30 H, Szkurat K. 1 K, Sajdak M. 20 H, Michał Garncarz 20 H, Liliental Ant. 20 H, Karhan Alojzy 1 K, Fedorowski J. 1 K, Kessler K. 1 K, Cypara 6. GO L, Turek J, 50 H. Baluka A. 50 H, Michał Baran 1 K. Dziadecki J. 50 H. Bałon

J.    50 H, Wierdak J. 60 H, Henryk Apoznański 50

K,    M. Kodrębski 10 K, Ign. Jordan 10 K, Prof. Załoziecki 30 K, Adamowicz 1 K, Szarowicz 2 K, Maksymczuk 1 K, Kłobukowski 1 K, Kozioł 1 K, Hryniuk 1 K, Jankowski 60 H, Wąsowicz 4 K, Dr. Smoluchowski 10 K, Wacław 1 K, S Schutz-

50 K, Dr. Stan. Grzesik 10 K, K. Panek 2

Zakończenie rokowań producentów ropy. D. 3.

bm. odbyło się bardzo liczne walne zgromadzenie Stowarzyszenia „Ropa“, na którem nastąpiło definitywne przyjęcie producentów ropy, stojących dotychczas poza obrębem tej korporacyi. Z nowo zgłoszonymi należy odtąd 90°/o wszystkich galicyjskich przemysłowców naftowych do stów. „Ropa“. Na tern zgromadzeniu przyjęto także kilka nieznacznych zresztą zmian statutu, wypracowanych przez osobno w tym celu ustanowioną komisyę, i na tej podstawie wybrano nowy komitet wykonawczy, złożony z członków stałych i ewentualnych. Stały głos w komitecie wykonawczym posiadają następujący członkowie stowarzyszenia lub ze zgodą walnego zgromadzenia ich prawni następcy : August Gorayski, prezes, Gai. Karpackie akc. Tow. naft., Tadeusz Sroczyński, Tow. akc. dla przem. naft. „Schodnie a“, W. Wolski & Odrz y wolski, Stanisław Bogusz, The A n glo-G alici an Oil Co. Ltd., U ryckie Tow. akc. dla przem. naft., Księżna Marya Lubomirska, Nieuve Nieder-landtsche Petr. Mij., Gal. Tow. magazynowe dla prod. naft., Per kin s, Mac Intosh & Perkins, Wacław Pieniążek. M. H. Erdheim, Z. S eh utzmann , dr. He r-man Zeiler i Karol Perutz jako zastępca. Członkowie ewentualni są ci, którzy posiadają co-najmniej 25 udziałów.

Na odbytem w dniu następnym posiedzeniu komitetu wybrano dla bieżących ważniejszych spraw specyalne podkomisye, a mianowicie jedną dla kwestyi 'wywozowej i opałowej, drugą dla ro-py wybuchowej, a trzecią dla budowy rezerwoarów. Również na tern posiedzeniu unormowano cenę ropy, borysławskiej specyalnie na 5 kor. 5 ) hal.

Szanowni Panowie, którzy mają zamiar wzięcia udziału w uczczeniu ś. p. Szczepanowskiego, i chcą poprzeć zainaugurowaną akcyę, raczą przesłane listy subskrypcyjne wraz ze zebranymi kwotami nadesłać w jak najkrótszym czazie na ręce gab Tow. naftowego, aby odpowiednio do zebranych funduszów można było zarządzić dalsze kroki.

Lista składek na uczczenie pamięci Stan. Szczepanowskiego.

II. i III. Lista

mann

K, Nikodem Gintowt 1 K, Yeltze H. 2 K, Adam Hebenstreit lu K, Jan Zawadowski 3 K, Jan Morawski 1 K, Fabian 2 K, Dr. Zeiler, Segel & Wech-sler 50 K, The Anglo Galician Oil Comp. 200 K, Z. Styber 25 K, A. Gniady 5 K, Urendarczyk 2 K, Jakob Gniady 2 K, A. Wierdak 2 K, F. Wierdak

1    K, Lis A. 2 K, Krasowski 2 K, Jan Węgrzyn

2    K, Fr. Gniady 10 K, P. Czelniak 10 K, S. Uhała 5 K, Biały 2 K, Lipiński 2 K, Cieślik 2 K, Biały W 2 K, Dźwigała 2 K, Czaja 2 K, Apolinary Ko-zubal 2 K, Sęp 2 K, Hryziak 5 K, Turek 3 K, Matusik 1 K, Messendorfska fabryka maszyn i wyrobów metalicznych Johann Schenk 50 K, Marek Schotz 5 K, Stow, producentów ropy „Ropa“ 1.000 K.

Razem z poprzedniemi 8.647 K. 20 H.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów', z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE

Fabryką kieruje techniczny dyrektor inż. Stanisław Jurski przy pomocy kierownika inż. Władysława Zdanowicza.

Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Kotły lokomobilowe dla kopalń, Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe.

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze.

Zlecenia przyjmuje Dyrekcya fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe: a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — h) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych, Kraków, ul. Pijarska.

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzriy I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

l^TTTTTTT T T Tr'ir'VrTrT'TrTrTr’Y'V

³⁵¹    TOWARZYSTWO    ÊÊ

dla handlu, przemysłu i rolnictwa ^

w Gorlicach

"Y-:

—H>«g

Sîf

!S

stow. zarejestrowane z ogranicz, poręką.

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

Y<H<~

-4<»p

->H>p

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

ferr

f^ly

IS

Si

-H?

-ta

ZASTĘPSTWO

Wyłączne na Galicyę i Bukowinę

fabryki rur stalowych system Mannesmanna, jakoteż narzędzi wiertniczych firmy Wolski i Odrzywolski w Schodnicy.

ïS~ .

Cenniki na żądanie.

Cenniki na żądanie.

arr

B

BIURO CENTRALNE LWÓW. DOM NAFTOWY.

irîr

irr

"Wszelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. — Elektryczne Wentylatory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wydzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

[Pierwsze Galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomohilowe dla kopalń i maszyny parowe. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Rury mułowe stojące lane.

niższe.

Ceny

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Cliorążczyzny 1. 17.

zakupuje

ROPĘ -WB

za na,t37'cl^.rra.i^stOT^7‘q.

Dyrehcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦»♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

. ■ 'â

'Ą

. R-..

i GLEtCHSîROM • IMML¹ -TYPC.M*. ];

WIEDEŃ X.

Uskutecznianie urządzeń dla elektrycznego przenoszenia siły i oświetlenia we wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, pomieszkań etc.    Â

Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. Z. Hałacińskiego.

v\

*" • •* '•

\

V,

À

\

i ï

/

I

*

A,

»

V

V

A;

\

\

f

%

f

V

•1 ■■>

./

*

s

cZ>

«

%

‘N

'

*

'■ \

\

s

f

\

y

(

%

\

■ /

\

.

J»

y

%

&

\

%

t

*

*

/

\

V

\

>

«

*î

i

i

\

v

\

y

;

m

\

y '.

I

t

*

V V

\

N*

V;

/

)

V

N

U

L

:

&

<

\

(

A

\

/

gafff

la

•.

l:

r«i

*■

»>;

,< ?

li?

r.-'JPL

s»?

,rC

BIBLIOTEKA G Ł Ö W N A

2337

‘^9

im

ÎN

*9.

■rvÿü

akaDEmm

górniczo

HüTNICZEO

AĄm.

ij

i»

>Wâ

Û&X

vm

Ki

i»

ÈÔ

,VŁ

tó9ib£Śfr'it&F‘-

hv

«gfl

££]: .*»

itu

it'®M

L«. JRI- ’fl

5>,j

rr;

Sjl

gi

a*«

«H

II

kW

L*|

,v

32.*,

j^pSf

1*3

ÜPSÿSi

ri"

ksi-

isl

I.«

.aB£'£

sUbi

£*j

bfl

J»'¹

..«j

'y

:v

fer

£•1

>'1!

si

I#

ELf*

FHK

mü®

r*£

.s

•v?

J*»#Z

■sé

F.j

m§

failli

P

feJSc:

2SJ

JP- .gf-i

ïïÊ&i

uy

S#

|,*ji

Iklfj

Ig

•K

it

* -a

53

g#

?*&

sW

»i

>5

,>i

pâa

’ôa

IÄ

Ił©;

SËy

8>;

•rf

ya

58$

k,

•i

v]

WA

ïSF?

k*

fl

^âS?4S

rf\

ir*w

h.j

AS

|4;<

VJ

W:t

r~

«*!

ar.

J?

f.t

MJÆ

k-

PWIlis

[v

,V

,V

JSsf

!#